(Το χθες, το σήμερα και το αύριο της χώρας

)

Εκδόσεις ΝΙΔΑ ΑΕ - Αθήνα 2014

Ο Φώτης Σαραντόπουλος γεννήθηκε
στην Καλαμάτα το 1957. Είναι Χημικός
και Επιχειρηματίας, λάτρης της Ιστορίας
και της τεχνολογίας.
Το όνειρό του είναι όνειρο του κάθε
απλού Έλληνα: Να ζει με αισιοδοξία για
το αύριο και όχι να φοβάται τι θα του
ξημερώσει. Να ζει σε μία Ελλάδα
σύγχρονη και υπερήφανη. Και αυτός και
τα παιδιά και τα εγγόνια του …
Γνωρίζει ότι για να συμβεί αυτό πρέπει
όλοι να «βάλουμε πλάτη».
Επειδή απαιτείται να γκρεμιστεί η
Ελλάδα της διαφθοράς, η Ελλάδα του
κρατικοδίαιτου καπιταλισμού και του
πελατειακού κράτους.
Ο Σαραντόπουλος θεωρεί ότι αυτό είναι εφικτό μόνο αν ενωθούν οι Έλληνες,
έστω και για λίγο (όπως κάνουν πάντα στα δύσκολα, τότε που μεγαλουργούν).
Θεωρεί ότι στη σημερινή Ελλάδα, της βαθύτατης πολιτικής κρίσης, δεν έχουμε
την πολυτέλεια να χωριζόμαστε σε μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς, σε
δεξιούς και αριστερούς, σε φιλελεύθερους και σοσιαλιστές, σε συντηρητικούς
και ριζοσπαστικούς. Θεωρεί πρωταρχικό το να μας κυβερνούν έντιμοι Έλληνες,
ότι και αν πιστεύουν. Γι’ αυτό υπάρχει η Δημοκρατία. Δημοκρατία των εντίμων
και ανιδιοτελών, των αγνών πατριωτών.
Ο Σαραντόπουλος θεωρεί ότι υπάρχουν σήμερα 3 βασικές προτεραιότητες:
I.
Η διάλυση του παλαιοκομματισμού. Η ριζική ανανέωση της πολιτικής
ζωής της χώρας, με νέα πολιτικά σχήματα και κόμματα.
II. Η Συνταγματική Αναθεώρηση, με βασικούς άξονες την Προεδρική
Δημοκρατία, τον διαχωρισμό Εκτελεστικής και Νομοθετικής Εξουσίας και
την κατάργηση της μονιμότητας, της Υπουργικής και Βουλευτικής ασυλίας
και της χρηματοδότησης των κομμάτων.
III. Η αυστηρή εφαρμογή των Νόμων για να χτυπηθεί παραδειγματικά η
διαφθορά.
Τίποτε από τα παραπάνω δεν θα γίνει παρακαλώντας ή περιμένοντας λύσεις
από τα σημερινά κόμματα και τους σημερινούς πολιτικούς. Για να γίνουν αυτά
πρέπει να έρθουν στην εξουσία νέες δυνάμεις.

(Το χθες, το σήμερα και το αύριο της χώρας)




ΣΕΙΡΑ: Λόγος Πολιτών
Copyright2014 Εκδόσεις ΝΙΔΑ Α.Ε.
Γ. Σεφέρη 34, 15451 Νέο Ψυχικό
Τηλ. 210-6725348 Fax 210-6725712
www.empros.com.gr e-mail: info@empros.com.gr
Σελιδοποίηση – Εξώφυλλο - Μοντάζ: ΝΙΔΑ Α.Ε.
ISBN: 978-618-80222-4-9

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 1

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 2

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 3

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 4

Πρόλογος
Σκοπός αυτού του βιβλίου δεν είναι το να πω όσα είχα στο
μυαλό μου. Είναι το να φτάσουμε σε λύσεις, αναλύοντας το
ποιοι είμαστε, τι κάναμε και τι πρέπει να κάνουμε.
Όπως θα προσπαθήσω να αποδείξω, αυτό που μας χρειάζεται
δεν είναι ένα πλάνο σαν αυτό που ακολουθούμε αλλά ούτε
και ένα «Plan B» που προτείνουν ή σκέπτονται ή ετοιμάζουν
διάφοροι. Χρειαζόμαστε ένα «Plan E», «Ε» όπως το έψιλον της
Ελλάδας. Και το πλάνο αυτό, δεν μπορούν να το σχεδιάσουν
άλλοι για λογαριασμό μας, ούτε μπορούμε να αντιγράψουμε
λύσεις άλλων. Μη με θεωρήσετε οπαδό του «να σχεδιάζουμε
από την αρχή τον τροχό», γιατί θα κάνετε λάθος. Απλά θεωρώ
ότι πρέπει να επιλέξουμε ένα «είδος τροχού», όχι όποιο να
’ναι, που να είναι κατάλληλο για τους δικούς μας δρόμους, για
τον δρόμο που πρέπει να χαράξουμε και να ακολουθήσουμε.
Είμαστε «έθνος ανάδελφον» είπε κάποτε ο Σαρτζετάκης. Και
είχε δίκιο. Σε πολλά είχε άδικο, αλλά σε αυτό είχε δίκιο. Έστω
και αν το εννοούσε πολύ διαφορετικά από ότι εγώ. Εγώ θα το
έλεγα «είμαστε έθνος σπάνιο και μοναδικό». Τόσο μοναδικό,
όσο η Ελληνική γεωγραφία και φύση. Και θα προσθέσω ότι
είμαστε έθνος με ενοχές. Πολύ περισσότερες ενοχές από όσες
μας αναλογούν και από όσες αντιστοιχούν στην ιστορική μας
προσφορά. Και αν θέλουμε να προχωρήσουμε, πρέπει να
κάνουμε την αυτοκριτική μας αλλά και να απενοχοποιηθούμε.
Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, όχι όλα πάνω στο κεφάλι μας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 5

Στόχος αυτού του βιβλίου είναι να δείξει ότι η αλλαγή είναι
όχι μόνο αναγκαία αλλά και εφικτή. Αρκεί να πάψουμε να
ψάχνουμε για σωτήρες και ηγέτες, και να διευκρινίσουμε τι
επί τέλους θέλουμε. Σχεδόν 200 χρόνια από την επανάσταση
του 1821, πρέπει επί τέλους να ολοκληρώσουμε αυτό που
ξεκινήσαμε τότε, την αστική επανάσταση, που έμεινε στη
μέση για λόγους αντικειμενικούς. Λόγους που εξήγησε πριν
από ένα σχεδόν αιώνα ο Γ. Βεντήρης1:
Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι αστοί πήραν την εξουσία στην
δυτική Ευρώπη και κυριάρχησαν οικονομικά στην κεντρική.
Την ώρα εκείνη, οι λαοί της Βαλκανικής αποτίναζαν τον ζυγό
των Οθωμανών. Και ενώ στην δυτική και κεντρική Ευρώπη οι
πολιτικές σχέσεις ρυθμίζονταν πρωτίστως από την οικονομία,
«ιδιόρρυθμες αριστοκρατίες», που προέκυψαν από τις
ανάγκες του πολέμου για ανεξαρτησία, κυβερνούσαν στα νέα
Βαλκανικά κράτη.
Την καταγωγή αυτής της «ιδιόρρυθμης αριστοκρατίας», της
Ελληνικής ολιγαρχίας αν προτιμάτε, την εξηγεί ο ίδιος:
Το φαινόμενο αυτό δεν ήταν ούτε καλό ούτε κακό. Ήταν απλά
αναπόφευκτο. Οι οπλαρχηγοί δεν ήταν έτοιμοι να γίνουν
πολιτικοί αρχηγοί. Ο πατριωτισμός και η πολεμική αρετή δεν
αναπλήρωναν την έλλειψη πολιτικής πείρας και γνώσεων ...
(ενώ) κοτζαμπάσηδες και Φαναριώτες είχαν ικανότητες αλλά
και ιδέες ασυμβίβαστες … και λησμονούσαν ότι η Ελλάδα ήταν
«κόρη του ’21».

1

Βεντήρης Γεώργιος, «Η Ελλάς του 1910-1920», Εκδόσεις «Πυρσού
Α.Ε.», Αθήνα 1931
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 6

Ας μην ψάχνουμε σήμερα αν αυτό ήταν καλό ή κακό. Ήταν
απλά αναπόφευκτο. Σήμερα το θέμα είναι αλλού: Είναι στο ότι
αν θέλουμε να προχωρήσουμε, πρέπει να διορθώσουμε αυτή
την ιστορική ανωμαλία.
Θέλετε να το πείτε όραμα αυτό; Δεν θα έχετε άδικο. Όραμα
είναι, όραμα που πρέπει να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για
όλους τους Έλληνες. Αν θέλουμε να λύσουμε προβλήματα και
να συμβαδίζουμε με την εποχή μας.
Σε 7 χρόνια θα γιορτάσουμε την επέτειο των 200 χρόνων από
την επανάσταση του 1821. Θα την γιορτάσουμε; Θα είναι τότε
η Ελλάδα αντάξια των προσδοκιών των ηρώων του ’21; Η θα
ντρεπόμαστε για το κατάντημά της; Από εμάς εξαρτάται. Αλλά
το 2021 είναι κοντά. Και έχουμε ήδη αργήσει. Δεν μένει άλλος
χρόνος για χάσιμο.
Και για ξεκίνημα, πρέπει να πούμε αλήθειες. Και αν δεν
φαίνονται με την πρώτη ματιά, ας σκάψουμε βαθιά μέσα μας
και θα τις βρούμε.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος
Αθήνα, Μάρτιος 2014

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 7

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 8

Όσοι αδιαφορούν για τα κοινά είναι καταδικασμένοι να
εξουσιάζονται πάντα από ανθρώπους πολύ κατώτερους
Πλάτων

Όταν αποφασίσαμε να κάμομε την Επανάσταση, δεν
εσυλλογισθήκαμε, ούτε πόσοι είμεθα, ούτε πως δεν έχομε
άρματα, ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας
πόλεις2, ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε: «Που πάτε εδώ
να πολεμήσετε …», αλλά, ως μία βροχή, έπεσε σε όλους
μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι, και οι
κληρικοί, και οι προεστοί, και οι καπεταναίοι, και οι
πεπαιδευμένοι, και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι
εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την
Επανάσταση.
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

Ενδεχομένως τίποτε δεν έκανε τόσο μεγάλη ζημιά στο
φιλελεύθερο αίτημα όσο η σιδηρά εμμονή κάποιων
φιλελευθέρων σε συγκεκριμένους «κανόνες του
αντίχειρα»3
Φρίντριχ Χάγιεκ

2

Απευθύνεται σε όλους όσους νομίζουν ότι έχει σημασία το πόσοι
είμαστε στο ξεκίνημα, αν έχουμε τηλεόραση, εφημερίδες ή χρήματα.
3
Probably nothing has done so much harm to the liberal cause as the
wooden insistence of some liberals on certain rough rules of thumb,
above all the principle of «laissez faire».
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 9

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 10

Μέρος Α’ – ΑΛΗΘΕΙΑ

Ως οι Ινδοί εις φυλάς, ούτω και οι Έλληνες
διαιρούνται εις τρεις κατηγορίας:
α) Εις συμπολιτευομένους, ήτοι έχοντας κοχλιάριον
να βυθίζωσιν εις την χύτραν του προϋπολογισμού.
β) Εις αντιπολιτευομένους, ήτοι μη έχοντας κοχλιάριον
και ζητούντας εν παντί τρόπω να λάβωσιν τοιούτον.
γ) Εις εργαζομένους, ήτοι ούτε έχοντας κοχλιάριον
ούτε ζητούντας, αλλ’ επιφορτισμένους να γεμίζωσι
την χύτραν δια του ιδρώτος των.
Εμμανουήλ Ροΐδης (1836-1904)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 11

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 12

Μόνο αν πούμε όλη την αλήθεια
Ζήσαμε το όνειρο
Ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη και ας πούμε την αλήθεια. Όλη
την αλήθεια. Γιατί μόνο αν πούμε την αλήθεια, χωρίς να
κρύψουμε τίποτα αλλά και χωρίς να κρατάμε βούρδουλα και
να αυτομαστιγωνόμαστε, θα πάμε μπροστά.
Η αλήθεια δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρεπόμαστε.
Αν κάναμε λάθη, δεν τα κάναμε από παλιανθρωπιά. Κάθε
άλλο.
Στην δεκαετία 1999-2008, ζήσαμε ένα όνειρο. Το ζήσαμε και
το χαρήκαμε. Μέσα στο όνειρό μας, νομίσαμε ότι ξεφύγαμε
από την φτώχια και την υποανάπτυξη. Νοιώσαμε πολίτες μιας
χώρας σύγχρονης και αναπτυγμένης. Είδαμε να υλοποιούνται
αυτά που ονειρεύτηκαν οι γονείς και οι παππούδες μας.
Το άσχημο είναι ότι ήταν όνειρο και, σαν ξυπνήσαμε, ήμασταν
λουσμένοι στον ιδρώτα.
Αν βιάζεστε να μάθετε γιατί έγινε αυτό, τι έφταιξε, πηδήξτε
μερικά κεφάλαια και πηγαίνετε απ’ ευθείας στο τελευταίο του
Α’ Μέρους.
Αλλά, σας συνιστώ να μην το κάνετε.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 13

Πορευθείτε μαζί μου, βήμα – βήμα, για να εμβαθύνουμε λίγο
περισσότερο. Σας υπόσχομαι να το απολαύσετε.
Από όνειρο ξυπνήσαμε, υπόσχομαι να μην φωνάζω … 

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 14

Πώς έγινε αυτό;
Ήδη, από την «αλλαγή» του 1981, είδαμε να αλλάζουν πολλά
πράγματα. Είδαμε «τον λαό στην εξουσία». Δικαιώματα,
αυξήσεις μισθών, κάψιμο φακέλων, λιγότερη αστυνομία,
περισσότερη «δημοκρατία» … Και με το «Τσοβόλα δώσ’ τα
όλα» άρχισε η «χρυσή εποχή» των παροχών, αλλά και των
σκανδάλων. Τα «δωράκια» των 500 εκατομμυρίων, οι ροζ
βίλες και οι κούτες με τα πάμπερ.
Προσπάθησε ο Μητσοτάκης να τα μαζέψει αλλά τον έφαγαν
λάχανο. Και ξαναήρθε η «αλλαγή», αλλά με νέο πρόσωπο.
Είχε βλέπετε πέσει και το τείχος του Βερολίνου στο μεταξύ.
Αποκτήσαμε τότε «οικολογικές ανησυχίες» και «ελεύθερα
Πανεπιστήμια». Και επιδοτήσεις και ΜΟΠ και δισεκατομμύρια
που εισέρεαν άφθονα, ας είναι καλά οι «βελανιδοφάγοι», που
το είχαν βάλει σκοπό να αναπτύξουν το Νότο και να μειώσουν
τις ψαλίδες. Και ήρθαν και οι Αλβανοί και οι Πολωνοί και οι
Ρουμάνοι. Και το πεντοχίλιαρο απόκτησε αξία στα Βαλκάνια.
Και οι Έλληνες άφησαν τις βαριές δουλειές, γιατί να γίνεται
κανείς εργάτης ή αγρότης, όταν υπάρχουν τόσοι μετανάστες
και το Δημόσιο έχει τόσες νέες θέσεις, ας είναι καλά τα μόρια
και οι κοινωνικές μας πολιτικές. Τα σχολεία γίνανε μόνο
πρωινά, καινούργια Νοσοκομεία χτίζονταν, οι παιδικοί
σταθμοί έγιναν αυτονόητη κρατική υποχρέωση, και όπως
έλεγε ο Χάρυ Κλυν, «ο Έλληνας έχει δύο σπίτια, δύο
αυτοκίνητα, δύο τηλεοράσεις, δύο βίντεο και δυο δραχμές
στην τσέπη». Το τελευταίο δεν μας ενοχλούσε και τόσο,
άλλωστε δεν άργησαν να έρθουν και τα καταναλωτικά δάνεια.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 15

Και τότε «πλουτίσαμε πραγματικά». Εκεί που τα αυτοκίνητα
των χιλίων κυβικών ήταν πανάκριβα και πουλιόντουσαν μόνο
μετρητοίς, έπεσαν οι δασμοί, πήγαμε στα 1.400 και στα 1.600
και μάθαμε και τα δίλιτρα. Με 48, με 60 και με 72 δόσεις. Τα
Cherokee και τα Cayenne απείχαν μόνο ένα βήμα …
Εταιρείες μπαίνανε στο Χρηματιστήριο, κόσμος πλούτιζε από
τις αυξήσεις κεφαλαίου, όλα μια χαρά. Λίγο αργότερα, το ΧΑΑ
γκρεμίστηκε, φωνάξαμε ότι μας έκλεψαν, αλλά δεν μας
πείραξε και τόσο γιατί κατά βάθος ξέραμε ότι έφταιγε και η
απληστεία μας. Ο φίλος μου ο Χρήστος δεν πούλαγε μέχρι να
παραγγείλει την δίλιτρη Citroen Xantia. Είχε ξεχάσει ότι
αρχικός του στόχος ήταν το Citroen ZX … Κάθε μέρα και κάθε
ώρα, ο νους του ήταν στην τιμή του Μαΐλη, της Κλωνατέξ και
του Γκάλη. Και στο τέλος του «έμειναν τα χαρτιά». Ήξερε τι
έφταιγε, δεν παραπονέθηκε.
Ήρθε και το ευρώ. Και την μεγάλη διαφορά στη ζωή μας την
έκανε η απελευθέρωση των δανείων, καθώς οι Τράπεζες είχαν
τόσο χρήμα, που δεν ήξεραν τι να το κάνουν. Για πρώτη φορά,
αντί να παρακαλάει ο πελάτης για δάνειο (παλιότερα λάδωνε
κιόλας), τώρα τον παρακαλούσαν οι Τράπεζες. 10 τηλέφωνα
την ημέρα μας παίρνανε, για να μας προσφέρουν κάρτες,
στεγαστικό, καταναλωτικό, διακοποδάνειο, μαθητοδάνειο και
κάθε είδους δάνειο. Κόπηκαν οι διακοπές στο χωριό, κόπηκαν
κι αυτές στα Ελληνικά νησιά και μάθαμε την Ταϋλάνδη και τις
Φιλιππίνες. Δεν υπήρχαν όρια για τον Έλληνα, που πήγαινε
στο Παρίσι στα Λαφαγιέτ και τον αντιμετώπιζαν (επί τέλους)
με την αξιοπρέπεια που αρμόζει σε έναν πλούσιο.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 16

Ζούσαμε το όνειρο στα καλύτερά του. Και νομίζω ότι αυτό το
οφείλουμε κυρίως στον Σημίτη, αφού αυτός ήταν τότε ο
Πρωθυπουργός. Υποθέτω (καλόπιστα) ότι ίσως αγνοούσε πως
πολλοί κρατούμενοι στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης,
πέθαναν από το πολύ φαΐ όταν ελευθερώθηκαν. Μάλλον έτσι
εξηγείται ότι άφησε ελεύθερα τα δάνεια, σε έναν λαό που είχε
μάθει να πληρώνει μετρητοίς. Η αλλαγή αυτή ήταν τεράστια.
Χάρη στα δάνεια, όλοι νοιώσαμε πλούσιοι. Νέα σπίτια, νέα
αυτοκίνητα, νέες μηχανάρες, διακοπές σε μέρη εξωτικά,
τηλεοράσεις των 3 και 4.000 ευρώ, εστιατόρια, ντίσκο, μπαρ …
Κάθε γειτονιά και μπαρ κάθε τετράγωνο και καφετέρια. Και
μαγαζιά, γέμισε ο κόσμος. Τα πιο πολλά σε όλη την Ευρώπη.
Όλα τα ισόγεια και οι ακάλυπτοι γίνανε «επαγγελματικές
στέγες», μέχρι που ήρθαν και τα πολυκαταστήματα και τα
Mall και απογειωθήκαμε …
Και από κοντά και οι εταιρείες. Εκεί που παλιά για να εισάγεις
κάτι έπρεπε να ανοίξεις πίστωση και να το προπληρώσεις, η
χώρα είχε πλέον αξιοπιστία και οι όροι πληρωμής έγιναν 90
και 120 μέρες. Μην αναρωτιέστε γιατί γεμίσαμε εισαγόμενα.
Επειδή η εισαγωγή ήταν ότι πιο απλό, γι’ αυτό.
Το ΑΕΠ αυξανόταν θεαματικά και όσοι έβλεπαν μόνο τα
νούμερα, μιλούσαν για «Ελληνικό θαύμα». Το ότι αυξανόταν
χάρη στην κατανάλωση, περνούσε στα ψιλά. Η σκανδαλολογία
οργίαζε, ο δικομματισμός έπεσε από το 85% στο 70%, αλλά
ποιος τα πρόσεχε αυτά; Πόσοι ήξεραν τότε για τα υποβρύχια
και τα ελικόπτερα που παράγγελνε ο Άκης; Ακόμη και οι
σχετικοί, αυτοί που όφειλαν να γνωρίζουν, τρομαγμένοι από
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 17

το 1996 και τα Ίμια, σώπαιναν. Με το Ευρωπαϊκό και τους
Ολυμπιακούς του 2004, βρεθήκαμε στο απόγειο. Πήραμε και
το Ευρωπαϊκό στο Μπάσκετ το 2005 και νομίζαμε ότι όλη η
Ευρώπη καμάρωνε για μας. Και βέβαια, κοντά σε αυτά,
αυξάνονταν συνεχώς οι μισθοί, σε δημόσιο αλλά και ιδιωτικό
τομέα, καθώς και οι συντάξεις. Το χρήμα κυκλοφορούσε και η
κατάσταση έδειχνε να είναι win-win. Αλλά μόνο έτσι δεν ήταν
φυσικά.
Θυμάμαι συχνά τον παλιό μου φίλο Μπάμπη, που δούλευε
κάποτε σε ένα εφοπλιστικό γραφείο. Πήγαινε το πρωί κατά τις
9, έπινε τον καφέ του, κατά τις 10 έβγαινε για «εξωτερικές
δουλειές» και τον ξανάβλεπαν την επόμενη μέρα. Πριν τις 12
ήταν πάντα σπίτι του. Και είχε και τα τυχερά του, καθώς συχνά
του ανέθεταν να συνοδεύει τις κυρίες των αφεντικών στα
ψώνια. Κάθε τόσο μου έλεγε:
«Μια μέρα θα με καταλάβουν. Αλλά ως τότε θα το έχω
γλεντήσει.»
Να είσαι καλά Μπάμπη, σε τιμώ πάντα για το ότι ποτέ δεν
παραπονέθηκες όταν «σε κατάλαβαν». Το ήξερες ότι θα
γινόταν και πρόλαβες να το απολαύσεις. Και δεν κατηγόρησες
ποτέ κανέναν, ούτε Εβραίους ούτε Μασόνους, ούτε τη
Μπίλντεμπεργκ ούτε τα αεροπλάνα που πετούσαν ψηλά και
μας ψέκαζαν … Εσύ υπήρξες αξιοπρεπής ως προς αυτό. Κάτι
που δεν ίσχυσε για την πλειοψηφία των Ελλήνων, όταν ήρθε
το 2009 η κρίση.
Και ήρθε το 2009. Το όνειρο κόπηκε απότομα, ξυπνήσαμε και
είδαμε ότι είχαμε πέσει από το κρεβάτι. Και από τότε ζούμε
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 18

ένα δράμα. Δεν θα το περιγράψω εδώ, δεν θέλω να χαλάσω
προς το παρόν την γλυκιά ανάμνηση του ονείρου. Που ήταν
καλό όνειρο. Το απολαύσαμε. Κάποιοι βέβαια, σαν τον φίλο
μου τον Μπάμπη, είχαν περισσότερη αυτογνωσία, και δεν
έπεσαν από τα σύννεφα. Αλλά αυτό ίσχυε για λίγους. Αφού,
ως γνωστόν, ζούμε στη χώρα που κάθε τόσο βρέχει
ανθρώπους … Όπως είχε γράψει κάποτε ο Δημήτρης
Τριανταφυλλίδης:
«Οι πολίτες αυτής της μικρής χώρας θα συνεχίσουν να
πέφτουν από τα σύννεφα. Βλέπετε, εκεί ψηλά, είναι δύσκολο
να αναλογιστεί κανείς τη δική του ατομική ευθύνη, αφήστε δε
που είναι εξαιρετικά δυσάρεστο να το κάνει, αφού έτσι θα
ομολογεί και τη δική του ατομική αποτυχία.»
Αλλά αυτά, είπαμε, θα τα πούμε αργότερα. Προς το παρόν ας
θυμηθούμε τα καλά και τα ευχάριστα. Βγάζαμε χρήματα
δουλεύοντας λίγο. Και είχαμε χίλιους τρόπους για να τα
ξοδεύουμε. Και υπήρχε και μία κοινωνική πολιτική που θα τη
ζήλευαν χώρες πολύ πιο πλούσιες. Μέχρι και σχολικούς
τροχονόμους αποκτήσαμε, και επειδή δεν μας πήγαινε να
τους έχουμε εθελοντές, τους προσλαμβάναμε …
Ποιος θα διαφωνήσει στο δικαίωμα του κατοίκου της … Ρω για
υγεία και άμεση περίθαλψη, για να έχει σχολεία για τα παιδιά
του κλπ. Ποιος θα διαφωνήσει στο να πετάξει ένα C-130 της
ΠΑ για να παραλάβει έναν ασθενή ή για να μεταφέρει
επειγόντως ένα παιδάκι με καρδιοπάθεια στο Λονδίνο; Ποιος
θα διαφωνήσει για την άμεση αποζημίωση σεισμοπαθών ή
για το δικαίωμα στη ζωή των καρκινοπαθών ή των ασθενών με
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 19

Aids; Κανείς. Ζούσαμε το όνειρο. Πηγαίναμε στο εστιατόριο
και παραγγέλναμε λέγοντας «φέρε»! Και κοροϊδεύαμε τους
τουρίστες που πριν παραγγείλουν κοίταζαν τον τιμοκατάλογο
και πριν πληρώσουν (ο καθένας τα δικά του) υπολόγιζαν τι
έφαγε ο καθένας. Εμείς ήμασταν large. Άρχοντες … Και δεν
παρεξηγούσαμε τους σερβιτόρους για την αγένειά τους, αφού
κανείς δεν ήθελε να γίνουν οι συμπολίτες μας «γκαρσόνια της
Ευρώπης».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 20

Η τριακονταετία των λαθών
Μεγάλα λάθη – μικρά λάθη
Δεν ξέρω αν ο τίτλος είναι σωστός. Θα μπορούσε να είναι και
«πολλά λάθη». Λάθη που οδήγησαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, στο
να αλλάξουν μέσα σε τόσο μικρό διάστημα τα πιστεύω μας,
και σε ένα βαθμό, οι αξίες και ο χαρακτήρας μας. Χάθηκε η
νοικοκυροσύνη και η σεμνότητα που χαρακτήριζε τους γονείς
και παππούδες μας. Και επικράτησαν η απληστία και η
αλαζονεία. Το «ωχ αδερφέ» και το «άσ’ το για αύριο». Θα μου
πείτε ίσως ότι, αυτές οι εκφράσεις υπήρχαν και παλαιότερα,
άρα δεν μπορεί να δείχνουν κάποια μεταβολή. Σωστά. Αλλά
όχι σε τέτοιο βαθμό. Και αυτό που ήταν σχεδόν άγνωστο, ήταν
οι φράσεις «δικαιώματα» και «κοινωνικά δίκαιο», σε όλες τις
εκφάνσεις και παραλλαγές τους.
Αλλά δεν θα μείνω στα αίτια. Θα πάω στα αποτελέσματα,
συνδέοντάς τα, με τρόπο ελαφρό, «πατώντας στα νύχια» που
λένε, με τα αίτια. Ή σωστότερα, με τις αφορμές. Ξεκινάμε
λοιπόν, με αναφορές, γραμμένες χωρίς ιεράρχηση. Με
παραδείγματα που ξεφεύγουν λίγο από τα τετριμμένα και από
αυτά που ίσως θα περιμένατε να διαβάσετε.
 Ένας ΔΥ έφτασε να συνταξιοδοτείται σε ηλικία 50-55
ετών, επειδή η κοινωνία μας θεωρούσε ότι 25-30
χρόνια εργασίας ήταν αρκετά και ότι δικαιούταν
ανάπαυσης, «να απολαύσει τους κόπους μιας ζωής».
Δεν θα σταθώ στο αν τα έσοδα του κράτους άντεχαν
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 21

κάτι τέτοιο. Ούτε στο ότι υπήρχαν και συντάξεις στην
15ετία ή 20ετία. Θα σταθώ στο ότι με τον τρόπο αυτό,
το κράτος έχανε πρόωρα τους πιο έμπειρους
υπαλλήλους. Αυτούς, που λόγω ηλικίας και εμπειρίας
θα έπρεπε να το διευθύνουν. Σε μία αντιστοιχία, θα
ήταν σαν ο Στρατός να αποστράτευε όλους, πριν
φτάσουν σε ηλικία για να γίνουν Στρατηγοί. Μπορείτε
να φανταστείτε έναν Στρατό χωρίς Στρατηγούς, μόνο
με Λοχαγούς και Συνταγματάρχες; Και μακάρι το
πρόβλημα να σταματούσε εκεί. Συνταξιοδοτώντας
πρόωρα αυτούς που εξελισσόμενοι θα γίνονταν
Διευθυντές, Διοικητές, Γραμματείς Υπουργείων και
Γενικοί Γραμματείς, κάναμε όλες αυτές τις θέσεις
«πολιτικές». Και διόριζε σε αυτές τις θέσεις κάθε
Υπουργός τα «πρόσωπα της εμπιστοσύνης» του,
συχνά άτομα χωρίς καμία εμπειρία στο αντικείμενο ή
και γενικότερα στο πώς λειτουργεί το Δημόσιο. Πόσο
στραβό είναι αυτό; Θα το καταλάβετε αμέσως αν, σε
μία αναλογία, φανταστείτε τι θα σήμαινε ο διορισμός
τριαντάρηδων ή αποτυχόντων βουλευτών ή παλαιών
πολιτικών, σαν Αρχηγούς Στρατού. Η ιδανική συνταγή
διάλυσης … Και όμως, αν αυτό στον Στρατό δείχνει
αμέσως παράλογο, σε ένα Νοσοκομείο, δεν φαινόταν
παράλογος ο διορισμός ενός πρώην βουλευτή ή ενός
αποτυχημένου Δημάρχου … Αλλά και στον Στρατό,
εδώ που τα λέμε, δεν φαινόταν παράλογο ότι (χάρη σε
ένα απαράδεκτο καθεστώς αποστρατειών) κάθε χρόνο
αποστρατεύαμε πολυάριθμους έμπειρους, χωρίς να
προβληματίζεται κανείς για το πόσο χρήσιμοι θα ήταν
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 22

σε άλλες θέσεις. Και το εντυπωσιακό είναι ότι σε αυτό
συμφωνούσαν συχνά και οι ίδιοι: «Μπορεί κάποιος να
κυβερνά υποβρύχιο μετά τα 45;» αναρωτιέται ένας
πρώην κυβερνήτης υποβρυχίων. Όχι δεν μπορεί. Αλλά
γιατί πρέπει να μείνει στα υποβρύχια και γιατί πρέπει
να συνταξιοδοτηθεί; Δεν έχει τίποτα να προσφέρει σε
άλλη θέση, κάποιος που έμαθε να διοικεί σε τέτοιες
συνθήκες; Για παράδειγμα σε ένα πλοίο επιφανείας ή
στην εκπαίδευση ή σε μία υπηρεσία γραφείου; Είναι
πράγματι άχρηστος; Προφανώς όχι, αν ήταν δεν θα
εύρισκε εργασία αλλού, όπως συνήθως γίνεται μετά
την συνταξιοδότησή τους.
Λέμε συχνά, ότι είμαστε ένα «έθνος γερασμένο». Εύλογο,
αφού έχουμε γεμίσει συνταξιούχους. Παράλογο, όταν αυτοί
είναι πενηντάρηδες. Θυμίζει το «υπερήλιξ γέρων», που είχε
ειπωθεί για τον σαραντάρη Σουρή. Αλλά ενώ βλέπουμε γύρω
μας γυναίκες στα 70 ή 80 που δεν θυμίζουν σε τίποτα τις
γιαγιάδες μας με τα τσεμπέρια, εξακολουθούμε να λέμε
ανοησίες, επειδή ξεχνάμε ποια είναι η πραγματικότητα και
πόσο απλή και φανερή είναι. Αφού είναι προφανές, ότι ο
μόνος λόγος πίσω από αυτούς τους παραλογισμούς, είναι η
κρυμμένη ιδιοτέλεια του «καλά είναι να σε ταΐζει το κράτος
και να κάθεσαι». Αλλά ας πάμε παρακάτω.
 Προσλάβαμε εκατοντάδες χιλιάδες στο Δημόσιο. Αυτό
είναι γνωστό και χιλιοειπωμένο, γι’ αυτό και δεν θα το
επαναλάβω. Θέλοντας «να γίνουμε Ευρώπη» μια ώρα
αρχύτερα, δεν πήραμε το μακρύ δρόμο της ανάπτυξης
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 23

αλλά τον σύντομο δρόμο της Ευρωπαϊκής εξίσωσης
στις απολαβές. Θα σταθώ μόνο σε αυτό και στο ότι και
σ’ αυτό τα κάναμε θάλασσα. Διορίζαμε λοιπόν (με
ρουσφέτι συνήθως) ανθρώπους για να καλυφθεί κάθε
θέση που (κατά τη γνώμη μας) έπρεπε να έχει
καλυμμένη ένα σύγχρονο κράτος. Και αφού τα νέα
Νοσοκομεία που φτιάχναμε παντού χρειάζονταν
περισσότερο νοσηλευτικό προσωπικό, διορίζαμε και
χιλιάδες νοσηλευτές και νοσηλεύτριες. Και αν πας
σήμερα σε ένα Νοσοκομείο, ψάχνεις να βρεις πού
είναι οι νοσοκόμες. Ψάξε στα γραφεία … Γιατί είναι
δύσκολη δουλειά η νοσοκόμα. Ενώ είναι πιο εύκολο
ένα ρουσφετάκι με το οποίο μετατίθεται (π.χ.) στο
Γραφείο Προμηθειών. Άσε που εκεί θα ανταποδώσει
και το ρουσφετάκι πιο εύκολα … Στους Δήμους, το πιο
διεφθαρμένο ίσως κομμάτι της Ελληνικής Διοίκησης,
το μόνιμο και έκτακτο προσωπικό καθαριότητας ήταν
συχνά περισσότερο από το 1% των Δημοτών! Έφτανε
δηλαδή όχι μόνο για τους δρόμους αλλά και για να
καθαρίζει τα σπίτια μας … Και εννοώ το εσωτερικό
τους γιατί για το εξωτερικό τους δεν το συζητούσαμε:
Σπίτια καίγονταν από τις φωτιές που μπήκαν στις
αυλές και οι ιδιοκτήτες τους διαμαρτύρονταν γιατί ο
Δήμος δεν μάζεψε τα ξερόχορτα …
Αυτό το 1%, σαν αναλογία, δεν εφαρμοζόταν μόνο στους
Δήμους. Ήταν θυμάμαι 1985 ή 1986, είχα πάει να παραδώσω
ένα μηχάνημα στο Γενικό Νοσοκομείο Καρδίτσας. Και χτιζόταν
τότε το νέο Νοσοκομείο. Μέχρι να γίνουν κάποιες διατυπώσεις
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 24

και να μαζευτούν κάποιες υπογραφές, είχα πιάσει κουβέντα
με αυτόν που (έκανε μπαμ από μακριά ότι) ήταν ο αρχηγός
των «πρασινοφρουρών» του Νοσοκομείου. Και στην ερώτηση
πόσο προσωπικό προβλέπεται να έχει το νέο Νοσοκομείο, μου
απάντησε 1.300 άτομα. Είχα εκπλαγεί και ρώτησα γιατί τόσο
πολλούς. Η απάντηση με εξέπληξε ακόμη περισσότερο, ιδίως
με την φυσικότητα με την οποία την είπε: «Ο Νομός έχει
130.000 ψηφοφόρους!» Καταλάβατε; Ένας στους εκατό (1%)
θα εργαζόταν στο Νοσοκομείο. Μπόρεσα έτσι να καταλάβω
γιατί τα νέα Νοσοκομεία που έφτιαχνε η «Κυβέρνηση της
Αλλαγής» προέβλεπαν 2.900 άτομα στα Ιωάννινα, 2.400 στο
Ρίο, 2.800 στο Ηράκλειο και ούτω καθ’ εξής (ή μάλλον «καθ’
έξιν»). Το σχέδιο ήταν απλό: 1% θα διοριστεί εδώ, 1% θα
διοριστεί εκεί, 1% θα διοριστεί παραπέρα, να πώς μαζεύονται
οι ψήφοι … Αλλά το ρουσφέτι δεν αποδίδει για πάντα. Πρέπει
να ανανεώνεται. Προσλαμβάνεις κάποιον για «Συνοριακό
Φρουρό», αλλά μετά πρέπει να βρεις και τον τρόπο να τον
φέρεις στα σύνορα Λεωφόρου Αλεξάνδρας και Πατησίων,
γιατί δεν άντεχε στα βουνά και το κρύο …
 Θα τελειώσω με ένα ακόμη παράδειγμα, αλλά αυτό
θα είναι από τα «γνωστά». Με τη μέθοδο του «σε
δουλειά να βρισκόμαστε και πάντα να λείπει κόσμος».
Αφού φουσκώναμε με κόσμο την κάθε υπηρεσία, μετά
έπρεπε να τους βρούμε και δουλειά να κάνουν. Τι κι
αν προσλαμβάναμε π.χ. ελεγκτές για τις ΔΟΥ; Με την
συνεχή αύξηση της γραφειοκρατίας είχαμε πάντα και
έλλειψη ελεγκτών. Το παν είναι να βρίσκεις τον τρόπο
να δημιουργείς ουρές. Και αυτό συνεχίζεται ακόμη και
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 25

σήμερα, προς δόξα της δήθεν «μεταρρύθμισης». Αρκεί
να ξεγελάμε τα μνημόνια. Ο πλούτος της Ελληνικής
γλώσσας προσφέρεται. Μέχρι να μεταφράσουν στις
γλώσσες τους οι κουτόφραγκοι τη διαφορά μεταξύ
των λέξεων «μετάθεση» και «μετάταξη», το σύστημα
κερδίζει χρόνο. Το κόλπο είναι καλό, έπιασε και με τα
«πλασματικά χρόνια» το 2009, τότε που νόμιζαν οι
κουτόφραγκοι ότι θα αυξάναμε τα όρια για σύνταξη,
επειδή απλά ψηφίσαμε ένα Νόμο … Είναι πράγματι
αξιοθαύμαστη η «ικανότητα» του συστήματος να
ακυρώνει κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης, ακόμη
και αυτές που επέβαλλαν τα μνημόνια.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 26

Στρατευμένη τέχνη – στρατευμένη επιστήμη
Αμέσως μετά την μεταπολίτευση του 1974, το ΚΚΕ κατάφερε
(και μπράβο του γιατί εργάστηκε συστηματικά προς αυτή την
κατεύθυνση) να συσπειρώσει γύρω του την πλειοψηφία των
καλλιτεχνών αλλά και των λογοτεχνών. Θυμάμαι την σωρεία
καλλιτεχνών, κάθε πολιτικής απόχρωσης, που συμμετείχαν
στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ. Ούτε θα ξεχάσω και τον αείμνηστο
Μάνο Χατζηδάκι, που το 1989, οργάνωσε μουσική εκπομπή
για τον ραδιοσταθμό «902 – Αριστερά στα FM».
Αλλά και στα ΑΕΙ εργάστηκε συστηματικά το ΚΚΕ, όπως και η
υπόλοιπη Αριστερά, για την άλωση Εδρών και Πρυτανειών, με
τη βοήθεια και του Ν. 1268/82 «για τη δομή και λειτουργία
των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων».
Και αν στην λογική του ΚΚΕ, δεν ηχούσαν παράλογα οι όροι
«στρατευμένη τέχνη» και «στρατευμένη επιστήμη», δυστυχώς
δεν ήχησαν παράλογα ούτε στα αυτιά πολλών άλλων. Για
παράδειγμα, το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε να ανταγωνιστεί το ΚΚΕ
και στους δύο τομείς: Και στα Πανεπιστήμια με τους «δικούς
του», αλλά και στην τέχνη (με δικούς του τραγουδοποιούς,
ηθοποιούς, σκηνοθέτες κλπ). Το αποτέλεσμα το ζήσαμε, με
την κατάρρευση και της τέχνης αλλά και της παιδείας. Και μην
νομίζετε ότι αθωώνω τη δεξιά, μη αναφέροντάς την. Την δική
της αποτυχία την χρεώνω περισσότερο σε ανικανότητα, αλλά
και στο γεγονός ότι δεν ασχολήθηκε ποτέ με την παραγωγή
πολιτικής ή με την διάδοση της ιδεολογίας της. Προτιμούσε το
«παλιό καλό ρουσφέτι» …
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 27

Όμως, η τέχνη και η επιστήμη, μπορούν για ένα διάστημα να
επιστρατευθούν, αλλά δεν μπορούν να στρατευθούν μονίμως.
Όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους πολίτες μιας χώρας: Αν
το απαιτήσουν οι περιστάσεις, μπορούν (για περιορισμένο
διάστημα) να επιστρατευθούν. Αλλά θα ήταν τρελό να νομίσει
κανείς ότι όλοι οι έφεδροι, θα μπορούσαν να είναι μόνιμα
επιστρατευμένοι, να γίνουν δηλαδή όλοι οι πολίτες μόνιμοι
στρατιωτικοί. Μόνο η αρχαία Σπάρτη τόλμησε κάτι τέτοιο, είχε
όμως τους δούλους. Και σίγουρα, δεν έγραψε Ιστορία, ούτε
στις τέχνες ούτε στις επιστήμες.
Τέχνη και επιστήμη δεν στρατεύονται … Και ευτυχώς, η εποχή
των στρατεύσεων κατέρρευσε μαζί με το ΚΚΕ.
Τέχνη και επιστήμη δεν αναπτύσσονται χωρίς ελευθερία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 28

Πώς ξεκίνησε η τριακονταετία των λαθών – Τι έφταιξε
Ας την ορίσουμε κατ’ αρχήν χρονικά: Ξεκίνησε το 1981.
Το 1981 ήταν το έτος που η Ελλάδα έγινε επίσημα μέλος της
ΕΟΚ. Αλλά ήταν και «η χρονιά της Αλλαγής», το έτος δηλαδή
που ο Ανδρέας Παπανδρέου έγινε Πρωθυπουργός της χώρας,
με ποσοστό 48%.
Μην με ρωτήσετε ποιο από τα δύο ήταν πιο καθοριστικό. Δεν
έχω σκοπό να καταφερθώ ούτε εναντίον μίας ιστορικής αλλά
και απόλυτα λογικής πολιτικής απόφασης, αλλά ούτε και κατά
μία απόφασης του λαού μας, που πάρθηκε με τόσο μεγάλη
πλειοψηφία.
Θα επισημάνω ωστόσο την μεγάλη αντίφαση:
Την χρονιά που η Ελλάδα εισερχόταν στην ΕΟΚ, την ίδια
χρονιά ο Ελληνικός λαός, έδινε το 58% των ψήφων σε δύο
κόμματα (ΠΑΣΟΚ – ΚΚΕ) που ήταν κατά της ΕΟΚ και κήρυτταν
την άμεση αποδέσμευση από αυτήν!
Η εξήγηση θα μπορούσε να βρίσκεται στο ότι κατά βάση οι
Έλληνες δεν ψήφισαν τότε κατά της ΕΟΚ, αλλά πιστεύοντας τις
διακηρύξεις του Ανδρέα για κατάργηση του ρουσφετιού και
«του κράτους της Δεξιάς», για μία υπερήφανη Ελλάδα που
«θα ανήκε στους Έλληνες» και όχι «στη Δύση».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 29

Αναλύσεις για το «τι έφταιξε» και διαλέξαμε μία τέτοια
πορεία, υπάρχουν πολλές και δεν θα ήθελα να προσθέσω
(εδώ) μερικές ακόμη. Άλλωστε, ενώ η Ιστορία εξετάζει και
καταγράφει τα αίτια κάθε γεγονότος, τελικά, γράφεται από τα
ίδια τα γεγονότα. Αυτά αποτελούν το κύριο μέρος της. Θα το
εξηγήσω αυτό με έναν απλό συλλογισμό και 2-3 απλά
παραδείγματα: Είτε μιλάμε για την Ιστορία των Περσικών
Πολέμων είτε για την Ιστορία της Επανάστασης του 1821 είτε
για την πιο πρόσφατη Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η
καταγραφή των γεγονότων μπορεί να καλύψει δεκάδες
τόμους, ενώ αυτή των αιτίων μετά βίας γεμίζει έναν τόμο.
Αυτό είναι απόλυτα λογικό, αφού τα ίδια τα γεγονότα (και οι
επιπτώσεις τους) καθόρισαν και μετέβαλαν την ιστορική
πορεία, ενώ τα αίτια, σε τελική ανάλυση, είναι αμφίβολο αν
θα μπορούσαν να αποτραπούν.
Στην κλασσική σχέση αιτίου – αιτιατού, που υπάρχει πάντα,
θα μπορούσαμε να πούμε ότι το αίτιο είναι αποτέλεσμα
αντικειμενικών παραγόντων, που οδηγεί σε ένα αιτιατό
αποτέλεσμα, συνήθως σύνθετο, αλλά και σε μεγάλο βαθμό
οριζόμενο και από υποκειμενικούς παράγοντες, οι οποίοι
(τελικά) είναι αυτοί που αποτελούν το περιεχόμενο των
«πολλών τόμων», δηλαδή το κύριο περιεχόμενο της Ιστορίας.
Διότι, ανεξάρτητα από τα αίτια που οδήγησαν (π.χ.) στην
Επανάσταση του 1821, αίτια τόσο αντικειμενικά που θα
μπορούσε να πει κανείς με βεβαιότητα ότι η Επανάσταση θα
γινόταν, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι θα μπορούσε να
αποτύχει, αν δεν υπήρχε η Φιλική Εταιρεία, ο Κολοκοτρώνης,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 30

η Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ή επίσης αν οι Οθωμανοί είχαν
έναν άλλο ηγέτη στη θέση του Δράμαλη ή του Ομέρ Βρυώνη,
αν δεν πολεμούσαν ταυτόχρονα κατά του Αλή Πασά ή αν οι
διεθνείς γεωστρατηγικές ισορροπίες και τα συμφέροντα των
Μεγάλων Δυνάμεων ήταν διαφορετικά.
Γι’ αυτό, επιτρέψτε μου να μην ασχοληθώ με την ανάλυση των
αιτίων αλλά των επιπτώσεων.
Δεν θα αναλύσω λοιπόν, προς το παρόν τουλάχιστον, τα αίτια.
Θα προχωρήσω καταγράφοντας τα αποτελέσματα, ξεκινώντας
από την ανάλυση του «κόστους» όλων αυτών, το κόστος του
ονείρου όπως το ονομάζω, αφού αυτό που ζήσαμε, ήταν εν
πολλοίς ένα «όνειρο».
Και στη συνέχεια, θα ψάξουμε μαζί να βρούμε και τα αίτια. Θα
εντοπίσουμε μαζί τα πραγματικά αίτια, αφού πρώτα βάλουμε
στην άκρη, αυτά που (λανθασμένα) πολλοί από εμάς θεωρούν
σαν αίτια.
Θα τα πούμε όλα, με ειλικρίνεια και χωρίς αυτομαστιγώματα.
Μεταξύ μας, δεν θεωρώ απαραίτητο το να συμφωνήσουμε για
τα αίτια. Ξέρετε γιατί; Επειδή, μεγαλύτερη σημασία από το να
εντοπίσουμε τα αίτια και να αποδώσουμε ευθύνες, έχει το να
βρούμε τις λύσεις.
Εκεί, στις λύσεις, είναι που θα χρειαστεί οπωσδήποτε να
συμφωνήσουμε.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 31

Και δεν εννοώ να συμφωνήσουμε σε κάθε λεπτομέρεια. Δεν
είναι απαραίτητο ούτε αυτό.
Επειδή, γι’ αυτό υπάρχει η Δημοκρατία, για να βάλουμε κάτω
τις απόψεις του καθενός, να τις ζυγίσουμε, να αποφασίσουμε
κατά πλειοψηφία, και να προχωρήσουμε ενωμένα για την
υλοποίηση της όποιας απόφασής μας.
Και μην βιαστείτε να μου πείτε «ποια Δημοκρατία;». Μία είναι
η Δημοκρατία και ένας από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου
είναι και το να θυμηθούμε πώς λειτουργεί, αλλά και το να
καταλήξουμε σε ένα θεσμικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την
καλή λειτουργία της.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 32

Το κόστος του ονείρου
Και τα κάναμε όλα αυτά, σαν να είχαμε ανακαλύψει το
λεφτόδεντρο. Αλλά δεν κάναμε μόνο αυτά. Είχαμε και χιλιάδες
δήθεν τυφλούς και κάθε λογής ψευτοανάπηρους, φτιάξαμε
εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους ηλικίας 40 και 50 ετών,
χιλιάδες αργόμισθους συνδικαλιστές (κάποιοι αμείβονταν και
σαν να κάνουν βαρύ και ανθυγιεινό επάγγελμα, όντας πχ
πρώην «εναερίτες» της ΔΕΗ), φτιάξαμε δεκάδες χιλιάδες
καλοπληρωμένους υπαλλήλους ΔΕΚΟ, αδιαφορώντας για το
ότι οι εταιρείες αυτές ήταν προκλητικά ελλειμματικές (θυμίζω
Ολυμπιακή, ΟΣΕ, αστικά λεωφορεία, νοσοκομεία κλπ κλπ).
Οι κρατικοί προϋπολογισμοί ήταν μόνιμα ελλειμματικοί και το
έλλειμμα καλυπτόταν με δανεισμό. Η Ελλάδα ήταν μέλος της
ΕΕ και μάλιστα του «σκληρού πυρήνα», μέλος της Ευρωζώνης.
Και η αξιοπιστία θεωρείτο δεδομένη και τα δάνεια εισέρεαν
άφθονα. Και χάρη στα Greek Statistics, ξεπερνούσαμε και τους
περιορισμούς του Μάαστριχτ, για έλλειμμα μικρότερο του 3%.
Τι στο καλό; Με τόσες πυρκαγιές δεν θα μοιράζαμε χρήματα
στους πυρόπληκτους; Μέχρι και οι τσιγγάνοι από τον Έβρο
είχαν κατέβει στη Ζαχάρω για να πάρουν κι αυτοί τριχίλιαρο.
Η λίστα των παραλόγων (αλλά και των παρανομιών) ήταν
ατελείωτη. Ακόμη και σήμερα μαθαίνουμε για σπατάλες, μίζες
και κάθε είδους παρανομίες, και ως συνήθως «πέφτουμε από
τα σύννεφα». Το αποτέλεσμα όμως ήταν η χρεοκοπία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 33

Όταν ένα κράτος εισπράττει 50 δις και ξοδεύει 70 δις, τι άλλο
περιμέναμε να γίνει; Τα λεφτά δεν βγαίνουν στα δέντρα …
Όσο κι αν προοδεύσει η γεωπονία και η δενδροκομία …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 34

Μας ψέκασαν;
Δεν θα αναλύσω εδώ τις εξηγήσεις και αιτίες που σκεφτήκαμε
για ότι έφταιξε. Αρκετά έχουν γραφτεί για τους ξένους που
μας μισούν και μας ζηλεύουν, για μασόνους, Μπίλντεμπεργκ,
για σκοτεινά ανθελληνικά σχέδια και τόσα άλλα, που όλοι
πλέον καταλαβαίνουμε ότι ήταν «προφάσεις εν αμαρτίαις»
για να κρύψουν το ολοφάνερο.
Αλλά επειδή σχετικά πρόσφατα διάβασα ότι σχεδόν το 1/3
των Ελλήνων θεωρεί ακόμη ότι μας ψεκάζουν, επιτρέψτε μου
να σας μεταφέρω κάποιες σκέψεις του Φώτη Γεωργελέ, από
το βιβλίο του «Κρυμμένες αλήθειες και ψεύτικα διλήμματα»4:
Εγώ δεν πιστεύω ότι το 33% των Eλλήνων νομίζει ότι μας
ψεκάζουν. Και (ότι) το 9% δεν ξέρει, ταλαντεύεται. Αν σχεδόν
οι μισοί Έλληνες έχουν πάρει διαζύγιο με την πραγματικότητα,
πρέπει, όσοι μπορούμε, να έχουμε ήδη έτοιμα τα διαβατήρια
για να μεταναστεύσουμε και οι υπόλοιποι να κρυφτούμε σε
κανένα βουνό. Γιατί μια χώρα που παραδίδεται στον
ανορθολογισμό και την παράνοια, αργά ή γρήγορα, οδηγείται
στην καταστροφή.
… Το μεγαλύτερο κακό που μας έκανε η «αντιμνημονιακή»
ρητορεία (είναι ότι) έδωσε άλλοθι σε κάθε επαγγελματική
κατηγορία, σε κάθε ομάδα συμφερόντων, σε κάθε έναν
ξεχωριστά, να κρυφτεί πίσω από μια ψεύτικη αντίθεση και να
υπερασπίσει με κάθε τρόπο τα δικά του συμφέροντα.
4

(Εκδόσεις «Μεταίχμιο», Αθήνα 2013)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 35

Πιστεύοντας ότι τα βάρη θα τα φορτωθούν κάποιοι άλλοι. Οι
ασθενέστεροι συμπολίτες μας, όσοι δεν έχουν δυνατή φωνή ή,
στην καλύτερη περίπτωση, οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι.
(Τελικά) οι μισοί δημόσιοι υπάλληλοι κατάλαβαν ότι είναι
κορόιδα, ότι στο δημόσιο υπάρχουν άρχοντες και πληβείοι.
Έμαθαν ότι το ενιαίο μισθολόγιο, που υποτίθεται ότι ισχύει
από το 2011, σε μεγάλα τμήματα του δημοσίου δεν
εφαρμόζεται. Μπορεί γιατροί να κάνουν εφημερία για ένα
ευρώ την ώρα, μπορεί ένστολοι να περιπολούν στην άγρια
νύχτα για το βασικό μισθό, μπορεί καθηγητές πανεπιστημίου
να παίρνουν 1.250 ευρώ, όμως σε άλλες υπηρεσίες και ΔΕΚΟ
οι μέσοι μισθοί είναι 3.797 ευρώ, 3.326, 3.082, 2.816, 2.672,
2.631 και ούτω καθ’ εξής. Ίδιες θέσεις με ίδια προσόντα
εμφανίζουν μισθολογικές διαφορές 1.700 ευρώ. Πώς είναι
δυνατόν να υπάρχουν μέσοι μισθοί, 3.800 ευρώ; Πόσο είναι οι
ανώτεροι; Δηλαδή 4 χρόνια απεργιών και διαδηλώσεων έγιναν
για να μη μειωθούν οι μισθοί τους στο ποσό των 3.800;
Οι διεκδικήσεις συντεχνιακών συμφερόντων βαφτίστηκαν
κοινωνικό κράτος, υπεράσπιση του δημόσιου τομέα. Πώς να
πεις υπερασπίζομαι το δικαίωμα πλασματικής εφημερίας; Ενώ
κάτω η οικονομική δικτατορία και έξω οι δυνάμεις κατοχής δεν
ακούγεται πολύ πιο πατριωτικό και αριστερό;
Ερευνώνται 2.000 περιπτώσεις υπαλλήλων ΔΕΚΟ που άλλαξαν
τη σειρά προτεραιότητας στη συνταξιοδότηση για να πάρουν
εφάπαξ πριν τις μειώσεις. 384 συντάξεις χηρείας του ΟΑΕΕ
αφαιρέθηκαν. Εκατοντάδες αιτήσεις για ψεύτικα επιδόματα
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 36

πολυτέκνων βρέθηκαν με κοινούς λογαριασμούς και ΑΜΚΑ.
Γιατί, όπως μάθαμε αυτές τις μέρες, μπορεί κάποιος να έχει 2
αστυνομικές ταυτότητες, 3 οικογενειακές μερίδες, να δηλώνει
ότι γέννησε 6 παιδιά σε 5 μήνες και να παίρνει 14 πολυτεκνικά
επιδόματα. Σε έλεγχο στο 65% των ασφαλισμένων στον ΟΠΑΔ
έχουν ήδη βρεθεί 96.000 παράνομα βιβλιάρια.
Στην Κόρινθο οι δημοτικοί υπάλληλοι ήταν όλοι πολύτεκνοι,
είχαν 7 εξαρτημένα μέλη ο καθένας. Μετά τον έλεγχο περιορίστηκαν στο 1,1. Το δεύτερο στάδιο ελέγχου δεν προχώρησε.
Έπρεπε να συντονιστούν 5 υπουργεία, να δημιουργηθεί ένας
ενιαίος φορέας, κάπου εκεί σταμάτησαν.
Υπολογίζουν ότι 1 στα 3 αναπηρικά επιδόματα δίδεται κακώς.
Ποτέ δεν μας ανακοίνωσαν οριστικά τι έγινε με την απογραφή
των συνταξιούχων, πόσες ήταν οι μαϊμού συντάξεις, οι
πεθαμένοι. Ο έλεγχος συνεχίζεται στο διηνεκές. Ανακάλυψαν
83 γιατρούς που συνταγογραφούσαν σε νεκρούς.
Δεν είχαμε ασφαλιστικό σύστημα αλλά έναν τεράστιο
πελατειακό μηχανισμό. Δεν έγιναν δίκαιες περικοπές μισθών,
οι ισχυρότεροι διατήρησαν τους υψηλούς μισθούς εις βάρος
των ασθενέστερων. Δεν διευρύνθηκε η φορολογική βάση,
πλήρωσαν περισσότερο αυτοί που πληρώνουν πάντα.
1,5 εκατομμύριο άνεργοι. Άλλοι τόσοι που πληρώνονται το
μισθό τους όταν υπάρχουν λεφτά.
3 εκατομμύρια ανασφάλιστοι. 100άδες χιλιάδες νέοι που δεν
μπορούν να εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Και 4 χρόνια η
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 37

χώρα είναι συνεχώς σε έκρυθμη κατάσταση με απεργίες και
διαδηλώσεις για τις μεταθέσεις, τις συγχωνεύσεις φορέων,
την κατάργηση επιδομάτων, τα κλειστά επαγγέλματα, τα
γενόσημα, τα όρια εξόδου στη σύνταξη. Εναντίον της Μέρκελ.
Με τους κουραστικούς αυτούς αριθμούς, παραπάνω, δεν
ασχολείται κανείς. Τα ισχυρότερα συμφέροντα βάφτισαν τον
αγώνα τους αντίσταση στα μνημόνια και νίκησαν.
Το χειρότερο είναι ότι η νίκη τους αυτή ήταν μάταιη.
Η αριθμητική δεν αλλάζει όσα συνθήματα κι αν φωνάξεις. Η
προπαγάνδα δεν μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα.
Τώρα συζητάνε πάλι για νέα μέτρα. Χρειάζονται κι άλλα
δανεικά. Πληρώνουν χαράτσια για τα ακίνητα. Τα ασφαλιστικά
ταμεία χρεοκοπούν. Αν κάποιος τρίτος έβλεπε μια μέρα μόνο
τις εφημερίδες στα περίπτερα, θα πίστευε ότι η Ελλάδα είναι
μια χώρα ηλιθίων. Έχουν τεράστιους τίτλους: Στο στόχαστρο
της τρόικα 600.000 συνταξιούχοι κάτω των 60 ετών! Και
δίπλα με τους ίδιους τίτλους: Σύνταξη στα 55 για 400.000
εργαζομένους. 700.000 γονείς σύνταξη στα 50, ποιες
κατηγορίες μπορούν να δικαιολογήσουν 8 πλασματικά έτη.
Με τους ίδιους τίτλους. Στο ίδιο πρωτοσέλιδο.
Αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Η πλειοψηφία της κοινωνίας
ήταν ευνοημένη από το προηγούμενο σύστημα. Κοίταξε
γύρω της, είδε ότι έτσι κάνουν όλοι και πίστεψε ότι μπορεί
να το διατηρήσει εις βάρος κάποιων άλλων.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 38

Δεν συνειδητοποίησε ότι σ’ αυτό το σύστημα της χρεοκοπίας
όλοι ήμασταν ευνοημένοι και συγχρόνως θύματα. Ότι χωρίς
τα δανεικά θα γίνουμε όλοι θύματα. Ότι το συμφέρον της είναι
να αλλάξει τα πάντα.
Προτίμησε να δώσει μάχη για τα «κεκτημένα», αυτά που
οδήγησαν στην καταστροφή. Οχυρώθηκε στον ανορθολογισμό
και στους ψεκασμούς, βάφτισε την κοινωνική ιδιοτέλεια
αριστερή πολιτική. 4 χρόνια μετά, είμαστε πιο φτωχοί αλλά
έχουμε το ίδιο σύστημα. Γι’ αυτό βρίσκουμε τα προβλήματα
συνεχώς μπροστά μας.
Όχι, ο Γεωργελές δεν είναι απαισιόδοξος. Ούτε και εγώ. Γι’
αυτό θα κλείσω με ένα ακόμη απόσπασμα – μήνυμα:
Όσο περνάει ο καιρός, οι αγώνες της συντήρησης και του
λαϊκισμού θα αποκαλύπτονται όλο και πιο αδιέξοδοι. Άλλοι
αγώνες χρειάζονται σήμερα.
Δημιουργικοί όχι αυτοκαταστροφικοί, προοδευτικοί όχι
συντηρητικοί, που θέλουν ν’ αλλάξουν την πραγματικότητα όχι
να τη διατηρήσουν στο παρελθόν. Έχουν αρχίσει να φαίνονται
σημάδια. Σ’ ένα τοίχο είδα γραμμένο το σύνθημα:
«Εκτός από τζαμαρίες, ρίχτε και καμιά ιδέα.»
Καταλάβατε ή να το πιάσουμε από την αρχή;
Ας μην ψάχνουμε για συνομωσίες και για άλλες «προφάσεις
εν αμαρτίαις», που κρύβουν το ολοφάνερο.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 39

Δεν φταίνε οι ξένοι για το αισχρό «πελατειακό κράτος» που
χτίσανε τόσες δεκαετίες αυτοί που τους εμπιστευτήκαμε την
ψήφο μας. Ούτε φταίνε άλλοι για τις μίζες δισεκατομμυρίων
των διεφθαρμένων πολιτικών και στελεχών. Αλλά και ούτε
παρασύρθηκαν, ως αγνές και αμόλυντες παρθένες, όλοι αυτοί
που συμμετείχαν στον χορό της διαφθοράς, καταπατώντας
τον όρκο τους, για ποσά εκατομμυρίων είτε για μερικά μόνο
κατοστάρικα ή χιλιάρικα.
Και αν δεν βλέπαμε τις πολύ μεγάλες απάτες, τις πιο μικρές
που γίνονταν γύρω μας τις βλέπαμε. Και τις ανεχθήκαμε. Για
το «αμάρτημα» αυτό, ας ζητήσουμε συγγνώμη από τα παιδιά
μας, γιατί το δικό τους μέλλον υποθηκεύσαμε.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 40

Μας κυβέρνησαν προδότες;
Ο Έλληνας χρησιμοποιεί τη λέξη «προδότης» με περιεχόμενο
σχετικό. Ένας πολιτικός είναι προδότης, όχι επειδή πρόδωσε
την πατρίδα του (εδώ που τα λέμε πόσοι πολιτικοί θα έκαναν
συνειδητά κάτι τέτοιο) αλλά επειδή πρόδωσε την εμπιστοσύνη
του. «Με πρόδωσε γιατί την αγαπούσα», όπως λέει και το
τραγούδι. Προδότης είναι ο Πρωθυπουργός ή ο Βουλευτής
που ψήφισε, αυτός δηλαδή που εμπιστεύθηκε (ξεπερνώντας
τα βαθιά αναρχικά και αντιεξουσιαστικά του συναισθήματα).
Δεν λέει προδότη πχ αυτόν που χρηματίσθηκε. Αυτόν, δεν τον
εμπιστευόταν ούτως ή άλλως.
Και συχνά, επειδή δεν του πάει να λέει ότι υπάρχουν Έλληνες
που προδίδουν, προσπαθεί να εφεύρει ξένη καταγωγή, στους
«προδότες» του. Είναι Εβραίοι, Αμερικανάκια, δεν μπορεί να
είναι Έλληνες. Οι Έλληνες είναι αξιοπρεπείς και υπερήφανοι …
Δεν κάνουν τέτοια.
Και όταν ο απλός Έλληνας βρίζει τις μεγάλες δυνάμεις αυτού
του πλανήτη, Αμερική, Γερμανία κλπ, στην πραγματικότητα
κάνει αυτό που έκανε πάντα στην μακρόχρονη Ιστορία του.
Έδινε θάρρος στον εαυτό του, όταν, ολιγάριθμος πάντα αυτός,
ένοιωθε ότι πρέπει να πολεμήσει με πολύ μεγαλύτερες
δυνάμεις. Και αυτό που μας φαίνεται ανοησία ή αποκοτιά,
έχει την ίδια προέλευση με την «τεχνική» που χρησιμοποίησε
στις χιλιετίες που πέρασαν, όταν έπρεπε να σταθεί γενναία και
να αντιμετωπίσει τις αμέτρητες στρατιές των Περσών, και τα
πολυάριθμα στίφη των κάθε λογής «βαρβάρων».
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 41

Μην το βλέπουμε σαν ανοησία λοιπόν. Είναι ο τρόπος που
παίρνει θάρρος ο απλός στρατιώτης πριν από τη μεγάλη μάχη.
Αν δεν περιφρονήσει, αν δεν προσβάλλει τον εχθρό, θα χάσει
τη μάχη πριν ξεκινήσει. Όποιος δεν κατάλαβε τι έγραψα, δεν
έχει συνειδητοποιήσει ακόμη τη «διπλή φύση» του Έλληνα,
για την οποία θα πούμε σε επόμενο κεφάλαιο.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 42

Φταίει το χρέος;
Όπως γνωρίζει κάθε μεγάλος επιχειρηματίας, το πρόβλημα
δεν είναι το χρέος αλλά το πώς χρησιμοποιείς τα χρήματα που
δανείζεσαι.
Ο καλύτερος επιχειρηματίας είναι και ο πιο αξιόχρεος. Επειδή
η Τράπεζα θεωρεί ότι δανείζεται για να αυξήσει τα κέρδη του
(είτε με δάνεια μακροπρόθεσμα για να κάνει μία επένδυση
που θα αυξήσει τα μελλοντικά κέρδη είτε με βραχυπρόθεσμα
δάνεια για να αυξήσει τα κεφάλαια κίνησης που διαθέτει ώστε
να κάνει περισσότερες πωλήσεις).
Επομένως ο δανεισμός δεν είναι a priori κακός, κάθε άλλο. Γι’
αυτό και δεν είναι παράλογο να δανείζονται και να έχουν χρέη
οι μεγάλες επιχειρήσεις. Το αντίθετο θα ήταν παράλογο, αφού
ή θα σήμαινε ότι η επιχείρηση δεν είναι αξιόχρεη και δεν
μπορεί να δανειστεί ή ότι δεν ξέρει πώς να χρησιμοποιήσει τα
χρήματά της.
Το ίδιο ισχύει και για τα κράτη. Με την επισήμανση ότι μία
σοβαρή χώρα δεν δανείζεται απλά και μόνο επειδή μπορεί να
δανειστεί, στο κάτω – κάτω τα δάνεια δεν είναι άτοκα. Μία
χώρα πρέπει να δανείζεται με βάση τα αναπτυξιακά σχέδιά
της και να το κάνει μετρημένα και νοικοκυρεμένα. Και επειδή
η σχέση πολιτικών και νοικοκυροσύνης δεν είναι δεδομένη, γι’
αυτό υπάρχουν περιορισμοί. Για παράδειγμα, τα χρέη των
χωρών της Ευρωζώνης δεν επιτρέπεται να ξεπερνούν το 103 %
του ΑΕΠ τους. Και γι’ αυτό επίσης, οι διάφορες Τράπεζες,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 43

όπως αξιολογούν το κάθε δανειζόμενο, αξιολογούν και τις
ίδιες τις χώρες. Με βασικά κριτήρια το ύψος του χρέους, την
ευρωστία της οικονομίας και την πολιτική τους σταθερότητα,
δηλαδή με βάση αυτά που δείχνουν ικανότητα αποπληρωμής.
Η ικανότητα αποπληρωμής είναι που ενδιαφέρει πρωτίστως
κάθε Τράπεζα, αφού οι Τράπεζες δεν διαθέτουν δικά τους
χρήματα. Δανείζονται και αυτές από τους καταθέτες (ή από
άλλες Τράπεζες, αλλά ας μην το μπερδέψουμε περισσότερο).
Οπότε, to make the long story short που λένε και οι Εγγλέζοι,
δεν φταίει το να δανείζεσαι. Φταίει το πόσα πολλά δανείζεσαι
και κυρίως το πώς χρησιμοποιείς τα δανεικά.
Και κάτι που πλέον μάθαμε όλοι, είναι ότι αν δανείζεσαι για
να σπαταλάς ή για να καταναλώνεις, το έχασες και χάνεσαι ...
Και για να μιλήσουμε για την Ελλάδα, ξεχάστε κατ’ αρχήν τους
μύθους για περιόδους που η χώρα «δεν χρωστούσε σε κανένα
ξένο» ή που είχε χαμηλό εξωτερικό χρέος. Ξεχάστε τους, γιατί
η αλήθεια είναι ότι στις περιόδους αυτές (πχ πριν και κατά τη
χούντα) η χώρα δεν μπορούσε να δανειστεί μεγάλα ποσά από
το εξωτερικό, επειδή δεν ήταν αξιόχρεη. Αντίθετα δανειζόταν,
και μεγάλα ποσά μάλιστα, από το εσωτερικό, από τους ίδιους
τους πολίτες της. Είτε με ομολογιακά δάνεια είτε με δάνεια
από τις Ελληνικές Τράπεζες. Υπήρξαν περίοδοι που δανείστηκε
«νοικοκυρεμένα» και τα δάνεια απέδωσαν. Για παράδειγμα,
στην διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων η χώρα δανείστηκε
μεγάλα ποσά για να καλύψει το μεγάλο κόστος των πολέμων
που διπλασίασαν τη χώρα μας σε έκταση και πληθυσμό.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 44

Δανείστηκε όμως με σύνεση και νοικοκυροσύνη, όπως
αποδεικνύεται από το ότι δεν επηρεάστηκε η ισοτιμία της
δραχμής έναντι ξένων νομισμάτων5.
Θα το επαναλάβουμε λοιπόν. Δεν είναι το πρόβλημα (γενικά)
ο δανεισμός, αλλά μόνο ο δανεισμός που γίνεται με σκοπό την
κατασπατάληση χρήματος, για μικροκομματικά οφέλη και
χωρίς καμία αναπτυξιακή προοπτική.
Κάθε κυβέρνηση θέλει «να δίνει». Δεν είναι παράλογο, ποιοι
γονείς δεν θέλουν να παρέχουν στα παιδιά τους όσο γίνεται
περισσότερα; Όμως, και οι γονείς και πολύ περισσότερο μία
κυβέρνηση, πρέπει να διαχειρίζονται τα χρήματά τους με
νοικοκυροσύνη.
Οι γονείς που θα δανειστούν για να αυξήσουν το χαρτζηλίκι
των παιδιών τους, μια μέρα θα αφήσουν τα χρέη αυτά στα
παιδιά τους … Και αυτό είναι τεράστια ανευθυνότητα. Έτσι θα
πρέπει να αντιμετωπίζουμε και κάθε κυβέρνηση που για να
κλέψει ψήφους αφήνει χρέη και «καμένη γη» στην επόμενη.
Οι κυβερνήσεις του παρελθόντος, δεν ήταν μόνο ανεύθυνες,
ώστε οι ευθύνες τους να είναι μόνο πολιτικές. Έκαναν κάτι
5

Στην πραγματικότητα βελτιώθηκε: Η ισοτιμία φράγκου/δραχμής,
από 1,47 το 1898, και αφού ανέβηκε μέχρι και τα 1,65:1 το 1901, στη
συνέχεια έπεφτε σταδιακά (ανέβαινε η δραχμή), στο 1,62 (1902),
1,56 (1903), 1,37 (1904), 1,23 (1905), 1,10 (1906), 1,08 (1907-1908),
1,02 (1909) και το 1910 έπεσε στο 0,99. Μάλιστα, το 1916, που το
φράγκο υποτιμήθηκε υπό το βάρος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η
ισοτιμία έφτασε ακόμη και στα 0,88 φράγκα ανά δραχμή!
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 45

πολύ χειρότερο. Μέσα από την σπατάλη τους, φρόντιζαν και
για την δική τους τσέπη. Και αυτό είναι ποινικό αδίκημα και
λέγεται υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος. Μετά την προδοσία
των εθνικών συμφερόντων, αυτό είναι το πιο βαρύ έγκλημα
στο οποίο μπορεί να υποπέσει ένας κυβερνήτης.
Ή μήπως είναι ισοδύναμο της προδοσίας;

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 46

Η οικονομική κρίση
Η οικονομία της χώρας αντιμετώπιζε (ταυτόχρονα) 5 σοβαρά
προβλήματα, όταν ξέσπασε η διεθνή κρίση το 2008-2009.



Το έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών
Τα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα
Το υψηλό δημόσιο χρέος
Την στρεβλή, βασισμένη στην κατανάλωση, ανάπτυξη

Καμία άλλη προηγμένη χώρα δεν αντιμετώπιζε στην αρχή της
κρίσης τέτοιο δηλητηριώδες μίγμα τόσων προβλημάτων. Και
σε αυτά, προσθέστε και το έλλειμμα πολιτικής και θεσμικής
σοβαρότητας και αξιοπιστίας.
Επειδή σε πολλούς αρέσει να μιλούν για τα προβλήματα του
Ευρωπαϊκού Νότου, λες και έχουν όλες οι χώρες τα ίδια, ας το
ξεκαθαρίσουμε, αν είναι έτσι ή όχι.
Η Ισπανία είχε πρόβλημα δημοσιονομικού ελλείμματος και
πρόβλημα τραπεζικό, αλλά δεν είχε πρόβλημα με το δημόσιο
χρέος.
Η Ιταλία είχε σοβαρό πρόβλημα δημοσίου χρέους, αλλά όχι
δημοσιονομικό ή εξωτερικό έλλειμμα.
Η Πορτογαλία είχε πρόβλημα εξωτερικού ισοζυγίου, αλλά και
δημοσιονομικού ελλείμματος και πρόβλημα παραγωγικό.
Η Ιρλανδία είχε μόνο το τραπεζικό πρόβλημα και το πρόβλημα
της «φούσκας» των ακινήτων.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 47

Το μόνο θετικό που είχαμε απέναντι σε όλους αυτούς (πλην
Ιταλών) ήταν ένα συγκριτικά συντηρητικό τραπεζικό σύστημα,
χωρίς υπερβολικά ή «τοξικά» ανοίγματα, όπως πχ των ΗΠΑ,
της Ιρλανδίας ή της Ισλανδίας6. Αλλά ενώ στην εξέλιξη της
χρηματοπιστωτικής κρίσης τα χρηματοπιστωτικά προβλήματα
(στις πιο προηγμένες οικονομίες) έγιναν δημοσιονομικά, στην
Ελλάδα (όπου όλα βαδίζουν ανάποδα) η δημοσιονομική κρίση
έγινε οικονομική και τελικά τραπεζική!
Δεν θα επαναλάβω το πόσο μας έχει διαλύσει η κρίση, ούτε
και θα προχωρήσω σε βαθιές οικονομικές αναλύσεις για τα
θετικά ή αρνητικά των όποιων μέτρων πάρθηκαν. Επειδή, αν
το κάνω, θα κρυφτεί αυτό που είναι κοινή διαπίστωση όλων:
Ότι δεν βλέπουμε φως στην άκρη του τούνελ … Πηγάδι χωρίς
πάτο βλέπουμε όλοι προς το παρόν.
Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κάτι έφταιξε και φταίει
ακόμη. Και αυτό το κάτι είναι ο τρόπος αντιμετώπισης της
κρίσης.

6

Οι συνολικές υποχρεώσεις του τραπεζικού μας συστήματος το 2007
δεν ξεπερνούσαν το 155% του ΑΕΠ, όταν ο Μ.Ο. της ευρωζώνης ήταν
στο 365% (με την Ιρλανδία στο 1100% και την Βρετανία στο 800%).
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 48

Η λανθασμένη αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης
Όπως δείχνει και ο τίτλος, η θέση μου είναι ξεκάθαρη: Η κρίση
αντιμετωπίστηκε με λάθος τρόπο.
Δεν μιλώ για το μνημόνιο, για το αν συμφωνήθηκε καλώς ή
κακώς, δεν μιλώ για τους φόρους και τα χαράτσια, δεν μιλώ
για τα όποια μέτρα πάρθηκαν. Όλοι και ο καθένας χωριστά,
έχουμε καταλάβει πλέον ότι κάποια μέτρα έπρεπε να παρθούν
είτε προς την μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση. Και ότι τα
μέτρα αυτά θα ήταν δυσάρεστα.
Αν για παράδειγμα πάθεις ένα ατύχημα, αν ας πούμε σπάσεις
το πόδι σου, αυτό πονάει. Και πονάει το ίδιο, είτε ξέρεις τι
έφταιξε είτε όχι. Δεν απαλύνει τον πόνο αν ξέρεις ότι έφταιξες
εσύ ή κάποιος άλλος ή η κακιά η ώρα … Και δεν είναι μόνο ο
πόνος. Δίπλα σ’ αυτόν είναι και η απελπισία για τη ζωή σου
που μπερδεύεται, με επιπτώσεις που μπορεί να είναι πιο
σκληρές και από το σπάσιμο. Γιατί (π.χ.) είσαι κάποιος που αν
δεν μπορείς να δουλέψεις δεν θα φας. Ή γιατί έχεις του
κόσμου τις υποχρεώσεις που θα σε πνίξουν, όσο θα είσαι στο
γύψο: Επιταγές, μισθοδοσίες, συμφωνίες και ότι άλλο απαιτεί
να είσαι γερός.
Φαντάσου τώρα φίλε αναγνώστη ότι έρχεται ο γιατρός και
σου λέει ότι θα χρειαστεί να μείνεις στο γύψο για μερικές
εβδομάδες, στην αρχή εντελώς ακίνητος. Και ότι, επί πλέον,
και τότε που θα βγει ο γύψος, θα πρέπει να συνεχίσεις με
φυσιοθεραπείες, που θα κρατήσουν εβδομάδες κι αυτές …
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 49

Το μυαλό τρέχει στις υποχρεώσεις σου και λες «δεν βγαίνω,
αν τα κάνω αυτά το μαγαζί θα κλείσει …»
Και εμφανίζεται τότε ένας άλλος γιατρός, που σου λέει ότι δεν
χρειάζονται γύψοι και ακινησίες, θα πάρεις μερικά ισχυρά
παυσίπονα, θα δέσουμε το πόδι, θα πάρεις και μια πατερίτσα
και θα μπορείς να δουλεύεις «σχεδόν κανονικά».
Στην απελπισία σου διαλέγεις τη λύση του δεύτερου γιατρού.
Αλλά η κατάσταση χειροτερεύει, του λες «γιατρέ τι κάνουμε»
και αυτός σου απαντάει ότι θα χρειαστεί δεύτερη πατερίτσα.
Και αργότερα σου προτείνει να βάλεις και ένα τακουνάκι στο
παπούτσι, για να πατάει καλύτερα το κουτσό πόδι, και μετά
σου λέει «περπάτα τοίχο-τοίχο για να στηρίζεσαι καλύτερα»,
και πάει λέγοντας μέχρι να κουτσαθείς εντελώς …
Δυστυχώς, η λύση του πρώτου γιατρού, όσο κι αν φαινόταν
σκληρή, ήταν η σωστή. Και είχε και ένα βασικό πλεονέκτημα:
Ότι αν τον άκουγες, μετά, κάθε ημέρα θα ήταν καλύτερη από
την προηγούμενη. Κάθε μέρα θα αισθανόσουν καλύτερα και
θα είχες και περισσότερο κέφι για να αντιμετωπίσεις τα όποια
προβλήματά σου.
Ο απελπισμένος δεν μπορεί να λύσει κανένα πρόβλημα.
Η απελπισία και η απογοήτευση δεν σε βοηθούν να σκεφτείς.
Και οι λύσεις, για να βρεθούν, απαιτούν σκέψη και σχέδιο. Η
σκέψη και το σχέδιο απαιτούν ψυχική υγεία. Καλό ηθικό, αν
προτιμάτε. Να λοιπόν πού έγινε το μεγάλο λάθος.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 50

Όλες οι κυβερνήσεις, από το 2009 μέχρι σήμερα, δεν είχαν τη
σοφία του απλού ανθρώπου, «αν είναι να πονέσω, καλύτερα
μία κι έξω». Αν η λύση είναι στο γύψο και την ακινησία, κάνε
το. Δεν υπάρχουν θεραπείες με ημίμετρα.
Ακόμη και το σφάξιμο, πονάει λιγότερο αν είναι κοφτερό το
μαχαίρι και ο χασάπης γρήγορος …
Ίσως πείτε ότι το ήξεραν αυτό αλλά δεν είχαν το θάρρος να το
κάνουν. Φοβήθηκαν τις συνέπειες και προτίμησαν το δεύτερο
γιατρό. Το ίδιο κάνει …
Τελικά, σήμερα, τόσα χρόνια μετά το 2009, έχουμε καταλάβει
ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο το «σπασμένο πόδι». Ούτε
ήταν το τι έφταιξε. Αυτό και να το μάθεις, είναι χρήσιμο μόνο
για να μην ξαναπάθεις αύριο τα ίδια. Η γνώση της αιτίας δεν
θεραπεύει το πρόβλημα, απλά προλαμβάνει το επόμενο. Το
πιο μεγάλο πρόβλημα ήταν ο «κακός γιατρός».
Δυστυχώς, το πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν η οικονομική
κρίση. Οικονομικές κρίσεις έρχονται και παρέρχονται κάθε
τόσο, ανοίγουν πληγές που πονάνε αλλά θεραπεύονται. Το
δικό μας πρόβλημα ήταν το «λάθος φάρμακο». Και αιτία γι’
αυτό ήταν ο «κακός γιατρός». Η κρίση μας ήταν πρώτα απ’
όλα πολιτική και όχι οικονομική.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 51

Τα μέτρα πρέπει να θεραπεύουν την ασθένεια,
χωρίς να πλήττουν αθώους χωρίς λόγο …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 52

Χάλασαν οι Έλληνες;
Για μένα αυτή είναι η «million dollars question» που θα έλεγαν
οι Αμερικάνοι. Επειδή πολλοί νομίζουν ότι η κρίση μας είναι
πρώτα απ’ όλα ηθική, ότι για να λυθεί πρέπει να αλλάξουμε
πρώτα απ’ όλα εμείς, ότι είναι θέμα παιδείας κλπ.
Δεν θα απαντήσω μονολεκτικά, με ένα ΝΑΙ ή ένα ΟΧΙ. Αλλά αν
έπρεπε να γράψω μονολεκτικά τι συνέβη, δεν θα έγραφα τη
λέξη «χαλάσαμε».
Θα χρησιμοποιούσα τη λέξη «ΝΕΟΠΛΟΥΤΙΣΑΜΕ».
Και κάναμε όλα τα λάθη και τις ανοησίες που κάνουν μέσα
στη χαρά τους οι «νεόπλουτοι». Θα το εξηγήσω, λέγοντάς σας
(για εισαγωγή) ότι αυτό μας έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν.
Και μάλιστα, στην εποχή της μεγαλύτερης ακμής της Ελληνικής
Ιστορίας, επηρεάζοντας όχι μόνο σχεδόν όλους τους Έλληνες,
αλλά και αυτόν ακόμη τον μεγαλύτερο Έλληνα που γεννήθηκε
ποτέ.
Αναφέρομαι στην εποχή που η στρατιά του Μ. Αλεξάνδρου
κατέλαβε την Περσέπολη. Και τα Περσικά θησαυροφυλάκια με
τα 120.000 τάλαντα, ποσό που είναι μεγαλύτερο από το χρυσό
που έφεραν από την Αμερική οι Ισπανοί κονκιστδόρες.
Με τόσο χρυσάφι, η φτωχή Ελλάδα έγινε ξαφνικά πλούσια.
Υπάρχει μαρτυρία για «δώρο» που έκανε ο Αλέξανδρος σε ένα
στρατιώτη που του διηγήθηκε μία ωραία ιστορία. 4 τάλαντα
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 53

του έδωσε, και αν αναρωτιέστε σε τι αντιστοιχεί αυτό, σας
λέω ότι αντιστοιχεί σε καλούς μισθούς 80 ετών !!!
Πριν από 23 αιώνες, η Ελλάδα είδε ξαφνικά τόσο πλούτο, που
δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το ότι πνίγηκε και διαλύθηκε εξ
αιτίας του. Δεν θα σας κουράσω με ιστορίες, ο νεόπλουτος
ήταν πάντα αντικείμενο κοροϊδίας και σαρκασμού, σε κάθε
κοινωνία. Ας αυτοσαρκασθούμε λοιπόν και εμείς, κάνοντας
την αυτοκριτική μας, μήπως και ξαναβρούμε τον δρόμο μας.
Ποιος είναι αυτός ο δρόμος;
Θα το πούμε στα επόμενα κεφάλαια.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 54

Ελλάδα: Η χώρα των ανθρώπων που πέφτουν από τα σύννεφα
(γελοιογραφία της Εύης Τσακνιά από το dimartblog.com)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 55

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 56

Μέρος Β’ - ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Όσοι το χάλκεον χέρι
βαρύ του φόβου αισθάνονται,
ζυγόν δουλείας ας έχωσι.
Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία
Ανδρέας Κάλβος (1792-1869)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 57

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 58

Ο Έλληνας είναι φτιαγμένος να ζει ελεύθερος
Τα παιδικά μου χρόνια
Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, θυμάμαι να λατρεύω
την ελευθερία. Όχι μόνο εγώ. Η αγάπη για την ελευθερία,
ήταν κάτι που τότε διδασκόταν στα σχολεία. Ο εθνικός μας
ύμνος είναι «ο ύμνος προς την ελευθερία». Ο Ρήγας Φεραίος,
ο Κολοκοτρώνης, ο Παπαφλέσσας, έζησαν και πέθαναν για την
ελευθερία.
Μάθαμε ότι η ιδέα της ελευθερίας γεννήθηκε στην Ελλάδα.
Πού είναι σήμερα αυτή η ιδέα; Για ποιες ελευθερίες μιλάμε
σήμερα; Για την ελευθερία να βρίζουμε; Αυτή μας έμεινε;

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 59

Η Δικτατορία
Κάποια στιγμή ήρθε η χούντα. Η λέξη «ελευθερία» πέρασε στο
λεξιλόγιο της αντίστασης. Αντί να σβηστεί από τη μνήμη μας
έγινε όραμα. Και πολεμήσαμε την χούντα, βασικά όχι με
βόμβες και με βία, αλλά με τον πιο απόλυτο (και ταυτόχρονα
πιο Ελληνικό) τρόπο. Με ανέκδοτα. Την γελοιοποιήσαμε. Δεν
θα σταθώ στο αν οι δικτάτορες προσέφεραν κάτι στον τόπο ή
αν ήταν αρνητικοί. Αυτό είναι κατά βάθος δευτερεύον. Δεν θα
εξετάσω π.χ. αν τότε (ή πιο πριν ή πιο μετά) εξηλεκτρίστηκαν
τα χωριά. Θα εξηλεκτριζόντουσαν ούτως ή άλλως. Θέλω να
καταλάβετε ότι μετά από 2-3 αιώνες, κανείς στην Ελλάδα δεν
θα ασχολείται με το πότε πήγε η ΔΕΗ ή το τρεχούμενο νερό
στα χωριά. Θα λένε απλά ότι αυτό έγινε τον 20ό αιώνα, όπως
και τόσα άλλα. Το θέμα είναι αλλού. Ακόμη και οι ίδιοι οι
δικτάτορες, δεν κατάλαβαν ότι για την Ελλάδα ήταν ξένο
σώμα. Γι’ αυτό και δεν θα εξετάσω τις προθέσεις τους. Δεν
θεωρώ κακό άνθρωπο τον Παττακό ή τον Παπαδόπουλο. Ούτε
προδότη ούτε παλιάνθρωπο. Απλά, τους θεωρώ άσχετους με
την Ελληνική Ιστορία, με το Ελληνικό γίγνεσθαι 3.000 ετών.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 60

Η μεταπολίτευση
Το 1972, μετά από 5 χρόνια εξουσίας μόνο, ο Παπαδόπουλος
έβλεπε ότι η Δικτατορία του δεν άντεχε άλλο. Προσπάθησε να
προχωρήσει σε έναν «ελεγχόμενο εκδημοκρατισμό» και να
παραδώσει7 την εξουσία «ομαλά», σε πολιτικούς που θα
μπορούσε να ελέγχει. Πονηρός, ήθελε «και την πίτα ακέραιη
και τον σκύλο χορτάτο». Αλλά ένα χρόνο μετά, του χάλασε τα
σχέδια η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Μία εξέγερση, για την
οποία θα γραφούν ακόμη πολλά. Αλλά κανείς δεν πρόκειται
να αμφισβητήσει ότι υπηρέτησε μόνο τα σχέδια του Ιωαννίδη.
Η χούντα του Ιωαννίδη, κατέρρευσε μετά από λίγους μήνες,
αλλά αφού πρώτα προκάλεσε την καταστροφή της Κύπρου. Το
καθεστώς, ανίκανο να χειριστεί το χάος που δημιούργησε,
παρέδωσε την εξουσία.
Η «μεταπολίτευση» ήρθε μέσα από μία εθνική καταστροφή,
με ότι αυτό συνεπάγεται.
Στις πρώτες εκλογές που ακολούθησαν, ο Κ. Καραμανλής, που
επέστρεψε μετά από 11 χρόνια στα πολιτικά πράγματα της
χώρας, κυριάρχησε με το νέο κόμμα του, τη «Ν. Δημοκρατία»,
με το πανηγυρικό 54,4%, κερδίζοντας 220 από τις 300 έδρες
της Βουλής. Στις εκλογές αυτές, η «Ένωση Κέντρου – Νέες
Δυνάμεις» του Γ. Μαύρου έλαβε μόλις 20,4% και 60 έδρες. 12
7

Αναφέρω το 1972 σαν έτος της απόφασης αυτής, αφού το χουντικό
δημοψήφισμα του 1973 δεν ήταν προφανώς αποτέλεσμα παρθενογένεσης.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 61

έδρες και ποσοστό 13,6% έλαβε το πρωτοεμφανιζόμενο
ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ 8 έδρες και ποσοστό
9,5% έλαβε η «Ενωμένη Αριστερά», η πρόσκαιρη συμμαχία
των νομίμων και πάλι Κομμουνιστών (ΚΚΕ - ΚΚΕ Εσωτερικού)
με την ΕΔΑ του Η. Ηλιού.
Ένα από τα χαρακτηριστικά των εκλογών εκείνων ήταν το
ρεζίλεμα όσων πρώην χουντικών τόλμησαν να διεκδικήσουν
ψήφο. Όχι μόνο κατατροπώθηκαν με ποσοστά κάτω του 0,1%,
αλλά γελοιοποιήθηκαν κυριολεκτικά όσες φορές τόλμησαν να
εμφανιστούν σε μπαλκόνι, από τις δεκάδες χιλιάδες πολιτών
που τους χλεύαζαν ρυθμικά (με «αιτήματα» όπως «όχι τζατζίκι
στο σουβλάκι», «όχι τρύπες στις δεκάρες», «θάλασσα στα
Τρίκαλα, τα Μετέωρα νησί» και «ζητωκραυγές» όπως «πήδα
κάτω αρχηγέ»).
Ακολούθησε το Δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου 1974, με το
οποίο ξεκίνησε η περίοδος της Προεδρευόμενης Δημοκρατίας,
καταργώντας και τυπικά την Βασιλεία, με ποσοστό 69,2%.
Στα θετικά της πρώτης διακυβέρνησης της χώρας από τη Νέα
Δημοκρατία (υπό τον Κ. Καραμανλή), θα πρέπει να περιληφθεί
η εδραίωση του κοινοβουλευτισμού και της Δημοκρατίας, και
η (επίπονη) εκκαθάριση των κρατικών μηχανισμών από τα
κατάλοιπα της χούντας.
Στις εκλογές που έγιναν το 1977, Καραμανλής και Ν.Δ. νίκησαν
ξανά, αλλά με ποσοστό μόλις 41,8% και 171 έδρες. Η πρώην
ΕΚ-ΝΔ (τώρα με το όνομα Ε.ΔΗ.Κ.) έπεσε στο 11,95% (16 μόνο
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 62

έδρες). Εντυπωσιακή ήταν η άνοδος του ΚΚΕ, που με 9,4% και
11 έδρες κυριάρχησε στο χώρο της κομμουνιστικής αριστεράς8
και η επανεμφάνιση των χουντικών με την «Εθνική Παράταξη»
του παλαιού πολιτικού Στέφανου Στεφανόπουλου9 (6,8% - 5
έδρες).
Ο μεγάλος νικητής και αξιωματική αντιπολίτευση ήταν τώρα
το ΠΑΣΟΚ, με 25,3% και 93 έδρες, που είχε ήδη ξεκινήσει μία
περίοδο σκληρής και ανελέητης αντιπολίτευσης, επί παντός
θέματος, που θα κατέληγε στον θρίαμβο (του ΠΑΣΟΚ) το 1981.
Στα θετικά της περιόδου αυτής, θα πρέπει να περιληφθεί η
ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ, κάτι που μπορεί να θεωρηθεί ως
προσωπική επιτυχία του Κων. Καραμανλή10.

8

Η «Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων» (ΚΚΕ Εσωτ.
– ΕΔΑ) υπό τον Η. Ηλιού, με ποσοστό 2,7% εξέλεξε μόνο 2 βουλευτές
9
Μην τον μπερδέψετε με τον μετέπειτα Πρόεδρο Δημοκρατίας
Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο (απλή συνωνυμία)
10
Τον Μάιο 1980 ο Κ. Καραμανλής εξελέγη Πρόεδρος Δημοκρατίας,
ενώ στην ηγεσία της ΝΔ εκλέχτηκε (με 1 μόνο ψήφο διαφορά από
τον αντίπαλό του Ευ. Αβέρωφ) ο Γεώργιος Ράλλης, που ανέλαβε και
την Πρωθυπουργία ως τον Οκτώβριο του 1981.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 63

Το 81, ο Ανδρέας, η αλλαγή

Το 1981 η Ελλάδα ήταν μία χώρα μικρή, σχετικά φτωχή, αλλά
νοικοκυρεμένη. Με αισιοδοξία, σχέδια και αυτοπεποίθηση.
Δεν μπορεί κανείς να διαφωνήσει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου
είχε την ευφυή σκέψη να στηριχθεί στην «άλλη Ελλάδα», αυτή
που ήταν στο πολιτικό και κοινωνικό περιθώριο, μετά τις
παράλογες (και ουσιαστικά άχρηστες) πολιτικές διώξεις που
ακολούθησαν τον εμφύλιο. Ούτε θα διαφωνήσει κανείς ότι το
ΠΑΣΟΚ έδωσε την ελπίδα σε εκατομμύρια Ελλήνων, ότι θα
γίνονταν επί τέλους ισότιμοι πολίτες. Και από τη άποψη αυτή
οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι επουλώθηκαν με επιτυχία
πολλές από τις πληγές του εμφυλίου και της δικτατορίας.
Δυστυχώς όμως, ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν σταμάτησε εκεί.
Αντί να ανοίξει τις πόρτες του συστήματος σε όλους, ισότιμα,
χωρίς να ανατρέψει τις αξίες και αρχές που υπήρχαν, έδωσε
το σύνθημα της εφόδου για την άλωση του συστήματος:
«Το ΠΑΣΟΚ στην Κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία» ...
Το κράτος αλώθηκε από νέες κομματικές στρατιές, το κρατικό
χρήμα έρρεε άφθονο, δημιουργώντας νέα οικονομικά τζάκια
αλλά και μία εύρωστη μεσαία τάξη από ΔΥ και υπαλλήλους
ΔΕΚΟ, αλλά και κάθε λογής εμπόρους και επαγγελματίες, που
όλοι μαζί ενίσχυσαν την εκλογική του βάση.
Και οι «πρασινοφρουροί» εξελίχθηκαν σε επιχειρηματίες, στην
πιο κρατικοδίαιτη αστική τάξη που γνώρισε ποτέ η χώρα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 64

Αλλά δεν ήταν μόνο οικονομική η άλωση. Ήταν και ηθική. Πριν
το 81, ο κόσμος της αριστεράς (και όχι μόνο) άκουγε τα
τραγούδια του Θεοδωράκη, του Λοΐζου, του Μαρκόπουλου,
του Μικρούτσικου και τόσων άλλων, διασκέδαζε με τη σάτυρα
του Χάρυ Κλυν.
Όταν κάποια στιγμή ήρθε στην τηλεόραση το Ντάλλας, με τον
Τζέϋ Αρ και την Αλέξις, δεν καταλάβαμε αμέσως ότι επρόκειτο
για την αρχή μιας καταιγίδας. Της καταιγίδας του «lifestyle».
Και όταν αργότερα ήρθαν και τα Ελληνικά αντίστοιχα, όπως η
«βέρα στο δεξί», μία ολόκληρη χώρα καρφωνόταν μπροστά
στους τηλεοπτικούς δέκτες, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι
θαύμαζε πρωταγωνιστές σε ρόλους πνιγμένους στη διαφθορά,
πρότυπα ανηθικότητας και απατεωνιάς. Το λαμόγιο γινόταν
δημοφιλής ρόλος στην τηλεόραση. 1.000 Θεοδωράκηδες και
άλλο τόσοι Χάρυ Κλυν δεν θα μπορούσαν να γυρίσουν πίσω
τον χείμαρρο της ηθικής μας αλλοτρίωσης.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 65

Οι δεκαετίες του ‘90 και του 2000
Οι εναλλαγές στην διακυβέρνηση με το κόμμα της ΝΔ, δεν
άλλαξαν τίποτα, παρ’ όλο που η ΝΔ ήρθε στην εξουσία με το
σύνθημα της «απαλλαγής» την πρώτη φορά, της «κάθαρσης»
και της «επανίδρυσης του κράτους» την δεύτερη.
Η κοινωνία μας έγινε μία κοινωνία κρατικοδίαιτη. Αλλά με τη
διαφορά ότι το κράτος δεν είχε τόσα έσοδα για να την θρέψει.
Τα δημόσια ταμεία ρημάχτηκαν και άρχισαν και τα δάνεια. Και
ενώ το κράτος απομυζούσε φορολογικά την κοινωνία για να
μοιράζει χρήματα στους ημετέρους, για όσους ήταν «εκτός» η
φοροδιαφυγή έγινε μοχλός αυτοπροστασίας. Ταυτόχρονα, η
διαφθορά και η παρανομία αγκάλιασαν όλα τα κοινωνικά
στρώματα. Από τις μεγάλες μίζες των κρατικών προμηθειών,
ως τα πεντοχίλιαρα και τα πενηντάευρα για «γρηγορόσημα» …
Διαφθορά που έφτασε ως την Δικαιοσύνη, με κυκλώματα
παραδικαστικά αλλά και Δικαστές που έδιναν μόνοι τους
αυξήσεις στον εαυτό τους …
Όσο για τα πρότυπα της νέας γενιάς, εκεί κυριαρχούσε η τάση
να μπούμε όλοι στο δημόσιο ή να διακριθούμε σε «μεγάλους
αδερφούς» και «Χ-Factor» και κάθε παρόμοια σαβούρα.
Χάος …
Το αδιέξοδο ήταν αναπόφευκτο και το θέμα δεν ήταν εάν θα
ερχόταν η μεγάλη κρίση, αλλά πότε θα ερχόταν.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 66

Όσο για την ελευθερία, ενώ παντού θριάμβευε, στην Ελλάδα
μάλλον έχανε τον δρόμο της, καθώς γινόταν συνώνυμο του να
βρίζεις τον Πρωθυπουργό και να καταλύεις την τάξη για την
«προάσπιση δικαιωμάτων». Αντιδράσεις, που βέβαια ποτέ δεν
ενόχλησαν το «σύστημα», καθώς μάλλον εκτόνωναν την οργή
παρά την ενίσχυαν, ώστε να γίνει απειλητική.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 67

Η ανθρωπογεωγραφία της αρχαίας Ελλάδας
Για να καταλάβουμε πώς φτάσαμε ως εδώ, πρέπει να πάμε
πίσω στο παρελθόν μας, και σε αυτό που μας συνδέει με το
παρελθόν αυτό. Η σύνδεση αυτή δεν είναι δεσμός αίματος.
Πέρασαν τόσοι εισβολείς από τον τόπο αυτό, που δύσκολα θα
μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι απέμεινε κάποια βιολογική
καθαρότητα. Άλλο λοιπόν είναι το κοινό σημείο και είναι πιο
καθοριστικό και από την βιολογία. Το κοινό σημείο είναι ο
τόπος που κατοικούμε τόσες χιλιάδες χρόνια, ένας τόπος που
είναι από πολλές πλευρές μοναδικός. Και μόνο το γεγονός ότι
οι ακτές της Ελλάδας ισούνται σε μήκος με τις ακτές όλης της
υπόλοιπης Ευρώπης, θα αρκούσε για να αποδείξει αυτόν τον
ισχυρισμό, αλλά δεν είναι μόνο αυτή η διαφορά.
Αυτός ο τόπος είναι ανάδελφος. Και για να ακριβολογώ, ιδίως
το κομμάτι από Ταίναρο μέχρι Τέμπη ... Και βέβαια τα χιλιάδες
νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη ... Τίποτα από αυτά δεν θυμίζει
άλλους τόπους, ούτε καν τον τόπο που διαβαίναμε πριν από
λίγες ώρες ή και λίγα λεπτά. Σε κάθε βήμα το τοπίο αλλάζει.
Είναι πολλά τα μοναδικά, δεν ξέρεις από πού να ξεκινήσεις.
Και το καθένα συνεισέφερε με τον τρόπο του σε κάθε ιστορική
περίοδο.
Αρχικά ήταν το Αιγαίο ... Που για αυτούς που κατοίκησαν εκεί
και γύρω του δεν ήταν μια θάλασσα - εμπόδιο αλλά ένα
απίστευτα μεγάλο δίκτυο θαλασσίων λεωφόρων ... Και αυτοί
που έμεναν εκεί έγιναν ναυτικοί και έμποροι ... Και κάπου εκεί
ξεχώρισαν από τους άλλους που έμεναν σε μέρη πιο εύκολα
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 68

(πιο πλούσια), από αυτά που σε κάνουν να επαναπαύεσαι και
να σκέπτεσαι λιγότερο.
Να πούμε για την Αθήνα; Η Βασίλισσα του μέτρου. Ούτε
πεδιάδες μεγάλες ούτε βουνά απροσπέλαστα. Ούτε στέπα
γυμνή ούτε δέντρα θεόρατα. Όλα με μέτρο. Ιδανικά για να
φτιάξουν ανθρώπους που λάτρεψαν το μέτρο. Και να ήθελες
να είσαι Βασιλιάς ή Σουλτάνος σε μια τέτοια γη, ήταν
αδύνατο. Ο πλούτος μετρημένος. Και έχοντας γύρω σου ένα
τοπίο που αλλάζει σε κάθε γωνιά του δρόμου, γίνεσαι
εγωιστής θες δεν θες. Η μοναδικότητα και η διαφορετικότητα
του κάθε τοπίου σε κάνει να αισθάνεσαι ότι δεν μπορεί οι
άνθρωποι να είναι ίδιοι. Αλλά ούτε και τόσο διαφορετικοί που
να μπορεί ένας από αυτούς να είναι πάνω από τους άλλους.
Το να αμφισβητήσεις αυτόν τον ένα, τον άνακτα, φτάνοντας
έτσι στην Δημοκρατία, ήταν καθαρά θέμα χρόνου. Και επειδή
η Δημοκρατία κοστίζει, θες έσοδα. Τα βρήκες από το εμπόριο,
βοήθησε και το ασήμι στο Λαύριο, ο χρόνος ήρθε τελικά. Το
θέατρο, η φιλοσοφία, οι τέχνες, η αρχιτεκτονική, οι επιστήμες
ήταν θέμα χρόνου. Να συνεχίσω;
Ήρθε ο Χρυσούς Αιών αλλά και η Αθηναϊκή επεκτατικότητα. Η
δόξα των Μηδικών Πολέμων αλλά και η έλλειψη αντίδρασης
(για κάμποσες δεκαετίες) από την μεγάλη αντίπαλο, τη
Σπάρτη, βοήθησαν στο μεγαλείο της Αθήνας, τον 5ο πΧ αιώνα.
Αλλά και η αντίδραση της Σπάρτης και ο φθόνος των άλλων
ήταν ζήτημα χρόνου να εκδηλωθούν και εκδηλώθηκαν. Και
ήρθε η παρακμή.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 69

Η Σπάρτη δεν είχε ούτε τον τρόπο ούτε και την τόλμη να γίνει
η νέα μεγάλη δύναμη. Είχε άλλωστε και αυτή εξαντληθεί από
τους Πελοποννησιακούς Πολέμους και παραλίγο να διαλυθεί
εντελώς από τους φιλόδοξους Θηβαίους. Που και αυτοί δεν
πρόλαβαν να αναπτυχθούν ιδιαίτερα γιατί τους σταμάτησε
ένας «μαθητής» τους, ο Φίλιππος. Η στρατιωτική ιδιοφυΐα του
και ο χρυσός του Παγγαίου έφτιαξαν έναν μεγάλο ηγέτη, με
πανελλήνιο όραμα.
Και μετά ήρθε ο Αλέξανδρος. Δεν θα τον πω εγώ Μεγάλο,
πρόλαβαν άλλοι, πολύ πριν από μένα. Και σας συνιστώ,
ξεχνώντας Manfredi και Pressfield, να διαβάσετε Σ. Καργάκο
(για τον Αλέξανδρο). Γιατί μόνο ένας Έλληνας με βαθιά γνώση
Ιστορίας και γλώσσας θα μπορούσε να καταλάβει τι ήταν ο
Αλέξανδρος και πώς σκεπτόταν.
Θα προσπεράσω προς στιγμήν τον Αλέξανδρο και το όραμά
του, για να πάω γρήγορα σε μία εποχή, την Ελληνιστική, που
για πολλούς είναι συνώνυμη της παρακμής ...
Αλλά μόνο έτσι δεν είναι. Γιατί τότε θριάμβευσε η Ελλάδα και
έγινε παγκόσμια δύναμη. Λίγο αντιφατικό αυτό, αφού δύναμη
και διχασμός ζούσαν μαζί. Και όμως, ξεχάστε το ότι στο τέλος
έβγαλαν τα μάτια μεταξύ τους, και μείνετε στο ότι η Ελληνική
γλώσσα έγινε τότε παγκόσμια. Γλώσσα του εμπορίου αλλά και
γλώσσα του πολιτισμού, των τεχνών και των επιστημών.
Ας είναι καλά ο Περσικός χρυσός και ο απίστευτος πλούτος
που είχαν στη διάθεσή τους οι επίγονοι. Ανάξιοι οι ίδιοι να
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 70

συνεχίσουν υλοποιώντας το όραμα του Αλεξάνδρου, το είδαν
να υλοποιείται από μόνο του, από κεκτημένη ταχύτητα.
Όμως ο πλούτος πάντα προκαλούσε. Και ήταν θέμα χρόνου
για τους Ρωμαίους, αφού πρώτα έλεγξαν την Ιταλία και την
Καρχηδόνα, να ορμήσουν σαν τα αρπακτικά στην πλούσια
«Μεγάλη Ελλάδα», στην Αίγυπτο και στην ίδια την Ελλάδα και
τη Μικρά Ασία, σταματώντας μόνο επειδή είχαν το νου τους
και προς τη Δύση και προς το Βορρά. Και όπως κάθε τι που
ανεβαίνει κατεβαίνει, κάποτε κατέβηκαν κι αυτοί από τον
«θρόνο» της Υπερδύναμης.
Εδώ ας κάνουμε μία στάση, να πούμε γιατί και πότε καταρρέει
μία Αυτοκρατορία. Η σύντομη και απλουστευμένη απάντηση
είναι ότι «καταρρέει όταν οι πολίτες της δεν θέλουν να είναι
και οπλίτες». Αναπτύσσεται όσο οι πολίτες πάνε ευχαρίστως
στον πόλεμο (πόλεμο με όπλα αλλά και πόλεμο οικονομικό
ακόμη, για να το συνδέσουμε με την εποχή μας), γιατί θέλουν
να επωφεληθούν από τα κέρδη του πολέμου. Και αρχίζει να
καταρρέει (η Αυτοκρατορία) όταν οι πολίτες προτιμούν να
πληρώσουν άλλους να πολεμήσουν για λογαριασμό τους.
Είτε μιλάμε για ένοπλους μισθοφόρους είτε μιλάμε για
managers, σαν αυτούς που σήμερα διαχειρίζονται τεράστιες
Α.Ε. Και όπως οι Γερμανοί Στρατηγοί των Ρωμαίων, που τελικά
έγιναν κύριοι της ίδιας της Ρώμης, έτσι και στη εποχή μας, οι
managers εξελίσσονται σε ακριβοπληρωμένα «golden boys»,
σε σύγχρονους μισθοφόρους με τεράστιες αμοιβές αλλά και

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 71

δικούς τους στόχους και επιδιώξεις, που δεν ταυτίζονται κατ’
ανάγκη με τις επιδιώξεις των μεγάλων ή μικρών μετόχων ...
Η Ιστορία επαναλαμβάνεται και κάθε Αυτοκρατορία έχει αρχή
και τέλος. Τέλος, που έρχεται πιο γρήγορα, όταν κάνει λάθη η
Αυτοκρατορία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 72

Ο τύπος του Έλληνα
Η φράση αυτή είναι αυτοαναιρούμενη, αν λάβουμε υπ’ όψη
τα προηγούμενα. Πώς είναι δυνατόν να ζει ένας μόνο τύπος
ανθρώπου, σε ένα γεωγραφικό χώρο με τόσο μεγάλη ποικιλία;
Η κοινωνικότητα και η συλλογικότητα του Έλληνα είναι
«επιλογές ανάγκης», καθώς συγκρούονται συνεχώς με το εγώ
του, για το οποίο θα συζητήσουμε παρακάτω. Και έτσι, τελικά,
καταντούν συχνά επιλογές τα τελευταίας στιγμής, όταν ο
κόμπος φτάνει στο χτένι, τότε που υπό το βάρος μίας μεγάλης
απειλής, ή σπανιότερα υπό την ηγεσία ενός μεγάλου ηγέτη, οι
Έλληνες αναγκάζονται να ομονοήσουν και να συνεργαστούν.
Αλλά οι μεγάλες απειλές, όπως και οι μεγάλες κρίσεις, δεν
είναι καθημερινά φαινόμενα. Δεν είναι σαν το δριμύ κρύο του
χειμώνα, που είναι φαινόμενο ετήσιο και τακτικό, και δίδαξε
στους βόρειους λαούς τα πλεονεκτήματα της συλλογικότητας.
Το δικό μας κλίμα, πιο ήπιο, επιτρέπει μεγάλα διαστήματα
ατομικότητας. Και όταν έχεις την ευκαιρία να ασχοληθείς με
τη δική σου προκοπή, που δεν υποτάσσεται αναγκαστικά στην
προκοπή του ευρύτερου συνόλου, τότε και ο τσακωμός με τον
γείτονα είναι πιο εύκολος, όπως και η αδιαφορία για την
ευημερία των άλλων. Αναπτύσσοντας έτσι τις κακές πλευρές
της ατομικότητας.
Αυτή η ατομικότητα, που κάνει τον καθένα μας ιδιαίτερο και
ξεχωριστό, είναι ταυτόχρονα και το κοινό μας χαρακτηριστικό.
Το πιο βασικό. Με όλα τα θετικά και τα αρνητικά του.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 73

Δηλαδή τελικά, ο Έλληνας είναι τυπικός στην ατυπικότητά του.
11.000.000 Έλληνες, 11.000.000 γνώμες … Όσο για τα θετικά
χαρακτηριστικά που κάθε λαός διαθέτει, και που σε εμάς σαν
τέτοια θα μπορούσαν να οριστούν ο σεβασμός στις αξίες της
οικογένειας, η φιλοτιμία, η φιλοπατρία, η φροντίδα για τους
ασθενέστερους, η ανεξάρτητη σκέψη, η δημοκρατικότητα κλπ,
αυτά δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένα αλλά διδακτέα, σαν
αντικείμενα συνεχούς διδαχής και επαναξιολόγησης δηλαδή.
Γιατί ο Έλληνας λατρεύει την αξιολόγηση, αξιολογεί διαρκώς
τους πάντες και τα πάντα. Δεν του πολυαρέσει να αξιολογείται
ο ίδιος, αλλά αυτό είναι μία άλλη συζήτηση, ας το αφήσουμε
για αργότερα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 74

Οι Μακεδόνες
Ένας γύρος της Ελλάδας με αυτοκίνητο αρκεί για να σας πείσει
ότι Θεσσαλία και Μακεδονία έχουν μία «άλλη» γεωγραφία, σε
σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Μεγάλες πεδιάδες, μεγάλα
ποτάμια, μεγάλα βουνά, μεγάλες λίμνες. Δεν είναι τυχαίο ότι
στις περιοχές αυτές η Δημοκρατία καθυστέρησε περισσότερο
να κυριαρχήσει. Οι μεγάλες πεδιάδες αποτελούν τις συνθήκες
για τη δημιουργία μεγάλων ιδιοκτησιών, που με τη σειρά τους
δημιουργούν την τάξη των αρχόντων και των ευγενών, δηλαδή
μία αριστοκρατία που οδηγεί σε καθεστώτα ολιγαρχικά.
Βέβαια, η λέξη «μεγάλα» είναι σχετική, καθώς πρόκειται για
μεγάλα με βάση τα δεδομένα του Ελληνικού Νότου (και όχι
συγκρίσιμα με τις πεδιάδες ή τους τεράστιους ποταμούς ή τα
τεράστια όρη και λίμνες της Ασίας ή έστω της υπόλοιπης
Ευρώπης), Θεσσαλία και Μακεδονία δεν ξεφεύγουν και πολύ
από τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της υπόλοιπης Ελλάδας.
Δεν εκπλήσσει λοιπόν ότι οι Μακεδόνες Βασιλείς είχαν μεν
κληρονομικά δικαιώματα αλλά η ανάδειξή τους επικυρωνόταν
από την Απέλλα. Η Αθήνα με την Δημοκρατία της δεν ήταν
τόσο μακριά ώστε να μην επηρεάζει. Οι ευγενείς δεν ήταν
αυλικοί (ρόλος που ανήκε κυρίως σε δούλους) αλλά «εταίροι»
του Βασιλιά. Και μιλούσαν προς αυτόν σαν ελεύθεροι Έλληνες,
χωρίς να σκύβουν το κεφάλι ή να προσκυνούν (ισηγορία).
Και επειδή στη συνέχεια θα αναφερθούμε στον Αλέξανδρο,
μην φανταστεί κανείς ότι αναλαμβάνοντας τη Βασιλεία, μετά

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 75

τον ξαφνικό θάνατο του Φιλίππου, βρήκε ενωμένη την Ελλάδα
και τη Μακεδονία και τα ταμεία γεμάτα:
«… ἐπεὶ τοῖς Φιλιππικοῖς πολέμοις ἐπέσπαιρεν ἡ Ἑλλάς,
ἀπεσείοντο δ´ αἱ Θῆβαι τῶν ὅπλων τὴν Χαιρωνικὴν κόνιν ἐκ
τοῦ πτώματος ἀνιστάμεναι, καὶ συνῆπτον αἱ Ἀθῆναι τὰς χεῖρας
ὀρέγουσαι, πᾶσα δ´ ὕπουλος ἦν ἡ Μακεδονία πρὸς Ἀμύνταν
ἀποβλέπουσα καὶ τοὺς Ἀερόπου παῖδας, ἀνερρήγνυντο δ´
Ἰλλυριοί, … τὸ δὲ Περσικὸν χρυσίον διὰ τῶν ἑκασταχοῦ
δημαγωγῶν ῥέον ἐκίνει τὴν Πελοπόννησον, κενοὶ δ´ οἱ
Φιλίππου θησαυροὶ χρημάτων, καὶ προσῆν ἔτι δάνειον, ὡς
Ὀνησίκριτος ἱστορεῖ, διακοσίων ταλάντων.»
Δηλαδή, «μετά τους Φιλιππικούς πολέμους ψυχορραγούσε η
Ελλάδα, η δε Θήβα ανασταινόταν, διώχνοντας τη σκόνη της
(ήττας της) Χαιρώνιας, και η Αθήνα άπλωνε τα χέρια σαν
αρπακτικό, ενώ όλη η Μακεδονία απέβλεπε με υπουλία προς
τον Αμύντα και τα παιδιά του Αερόπου. Ξεσηκώνονταν οι
Ιλλυριοί, το δε Περσικό χρυσάφι έρρεε από τα χέρια των
απανταχού δημαγωγών και υποκινούσε την Πελοπόννησο,
ενώ τα θησαυροφυλάκια του Φιλίππου ήταν άδεια και έπρεπε
να συναφθεί δάνειο 200 ταλάντων», όπως αναφέρει στο
«Περί της Αλεξάνδρου τύχης ή αρετής» ο Πλούταρχος.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 76

Ο Αλέξανδρος
Υπάρχει η Ελλάδα πριν και η Ελλάδα μετά τον Αλέξανδρο11. Ως
τότε, οι Έλληνες είχαν μία τοποκρατική αντίληψη (της πόλης
κράτους) ή έστω Ελληνοκρατική (Ισοκράτης). Έλλειπε εντελώς
η ιδέα ενός κράτους με πολίτες διαφόρων φυλών ή εθνοτήτων
που να είναι ίσοι απέναντι στο Νόμο.
Ο Αλέξανδρος, από την στιγμή που γνώρισε τους πολιτισμούς
της Ασίας και της Αιγύπτου και έχοντας επεκτείνει τα όρια του
κράτους του ως την Ινδία, απέκτησε (και επίσης προσπάθησε
να επιβάλλει) μία πιο οικουμενική αντίληψη. Η μικρή Πέλλα
έδειχνε πλέον σαν επαρχιακή πόλη. Η πολύβουη Βαβυλώνα
ήταν πιο κατάλληλη για πρωτεύουσα.
Όχι, δεν λησμόνησε την Ελλάδα, δεν έπαψε να αισθάνεται
Έλληνας. Έστειλε μεγάλα ποσά για την ανέγερση μνημείων
στους Δελφούς και τη Δήλο, ανοικοδόμησε τις Πλαταιές,
έστειλε χρήματα στον Κρότωνα και στιγμάτιζε κάθε τι που
λειτουργούσε διασπαστικά για τους Έλληνες12. Ταυτόχρονα
όμως, δίνοντας δείγματα τεράστιας πολιτικής ευστροφίας,
ξεπερνώντας και τον δάσκαλό του τον Αριστοτέλη, έθεσε την
ηθική ως κριτήριο Ελληνικότητας, όπως μας πληροφορεί ο
Πλούταρχος:
11

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αυτό ισχύει για όλο τον κόσμο
(υπάρχει κόσμος πριν και κόσμος μετά τον Αλέξανδρο), αλλά αυτό
δεν θα μας απασχολήσει εδώ, ξεφεύγει από τα πλαίσια του βιβλίου
αυτού.
12
(«πλην Λακεδαιμονίων, ότι Έλληνες όντες, εναντία τη Ελλάδι υπέρ
των βαρβάρων εμάχοντο»)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 77

«… ἀλλὰ τὸ μὲν Ἑλληνικὸν ἀρετῇ τὸ δὲ βαρβαρικὸν κακίᾳ
τεκμαίρεσθαι …»13
Και προχωρώντας παραπέρα ο Πλούταρχος σχολιάζει ότι:
«Πλάτων μὲν γὰρ μίαν γράψας πολιτείαν οὐδένα πέπεικεν
αὐτῇ χρῆσθαι διὰ τὸ αὐστηρόν, Ἀλέξανδρος δ´ ὑπὲρ
ἑβδομήκοντα πόλεις βαρβάροις ἔθνεσιν ἐγκτίσας καὶ
κατασπείρας τὴν Ἀσίαν Ἑλληνικοῖς τέλεσι τῆς ἀνημέρου καὶ
θηριώδους ἐκράτησε διαίτης. Καὶ τοὺς μὲν Πλάτωνος ὀλίγοι
νόμους ἀναγιγνώσκομεν, τοῖς δ´ Ἀλεξάνδρου μυριάδες
ἀνθρώπων ἐχρήσαντο καὶ χρῶνται …»14
Ο Αλέξανδρος αποτελούσε ένα σπάνιο κράμα Ελληνικών
«μετάλλων»: Σπαρτιάτης κατά το πολεμικό ήθος, Αθηναίος
κατά το πνευματικό, Επαμεινώνδιος στην στρατιωτική σκέψη,
Θεσσαλός στην αγάπη του προς το ιππικό, Ηπειρώτης ως προς
την τραχύτητα των ηθών, όπως επισημαίνει ο Σ. Καργάκος15.

13

(Το ποιος είναι να Έλληνας να καθορίζεται από την αρετή, η δε
βαρβαρότητα να καθορίζεται από την κακία)
Πλούταρχος «Περί της Αλεξάνδρου τύχης ή αρετής», Λόγος Α’
14
(Διότι ενώ ο Πλάτων που έγραψε μία «Πολιτεία» δεν έπεισε
κανένα να την χρησιμοποεί, ένεκα της αυστηρότητας, ο Αλέξανδρος
έχτισε πάνω από 70 πόλεις ανάμεσα σε έθνη βαρβαρικά,
επικρατώντας με τα Ελληνικά ήθη και νόμους. Και ενώ λίγοι
διαβάζουμε τους νόμους του Πλάτωνα, μυριάδες ανθρώπων
χρησιμοποίησαν και ακόμη χρησιμοποιούν τους νόμους του
Αλεξάνδρου.)
15
Σ. Καργάκος, «Μέγας Αλέξανδρος – ο άνθρωπος φαινόμενο»,
τρίτομη έκδοση εφημερίδας «Realnews», Αθήνα 2014
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 78

Με την πολιτική του μεγαλοφυΐα έθεσε τις βάσεις για την
εποχή που ακολούθησε, τους δύο «Ελληνιστικούς» αιώνες. Η
Ελληνική γλώσσα έγινε διεθνής, όπως είναι σήμερα η Αγγλική,
η Αθηναϊκή δραχμή16 έγινε διεθνές νόμισμα.
Όμως, ούτε ο κοσμοπολιτισμός του Αλεξάνδρου, ο οποίος «ἐκ
τοῦ Περσικοῦ καὶ Μακεδονικοῦ τρόπου μεμιγμένην τινὰ
στολὴν ἐφόρει», ούτε το μεγαλείο του κράτους του, έπεισαν
τους υπόλοιπους Έλληνες, Μακεδόνες και μη, αυτούς που
είχαν μείνει στην Ελλάδα. Αυτοί ζούσαν σε «άλλη γεωγραφία»
και είχαν δικές τους αντιλήψεις, που μάλλον δεν ταίριαζαν με
όλα αυτά. Καλά τα πλούτη και οι νέες συνήθειες μαγειρικής,
αλλά στον τόπο αυτό κυριαρχούσε και κυριαρχεί μία άλλη
αντίληψη περί μέτρου, που σε πολλές περιπτώσεις θυμίζει την
ομόριζη λέξη του μέτρου, την μετριότητα. Ο Ελλαδίτες Έλληνες
δεν έπαψαν ποτέ να αντιπαθούν και να στραβοκοιτάζουν τα
μεγαλεία και τους μεγάλους.
Οι Έλληνες, και τότε ακόμη, έβλεπαν τις μεγάλες κατακτήσεις
του Αλεξάνδρου ως απειλή για την δική τους ελευθερία:
«Άρα γε και τους Έλληνας τους ελευθερωτάτους προσαναγκάσεις ες την προσκύνησιν;»17
Θα υποχρεώσεις άραγε να σε προσκυνούν (όπως κάνουν τώρα
οι Ασιάτες) και τους Έλληνες, τους πιο ελεύθερους από όλους
τους ανθρώπους;

16

(Η δραχμή και όχι οι χρυσοί Φιλιππικοί, η επιλογή δεν μπορεί να
ήταν τυχαία)
17
Αρριανού «Αλεξάνδρου Ανάβασις», Δ’ 11, 8
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 79

Ο μέσος Έλληνας, δεν μπόρεσε να δεχτεί σαν μεγάλο, ούτε καν
τον Αλέξανδρο. Για να αναγνωριστείς σαν μεγάλος στη χώρα
αυτή, πρέπει να πεθάνεις πρώτα, κι εσύ και οι απόγονοί σου.
Ζωντανός δεν έχεις ελπίδα. Οι ζωντανοί μεγάλοι θεωρούνται
επικίνδυνοι …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 80

Μέτρο – Μετριότητα
«Επειδή Αλέξανδρος βούλεται θεός είναι, έστω θεός»
Αν θέλει ο Αλέξανδρος να είναι θεός, ας είναι! Αυτή ήταν η
Λακωνική απάντηση των πάντα σκωπτικών Σπαρτιατών, όταν
το 324 π.Χ. ο Αλέξανδρος έστειλε στα Ολύμπια τον Σταγιρίτη
Νικάνορα να ανακοινώσει στους εκπροσώπους των Ελληνικών
πόλεων την «επιστολήν» με την οποία ανήγγειλε την απόφασή
του για θεοποίηση.
Βέβαια, οι γείτονές τους (και πάντα εχθρικοί προς τη Σπάρτη)
κάτοικοι της Μεγαλόπολης δεν δίστασαν να υπακούσουν και
να υψώσουν προς τιμή του ιερό, δίπλα στο ιερό του Άμμωνα.
Όμως και όσοι τον δέχθηκαν σαν θεό, το έκαναν όσο ζούσε και
όσο έβρισκαν αμοιβαίο όφελος στα όσα έκανε ή όσο είχαν τον
φόβο των Μακεδονικών φρουρών στις πόλεις τους.
Οι Έλληνες, περιλαμβανομένων και των Μακεδόνων, μπορεί
να εκτίμησαν τον χρυσό που κυκλοφορούσε δίχως φειδώ,
αλλά δεν έπαψαν να είναι Έλληνες: Άνθρωποι που σέβονταν
αλλά και αντιπαθούσαν κάθε μεγάλο, περιλαμβανομένων και
των θεών ακόμη, αν αυτοί επηρέαζαν τις ζωές τους. Ο Έλληνας
είναι πρόθυμος να θυσιάσει και τον πλούτο, προκειμένου να
νοιώθει ελεύθερος και ανεξάρτητος.
Όταν ζεις σε μία χώρα όπου επικρατούν τα μέτρια μεγέθη (στα
βουνά, τις πεδιάδες, τα ποτάμια, τα δέντρα, τις θάλασσες),
γίνεσαι άνθρωπος του μέτρου, θέλοντας και μη. Αλλά από τη
λέξη «μέτρο» βγαίνει και η λέξη «μετριότης». Και στη χώρα
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 81

αυτή η μετριότητα ήταν πάντα μία «ακούσια αρετή». Όλοι την
στιγματίζουν και όλοι την αποδέχονται και ζουν με αυτή.
Ο μέσος Έλληνας δεν ήταν ο Σωκράτης. Ο μέσος Έλληνας ήταν
αυτός που καταδίκασε τον Σωκράτη σε θάνατο. Σκληρό αλλά
αληθές, όσο κι αν δεν μας αρέσει. Μέσος Έλληνας ήταν αυτός
που υπό την αρχηγία του Μιλτιάδη νικούσε στον Μαραθώνα
και αργότερα εξόριζε τον Μιλτιάδη, φοβούμενος μήπως «το
πάρει επάνω του» και γίνει τύραννος …
Και όταν ο «επικίνδυνος» δεν λεγόταν Μιλτιάδης, λεγόταν
Θεμιστοκλής, Αλκιβιάδης, Σωκράτης, Φίλιππος, Αλέξανδρος,
Κολοκοτρώνης, Καποδίστριας, Κωνσταντίνος, Βενιζέλος … Δεν
είναι εύκολο να είσαι και μεγάλος και Έλληνας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 82

Οι Έλληνες της διασποράς
Δεν θα αναλύσω τους λόγους για τους οποίους οι Έλληνες
γίνονταν από τα πολύ αρχαία χρόνια άποικοι ή μετανάστες.
Θα σταθώ μόνο στο ότι αυτοί που έφευγαν ξεπερνούσαν σε
πλούτο αλλά και στα γράμματα και τις τέχνες ακόμη, όσους
έμεναν στη Μητρόπολη, στην Ελλάδα.
Ίσως και να ξέφευγαν από την μετριότητα του τόπου αυτού.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι όσο και αν η Σικελία και η
Ιωνία και οι άλλες αποικίες ξεπερνούσαν τις μητροπόλεις, δεν
έπαυαν να τις θεωρούν γενέτειρες. Και αργότερα, στον καιρό
των μεγάλων μεταναστεύσεων, στο μυαλό κάθε μετανάστη,
όσο επιτυχημένος κι αν ήταν στη νέα του γη, κυριαρχούσε η
αγάπη για την γη των προγόνων και η νοσταλγία.
Νοσταλγία … Εκπληκτική λέξη, δεν συνηθίζεται σαν έννοια σε
άλλες γλώσσες. Σημαίνει τον πόνο που νοιώθει ο ξενιτεμένος
που θέλει να γυρίσει στον τόπο του (άλγος + νόστος). Τον
πόνο που νοιώθει ο «φευγάτος». Αυτός, που τον σαρκάζει ο
Χάρυ Κλυν, λέγοντας ότι ο Έλληνας, όταν είναι μακριά θέλει να
γυρίσει στην πατρίδα του. Και όταν επιστρέφει, λέει «άντε,
καιρός να φεύγουμε» … Εκατομμύρια Έλληνες ζουν και
σήμερα μακριά από την πατρίδα. Και στα χέρια τους βρίσκεται
πλούτος και δύναμη που ξεπερνούν κατά πολύ τα δεδομένα
της «μητρόπολης» Ελλάδας.
Εφοπλιστές, έμποροι, βιομήχανοι, άνθρωποι του πνεύματος
και των επιστημών, αλλά και πολιτικοί. Κατά κανόνα ζουν και
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 83

προοδεύουν σε χώρες αναπτυγμένες, εκεί όπου η διαφθορά,
η παρανομία και το «πελατειακό» κράτος δεν είναι ο κανόνας
αλλά η εξαίρεση.
Πόσο πιο δυνατή θα ήταν η Ελλάδα, αν όλοι αυτοί ήθελαν και
μπορούσαν να συνεννοηθούν, είτε παρεμβαίνοντας υπέρ της
Ελλάδας στις χώρες όπου ζουν, είτε παρεμβαίνοντας και στην
ίδια την Ελληνική πολιτική και οικονομική ζωή …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 84

Αθηναϊκή Δημοκρατία
Χρυσός αιώνας, Παρθενώνας, Παναθήναια, θέατρο, ιστορία,
δημοκρατία, νομοθέτες, φιλόσοφοι, στοχαστές, συγγραφείς,
γλύπτες, αρχιτέκτονες, στρατηγοί …

Μεγαλεία που σημάδεψαν την παγκόσμια Ιστορία και άνοιξαν
δρόμους στην ανθρώπινη εξέλιξη. Μεγαλεία που στηρίχθηκαν
σε τρεις βάσεις:
1. Στο δημοκρατικό πολίτευμα
2. Στην πνευματική ανάπτυξη
3. Στον πλούτο από το ελεύθερο εμπόριο
Αυτό το τρίτο παραλείπεται συνήθως. Λες και όλα αυτά δεν
είχαν κόστος και δεν ήταν έργα ενός λαού που ευημερούσε
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 85

και (γι’ αυτό) είχε και την «πολυτέλεια» να φιλοσοφεί, να
κάνει μεγάλα έργα και να περνά ώρες στην Αγορά. Το εμπόριο
που μπορούσε να αναπτυχθεί ελεύθερα, χάρη στην ισχύ και
την επιρροή του κράτους των Αθηνών, ισχύ στηριγμένη στον
Στόλο και στους Οπλίτες, ήταν αυτό που πλήρωνε τα έξοδα για
την οικοδόμηση του Παρθενώνα, για αγάλματα μαρμάρινα και
χρυσελαφάντινα. Αυτό πλήρωνε τις αμοιβές των τραγωδών,
των ηθοποιών, των ποιητών αλλά και των φιλοσόφων. Το «δει
δη χρημάτων ω άνδρες Αθηναίοι» δεν το ανακαλύψαμε στις
μέρες μας. Κομμάτι της αρχαίας σοφίας είναι και αυτό.
Και όμως η Αθήνα δεν έζησε μόνο χρυσό αιώνα και εποχές
ακμής. Έζησε και περιόδους παρακμής και διαφθοράς, που
ήταν και πολύ μακρύτερες σε διάρκεια. Το οικοδόμημά της
άρχισε να κλονίζεται με την ήττα στους Πελοποννησιακούς
Πολέμους, αλλά όπως επισημαίνει ο Α. Ανδριανόπουλος18
«δεν ήταν η ήττα από τη Σπάρτη καθ’ εαυτή που άρχιζε να
προετοιμάζει την παρακμή αλλά ο κλονισμός των θεσμών
πάνω στα οποία ήταν στηριγμένο το μεγαλύτερό της
επίτευγμα, το οικοδόμημα δηλαδή του δημοκρατικού
πολιτεύματος». Ο Ισοκράτης είχε έγκαιρα προειδοποιήσει για
την παρακμή που οδήγησε στην Μακεδονική επικυριαρχία,
τονίζοντας ότι στόχος των μεταρρυθμίσεων του Σόλωνα και
του Κλεισθένη ήταν η διαμόρφωση ενός πολιτεύματος, που
θα εκπαίδευε τους πολίτες έτσι ώστε «να ξεχωρίζουν την
δημοκρατία από την ασυδοσία, την ελευθερία από την

18

Στο βιβλίο του «Η τυραννία του χάους» (Εκδόσεις «Αρμός» 2012)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 86

παρανομία, την ισονομία από την αναίδεια και την
ευδαιμονία από την αυθαιρεσία»19.
Η διάβρωση της αρχαίας Αθήνας είχε ξεκινήσει από τα μέσα,
πολύ πριν έλθουν νέοι κυρίαρχοι. Διχόνοια, κουτοπονηριά,
απάτες, έλλειψη ορθολογισμού αλλά και στιβαρών και ηθικών
ηγεσιών, είχαν ήδη επικρατήσει και οδηγούσαν την πόλη στην
παρακμή και την κατάρρευση. Τα μίση ανάμεσα στις φατρίες
της πόλης επεσκίαζαν κάθε ενασχόληση με τα κοινά και το
ατομικό όφελος, που συχνά καταπατούσε το γενικό, ήταν ο
κανόνας σε μία πόλη που ζούσε με τη δόξα του παρελθόντος,
των προγόνων δηλαδή, αδιαφορώντας για το μέλλον, δηλαδή
για τα παιδιά τους.
Σας θυμίζει κάτι;
Αλλά ποιος άκουγε (και) τότε τον Ισοκράτη, όταν μιλούσε για
ενότητα των Ελλήνων; Ο Δημοσθένης ήταν πιο πειστικός … Πιο
εύκολη η κριτική και η αντιπολίτευση, σε όλες τις εποχές …
Άλλωστε, δεν είπε μόνο αυτό ο Ισοκράτης. Είπε επίσης ότι:

19

Οι γαρ κατ’ εκείνον τον χρόνον την πόλιν διοικούντες
κατεστήσαντο πολιτείαν … ουδ’ η τούτον τον τρόπον επαίδευε τους
πολίτας ώσθ’ ηγείσθαι την μεν ακολασίαν δημοκρατίαν, την δε
παρανομίαν ελευθερίαν, την δε παρρησίαν ισονομίαν, την δ’
εξουσίαν του ταύτα ποιείν ευδαιμονίαν, αλλά, μισούσα και
κολάζουσα τοιούτους, βελτίους και σωφρονεστέρους άπαντας τους
πολίτας εποίησεν.
(Ισοκράτους Αρεοπαγιτικός, περί Ειρήνης)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 87

«Το της πόλεως όλης ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν», δηλαδή
το ήθος των αρχόντων είναι ίδιο με το ήθος των αρχομένων.
Αλήθεια μεγάλη, που ειπώθηκε πριν από 24 αιώνες. Αλλά και
που πρέπει να ερμηνεύεται αμφίδρομα. Δεν αρκεί να λέμε ότι
οι άρχοντες είναι έτσι επειδή έτσι είναι και οι αρχόμενοι. Αυτό
θα ήταν το καλύτερο άλλοθι των αρχόντων για κάθε στραβό
και παράνομο που κάνουν. Υπάρχει και η άλλη πλευρά. Αυτή
που λέει ότι ένας από τους ρόλους των αρχόντων είναι να
ανεβάζουν το ήθος των αρχομένων. Και όχι να τους θεωρούν
κουτάβια που τα καλοπιάνουν με μπισκότα και κοκαλάκια.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 88

Εγώ – εγωισμός
Egoism στα αγγλικά, τα σουηδικά, τα ρουμάνικα και τα
εσθονικά, égoïsme στα γαλλικά, ego στα λατινικά, egoismus
στα γερμανικά και στα τσέχικα, egoísmo στα ιταλικά, τα
ισπανικά και τα πορτογαλικά, эгоизм στα ρώσικα, эгаізм στα
λευκορώσικα, egoizm στα πολωνικά, egoïsme στα ολλανδικά,
егоизъм στα Βουλγαρικά, egoizm στα τούρκικα, egoisme στα
νορβηγικά και στα δανέζικα, egoismi στα φινλανδικά, egoizam
στα κροατικά, egoizëm στα αλβανικά, egoizmus στα
σλοβάκικα, egoisms στα λετονικά, egoizmas στα λιθουανικά,
егоизам στα σέρβικα και τα σκοπιανά, δεν πρέπει να υπάρχει
άλλη Ελληνική λέξη, τόσο δανεισμένη στις άλλες Ευρωπαϊκές
γλώσσες. Μόνο οι Ισλανδοί μας ξέφυγαν (sérhyggja), αλλά
αυτοί είναι λίγοι και μακριά, δεν μετράνε .
Ορίζεται ως
1. Η υπερβολική αγάπη του ατόμου προς τον εαυτό του
με ταυτόχρονη τάση να υποβάλει το συμφέρον των
άλλων στο δικό του
2. Η τάση ενός ατόμου να μιλά για τον εαυτό του και να
παρουσιάζει τα πράγματα πάντα από τη δική του
πλευρά
3. Η αξιοπρέπεια
Αυτός ο ορισμός, ο τρίτος, δεν είναι απλά η βάση της σκέψης
μας, αλλά το θεμέλιο ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού.
Ενός πολιτισμού, που είναι παιδί του αρχαίου Ελληνικού
πολιτισμού και βασίζεται στην αξία του ατόμου και στον
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 89

σεβασμό της ατομικότητας. Πάνω σε αυτά τα θεμέλια
οικοδομήθηκαν και οι ελευθερίες και η δημοκρατία.
Στις στέπες και στις ερήμους, στις ζούγκλες και στις αχανείς
πεδιάδες, στους πόλους και στα Ιμαλάια, δεν χρησιμοποιείται
η λέξη αυτή. Αλλά εκεί δεν μπορεί να σταθεί ο Δυτικός /
Ελληνικός πολιτισμός. Χωρίς υπερβολή, δεν είναι λάθος να
πούμε ότι εκεί δεν ταιριάζει με το περιβάλλον, με το τοπίο, με
τη γεωγραφία. Τι να κάνουμε; Δεν υπάρχει μόνο ο Δυτικός /
Ελληνικός πολιτισμός στον κόσμο αυτό. Και οι ανθρώπινες
αξίες διαφέρουν από τόπο σε τόπο.
Θέλετε να πάμε και λίγο παραπέρα, για να κατανοήσουμε
βαθύτερα τον σημερινό Έλληνα; Στη σύγχρονη γλώσσα δεν
χρησιμοποιούμε λέξεις όπως η φιλαλληλία και ο κοινωνισμός.
Δεν πρόκειται άλλωστε για λέξεις αρχαίες. Η μεν πρώτη
ξεκίνησε με τον χριστιανισμό, ενώ η δεύτερη με τα σύγχρονα
αριστερά πολιτικά ρεύματα. Και αντί για τις (Ελληνικές) λέξεις
αυτές, χρησιμοποιούμε τις ξενικές λέξεις «αλτρουισμός» και
«σοσιαλισμός». Και ειδικά η τελευταία, όχι απλώς κυριάρχησε
στη ζωή μας, αλλά σχεδόν αλλοτρίωσε και τον τρόπο σκέψης
μας. Και όσο αυτό είναι τραγικό ή κωμικό, άλλο τόσο είναι
κωμικό και τραγικό ταυτόχρονα το ότι πολλοί προσπαθούν
σήμερα να πολεμήσουν τον σοσιαλισμό με τον λιμπεραλισμό.
Μπερδεύονται μάλιστα και οι ίδιοι, για το αν είναι liberal ή
libertarian. Διόλου παράλογο θα πουν πολλοί, αφού η αγάπη
προς την ελευθερία, ο φιλελευθερισμός, κατάντησε έννοια
αμφίβολης σημασίας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 90

Ας σοβαρευτούμε όμως. Την γλώσσα μας την έχουμε για να
εκφράζουμε με ακρίβεια τα όσα αισθανόμαστε και όσα
θέλουμε να πούμε. Και ταυτόχρονα, η γλώσσα μας καθορίζει
βαθιά και τον τρόπο σκέψης μας. Ας μην παίζουμε με αυτή.
Δεν θα επιτρέψουμε στην πολιτική να μας κάνει να ξεχάσουμε
την έννοια των λέξεων.
Δεν ανήκει η Ελλάδα στην Ευρώπη. Η Ελλάδα είναι η μητέρα
της Ευρώπης. Άσχετα αν τους τελευταίους αιώνες αυτό το
λησμονήσαμε και άσχετα αν τελευταία χρόνια, η σχέση των
Ελλήνων με την Ευρώπη παραλίγο να ταυτισθεί με την
απεικόνιση του Ελληνικού νομίσματος των δύο ευρώ. Ναι,
ξέρω, πολλοί δεν έχετε προσέξει τι ακριβώς δείχνει. Δεν
πειράζει, ούτε οι περισσότεροι Ευρωπαίοι το πρόσεξαν, ότι
δείχνει έναν Έλληνα (τον Δία) που έκλεψε με δόλο την (αγνή
και αμόλυντη παρθένα) Ευρώπη, με σκοπό να την
«αποπλανήσει».
Δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του, το 1955, σε μια εκπομπή
της γαλλικής ραδιοφωνίας, ο Νίκος Καζαντζάκης είχε δηλώσει:
«H Ελλάδα επιζεί, μέσα από ατομικές περιπτώσεις που κάνουν
θαύματα. Το κράτος σταθερά υπολειτουργεί, το ίδιο και οι
συλλογικές προσπάθειες, όπως και οι περισσότεροι θεσμοί, οι
οποίοι είναι απλώς εισαγωγής, και ποτέ δεν έπιασαν τόπο, σε
αυτούς τους αναρχικούς εγωιστές που είναι οι Νεοέλληνες.
Αν είναι να λάμψει, η Ελλάδα θα το κάνει πάντα μέσα από
μεμονωμένους ήρωες, που γίνονται παρανάλωμα, παρά κάθε
προσδοκία.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 91

Θα κλείσω το κεφάλαιο αυτό με μία σημαντική παρατήρηση:
Οι λοιποί Ευρωπαίοι δεν έχουν στα λεξιλόγιά τους δική τους
λέξη για το «egoism», αλλά και εμείς δεν έχουμε δική μας λέξη
για το νόημα που δίνουν οι Εγγλέζοι στην λέξη «practician».
Ενώ δίνουμε συνήθως αρνητικό περιεχόμενο και στη λέξη
«compromise» (συμβιβασμός). Αρνούμαστε να αντιληφθούμε
ότι ο συμβιβασμός είναι η βάση των συμμαχιών, των φιλιών,
των συνεργασιών, ακόμη και του γάμου …

(Για να μην ξεχνάμε ότι ο εγωισμός έχει πολλές πλευρές)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 92

Δημοκρατία
Αλλά και η λέξη «Δημοκρατία» είναι ένα ακόμη μεγάλο δάνειο
της Ελληνικής γλώσσας προς τις άλλες γλώσσες του δυτικού
κόσμου. Όπως και η λέξη «φιλοσοφία».
Θα κατηγορήσουμε τους σύγχρονους Έλληνες γιατί θέλουν να
έχουν γνώμη και άποψη για όλα; Δεν καταλαβαίνουμε ότι το
αντίθετο θα ήταν παράλογο; Το να είμαστε δημοκράτες, το να
θέλουμε να φιλοσοφούμε για όλα, δεν είναι επιλογή. Έτσι μας
γέννησε η μάνα μας … Φταίει η γεωγραφία; Φταίει το κλίμα; Ο
ήλιος, ο γαλανός ουρανός, η θάλασσα; Ότι κι αν φταίει, δεν το
διαλέξαμε. Έτσι γεννηθήκαμε, έτσι θα πεθάνουμε, ας μάθουμε
λοιπόν να ζούμε με αυτό και να το χρησιμοποιούμε σωστά.
Και να μην ξεχνάμε ότι υπάρχει και άλλη λέξη που δανείσαμε
στη Δύση: Η λέξη «λογική». Ας την κάνουμε εργαλείο χρήσιμο
για τη σκέψη μας, για τη ζωή μας.
Οι πράξεις μας, δημοκρατικές και φιλοσοφημένες, ας είναι και
πρώτα απ’ όλα λογικές. Όλα τα προβλήματα έχουν λύση και
όχι μόνο μία. Με λογική, με διάλογο, με ψυχραιμία, οι λύσεις
βρίσκονται. Ελεύθερη σκέψη αλλά και σκέψη λογική …
Χωρίς μεγάλα λόγια και χωρίς να σφαζόμαστε μεταξύ μας, με
λόγια ή με μαχαίρια, σε κάθε ευκαιρία. Είναι εύκολο αυτό;
Όσο εύκολο είναι να αλλάζεις συνήθειες 3.000 ετών … Όταν
(στην Ανδρομάχη του Ευριπίδη) τσακώνεται ο Πηλέας με τον
Μενέλαο και κοντεύουν να έρθουν στα χέρια, παρεμβαίνει ο
χορός (η κοινή λογική), σχολιάζοντας:
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 93

«Οίμοι, καθ’ Ελλάδα ως κακώς νομίζεται»
(Αλίμονο, πόσο το κακό αυτό συνηθίζεται στην Ελλάδα)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 94

Φαντασία – Εργατικότητα
Αν το ψάξουμε, θα δούμε ότι αυτές οι δύο αρετές θεωρούνται
συχνά αντίθετες. Όπως λένε οι επιστήμονες, η μία σχετίζεται
με το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου μας και η άλλη με το
άλλο.
Και όμως, μαζί και οι δύο, οδηγούν στη δημιουργικότητα. Τι
πιο λογικό;
Τι πιο λογικό άλλωστε από το ότι πρέπει να χρησιμοποιούμε
ολόκληρο το μυαλό μας, και τα δύο ημισφαίρια …
Αξιοποιώντας τη λογική και τη φαντασία, ο Δημόκριτος μίλησε
για το «άτομο», το βασικό συστατικό της ύλης. Και άνοιξε έτσι
έναν μεγάλο δρόμο στην επιστημονική σκέψη, που χιλιάδες
χρόνια μετά, χάρη στην λογική αλλά και τον πειραματισμό, και
μετά από εκατομμύρια εργατοώρες, έφτασε στην διάσπαση
του ατόμου και στην παραπέρα εξερεύνηση της ύλης. Χωρίς
τις εργατοώρες αυτές, θα μέναμε ακόμη στις αρχαίες εικασίες
του Δημόκριτου.
Τι μας λέει αυτό; Μας λέει πολύ απλά ότι δεν αρκεί η σκέψη
και η φαντασία. Ότι δίπλα στην αμφισβήτηση των ιδεών που
κάποια στιγμή φαίνονται ξεπερασμένες, πρέπει να σταθεί η
πρακτική απόδειξη των νέων ιδεών, μέσα από πειράματα, τα
αποτελέσματα των οποίων θα είναι αναμφισβήτητα. Χωρίς
αυτά, η κάθε αλήθεια θα παραμένει μία «ιδέα».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 95

Ο Έλληνας, δεν θα αναλύσω το γιατί, έχει φαντασία. Ζωηρή
και δημιουργική φαντασία. Αλλά δεν τα πάει καλά με την
επίμονη αναζήτηση των αποδείξεων. Δεν τον προσβάλω αν πω
ότι δεν τα πάει καλά με την εργατικότητα. Αν και για να είμαι
ακριβής, θα πρέπει να το διατυπώσω διαφορετικά: Σε έναν
Γερμανό, λες «δούλευε» και δουλεύει. Δεν ρωτάει αυτόν που
έδωσε την εντολή γιατί την έδωσε. Στον Έλληνα πρέπει πρώτα
να εξηγήσεις γιατί πρέπει να το κάνει. Αν το κάνεις αυτό, αν
δηλαδή τον πείσεις για το αποτέλεσμα, αν ξοδέψεις ώρες για
να του δώσεις κίνητρο, θα δουλέψει πολύ περισσότερο και
πιο σκληρά από τον Γερμανό. Αλλά πρέπει πρώτα να ξέρει το
«γιατί».
Ο Γερμανός έχει τα δικά του προτερήματα. Είναι πειθαρχικός,
ορθολογιστής, λάτρης της οργάνωσης και της μεθοδικότητας,
οπαδός της απόδειξης δια του πειραματισμού. Έλληνες και
Γερμανοί, κατά βάθος συμπαθούνται και αλληλοεκτιμούνται.
Επειδή ο ένας βλέπει στον άλλον αυτό που του λείπει. Και
παρ’ όλο που ο καθένας εκτιμά βαθιά τις δικές του αρετές,
ταυτόχρονα εκτιμά και τις αρετές του άλλου, αυτές που ο
ίδιος στερείται. Ξέρουν, ότι αν μπορούσε να δημιουργηθεί
ένας λαός που να συνδυάζει και τα δύο, θα ήταν ο τέλειος.
Ίσως κάπου εκεί να βρίσκεται το μυστικό των Αμερικανών. Η
κοινωνία τους ανταμείβει και τα δύο: Και τη φαντασία και το
πείραμα. Και τη σκέψη και την εργατικότητα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 96

Έλληνας και Θρησκεία
Όταν άλλοι λαοί λάτρευαν θεούς με σώματα κροκοδείλου ή με
6 χέρια, με κεφάλια ελέφαντα ή σκύλου, οι Έλληνες έφτιαχναν
τους Θεούς στα μέτρα τους, στην κυριολεξία «κατ’ εικόναν και
ομοίωσίν τους»: Θεούς γλεντζέδες, πονηρούς, γυναικάδες,
όμορφους αλλά και κουτσούς και άσχημους, που ζήλευαν και
κλέβανε.
Η γελοιοποίηση και η παρουσίαση των θεών με πλήθος
ηθικών αδυναμιών, αδυνατίζει το δέος προς το θείο, δίνοντας
μεγαλύτερη αξία στη ζωή του ανθρώπου. Ο Ήφαιστος πιάνει
επ’ αυτοφώρω στο κρεβάτι τη γυναίκα του την Αφροδίτη με
τον Άρη. Και οι υπόλοιποι θεοί, αντί να τιμωρήσουν τους
μοιχούς, γέλασαν πλατειά. Και γελούσαν με το πάθημα του
Ηφαίστου και όλοι οι Έλληνες. Κι όταν η Ήρα προκαλούσε
ερωτικά τον Δία, για να αποστρέψει την προσοχή του από τη
μάχη στην Τροία, αυτός την τιμώρησε κρεμώντας την ανάποδα
στα σύννεφα. Αυτή η διήγηση του Ομήρου απέχει ένα βήμα
μόνο από την αθηναϊκή κωμωδία, που με τη σειρά της
κακοποίησε άγρια τους θεούς. Σε ποια άλλη θρησκεία υπάρχει
κάτι τέτοιο; Και όμως, αυτοί οι θεοί με τα ανθρώπινα πάθη και
αδυναμίες, παρά τη δύναμή τους, αποτελούσαν το Πάνθεο με
το οποίο διαπαιδαγωγήθηκαν οι γενιές των Ελλήνων.
Αλλά και στα πρώτα Χριστιανικά χρόνια, δεν είναι τυχαίο ότι η
νέα θρησκεία βρήκε μεγαλύτερη απήχηση στον Ελληνικό
χώρο, παρά στον Εβραϊκό ή και τον Ρωμαϊκό. Ο περήφανος
Έλληνας, που έζησε αιώνες κάτω από μία ιδιόρρυθμη Ρωμαϊκή
κατοχή, ιδιόρρυθμη, αφού οι Ρωμαίοι νίκησαν τους Έλληνες
αξιοποιώντας την διχόνοια τους αλλά αναγνώριζαν πάντα την
πνευματική τους ανωτερότητα (!!!), αυτός ο Έλληνας, δεν
δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί μία νέα θρησκεία που κήρυττε
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 97

ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, ούτε βέβαια δυσκολεύτηκε να
αποδεχθεί μία θρησκεία που ήταν διαφορετική από αυτή των
αφεντάδων του.
Λάτρης πάντα των αδυνάτων αλλά και της αυτοθυσίας ο
Έλληνας, δεν δυσκολεύτηκε να αγαπήσει έναν Θεό που
θυσιάστηκε για τους άλλους, που φανέρωσε τη δύναμή του με
το να σταυρωθεί. Και που συγχωρούσε αμαρτίες. Βασικό! Και
στη θρησκεία αυτή ο Έλληνας προσέδωσε χαρακτηριστικά που
δεν συναντούμε στους Χριστιανούς της Δύσης και ιδίως στους
Προτεστάντες: Σε μας έχει κυρίαρχο ρόλο η Παναγία, η μάνα
που γέννησε Θεό, και μεσολαβεί σε αυτόν αν χρειαστεί για
λογαριασμό μας. Όπως και οι Άγιοι.
Και βέβαια, επειδή το θράσος του Έλληνα είναι απύθμενο, στη
νεκρώσιμη ακολουθία ζητάει από τον Θεό να συγχωρήσει τον
μεταστάντα διαγράφοντας τις αμαρτίες του, «παρορῶν αὐτοῦ
πάντα τὰ ἐγκλήματα», ενώ ο ίδιος είναι ικανός να τα σκαλίζει
πάντα σε πρώτη ευκαιρία και να «σκατοψυχάει» τον μακαρίτη
στον αιώνα τον άπαντα … Αλλά, από την άλλη, λέμε και ένα
«ο αποθανών δεδικαίωται» και είμαστε καλυμμένοι …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 98

Οι παροιμίες
Η προηγούμενη αναφορά στον αποθανόντα που δεδικαίωται,
έφερε στο μυαλό μου τις τεράστιες αντιφάσεις που κρύβονται
στις παροιμίες μας.
Κατ’ αρχήν, ας καταρρίψουμε μία συνήθη πλάνη. Οι παροιμίες
δεν λένε το αυτονόητο. Γι’ αυτό και δεν υπάρχουν παροιμίες
που να λένε ότι ο ήλιος βγαίνει από την ανατολή. Δεν έχουν
νόημα οι παροιμίες, για αυτά που γνωρίζουμε, δεχόμαστε και
εφαρμόζουμε όλοι. Οι παροιμίες είναι συμβουλές. Συμβουλές
και παραινέσεις. Και δεν θα υπήρχαν, αν όλοι δεχόμασταν και
εφαρμόζαμε αυτά που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα.
Δεν θα υπήρχε το «παν μέτρον άριστον» αν ζούσαμε με μέτρο.
Ούτε το «κάνε το καλό και ρίχτο στο γιαλό». Αφού λοιπόν το
ξεκαθαρίσαμε αυτό, ας δούμε μία ιδιομορφία των Ελληνικών
παροιμιών, χαρακτηριστική της ιδιοσυγκρασίας αλλά και του
τρόπου σκέψης μας: Τις αντιφάσεις.
 «Σπεύδε βραδέως» αλλά και «χρόνου φείδου20».
 «Κάλιο πέντε και στο χέρι» αλλά και «αγάλι - αγάλι
γίνεται η αγουρίδα μέλι».
 «45 Γιάννηδες ενός κοκκόρου γνώση» αλλά και «Σπίτι
δίχως Γιάννη προκοπή δεν κάνει»
Εν ολίγοις, καλύπτουμε κάθε εκδοχή για να είμαστε σε όλα
μέσα, θα μπορούσε να πει κανείς. Ίσως όμως και να μην είναι
20

Συγχωρείστε με που δεν μεταφράζω παροιμίες, που είναι σε απλά
αρχαία Ελληνικά ή σε καθαρεύουσα. Οι παλαιότεροι γνωρίζουν τι
σημαίνουν, οι νεώτεροι ας κάνουν κάτι με το οποίο είναι ιδιαίτερα
εξοικειωμένοι: Ας τις «γκουγκλάρουν», και θα βρουν τη μετάφραση
στα νέα Ελληνικά.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 99

αυτό, αλλά κάτι βαθύτερο: Η γνώση ότι δεν υπάρχει πανάκεια,
γενικός κανόνας για κάθε πρόβλημα. Ή αν προτιμάτε, ότι στη
ζωή, κάθε πρόβλημα έχει πάνω από μία λύση. Όπως θα έλεγε
και ένας μαθηματικός, «είναι πολυώνυμο β’ βαθμού και άνω,
με δύο τουλάχιστον λύσεις από το σύνολο των πραγματικών
αριθμών» …
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μία ακόμη απόδειξη του
πόσο ελεύθερα σκέπτεται ο Έλληνας. Εξετάζει και αμφισβητεί
τα πάντα, δεν θεωρεί ως δεδομένες ούτε καν τις παροιμίες και
τις συμβουλές των πιο σοφών από αυτόν. Εννοείται, πως με
τον τρόπο αυτό, συχνά χάνει χρόνο ακόμη και όταν έχει να
λύσει πολύ απλά προβλήματα. Όμως εκεί, στο μειονέκτημα
αυτό, βρίσκεται και το πλεονέκτημα: Μπορεί να σκέπτεται
νεωτεριστικά και να ανοίγει νέους δρόμους. Να βρίσκει λύσεις
εκεί που άλλοι, πιο πειθαρχημένοι και ορθολογικοί σηκώνουν
τα χέρια.
Ο Έλληνας βάζει πάντα μπροστά την λογική, στην προσπάθεια
για την εύρεση της αλήθειας. Δεν θεωρεί τίποτα ως δεδομένο.
Δεν είναι τυχαίο ότι για την λέξη «αλήθεια» δεν χρησιμοποιεί
μία λέξη καταφατική και απόλυτη, όπως οι άλλοι λαοί (veritas,
truth, Wahrheit), αλλά μία σύνθετη αποφατική, ορίζοντάς την
ως έλλειψη λάθους («α» στερητικό + λάθος). Αληθής είναι ο
συλλογισμός που δεν περιέχει (λογικό) λάθος. Για τον Έλληνα
δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες και πίστη δίχως έρευνα, με
όλα τα θετικά και αρνητικά που αυτό συνεπάγεται. Χάνεται
χρόνος έτσι (μέχρι την διαπίστωση της αλήθειας) αλλά μετά η
αλήθεια αυτή είναι κτήμα και δημιούργημά του, και γι’ αυτό
ικανή να τον ωθήσει σε μεγάλα επιτεύγματα, στο «να τα
δώσει όλα» συνειδητά.
Επιτρέψτε μου να κλείσω το «περί παροιμιών» κεφάλαιο, με

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 100

την παροιμία που αντιπαθώ βαθιά.
Αντιπαθώ βαθιά την παροιμία «κάλιο πρώτος στο χωριό σου
παρά δεύτερος στην πόλη». Την παροιμία αυτή θεωρώ ως
ιδεολογική συγκάλυψη της μιζέριας και της κακομοιριά μας.
Ως το χειρότερο κατάλοιπο του κοτζαμπασισμού. Προτιμώ την
«ουδείς προφήτης εν τη εαυτού πατρίδι» (αν και συνήθως δεν
χρησιμοποιείται σαν αντίθετη της προηγούμενης).
Όποιος θέλει να πάει μπροστά, πρέπει να προσπαθήσει να
κατακτήσει την πόλη. Και δεύτερος να γίνει εκεί, και τρίτος, θα
είναι πολύ ψηλότερα από τον «καλύτερο του χωριού». Αρκετή
ζημιά κάνανε στην πατρίδα μας οι κοτζαμπάσηδες, αυτοί που
νοιάζονταν μόνο για τα «κεκτημένα» τους.
Οι κάθε λογής κοτζαμπάσηδες … Από τους κρατικοδίαιτους
πλούσιους, που δεν πιάνουν δεκάρα αν περάσουν τα σύνορα
της χώρας, ως τον τελευταίο εργάτη που φοβάται μην χάσει τη
μιζέρια του ή τον αγρότη θύμα του κάθε εμπόρου, που μόνο
στο καφενείο νοιώθει άρχοντας … Και βέβαια, τους πολιτικούς
κοτζαμπάσηδες, αυτούς που νόμιζαν ως τώρα ότι αν έβγαιναν
Βουλευτές και αν γίνονταν Υπουργοί, δεν θα τους έπιανε ούτε
ο Θεός. Στην «πόλη» κρίνεται η αξία του καθενός, όχι στον
μικρόκοσμο στον οποίο (νομίζει ότι) κρύβεται.
Οδηγός μας ας είναι ο Αλέξανδρος. Αυτός που δεν αρκέστηκε
στα παλάτια της Μακεδονίας, αλλά κατέκτησε την Περσέπολη.
Ας βάλει ο καθένας μας σαν στόχο του, να κατακτήσει την δική
του «Περσέπολη».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 101

Ο Έλληνας και τα τραγούδια του
Οι ιδιομορφίες της ελληνικής ψυχής και του ελληνικού τρόπου
σκέψης αντικατοπτρίζονται θαυμάσια στα τραγούδια μας. Για
σκεφτείτε:
Ξέρετε πολλούς λαούς που να τραγουδούν «έλα στην παρέα
μας φαντάρε, έλα κι ένα ποτηράκι βάλε, ξέχνα στρατώνες και
σκοπιές …» για έναν φαντάρο που καταπατά την στρατιωτική
πειθαρχία και πάει σε ταβέρνα να πιει ένα ποτηράκι να
ξεχάσει;
Ξέρετε πολλούς λαούς που να ζητάνε τραγουδώντας από τον
Θεό να πιει και να μεθύσει, σαν να μιλούσαν στον φίλο τους,
«Να ’σουνα Θεέ μου πότης, να σωθεί η ανθρωπότης, στο
μεθύσι σου απάνω να μαχαίρωνες το Χάρο …» και «Άντε ν’
αρρωστήσει ο Άγιος Πέτρος, να τη βγάλουμε και φέτος …»;
Και ποιος άλλος, εκτός από τον Έλληνα, έχει το θράσος να
τραγουδάει «Θεέ μου μεγαλοδύναμε, πού ’σαι ψηλά ’κει
πάνω, ρίξε μου λίγο τουμπεκί Θεούλη μου, στο ναργιλέ μου
απάνω …».
Ο Έλληνας αισθάνεται ότι είναι γιος της γερακίνας («εγώ δεν
ζω γονατιστός, είμαι της γερακίνας γιος …»). Το ότι θέλει να
είναι και καλή μαγείρισσα η γερακίνα, είναι η άλλη πλευρά
του πώς βλέπει τη μάνα του …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 102

Γιατί τα γράφω αυτά; Για να δείξω πόσο μακριά από την ψυχή
του Έλληνα, είναι όσοι προσπαθούν να τον αναλύσουν ή και
να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του, ακούγοντας (οι ίδιοι) jazz
ή Motzart ή Rihanna …
Λυπάμαι, αλλά δεν είναι έτσι οι ηγέτες κύριοι … Διδάξτε στον
λαό τον Motzart, αν θέλετε, αλλά αν θέλετε να σας ακούσει
φροντίστε να έχετε ακούσει και να έχετε νοιώσει τα τραγούδια
του πρώτα … Αν τα τραγούδια του σας φαίνονται ακατανόητα
(ή και ανόητα) μην χάνετε τον καιρό σας. Ούτε για δικτάτορες
δεν κάνετε …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 103

Ο ηγέτης
Όλοι, λίγο ως πολύ έχουμε διαβάσει ή έχουμε ακουστά την
εργασία με τίτλο «Ηγεμών» του Νικολό Μακιαβέλι, του Ιταλού
πολιτικού στοχαστή, που γράφτηκε περί το 1513. Αλλά πόσοι
από εμάς γνωρίζουν την «περί του ηγεμόνος» επιστολή του
«δικού μας» Πατριάρχου Φωτίου (810-893 μ.Χ.), με θέμα «Τι
έστιν έργον Άρχοντος»;
Στην επιστολή αυτή, που προηγήθηκε κατά επτά σχεδόν
αιώνες του διάσημου έργου του Μακιαβέλι, διατυπώνονται
απόψεις διαμετρικά αντίθετες: Ο Μακιαβέλι δεν διστάζει να
υιοθετήσει ακόμα και συμπεριφορές του ηγεμόνα προς τους
ηγεμονευομένους, σαν να ήταν ζώα, αν αυτό επέβαλε το καλό
του κράτους. Αντίθετα, ο Φώτιος παραινεί τον ηγεμόνα να
ενεργεί με βάση την ηθική (πολιτική ηθική) και τον προτρέπει
να έχει υπομονή, ταπεινοφροσύνη και να είναι δίκαιος. Έτσι,
ενώ ο Μακιαβέλι τάσσεται υπέρ του (πολιτικού) σκοπού, ο
οποίος «αγιάζει τα μέσα», όποια και αν είναι αυτά και όσο
σκληρά και απάνθρωπα κι αν είναι, ο Φώτιος θέλει τον
ηγεμόνα να είναι ανθρώπινος, συμπονετικός, προστάτης και
συμπαραστάτης των υπηκόων του.
Σταχυολογώ κάποιες παραινέσεις του Φωτίου, που σήμερα,
λόγω της απαξίωσης της πολιτικής και των πολιτικών, έχουν
ακόμη μεγαλύτερη σημασία:
 Να περιφρονείς τον πλούτο, να βοηθάς τους πτωχούς
(υπερόπτης πλούτου, πενίας επίκουρος)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 104



Να τιμάς την αλήθεια, να μη συμβιβάζεσαι με το ψέμα
(αλήθειαν τιμών, ψεύδη μη σπενδόμενος)
Να μην είσαι φαντασμένος, αλλά ταπεινόφρων
(οιήσεως μείζων, ταπεινοφροσύνης ελαττούμενος)
Να είσαι πρότυπο και παράδειγμα κάθε αρετής και
ευσέβειας, όχι μόνο στους υπηκόους σου
(είης μοι πάσης αρετής και ευσεβείας, ου τοις υπό σε
μόνον υπογραμμός και παράδειγμα)
Να είσαι σταθερός στις απόψεις σου, σίγουρος στις
υποσχέσεις σου
(γνώμην ευσταθής, ταις υποσχέσεσι βέβαιος)
Να είσαι γρήγορος στην αναζήτηση του δικαίου και
στην αμερόληπτη απονομή του
(ταχύς θηρεύσαι το δίκαιον, αδέκαστος διανείμαι)
Ποτέ μην προδώσεις την εμπιστοσύνη των ανθρώπων
που σε εμπιστεύτηκαν
(μηδενί μηδέποτε πιστεύσαντί σοι άπιστος οφθείης)
Μη χαριστείς σε καμία παρανομία, ακόμη και στους
φίλους σου
(μηδέν παράνομον μηδέ φίλοις χαρίζου)

Εκπληκτικός και ξεκάθαρος ο Φώτιος, δεν θυμίζει σε τίποτα
τον Μακιαβέλι και τους οπαδούς του, όταν λέει:
«Η ευτυχία των υπηκόων διαλαλεί την ύψιστη σύνεση και
δικαιοσύνη της εξουσίας»21.

21

(Η ευδαιμονία των υπεξουσίων άκραν ανακηρύττει σύνεσιν και
δικαιοσύνην της εξουσίας)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 105

Άραγε, διδάσκεται πουθενά ο Ηγεμόνας του Φωτίου; Σε
κάποιο Σχολείο, σε κάποιο Πανεπιστήμιο, σε κάποιο κόμμα;
Πώς είπατε; Ζητάω πολλά; Για ποιον σπουδαίο λόγο άραγε,
αυτές οι πολύτιμες συμβουλές πολιτικού ήθους και πολιτικής
ευπρεπείας, παραμένουν στα αζήτητα της Ελληνικής παιδείας;
Μήπως επειδή έπαψε να είναι πραγματική παιδεία και έγινε
εκπαίδευση (γνωστική, επαγγελματική) για βιοπορισμό; Έτσι
θα φτιάξουμε τους «καλούς καγαθούς» πολίτες, από τους
οποίους θα προέλθουν και οι πολιτικοί ηγέτες;22

22

Άλλες παραινέσεις και συμβουλές του Φωτίου:
 Αδυσώπητος σ’ εκείνους που διαπράττουν αδικήματα, κατά
προσώπων ή κατά της πολιτείας, γρήγορος στην αναζήτηση
του δικαίου και στην αμερόληπτη απονομή του, συμπαθής
στην αντιμετώπιση των αδικημάτων εναντίον του.
 Δεν υπάρχει ελαφρυντικό και δικαιολογία για τον άρχοντα
που αδικεί.
 Οι φαύλοι στο περιβάλλον του άρχοντα αμαυρώνουν την
εικόνα του.
 Ένας ηγεμόνας θα γίνει άριστος κριτής των άλλων, όταν ο
ίδιος λογοδοτεί για τις πράξεις του και προσπαθεί να
διορθώνει τα λάθη του.
 Ο συνετός ηγεμόνας πρέπει να αποφεύγει τις υπερβολικές
υποσχέσεις, να μην παραβαίνει τίποτα απ’ όσα υποσχέθηκε.
 Πρέπει να διορίζει ως άρχοντες, ανθρώπους πλούσιους σε
αρετές, να επαινεί τους άριστους, να διατηρεί την ομόνοια
των υπηκόων χωρίς εξεγέρσεις, να εμπνέει ασφάλεια στους
δίκαιους, να αντιμετωπίζει τα προβλήματα των πολιτών με
συμπάθεια και ευαισθησία.
 Να προσέχει να μη διασυρθούν τα έθιμα και οι παραδόσεις
της πατρίδας του.
 Να είναι σταθερός στις απόψεις του, κύριος της γλώσσας
του.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 106

Η γεμάτη αντιφάσεις Ιστορία της Ελλάδας
Η Ιστορία της Ελλάδας είναι πράγματι περίεργη, ίσως και
μοναδική.
Αρκεί να σκεφθεί κανείς ότι όλοι αποδεχόμαστε αυτό το
«ενωμένοι οι Έλληνες μεγαλουργούν» (Μηδικοί πόλεμοι,
Μέγας Αλέξανδρος, 1821, 1912-13, 1940), αλλά μας διαφεύγει
μάλλον ότι μετά κάθε «μεγαλουργία» ακολουθούσε πάντα
ένας εμφύλιος σπαραγμός και η διάλυση (Πελλοπονησιακοί
Πόλεμοι, Ελληνιστικοί Χρόνοι, εμφύλιος του 1822, διχασμός
και καταστροφή του 1922, εμφύλιος 1943-49).
Κάτι σαν την κατσίκα, που γεμίζει την καρδάρα με γάλα, και
μετά την κλωτσάει και το χύνει.
Αλλά και ποιος μεγάλος Έλληνας δοξάστηκε μέχρι το τέλος της
επόμενης γενιάς του;
- Ο Μιλτιάδης και ο Θεμιστοκλής που εξορίστηκαν; Όπως και ο
Αριστείδης, ο Κίμων, και τόσοι άλλοι …
- Ο Σωκράτης που ήπιε το κώνειο;
- Ο Φειδίας που κατηγορήθηκε ότι έκλεβε;
- Ο Αλέξανδρος, του οποίου σκότωσαν την μητέρα και το γιο;
- Ο Κολοκοτρώνης που φυλακίστηκε;
- Ο Ανδρούτσος που δολοφονήθηκε;
- Ο μεγάλος Καποδίστριας που δολοφονήθηκε, όταν οι Ελβετοί
του έφτιαχναν άγαλμα;

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 107

- Ο Παπάγος, οι Στρατηγοί του 40 που δικάστηκαν σαν
δοσίλογοι, ο Μεταξάς που αμφισβητήθηκε ακόμη και ο ρόλος
του στο έπος του 40;
- Ο Ιωαννίδης και ο Σιάντας (ηγέτες του ΚΚΕ στην κατοχή), ο
Καραγιώργης κλπ που χαρακτηρίσθηκαν πράκτορες από το
κόμμα τους;
Μόνο μετά από χρόνια καταλαβαίναμε την αξία όλων αυτών,
σπρωγμένοι συχνά και από τρίτους ή από την Ιστορία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 108

Η «πολιτική ψυχολογία» του Έλληνα
Ο Έλληνας λατρεύει την πολιτική, αλλά είναι κακόπιστος
απέναντι στους πολιτικούς. Επειδή ο Έλληνας αντιπαθεί
γενικά την εξουσία και τους ισχυρούς, από τα πολύ αρχαία
χρόνια. Μην ξεγελαστείτε από τα πλαστικά σημαιάκια και από
τις χαιρετούρες και τις λαμπρές υποδοχές (πού τα θυμήθηκα
τώρα αυτά;). Ο Έλληνας θέλει να φωνάζει τον Πρωθυπουργό
με το υποκοριστικό του: Γιωργάκη, Κωστάκη … Θέλει τους
πολιτικούς για να τους βρίζει. Να λέει «τι κάνει ο μ@λ@κας».
Αν κάποιον πολιτικό τον αποκαλεί με το επώνυμό του, αυτό
δείχνει σεβασμό αλλά και δέος. Και το δέος είναι φόβος.
Φόβος ότι κάπου ο πολιτικός τον ρίχνει, κάπου τον
κοροϊδεύει, αλλά δεν ξέρει πού ακριβώς.
Είναι τωρινό φαινόμενο αυτό; Κάθε άλλο. Ξεκινώντας από τα
πολύ αρχαία χρόνια, για κάθε ηγέτη που πέθανε ήρεμος και
πλήρης ημερών στο κρεβάτι του, εγώ θα σας φέρνω δέκα
ονόματα ηγετών μας που πέθαναν εξόριστοι, διωγμένοι,
ταπεινωμένοι, δολοφονημένοι ή φυλακισμένοι. Το πιο
εντυπωσιακό είναι ότι πολύ αργότερα, οι περισσότεροι από
αυτούς αναγνωρίστηκαν καθολικά ως μεγάλοι. Βλέπετε, από
τα αρχαία χρόνια, για τους ηγέτες (και όχι μόνο) έχουμε δύο
παροιμίες:
Την παροιμία «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε», που
σημαίνει «μη βιάζεσαι να χαρείς τη δόξα σου, κάπου θα
βρεθείς και συ μπόσικος», αλλά και την παροιμία «Ο
αποθανών δεδικαίωται» που σημαίνει «τώρα που μας
άδειασες τη γωνιά, δεν έχουμε λόγο να σε βρίζουμε άλλο» …
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 109

Ο Έλληνας είναι βαθιά αντιεξουσιαστής και βαθιά αναρχικός.
Όταν οι άλλοι είχαν Φαραώ και Βασιλιάδες, ο Έλληνας
ανακάλυπτε τη Δημοκρατία του. Υπογραμμίζω το «του»
επειδή η αρχαία Δημοκρατία δεν θυμίζει τη σημερινή.
Ξεκίνησε από την αμφισβήτηση κάθε κληρονομικού
δικαιώματος, από τη σκέψη «σιγά που είναι αυτός καλύτερος
από μένα επειδή γεννήθηκε σε παλάτι». Και επειδή έμοιαζε
πολύ με αναρχία η Δημοκρατία εκείνη, οι Βουλευτές
εκλέγονταν με κλήρο. Σιγά τη σπουδαία δουλειά, όλοι
μπορούν να την κάνουν, όλοι μπορούν (και πρέπει) να
κυβερνήσουν. Το να είσαι τα αρχαία χρόνια ολιγαρχικός, δεν
σήμαινε και λιγότερο «δημοκρατικός». Στην Σπάρτη είχαν δύο
Βασιλιάδες, για να μην έχει ένας μόνος του την εξουσία, και
πάνω από τα κεφάλια τους είχαν και πέντε Εφόρους. Και στη
Μακεδονία, τον Βασιλιά τον εξέλεγε ουσιαστικά η Απέλλα. Και
στα Ομηρικά ακόμη έπη, ο Αγαμέμνων είναι υποχρεωμένος να
αναφέρεται σε Συμβούλια των αρχηγών και να απολογείται σε
Συνελεύσεις. Και το κύρος του μειώνεται όταν διαπράττει
λάθη, ενώ σε μερικές περιπτώσεις παρουσιάζεται ακόμη και
σαν δειλός. Ο Αγαμέμνονας περιβάλλεται από Συμβούλιο των
βουληφόρων, ο Αλκίνοος των Φαιάκων από το Συμβούλιο των
Γερόντων. Ότι είναι δήμιον (του λαού), έρχεται στη συνέλευση
του λαού. Αυτός που θέλει να μιλήσει, παίρνει ένα σκήπτρο
από τον κήρυκα και γίνεται έτσι πρόσωπο ιερό. Ο Διομήδης
παίρνει το λόγο «δικαίω της αγοράς» (η θέμις εστίν αγορή). Η
ρητορία και η σοφία απολαμβάνουν την ίδια εκτίμηση με την
ανδρεία. Το να μιλάει κανείς πειστικά στη συνέλευση, όπως ο
Νέστορας, είναι μεγάλο προτέρημα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 110

Τέτοια πολιτικά συστήματα, δεν θα βρείτε σήμερα πουθενά
στον κόσμο. Θα βρείτε όμως απομεινάρια τους στην σύγχρονη
Ελλάδα, στον τρόπο σκέψης μας. Η διάθεση για έλεγχο της
εξουσίας, των ηγετών και των αρχόντων, είναι διάχυτη στην
Ελληνική κοινωνία.
Και φτάνουμε στην ουσία: Είναι καλό αυτό ή κακό;
Από πρώτη ματιά, όλα αυτά μπορεί να δείχνουν κακά και
καταδικαστέα, ασύμβατα με τις έννοιες της κοινωνικής
αρμονίας και της ανάπτυξης. Αλλά μην παίρνετε φόρα. Γιατί
μέσα από αυτά τα στραβά και τα ανάποδα ξεπετάχτηκε ο
Περικλής, ο Αισχύλος, ο Αριστοτέλης, ο Ιπποκράτης, ο Σόλων,
ο Μιλτιάδης, ο Θεμιστοκλής, ο Αλέξανδρος, ο Αρχιμήδης, ο
Όμηρος, ο Δημόκριτος, ο Αριστοφάνης, ο Γαληνός, ο Θαλής, ο
Ευκλείδης … Αλλά και στα νεώτερα χρόνια, ο Κολοκοτρώνης, ο
Κοραής, ο Καποδίστριας, ο Ρήγας, ο Παπαφλέσσας, ο
Κανάρης, ο Μιαούλης, η Μπουμπουλίνα, ο Βενιζέλος, ο
(γιατρός) Παπαιωάννου, ο (μαθηματικός) Καραθεοδωρή, ο
Τρικούπης, ο Γεώργιος Α’, ο Βελισσαρίου, ο Κουντουριώτης, ο
Αβέρωφ, οι Ζωσιμάδες, ο Μεταξάς, ο Καραμανλής, ο Ωνάσης,
ο Λάτσης, οι Κρητικοί, οι Σουλιώτες, οι Μανιάτες, οι Υδραίοι,
οι Ψαριανοί … Για καθέναν από αυτούς μπορούμε να
αραδιάσουμε ένα σωρό στραβά, αλλά όλοι αυτοί έκαναν την
Ελλάδα μεγαλύτερη. Όσο και να τους απορρίπτουμε, σε
κουβέντα με καφέ ή με μπύρα, τους έχει αναγνωρίσει
οριστικά η Ιστορία, που ξέρει να κρίνει καλύτερα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 111

Το πνεύμα της ανεξαρτησίας, της ελευθερίας των αποφάσεων
και της ατομικότητας των ηρώων είναι ολοφάνερο στα έπη
του Ομήρου, γραμμένα πριν από 3.000 χρόνια σχεδόν. Ωστόσο
ο ατομισμός βαδίζει μαζί με την συλλογικότητα, όπως πχ στην
κάθοδο της Αθηνάς (Ιλιάδα Α’), που εμποδίζει τον Αχιλλέα να
τραβήξει το ξίφος του: Η θεία σοφία, η εξωραϊσμένα δεύτερη
σκέψη του ήρωα στην ουσία, είναι αυτή που δεν τον αφήνει
να διασπάσει το στρατόπεδο των Αχαιών. Συλλογικότητα και
ατομικότητα, συνοχή και διχόνοια, μία ιστορία χιλιάδων ετών.
Άλλωστε, και εννοιολογικά, η λέξη «διχόνοια» δεν είναι a
priori κακή: Ορίζει μία κατάσταση, των διχασμό των γνωμών.
Πού θέλω λοιπόν να καταλήξω; Στο ότι όλα αυτά δεν είναι
ούτε καλά ούτε κακά. Έτσι είμαστε, έτσι γεννηθήκαμε και έτσι
θα πεθάνουμε. Με ταλέντα μεγάλα, όσο και τα ελαττώματά
μας. Δεν είμαι σίγουρος για το τι φταίει, μάλλον οφείλεται
στον τόπο. Στον ήλιο, στη θάλασσα, στο ποικιλόμορφο τοπίο,
στο κλίμα, στο ότι η φύση γύρω μας είναι σε μέτρα ανθρώπινα
και όχι υπερβολικά και απάνθρωπα. Και αν σας έκανε
εντύπωση που παραπάνω έβαλα και ονόματα ανθρώπων που
έζησαν στα ξένα ή που δεν γεννήθηκαν από Έλληνες γονείς,
μην σας κάνει εντύπωση. Έλληνες ήταν, αφού σαν Έλληνες
ζούσαν και σκεπτόντουσαν.
Και αφού δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά ας μάθουμε να ζούμε
με αυτά, κάνοντας σωστή χρήση.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 112

Το «σύστημα» κατέρρευσε
Σε προηγούμενο κεφάλαιο έγραφα για την ικανότητα του
συστήματος να ακυρώνει κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης,
ακόμη και αυτές που επέβαλλαν τα μνημόνια. Με «χρόνια
πλασματικά», με «μετατάξεις» και με «εθελούσιες εξόδους»
προσπαθεί ακόμη και την ύστατη ώρα να κερδίσει ξανά τους
«δυσαρεστημένους πελάτες» του. Αλλά η προσπάθεια πέφτει
στο κενό και η αγανάκτηση αυξάνεται συνεχώς. Πώς εξηγείται
αυτό;
Από τον καιρό των αγανακτισμένων στο Σύνταγμα, πολλοί δεν
κατάλαβαν (ή δεν θέλησαν να καταλάβουν) ότι οι Έλληνες
ωριμάζουν πολιτικά. Ότι η αγανάκτηση δεν ξεκίνησε το 2009,
απλά τότε ξέσπασε. Η αγανάκτηση (ή πιο σωστά η απόρριψη)
ξεκίνησε από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, τότε που τα
εκλογικά ποσοστά του δικομματισμού άρχισαν να πέφτουν
από το 85% στο 70% και παρακάτω. Ξεγελαστήκαμε μάλλον
από το ότι η πτώση αυτή εκδηλωνόταν σε δευτερεύουσας
σημασίας ψηφοφορίες: Στην ψήφο για τις Ευρωεκλογές και
στην ψήφο για τις Δημοτικές Εκλογές. Αγνοήσαμε αυτό που θα
έπρεπε να είναι φανερό από τότε: Ότι η «δικομματική ψήφος»
μέχρι και τις εκλογές του 2009, δεν οφειλόταν στην ισχύ του
δικομματισμού αλλά στην απουσία εναλλακτικών λύσεων.
Το «κίνημα των αγανακτισμένων» δεν ήταν ούτε ελεγχόμενο
ούτε «κίνημα των βολεμένων», όπως νόμισαν πολλοί. Μόνο
όσοι κάθονταν σπίτι τους δεν είδαν τις αποδοκιμασίες των
διαδηλωτών, όταν τόλμησαν να εμφανιστούν στο Σύνταγμα οι
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 113

συνδικαληστές της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ, του ΠΑΜΕ και του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν
καταλάβαμε επίσης ότι οι «αγανακτισμένοι» αυτοδιαλύθηκαν
και επέστρεψαν σπίτι τους όταν επί κεφαλής κατάφεραν να
μπουν (τελικά) οι Συριζαίοι και οι διάφοροι συνδικαληστές23.

Η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών σήμερα δεν επιζητεί την
επιστροφή στο φαύλο παρελθόν. Αν ήθελε κάτι τέτοιο, οι ΑνΕλ
και ο ΣΥΡΙΖΑ θα ξεπερνούσαν το 50% στις δημοσκοπήσεις.
Καλό το βόλεμα, αλλά ακόμη και οι βολεμένοι καταλαβαίνουν
πια ότι δεν πάει άλλο.
Το «δυστύχημα» είναι ότι αυτοί που θα έπρεπε να το βλέπουν
αυτό ήδη, μάλλον εθελοτυφλούν. Έχοντας κατά βάθος δεχθεί
23

Η ορθογραφία της λέξης είναι σωστή. Περιπτώσεις σαν του Ρ.
Ρίζου και του Φωτόπουλου απέδειξαν ότι η λέξη συνδικαλιστής
πρέπει να γράφεται με ήτα … Όπως η ήττα …
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 114

την ανοησία που πέταξε ο Πάγκαλος, το περίφημο «μαζί τα
φάγαμε», νομίζουν ότι ο κόσμος σήμερα εξακολουθεί να θέλει
να γυρίσουμε πίσω στα παλιά, στις «παλιές καλές ημέρες» του
ρουσφετιού και του βολέματος. Εθελοτυφλούν, υποταγμένοι
στην πολιτική τους απειρία ή/και ανικανότητα.
Ο καθηγητής Δ. Νανόπουλος τα περιέγραψε όλα αυτά σε μία
παράγραφο, σε συνέντευξή του προς τον Γιώργο Βαϊλάκη:
«Δεν εκμεταλλευτήκαμε από την εποχή που μπήκαμε στην ΕΟΚ
τα κονδύλια που μας δίνανε για επενδύσεις, για υποδομές.
Νομίζαμε ότι είναι οι κουτόφραγκοι και (ότι) εμείς τους
κοροϊδεύουμε. Αυτή ήταν μια πάρα πολύ μεγάλη ευκαιρία που
χάθηκε. Ο κόσμος ήταν τότε ενωμένος, υπήρχε όραμα, υπήρχε
ελπίδα. Αλλά έγινε μία κάκιστη χρήση των πόρων. Έστω και αν
δεν το έκαναν ηθελημένα, τους ενδιέφεραν μόνο οι ψήφοι.
Από εκεί και μετά, ο καθένας έβαλε το λιθαράκι του στην
καταστροφή. Όσο για τα Μνημόνια; Νομίζαμε και πάλι ότι
τους κοροϊδεύαμε. Πηγαίναμε και υπογράφαμε μόνο για να
κερδίσουμε χρόνο και μετά δεν κάναμε τίποτα. Δεν είναι,
όμως, τα πράγματα έτσι. Πρέπει να δούμε, επιτέλους, τι
μπορούμε να κάνουμε τώρα».
Στην ίδια συνέντευξη, ο καθηγητής δήλωσε:
«Το τέλος μιας εποχής αποδίδει απόλυτα αυτό που βιώνουμε
τώρα. Εύχομαι και ελπίζω ότι όλοι συνειδητοποιούμε, είτε
έχουμε φταίξει είτε δεν έχουμε φταίξει, ότι κάτι δεν πήγε καλά
όλα αυτά τα χρόνια. Πρέπει όλοι να καταλάβουμε ότι όπως
πηγαίναμε δεν μπορούμε να συνεχίσουμε - έτσι στον αέρα.
Και ότι από εδώ και πέρα έχουμε την ευκαιρία να χτίσουμε
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 115

ένα πραγματικό, σύγχρονο, δυτικό κράτος. Εκείνο, δηλαδή, το
κράτος που δεν χτίσαμε, από τότε που σκοτώσαμε τον
Καποδίστρια.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 116

Η ολοφάνερη αντίφαση
Υπάρχει σε όλα αυτά μία αντίφαση, που είναι τόσο φανερή
ώστε να μην την βλέπουμε … Δεν ξέρω πώς αλλιώς να το πω.
Είναι σαν τον ήλιο τον λαμπρό, που αν θελήσεις να τον
κοιτάξεις σε στραβώνει και κλείνεις τα μάτια. Δεν μπορώ να το
εξηγήσω αλλιώς.
Η αντίφαση βρίσκεται στο ότι στη χώρα που έχει ως ιδανικό
την ελευθερία και την ατομικότητα, κάναμε τα πάντα για να
την μετατρέψουμε σε Σοβιετία. Έχει και αυτό την εξήγησή του,
θα την αναλύσουμε παρακάτω. Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω
δηλώνοντας ότι, όταν στα νιάτα μου ήμουν μέλος του ΚΚΕ
(άτιμε Τσώρτσιλ είχες δίκιο24 …), προσπαθώντας να αναλύσω
τις προοπτικές για το μέλλον, με βάση τους ανθρώπους που
γνώριζα και τον τρόπο σκέψης τους, είχα καταλήξει στο
(απογοητευτικό τότε) συμπέρασμα ότι αποκλείεται ποτέ το
ΚΚΕ να ξεπεράσει το 10%, αφού οι Έλληνες είναι τόσο δεμένοι
με την ατομική ιδιοκτησία και την ελεύθερη οικονομία.
Και όμως, παρ’ όλο που η παρατήρηση ήταν σωστή, παρ’ όλο
που το ΚΚΕ δεν πέρασε ποτέ το 10%, οι βασικές ιδέες του
πότισαν βαθιά την Ελληνική κοινωνία, ιδίως τις τελευταίες

24

Αφορά την γνωστή φράση που έχει αποδοθεί στον Winston
Churchill:
«Όποιος δεν είναι σοσιαλιστής στα 20, δεν έχει καρδιά.
Όποιος δεν είναι συντηρητικός στα 40, δεν έχει μυαλό.
(If a man is not a socialist by the time he is 20, he has no heart.
If he is not a conservative by the time he is 40, he has no brain.»
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 117

τρεις δεκαετίες. Το «δίκιο του εργάτη» έγινε νόμος. Και τα
«δικαιώματα των εργαζομένων» έγιναν Ευαγγέλιο, ακόμη και
για ανθρώπους που δεν είχαν ούτε ένα ένσημο στο ΙΚΑ.
Σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τις στρεβλώσεις της
Ελληνικής οικονομίας και αγοράς, αποκαλύπτονται 555 (!!!)
νομοθετικοί περιορισμοί, που επιβεβαιώνουν πανηγυρικά την
αντίληψη περί του ανελεύθερου χαρακτήρα της ελληνικής
οικονομίας.
Αλλά για πείτε μου, περιμέναμε τον ΟΟΣΑ να μας πει αυτά
που όλοι ξέρουμε;
Δηλαδή δεν ξέρουμε ότι αν πας να ανοίξεις μία δουλειά, όσο
μικρή κι αν είναι, θα πρέπει να περάσεις από 15 γραφεία και
υπηρεσίες και να μαζέψεις 300 υπογραφές, ακόμη και αν θες
να γίνεις ψιλικατζής ή να πουλάς τα λεμόνια της λεμονιάς σου;
Δεν ξέρουμε ότι αν η δουλειά πάει καλά, θα μπεις στο μάτι
κάθε εφοριακού που θα θέλει το «κάτι τις» του ή στο μάτι
κάποιου μεγάλου που θα φοβάται μην γίνεις ανταγωνιστής
του μια μέρα;
Πόσες φορές πρέπει να πούμε γιατί η Apple δεν θα μπορούσε
να ξεκινήσει από ένα ελληνικό γκαράζ, για να καταλάβουμε
ότι κάτι δεν πάει καλά;

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 118

Τι είναι η ελευθερία;
Θα μπορούσε κανείς να απαντήσει με βάση την «Διακήρυξη
των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη»25, του
φωτισμένου αυτού κειμένου που μας κληροδότησε η Γαλλική
Επανάσταση, το 1789:
 Ελευθερία σημαίνει το να μπορεί να πράττει το κάθε
άτομο οτιδήποτε δεν βλάπτει ένα άλλο άτομο. Η
άσκηση των φυσικών δικαιωμάτων κάθε ανθρώπου
θέτει σαν όριο το σημείο εκείνο, από το οποίο αρχίζει
η άσκηση των ιδίων δικαιωμάτων για το άλλο άτομο.
Το όριο αυτό δεν καθορίζεται παρά μόνον από το
νόμο. (Άρθρο 4)
 Ο Νόμος μπορεί να απαγορεύσει μόνο ότι είναι
επιζήμιο για την κοινωνία. Ότι δεν απαγορεύεται από
το Νόμο θεωρείται επιτρεπτό και δεν μπορεί σε
κανέναν να επιβληθεί να κάνει κάτι που δεν ορίζεται
από το Νόμο. (Άρθρο 5)
 Η εξασφάλιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και
του πολίτη κάνει αναγκαία την ύπαρξη μιας κρατικής
εξουσίας. Άρα αυτή η εξουσία έχει θεσπιστεί για το
καλό όλων και όχι για την ιδιωτική ωφέλεια αυτών,
στους οποίους έχει ανατεθεί. (Άρθρο 12)
 Για τη συντήρηση της κρατικής εξουσίας και για τα
έξοδα της διοίκησης μια κοινή συνεισφορά είναι
αναγκαία. Η συνεισφορά αυτή πρέπει να είναι
25

Ο αναγνώστης μπορεί να βρει το πλήρες κείμενο της Διακήρυξης,
στα Παραρτήματα του παρόντος βιβλίου.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 119

κατανεμημένη με δικαιοσύνη στους πολίτες, ανάλογα
με τις δυνατότητές τους. (Άρθρο 13)
 Η κοινωνία έχει το δικαίωμα να ζητήσει ευθύνη από
κάθε δημόσιο λειτουργό για τον τρόπο που άσκησε το
λειτούργημά του. (Άρθρο 15)
 Κάθε κοινωνία η οποία δεν έχει εξασφαλίσει τα
δικαιώματα των πολιτών της και δεν έχει καθορίσει με
ακρίβεια τη διάκριση των εξουσιών, δεν μπορεί να
θεωρηθεί οργανωμένη. (Άρθρο 16)
 Επειδή η ιδιοκτησία είναι ένα απαραβίαστο και ιερό
δικαίωμα, κανείς δεν μπορεί να την στερηθεί, παρά
μόνο σε περίπτωση δημόσιας ανάγκης που έχει
καθορισθεί από το Νόμο και φυσικά με την
προϋπόθεση να καταβληθεί προηγουμένως στον
κάτοχο μία δίκαιη αποζημίωση. (Άρθρο 17)
Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και άλλα άρθρα, όπως και
άρθρα από την «Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα
Δικαιώματα» (ΟΗΕ 1948), αλλά και ορισμούς που μας
κληροδότησαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Νομίζω όμως ότι
είναι απολύτως επαρκή τα παραπάνω. Μόνο όποιος δεν θέλει
δεν τα καταλαβαίνει.
Οι περισσότεροι τα θεωρούμε αυτονόητα αυτά, είναι όμως
έτσι; Τίποτα δεν είναι αυτονόητο και τίποτα δεν εφαρμόζεται
από μόνο του. Η ευθύνη μας για την εφαρμογή αυτών των
αρχών, είναι αυτό που ξεχωρίζει τελικά τον πολίτη από τον
πελάτη (ή από τον «ιδιώτη», αν προτιμάτε, με την αρχαία
Ελληνική έννοια της λέξης).
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 120

Πειθαρχία – Απονομή Δικαιοσύνης
Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι η πειθαρχία είναι το
αντίθετο της ελευθερίας. Και κάποιοι, που προσπαθούν να
συμβιβάσουν τις δύο έννοιες, λένε ότι η πειθαρχία είναι
χρήσιμη και για την προάσπιση της ελευθερίας. Δεν έχουν
άδικο, ιδίως όταν στο μυαλό τους έχουν το ότι ένας Στρατός,
που υπάρχει για την προάσπιση της ελευθερίας, πρέπει και να
είναι πειθαρχημένος. Αλλά δεν είναι εκεί το ζήτημα.
Υπάρχει μία φράση, που έχει καρφωθεί στο μυαλό μου, από
τότε που έκανα τη θητεία μου στην Πολεμική Αεροπορία:
«Βάση της πειθαρχίας είναι η άνευ συγγνώμης τιμωρία». Η
φράση αυτή, συνδυαζόταν και με το ότι η πειθαρχία θεωρείτο
ως βασική αρετή του στρατευμένου. Ας την αναλύσουμε:
Κατ’ αρχήν, επειδή πολλοί παρεξηγούν τη φράση αυτή, όταν
την υπενθυμίζω, οφείλω να τονίσω ότι δεν περιέχει κανένα
επίθετο, μπροστά από το ουσιαστικό «τιμωρία». Δεν λέει
δηλαδή ούτε «αυστηρή τιμωρία» ούτε κάτι ανάλογο. Είναι
επομένως εύλογο να υποθέσουμε ότι εννοεί μία αναλογική
και δίκαιη τιμωρία: Δίκαιη ως προς την ενοχή, ανάλογη του
παραπτώματος και αντιστρόφως ανάλογη του προτέρου βίου
του ενόχου. Και βεβαίως, τιμωρία είναι ακόμη και η ποινή με
αναστολή.
Πιστεύω βαθιά ότι (με σεβασμό στις παραπάνω επεξηγήσεις)
κάθε παράπτωμα πρέπει να τιμωρείται, και άμεσα κατά το
δυνατόν. Για τον απλό λόγο ότι η ατιμωρησία συνήθως οδηγεί
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 121

σε ακόμη βαρύτερο παράδειγμα. Με λίγα λόγια, καλύτερα να
σε μαλώσω σήμερα παρά να σε φυλακίσω αύριο. Να σε
μαλώσω σήμερα που πήρες κρυφά 5 ευρώ από το πορτοφόλι
της μαμάς, να σου εξηγήσω γιατί αυτό ήταν λάθος, παρά να το
πάρω ελαφρά και αψήφιστα, κάνοντας και ανόητο χιούμορ,
και αύριο να σε δω στο εδώλιο του κατηγορουμένου, σε ένα
Δικαστήριο, επειδή έκλεψες ένα κινητό. Γιατί όταν έλθει αυτό
το αύριο, ακόμη και ο «δικαστής» θα βρίσκεται σε δίλημμα:
Να σε βάλει φυλακή, ξέροντας ότι μπορεί να «αποφοιτήσεις»
από αυτήν και χειρότερος;
Στην Ελλάδα, που ο Ποινικός Κώδικας δεν προβλέπει «ποινές
κοινωνικού χαρακτήρα», π.χ. να σε βάλουν να σκαλίζεις το
πράσινο σε πλατείες για 60 μέρες, η κατάσταση περιπλέκεται
περισσότερο. Στην πράξη, ή θα αθωωθείς επειδή το θύμα της
κλοπής δήλωσε ότι «ικανοποιήθηκε πλήρως» ή ο Δικαστής θα
βάλει μία ποινή εξαγοράσιμη, που θα πληρώσει ο πατέρας
σου και που μπορεί και να σε αποθρασύνει ή θα πας φυλακή,
αν είσαι ένας φουκαράς που δεν νοιάζεται κανείς να σε
βοηθήσει. Δηλαδή, είτε η ποινή δεν θα είναι δίκαιη (αθώωση)
είτε δεν θα είναι διαπαιδαγωγητική (εξαγορά) είτε δεν θα
είναι αναλογική (φυλάκιση).
Θα προσπεράσω επί του παρόντος το θέμα του πώς χειρίζεται
σήμερα η Δικαιοσύνη τα θέματα αυτά, και θα συνεχίσω την
προσπάθεια να αναλύσω πώς συνδέονται αυτά με την ψυχή
και τον χαρακτήρα του Έλληνα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 122

Θα έπρεπε να προκαλεί εντύπωση το γεγονός, ότι ο μέσος
Έλληνας μπορεί να ζητήσει να κρεμαστούν στο Σύνταγμα όσοι
έκλεψαν το Δημόσιο, αλλά ταυτόχρονα, αν πεις να γίνουν
περισσότερες φυλακές, για να κλειστούν μέσα οι κλέφτες, θα
αρχίσει να τα μασάει. Είτε λέγοντας «σιγά μην τους ταΐζουμε
κιόλας», που το θεωρώ υπεκφυγή, είτε λέγοντας στα ίσα «ε,
δεν θα βάλουμε και όλο τον κόσμο φυλακή».
Θα έχετε προσέξει ότι σε αμερικάνικα φιλμ με Δικαστήρια, ο
κατηγορούμενος, αν θέλει να απολογηθεί, πρέπει να ορκιστεί.
Στην Ελλάδα δεν ισχύει αυτό. Ο κατηγορούμενος καταθέτει
«ανωμοτί», επειδή η Δικαιοσύνη μας θεωρεί ότι η προστασία
της ατομικής ελευθερίας του, είναι ύψιστη προτεραιότητα για
τον κατηγορούμενο, πάνω από την ψευδορκία. Η ατομική
ελευθερία στη χώρα μας, θεωρείται ανώτερη και από την ίδια
τη Δικαιοσύνη!
Όμως, το γεγονός αυτό, σίγουρα δεν είναι απλά ένα λάθος.
Ίσως είναι κάτι βαθύτερο. Νομίζω ότι συνδέεται βαθιά με τον
σεβασμό που έχουμε όλοι προς την ελευθερία. Του Έλληνος ο
τράχηλος ζυγό δεν υπομένει, ακόμη και αν αναφερόμαστε στο
λήσταρχο Νταβέλη. Είναι κακό αυτό; Είναι, αλλά ταυτόχρονα
είναι και καλό, πολύ καλό. Αφού συνδέεται με τη βαθύτατη
αγάπη μας για ελευθερία.
Τελικά, η λύση βρίσκεται στο να μην αφήνουμε τα άκρα να
θριαμβεύουν. Και να μην ξεχνάμε ότι και ο Λυκούργος και ο
Δράκων ήταν επίσης Έλληνες. Όπως και ο μέγιστος Σωκράτης,

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 123

που έδωσε το ύψιστο παράδειγμα υπακοής στην απονομή
Δικαιοσύνης.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 124

Κράτος τροφός ή κράτος τρεφόμενο;
Κάποιοι νομίζουν ότι το κράτος είναι για να μας τρέφει. (Με τι
άραγε; Τι τροφές παράγει ένα κράτος;) Και πολλοί θεωρούν
κακό και επαχθές για την οικονομία να τρέφει το κράτος. Και
οι δύο αυτές απόψεις είναι λανθασμένες. Αλλά στην Ελλάδα
της κρατικοδίαιτης οικονομίας δεν είναι αυτό το μόνο λάθος
που κάνουμε.
Η οικονομία είναι η αγελάδα. Αυτή παράγει το γάλα από το
οποίο θα φάμε όλοι. Από το γάλα αυτό θα τραφεί και αυτός
που φροντίζει κάθε μέρα την αγελάδα και αυτός που την
προστατεύει. Αυτός που την φροντίζει είναι ο ιδιοκτήτης της
και όσοι δουλεύουν για αυτόν. Αυτός που την προστατεύει
είναι το κράτος.
Το κράτος τρέφεται με φόρους. Και οι φόροι είναι προϊόν της
οικονομίας. Έτσι δουλεύει σωστά το σύστημα. Η οικονομία
δεν βασίζεται στο κράτος για να τραφεί. Αυτό είναι παράλογο
αλλά και παράνομο. Βεβαίως, κάποιοι κλάδοι της οικονομίας
ενδεχομένως να έχουν σαν κύριο ή και αποκλειστικό πελάτη
το κράτος. Αλλά ως εκεί. Άλλο πράγμα είναι να έχω πελάτη το
κράτος (π.χ. μία εταιρεία που πουλάει υλικά σε νοσοκομεία
δημόσια) και άλλο πράγμα να ζω από το κράτος παρασιτικά,
για υπηρεσίες που δεν το ωφελούν (όπως π.χ. μία εταιρεία
που διαφημίζει το έργο ενός δημοσίου οργανισμού που δεν
χρειάζεται καμία διαφήμιση).

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 125

Και επειδή κάθε φόρος είναι ποσό που φεύγει και χάνεται από
την οικονομία, από εμάς τους ίδιους τους φορολογούμενους,
και γι’ αυτό θα λείψει από όλους μας, το κράτος οφείλει να
ξοδεύει τους φόρους που συλλέγει με σύνεση, σαν ένας καλός
νοικοκύρης. Δεν επιτρέπονται σπατάλες. Θα το επαναλάβω
για μία ακόμη φορά: ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΕΦΤΟΔΕΝΤΡΟ. Και τίποτα
στον κόσμο αυτό δεν είναι δωρεάν. Ακόμη και αυτό που ένα
κράτος αποφασίζει να παρέχει δωρεάν στους πολίτες του, έχει
το δικό του κόστος.
Δεν θα ξεχάσω ένα πανώ που είχα δει πριν πολλά χρόνια, έξω
από ένα Θεραπευτήριο του ΙΚΑ: «Δωρεάν υγεία για όλους!»
Και δίπλα υπήρχε άλλο πανώ με το σύνθημα «Απεργούμε για
αυξήσεις και καλύτερες συνθήκες». Και τα δύο πανώ είχαν την
υπογραφή του σωματείου των εργαζομένων. Δεν είναι τρελό;
Οι άνθρωποι που πρότειναν δωρεάν υγεία, οι ίδιοι άνθρωποι
ζητούσαν να αυξηθεί το κόστος της!
Πλήρωνέ με να σου κάνω δώρα …
Πάρε τρέλα κόσμε, τώρα που την βάλαμε φτηνά …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 126

Ελευθερία στην οικονομία
Η Ελλάδα έχει την 27η σε μέγεθος οικονομία του κόσμου, αλλά
είναι 150ή26 στην κατάταξη των χωρών, με βάση τις συνθήκες
του «επιχειρείν». Δηλαδή, ή στραβά πάει ο γιαλός ή στραβά
αρμενίζουμε. Αντί να προσπαθούμε να ανέβουμε και άλλο,
κάνουμε ότι περνάει από το χέρι μας για να πάμε πιο κάτω.
Όποιος ονειρεύεται να κάνει την Ελλάδα Βενεζουέλα ή Βόρεια
Κορέα, ας βγει να το πει ανοιχτά. Όποιος δεν ξέρει τι θέλει, ας
σωπαίνει καλύτερα.
Αν θέλουμε να χτυπηθεί η ανεργία, ας αφήσουμε τον κόσμο
να δουλέψει! Ας αφήσουμε να δημιουργηθούν επιχειρήσεις!
Δεν είναι δυνατόν να επιβάλλουμε στον μικρό επιχειρηματία
να επιβαρύνεται με τόση γραφειοκρατία ούτε είναι λογικό να
πρέπει μία μικρή οικογενειακή επιχείρηση να χρειάζεται
λογιστή και φοροτεχνικό για να λειτουργήσει. Χιλιάδες χρόνια
τώρα, ένας μαραγκός έφτιαχνε έπιπλα και ένας αγρότης
παρήγαγε λάδι, πληρώνοντας και φόρους, χωρίς να κρατάει
λογιστικά βιβλία …
Αυτή είναι η μεταρρύθμιση; Το να αποκτήσουν κλειδάριθμο
και e-mail οι παππούδες και bar code τα περίπτερα; Μήπως
μεταρρύθμιση είναι η τεκμαρτή φορολόγηση των ανέργων;
26

Τα στοιχεία, όσον αφορά τις κατατάξεις αυτές, μεταβάλλονται
πλέον συνεχώς, όταν θα διαβάζετε το βιβλίο μπορεί να είμαστε 2-3
θέσεις πάνω ή κάτω, χωρίς αυτό να αλλάζει κάτι.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 127

Δεν μας λέτε και πόσοι φόροι μαζεύτηκαν από αυτά; Άξιζαν τα
έξοδα και τον θυμό των φορολογουμένων;
Ξύπνα Ελλάδα! Αν θες να θρέψεις τα παιδιά σου, σταμάτα
να ταΐζεις παράσιτα και άσε τα παιδιά σου να δουλέψουν !!!

Αλήθεια, για να κυκλοφορήσει το παραπάνω σε Ελληνική λίμνη ή
θάλασσα, πόσες άδειες θα χρειαζόταν;

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 128

Φιλελευθερισμός
Τελικά τι είναι ο φιλελευθερισμός;
Για να τελειώνουμε με την κακοποίηση μίας τόσο όμορφης
αλλά και με μεγάλη πολιτική ιστορία λέξης, αντιγράφω το
λήμμα «φιλελεύθερος», από την έγκυρη εγκυκλοπαίδεια του
«Πυρσού»:
«Φιλελεύθερος είναι ο αγαπών την ελευθερίαν ή ο τείνων
προς αυτήν.
(Αντίθετο = συντηρητικός, αντιδραστικός)»
Ο Φιλελευθερισμός είναι μία κοσμοθεωρία που απλώνεται σε
όλα τα πεδία της ζωής μας:
• Στο πολιτικό πεδίο υποστηρίζει το λιγότερο κράτος και τη
μικρότερη δυνατή ανάμειξη του κράτους στη ζωή των
πολιτών. Ο Φιλελευθερισμός είναι αδερφάκι της Δημοκρατίας
που αντιτίθεται σε κάθε μορφής ολιγαρχία, στον κρατισμό και
στην «πεφωτισμένη» δεσποτεία.
• Στο οικονομικό πεδίο, στηρίζει την ιδιωτική πρωτοβουλία, το
δικαίωμα στην ιδιοκτησία και την ελευθερία της οικονομίας,
αφήνοντας στο κράτος μόνο τον ρόλο του επόπτη και του
διαιτητή. Αντιτίθεται στο σοσιαλισμό (κομμουνιστικό ή όχι),
στην κρατικοποίηση των αγαθών, στο κράτος παραγωγό, στον
παρεμβατισμό στην οικονομία και στα μονοπώλια (ιδιωτικά ή
κρατικά).
• Στο κοινωνικό πεδίο, υποστηρίζει την ελεύθερη ανάπτυξη
της προσωπικότητας των ανθρώπων και την εξασφάλιση σε
όλους ενός μίνιμουμ επιπέδου διαβίωσης και αξιοπρέπειας,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 129

με ειδική μέριμνα του κράτους υπέρ των αδυνάτων. Και με
αυτή την έννοια αντιτίθεται στην υποχρεωτική συλλογικότητα,
στην υποτίμηση του ατόμου και των δικαιωμάτων του και
στην καθοδήγηση ή τον κοινωνικό αποκλεισμό κάποιας τάξης
ή ομάδας ανθρώπων.
• Στο πνευματικό πεδίο, υποστηρίζει την ελευθερία απόψεων
και ιδεών, την ελεύθερη επιλογή τρόπου ζωής, το διάλογο, τον
προοδευτισμό, το δικαίωμα στη μόρφωση, το δικαίωμα στην
ιδιαιτερότητα και τη συνεχή αναθεώρηση. Και αντιτίθεται στο
δογματισμό, στο συντηρητισμό, στο σκοταδισμό, στη
λογοκρισία, στην ιδεοληψία, στο σωβινισμό και το ρατσισμό.
Ξεχάστε για λίγο τι νομίζετε ή τι έχετε ακούσει και πείτε μου τι
από αυτά δεν σας θυμίζει αρχαία Ελλάδα;
Ξεχάστε βιβλία και σύγχρονους φιλοσόφους ή σοφιστές. Είναι
τόσο αρχαία έννοια, όσο και η αγάπη προς την Ελευθερία και
τη Δημοκρατία, οι δύο βασικές αξίες του Ελληνισμού εδώ και
χιλιάδες χρόνια.
Γι’ αυτό και αποτελεί ανοσιούργημα και τυμβωρυχία να
εμφανίζονται σήμερα άλλες ερμηνείες που θα μας κάνουν να
ξεχάσουμε και τη γλώσσα που μιλούμε … Δεν υπάρχει λόγος
να αφαιρέσουμε μία τόσο όμορφη λέξη από το λεξιλόγιό μας,
προς χάριν των σοφιστών του σύγχρονου κρατισμού και των
άκρων.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 130

Μείωση φόρων - Κατάργηση του μεγαλύτερου μέρους
των άμεσων φόρων
Είναι δυνατή η μείωση των φορολογικών συντελεστών;
Οι περισσότεροι απαντούν πως είναι. Με επιχειρήματα που
εξηγούν ότι αυτό δεν σημαίνει μείωση των κρατικών εσόδων,
αλλά πιθανότατα αύξησή τους, λόγω μείωσης της
φοροδιαφυγής και κυρίως λόγω αύξησης των εισοδημάτων
χάρη στην αύξηση των επενδύσεων και των επιχειρήσεων.
Εγώ θα πάω ακόμη παραπέρα. Ισχυριζόμενος ότι είναι εφικτή
η σχεδόν πλήρης κατάργηση των αμέσων φόρων (του φόρου
εισοδήματος). Αφήνω την απόδειξη του ισχυρισμού αυτού (με
αριθμούς και πίνακες) για τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου.
Στο σημείο αυτό, θέλω να σταθώ στο γιατί. Επειδή πολύ απλά,
ο Έλληνας είναι μαθημένος να ζει ελεύθερα.
Δεν είναι δυνατό να θέλεις να εργαστεί αποδοτικά ο Έλληνας,
όταν ασφυκτιά υφιστάμενος περιττούς ελέγχους και φρικτή
γραφειοκρατία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος Έλληνας που εδώ
νοιώθει να πνίγεται, μεταναστεύει στις ΗΠΑ και εκεί πλουτίζει.
Γιατί εκεί μπορεί να εργαστεί ελεύθερα, με κανόνες σαφείς
και σταθερούς. Δεν μπορεί να ζητάς από έναν επιχειρηματία
να χάνει το μισό χρόνο του ασχολούμενος με το δημόσιο και
ψάχνοντας να βρει ποιος νόμος ισχύει σήμερα.
Θες να εισπράξεις (σαν κράτος) χρήματα από αυτόν; Πες του
«τόσα θέλω το χρόνο». Όπως του λέει αυτός που του νοικιάζει
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 131

ένα ακίνητο. Αυτός θα κάνει τους υπολογισμούς του, όπως
κάνει με το νοίκι και τα λοιπά του έξοδα και θα αποφασίσει αν
τον συμφέρει να ξεκινήσει σαν επιχειρηματίας ή όχι.
Αν βγάλει λιγότερα από όσα υπολόγιζε, δεν θα παραπονεθεί
σε κανέναν. Αν βγάλει περισσότερα, χαλάλι του. Δεν θα χάσει
τίποτα το κράτος. Άλλωστε δεν είναι καν σίγουρο ότι πάντα θα
βγάζει περισσότερα. Και από την άλλη, αν βγάζει περισσότερα
για 4-5 χρόνια, μπορείς να του ζητήσεις αναπροσαρμογή του
ποσού του φόρου. Έτσι κάνουν χώρες όπως η Ελβετία, όσο κι
αν αυτό σας φαίνεται απίστευτο. Στο μεταξύ, το κράτος δεν θα
έχει εισπράξει ούτε μία χρονιά λιγότερα από όσα υπολόγιζε.
Θα μπορεί δηλαδή να προϋπολογίζει με ακρίβεια τα έσοδά
του, όχι κάνοντας υποθέσεις όπως τώρα, υποθέσεις που
βασίζονται είτε σε «λογαριασμούς του ποδαριού» είτε στα
αναξιόπιστα «Greek Statistics».
Κάνε λοιπόν εσύ (το κράτος) τους υπολογισμούς σου, φτιάξε
τους πίνακες και τις νόρμες σου, συζήτα το και μαζί του ΠΡΙΝ
ξεκινήσει, έτσι όπως γίνεται σε κράτη όπου ο Εφοριακός δεν
τολμάει να απλώσει χέρι (ή να ρωτήσει αν «θα πιούμε καφέ»
όπως έκαναν κάποτε) επειδή ξέρει ότι το χέρι του ΘΑ ΚΟΠΕΙ.
Και πες στον επιχειρηματία το ποσό που θες να εισπράττεις
από αυτόν κάθε χρόνο, να ξέρει κι αυτός, να ξέρεις κι εσύ.
Ούτε βιβλία ούτε τιμολόγια ούτε αποδείξεις, ο καθένας κάνει
μόνο την ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του: Το κράτος εισπράττει για
να μπορεί να ξοδεύει και ο επιχειρηματίας πουλάει για να ζει
και να κερδίζει.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 132

Αν δεν καταλάβατε ακόμη την διαφορά, θα σας το εξηγήσω με
ένα ανάποδο παράδειγμα: Φανταστείτε ότι μου νοικιάζετε ένα
ακίνητο, για να ανοίξω εκεί το μαγαζί μου. Και ότι αντί να
υπογράψουμε ένα συμφωνητικό και κάθε μήνα να σας
καταθέτω το νοίκι, φανταστείτε ότι υπάρχει και ένας Νόμος
που απαιτεί να με ελέγχετε συνεχώς για το πώς δουλεύω,
πόσο πουλάω, αν κρατώ καλά τους λογαριασμούς μου, αν έχω
τα βιβλία μου σε τάξη, αν … αν … αν …
Θα έπρεπε και εσείς και εγώ να απασχολούμε άτομα για να
κάνουν μία δουλειά που θα ήταν περιττή και για τους δυο μας.
Ακόμη κι αν ζητούσατε μεγαλύτερο νοίκι (για να καλύψετε τα
αυξημένα σας έξοδα), εγώ θα σας έλεγα ότι δεν με ενδιαφέρει
και θα έψαχνα άλλο μαγαζί. Πού θα ήταν το άλλο μαγαζί; Εκεί
που είναι σήμερα οι έδρες των επιχειρήσεων που σιχάθηκαν
το Ελληνικό φορολογικό σύστημα: Στο ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ή πουθενά.
Διαφορετικά θα καταλήγαμε στο άλλο που γίνεται σήμερα. Θα
προσπαθούσα να σας κρύψω τι κάνω, οπότε πάλι θα χάνατε.
Αν δεν καταλάβατε το παράδειγμα, δεν πειράζει, πάλι φίλοι
θα είμαστε. Συνεχίστε την ανάγνωση, υπάρχουν άλλα, εξ ίσου
σημαντικά κεφάλαια για να συμφωνήσουμε  Πάντως, δεν θα
διαφωνήσετε ότι ο Έλληνας έχει χιλιάδες λόγους να φοβάται
και να μισεί την λέξη «Εφορία». Και ότι την βλέπει σαν κακό
συνεταίρο, που του τραβάει χρήματα χωρίς να του προσφέρει
απολύτως τίποτα … Αν όμως καταλάβατε το σκεπτικό της
πρότασής μου, βρήκατε και πώς συνδέεται με την Ελληνική
ψυχοσύνθεση: «Οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς
τους φίλους» λέει η παροιμία. Καλοί (ξεκάθαροι και απλοί)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 133

λογαριασμοί, κάνουν το κράτος και τον επιχειρηματία
συνεργάτες, προς όφελος της Πατρίδας.
Δεν ξέρω αν το προσέξατε, μιλώ μόνο για επιχειρηματίες. Δεν
έγινε κατά λάθος. Δεν βλέπω κανένα λόγο στο να υπάρχει
φορολογία μισθωτών (ή συνταξιούχων ή μικρών αγροτών) και
να μπλέκουμε με άλλους περιττούς μηχανισμούς. Θέλει το
κράτος να εισπράξει χρήματα και από αυτούς; Ας ορίσει ένα
ετήσιο ποσό να τελειώνουμε. Όσο κι αν είναι το ποσό αυτό
(παράλογο δεν θα είναι, επειδή δεν χρειάζεται να είναι), θα το
πληρώνουν όλοι αδιαμαρτύρητα, ξέροντας ότι έτσι δεν θα
ασχοληθούν με εφορίες, δηλώσεις, αποδείξεις και ότι άλλο
μας χαλάει τη διάθεση κάθε χρόνο (ή και συχνότερα).
Θα είναι άδικο το να πληρώνουν όλοι τα ίδια, ανεξαρτήτως
μισθού; Ε, και; Αν είναι μικρό το ποσό δεν θα ενοχλείται
κανείς. Μόνο αν είναι μεγάλο το ποσό θα τίθεται θέμα
δικαιοσύνης. Γκρινιάζει κανείς σήμερα που πληρώνουμε όλοι
την ίδια τιμή βενζίνης; Μήπως θα προτιμούσατε, για λόγους
δικαιοσύνης, να έχουμε διαφορετικές τιμές στη βενζίνη, στα
ποτά ή στα τσιγάρα, ανάλογα με τα εισοδήματα καθενός;
Διάλεξα επίτηδες αγαθά που το μεγαλύτερο μέρος της τιμής
της είναι φόρος. Για να σας πω ότι το δίκαιο δεν είναι πάντα
και το σωστό. Και σωστό είναι αυτό στο οποίο μπορούμε να
συμφωνήσουμε. Αν δεν συμφωνήσουμε, δεν πάμε παραπέρα,
θα ψάχνουμε το δίκαιο στον αιώνα τον άπαντα. Χωρίς κανένα
πρακτικό όφελος για τη ζωή μας. Γιατί το δίκαιο, είναι πολύ
σχετική έννοια, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 134

Υπάρχει δικαιοσύνη;
Τι ερώτηση είναι αυτή, θα έλεγε η μητέρα της μικρής γαζέλας
που μόλις είδε την λέαινα να κατασπαράσσει το μωρό της; Η
λέαινα βέβαια, δεν είχε καμία κακία, έπρεπε απλά να τραφεί,
να έχει γάλα για τα δικά της μωρά. Δεν είχε κανένα αίσθημα
κακίας απέναντι στη γαζέλα, απλά αυτή ήταν λέαινα. Αυτό το
καταλαβαίνει και η γαζέλα. Που αν έχει ένα παράπονο, είναι
από τις άλλες γαζέλες, που έτρεξαν πιο έγκαιρα και γλύτωσαν,
αφήνοντας πίσω αυτή με το μωρό της. Αλλά και τι παράπονο
να έχει και από αυτές; Γιατί δεν θυσίασαν τα δικά τους μωρά
για να σωθεί το δικό της; Γιατί έτυχε αυτές να βοσκούν από
την άλλη πλευρά και όχι από εκεί που ήταν η λέαινα; Η γαζέλα
δεν γνωρίζει τους νόμους της φύσης, αισθάνεται όμως ότι η
λέαινα δεν θα έμενε νηστική …
Στις ανθρώπινες κοινωνίες τα αισθήματα είναι πιο σύνθετα. Οι
άνθρωποι έχουν καλλιεργήσει αυτό που ονομάζεται αίσθημα
δικαίου. Και όπου γίνεται λόγος για δίκαιο, υπάρχει πάντα και
η αδικία. Και τελικά, όλοι οι άνθρωποι αισθάνονται κάπου και
από κάτι αδικημένοι.
Ο φτωχός Αφρικανός θα ήθελε να έχει γεννηθεί Αμερικάνος,
θα είχε περισσότερες πιθανότητες για ευημερία. Μία μικρή
Αφγανή θα προτιμούσε ίσως να ήταν Γαλλίδα. Ένας άνεργος
ζηλεύει αυτόν που έχει εργασία και ένας χαμηλόμισθος θα
προτιμούσε ο πατέρας του να λεγόταν Βαρδινογιάννης. Ποιος
άρρωστος δεν δικαιούται να ζηλεύει έναν υγιή και ποιο θύμα
τροχαίου δεν αισθάνεται αδικημένο που έτυχε να είναι εκεί το
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 135

δευτερόλεπτο εκείνο που έγινε η σύγκρουση; Αλλά η κοινωνία
μας, όπως και η φύση, είναι γεμάτη ανισότητες, που όσο και
αν προσπαθήσουν οι άνθρωποι, όποιο κοινωνικό σύστημα και
να επιλέξουν, θα υπάρχουν πάντα κακότυχοι και αδικημένοι.
Και στο πιο δίκαιο κοινωνικό σύστημα, θα υπάρχει αυτός που
θα γεννηθεί ασθενικός ή που θα πεθάνει πριν την ώρα του. Η
πλήρης ισότητα, ακόμη και στις ευκαιρίες, είναι πρακτικά
αδύνατη. Δεν γίνεται να έχουν ίδιες ευκαιρίες δύο άνθρωποι
που γεννήθηκαν σε άλλο τόπο και άλλο χρόνο.
Στις ΗΠΑ, την ισχυρότερη χώρα του κόσμου, ζουν οι δίδυμες
αδελφές, Abigail και Brittany Hensel. Οι αδελφές αυτές, όσο κι
αν σας φαίνεται απίθανο, μοιράζονται το ίδιο σώμα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 136

Μοιράζονται ένα σώμα, δύο χέρια, δύο πόδια … Και λέω ότι τα
μοιράζονται επειδή η καθεμία ελέγχει το χέρι και το πόδι της
πλευράς της. Έχουν όμως αναπτύξει μία ανεξήγητα εξαιρετική
συνεργασία και κινούν αρμονικά τα κοινά χέρια και πόδια
τους, και αν δεν προσέξεις τα δύο κεφάλια, θα νομίζεις ότι
πρόκειται για μία κανονική κοπέλα. Μόνο που είναι δύο.
Γιατί αναφέρομαι στην περίπτωσή τους; Αναφέρομαι, όχι για
να δείξω μία ακραία περίπτωση ατυχίας, αλλά επειδή, όπως
μπορείτε να διαπιστώσετε και από τα σχετικά βίντεό τους στο
διαδίκτυο27, ζουν μία αρκετά δραστήρια, ευτυχισμένη και
ομαλή ζωή, χάρη στις προσπάθειες που κατέβαλαν οι γονείς
τους αλλά και η κοινωνία που τις περιβάλει: Γείτονες, φίλοι,
συμμαθητές. Χάρη στην αγάπη και την φροντίδα που δέχονται
από τους γύρω τους. Καταλάβατε τι θέλω να πω; Ποιο είναι το
μήνυμα;
Το μήνυμα είναι ότι τα πάντα είναι σχετικά. Δεν έχει σημασία
πώς ξεκινάς, αλλά πώς συνεχίζεις. Και η μεγαλύτερη αδικία
μπορεί να απαλυνθεί αν οι γύρω σου σε βοηθήσουν και σε
προστατεύσουν, αν έχεις την αγάπη τους. Σε ένα κόσμο
γεμάτο από αδικίες, όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, αν το
θελήσει η κοινωνία γύρω σου. Και αν είσαι τόσο άτυχος, που
να στερείσαι ακόμη και αυτούς που φυσιολογικά θα σε
αγαπούσαν και θα φρόντιζαν για σένα, τότε πρέπει να σε
στηρίξουμε εμείς, οι συνάνθρωποί σου. Οργανωμένα και με
σύστημα, ώστε να εξαρτάσαι όσο γίνεται λιγότερο από την
θέλησή μας.
27

Για παράδειγμα http://www.youtube.com/watch?v=i8dUSHUCYc4
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 137

Αυτός είναι ο πραγματικός ρόλος του κοινωνικού κράτους,
αυτή είναι η πραγματική έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Χωρίς ουτοπίες και φανταστικές καταστάσεις.
Με ρεαλισμό και βελτιστοποίηση της πραγματικότητας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 138

Κοινωνικό κράτος
«Εἶπεν δὲ πρὸς αὐτοὺς· ὁρᾶτε καὶ φυλάσσεσθε ἀπὸ πάσης
πλεονεξίας, ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐστιν
ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ.»
Το νόημα της παραπάνω φράσης του Αποστόλου Λουκά είναι:
Να προφυλάσσεσθε από κάθε είδος πλεονεξίας, διότι η ζωή
του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τα περισσά πλούτη και
υπάρχοντά του.
Δεν σας κάλυψα με το παραπάνω; Ούτε με την περίπτωση των
αδελφών Hensel που προανέφερα; Ε, με αναγκάζετε να πάρω
πιο βαριά όπλα. Θα καταφύγω σε μία διάσημη φράση του Φ.
Χάγιεκ: «Μία κοινωνία που έχει φθάσει ένα γενικό επίπεδο
πλούτου, όπως η δική μας, πρέπει να παρέχει σε όλους τα
ελάχιστα απαιτούμενα όσον αφορά τροφή, στέγη και ένδυση,
έτσι ώστε να έχει ο κάθε πολίτης υγεία και ικανότητα προς
εργασία.»28
Και παρακάτω, ο Χάγιεκ συμπληρώνει:
«Ούτε υπάρχει λόγος για τον οποίο η Πολιτεία δεν θα έπρεπε
να συμπαρίσταται σε κάθε άτομο που ενδεχομένως πληγεί
από απρόβλεπτους παράγοντες, όπως είναι μία ασθένεια ή
28

There is no reason why in a society which has reached the general
level of wealth which ours has attained . . . security against severe
physical privation the certainty of a given minimum of sustenance . . .
should not be guaranteed to all without endangering general
freedom. . . . There can be no doubt that some minimum of food,
shelter and clothing, sufficient to preserve health and the capacity to
work, can be assured to everybody (F. Hayek, “ROAD TO SERFDOM”)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 139

ένα ατύχημα. Η Πολιτεία πρέπει να βοηθήσει στην οργάνωση
ενός αποτελεσματικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης29.
Υπάρχει βέβαια και ο αντίλογος, που λέει ότι, αν η ιατρική και
νοσοκομειακή περίθαλψη και γενικότερα η κοινωνική στήριξη
είναι δωρεάν, το κόστος θα είναι κατά πολύ αυξημένο, αφού
οι άνθρωποι θα έχουν την τάση να ζητούν πολύ περισσότερα,
από ότι αν πλήρωναν για τις υπηρεσίες αυτές. Ε, και; Ας γίνει
και έτσι.
Θεωρώ ότι είναι παράλογο, σήμερα, στο 2014, να υπάρχουν
ακόμη άνθρωποι που αντιτίθενται σε αυτό που έγραψε ο
Χάγιεκ το 1944, πριν 70 χρόνια, ζώντας σε μία εποχή όπου τα
κρατικά έσοδα ήταν πολύ μικρότερα και ο κοινωνικός πλούτος
πιο περιορισμένος. Σήμερα, δεν υπάρχει λόγος να βασίζουμε
στην φιλανθρωπία την προστασία κάθε άτυχου, ακόμη και αν
αυτό (πράγματι) κοστίζει πολύ περισσότερο. Καλύτερα το
σύστημα να γίνει θύμα 1.000 ανθρώπων που δεν έχουν
πραγματική ανάγκη για βοήθεια, παρά να πεθάνει αβοήθητος

29

Nor is there any reason why the state should not assist the
individuals in providing for those common hazards of life against
which, because of their uncertainty, few individuals can make
adequate provision. Where, as in the case of sickness and accident,
neither the desire to avoid such calamities nor the efforts to overcome
their consequences are as a rule weakened by the provision of
assistance—where, in short, we deal with genuinely insurable risks—
the case for the state’s helping to organize a comprehensive system
of social insurance is very strong.
(Hayek, The Road to Serfdom, σελ. 120–21)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 140

έστω και ένας άνθρωπος. Εκτός και αν πάψαμε να πιστεύουμε
στην αξία του κάθε ατόμου. Πάψαμε;
(Το ερώτημα απευθύνεται ιδίως στους liberal και libertarian
φίλους μου.)
Δεν θα κρίνω αν για την
αρχαία Σπάρτη ο Καιάδας
ήταν καλύτερη λύση από την
προστασία ενός παιδιού με
σωματικά ελαττώματα. Δεν
θα κρίνω τι έκανε μία
κοινωνία πριν από 2.500
χρόνια. Μου αρκεί η γνώση
πως ένα από τα μεγαλύτερα
μυαλά της ανθρωπότητας, ο
Stephen Hawking, θα είχε
χαθεί αν και σήμερα είχαμε
Καιάδες. Και αν η «σωτηρία»
του Χώκινγκ κόστισε 1.000 φορές παραπάνω από όσο έπρεπε,
η ανθρωπότητα δεν βγήκε χαμένη.
Η ανθρωπότητα δεν ζει πια σε σπηλιές ούτε σε κοινωνίες με
δούλους ή δουλοπάροικους. Και ο καπιταλισμός δεν προχωρεί
με μοντέλα του 19ου αιώνα. Η παιδική εργασία, η εργασία
χωρίς Σαββατοκύριακα και άδειες, οι πόλεις κάτεργα που
είναι πνιγμένες στην αιθαλομίχλη, ανήκουν στο παρελθόν.
Εκεί που ανήκουν και η αποικιοκρατία, οι φυλετικές και
πολιτισμικές διακρίσεις, η ωμή εκμετάλλευση ανθρώπου από
άνθρωπο.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 141

Ο κόσμος σήμερα μιλάει για ελευθερία, για ίσες ευκαιρίες, για
οικολογία και προστασία της φύσης. Ζούμε στον αιώνα του
ανθρωπισμού. Γι’ αυτό και είμαστε τόσο ευαίσθητοι σε μια
σειρά ζητήματα που άλλοτε θα περνούσαν απαρατήρητα. Και
ναι, αυτό είναι το αποτέλεσμα της προόδου. Ευαισθησίες για
τους λαούς της Αφρικής έχουν οι πολίτες των αναπτυγμένων
χωρών όχι οι πολίτες του Αφγανιστάν. Αυτοί έχουν τόσα δικά
τους προβλήματα, που δεν τους περισσεύουν αισθήματα για
τα βάσανα των άλλων.
Στην Ελλάδα, για να έρθουμε ξανά στα δικά μας, που είναι μία
χώρα αναπτυγμένη, δεν επιτρέπεται να έχουμε άστεγους και
πεινασμένους. Δεν επιτρέπεται να έχουμε ανθρώπους χωρίς
σύνταξη και υγειονομική περίθαλψη. Αντίθετα, στο μέτρο του
δυνατού, πρέπει να βοηθάμε και άλλους, πιο άτυχους.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 142

Δημόσιο ή ιδιωτικό;
Κλασσικό σημείο αντιπαράθεσης στην εποχή μας αλλά και μία
ακόμη μεγάλη πλάνη. Έχοντας απηυδήσει από την κακή
λειτουργία του δημόσιου τομέα, φτάνουμε να πιστεύουμε ότι
αν ιδιωτικοποιηθούν όλα, θα είναι καλύτερα. Μεγάλη πλάνη.
Πριν 30 και χρόνια, καλοκαιράκι, παραλία, διάβαζα για να
περάσει η ώρα ένα βιβλίο τσέπης, ένα «Bell». Δεν θυμάμαι το
θέμα ή τον τίτλο, αλλά μου έχει μείνει από τότε μία φράση
από το βιβλίο αυτό. Στο οποίο κεντρικοί ήρωες ήταν ένας
Σερίφης μίας Αμερικανικής κωμόπολης και ένας φίλος του που
ήταν στέλεχος σε μεγάλη πολυεθνική εταιρεία. Η φράση ήταν:
«Τον ζήλευε για την σιγουριά του ιδιωτικού τομέα!» Αν δεν
καταλάβατε, ζήλευε ο Σερίφης αυτόν που δούλευε σε ιδιωτική
εταιρεία για την μονιμότητα!
Η λύση βρίσκεται στο «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι» … Ναι,
ξέρω, το έγραψα ξανά αυτό, αλλά δεν πειράζει. Επανάληψις
μήτηρ μαθήσεως.
Το κράτος υπάρχει για να υπάρχουμε … Αν η φράση αυτή σας
φαίνεται χαζή ή απλοϊκή, ανταπαραβάλετέ τη με την φράση
«το κράτος υπάρχει για να υπάρχει».
Το κράτος είναι εκεί για να διασφαλίζει και να υπηρετεί την
εύρυθμη λειτουργία μίας κοινωνίας, για να φροντίζει να έχουν
όλη πρόσβαση στην παιδεία και την υγεία, για να βοηθάει
όσους αφήνει η κοινωνία αβοήθητους και φυσικά για να
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 143

φυλάει τα σύνορα, διασφαλίζοντας την ειρήνη αλλά και τα
συμφέροντα της χώρας.
Στο μεγαλύτερο κράτος του κόσμου, οι ΗΠΑ, δεν είναι κρατικά
ούτε τα εργοστάσια όπλων ούτε οι εταιρείες ηλεκτρισμού και
ύδρευσης ούτε τα μεγάλα Πανεπιστήμια και Νοσοκομεία ούτε
καν οι Πυροσβεστικές υπηρεσίες.
Μιλάμε για «στρατηγικό ρόλο» της ΔΕΗ και αγνοούμε μάλλον
ότι το 1940 δεν δυσκολεύτηκε η πολεμική προσπάθεια της
χώρας από το γεγονός ότι υπήρχαν 700 (ναι επτακόσιες !)
εταιρείες παραγωγής ηλεκτρισμού ή από το ότι τα εργοστάσια
παραγωγής πολεμοφοδίων (πχ ΠΥΡΚΑΛ) ήταν ιδιωτικά.
Ξέρετε τι θα ήταν πρόβλημα; Το μονοπώλιο είναι πρόβλημα.
Και αυτό ισχύει εξ ίσου, είτε μιλάμε για δημόσια είτε μιλάμε
για ιδιωτικά μονοπώλια.
Όσο για κρατικές εταιρείες που παράγουν αγαθά. Καλύτερα
να τις ξεχάσουμε για πάντα. Οι εταιρείες αυτές είναι για να
παράγουν όχι για να προσλαμβάνουν ημετέρους. Η παραγωγή
απαιτεί ευελιξία και ανθρώπους με γνώση. Δεν γίνεται με
άνωθεν εντολές.
Το λάθος αυτό το πληρώσαμε ακριβά και πλέον πρέπει να μας
έγινε μάθημα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 144

Ο πλούτος
«Κάλλιο πλούσιος και υγιής, παρά φτωχός και άρρωστος»
λέγαμε κάποτε αστειευόμενοι, παραλλάσσοντας την γνωστή
παροιμία προς το ευδαιμονέστερο …
Όχι δεν θα μιλήσουμε για το αν ο πλούτος βοηθά στο να ζούμε
καλύτερα, αυτό ας το σκεφθεί όποιος θέλει να ζει πλούσια. Θα
μιλήσουμε για το αν ωφελείται ο μη πλούσιος από την ύπαρξη
πλουσίων. Και ξέρετε κάτι; Εμείς οι Έλληνες δεν περιμέναμε
να γεννηθεί ο Άνταμς, ο Μαρξ, ο Χάγιεκ ή ο Φρίντμαν για να
μάθουμε την απάντηση. Μας την είχε δώσει πριν από 2.500
χρόνια ο μεγάλος Αριστοφάνης:
Λέει ο Αριστοφανικός ήρωας Χρεμύλος (σχολιάζοντας το ότι ο
Πλούτος είναι τυφλός και δεν βλέπει σε ποιον πηγαίνει):
«… Πολλοί απ’ τους ανθρώπους που είναι κατεργαρέοι, έχουνε
πλούτη που με αδικίες τα μάζεψαν. Κι άλλοι πολλοί που είναι
τιµιότατοι, δυστυχούν και πεινούνε …»
Και η Πενία, απαντάει σ’ αυτόν και τον φίλο του Βλεψίδημο:
«… Αν γινόταν αυτό που ζητάτε εσείς, σύντροφοι οι δυο σας
στη φλυαρία και στην τρέλα, δεν πιστεύω να είναι για το καλό
σας. Γιατί αν ο Πλούτος ξαναϊδεί πάλι και μοιράσει ίσα
κοµµάτια τον εαυτό του, ούτε τέχνη, ούτε εφεύρεση καμμιά
θα μελετούσε κανείς απ’ τους ανθρώπους. Κι όταν τα χάσετε
αυτά τα δύο, ποιος θα θελήσει να κάνει τον χαλκουργό ή το
ναυπηγό ή να ράβει ή να φτιάχνει τροχούς … ή να θερίσει της
∆ηούς τον καρπό, αν σας είναι εύκολο να ζείτε αργοί, παραµελώντας όλα αυτά;»
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 145

Αν ο Αριστοφάνης ξαναζούσε σήμερα, θα έβλεπε τι πήγαμε να
κάνουμε και θα έγραφε ξανά τα ίδια, αλλάζοντας πολύ λίγες
λέξεις: Πιθανότατα θα έλεγε:
«Αν διοριστείτε όλοι στο Δημόσιο και περιμένετε να παράγουν
για εσάς οι μετανάστες, στα εργοστάσια και στα χωράφια, στο
τέλος ούτε εργοστάσια θα έχετε ούτε ναυπηγεία ούτε μαγαζιά
ούτε βιοτεχνίες ούτε χωράφια …»
Η φτώχια και η στέρηση, ισχυρίζεται η Πενία στο έργο, είναι το
βασικό κίνητρο για τη δημιουργία και τον Πολιτισμό και τις
Τέχνες, ενώ ο Πλούτος, μοιρασμένος ίσα, παράγει μαλθακούς
και διεφθαρμένους πολίτες.

Όμως, ας επανέλθουμε στο ερώτημα κι ας απαντήσουμε με
όρους πιο σύγχρονους. Το «κοινωνικό» κράτος δεν ζει χωρίς
έσοδα. Δεν υπάρχει λεφτόδεντρο. Και τα έσοδα του κράτους
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 146

λέγονται φόροι. Φόροι, όπως φόρος εισοδήματος, φόροι όπως
φόρος κατανάλωσης, όχι φόροι όπως χαράτσι, τον γνωστό
κεφαλικό φόρο που επέβαλλαν οι Οθωμανοί σε όσους ήθελαν
να έχουν το κεφάλι στον ώμο τους … Φόρος χωρίς πλούτο δεν
υπάρχει. Ο πλούτος φορολογείται όχι ο αέρας που ανασαίνει
ο άνεργος … Όποιος δεν μπορεί να το καταλάβει αυτό, αλλά
και όποιος νομίζει ότι το κράτος μπορεί να ξοδεύει χωρίς να
έχει έσοδα, ας δει την απάντηση στην παρακάτω εικόνα.

Αλλά ας πάμε λίγο παρακάτω, θίγοντας ένα θέμα που ενοχλεί.
Τους πλούσιους. Είναι αλήθεια ότι όσο οι Έλληνες συμπαθούν
και συμπαθούσαν πάντα τον πλούτο, τόσο αντιπαθούσαν και
αντιπαθούν τους πλούσιους.
Παραλλάσσοντας τη γνωστή παροιμία θα έλεγα «τον πλούτο
πολλοί ηγάπησαν, τους πλουσίους ουδείς». Λες και γίνεται να
υπάρχει το ένα δίχως το άλλο. Δεν γίνεται, όπως δεν γίνεται
να περνάμε πιο καλά αν ψοφήσει και ο γάιδαρος του γείτονα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 147

Δεν λέω ότι η αντιπάθεια στους πλούσιους είναι εντελώς
αδικαιολόγητη, σε μία χώρα που ο παράνομος πλουτισμός
έγινε κανόνας. Στη χώρα αυτή, κάποτε ο πλούσιος λεγόταν
νοικοκύρης και άρχοντας. Τώρα λέγεται εκμεταλλευτής και
απατεώνας και μιζαδόρος και λαμόγιο … Αλλαγές στη γλώσσα
που συμβαδίζουν με τις αλλαγές στα ήθη. Θα αφήσουμε να
συνεχιστεί αυτή η κατάσταση; Τόσο δύσκολο είναι να έχουμε
και πλούσιους και νομιμότητα; Αλλάξαμε τόσο που πιστέψαμε
ότι ο μόνος τρόπος για να πλουτίσεις είναι με το ΛΟΤΤΟ ή με
κομπίνα; Πάει ο νοικοκύρης;
Ας το ξεκαθαρίσουμε. Έχουμε καπιταλισμό και οι πλούσιοι
πρέπει να αποτελούν την άρχουσα τάξη. Έτσι λένε τα βιβλία.
Και έτσι γίνεται σε όλες τις πλούσιες χώρες. Και θέλετε και ένα
«μυστικό» που θα σας συνταράξει; Στην Ελλάδα δεν έχουμε
πλούσιους. Οι πιο πλούσιοι Έλληνες ζουν στο εξωτερικό. Και
κανένας πλούσιος Έλληνας (από αυτούς που μένουν εδώ) δεν
περιλαμβάνεται στους 500 πιο πλούσιους αυτού του κόσμου.
Τυχαίο; Καθόλου. Οι δικοί μας πλούσιοι μάλλον πιστεύουν
στην παροιμία «κάλιο πρώτος στο χωριό σου παρά δεύτερος
στην πόλη». Το αποτέλεσμα; Αυτός που στην Ελλάδα
θεωρείται πολύ πλούσιος, στην Αμερική θα λεγόταν σκέτο
πλούσιος. Μεσοαστός …
Πόσοι Έλληνες αστοί έχουν μεγαλύτερη περιουσία από τον
30χρονο Mark Zuckerberg (τον ιδρυτή του facebook); Και δεν
σας ρωτώ για τον πλουσιότερο άνθρωπο του κόσμου, τον
συνομήλικό μου Bill Gates της Microsoft ή για τον μακαρίτη
Steve Jobbs της Apple. Όλοι αυτοί είναι αυτοδημιούργητοι,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 148

που ξεκίνησαν από ένα γκαράζ, ασχολούμενοι μόνο με το
προϊόν που ήθελαν να φτιάξουν και όχι με τη γραφειοκρατία.
Ας φτάσουμε όμως στο συμπέρασμα.
Αν δεν αφήσουμε τον κόσμο να δουλέψει και να πλουτίσει,
μην περιμένουμε προκοπή. «Αφήστε τον κόσμο να δουλέψει»
αυτό θα έπρεπε να είναι το σύνθημα, σε μία χώρα που δεν θα
επέτρεπε (με βάση τους ισχύοντες νόμους) στους παραπάνω
(Bill Gates κλπ) να ξεκινήσουν, αν ζούσαν εδώ. Πρώτα θα τους
στέλναμε να γραφτούν στον ΟΑΕΕ, στο Επιμελητήριο, στο
ΓΕΜΗ, στη ΔΟΥ, να μας φέρουν χαρτί από τον πατέρα τους ότι
τους παραχωρούν το γκαράζ, να πάρουν άδεια από το Δήμο,
την πολεοδομία και τον παπά της Ενορίας, κι αν τα είχαν όλα
αυτά, πάλι θα βρίσκαμε κάτι ακόμη να τους ζητήσουμε.
Έχουμε ρεκόρ ανεργίας. Πώς περιμένουμε να βρουν δουλειά
τόσοι άνεργοι αν δεν ανοίξουν δουλειές; Μήπως με τις ξένες
επενδύσεις; Γιατί, είδατε τους επενδυτές να κάνουν ουρά; Ή
ψάχνουμε για κορόιδα που θα έρθουν να επενδύσουν σε μία
χώρα που η νομοθεσία περί επενδύσεων αλλάζει κάθε δίμηνο
και κανείς δεν ξέρει τι ισχύει σήμερα και τι θα ισχύει αύριο;
Ας αφήσουμε τον κόσμο να δουλέψει. Και να δημιουργήσει.
Και να πλουτίσει. Ο πλούτος είναι το πιο ισχυρό κίνητρο για
ανάπτυξη.
Και οι νόμοι να τηρούνται αυστηρά. Αυστηρότατα. Γιατί δεν
θέλουμε πλούσιους λαμόγια. Θέλουμε πλούσιους έντιμους
και νοικοκύρηδες.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 149

Η τριλογία της Οικονομίας
(Ελευθερία – Μείωση φόρων – Κοινωνικό κράτος)
Η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται σε δανεικά και οι πλούσιοί
της πρέπει να πάψουν να τρέφονται από το κράτος, βάζοντας
εμπόδια σε κάθε έναν που θεωρούν ότι επιβουλεύεται την
«πρωτοκαθεδρία» τους.
Ελεύθερη οικονομία σημαίνει να έχει ο καθένας την ευκαιρία
να βελτιώσει τη θέση του, χωρίς περιττά εμπόδια. Ο πλούτος
δεν πρέπει να προκαλεί ζήλεια αλλά άμιλλα. Μόνο έτσι πάει
μπροστά η κοινωνία. Ισότητα στις ευκαιρίες, ισότητα απέναντι
στον Νόμο, όχι ισότητα στη μιζέρια.
Και οι φόροι πρέπει να είναι λογικοί. Όσο μεγαλύτεροι είναι
τόσο λειτουργούν σαν αντικίνητρο για την ανάπτυξη. Αυτά
είναι γνωστά. Δεν θα ανακαλύψουμε τον τροχό, τον έχουν ήδη
ανακαλύψει άλλοι. Η φράση κλειδί είναι «χαμηλή φορολογία
= περισσότερα έσοδα». Και η φορολογική νομοθεσία, όπως
κάθε νομοθεσία, πρέπει να είναι απλή και σαφής. Για να
γνωρίζει κάθε πολίτης τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του.
Και είναι εντελώς αδιανόητη η κατασπατάληση των φόρων για
μικροπολιτικές σκοπιμότητες, για εξαγορά συνειδήσεων και
ψήφων.
Οι φόροι πρέπει να καλύπτουν την λειτουργία ενός ευέλικτου
κράτους, που θα διασφαλίζει την άμυνα και την εφαρμογή του
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 150

Νόμου, που θα παρέχει στους πολίτες μόρφωση, υγεία και
βασική κοινωνική πρόνοια και ασφάλιση.
Και οι κοινωνικές παροχές;
Η ικανοποίηση των «δίκαιων αιτημάτων»;
Η λέξη κλειδί είναι «νοικοκύρεμα».
Ο νοικοκύρης δεν ξοδεύει τα χρήματά του, με βάση το τι έχει
ανάγκη. Οι ανάγκες δεν έχουν όρια. Ο νοικοκύρης ξοδεύει με
βάση το τι του περισσεύει.
Και εγώ έχω ανάγκη ένα νέο αυτοκίνητο. Αλλά θα το πάρω
όταν μου περισσεύουν τα χρήματα. Καταλάβατε;
Φυσικά και καταλάβατε 

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 151

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 152

Μέρος Γ’ - ΟΡΑΜΑ
Εις τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως είχαμε μεγάλη ομόνοια
και όλοι ετρέχαμε σύμφωνοι. Ο ένας επήγεν εις τον πόλεμο, ο
αδελφός του έφερνε ξύλα, η γυναίκα του εζύμωνε, το παιδί του
εκουβαλούσε ψωμί και μπαρουτόβολα εις το στρατόπεδον και
εάν αυτή η ομόνοια εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε
κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία, και ίσως
εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη. Αλλά δεν εβάσταξε!
Ήλθαν μερικοί και ηθέλησαν να γένουν μπαρμπέρηδες εις του
κασίδη το κεφάλι. Από τότε ήρχισεν η διχόνοια και εχάθη η
πρώτη προθυμία και ομόνοια. Και όταν έλεγες τον Κώστα να
δώσει χρήματα διά τας ανάγκας του έθνους ή να υπάγει εις τον
πόλεμο, τούτος επρόβαλλε τον Γιάννη. Και μ' αυτόν τον τρόπο
κανείς δεν ήθελε ούτε να συνδράμει ούτε να πολεμήσει.
Και τούτο εγίνετο, επειδή δεν είχαμε ένα αρχηγό και μίαν
κεφαλή. Αλλά ένας έμπαινε πρόεδρος έξι μήνες, εσηκώνετο ο
άλλος και τον έριχνε και εκάθετο αυτός άλλους τόσους, και έτσι
ο ένας ήθελε τούτο και ο άλλος το άλλο. Ίσως όλοι ηθέλαμε το
καλό, πλην καθένας κατά την γνώμη του.
Όταν προστάζουνε πολλοί, ποτέ το σπίτι δεν χτίζεται ούτε
τελειώνει. Ο ένας λέγει ότι η πόρτα πρέπει να βλέπει εις το
ανατολικό μέρος, ο άλλος εις το αντικρινό και ο άλλος εις τον
Βορέα. Με τούτο τον τρόπο δεν κτίζεται ποτέ το σπίτι …
(Απ την ομιλία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη
προς τους νέους, στην Πνύκα, 8-10-1838)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 153

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 154

Το όραμα της νέας Ελλάδας
Στο Α’ και Β’ Μέρος της Τριλογίας, προσπάθησα να εξηγήσω
τις ιδιομορφίες του Έλληνα (με τις οποίες πρέπει να ζήσουμε
και να μάθουμε να τις αξιοποιούμε). Προσπάθησα επίσης να
παρουσιάσω τα λάθη που κάναμε σαν κοινωνία, άλλα όχι με
διάθεση κριτική.
Το έκανα με διάθεση κατανόησης (του προβλήματος) αλλά και
απενοχοποίησης. Δείχνοντας πως τα όσα έγιναν, δεν έγιναν
(από την πλευρά των πολλών) για «κακό σκοπό».
Προσπάθησα επίσης να δείξω την σύνδεση του Έλληνα με την
Δημοκρατία και την Ελευθερία, για να σας βάλω προοδευτικά
στην ιδέα ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης, ενός οράματος.
Το όραμα αυτό θέλω να το αποκαλύψω και να το περιγράψω
στο Γ’ Μέρος του βιβλίου αυτού. Και επειδή όραμα και όνειρο
είναι λέξεις συνώνυμες, επιτρέψτε μου να παρουσιάσω το
όραμα, σαν να αφηγούμαι ένα όνειρο.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 155

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 156

2021 - Ένα όνειρο
Κοιμήθηκα λέει και ξύπνησα χαμογελώντας, είχα δει στον
ύπνο μου ότι ήταν 25η Μαρτίου του 2021. Και είχα κατέβει στο
Σύνταγμα να δω την παρέλαση, που θα ήταν η κορύφωση των
εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ’21.
Και εκεί που καθόμουν, περιμένοντας να αρχίσει η παρέλαση,
αναλογιζόμουν τα όσα «είχαν γίνει» τα τελευταία χρόνια, και
κυρίως, τα όσα είχε πει ο νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, σε
διάγγελμά του στην τηλεόραση, την προηγούμενη μέρα.
Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, που είχε
λάβει ποσοστό 55 % στον β’ γύρο των Προεδρικών Εκλογών,
σχημάτισε ολιγομελή Κυβέρνηση από άτομα γνωστά για τις
ικανότητες, το κύρος και την εμπειρία στον τομέα που τους
ανατέθηκε. Οι νέοι Υπουργοί δεν ήταν Βουλευτές, αφού έτσι
απαιτούσε το νέο Σύνταγμα της χώρας.
Και ιδού μερικά αποσπάσματα της … «ομιλίας» του, που
ακολούθησε τις ομιλίες των Προέδρων της νεοεκλεγείσας
Βουλής και Γερουσίας …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 157

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 158

1.

Πολιτεία

«Η νέα Βουλή αποτελείται από 200 Βουλευτές που ανήκουν σε
9 κόμματα.» Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Βουλής εξέφρασε
την βεβαιότητα του ότι «η νέα Βουλή θα ανταποκριθεί με
αποτελεσματικότητα στο Νομοθετικό έργο της, κύριο μέρος
του οποίου είναι η κωδικοποίηση της πολύπλοκης νομοθεσίας
που κληρονομήσαμε».
Και συμπλήρωσε ότι αισθάνεται σίγουρος πως «η Βουλή θα
έχει εξαιρετική συνεργασία με την Κυβέρνηση, σε όλη τη
διάρκεια της τετραετίας, και ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας
δεν θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα του βέτο».
«Γι’ αυτό, άλλωστε υπάρχει και η νέα μας 50μελής Γερουσία»
δήλωσε ο Πρόεδρος της Βουλής, «που ελέγχει την τήρηση των
Νόμων και τον σεβασμό στους θεσμούς …»
Δεν χρειάστηκε να αναφερθεί ο Πρόεδρος της Βουλής, σε
αυτό που ήταν ήδη γνωστό σε όλους. Ότι δηλαδή, σύμφωνα
με το Σύνταγμα του 2017, όποια ζητήματα δεν μπορούσαν να
λυθούν με τον τρόπο αυτό, ανάλογα με την σοβαρότητά τους,
παραπέμπονταν για επίλυση με βάση τα όσα προέβλεπε το
νέο Σύνταγμα, στο κεφάλαιο «περί Δημοψηφισμάτων και
Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας». Ότι δηλαδή, σε περίπτωση
δυσαρμονίας μεταξύ Προέδρου, Βουλής και Γερουσίας, η
«Σύνοδος των Προέδρων» (του Προέδρου της Δημοκρατίας
και των Προέδρων της Βουλής και της Γερουσίας), μπορεί να
προκηρύξει «Εθνικό Δημοψήφισμα», αποφασίζοντας κατά
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 159

πλειοψηφία. Αναφέρθηκε όμως στην θετική εμπειρία που
υπήρχε ήδη από την διενέργεια τοπικών δημοψηφισμάτων,
για διάφορα ζητήματα, ένας θεσμός που εισήχθη με το νέο
Σύνταγμα, και σε έναν ακόμη νέο θεσμό, τα «Ψηφίσματα των
Αντιπροσώπων».
Θα σας πω δύο λόγια για τον θεσμό αυτό, για να καταλάβετε
την αξία και τη σημασία του. Εμπνευσμένος από τις ιδέες της
Άμεσης Δημοκρατίας, και ειδικότερα από τη λειτουργία της
Εκκλησίας του Δήμου, ο θεσμός αυτός λειτουργούσε ήδη το
2021, τόσο σε εθνικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο (διαφόρων
βαθμίδων). Θα σας δώσω ένα παράδειγμα λειτουργίας, για να
το καταλάβετε: Φανταστείτε έναν μικρό Δήμο, με 10-100.000
δημότες. Σύμφωνα με το νέο Σύνταγμα, το 1% των δημοτών
αυτών, αποτελούσαν την «Σύνοδο του Δήμου». Οι δημότες
αυτοί κληρώνονταν για μία και μόνο θητεία 6 μηνών, με βάση
μία απλή κλήρωση, από 100 κλήρους που είχαν τους αριθμούς
00-99. Αν λοιπόν κληρωνόταν πχ ο αριθμός 63, στην Σύνοδο
συμμετείχαν για το επόμενο εξάμηνο οι δημότες με αριθμό
μητρώου που έληγε σε 63. Τόσο απλά. Ότι αποφάσιζαν αυτοί,
είχε ισχύ τοπικού δημοψηφίσματος, δηλαδή το «Ψήφισμα των
Αντιπροσώπων», όπως ονομαζόταν, ήταν πάνω από τις
αποφάσεις του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου.
Πολλοί αποκαλούσαν τα σώματα αυτά και «Εκκλησία του
Δήμου» και μάλλον είχαν δίκιο, καθώς επρόκειτο ουσιαστικά
για αναβίωσή της. Αν και για να είμαστε ακριβείς, θύμιζε
περισσότερο την αρχαία Αθηναϊκή Βουλή των 500 (με 50
βουλευτές από κάθε φυλή, εκλεγόμενους με κλήρο).

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 160

2.

Οικονομία

Εκθέτοντας το Πρόγραμμά του για την τετραετία στο
Συμβούλιο του Έθνους (όργανο προβλεπόμενο από το νέο
Σύνταγμα, αποτελούμενο από τα μέλη της Βουλής, της
Γερουσίας, και του Εθνικού Συμβουλίου Άμυνας & Εξωτερικής
Πολιτικής - Ε.Σ.Α.Ε.Π., στο οποίο συμμετέχουν οι νυν και
πρώην Υπουργοί Εξωτερικών, Άμυνας και οι πρώην Πρόεδροι
Δημοκρατίας), ο νέος Πρόεδρος ξεκίνησε εκφράζοντας την
ικανοποίησή του για το ότι η οικονομία της χώρας, όχι μόνο
ξεπέρασε την κρίση του 2009, αλλά χάρη στις δομικές αλλαγές
που προηγήθηκαν, η χώρα έχει σήμερα μια ανερχόμενη
οικονομία, βασισμένη στην ελευθερία της δημιουργίας και την
αυστηρή εφαρμογή των Νόμων.
«Τα λάθη και τα εγκλήματα του 1982-2014, που οδήγησαν τη
χώρα σε διάλυση, ανήκουν πια στο παρελθόν και αποτέλεσαν
για όλους μας ένα μεγάλο μάθημα» είπε ο Πρόεδρος.
«Σήμερα η Ελλάδα είναι μια χώρα προς μίμηση για όλη την
γύρω περιοχή. Είδαμε τα στραβά και τα διορθώσαμε. Μας
πήρε χρόνο, γιατί ήταν πολλά τα στραβά, αλλά είμαστε στον
σωστό δρόμο. Σήμερα η Ελλάδα είναι μια χώρα που χαίρεται
κανείς να ζει, να εργάζεται και να δημιουργεί. Επανακτήσαμε
την αξιοπιστία μας. Νέες επιχειρήσεις ανοίγουν καθημερινά,
και μέχρι το τέλος της νέας τετραετίας θα διπλασιάσουμε την
βιομηχανική και αγροτική παραγωγή, σε σχέση με το 2008. Ο
αφίξεις τουριστών ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ και το
τουριστικό συνάλλαγμα σχεδόν διπλασιάστηκε. Οι νέες μας
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 161

γεωτρήσεις στα νότια του Καστελόριζου, αποδείχθηκαν λίαν
ελπιδοφόρες, ενώ σύντομα θα τελειώσουν τα έργα στον νέο
αγωγό Χάιφας – Κρήτης – Ιταλίας. Η Ελλάδα, στις επόμενες
δεκαετίες, θα είναι πιθανότατα ο μεγαλύτερος παραγωγός
υδρογονανθράκων στην Ενωμένη Ευρώπη.»
Είπε και για τα «Πάρκα Νέας Οικονομίας» ο νέος Πρόεδρος,
μία ιδέα που άρχισε να υλοποιείται από τους προκατόχους
του, το 2016. Θα σας πω δυο λόγια για να καταλάβετε τι είναι
αυτά. Παρακαλώ να αδειάσετε για λίγο το μυαλό σας από
άλλες σκέψεις και να με ακολουθήσετε σε ένα φανταστικό
ταξίδι. Για να καταλάβετε τι είναι και πώς μοιάζει ένα «Πάρκο
Νέας Οικονομίας».
Επιτρέψτε μου παρενθετικά να πω εδώ, ότι ποτέ δεν μπόρεσα
να καταλάβω γιατί δίνονταν κίνητρα για τη μεταφορά της
βιομηχανίας στα σύνορα, μακριά από λιμάνια, αεροδρόμια,
οδικές αρτηρίες και αστικά κέντρα. Τι ελπίζαμε; Ότι αν (π.χ.)
μία βιομηχανία υποδημάτων ή ένα μεγάλο μηχανουργείο
μεταφερόταν στον Έβρο, θα έβρισκε εκεί τα στελέχη και το
ειδικευμένο προσωπικό που χρειαζόταν; Ή απλά θα πλήρωνε
διπλά για να τα φέρει από την Αθήνα, ενώ οι υπόλοιποι
εργάτες (του εργοστασίου της Αθήνας που θα έκλεινε) θα
έμεναν άνεργοι; Θα έβρισκε εκεί τα Πολυτεχνεία και τα ΤΕΙ
που θα δημιουργούσαν τα στελέχη και θα συνεργάζονταν σε
ερευνητικά προγράμματα; Κλείνω όμως την παρένθεση και
επιστρέφω στο θέμα, στα «Πάρκα Νέας Οικονομίας».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 162

Φανταστείτε μία έκταση αρκετών εκατοντάδων ή και χιλιάδων
στρεμμάτων, στο μέγεθος μίας μικρής πόλης, σχετικά κοντά σε
κάποιο μεγάλο αστικό κέντρο. Το 2016 υπήρχαν ακόμη
αρκετές τέτοιες εκτάσεις. Εκτάσεις ιδιωτικές, που ανήκαν σε
μεγάλους φορείς με κοινωφελή χαρακτήρα (όπως η Εκκλησία
και διάφορες Μονές), εκτάσεις που ανήκαν στη ΔΕΗ που
ιδιωτικοποιήθηκε, εκτάσεις δημόσιες που χαρακτηρίζονταν
δασικές χωρίς να είναι, εκτάσεις που ανήκαν στο Υπουργείο
Εθνικής Άμυνας αλλά δεν είχαν πλέον στρατιωτική αξία, κλπ.
Στις εκτάσεις αυτές, δημιουργήθηκαν τα Πάρκα Ν.Ο., ΟΧΙ ΑΠΟ
ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, όπως ίσως θα περιμένατε. Για να καταλάβετε πώς
ξεκίνησαν, θα σας περιγράψω πώς έγινε το πρώτο. Ξεκίνησε
σαν joint venture με συμμετοχή της Εκκλησίας (που εισέφερε
τη γη), του ΤΕΕ ΤΣΜΕΔΕ (που συνεισέφερε οικονομικά με την
Τράπεζα που ελέγχει αλλά και κινητοποίησε τους μηχανικούς),
του ΕΜΠ (που είχε την γενική επιστασία αλλά και τη φροντίδα
για την σύνδεση ΑΕΙ – ΠΝΟ και ενός γνωστού επιχειρηματία
που δεν θα αναφέρω εδώ. Το έργο χρηματοδοτήθηκε σε
μεγάλο ποσοστό και από την ίδια την Ε.Ε., που ως τότε
εξέφραζε την απογοήτευσή της για την κατασπατάληση των
ΕΣΠΑ χωρίς κανένα σχέδιο και σε έργα που δεν είχαν καμία
σχέση με ανάπτυξη, σαν τα έργα Δήμων και ΜΚΟ, που
υπάγονταν στα ΕΣΠΑ μόνο και μόνο για να μη χαθούν τα
κονδύλια …
Στην περιοχή που επιλέχτηκε, χτίστηκαν 18 μεγάλα κτίρια,
κτίρια όμορφα και μοντέρνα, που ΔΕΝ έμοιαζαν μεταξύ τους
και ΔΕΝ θύμιζαν εργατικές πολυκατοικίες και στρατώνες,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 163

αφού το καθένα ήταν φτιαγμένο από άλλους μηχανικούς και
αρχιτέκτονες. Τα κτίρια αυτά, προσφέρθηκαν για τη στέγαση
βιομηχανιών και βιοτεχνιών, αλλά και εταιρειών μεταφορών
και καταστημάτων που εμπορεύονταν βιομηχανικά είδη, δύο
εστιατορίων, τριών καφετεριών, ενός ξενοδοχείου 5 αστέρων,
δύο παιδικών σταθμών, ενός Κέντρου Υγείας, αλλά και
σχολείων, Πανεπιστημιακών Εργαστηρίων και αιθουσών,
δημοσίων υπηρεσιών κλπ. Στεγάστηκαν επίσης και εταιρείες
παροχής υπηρεσιών, για παράδειγμα ένα μεγάλο fitness club
με Spa κλπ, και ότι άλλο απαιτούσε η αυτόνομη λειτουργία
ενός οικονομικού κέντρου με χιλιάδες εργαζόμενους.
Για να καταλάβετε τι σας λέω, ξεχάστε τα ανόητα (και γι’ αυτό
αποτυχημένα) βιομηχανικά πάρκα που έφτιαχνε κάποτε η
ΕΤΒΑ. Που στηρίζονταν στην ανόητη σκέψη ότι μία βιομηχανία
μπορεί να εγκατασταθεί εκεί, μακριά από τους προμηθευτές
της (πχ για να αγοράσει βίδες θα έπρεπε να στείλει κάποιον
στην κοντινή πόλη), με εργαζόμενους που θα έστελναν τα
παιδιά τους σε σχολεία και παιδικούς σταθμούς που θα
απείχαν πολλά χιλιόμετρα, χωρίς ένα εστιατόριο για γεύμα,
χωρίς μία καφετέρια για έναν καφέ στο διάλειμμα, χωρίς ένα
ξενοδοχείο όπου θα μπορούσε να φιλοξενεί τους πελάτες της
μια εταιρεία από αυτές που ήταν στο Πάρκο ή για να μένουν
οι αντιπρόσωποι των προμηθευτών της. Αυτοί οι «φωστήρες»
που σκέφτηκαν τα βιομηχανικά πάρκα, θα πρέπει να ήταν
πολύ τσιγκούνηδες … Αλλιώς θα είχαν πάει μία βόλτα ως την
Silicon Valley, για να καταλάβουν πώς λειτουργεί ένα
οικονομικό / παραγωγικό κέντρο. Θα καταλάβαιναν έτσι, όπως
είχα την ευκαιρία να το ζήσω κάποτε, ότι άλλο πράγμα να
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 164

πίνεις τον καφέ σου στο γραφείο σου, και άλλο να τον πίνεις
σε μία καφετέρια, και να έχεις δίπλα σου τον Πρόεδρο της
Microsoft, τον Πρόεδρο της ΙΒΜ, τον Διευθυντή Παραγωγής
της Apple κλπ. Θα καταλάβαιναν ότι στη διάρκεια ενός καφέ ή
ενός μεσημεριανού γεύματος, κλείνονται περισσότερες
συμφωνίες και ανταλλάσσονται περισσότερες πληροφορίες
από όσες μπορεί κανείς να φανταστεί. Για να μην σας πω για
τις δουλειές που είδα να κλείνονται στο διάλειμμα ενός αγώνα
τένις ή στην χαλαρότητα ενός Spa …

Για την … ιστορία, μια που ο χώρος προσφέρθηκε από την
Εκκλησία, ονομάστηκε «Ελληνικό Τεχνολογικό Πάρκο - Αγία
Ελένη» (προς τιμήν της προστάτιδας των σιδηρουργών).

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 165

Η επιτυχία ήταν τόση, που σύντομα ακολούθησαν πολλά νέα
πάρκα: Το Vodafone Park, το Cosmote Park of New Economy,
το Βαρδινογιάννειο Πάρκο Νέας Οικονομίας, το Πάρκο Ελαίας
Καλαμάτας «Γ. Καρέλιας», το Microsoft Artificial Intelligence
Park (κατάλαβε η Microsoft ότι δεν χρειαζόταν να ψάχνει στις
ΗΠΑ για γνώστες αρχαίας Ελληνικής γλώσσας), το Πάρκο Νέων
Τεχνολογιών Πτολεμαΐδας, το Αναπτυξιακό Πάρκο Δ. Αττικής,
το Ενεργειακό Πάρκο Μεγαλόπολης, το Πάρκο Καινοτομίας
Ανατολικής Αττικής, το Μακεδονικό Πάρκο Νέας Οικονομίας,
το Πάρκο Ναυπηγικής και Ναυτιλίας Ελευσίνας, το Πάρκο
Τεχνολογίας Αλεξανδρούπολης, το Πάρκο Γούνας Καστοριάς.
Αντιλαμβάνεστε πόσες τεχνικές εταιρείες και πόσοι άνεργοι
και υποαπασχολούμενοι Μηχανικοί και εργάτες εργάστηκαν
για να γίνουν τα Πάρκα αυτά; Και πόσο υπερήφανοι ένοιωσαν
για το αποτέλεσμα της εργασίας τους;
Κατανοείτε τις νέες δυνατότητες που δόθηκαν, σε υπάρχουσες
αλλά και σε νέες επιχειρήσεις, ιδίως Start Ups; Στα Πάρκα
αυτά μπορούσαν να έχουν έναν χώρο με ενοίκια χαμηλά αλλά
και σωστή οργάνωση. Μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις κάθε
είδους, βρήκαν εκεί στέγη, με ενοίκια της τάξης του 1-2 ευρώ
ανά m2. Όπως θα έλεγε και ο Αρχιμήδης, βρήκαν «πα στουν
και ταν γαν εκίνησαν»30 …
Είπε και άλλα πολλά ο Πρόεδρος στην ομιλία του. Είπε για την
Οδηγία «περί κατάργησης περιττών διαδικασιών», με την
30

Δως μοι πα στω και ταν γαν κινήσω (δώσε μου τόπο να σταθώ και
θα κινήσω τη γη)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 166

εφαρμογή της οποίας καταργήθηκαν περιττές θέσεις και
οργανισμοί που δεν προσέφεραν τίποτα. Θα σας δώσω μερικά
παραδείγματα: Καταργήθηκε ο μηχανισμός που ασχολείτο με
τη χορήγηση του ΕΚΑΣ, με έναν πολύ απλό τρόπο: Την αύξηση
όλων των κατωτάτων συντάξεων πάνω από τα όρια του ΕΚΑΣ.
Επίσης καταργήθηκαν οι υπηρεσίες που σχετίζονταν με την
επιστροφή του ΦΠΑ στους αγρότες, αφού, όπως θα δούμε στη
συνέχεια, απλοποιήθηκε η φορολόγηση των αγροτών. Όπως
είπε ο Πρόεδρος, «σήμερα, στο 2021, έχουμε λιγότερους από
350.000 ΔΥ, περιλαμβανομένων των ενστόλων, και όμως ποτέ
οι δημόσιες υπηρεσίες δεν λειτουργούσαν καλύτερα».
Είπε επίσης για την απλοποίηση των διαδικασιών, για τον νέο
Κώδικα Φορολογίας που αποτελείτο από 38 μόνο σελίδες, για
τον Επενδυτικό Νόμο που είχε μόνο 35 σελίδες, για το πώς
μπορούσε κάποιος να ιδρύσει εταιρεία μέσω διαδικτύου σε
λιγότερο από 2 ώρες, και πολλά άλλα που θα τα πούμε και
παρακάτω.
«Ελευθερία – Μείωση φόρων – Κοινωνικό κράτος. Αυτή είναι
η τριλογία της Οικονομίας μας» είπε ο Πρόεδρος.
»Ελευθερία στην ίδρυση και λειτουργία επιχειρήσεων, με
νόμους απλούς και σαφείς που εφαρμόζονται αυστηρά. Με
χαμηλή φορολόγηση, γιατί οι φόροι σκοτώνουν την οικονομία.
Οι φόροι πρέπει να είναι τόσοι ώστε να λειτουργεί το κράτος
αποτελεσματικά. Και θα είναι πολλά τα φορολογικά έσοδα,
σαν σύνολο, γιατί όταν η πίτα μεγαλώνει, μεγαλώνει και το
μερίδιο που θα εισπράξει το κράτος για τις ανάγκες του.»
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 167

»Και στις ανάγκες του κράτους, είναι και τα σημαντικά ποσά
που επιβάλλεται να δαπανούμε για να έχουμε μία κοινωνική
πολιτική που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής μας,
επιτρέποντας σε κάθε πολίτη να ζει με αξιοπρέπεια.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 168

3.

Κοινωνική Πολιτική

Σας μεταφέρω «αυτούσια» και χωρίς σχόλια, όσα «είπε» ο
Πρόεδρος για το κοινωνικό κράτος.
«Η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας μας σημαίνει έσοδα για
το κράτος, έσοδα που θα επιτρέψουν να ολοκληρώσουμε το
κοινωνικό μας πρόγραμμα. Ήδη, από το 2018, με βάση τον
Νόμο για το «ελάχιστο εισόδημα», κάθε Έλληνας και Ελληνίδα
που δεν ήταν σε θέση να εργαστεί ή δεν είχε άλλο εισόδημα,
εισπράττει κάθε μήνα ποσό ίσο με το ένα δισεκατομμυριοστό
του ΑΕΠ, 342 ευρώ με τα δεδομένα του 2021. Η Κυβέρνησή
μας σκοπεύει να επεκτείνει το μέτρο αυτό, σε κάθε πολίτη που
έχει ατομικό εισόδημα κάτω από 500 ευρώ. Στόχος μας είναι
να μην υπάρχει ούτε ένας συμπολίτης μας που να στερείται τα
βασικά για μία αξιοπρεπή ζωή: Στέγη, τροφή, υγειονομική
περίθαλψη, ένδυση και ένα ελάχιστο εισόδημα.»
»Το Εθνικό Σύστημα Συντάξεων αποτελεί μοντέλο προς μίμηση
για πολλές χώρες. Δεν ανακαλύψαμε τον τροχό, κάναμε απλά
το αυτονόητο: Δώσαμε σε όλους την ελευθερία να επιλέγουν
το ύψος των κρατήσεών τους και την ηλικία συνταξιοδότησης.
Και απλά συνδέσαμε το ποσό της σύνταξης με τις κρατήσεις
και την ηλικία. Θέλει κάποιος να συνταξιοδοτηθεί στα 35;
Δικαίωμά του, απλά η σύνταξή του θα είναι 35,80 ευρώ το
μήνα … Θέλει να συνταξιοδοτηθεί στα 85; Η σύνταξή του θα
είναι 35.800 ευρώ το μήνα η όσα τέλος πάντων προκύπτουν
από τον γνωστό σε όλους τύπο υπολογισμού σύνταξης», είπε ο
Πρόεδρος χαμογελώντας, συμπληρώνοντας: «Οι διαδηλώσεις
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 169

για το Ασφαλιστικό αποτελούν μακρινή ανάμνηση …»
»Το σύστημα υγείας μπήκε και αυτό σε νέες βάσεις. Το κράτος
παρέχει σε κάθε πολίτη τα ελάχιστα αναγκαία, όπως αυτά
καθορίζονται στον αιώνα μας και όχι με κριτήρια του 1970. Η
παροχή αυτή είναι δωρεάν για κάθε πολίτη. Παραπέρα, κάθε
πολίτης, ασφαλιζόμενος εθελοντικά είτε στο “Εθνικό Ταμείο
Υγείας” είτε σε οποιονδήποτε ιδιωτικό ασφαλιστικό οργανισμό
μπορεί να έχει επί πλέον παροχές, ανάλογα με τις εισφορές
που καταβάλλει. Εμάς μας απασχολεί το να έχει καθένας τον
γιατρό του και μία θέση σε Νοσοκομείο. Το αν θα έχει στον
θάλαμό του άλλους 5 ή αν θα είναι μόνος του, ας αποφασίσει
ο ίδιος, καταβάλλοντας αντίστοιχες εισφορές. Το Χειρουργείο
πάντως θα είναι ίδιο για όλους. Μελετήσαμε όπως γνωρίζετε,
διάφορα συστήματα υγείας, διαφόρων χωρών. Ο προκάτοχός
μου και οι συνεργάτες του κατέληξαν σε μία παραλλαγή του
μοντέλου της Ολλανδίας, και φαίνεται ότι το σύστημα αυτό
λειτουργεί όπως θα θέλαμε. Το κυριώτερο, θα έλεγα εγώ,
είναι ότι το σύστημά μας είναι αποδοτικό επειδή είναι απλό
και κατανοητό σε κάθε πολίτη.»
»Η ανεργία έπεσε ήδη στο 6,5% και συνεχίζει να πέφτει. Αν
συνεχιστεί αυτή η τάση, πιστεύω ότι το 2023 θα μπορέσουμε
να αυξήσουμε τις άδειες μετανάστευσης, από 5.000 σήμερα,
αριθμό που αφορά αποκλειστικά στελέχη επιχειρήσεων και
πολιτικούς πρόσφυγες, σε 25.000 το χρόνο, επιτρέποντας την
είσοδο συγκεκριμένων κατηγοριών εργαζομένων, για το
διάστημα της πενταετίας που θα ισχύουν οι άδειες αυτές.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 170

4.

Παιδεία

«Το νέο μας Πανεπιστήμιο Ιστορικών Σπουδών, θεωρείται το
κορυφαίο Πανεπιστήμιο της Ευρώπης στο είδος του και τα 4/5
των φοιτητών του είναι ξένοι! Εξαιρετικά αναπτύσσεται και το
νέο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο στην Κρήτη, που ασχολείται
κυρίως με την ανάπτυξη των βιολογικών καλλιεργειών και τη
βελτίωση των σπόρων.
»Η Παιδεία μας λειτουργεί πια σε νέες βάσεις, από τον
Παιδικό Σταθμό ως τα Μεταπτυχιακά. Η απελευθέρωση του
συστήματος επέτρεψε την μείωση του κόστους κατά 37%, ενώ
τα αποτελέσματα είναι καταπληκτικά. Θα είμαστε περήφανοι
για τις νέες γενιές των Ελλήνων μαθητών και φοιτητών. Τα νέα
σχολικά συγκροτήματα που χτίζουμε, δεν έχουν καμιά σχέση
με τα τσιμεντένια μπλοκ του 2000. Τα νέα μας σχολεία έχουν
σκοπό να κάνουν τους μαθητές περήφανους που φοίτησαν σε
αυτά.
»Ακούστηκαν κάποιες κριτικές για τα σχολεία στα χωριά. Δεν
είναι σωστές. Διατηρήσαμε τα μονοθέσια σχολεία, για όσους
δεν θέλουν να καταλάβουν τι απαιτεί αλλά και τι μπορεί να
προσφέρει η εποχή μας. Και βρήκαμε και τον τρόπο να
πηγαίνουν όλοι οι μαθητές σε “πραγματικά” Σχολεία, σχολεία
του 21ου αιώνα, προσφέροντας όσο γίνεται ίσες ευκαιρίες σε
όλους.»
Είπε και άλλα ο Πρόεδρος για την Παιδεία, σας μεταφέρω τα
κυριώτερα:
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 171

Είπε ότι κάποια στιγμή διαπιστώθηκε ότι, παρ' όλο που η
κοινωνία έβρισκε ξανά τις ισορροπίες της, η παιδεία, και ιδίως
τα νέα παιδιά του Λυκείου ξέφευγαν προς τα άκρα, ενώ
ταυτόχρονα επικρατούσε απαξίωση, απογοήτευση και
αδιαφορία για το μέλλον.
Εγκωμίασε τις ενέργειες του προηγούμενου Προέδρου, που
θεωρώντας το ζήτημα σαν βασικό πρόβλημα για το μέλλον της
χώρας, ασχολήθηκε προσωπικά με το ζήτημα. Άλλωστε, είχε
και αυτός παιδιά και το ζούσε. Η λύση μπορούσε να δοθεί
μόνο μέσα από τα ίδια τα σχολεία, από τους ίδιους τους
δασκάλους / παιδαγωγούς. Ξεκίνησε ένα ευρύ πρόγραμμα
επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης των καθηγητών Μ.Ε. Τα
οικονομικά δεν επέτρεπαν την οικονομική ανταμοιβή για τις
επιπλέον ώρες απασχόλησής τους. Ο Πρόεδρος είχε κάνει
επίκληση στην φιλοτιμία και το καθήκον των εκπαιδευτικών,
δηλώνοντας ότι ήρθε η στιγμή να δείξουν ποιοι θεωρούσαν το
επάγγελμά τους λειτούργημα.
Οι περισσότεροι ανταποκρίθηκαν με προθυμία. Στους λίγους
που αρνήθηκαν, το Υπουργείο δεν χαρίστηκε. Απολύθηκαν ως
ανάξιοι για τον ρόλο τους. Και αντικαταστάθηκαν άμεσα με
άλλους.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 172

5.

Κράτος

«Το κράτος μας είναι πλέον κράτος του 21ου αιώνα. Οι ΔΥ
είναι υποδείγματα ήθους και εργατικότητας. Επειδή δεν
διστάσαμε να καταργήσουμε την μονιμότητα, να επιβάλλουμε
την αυστηρή τήρηση των Νόμων και την αξιολόγηση σε όλα τα
επίπεδα. Είναι αλήθεια ότι η κοινωνία μας δυσκολεύτηκε πολύ
να συνειδητοποιήσει ότι ο προορισμός του Κράτους δεν είναι
για να βρούμε όλοι δουλειά. Τα Κράτος υπάρχει για να ελέγχει
την εφαρμογή των Νόμων, για να διευκολύνει την καθημερινή
ζωή μας και να μας προστατεύει από εξωτερικές επιβουλές.
Αποδείχτηκε ότι για να γίνουν αυτά δεν χρειάζονται 1.000.000
ΔΥ και έκτακτοι και συμβασιούχοι και όπως αλλιώς τους
ονομάζαμε. Και η μείωση των ΔΥ δεν αύξησε την ανεργία όπως
νόμιζαν πολλοί, αλλά αντίθετα βοήθησε να αυξηθεί η
απόδοση του ιδιωτικού τομέα και τελικά και η απασχόληση.»
»Πάρθηκαν ήδη πολλά μέτρα για τη βελτίωση των κρατικών
υπηρεσιών. Το πρώτο και πιο βασικό ήταν η κατάργηση της
μονιμότητας και η εφαρμογή ενός συστήματος ουσιαστικού
ελέγχου και αυτοελέγχου σε κάθε Υπηρεσία και σε όλα τα
επίπεδα. Όσοι δεν μπορούσαν να σταθούν στο ύψος της
αποστολής τους και τελικά ήταν πολύ λιγότεροι από όσους
νομίζαμε, αντικαταστάθηκαν με νέα δυναμικά στελέχη, που
επιλέχθηκαν μέσα από αδιάβλητες αλλά και καινοτόμες για τα
Ελληνικά δεδομένα διαδικασίες. Αντιμετωπίσαμε δυσκολίες
στο να πείσουμε τους ΔΥ για την κατάργηση της πρόωρης
συνταξιοδότησης. Κατάλαβαν όμως το σχέδιο που είχε κατά
νου ο προηγούμενος Πρόεδρος, όταν εξήγησε με απλό τρόπο,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 173

δίνοντας το παράδειγμα του Στρατού. Είχε πει αν θυμάστε το
εξής:
Φαντάζεστε τι θα γινόταν, αν έβγαιναν στη σύνταξη όλοι οι
Αξιωματικοί στα 50; Δεν θα είχαμε Στρατηγούς. Και αν κάναμε
ότι γίνεται στο υπόλοιπο Δημόσιο, θα έπρεπε να θεωρούμε
“πολιτικές” τις θέσεις των Στρατηγών, και θα τις δίναμε
δηλαδή σε αποτυχόντες Βουλευτές ή σε άτομα άσχετα με το
Στρατό. Τον παραλογισμό τον καταλαβαίνετε; Ε, αφού τον
καταλαβαίνετε, γιατί σας φαίνεται λογικό να τοποθετούμε
πολιτικά πρόσωπα σαν Γραμματείς Υπουργείων, σαν Διοικητές
Νοσοκομείων και άλλων Οργανισμών; Και ποιο κίνητρο έχει
ένας “αξιωματικός του Δημοσίου”, αν γνωρίζει ότι αποκλείεται
να γίνει ποτέ Στρατηγός και “Αρχηγός Επιτελείου”;
»Κατάλαβαν όλοι τι εννοούσε ο προκάτοχός μου. Και το
κατάλαβαν ακόμη καλύτερα όταν, με τη Συνταγματική αλλαγή
και την αλλαγή του Κώδικα ΔΥ, ορίστηκε ότι η ανώτερη θέση
στο Δημόσιο είναι αυτή του “Μονίμου Υφυπουργού”. Και ότι ο
όρος “πολιτική θέση”, που υπονοούσε συνήθως αποτυχόντες
πολιτικούς, δεν είχε πλέον θέση στη ζωή μας.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 174

6.

Εθνική Άμυνα

«Δυσκολεύτηκε η προηγούμενη Κυβέρνηση να πείσει για την
ανάγκη αύξησης της στρατιωτικής θητείας από 12 σε 15 μήνες
αλλά και για την ανάγκη στράτευσης των κοριτσιών μας. Όμως
τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά. Έχουμε και πάλι Στρατό
που καλύπτει τις αμυντικές μας ανάγκες. Ενώ και οι γείτονες,
μετά και το επεισόδιο του 2019, σταμάτησαν να μας ενοχλούν
και μαζεύτηκαν. Κατάλαβαν ότι δεν μπορούν να παίζουν με
την Ελλάδα. Και προσπαθούν τώρα να μας πείσουν για τα
οφέλη της καλής γειτονίας … Καιρός ήταν …»
Εδώ, κάνω μία διακοπή, για να σας εξηγήσω σε τι αναφερόταν
ο Πρόεδρος, τι είχε γίνει το 2019: Τον Μάρτιο του 2019, οι
Τούρκοι ξεκίνησαν με συνεχείς παραβιάσεις του εναέριου
χώρου, αρχικά με ζεύγη και τετράδες αεροσκαφών και στη
συνέχεια με ολόκληρα «πακέτα» COMAO31, αλλά και δεκάδες
UAV32, που προσομοίαζαν επιθέσεις. Παρά τις έντονες και
συνεχείς διαμαρτυρίες και προειδοποιήσεις, οι Τούρκοι δεν
διέκοψαν, ανακοίνωσαν μάλιστα και την διεξαγωγή μεγάλης
διακλαδικής άσκησης, με πρώτη ημέρα την 25η Μαρτίου. Ο
τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε σχολιάσει: «Λαγός την
φτέρη έσειε, κακό της κεφαλής του». Και με πρωτοβουλία του,
31

Composite Air Operations, σύνθετες Αεροπορικές Επιχειρήσεις:
Πρόκειται για επιχειρήσεις ή ασκήσεις αεροπορικών επιχειρήσεων,
στις οποίες συμμετέχουν δεκάδες αεροσκαφών διαφόρων τύπων
(βομβαρδισμού, συνοδείας, αντί-ραντάρ, αεροπορικής υπεροχής,
ιπτάμενα ραντάρ κλπ)
32
UAV (unmanned aerial vehicle: Μη επανδρωμένο αεροσκάφος
(τηλεκατευθυνόμενο)
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 175

συνεδρίασε μυστικά το ΕΣΑΔ (Εθνικό Συμβούλιο Άμυνας και
Διπλωματίας). Σε αυτό, αποφασίστηκε η άμεση εφαρμογή του
σχεδίου «Τάξις», που είχε από καιρό ετοιμάσει το ΓΕΕΘΑ. Στις
01:00 της 23ης Μαρτίου 2019, Ελληνικά Επιθετικά Ελικόπτερα
Apache χτύπησαν αιφνιδιαστικά τους Τουρκικούς Σταθμούς
Ραντάρ στο Βόρειο και Ανατολικό Αιγαίο.
Στη συνέχεια, 3 μεγάλα «πακέτα» αεροσκαφών F-16 και
Μirage 2000 προσέβαλαν αιφνιδιαστικά τα Αεροδρόμια της
Bandirma και του Balikesir. Η σύγχυση που προκλήθηκε ήταν
τόση, που οι Τούρκοι δεν αντελήφθησαν τους καταδρομείς
που καταδείκνυαν στόχους αλλά και κατέστρεφαν αεροσκάφη
κατά τη διάρκεια των επιδρομών. Στις 03:00, και ενώ όλα τα
αεροσκάφη του πρώτου κύματος είχαν επιστρέψει στις βάσεις
τους και επανεξοπλίζονταν, μία τετράδα Ελληνικών Mirage
2000, που λέγεται ότι προσέγγισαν από την πλευρά της
Μαύρης Θάλασσας, εξαπέλυσε 4 πυραύλους Scalp που
χτύπησαν το επάνω μέρος των πυλώνων της μεγάλης γέφυρας
του Βόσπορου. Οι πύραυλοι δεν προκάλεσαν ζημιές, καθώς
ήταν χωρίς γόμωση. Η προειδοποίηση, με την μορφή της
επίδειξης δύναμης, ήταν σαφής. Πριν χαράξει το πρώτο φως,
αερομεταφερόμενες δυνάμεις μεταφέρθηκαν με Ε/Π στην
Ίμβρο, ενισχύοντας τους Καταδρομείς που μέσα στη νύχτα
είχαν καταλάβει το Διοικητήριο και ζωτικά σημεία του νησιού.
Ενώ, με το πρώτο φως, βομβαρδιστικά Α-7 επιτέθηκαν από
χαμηλό ύψος κατά μονάδων της Τουρκικής 4ης Στρατιάς στην
Ανατολική Θράκη, ρίχνοντας βόμβες ασκήσεων και πακέτα
προκηρύξεων, σε μία ακόμη πρωτοφανή επίδειξη δύναμης.
Στις 07:30, και ενώ η Τουρκική άμυνα είχε εξουδετερωθεί, ο
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 176

Πρόεδρος σήκωσε το «κόκκινο τηλέφωνο» και κάλεσε τον
Τούρκο ομόλογό του. Δεν συζήτησαν, ο ένας μιλούσε και ο
άλλος άκουγε. Άκουσε, ότι έχει προθεσμία 3 ωρών, για να
εκδώσει ανακοίνωση, με την οποία θα δήλωνε ότι «πίστευε
πάντα στην Ελληνοτουρκική φιλία» και ότι, «οι Τουρκικές
προκλήσεις, που προκάλεσαν την δικαιολογημένη Ελληνική
αντίδραση, οφείλονταν σε εσωτερικά προβλήματα της χώρας
του, και σε ανεξέλεγκτες ενέργειες της στρατιωτικής ηγεσίας
που είναι υπό καθαίρεση»33.
Αν και καμία πλευρά δεν ανακοίνωσε ποτέ λεπτομέρειες, το
χτύπημα ήταν συντριπτικό. Εννέα ολοκαίνουργια αεροσκάφη
Stealth F-35 (τα πρώτα που είχαν παραληφθεί από την μεγάλη
παραγγελία των 100, που στη συνέχεια ακυρώθηκε), καθώς
και τουλάχιστον 80 αεροσκάφη F-16 και ένα Ιπτάμενο Ραντάρ
καταστράφηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Ενώ μία κορβέτα, που
εκτελούσε προκλητική «αβλαβή διέλευση» κοντά στην Άνδρο,
έχοντας στην πραγματικότητα τον ρόλο πλοίου έγκαιρης
προειδοποίησης αεράμυνας, χτυπήθηκε από πυραύλους αντίραντάρ AGM-88 HARM και είχε «τυφλωθεί» και αχρηστευθεί.
Εφαρμόστηκε επίσης και το σχέδιο «Αφροδίτη», το οποίο
είχαν προετοιμάσει από κοινού τα Επιτελεία Ελλάδας, Κύπρου
και Ισραήλ. Και με βάση αυτό, η Ισραηλινή Αεροπορία και το
Ισραηλινό Ναυτικό, σε συνδυασμό με Ελληνικά Υποβρύχια και
Φρεγάτες, ανέλαβαν από κοινού την κάλυψη του Κυπριακού
33

Όχι φίλοι μου, ούτε φιλοπόλεμος ούτε στρατόκαυλος είμαι. Απλά
θεωρώ ότι καλύτερα να τα γράφεις και να σε νομίζουν για γεράκι
παρά να δηλώνεις περιστέρι και να ενθαρρύνεις τα γεράκια.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 177

εναέριου και θαλάσσιου χώρου και των Εξεδρών άντλησης
φυσικού αερίου.
«Η βελτίωση των οικονομικών, αλλά και οι οικονομίες
κλίμακας που επιτεύχθηκαν με τη σημαντική αύξηση της
εγχώριας παραγωγής συστημάτων, μας επιτρέπουν σήμερα να
έχουμε ένα Στρατό που δεν δυσκολεύεται να εγγυηθεί την
ακεραιότητα της χώρας, αλλά και να ενισχύει την εξωτερική
πολιτική μας. Η Αεροπορία και το Ναυτικό μας προστατεύουν
τα οικονομικά μας συμφέροντα στην Μεσόγειο και το Αιγαίο,
όχι σαν το 2011 που δεν ξέραμε αν έφταναν τα καύσιμα ως την
Κύπρο. Με τα νέα αεροσκάφη, τα 4 υπερσύγχρονα υποβρύχια
“Παπανικολής”, τα άρματα Μ1Α1 που εντάχθηκαν κανονικά το
2014, με τις νέες Ελληνικής σχεδίασης φρεγάτες, και κυρίως με
την υψηλού επιπέδου εκπαίδευση και την περηφάνια των
στρατευμένων μας, αισθανόμαστε σήμερα σίγουροι για τη
συνέχιση του ειρηνικού έργου μας» είπε ο Πρόεδρος.
Καταλάβατε; Αν θες άμυνα και ασφάλεια, αν θες οι άλλοι να
σε σέβονται, μετράς τις δυνάμεις σου, ετοιμάζεσαι, και αν οι
περιστάσεις το απαιτήσουν, τότε δεν πρέπει να διστάσεις να
τις χρησιμοποιήσεις. Επειδή δεν ζούμε σε ένα κόσμο Αγγέλων.
Και η ειρήνη κερδίζεται, δεν χαρίζεται …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 178

7.

Δικαιοσύνη

«Η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη μας, η αποτελεσματικότητα των
Δυνάμεων της Δημόσιας Τάξης, ήταν η βάση όλης αυτής της
αναγέννησης, όσο κι αν αυτό δεν φαίνεται με την πρώτη
ματιά. Και όμως κυρίες και κύριοι, κάποτε ήμασταν η πιο
διεφθαρμένη χώρα της ΕΕ. Είχαμε την αφέλεια να νομίζουμε
ότι όλα λύνονται με νόμους που θα προλάμβαναν το κακό …
Θυμάστε πόσο δυσκολεύτηκε ο προηγούμενος Πρόεδρος να
πείσει ότι χρειαζόμαστε 4 νέες φυλακές; Ο ανθρωπισμός μας,
για τον οποίο σαν Έλληνες είμαστε περήφανοι, μας έκανε να
ξεχνάμε ότι αυτοί που εγκληματούν σε βάρος μας δεν έχουν
θέση ανάμεσά μας.»
»Σήμερα, χάρη στην ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης, ο
πολίτης έχει ξανά εμπιστοσύνη στο Κράτος, στους Νόμους και
στους Θεσμούς μας.»
»Δημιουργήσαμε νέους θεσμούς, όπως οι “ποινές κοινωνικού
χαρακτήρα”. Με αυτές λύσαμε ένα τεράστιο πρόβλημα που
υπήρχε και συνήθως το κρύβαμε κάτω από το χαλί. Θυμηθείτε
για παράδειγμα, τι επιλογές είχαν οι Δικαστές, αν η Αστυνομία
συνελάμβανε έναν νεαρό που έκανε μία μικροκλοπή. Ή θα τον
αθώωναν, αν το θύμα της κλοπής δήλωνε ότι «ικανοποιήθηκε
πλήρως» ή θα ανέστειλαν την ποινή για να μην του λερώσουν
το μητρώο, ή ο Δικαστής θα έβαζε μία ποινή εξαγοράσιμη, που
θα πλήρωνε ο πατέρας του νεαρού. Αλλά αυτά μπορεί και να
ενθάρρυναν τον νεαρό να συνεχίσει, θεωρώντας ότι υπάρχει
ατιμωρησία. Υπήρχε φυσικά και η περίπτωση του “φουκαρά
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 179

νεαρού”, αυτού δηλαδή που δεν θα είχε την βοήθεια κανενός
και που σαν τον Γιάννη Αγιάννη θα μπορούσε να κλειστεί σε
μία φυλακή, για ένα αδίκημα μικρής σημασίας. Δηλαδή, είτε η
ποινή δεν θα ήταν δίκαιη (αθώωση) είτε δεν θα ήταν αρκετά
διαπαιδαγωγητική (εξαγορά) είτε δεν θα ήταν αναλογική
(φυλάκιση). Πόσο πιο απλά είναι σήμερα τα πράγματα, όπου
χάρη στον νέο αυτό θεσμό, ο νεαρός μπορεί να τιμωρηθεί με
μία ποινή που θα είναι και δίκαιη και διαπαιδαγωγητική, όπως
π.χ. να σκαλίζει το πράσινο σε πλατείες για 2-3 μήνες.»
»Ο θεσμός αυτός χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και σε πιο
σοβαρά εγκλήματα. Για παράδειγμα, ένας βιαστής, έγκλημα
που επισύρει βαρύτατες ποινές, μπορεί να τιμωρηθεί με ποινή
μειωμένη, αν δεχθεί να υποβληθεί σε “χημικό ευνουχισμό”.»
»Κάναμε επίσης αλλαγές σχετικά με τις φυλακές. Διαχωρίσαμε
τους κρατουμένους, ανάλογα με την βαρύτητα και την φύση
των εγκλημάτων. Δεν στέλνουμε κρατούμενους που υπέπεσαν
σε πιο “ελαφρά” αδικήματα, στα “πανεπιστήμια εγκλήματος”,
φυλακίζοντάς τους μαζί με βαρυποινίτες. Οι βαρυποινίτες και
γενικά όσοι δεν δικαιούνται αδειών, κρατούνται σε φυλακές
υψίστης ασφαλείας. Ενώ οι κρατούμενοι που επιδεικνύουν
μεταμέλεια και καλή συμπεριφορά, κρατούνται σε φυλακές
που παρέχουν δυνατότητες εργασίας, μόρφωσης και τεχνικής
εκπαίδευσης.»
»Λύσαμε επίσης μερικά σοβαρά προβλήματα που υπήρχαν
στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Δεν απαιτείται πλέον η
παράσταση συνηγόρου, ούτε για τον ενάγοντα ούτε για τον
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 180

εναγόμενο, κάτι που συχνά λειτουργούσε στο παρελθόν εις
βάρος των οικονομικά ασθενών. Και οι Δικαστές έχουν την
ευχέρεια αλλά και το καθήκον να εξετάζουν κάθε υπόθεση σε
όλο της το εύρος, χωρίς να περιορίζονται μόνο στα έγγραφα
που προσκομίζει η κάθε πλευρά, αλλά ζητώντας και κάθε άλλο
στοιχείο ή μαρτυρία που κρίνουν αναγκαία.»
»Πολλές άλλες αλλαγές έγιναν επίσης και πολλές ακόμη είναι
στη φάση του σχεδιασμού. Δεν θα σας πω πολλά για αυτές
που σχεδιάζονται, θα τα μάθετε όπως θα τα μάθω κι εγώ όταν
θα είναι έτοιμες. Ας μην ξεχνάμε ότι η Δικαιοσύνη μας είναι
πλέον πραγματικά ανεξάρτητη, ο ρόλος της κυβέρνησής μας
είναι πολύ περιορισμένος και μόνο συμβουλευτικός.»
»Όμως, επιτρέψτε μου να πω ότι η μεγαλύτερη αλλαγή που
έγινε ως τώρα, αλλαγή που είχε θεαματικά αποτελέσματα με
ελάχιστο κόστος, ήταν η επιτάχυνση που επιτύχαμε στην
απονομή Δικαιοσύνης. Αλλαγή που οφείλεται στην σκληρή
δουλειά και τις αμέτρητες υπερωρίες των Δικαστών μας και
των άλλων Δικαστικών Λειτουργών, ιδίως των Γραμματέων. Αν
δεν καταφέρναμε να αποσυμφορήσουμε τα Δικαστήρια από
τον τεράστιο αριθμό δικών που εκκρεμούσαν, το 2015-2016,
δεν θα φτάναμε στην σημερινή ταχύτητα απονομής. Δεν θα
φτάναμε ποτέ σε αυτό που βλέπουμε σήμερα: Ολοκλήρωση
των δικών σε πρώτο βαθμό σε διάστημα λίγων μηνών.»
Μίλησε ώρα πολλή ο νέος Πρόεδρος για την Δικαιοσύνη, δεν
είμαι νομικός και δεν μπόρεσα να τα συγκρατήσω όλα. Όμως
ένοιωσα ότι αισθανόταν και αυτός υπερήφανος, για το ότι
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 181

ζούσε σε μία χώρα με σύγχρονους και αποτελεσματικούς
θεσμούς και με γρήγορη απονομή Δικαιοσύνης.
Και είμαι βέβαιος ότι κατάλαβα καλά, ότι και αυτός και όσοι
τον άκουγαν, θεωρούσαν τις αλλαγές στην Δικαιοσύνη σαν
ένα από τα θεμέλια του εκσυγχρονισμού της Ελλάδας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 182

8.

Εξωτερική Πολιτική

«Η εξωτερική μας πολιτική είναι σταθερά προσηλωμένη στην
Ενωμένη Ευρώπη και στη συμμετοχή μας στο ΝΑΤΟ» τόνισε ο
Πρόεδρος. «Σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται
από αστάθεια, ο δικός μας ρόλος είναι ρόλος εξισορροπητικός,
πράγμα που επιβάλλεται και από την γεωγραφική μας θέση.
Στα Βαλκάνια, όλοι αναγνωρίζουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο
μας, γεγονός φυσιολογικό, όχι μόνο επειδή η οικονομία μας
είναι η ισχυρότερη της περιοχής, αλλά κι επειδή η διπλωματία
μας είναι σταθερά προσηλωμένη στην σταθερότητα.»
»Η ενωμένη Κύπρος αναπνέει πλέον ελεύθερα και άφοβα. Και
η Τουρκία, έχοντας υιοθετήσει ρεαλιστική πολιτική, μπορεί να
θεωρείται μία φίλη χώρα. Μετά την πολιτική αστάθεια της
προηγούμενης πενταετίας, η χώρα αυτή έκανε σωστά βήματα
για την σταθεροποίησή της, έχοντας απαρνηθεί οριστικά τα
επικίνδυνα σωβινιστικά οράματα του παρελθόντος, που λίγο
έλειψαν να την οδηγήσουν σε διχοτόμηση.»
»Οι γείτονες των Σκοπίων, συνειδητοποιούν και αυτοί ότι δεν
είναι δυνατόν να παίζουν με τη φωτιά. Έχουν τόσα εσωτερικά
προβλήματα, που δεν λύνονται με φανατισμούς αλλά μόνο με
ειλικρινή συνεργασία. Διαφορετικά, θα πάψουν να υφίστανται
σαν κράτος, και δεν θα φταίει κανείς για αυτό. Αν θέλουν να
επιβιώσουν, αν θέλουν να γίνουν δεκτοί στην Ε.Ε., θα πρέπει
να γίνουν ρεαλιστές.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 183

Δεν χρειάστηκε να πει πολλά ακόμη ο Πρόεδρος. Το ύφος της
ομιλίας του σε γέμιζε εμπιστοσύνη, ότι έλεγχε την κατάσταση
και ήξερε τι έλεγε.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 184

9.

Διαφθορά

Ένας από τους λίγους Νόμους που ψήφισε η Κυβέρνηση του
2015, ήταν ο νόμος «κατά της διαφθοράς», που τιμωρούσε
αυστηρότατα, με ελάχιστη ποινή φυλάκισης 20 ετών, κάθε
δημόσιο υπάλληλο ή πολιτικό που υπεξαιρούσε δημόσιο
χρήμα ή χρηματιζόταν, αλλά και οποιονδήποτε χρημάτιζε ΔΥ.
Θέλοντας να δείξει την αποφασιστικότητά της, η Κυβέρνηση
αυτή, προχώρησε και στην θεμελίωση 3 νέων φυλακών. Το
μήνυμα ήταν για όλους σαφές. Σχεδόν όλους, γιατί στην αρχή,
κάποιοι άργησαν μάλλον να το συλλάβουν, και κατέληξαν στις
φυλακές. Σε μία μάλιστα περίπτωση που εμπλέκονταν στελέχη
ΔΟΥ, οι ποινές έφθασαν τα δις και τρις ισόβια.
Στην ομιλία του ο νέος Πρόεδρος ήταν σαφής:
«Δεν εξαφανίστηκε εντελώς η διαφθορά στη χώρα, δεν είναι
δυνατόν κάτι τέτοιο. Αλλά κατατροπώθηκε. Και η χώρα μας
έχει πλέον έναν από τους χαμηλότερους δείκτες διαφθοράς
στην Ευρώπη. Θεωρούμε ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς
ήταν ο πιο βασικός παράγοντας για τις αλλαγές που έγιναν,
για την μεγάλη ανάπτυξη της Ελλάδας. Η ελευθερία, τόσο στην
οικονομία όσο και στην καθημερινή μας ζωή, δεν θα υπήρχε
αν δεν ήμασταν αμείλικτοι στο χτύπημα της παρανομίας και
της διαφθοράς.»
Και είχε δίκιο. Δεν μπορεί να υπάρξει ελεύθερη οικονομία,
χωρίς αυστηρή εφαρμογή των νόμων. Δεν υπάρχει ελευθερία
χωρίς ισονομία. Δεν μπορεί κανείς να χαρίζεται σε όποιον
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 185

ασύστολα καταπάτα τα δικαιώματα των άλλων, σε όποιον ζει
και πλουτίζει εις βάρος της κοινωνίας, με όπλο την απάτη.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 186

10.

Οικολογία

Ο Πρόεδρος αναφέρθηκε στην συνάντηση του Μόντρεαλ, που
έγινε το 2019, με θέμα το μέλλον του πλανήτη και έθεσε νέα
οικολογικά αλλά και κοινωνικά πρότυπα. Στην συνάντηση
αυτή, ΗΠΑ, Ε.Ε., μαζί με την Βραζιλία, την Ιαπωνία, την Κορέα,
τον Καναδά και την Αυστραλία, πίεσαν με κάθε τρόπο την
Κίνα, την Ινδία και την Ρωσία να θέσουν αυτοπεριορισμούς
στην ασύδοτη (όσον αφορά την κατασπατάληση φυσικών
πόρων) ανάπτυξή τους.
Σε αντάλλαγμα, επιτεύχθηκε η λεγόμενη «Συμφωνία της
πράσινης ειρήνης». Στο βάθος της συμφωνίας αυτής, ήταν η
αντίληψη που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται από το 2016, ότι
η συνεχώς επιταχυνόμενη ανάπτυξη που σημειώθηκε τα
τελευταία 100 χρόνια μπορούσε να επιβραδυνθεί, συνειδητά,
χωρίς κανένα κίνδυνο. Ο ΟΗΕ ανέλαβε τον ρόλο του επόπτη
στην προσπάθεια αυτή. Αλλά κυρίως τον ανέλαβαν οι ίδιοι οι
πολίτες του κόσμου.
Το βασικό σύνθημα ήταν:
«Πώς είναι δυνατόν, ο πλανήτης να έχει τόσο πλούτο, και να
υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που υποφέρουν από πείνα,
αναλφαβητισμό και έλλειψη κάθε κοινωνικής προστασίας;»
Η μικρή μας Ελλάδα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην συμφωνία
αυτή. Υπενθυμίζοντας την αξία του μέτρου στη ζωή, δίνοντας
μάχες για να πείσει ότι δεν πρέπει να βάζουμε σε κίνδυνο το
μέλλον των παιδιών μας, για μία ανάπτυξη δίχως έλεγχο.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 187

Όλοι οι αρχαίοι σοφοί «επιστρατεύθηκαν», και όχι μόνο οι
δικοί μας. Χρειάστηκε να «συνεργαστούν» ο Σωκράτης και ο
Πλάτων με τον Κομφούκιο και τον Βούδα. Και στο τέλος, όλοι
ένοιωθαν βέβαιοι πως δεν θα μετάνοιωναν για όσα είπαν και
συμφώνησαν …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 188

11.

Η αξιοποίηση των υδρογονανθράκων

Και η προεδρική ομιλία έκλεισε με ένα πολύ ενδιαφέρον
θέμα: Τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Είπε ο Πρόεδρος:
«Όταν άρχισαν να φαίνονται τα πρώτα σίγουρα στοιχεία για
τα τεράστια αποθέματα υδρογονανθράκων που έκρυβαν το
Ιόνιο και το Λιβυκό Πέλαγος, ο προηγούμενος Πρόεδρος είχε
δώσει συνέντευξη στην τηλεόραση, λέγοντας μεταξύ άλλων:
“Ο πλούτος που ανακαλύφθηκε, μπορεί να κάνει πλουσιότερη
την Ελλάδα ή να κάνει πλουσιότερες άλλες χώρες.”
»Οι περισσότεροι δεν είχαν καταλάβει αρχικά τι εννοούσε,
είτε επειδή ήταν επηρεασμένοι από τις ιδεοληψίες τους, είτε
επειδή απλά τους μπέρδεψε η φράση αυτή. Πολλοί είδαν τα
όνειρά τους για "χρυσά κουτάλια" να γκρεμίζονται.»
»Ο απελθών Πρόεδρος ήταν έξυπνος άνθρωπος, που έπιανε
με την πρώτη τις αντιδράσεις και τις ανησυχίες του κόσμου.
Έτσι έδωσε και μία δεύτερη συνέντευξη, με σκοπό να εξηγήσει
αυτήν ακριβώς τη φράση.
"Σας μπέρδεψα" είχε πει, "και ζητώ συγγνώμη".
Και ο νέος μας Πρόεδρος επανάλαβε αυτολεξεί όσα είχε πει ο
προκάτοχός του, τρία χρόνια πριν:
"Δεν ήθελα ούτε να υποτιμήσω την αξία των ευρημάτων ούτε
να αφήσω υπονοούμενα ότι θα τα εκμεταλλευθούν ληστρικά
οι ξένοι ή κάποιοι ολιγάρχες. Άλλο ήθελα να πω. Τα έσοδα της
χώρας θα αυξηθούν, σε βαθμό πολύ μεγαλύτερο από ότι
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 189

υποθέταμε. Και αυτό θα σημαίνει πλούτο για κάθε πολίτη μας.
Όμως, για σκεφθείτε: Αυτό έχει συμβεί ξανά στο παρελθόν, σε
πολλές χώρες, και τα αποτελέσματα δεν ήταν πάντα καλά.
Υπήρξαν χώρες όπως η Νορβηγία, που αξιοποίησαν σωστά τον
πλούτο αυτό και έγιναν πολύ δυνατότερες, επιτυγχάνοντας
μία ευρύτερη και πολύπλευρη ανάπτυξη. Υπήρξαν και άλλες,
που απλά μοίρασαν τον πλούτο αυτό, δίκαια ή άδικα, αλλά
τελικά επωφελήθηκαν μόνο αυξάνοντας την κατανάλωση.
Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Οι χώρες αυτές έγιναν μεγάλοι
εξαγωγείς υδρογονανθράκων, αλλά και μεγάλοι εισαγωγείς
καταναλωτικών προϊόντων και υπηρεσιών. Αντί να ενισχύσουν
με τα κέρδη την πραγματική οικονομία τους, έκαναν τελικά
πλουσιότερους και ισχυρότερους τους προμηθευτές τους, από
τους οποίους έφθασαν να εξαρτώνται ακόμη και για την
διατροφή τους."
"Τι λέω λοιπόν; Λέω ότι ο πλούτος αυτός πρέπει πρώτα απ'
όλα να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη της πραγματικής
οικονομίας μας, για την ανάπτυξη της παραγωγής προϊόντων
και υπηρεσιών από εμάς τους ίδιους."
"Θέλουμε να φτιάξουμε μεγαλύτερα διυλιστήρια; Λιμάνια,
δρόμους, τηλεπικοινωνίες, αεροδρόμια; Θα τα φτιάξουμε,
αλλά με τους δικούς μας ανθρώπους και με τεχνογνωσίες που
θα ανήκουν σε εμάς. Θα χρειαστούμε στο μέλλον περισσότερα
αυτοκίνητα, ιατρικά μηχανήματα, και ότι άλλο βάζει ο νους ...
Ε, ας μάθουμε να φτιάχνουμε τα δικά μας. Θα χρειαστούμε
ενίσχυση της άμυνάς μας ... θα πρέπει να γίνουμε όσο γίνεται
περισσότερο αυτόνομοι. Φτιάχνοντας τα δικά μας πλοία,
ραντάρ, τανκς, πυραύλους, αεροπλάνα, δορυφόρους ..."

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 190

“Έχουμε την ευκαιρία να κάνουμε την Ελλάδα μία πραγματικά
ανεπτυγμένη χώρα! Τα κέρδη από το πετρέλαιο και το φυσικό
αέριο δεν θα τα σπαταλήσουμε στην κατανάλωση. Θα τα
χρησιμοποιήσουμε συνετά, χρηματοδοτώντας την ανάπτυξη.
Θα φτιάξουμε μία "Τράπεζα Ανάπτυξης", με κεφάλαια από τα
κέρδη των υδραγονανθράκων. Και με αυτή σαν εργαλείο, θα
χρηματοδοτούμε κάθε ιδιωτική αναπτυξιακή προσπάθεια,
καθώς και την Παιδεία μας και την Έρευνα. Θα σταματήσουμε
έτσι να δανειζόμαστε από άλλους για την ανάπτυξή μας. Στην
Τράπεζα αυτή, που θα λειτουργεί με αυστηρά κριτήρια ώστε
να είναι κερδοφόρα, θα είναι μέτοχοι το Κράτος, αλλά και ο
κάθε ιδιώτης, Έλληνας ή ξένος, που θα εμπιστευθεί το έργο
και τις προοπτικές της.»
Ο νέος Πρόεδρος τόνισε ότι δεν είχε σκοπό να απομακρυνθεί
από τις γραμμές αυτές:
«Θα συνεχίσω το μεγάλο έργο που ξεκίνησε ο προκάτοχός
μου. Η "Τράπεζα Επενδύσεων", που ιδρύθηκε το 2018, με
αρχικό κεφάλαιο 3 δις ευρώ, έχει σήμερα κεφάλαια άνω των
100 δις. Από αυτά, το κράτος συμμετείχε με 27 δις, κέρδη από
τα κοιτάσματα και τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, ενώ το
υπόλοιπο ποσό συμπληρώθηκε σταδιακά από μικρούς και
μεγάλους επενδυτές. Διαθέτουμε 100 δις που επενδύονται
στην ανάπτυξη της οικονομίας μας, στην καινοτομία και την
επιχειρηματικότητα. Και από αυτό επωφελούμαστε όλοι.»

Έτσι είναι. Ο νοικοκύρης, αν κερδίσει το λαχείο, δεν μοιράζει
τα χρήματα δεξιά και αριστερά. Δεν τα ξοδεύει μέχρι να μη
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 191

μείνει τίποτα. Ο νοικοκύρης τα επενδύει. Βελτιώνει τη ζωή του
αλλά σκέπτεται πάντα ότι έχει και παιδιά και εγγόνια. Και ότι
πρέπει να φροντίσει και για αυτά.
Τον πλούτο της χώρας, δεν τον κληρονομήσαμε από τους
προγόνους μας. Τον έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας. Και
πρέπει να τον επιστρέφουμε σε αυτά με τόκο …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 192

Σχόλια για το όραμα
Δεν ξέρω αν σας άρεσε το «όνειρο» που είδα. Άλλωστε, αυτό
που έχει σημασία είναι ότι η περιγραφή του πώς άλλαξαν τα
πράγματα, θα μπορούσε να είναι και διαφορετική. Δεν είναι
εκεί το θέμα, όπως δεν είναι και στο ποιες ήταν οι πολιτικές
αντιλήψεις του καθενός από τους δύο «Προέδρους» που είδα
στο όνειρό μου.
Δεν θεωρώ ότι έχει σημασία αν ο ένας από αυτούς ήταν πιο
δεξιός και ο άλλος πιο αριστερός. Όπως δεν έχει σημασία αν
ήταν νέοι ή παλαιοί πολιτικοί. Ποιος είπε ότι δεν υπάρχουν
σήμερα πολιτικοί που θα μπορούσαν να εκλεγούν Πρόεδροι
Δημοκρατίας αύριο; Αυτά τα αποφασίζει ο λαός με την ψήφο
του, όχι ο «φωτισμένος συγγραφέας» …
Εντάξει, δεν κρύβω ότι στο βιβλίο προέβαλα περισσότερο τις
δικές μου πολιτικές απόψεις, τα όσα πιστεύω εγώ. Αλλά αυτό
είναι λογικό, δεν είναι; Τι θέλατε να προβάλλω; Το όνειρο που
μου διηγήθηκε κάποιος άλλος;
Όμως, το λέω και πάλι, θεωρώ δευτερεύον αν οι «Πρόεδροι»
θα είχαν τις δικές μου ή άλλες απόψεις. Θεωρώ κύριο το ότι
φτιάχτηκε ένα σύστημα σταθερό (Προεδρική Δημοκρατία) και
ότι πάρθηκαν μέτρα που ήταν αναγκαία, χωρίς τον φόβο του
πολιτικού κόστους. Και θεωρώ επίσης κύριο το να χτυπηθεί η
διαφθορά και το πελατειακό κράτος. Επειδή μόνο έτσι θα
έχουμε πραγματική Δημοκρατία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 193

Στην οικονομία πρότεινα ένα σύστημα που να βασίζεται στον
χαρακτήρα των Ελλήνων. Και αυτό δεν θα μπορούσε να είναι
άλλο από ένα σύστημα βασισμένο στην Ελευθερία. Ελευθερία
που να παρέχει σε όλους ευκαιρίες και να προστατεύεται από
αυστηρή εφαρμογή των Νόμων. Προστατεύοντας ταυτόχρονα
τους αδύναμους και άτυχους. Τον βαθμό προστασίας διαλέξτε
τον εσείς, όταν μεθαύριο θα ψηφίσετε τους Προέδρους που
θα μας κυβερνήσουν.
Η χώρα χρειάζεται ένα σταθερό πολιτικό σύστημα, με τήρηση
των Νόμων και αυστηρή τιμωρία όσων τους παραβιάζουν.
Και μία οικονομία που θα είναι ελεύθερη από γραφειοκρατίες
και υπέρογκους φόρους. Αν τα έχει αυτά, η χώρα θα
προοδεύσει με γρήγορα βήματα, εκπλήσσοντάς μας.
Και η Παιδεία μας, που ποτέ δεν ήταν σε χαμηλά επίπεδα, κι
ας κινδύνευσε να καταρρεύσει τις τελευταίες δεκαετίες, θα
είναι μία Παιδεία αντάξια των παραδόσεων του λαού μας, του
λαού που έδωσε τα φώτα του Πολιτισμού σε όλο τον δυτικό
κόσμο.
Ελευθερία - Σταθερότητα – Οικονομία – Παιδεία
Αυτά θα είναι τα σταθερά θεμέλια, στα οποία θα οικοδομηθεί
η νέα Ελλάδα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 194

Επίλογος του οράματος
Αυτά «είπε ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος» … «Είπε» και άλλα
πολλά. Που έδειχναν ότι η χώρα λειτουργούσε όπως έπρεπε
και έβλεπε το μέλλον με αισιοδοξία.
Και δεν είναι μόνο το τι έλεγε, αλλά και το πώς τα έλεγε. Αυτός
δεν μιλούσε σαν τους παλιούς πολιτικούς. Καταλάβαινες τι
έλεγε. Και του άρεσε να μιλάει και με παραδείγματα. Μιλούσε
καθαρά, με λόγια απλά, που τα καταλάβαιναν όλοι. Επειδή
δεν είχε τίποτα να κρύψει. Δεν έκρυβε τις δυσκολίες ούτε τις
επιπτώσεις της κάθε απόφασης. Γι’ αυτό και ενέπνεε σιγουριά
σε όσους τον άκουγαν.
Θα το ξαναπώ: Δεν μιλούσε σαν τους παλιούς πολιτικούς.
Επειδή δεν ήταν παλιός πολιτικός, ούτε ήθελε να τους μοιάσει
σε τίποτα. Αυτός θεωρούσε τον εαυτό του, πρώτα απ’ όλα,
πολίτη. Και μιλούσε στους συμπολίτες τους, όπως θα τους
μιλούσε κι αν τα έλεγε στους γονείς του ή στα παιδιά του ή
στα αδέρφια του: Με σεβασμό, με αγάπη και σαν ίσος προς
ίσους. Και έτσι ήταν και ο προκάτοχός του, τον οποίο τον
τιμούσε βαθιά, παρ’ όλο που διαφωνούσε με αυτόν σε πολλά
ζητήματα.
Οι δυο τους είχαν διαφορετικές ιδέες για το τι ήταν καλύτερο
για τη χώρα, αλλά και οι δύο συμφωνούσαν στο ότι πάνω
από αυτούς και τις ιδέες τους ήταν η ίδια η χώρα, ήταν η ζωή
και η ευτυχία των συμπολιτών τους. Και ήξεραν να τιμούν ο
ένας τον άλλο, είχαν εργαστεί μαζί σε κάθε σοβαρό ζήτημα
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 195

και ήξεραν να συμβιβάζουν τις διαφωνίες τους έτσι ώστε να
βρίσκονται λύσεις. Ήταν εξ ίσου πατριώτες και ανιδιοτελείς
και εμπιστεύονταν την λαϊκή ετυμηγορία για το ποιος από
τους δύο θα κυβερνούσε. Όταν διαφωνούσαν μεταξύ τους,
πρώτα προσπαθούσε να πείσει ο ένας τον άλλο, και αν αυτό
δεν γινόταν, προσπαθούσαν να βρουν τη λύση που ταίριαζε
στη σκέψη και των δύο, τη λύση που θα έκανε τη χώρα να
πάει άλλο ένα βήμα προς τα εμπρός.
Είχαν συνεργαστεί στην «προσωρινή» Κυβέρνηση του 2016.
Αλλά καλύτερα να σας διηγηθώ και αυτή την ιστορία.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 196

Πώς έγινε η μεγάλη πολιτική αλλαγή
Όλα ξεκίνησαν στις αρχές Μαρτίου του 2014. Ενώ τα κανάλια,
τα sites και οι εφημερίδες ασχολούνταν με τα γκάλοπ για τις
Ευρωεκλογές και με τα ατελείωτα παζαρέματα με την Τρόικα,
σαν από το πουθενά, εμφανίστηκε ξαφνικά ένα νέο Κίνημα, με
τίτλο «το Ποτάμι».
Επί κεφαλής ήταν ένας δημοσιογράφος, που ήταν γνωστός για
το χαμηλό προφίλ και την ευγένειά του. Δεν ήταν από αυτούς
τους δημοσιογράφους που έχουν γνώμη επί παντός θέματος,
από ναυάγια και σεισμούς και ΑΟΖ και διεθνές δίκαιο, μέχρι
οικονομικά και πολιτική. Και δίπλα του εμφανίστηκαν πολίτες
ανώνυμοι αλλά και επώνυμοι. Δεν ήταν παλαιοί πολιτικοί και
το μόνο που μπορούσαν να πουν, όσοι γνώριζαν κάτι για
μερικούς από αυτούς, είναι ότι ήταν έντιμοι άνθρωποι.
Αυτό που έκανε εντύπωση ήταν οι απλές και καθαρές θέσεις.
Η σαφής δήλωση ότι η κρίση είναι πρώτα απ’ όλα πολιτική. Σε
ερωτήσεις που προσπαθούσαν να τοποθετήσουν το «ποτάμι»
ιδεολογικά σε κάποιο χώρο, ο ιδρυτής του απαντούσε ότι «το
πρόβλημα της χώρας δεν είναι η Αριστερά ή η Δεξιά», γι’ αυτό
και «δεν θα ανήκει ούτε στη μία ούτε στην άλλη πλευρά».
«Το πρόβλημα της χώρας είναι το ακυβέρνητο καράβι που
πρέπει να σωθεί» δήλωσε στην πρώτη συνέντευξη τύπου. Και
συμπλήρωσε πως «όταν σωθεί, τότε θα αποφασίσει εάν θα
είναι λίγο αριστερά ή λίγο δεξιά».

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 197

Με κεντρικό σύνθημα «Πολιτική χωρίς κομματικό παρελθόν»
και σαφείς αναφορές στην διαφθορά, την ατιμωρησία και το
πελατειακό κράτος, το νέο κόμμα ξεπέρασε το 6% σε γκάλοπ
που έγινε, λίγες ημέρες μετά την πρώτη εμφάνισή του.
Μεγάλη εντύπωση προκάλεσε η απάντηση που έδωσε ο
ιδρυτής σε ερώτηση για το αν θα είναι ο ίδιος υποψήφιος για
την Ευρωβουλή. Απάντησε ότι δεν θα είναι, θεωρώντας ότι
υπάρχουν άτομα πιο κατάλληλα από αυτόν. Είπε επί λέξει ότι:
«Επιδίωξη είναι να στελεχώσουν την ευρωλίστα άτομα που
αντιλαμβάνονται τα πράγματα όπως ο ίδιος και να έχουν τα
εφόδια να μας εκπροσωπήσουν επάξια στην Ευρωβουλή. Θα
πρέπει να γνωρίζουν άριστα ξένες γλώσσες και να έχουν
κάποιο μορφωτικό επίπεδο και να χειρίζονται τα ευρωπαϊκά
θέματα. Στην Ευρωβουλή θα πρέπει να βρίσκονται οι άριστοι,
δηλαδή εκείνοι που έχουν τα απαραίτητα προσόντα.»
Τα κυριώτερα σημεία της πρώτης διακήρυξης του «ποταμιού»
ήταν τα εξής:

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 198

Το ποτάμι – αποσπάσματα από τις θέσεις
 Δεν είναι ανάγκη να είμαστε ίδιοι για να είμαστε ίσοι,
και δεν είναι ανάγκη να είμαστε ίδιοι για να είμαστε
ενωμένοι. Από τη σύνθεση του διαφορετικού
προκύπτουν οι καλύτερες λύσεις, οι υγιέστερες
κοινωνίες.
 Με το πέρασμα του χρόνου, οι όροι Αριστερά και
Δεξιά έχουν καταλήξει να σημαίνουν πολλά
διαφορετικά και ενίοτε αντιφατικά πράγματα. Πόσο
σχετικός είναι ο άξονας Αριστεράς – Δεξιάς σήμερα
και τι προστιθέμενη αξία έχει η τοποθέτηση ενός
κόμματος ή κινήματος πάνω σε αυτόν τον άξονα;
Ποιος έχει το μονοπώλιο των λύσεων και των καλών
ιδεών;
 Η επιβίωση μιας χώρας δεν μπορεί να εξαρτάται από
την καλοσύνη των δανειστών της. Ωραία λοιπόν, θα
στείλουμε τους καλύτερους διαπραγματευτές – αυτό
είναι εύκολο. Το θέμα είναι όμως τι κάνεις εσύ για την
πατρίδα σου και όχι τι σκόντο θα σου κάνουν αυτοί
που σε δανείζουν. Πώς θα ξαναχτίσεις την οικονομία;
Ποιοι θα επενδύσουν; Πώς θα έρθουν πίσω τα λεφτά;
Ποιοι θα πάρουν το ρίσκο και πώς θα τους κάνεις να
σε εμπιστευτούν;
 Δεν έχω τίποτα με τους κολοσσούς που έρχονται από
την Αμερική ή τη Ρωσία αλλά ντρέπομαι όταν στα
ράφια βλέπω ελληνικά βότανα σε συσκευασία Κίνας.
Οι Έλληνες καινοτομούν στο εξωτερικό και εδώ
παλεύουν με τους φόρους και τη γραφειοκρατία.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 199

 Νέοι επαγγελματίες (είτε δουλεύουν είτε όχι) πρέπει
κάθε μήνα να πληρώνουν για ασφάλιση «μισό μισθό».
Αντί να επιβραβεύουμε αυτούς που δημιουργούν, να
τους δίνουμε κίνητρα να κάνουν τις δικές τους
δουλειές, αναμασάμε τις ίδιες και τις ίδιες ιστορίες
φοροδιαφυγής. Κάθε μήνα ανακοινώνεται ένας νέος
φόρος ή «διορθώνεται» ένας παλιός.
 Οι δικαστικές αποφάσεις καθυστερούν 5, 7, 10 χρόνια.
Οι φτωχοί δεν μπορούν να βρουν το δίκιο τους και οι
φυλακές είναι γεμάτες με προφυλακισμένους.
 Θα πρέπει να γυρίσουμε στην αρχή και να κάνουμε
μια νέα κοινωνική συμφωνία: Δικαιοσύνη στα μικρά
και τα μεγάλα. Δικαιοσύνη, αξιολόγηση, αξιοκρατία.
Αυτό θα κρατήσει εδώ τα νέα μυαλά που σήμερα
φεύγουν σαν κυνηγημένα γιατί ξέρουν ότι δουλειές
στην Ελλάδα κάνουν οι «κολλητοί» και τα «λαμόγια».
Αυτός ο φαύλος κύκλος πρέπει να σπάσει.
 Κατάργηση όλων των προστατευτικών διατάξεων που
είχαν οδηγήσει στο ακαταδίωκτο των πολιτικών.
 Εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια για να πάψει επιτέλους
να κυκλοφορεί το μαύρο πολιτικό χρήμα. Τις
τελευταίες δεκαετίες βρισκόμαστε συνεχώς σε μια
εσαεί προεκλογική περίοδο. Η κυβέρνηση δεν τολμά
γιατί υπάρχει το πολιτικό κόστος και η αντιπολίτευση
δεν συναινεί γιατί «σήμερα – αύριο πέφτει η
κυβέρνηση». Και από κοντά οι υποστηρικτές με τα
μεγάλα πορτοφόλια. Κάποιοι τζογάρουν στην
«πτώση», κάποιοι στην «παραμονή» και οι πιο
χουβαρντάδες «παίζουν» σε όλα τα ταμπλό.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 200

 Άνθρωποι χωρίς κανένα δείγμα γραφής πουθενά, να
τους ακούς να λένε «όταν θα έρθω στα πράγματα θα
τα αλλάξω όλα». Πώς; Δούλεψες; Έχεις ανεβάσει έστω
ένα ρολό μαγαζιού στη ζωή σου; Κατάφερες ποτέ κάτι
μόνος σου; Όχι! Έχουν όμως το κληρονομικό χάρισμα
της πολιτικής.
 Τα προβλήματα της χώρας δεν μπορεί να τα λύσει πια
κανένα 25%. Πρέπει να υπάρξει ένα εθνικό σχέδιο και
ένα 50% που θα κάνει και τους άλλους Ευρωπαίους να
αισθανθούν ότι «αυτή τη φορά οι Έλληνες είναι
αποφασισμένοι». Πώς θα προκύψει αυτό το 50%; Με
συνεργασίες βέβαια. Όχι με την ενότητα των δικών
μας, αλλά με την ενότητα των διαφορετικών.
 Για να φύγουμε μπροστά πρέπει να γκρεμίσουμε το
γραφειοκρατικό σύστημα που θρέφει τα κόμματα.
 Στην Ευρώπη όπως και στην Ελλάδα, εχθροί μας είναι
οι λαϊκιστές, οι εθνικιστές, οι ευρωσκεπτικιστές. Η
Ευρώπη είναι η οικογένειά μας. Θα συγκρουστούμε με
κάποιους «γέρους θείους», θα σκίσουμε κάποια παλιά
κιτάπια και να συντάξουμε νέα, δε θα φύγουμε όμως,
ούτε θα το παίζουμε μουτρωμένοι. Η Ευρώπη είναι το
μεγάλο σχολείο της ενότητας του διαφορετικού.
 Αυτοί που οδήγησαν τη χώρα στο σημερινό αδιέξοδο
δεν μπορούν να της δώσουν νέα ορμή. Οι μίζες έγιναν
συνώνυμο της πολιτικής. Κάποιοι συμμετείχαν κάποιοι
δεν αντέδρασαν. Ας κάνουν λοιπόν στην άκρη.
 Δεν μπορούν να μας σώσουν ούτε όσοι είναι δέσμιοι
θεωριών του 19ου αιώνα. Δεν θα μας σώσουν αυτοί,

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 201

που και σήμερα ακόμη επαναλαμβάνουν ότι η Ελλάδα
θα σωθεί αν … επιστρέψει στο παρελθόν.
 Δεν είναι εύκολο, να αλλάξουμε συνήθειες. Αλλά δεν
υπάρχει άλλος δρόμος για να αλλάξουμε ζωή.
Από την πρώτη στιγμή, κάθε ένας που ένοιωθε να κινδυνεύει
από το νέο κίνημα, προσπάθησε να το στριμώξει: Πείτε μας τις
θέσεις σας, γιατί ο τάδε είπε έτσι, πώς διεκδικείτε την ψήφο
μας χωρίς σαφές πρόγραμμα …
Η απάντηση ήταν σαφής, για όσους ήθελαν να καταλάβουν.
Και αυτοί που ήθελαν να καταλάβουν, ήταν οι περισσότεροι:
«Εμείς δεν ενωθήκαμε για να κυβερνήσουμε στα επόμενα 30
χρόνια. Ενωθήκαμε για να αλλάξουμε ένα σύστημα βασισμένο
στη διαφθορά και στην εξυπηρέτηση ημετέρων. Ενωθήκαμε
για να κάνουμε τις αλλαγές που έχει ανάγκη η Ελλάδα.»
Και στην ερώτηση για το ιδεολογικό στίγμα του ποταμιού, η
απάντηση ήταν εξ ίσου απλή και σαφής:
«Η Ελλάδα είναι μία χώρα, στην οποία η αστική επανάσταση
δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ενωθήκαμε με βάση το 2ο άρθρο της
Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του ανθρώπου, που λέει ότι:
Σκοπός κάθε πολιτικής ένωσης αποτελεί η διατήρηση των
φυσικών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Τα δικαιώματα αυτά είναι η ελευθερία, η ιδιοκτησία, η
ασφάλεια και η αντίσταση στη βία.»

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 202

Τα γεγονότα που ακολούθησαν
Το Ποτάμι ξεκίνησε αμέσως δυναμικά. Επειδή η παρουσία του
ήταν μία αναγκαιότητα. Εξέφραζε αυτούς που επί 4 χρόνια, σε
όλα τα γκάλοπ, δήλωναν «άλλο κόμμα» ή «κανένα κόμμα».
Με λίγα λόγια, αν δεν ήταν το Ποτάμι, θα ήταν ένα άλλο
κόμμα ή κίνημα, με άλλο όνομα αλλά με τα ίδια βασικά
χαρακτηριστικά. Όπως φάνηκε στη συνέχεια, ετοιμάζονταν
δεκάδες παρόμοια κόμματα, δεκάδες άλλα «ποτάμια». Που
ήταν πιο δεξιά ή πιο αριστερά, ανάλογα με τους πρωτεργάτες
τους.
Το Ποτάμι, δεν είναι κόμμα με την συνηθισμένη μορφή που
είχαν και έχουν τα κόμματα. Δεν είναι δηλαδή βασισμένο σε
ένα σύνολο θέσεων και σε μία σαφή ιδεολογική απόχρωση.
Στην ουσία είναι ένα κίνημα ή (αν προτιμάτε) μία άτυπη και
άδηλη συμμαχία, με βάση 5-10 κύριες θέσεις. Είναι προϊόν της
κρίσης και αυτή έχει σαν στόχο.
Δεν θέλω να υποτιμήσω τον Θεοδωράκη και τους συνεργάτες
του. Άλλωστε, αν το εγχείρημά τους ευοδωθεί, θα κερδίσουν
δίκαια τη θέση τους στην Ιστορία του τόπου μας.
Θέλω απλά να επισημάνω ότι ο Έλληνας, όταν θεωρήσει ότι
οι συνθήκες είναι κρίσιμες και ότι τα πράγματα «δεν πάνε
άλλο», ξέρει να ενώνεται κάτω από την ηγεσία της στιγμής,
ξεπερνώντας ιδεολογικές διαφορές.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 203

Σε εποχές κρίσιμες, ο Έλληνας αναπτύσσει ένα κριτήριο και
μία ωριμότητα, που ξεπερνάει τους ηγέτες.
Τι θέλω να πω με αυτό; Θέλω να πω ότι όπως το 1821, όπως
το 1912-13, όπως το 1940-41, όπως στην Εθνική Αντίσταση, οι
Έλληνες ενώνονται λόγω της κρισιμότητας των στιγμών και
όχι με βάση ποιος είναι ο ηγέτης.
Γι’ αυτό και δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αν ο ηγέτης λεγόταν
Μιλτιάδης, Θεμιστοκλής, Παυσανίας, Αλέξανδρος, Υψηλάντης,
Κολοκοτρώνης, Παπαφλέσσας, Καποδίστριας, Κωνσταντίνος,
Βενιζέλος, Μεταξάς ή Βελουχιώτης.
Δεν ήταν ο ηγέτης που ένωνε τους Έλληνες.
Οι ιστορικές συνθήκες ενώνουν τους Έλληνες.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 204

Οι εκλογές – Η πρώτη Κυβέρνηση
Στο μικρό διάστημα που απέμενε ως τις Ευρωεκλογές, και
παρά τον πόλεμο που έγινε, το Ποτάμι κατάφερε να ξεπεράσει
το 10%, δημιουργώντας μία νέα πραγματικότητα.
Οι Εθνικές Εκλογές έγιναν το φθινόπωρο του 2015. Και σε
αυτές το Ποτάμι (που συνεχώς διεύρυνε την βάση του με νέες
εισχωρήσεις και συνεργασίες) θριάμβευσε, με ποσοστό πάνω
από 30%. Ενώ πολύ πίσω του, σχεδόν 10 μονάδες, ήταν ο
ΣΥΡΙΖΑ, και μετά η ΝΔ με ποσοστό λίγο πάνω από 15%, και
ακολουθούσαν με χαμηλά ποσοστά η ΧΑ, η «Ελιά», το ΚΚΕ, η
ΔΗΜΑΡ, οι ΑνΕλ και άλλοι.
Αξίζει να ειπωθεί το εξής: Πολλοί από τους «πρωτομάστορες»
του κινήματος δεν συμμετείχαν (σαν υποψήφιοι Βουλευτές)
στις εθνικές εκλογές Όταν ρωτήθηκαν, απάντησαν ότι:
«Για να χτιστεί το γεφύρι, κάποιοι έπρεπε να παραστήσουν τη
“γυναίκα του πρωτομάστορα”. Χωρίς τη θυσία της, δεν θα
ομονοούσαν οι μαστόροι και η “Άρτα” δεν θα είχε γεφύρι.»
Στην Ελληνική αλλά και στην παγκόσμια Μυθολογία, πολλές
φορές χρειάστηκε μία Ιφιγένεια, ένας Ισαάκ, ένας Πρόδρομος
ή μια γυναίκα του πρωτομάστορα … Συγχωρείστε με για την
σύντομη παρένθεση, συνεχίζω την «εξιστόρηση»:
Όταν δόθηκε η εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης, το Ποτάμι
δήλωσε ότι επιθυμεί τον σχηματισμό μίας Κυβέρνησης με
ευρεία στήριξη και διάρκεια ενός μόνο έτους, όσο χρειάζεται
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 205

για την διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος για Συνταγματική
αλλαγή, αλλά και για την λήψη μερικών άμεσων οικονομικών
μέτρων.
Η προειδοποίηση προς τα άλλα κόμματα ήταν σαφής: Αν δεν
συμφωνείτε, θα πάμε αμέσως σε επόμενες εκλογές. Κανένα
άλλο κόμμα δεν συμφωνούσε πραγματικά. Αλλά και κανένα
δεν τολμούσε να ζητήσει εκλογές, διαβλέποντας ότι το Ποτάμι
θα έπαιρνε ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό σε επόμενες εκλογές.
Το ρεύμα ήταν σαφώς υπέρ του.
Έτσι, όταν ζητήθηκε ψήφος εμπιστοσύνης στη Βουλή, τα
περισσότερα κόμματα προτίμησαν την αποχή ή την «ψήφο
κατά συνείδηση». Στην ουσία προτίμησαν να αξιοποιήσουν
τον χρόνο ως το Δημοψήφισμα, προσπαθώντας να μαζέψουν
ξανά τις δυνάμεις τους. Και σαν «plan B» είχαν κατά νου την
προσπάθεια να νικήσουν στις πρώτες άμεσες Προεδρικές
Εκλογές που θα ακολουθούσαν το δημοψήφισμα.
Σχηματίστηκε έτσι μία Κυβέρνηση Μειοψηφίας. Που από την
πρώτη στιγμή εντυπωσίασε με την σύνθεση της, που είχε μόνο
έναν παλαιό πολιτικό, και αυτόν από άλλο κόμμα. Περιείχε,
όμως άτομα που γνώριζαν το αντικείμενο που ανέλαβαν.
Υπουργός Άμυνας ορίστηκε ένας πρώην Αρχηγός ΓΕΕΘΑ.
Υπουργός Εξωτερικών ένας παλαιός και έμπειρος Διπλωμάτης.
Στο Δημόσιας Τάξης ορίστηκε ένας Υπουργός από άλλο κόμμα,
που είχε εργαστεί κατά το παρελθόν με επιτυχία στη θέση
αυτή. Υπουργός Οικονομίας διορίστηκε ένας επιχειρηματίας,
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 206

που, όσοι τον γνώριζαν, είχαν να λένε για το ήθος και τις
ικανότητές του. Στο Υπουργείο Εσωτερικών ένας συνταξιούχος
ΔΥ. Μην σας πω για όλα τα Υπουργεία, θα σας πω μόνο ότι
όλα μαζί ήταν μόνο 17 και ότι αυτό που εντυπωσίασε ακόμη
περισσότερο ήταν ότι όλοι οι Υφυπουργοί και Γενικοί
Γραμματείς ήταν εν ενεργεία ή συνταξιούχοι υπάλληλοι του
κράτους!
Από την πρώτη σχεδόν στιγμή, διάφοροι κατευθυνόμενοι
δημοσιογράφοι της τηλεόρασης προσπάθησαν να βρουν κενά
στο παρελθόν των νέων Υπουργών. Κάτι, ότι να ’ναι, στην ζωή
τους την επαγγελματική ή την προσωπική. Αλλά μάταια. Το
μόνο που κατάφεραν ήταν να μειώσουν την ακροαματικότητα
των σταθμών τους, ακόμη περισσότερο.
Και φτάσαμε στο Δημοψήφισμα, το οποίο έγινε την άνοιξη του
2016 και ήταν διπλό:

Ένα δημοψήφισμα για την συνταγματική αναθεώρηση
με επίκεντρο το πολιτειακό και
Ένα δημοψήφισμα με σκοπό την λήψη μέτρων για την
οικονομία.

Την Συνταγματική αλλαγή την έχω ήδη περιγράψει σε γενικές
γραμμές, στην «ομιλία του Νέου Προέδρου».
Θα σας πω λοιπόν λεπτομέρειες για το αντικείμενο του
δεύτερου δημοψηφίσματος. Καθώς και για τον πρώτο Νόμο
που ψήφισε η νέα Βουλή. Έναν Νόμο που πέρασε με μεγάλη
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 207

πλειοψηφία, καθώς κανένα σχεδόν κόμμα δεν είχε πειστικά
επιχειρήματα εναντίον του.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 208

Ένας Νόμος, ένα Δημοψήφισμα, μία
διαπραγμάτευση
Ο Νόμος
Εισαγωγή
Σκοπός του Νόμου αυτού είναι η οριστική αντιμετώπιση των
συνεχιζομένων Δημοσιονομικών Ελλειμμάτων.
Άρθρο 1ο
Αποφασίζεται η γενική μείωση του μισθολογικού κόστους του
Δημοσίου και όλων των υπαγομένων σε αυτό Οργανισμών και
ΔΕΚΟ, κατά ποσοστό 9%, σε σχέση με τα ποσά της 31/12/2014.
Άρθρο 2ο
Η μείωση αυτή θα γίνει είτε με μείωση των μισθών κατά το
ανωτέρω ποσοστό οριζοντίως, είτε με στάθμιση των βαρών
είτε με μείωση προσωπικού.
Άρθρο 3ο
Δημιουργείται 17μελής Επιτροπή Περικοπών, αποτελούμενη
από τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης, τον
Υπουργό Οικονομίας, τον Υπουργό Εσωτερικών, τον Αρχηγό
ΓΕΕΘΑ, τον Πρόεδρο της ΑΔΕΔΥ, τον Πρόεδρο της ΓΣΕΕ, τον
Πρόεδρο της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ, τον Πρόεδρο του ΣΕΒ, τον Πρόεδρο
του ΕΒΕΑ, τον Πρόεδρο του ΒΕΑ, τον Πρόεδρο του ΕΟΠΥΥ, τον
Πρόεδρο του ΟΑΕΕ, τον Πρόεδρο του ΜΤΣ, τον Πρόεδρο του
ΜΤΠΥ, τον Πρόεδρο της ΓΣΕΒΕ και τον Πρόεδρο της ΠΑΣΕΓΕΣ.
Άρθρο 4ο
Έργο της Επιτροπής Περικοπών (ΕΠ) είναι ο καθορισμός του
τρόπου με τον οποίο θα γίνουν οι μειώσεις του άρθρου 1,
σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του άρθρου 2.
Άρθρο 5ο
Η Επιτροπή Περικοπών αποφασίζει κατά πλειοψηφία για όλα
τα θέματα, και κάθε μέλος της (ή ο από αυτόν οριζόμενος
αντιπρόσωπος) έχει μία μόνο ψήφο.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 209

Άρθρο 6ο
Οι αποφάσεις της ΕΠ είναι τελεσίδικες και επικυρώνονται με
Προεδρικό Διάταγμα.
Άρθρο 7ο
Α. Η ΕΠ καλείται να πάρει τελεσίδικες αποφάσεις εντός 60
ημερών.
Β. Αν η ΕΠ δε καταλήξει σε αποφάσεις εντός 60 ημερών, οι
μειώσεις θα γίνουν οριζόντια, σε όλο το προσωπικό, κατά το
ποσοστό του άρθρου 1.
Γ. Αν η ΕΠ καταλήξει ότι απαιτούνται και απολύσεις
προσωπικού, αλλά δεν ορίσει ακριβώς τα κριτήρια είτε τα
ονόματα των απολυομένων, θα ακολουθήσει κλήρωση στην
Βουλή, με ευθύνη του Προέδρου της Βουλής, κατά την οποία
θα κληρωθούν οι ΑΦΜ των απολυομένων, ως εξής: Στην
κληρωτίδα θα τοποθετηθούν κλήροι με τους αριθμούς 00-99
και αναλόγως του ποσοστού επί τοις εκατό που αποφάσισε η
ΕΠ, θα τραβηχθούν ισάριθμοι κλήροι (πχ αν αποφασίστηκε
ποσοστό 4 % θα τραβηχθούν 4 κλήροι). Όσοι έχουν ΑΦΜ που
λήγει στα δύο τελευταία ψηφία που τυχόν κληρώθηκαν,
παραδίδουν τις θέσεις τους εντός εβδομάδος και απολύονται,
λαμβάνοντας την αποζημίωση που ορίζει ο Νόμος.
Με τον παραπάνω Νόμο, που ψηφίστηκε τον Νοέμβριο του
2015 και δεν είχε περιθώρια διακρίσεων, αφού «έριχνε το
μπαλάκι» στους εκπροσώπους των άμεσα ενδιαφερομένων,
επιτεύχθηκε ο (δυστυχώς αναγκαίος) στόχος, αλλά με τρόπο
που μειώθηκαν οι διαμαρτυρίες.
Όχι, δεν λέω ότι είναι αναγκαία η παραπάνω μείωση. Λέω ότι,
έτσι παίρνονται οι αποφάσεις και τα δυσάρεστα μέτρα, αν
επιβάλλεται να παρθούν. Η αδικία στην λήψη των αναγκαίων
μέτρων, πονάει πολύ περισσότερο από τα ίδια τα μέτρα.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 210

Το δημοψήφισμα για την οικονομία
Το δημοψήφισμα αυτό αφορούσε το φορολογικό και είχε ένα
μόνο ερώτημα, με απάντηση ΝΑΙ ή ΟΧΙ.
Το ερώτημα ήταν το εξής:
Συμφωνείτε να καταργηθεί εντελώς η άμεση φορολογία για
όλες τις επιχειρήσεις πλην Α.Ε., καθώς και ο ΦΠΑ σε όλη την
Επικράτεια, με ταυτόχρονη εφαρμογή των παρακάτω μέτρων;
1. Κατάργηση της υποχρεωτικής τήρησης βιβλίων και
στοιχείων, επιβολή τεκμαρτού φόρου σε κάθε είδος
επιχείρησης, πλην των Ανωνύμων Εταιρειών και όσων
εταιρειών επιθυμούν να τηρούν Βιβλία και Στοιχεία,
που θα φορολογούνται με ενιαίο φόρο 15% επί των
καθαρών κερδών τους
2. Επιβολή φόρου 1.000 ευρώ ετησίως σε κάθε κάτοικο
της χώρας, ημεδαπό, άνω των 18 ετών
3. Επιβολή φόρου 2.000 ευρώ ετησίως σε κάθε κάτοικο
της χώρας, αλλοδαπό, άνω των 18 ετών
4. Κατάργηση ΦΠΑ, επιβολή φόρου κατανάλωσης 10%
σε όλες τις πωλήσεις προϊόντων και υπηρεσιών των
Ανωνύμων Εταιρειών.
5. Επιβολή δασμών 15% στις εισαγωγές από τρίτες χώρες
6. Κατάργηση φόρων κληρονομίας και μεταβίβασης
7. Κατάργηση κάθε Φόρου σε τόκους, μισθώσεις και
λοιπές εμπορικές συναλλαγές, πλην των ανωτέρω
αναφερομένων
8. Κατάργηση κάθε φόρου Μισθωτών Υπηρεσιών
9. Κατάργηση τεκμηρίων, Τελών Κυκλοφορίας και λοιπών
φόρων κάθε ιδιωτικής ή δημόσιας χρήσης οχήματος,
με αντίστοιχη αύξηση της φορολογίας καυσίμων.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 211

10. Φόροι και τέλη κατοικίας επιβάλλονται μόνο από τους
Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με απόφαση
των τοπικών αρχών και είναι αυστηρά ανταποδοτικοί.
11. Μετάταξη ή απόλυση του πλεονάζοντος προσωπικού
Υπουργείου Οικονομίας
Το σκεπτικό του Δημοψηφίσματος ήταν απλό: Να αποφανθεί
άμεσα ο λαός αν επιθυμούσε μία ριζική αλλαγή φορολογικού
συστήματος, τέτοια, που χωρίς να μειώνει τα αναγκαία έσοδα,
διασφάλιζε την ανάπτυξη της χώρας.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 212

Η διαπραγμάτευση
Στην ουσία έγιναν δύο διαπραγματεύσεις: Μία φανερή με την
τρόικα και μία μόνο με την Γερμανία, που έμεινε μακριά από
τα φώτα της δημοσιότητας.
Η διαπραγμάτευση με την Τρόικα είχε ως βασικό αντικείμενο
την συμφωνία σε ένα δεκαετές πλάνο οικονομικής ενίσχυσης,
από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ύψους 50 δις ευρώ. Στόχος του
πλάνου αυτού ήταν η επίλυση προβλημάτων ρευστότητας,
έτσι ώστε να γίνει ομαλά η μετάβαση στο νέο ασφαλιστικό και
φορολογικό σύστημα, αλλά και η ενίσχυση του προγράμματος
δημοσίων επενδύσεων. Επίσης, από την πλευρά της, η ΕΚΤ
ανέλαβε την αναχρηματοδότηση με επιτόκιο 0,5%, όλων των
δανειακών υποχρεώσεων που έληγαν ως το 2026.
Η δεύτερη διαπραγμάτευση, έγινε μυστικά και σε πολύ υψηλό
επίπεδο και αφορούσε τις οφειλόμενες αποζημιώσεις για τα
κατοχικά δάνεια και τα έξοδα των στρατευμάτων κατοχής.
Ούτε η Ελληνική αλλά ούτε και η Γερμανική Κυβέρνηση ήθελε
να οδηγηθεί το ζήτημα στα Διεθνή Δικαστήρια. Η Γερμανική
Κυβέρνηση αναγνώριζε το δίκιο της Ελληνικής πλευράς, και το
μόνο ζητούμενο ήταν να βρεθεί μία «αμοιβαία αποδεκτή»
διατύπωση που να μην την άφηνε έκθετη στους δικούς της
ψηφοφόρους και αντιπολίτευση. Επιλέχθηκε έτσι η «λύση»
μίας εικοσαετούς συμφωνίας, συνολικού ύψους 120 δις ευρώ,
δηλαδή 6 δις ετησίως, από τα οποία 50% θα αφορούσε αγορά
Γερμανικών προϊόντων και υπηρεσιών από το Ελληνικό κράτος
και 25% μείωση του δημοσίου χρέους της χώρας.
Ήταν «σκληρές» οι διαπραγματεύσεις αυτές; Κράτησαν χρόνο
πολύ; Μόνο όσο χρειαζόταν για να πεισθούν οι απέναντι

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 213

πλευρές ότι τα Ελληνικά αιτήματα ήταν επαρκώς μελετημένα
και τεκμηριωμένα.
Οι νέες Ελληνικές Κυβερνήσεις ενέπνεαν σοβαρότητα και
αποφασιστικότητα …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 214

Επίλογος
Να σας πω και ένα «μυστικό»;
Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με όλα όσα έγραψα παραπάνω.
Ούτε να θεωρήσετε πως το όραμα αυτό είναι και όραμα του
«Ποταμιού» και του Σταύρου Θεοδωράκη. Δεν είπε κανείς ότι
ταιριάζουν ή ότι πρέπει να ταιριάζουν οι σκέψεις μας.
Αν νομίζετε ότι το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να διαφημίσει
το «Ποτάμι», θα σας έλεγα να το ξαναδιαβάσετε από την
αρχή. Μάλλον το διαβάσατε επί τροχάδην και απρόσεκτα.
Το βιβλίο αυτό ξεκίνησε να γράφεται πολύ πριν εμφανιστεί το
«Ποτάμι» και ήταν έτοιμο να κυκλοφορήσει τον Φεβρουάριο.
Και εκεί που σήμερα γραμμένη η λέξη «Ποτάμι» υπήρχαν
αρχικά οι λέξεις – φράσεις «γυρίζουμε σελίδα», «δεν πάει
άλλο», «Δ.Ι.Ν.Α.Μ.Ε.» και «Ένωση για την Ελλάδα» (δεν είχα
ακόμη διαλέξει ποια θα ήταν η τελική). Και σαν «θέσεις» είχε
την «διακήρυξη» ενός κινήματος που θα εμφανιζόταν στα
τέλη Μαρτίου. Η εμφάνιση του «Ποταμιού», επιβεβαίωσε την
πεποίθησή μου ότι κάτι τέτοιο θα εμφανιζόταν, αφού πίστευα
ότι η ύπαρξή του αποτελούσε ιστορική αναγκαιότητα.
Έτσι, όταν στα τέλη Φεβρουαρίου εμφανίστηκε το «Ποτάμι»,
καθυστέρησα να το εντάξω στο κείμενο κατά μία εβδομάδα
περίπου, όσο χρειάστηκε για να συναντηθώ και να μιλήσω με
τον Σταύρο Θεοδωράκη, και να πειστώ ότι το δικό του όραμα

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 215

κινείται (σε γενικές γραμμές) στην ίδια κατεύθυνση με το δικό
μου.
Τονίζω το σε «γενικές γραμμές», πολλά πράγματα θα τα έλεγα
ή θα τα έκανα διαφορετικά αν ήμουν στη θέση του (όπως και
αυτός θα έγραφε άλλα αν ήταν στη δική μου).
Για παράδειγμα, θα προτιμούσα το Ποτάμι να λειτουργούσε
σαν ένα ενωτικό κίνημα, σαν μία ευρεία συμμαχία ενάντια στη
διαφθορά και τον παλαιοκομματισμό, και όχι σαν κόμμα.
Αλλά, στη ζωή πρέπει να μάθουμε να συνθέτουμε. Δεν έχουμε
την πολυτέλεια να διαφωνούμε, όταν η Ελλάδα έχει φτάσει
στα όρια της καταστροφής.
Γι’ αυτό θα επαναλάβω αυτό που έγραψα παραπάνω:
Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με όλα όσα έγραψα παραπάνω.
Ούτε να θεωρήσετε πως το όραμα αυτό είναι και όραμα του
«Ποταμιού» και του Σταύρου Θεοδωράκη. Δεν είπε κανείς ότι
ταιριάζουν ή ότι πρέπει να ταιριάζουν όλες οι σκέψεις μας.
Αρκεί να συμφωνούμε στα πολύ βασικά.
Στο «δεν πάει άλλο».
Αν καταφέρουμε να συμφωνήσουμε ότι «κάπως έτσι» πρέπει
να γίνουν τα πράγματα, αν συμφωνήσουμε ότι για να βγούμε
από την κρίση θα πρέπει να μάθουμε να συμφωνούμε στα
βασικά, ο στόχος θα έχει επιτευχθεί. Και η αλλαγή στη ζωή
μας θα είναι τεράστια.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 216

Όσες διαφορές και αν έχετε με κάποια ή με πολλά από αυτά
που έγραψα, μην τις μεγαλοποιήσετε στο μυαλό σας.
Γι’ αυτό υπάρχει η Δημοκρατία, για να διαφωνούμε και για να
επιλέγουμε τις λύσεις στις οποίες πιστεύουν οι πιο πολλοί. Και
για να μπορούν οι μειοψηφίες να συνεχίζουν την προσπάθειά
τους να αλλάξουν την γνώμη των άλλων.
Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός από όλους τους άλλους,
όχι μόνο όσον αφορά τα δαχτυλικά του αποτυπώματα, αλλά
και σε πολλά άλλα «βιομετρικά χαρακτηριστικά». Κάθε ένας
από εμάς διαφέρει από τους άλλους ως προς το DNA, τη χροιά
της φωνής του, το σχέδιο των αρτηριών του, τους χτύπους της
καρδιάς του και ένα σωρό άλλα, που ανακαλύπτει συνεχώς
(εκπλησσόμενη) η επιστήμη. Οπότε, γιατί να έχουμε τις ίδιες
σκέψεις;
Αρκεί να μάθουμε να κάνουμε αυτό που κάνουν άνθρωποι με
ξεχωριστές φωνές: Να συνεργαζόμαστε, για να αρέσει το
τραγούδι της χορωδίας μας …

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 217

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 218

Παραρτήματα
Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του
Πολίτη
(Παρίσι, 16 Αυγούστου 1789)
Οι αντιπρόσωποι του Γαλλικού λαού, συγκεντρωμένοι σε
Εθνική Συνέλευση, επειδή πιστεύουν ότι η άγνοια, η λήθη και
η περιφρόνηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι οι
αποκλειστικοί λόγοι της κοινής δυστυχίας και της διαφθοράς
των Κυβερνήσεων, αποφάσισαν να εκθέσουν σε μια επίσημη
διακήρυξη τα φυσικά, αναπαλλοτρίωτα και ιερά δικαιώματα
του ανθρώπου με τελικό σκοπό αυτή η διακήρυξη, μια και θα
βρίσκεται συνέχεια μπροστά στα μάτια του κοινωνικού
σώματος, να υπενθυμίζει σε όλους αδιάκοπα τα δικαιώματα
και τις υποχρεώσεις τους. Ακόμη σκοπεύει να καταστήσει τις
αποφάσεις της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας
περισσότερο σεβαστές, μια και θα μπορούν σε κάθε
περίπτωση να συγκρίνονται με τον τελικό στόχο του κάθε
πολιτικού θεσμού. Τέλος, η διακήρυξη αυτή αποβλέπει να
στρέψει τις διεκδικήσεις των πολιτών, που θα στηρίζονται πια
σε απλές αρχές και αναμφισβήτητες, προς τη στήριξη του
Συντάγματος και προς το γενικό καλό.
Επομένως, η Εθνική Συνέλευση μπροστά και κάτω από την
προστασία του Ανωτάτου Όντος αναγνωρίζει και διακηρύσσει
τα παρακάτω δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη:

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 219

Άρθρο 1 - Οι άνθρωποι γεννιούνται και παραμένουν
ελεύθεροι, με ίσα δικαιώματα. Κοινωνικές διακρίσεις γίνονται
μόνο με γνώμονα το κοινό συμφέρον.
Άρθρο 2 - Σκοπός κάθε πολιτικής ένωσης αποτελεί η
διατήρηση των φυσικών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του
ανθρώπου. Τα δικαιώματα αυτά είναι η ελευθερία, η
ιδιοκτησία, η ασφάλεια και η αντίσταση στη βία.
Άρθρο 3- Το Έθνος είναι η αποκλειστική πηγή κάθε εξουσίας.
Καμία ομάδα ανθρώπων και κανένα άτομο δεν μπορεί να
ασκεί εξουσία που δεν απορρέει από το Έθνος.
Άρθρο 4 - Ελευθερία σημαίνει το να μπορεί να πράττει το κάθε
άτομο ότι δήποτε δε βλάπτει ένα άλλο άτομο. Έτσι, η άσκηση
των φυσικών δικαιωμάτων κάθε ανθρώπου θέτει σαν όριο το
σημείο εκείνο, από το οποίο αρχίζει η άσκηση των ίδιων
δικαιωμάτων για το άλλο άτομο. Το όριο αυτό δεν καθορίζεται
παρά μόνον από το Νόμο.
Άρθρο 5 - Ο Νόμος μπορεί να απαγορεύσει μόνο ότι είναι
επιζήμιο για την κοινωνία. Ότι δεν απαγορεύεται από το Νόμο
θεωρείται επιτρεπτό και δεν μπορεί σε κανέναν να επιβληθεί
να κάνει κάτι που δεν ορίζεται από το Νόμο.
Άρθρο 6 - Ο Νόμος αποτελεί έκφραση της κοινής βούλησης.
Όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα, προσωπικά ή με
αντιπροσώπους τους, να μετέχουν στη θέσπισή του. Ο Νόμος
πρέπει να είναι ο ίδιος για όλους, ανεξάρτητα αν προστατεύει
ή τιμωρεί. Εφόσον όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο
Νόμο, μπορούν όλοι να μετέχουν το ίδιο και στα δημόσια
αξιώματα, στις θέσεις και τις υπηρεσίες ανάλογα με τις
ικανότητές τους και χωρίς καμία άλλη διάκριση παρά αυτή
που πηγάζει από την αρετή τους και το ταλέντο τους.
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 220

Άρθρο 7 - Κανένα άτομο δεν μπορεί να κατηγορηθεί, να
συλληφθεί ή να κρατηθεί παρά μόνο στις περιπτώσεις που ο
Νόμος ορίζει και σύμφωνα με τις διαδικασίες που
προκαθορίζονται από αυτόν. Όσοι αιτούνται, εκδιώκουν, και
εκτελούν αμέσως ή εμμέσως αυθαίρετες εντολές πρέπει να
τιμωρούνται. Όπως επίσης, κάθε πολίτης ο οποίος καλείται ή
συλλαμβάνεται εν ονόματι του Νόμου πρέπει να
συμμορφώνεται αμέσως, κάθε αντίσταση που προβάλλει είναι
ομολογία ενοχής.
Άρθρο 8 - Ο Νόμος οφείλει να επιβάλλει ποινές που είναι
αποκλειστικά και απόλυτα αναγκαίες. Κανείς δεν μπορεί να
τιμωρηθεί παρά με Νόμο που είχε θεσπιστεί πριν το αδίκημα
και ο οποίος εφαρμόζεται νόμιμα.
Άρθρο 9 - Επειδή κάθε άνθρωπος θεωρείται αθώος έως ότου
αποδειχτεί η ενοχή του, αν κριθεί αναγκαίο να συλληφθεί,
κάθε αυστηρό μέτρο που δεν θα ήταν αναγκαίο για τη
σύλληψή του απαγορεύεται αυστηρά από το Νόμο.
Άρθρο 10 - Κανείς δεν πρέπει να διώκεται για τις πεποιθήσεις
του, ακόμη και τις θρησκευτικές, εφ’ όσον η εκδήλωσή τους
δεν διαταράσσει τη δημόσια τάξη που ο νόμος έχει επιβάλλει.
Άρθρο 11 - Η ελεύθερη ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών είναι
ένα από τα πολυτιμότερα δικαιώματα του ανθρώπου.
Επομένως, κάθε πολίτης έχει τη δυνατότητα να ομιλεί, να
γράφει, και να τυπώνει τα έργα του ελεύθερα, αρκεί να μην
κάνει κατάχρηση αυτής της ελευθερίας σε περιπτώσεις που
ορίζονται σαφώς από το Νόμο.
Άρθρο 12 - Η εξασφάλιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και
του πολίτη κάνει αναγκαία την ύπαρξη μίας κρατικής
εξουσίας. Άρα αυτή η εξουσία έχει θεσπιστεί για το καλό όλων
Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 221

και όχι για την ιδιωτική ωφέλεια αυτών, στους οποίους έχει
ανατεθεί.
Άρθρο 13 - Για τη συντήρηση της κρατικής εξουσίας και για τα
έξοδα της διοίκησης μια κοινή συνεισφορά είναι αναγκαία. Η
συνεισφορά αυτή πρέπει να είναι κατανεμημένη με
δικαιοσύνη στους πολίτες, ανάλογα με τις δυνατότητές τους
Άρθρο 14 - Όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα,
αυτοπροσώπως ή με τους αντιπροσώπους τους, να
αποδέχονται ελεύθερα την αναγκαιότητα της δημόσιας
εισφοράς, να παρακολουθούν τη χρήση της και να καθορίζουν
την ποσότητα, τη διάθεση, την είσπραξη και τη διάρκειά της.
Άρθρο 15 - Η κοινωνία έχει το δικαίωμα να ζητήσει ευθύνη
από κάθε δημόσιο λειτουργό για τον τρόπο που άσκησε το
λειτούργημά του.
Άρθρο 16 - Κάθε κοινωνία η οποία δεν έχει εξασφαλίσει τα
δικαιώματα των πολιτών της και δεν έχει καθορίσει με
ακρίβεια τη διάκριση των εξουσιών, δεν μπορεί να θεωρηθεί
οργανωμένη.
Άρθρο 17 - Επειδή η ιδιοκτησία είναι ένα απαραβίαστο και
ιερό δικαίωμα κανείς δεν μπορεί να τη στερηθεί παρά μόνο σε
περίπτωση δημόσιας ανάγκης που έχει καθορισθεί από το
νόμο και φυσικά με την προϋπόθεση να καταβληθεί
προηγουμένως στον κάτοχο μια δίκαιη αποζημίωση.

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 222

Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (1789)

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 223

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 224

Βιβλιογραφία
1. Βεντήρης Γεώργιος, «Η Ελλάς του 1910-1920», Εκδόσεις «Πυρσού Α.Ε.», Αθήνα 1931
2. Φώτιος (Πατριάρχης Κωνστ/πόλεως), «Ο ηγεμών», Εκδόσεις «ΑΡΜΟΣ», Αθήνα 2007
3. Ανδριανόπουλος Ανδρέας, «Η τυραννία του χάους»,
Εκδόσεις «Αρμός», Αθήνα 2012
4. Γεωργελές Φώτης, «Κρυμμένες αλήθειες και ψεύτικα
διλήμματα», Εκδόσεις «Μεταίχμιο», Αθήνα 2013
5. Σ. Καργάκος, «Μέγας Αλέξανδρος – ο άνθρωπος
φαινόμενο», τρίτομη έκδοση εφημερίδας «Realnews»,
Αθήνα 2014

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 225

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 226

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 227

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 228

Ματωμένος Δεκέμβρης

Φώτης Μ. Σαραντόπουλος

«Ελληνική Τριλογία»

Σελ. 229