OPŠTA BAKTERIOLOGIJA

RAZMNOŽAVANJE BAKTERIJA

Binarna fisija je najčešći način razmnožavanja bakterija, koji podrazumijeva
dijeljenje ćelije majke na dvije ćelije kćerke.


To je aseksualni reproduktivni proces.
Diobu ćelije pokreće kompletna replikacija DNK.

RAZMNOŽAVANJE BAKTERIJA


Prije diobe ćelijska masa i veličina bakterija se povećavaju.


Svaka nova ćelija sadrži sve dijelove kao i ćelija majka.

Prvo dolazi do stvaranja kružne pregrade-septuma koji se povećava, urasta u
citoplazmu i dovodi do dijeljenja ćelije.

Bakterije se dijele veoma brzo-na svakih 10-20 minuta.
Dioba bakterija
RAZMNOŽAVANJE BAKTERIJA

Stalnom diobom i uz dovoljno hranjivih materija od 1 bakterijske ćelije (jedva
vidljive uz pomoć mikroskopa) će nastati 1 bakterijska kolonija (vidljiva golim okom) za
18-24 sata.

Kolonije rastu na hranjivim podlogama na kojima imaju dovoljno hranjivih
namirnica i ostalih faktora koji utiču na razmnožavanje.
Bakterijska kolonija
FAKTORI RAZMNOŽAVANJA

Hranjive supstance dobijaju iz hranjivih podloga (C, N, H, H20, P, S)

FAKTORI RAZMNOŽAVANJA

KISEONIK

U zavisnosti od potrebe za kiseonikom, bakterije se dijele u 4 grupe:

Striktno aerobne ( ne mogu da žive bez O2)

Mikroaerofilne-žive u sredini sa minimalnom količinom slobodnog O2)

Fakultativno anaerobne-mogu živjeti u prisustvu O2, ali im nije neophodan za
preživljavanje)

Striktno anaerobne-mogu rasti samo u atmosferi bez prisustva kiseonika jer
nemaju enzime koji prerađuju slobodne kisonične radikale)
FAKTORI RAZMNOŽAVANJA


TEMPERATURA
U odnosu na optimalnu temperaturu rasta dijele se na:

KRIVA RAZMNOŽAVANJA  Rast bakterija se sastoji iz 6 faza koje su prikazane krivom razmnožavanja. spaljivanje. Kohov lonac i autoklav) dovodi do uništavanja proteina.(60-65 °C) FAKTORI RAZMNOŽAVANJA      pH sredine  Postupak potpunog uništavanja svih živih mikroorganizama (vegetativne ćelije i Većina bakterija ima uzak raspon optimalnog pH na kojem rastu. Većina bakterija su neutrofilne (pH 7. (10-20°C) Mezofilne. faza ubrzanog rasta.intenzivno razmnožavanje i povećanje broja bakterija 3.iscrpljivanje hranjivih suspstanci. FIZIČKE METODE STERILIZACIJE  Sterilizacija vlažnom toplotom (kuvanje.5. faza usporavanja rasta-zbog smanjenja hranjivih sastojaka i nagomilavanja toksičnih produkata metabolizma 5.5 Bazofilne bakterije rastu u baznoj sredini uz visok pH 8-8. 1.  Metode sterilizacije su hemijska (etilen oksid. faza ubrzanog uginuća. lag faza-period adaptacije i prilagođavanje na novu sredinu 2. više ih umire nego što ih se dijeli KRIVA RAZMNOŽAVANJA STERILIZACIJA spore). formaldehid. stacionarna faza-zaustavljen rast zbog nedostatka hrane 6. faza eksponencijalnog rasta-faza optimalnih uslova rasta 4. pasterizacija.rastu na visokm temp.   Psihrofilne-rastu na niskim temp. UV i jonizujuće zrake. tindalizacija.2-7. persirćetna kiselina) i fizička metoda (toplota.rastu na 30-40°C ( bakterije patogene za čovjeka) Termofilne. Suvi sterilizator .4) Acidofilne rastu na kiseloj podlozi uz nizak pH 5-5.  Sterilizacija suvom toplotom (žarenje. suvi sterilizator) dovodi do oksidacije gradivnih elemenata i smrti ćelije. opaljivanje. filtracija).

okus. Neophodne su posebne mjere zaštite. 170°C (1 sat) ili 180°C (pola sata).  Za sterilizaciju vazduha u prostorijama.preživljavaju spore!  Može se izvoditi na 62.   Koristi se za uklanjanje mikroorganizama iz tečnosti i vazduha. Autoklav ima komoru u kojoj se vazduh zamjenjuje vodenom parom pod pritiskom. persirćetna kiselina i formaldehid .8°C tokom 30 minuta ili na 71. Poslije se materijal stavlja u termostat na 37°C i ovo se ponavlja tri dana. TOPLOTA  Kuvanje (100°C tokom 15 min.2µm. bakteriološke podloge.  Ovako se sterilišu tečnosti koje bi visoka temperatura oštetila Autoklav   Sterilizacija se vrši vodenom parom pod pritiskom. Da bi se omogućilo sporama da isklijaju i da se onda unište bakterijski oblici. Sterilizacija suvim vrelim vazduhom na temperaturi od 160°C (2 sata).  Samo potupno suvi predmeti od stakla i porcelana. termostabilna plastika.   UV zračenje je najčešće samo dezinfekcija!   Mogu mijenjati boju. Hemijske metode sterilizacije    Preporučuje se upotreba etilen oksida Za materijale koji se ne mogu sterilisati toplotom Mogu se koristiti i glutaraldehid. Zračenje   UV zračenje i jonizujući zraci UV zraci dovode do stvaranja pirimidinskih dimera i dolazi do prekida sinteze DNK.)  Pasterizacija (u industriji hrane). miris proizvoda.7 °C tokom 15 sekundi. Jonizujući zraci dovode do prekida u lancima DNK i jedan su od najefikasnijih metoda sterilizacije.  Steriliše se sve što dobro podnosi vlagu i visoku temperaturu: staklo. guma.  Tindalizacija u vodenom kupatilu tokom 30 minuta na 56 °C. Filtracija Filteri koji se koriste mogu biti membranski i duboki filteri sa porama prečnika 0.

manometar.tri stepena dezinfekcije (visok.Dezinfekcija  Metod koji smanjuje broj živih mikroogranizama njihovim uklanjanjem ili ubijanjem. pasterizacija. sluznice i tkiva)    Fizičke metode (kuvanje. entomologiju . bez naslaga i prljavštine)  Vrste mikroorganizama Metode dezinfekcije  Hemijske metode (dezinficijensi –za nežive predmete i antiseptici za kožu. srednji i nizak) Kontrola sterilizacije Hemijske (jodoform. mikologiju. parazitologiju. antipirin) Biološke metode (spore) Biološki metod najpouzdaniji! Faktori koji utuču na dezinfekciju Vrsta i koncentracija dezinficijensa Dužina dejstva Temperatura Prisustvo organskih materija (svi predmeti moraju biti čisti i oprani.  Predmet medicinske mikrobiologije je odnos mikroorganizama i čovjeka.   Sterilizacija je apsolutan pojam!     Fizičke (sat.  Podijeljena na bakteriologiju. SANITARNA MIKROBIOLOGIJA OVO JE SVIJET MIKROORGANIZAMA! MIKROBIOLOGIJA Definicija: Nauka koja proučava mikroorganizme i njihove složene odnose sa okolinom. virusologiju. Dezinficijensi i antiseptici su ista jedinjenja s tim što se obično u nižim koncentracijama koriste kao antiseptici. UV zrake) Dezinficijensi djeluju tako što oštećuju proteine (enzime) i ćelijske ovojnice. termometar)      Priroda predmeta koji se dezinfikuju Dezinfekcija.

vodi. SANITARNA MIKROBIOLOGIJA  dio mikrobiologije koji se bavi ispitivanjem mikroorganizama u hrani. Ascaris lumbricoides  moguća varijanta je samo ime roda uz dodatak sp. odjeljenje (division) i carstvo (regnum).2 µm (mikoplazme)  najduže su veličine do 60 µm (neke spiralne bakterije)  veličina bakterija koje izazivaju oboljenja čovjeka 1-5 µm OBLIK BAKTERIJA  2 osnovna oblika: štapićaste-bacili i okrugle-koke  izvedeni oblici su spiralne i četvrtaste bakterije RASPORED BAKTERIJA . red (ordo). porodica (familia). NOMENKLATURA  Nomenklatura je davanje naziva mikroorganizmima prema međunarodnim pravilima u skladu sa njihovim osobinama. kulturelnih. Mikroorganizmi (mikrobi): bakterije. (vrsta unutar imenovanog roda) VELIČINA BAKTERIJA  veličina bakterija se izražava u mikrometrima. ili Candida sp. Streptococcus pyogenes.   Mikroorganizmi najsitniji živi organizmi. ali se sa njima proučavaju.  4 vrste klasifikacija postoje (klasična. alge. rod (genus). vazduhu i drugim dijelovima čovjekove sredine  cilj joj je da pronađe mjere pomoću kojih će se ti štetni mikroorganizmi ukloniti. Streptococcus sp. kao i kontrola efekata tih mjera  sprečava nastanak zaraznih oboljenja i unapređuje zdravlje ljudi KLASIFIKACIJA MIKROORGANIZAMA  Klasifikacija je raspoređivanje mikroorganizama u taksonomske grupe (taksone) na osnovu sličnosti ili odnosa. klasa (classis). numerička.  takse su: vrsta (species). na osnovu sastava DNK)  najčešće se koristi klasična klasifikacija KLASIČNA KLASIFIKACIJA  zasniva se na grupisanju bakterija u takse na osnovu morfoloških.µm (hiljaditi dio milimetra)  najsitnije su veličine 0. gljivice i praživotinje. Virusi i prioni nisu mikroorganizmi. biohemijska. NAZIVI MIKROORGANIZAMA  prvi naziv je ime roda i piše se velikim slovom  drugi naziv je ime vrste i piše se malim slovom  mikroorganizam je definisan samo ako ima oba naziva  npr. tintorelnih. biohemijskih i antigenskih osobina.  npr.

Zavisno od ravni dijeljena bakterije se raspoređuju i postavljaju u određeni odnos jedna prema drugoj. građena od proteina i fosfolipida).  nukleoid je cirkularan i još je dodatno izuvijan u tzv.  Po svojoj građi je slična eukariotskoj (dvoslojna. Jedini izuzetak su mikoplazme koje u citoplazmi sadrže sterole.male od 30S i velike od 50 S.  Obavlja sve funkcije organela u eukariotskoj ćeliji (transport hrane. bacili mogu formirati kineska slova na preparatu.  Bakterije mogu biti raspoređene na sljedeće načine: pojedinačne.  Građeni od dvije podjedinice. ribozomi kao jedine organele i citoplazmatske granule.  Razlika u veličini omogućava selektivno dejstvo antibiotika na bakterije. u grozdove ili skupine.  OBLIK I RASPORED BAKTERIJSKE ĆELIJE GRAĐA BAKTERIJSKE ĆELIJE  BAKTERIJE SU PROKARIOTI!  NEMAJU JEDROVU MEMBRANU NITI ORGANELE OSIM RIBOZOMA! IMAJU ĆELIJSKI ZID! POREĐENJE EUKARIOTSKE I PROKARIOTSKE ĆELIJE GRAĐA BAKTERIJSKE ĆELIJE  U citoplazmi se nalazi jedrov ekvivalent-nukleoid. metabolizam ćelije-respiracija. fosfati. u parove (diplokok). GRAĐA BAKTERIJSKE ĆELIJE Nukleoid  Osnovna razlika u odnosu na jedro (nukleus) eukariota jeste nedostatak jedrove membrane.  CITOPLAZMATSKA MEMBRANA  Nalazi se ispod ćelijskog zida. superuvijenoj formi (zbog uštede prostora u sićušnim mikroorganizmima) NUKLEOIDUVIJENA I SUPERUVIJENA FORMA Ribozomi  Jedine organele prisutne u citoplazmi bakterija. u lance.  Manje su veličine (70 S) u odnosu na ribozome eukariota (80S). transport elektrona) .  različitog su sastava (glikogen. koji se ne nalazi kod drugih bakterija.  Moguće je naći dodatni DNK materijal u vidu plazmida i transpozona. Citoplazmatske granule  služe kao rezerve hrane u ćeliji. poli-beta-maslačna kiselina)  dokazuju se specijalnim bojenjima.

mukopeptid)  peptidoglikan je građen od naizmjenično poredanih molekula N-acetilglikozamina i N-acetilmuraminske kiseline povezanih glikozidnim vezama (lizozim raskida ove veze)  molekule NAM kiseline su međusobno povezane tetrapeptidima (D-alanin i diaminopimelinska kiselina) PEPTIDOGLIKAN ĆELIJSKI ZID  Gram pozitivne bakterije imaju jednostavan ćelijski zid građen od peptidoglikana i površnih proteina (teihoinska i lipoteihoinska kiselina) ĆELIJSKI ZID  Gram negativne bakterije imaju složen ćelijski zid  u osnovi je peptidoglikan  iznad njega se nalazi lipidni dvoslojni omotač građen od fosfolipida i lipopolisaharida (lipid A. sve bakterije su podijeljene u dvije grupe: Gram pozitivne (plavoljubičaste) i Gram negativne (crvene) Gram + i Gram – ćelije ĆELIJSKI ZID  osnovu ćelijskog zida čini peptidoglikan (murein. monopolarne i bipolarne politrihe i peritrihijalni raspored .Toksini i enzimi bitni za nastanka oboljenja nalaze se u njoj. kapsula proteinske građe) IZRASLINE NA BAKTERIJSKOJ ĆELIJI-FLAGELE I PILI (FIMBRIJE)  flagele služe za kretanje (građene od proteina flagelina)  flagelin omogućava identifikaciju bakterija  raspored flagela može biti sljedeći:monopolarne monotrihe. Mezozomi! PERIPLAZMATSKI PROSTOR  Smješten između citoplazmatske membrane i ćelijskog zida. a pomoću bojenja po Gramu.kapsula (bitna za izazivanje oboljenja-sprečava fagocitozu bakterija)  bakterije sa kapsulom su inkapsulisane bakterije  kapsula je građena od polisaharida (izuzetak Bacillus sp.   ĆELIJSKI ZID  jedinstvene građe u živom svijetu  daje bakteriji oblik i štiti je od štetnih faktora sredine  građen od peptidoglikana  dvije vrste ćelijskog zida  na osnovu ove razlike u građi.  Sadrži enzime za razlaganje hrane i za inaktivaciju antibiotika.bakterija)  porini Građa ćelijskog zida Građa ćelijskog zida OVOJNICE BAKTERIJSKE ĆELIJE  oko ćelijskog zida može se naći spoljašnji sluzavi omotač.endotoksin Gr.

zemlja i sl).proces nastanka spore  klijanje. korteks. omotač i egzosporijum) Otpornost spore  u spori je prisutna mala količina vode  prisutan je Ca.  U sirovoj hrani mikroorganizmi su primarno uglavnom porijeklom iz izvora hrane (životinje.dipikolinat. spora prima vodu i nastaje vegetativna ćelija Klijanje i sporulacija SPECIJALNA BAKTERIOLOGIJA  Mikroorganizmi mogu biti porijeklom iz izvora hrane ili uneseni u nju. a sekundarno mogu biti uneseni tokom pripreme hrane.pili služe za spajanje ćelija prilikom konjugacije (polno razmnožavanje bakterija) i za pripajanje ćelija za podlogu RASPORED FLAGELA SPORE  u nepovoljnim uslovima sporogene bakterije stvaraju endosporu koja se oslobađa autolizom nakon smrti majke ćelije (kod bakterija roda Bacillus i Clostridium)  spore su veoma otporne na brojne hemikalije i na loše uslove sredine  sporulacija.otpornost na toplotu  otpornost na hemikalije.proces nastanka vegetativne ćelije iz spore  Građa spore  spora se sastoji od srži (nukleoid sa citoplazmom). rukovanja s njom ili u procesu prerade i proizvodnje namirnica Bakterije u hrani . citoplazmatske membrane i omotača (zid. baze  otporne su na radioaktivno zračenje  otpornost na lizozim  ne mogu se bojiti bakteriološkim bojama Klijanje spore  u povoljnim uslovima nakon nekoliko dana od nastanka spore može nastati njena aktivacija  aktivacija autolizina koji lizira spoljne omotače  oštećenje korteksa i spoljnih slojeva dovodi. kiseline.

bakt. krvarenja. miris) Bakterijski toksini  toksini su otrovne bakterijske supstance  dijele se na endotoksine i egzotoksine  egzotoksini se izlučuju iz bakterijske ćelije u hranjivu podlogu ili u domaćina (čovjek.štetne i opasne.. okus. stafilokokni enterotoksin) endotoksini su sastavni dio ćelijskog zida Gram. pad krvnog pritiska.)  primjeri su endotoksini bakterija Escherichia coli i Salmonella typhi     HEMOLIZA  Na krvnom agaru bakterije pokazuju hemolizu  α hemoliza je nepotpuna hemoliza.  Štetne dovode do mikrobnog kvarenja hrane (ekonomska šteta)  Opasne bakterije su patogene bakterije koje dovode do obolijevanja čovjeka (često ne dovode do promjene vanjskih osobina namirnica.. Bakterije u hrani mogu biti korisne. redukcija hemoglobina (zelena zona oko kolonije na krvnom agaru)  β hemoliza je potpuna hemoliza eritrocita (providna zona oko kolonije na krvnom agaru)  χ hemoliza. hrana)  egzototksini su dosad najpoznatiji najjači otrovi  djeluju na određene organe ili organske sisteme  primjeri egzotoksina (botulinumski toksin. ne izlučuju se u okolinu.  Korisne bakterije se uobičajeno nalaze u namirnicama ili se dodaju zbog fermentacije hrane. nego se oslobađaju raspadom bakterijske ćelije slabiji su toksini od egzotoksina ne pokazuju specifičnost za određena tkiva. septični šok. nego dovode do opštih simptoma u organizmu (povećanje temperature.nema hemolize .boja.

hrana Kultivacija: zlatne kolonije sa beta hemolizom na krvnom agaru Prevencija: svakih 6 mjeseci radnici rade sanitarni pregled (bris nosa na stafilokok). toksin je otporan na toplotu i kuhanje (termostabilan). tako da bolest nastaje i pored toga što je hrana iskuvana. završetak bolesti nakon toga). povišena temperatura tokom pripreme namirnice.  U nosu se stafilokok nalazi kod kliconoša. Često ljeti trovanja nastaju zbog konzumacije sladoleda i majoneze (usitnjeno meso. grčki-lanac)  Značajne grupe u humanoj patologiji su A (Streptococcus pyogenes). kremasti kolači). povraćanje bez mučnine tokom jednog dana. radnici koji imaju kontakt sa hranom moraju eradikovati stafilokok iz nosa. B (Streptococcus agalactiae) i D (Enterococcus sp. svjež sir.Rod Staphylococcus  Najznačajnije vrste Staphylococcus aureus i Staphylococcus epidermidis  S. produkuju toksine.-grozd)  Na krvnom agaru nakon inkubacije od 18-24 sata na temperaturi od 37°C imaju zlatno-žute kolonije sa beta hemolizom  Od biohemijskih osobina testira se fermentacija manitola (pozitivan) i koagulaza test (koagulacija humane plazme nakon 4 sata u termostatu) Oboljenja  U sanitarnoj mikrobiologiji značajan je kao uzročnik alimentarnih intoksikacija. lična higijena. Kratka inkubacija (2-4 sata.) Streptokok grupe A . epidermidis je dio normalne flore čovjeka i ne izaziva oboljenja kod imunokompetentnih osoba  S. U hrani se razmnožavaju bakterije. Dijagnostika Uzorak: bris rane. bris nosa.obavezan bris nosa u okviru sanitarnog pregleda.  Može se naći i na koži kliconoša. brzo hladenje namirnice nakon pripreme te pravilno uskladištenje Rod Streptococcus  Veliki broj bakterija u ovom rodu je podijeljen u grupe A-V na osnovu grupno specifičnog antigena  Gram pozitivne koke raspoređene u lance (streptos. aureus je veoma invazivna bakterija koja izaziva širok spektar oboljenja Staphylococcus aureus  Gram pozitivne koke raspoređene u grozdove (staphyle grč.

vode iz kojih se izoluju enterokoke su zagađene fekalnim masama i nisu za upotrebu  Za biohemijsku identifikaciju koristi se test hidrolize eskulina (hidrolizuju eskulin) Rod Bacillus     Aerobne sporogene bakterije Gram pozitivni bacili raspoređeni u lance (“bambusova trska”) Značajni predstavnici su Bacillus anthracis i Bacillus cereus Spora je centralno položena i ne deformiše tijelo bacila Bacillus cereus  Spore su rasprostranjene u spoljašnjoj sredini  Značajan zbog izazivanja alimentarnih intoksikacija  U zaraženoj hrani su prisutne spore (prežive kratkotrajno kuhanje) iz kojih se na sobnoj temperaturi razviju bakterije i izluče toksin nakon kuhanja .5% NaCl  Značajni kao uzročnici intrahospitalnih infekcja  Dio su normalne flore u crijevima  Indikatori su fekalnog zagađenja vode.  U okviru sanitarnog pregleda radnika obavezan je bris grla na streptokok grupe A Rod Enterococcus  Izdvojeni iz roda Streptococcus zbog rasta na visokim temperaturama i u prisustvu 6. Izazivač gnojne angine (upala grla)  Na krvnoj ploči daje sitne bjeličaste kolonije sa širokom zonom beta hemolize  Od biohemijskih testova najznačajniji je bacitracinski test-osjetljiv je na bacitracin.

Dijagnostika i prevencija botulizma  Uzorak: sumnjiva hrana. povraćeni sadržaj.  Botulizam djece (med). Dejstvo botulinskog toksina  termički neprikladno obradeno meso (svinje. temeljno zagrijavanje prije konzumiranja hrane. suhomesnati proizvodi. botulizam vezan za unos hrane (konzerve. Toksin se apsorbuje iz hrane u crijevima. rakovi.  Terapija: simptomatska (rehidracija i ublažavanje grčeva i mučnine)  Prevencija: termička obrada hrane i skladištenje u frižideru Clostridium botulinum       Sporogena anaerobna bakterija Spora je veća od tijela bacila i postavljena je supterminalno Kultiviše se u uslovima bez kiseonika Stvara nepravilne poluprozračne kolonije Ima izraženu sposobnost razlaganja različitih šećera i proteina Razlaganjem peptona konzerve mirišu na užeglu mast. kobasice) i botulizam rana. lična higijena.12 sati nakon konzumiranja • Mjere zaštite: 70-80°C/60 min. za konzervirano. a zbog skupljenih gasova (fermentacija) su naduvene Patogeneza  Toksin C. akutan bol u abdomenu. razvija se bakterija koja luči toksin. meso i kobasice)  Dijagnoza se postavlja izolacijom bakterije iz sumnjivih namirnica ili uzorka stolice u broju većem od 105/gramu uzorka. školjkaši. prelazi u krv i dovodi do mlitave paralize. proljev. ribe. kuhanja za svježe meso. 8 . gušenje. sušena riba. Postoje dva oblika bolesti: emetički (sa povraćanjem. groznica. • Simptomi .  Prevencija: brzo hladenje hrane. problemi s vidom. obroci sa pirinčem) i dijarealni (sa proljevima i grčevima. iscrpljenost. konzervirano meso i povrće. 100°C/20 min. srčani i plućni problemi.atrofija vratnih mišica. botulinum je neurotoksin  Postoji 6 različitih tipova toksina A-F  Spore preživljavaju visoke temperature. med. goveda). mučnina. feces  Uzorak se obradi i ubrizga zamorčetu i čeka se pojava mlitavih paraliza .

typhi (tifusna groznica). na selektivnim podlogama formiraju kolonije sa crnim centrom zbog stvaranja H2S  Striktni patogeni za čovjeka  Pokretne su (razlika u odnosu na šigele)  Najznačajnije su S. S.bakterije imaju endotoksin u sastavu ćelijskog zida (oslobađa se lizom bakterije)  neke luče i egzotoksine Escherichia coli  Dio normalne flore debelog crijeva  Uzrokuje oboljenje ako se nađe van debelog crijeva (urinarni trakt. enterohemoragična (EHEC). kreme. žučni kanali)  Laktoza pozitivne kolonije izrastu na endoagaru  Izazivaju putničku dijareju  Na osnovu načina izazivanja dijarejalnih oboljenja dijele se u 5 grupa: enteropatogena (EPEC). sladoled. lična higijena te edukacija osoblja . zelena salata. enteroagregativne (EAEC)  Uzorci zavise od oboljenja (urin. enteritidis (enterokolitis). S. meso peradi i drugih životinja. enteroinvazivne (EIEC). nemiješanje sirove svježe hrane sa pripremljenom. rajcica  Mjere zaštite: kuhanje (pasterizacija) pri 72°C/15 s. Sve naduvene konzerve sa mirisom na užeglu mast treba baciti!!!! Mala djeca do dvije godine ne smiju jesti med! Enterobacteriacea  rod Escherichia  rod Salmonella  rod Shigella  Gram negativni bacili. tanko crijevo. vocni sokovi. enterotoksigena (ETEC). feces. typhimurium (enterokolitis)  Prodiru u krvotok iz crijeva i izazivaju sistemsko oboljenje  Namirnice: jaja.    Terapija: polivalentni antitoksin Prevencija: pravilna priprema i čuvanje hrane. sterilizacija konzervi. perad. krv)  Zasijavanje na krvni agar i endoagar  bitna za sanitarni pregled namirnica i kao indikator fekalnog zagađenja vode Rod Salmonella  Laktoza negativne kolonije na endoagaru. mlijeko. bez karakterističnog rasporead  sve Gr. brzo hladenje pri 3-4°C ili zamrzavanje. kolaci.

zemlji  gljive rastu na širokom spektru temperatura (0-40ºC). gljive se dijele na jednoćelijske (kvasnice) i višećelijske (plijesni ili buđi)  osnovna ćelija višećelijskih gljiva je hifa-tanka protoplazmatska nit koja se dijeli klijanjem. ohratoksini (A. Fusarium.  Enterokolitis se liječi simptomatski (nadoknada tečnosti)  Radnici u okviru sanitarnog pregleda rade stolicu na salmonele (kliconoštvo!!!) Rod Shigella  formiraju laktoza negativne prozračne kolonije na selektivnim podlogama (endoagar. SS agar)  podijeljene su u 4 grupe A-D  pored endotoksina. luče i egzotoksin.  osnovna ćelija jednoćelijskih gljiva je blastospora koja se dijeli pupanjem. koji dovodi do poremećaja u GIT-u  oboljenje –bacilarna dizenterija. u aerobnoj i anaerobnoj sredini  prema broju ćelija koje ulaze u njihov sastav. Clamidosporium  poznati su aflatoksini (Aspergillus flavus i Aspergillus parasiticus). stolica  Kultivacija: selektivne podloge za salmonele. rubrotoksin (Penicillium rubrum) Mikotoksikoze . vazduhu.je ograničeno na crijeva. MIKOTOKSIKOZE  oboljenja koja nastaju unošenjem namirnica sa toksinima gljiva koje nisu patogene za čovjeka  gljive roda Aspergillus. bakterije ne prodiru u krvotok (grčevi.SS agar (čvrsta). dijareja. Penicillium. selenit F (tečna)  Konačna dijagnoza se postavlja biohemijskim nizom i test aglutinacije na pločici  Bakterijemija i enterična groznica se liječe antibioticima. krv i sluz u stolici) MIKOLOGIJA  mikologija je nauka koja proučava gljive  gljive su veoma rasprostranjene u prirodi. bez svjetlosti. u vlažnoj sredini. ochraceus).Rod Salmonella  Uzorci: krv (serum) za određivanje antitijela.

hrana koja je zaražena mikotoksinima je kikiriki. žuči i tečnim stolicama. grašak značajni su kao izuzetni kancerogeni (prije svega dovode do nastanka karcinoma jetre i bubrega)  uzorci hrane se obavezno zasijavaju na Saburaud (čitaj Saburo) podlogu i traga se za kolonijama plijesni nakon inkubacije od 48 časova na 37°C   Candida albicans  u sanitarnoj mikrobiologiji značajna u namirnicama i kao izazivač onihomikoze (infekcija tkiva oko noktiju) kod osoba koje rade sa hranom (profesionalno oboljenje pekara i slastičara)  kultiviše se na Saburaud agaru  osobe sa onihomikozom se moraju liječiti antimikoticima (nistatin. kanesten) Entamoeba histolytica  praživotinja (protozoa) koju karakteriše ameboidno kretanje  uzročnik amebne dizenterije (oštećenje crijevne sluznice koje dovodi do profuzne dijareje i gubitka tečnosti)  vegetativni oblik je nalazi se samo u tečnoj stolici tokom akutne bolesti  cista nastaje u debelom crijevu (manjak vode). podsjeća na srce  cista nastaje u debelom crijevu. žitarice. nalazi se u čvrstoj stolici i kod asimptomatskih cistonoša!!! Entamoeba histolytica  čovjek se zarazi ako unese žive ciste u organizam preko zaražene vode. pasulj. hrane ili prljavim rukama  dijagnoza se postavlja nativnim pregledom stolice gdje se uočavaju ciste  metronidazol je lijek izbora  sanitarnim pregledom radnika se traže ciste u stolici Giardia lamblia  flagelat (bičar) crijeva čovjeka izaziva oboljenje đardijazu (učestale masne sjajne stolice tokom nekoliko dana)  vegetativni oblik se nalazi u tankom crijevu. nalazi se u formiranoj stolici  dijagnostika: u nativnom preparatu formirane stolice se nalaze ciste  u sanitarnom pregledu radnika traže se ciste Toxoplasma gondii  izaziva toksoplazmozu  trofozoit (vegetativni oblik) je polumjesečastog izgleda .

.može da zarazi sve ćelije sa jedrom u organizmu. obavezno pranje voća.oboljenje Ascaris lumbricoides  ženka dnevno polaže blizu 200 000 jaja  jaja iz stolice nisu infektivna  jaja postaju infektivna u spoljašnjoj sredini kada provedu neko vrijeme u zemlji sa odgovarajućom vlažnosti i temperaturom Ascaris lumbricoides  oboljenje zavisi od broja prisutnih parazita u stolici (mučnina. suvo meso)  HELMINTI  parazitski crvi  dijele se na valjkaste crve (nematode) i člankovite crve (cestode)  parazitiraju kao odrasli oblici u crijevima. a kao larve u mišićnom tkivu čovjeka Ascaris lumbricoides  velika dječja glista  najveća nematoda digestivnog trakta čovjeka (20-30 cm)  askarijaza. mebendazol  infekcija nastaje unososm jaja preko zagađene hrane ili vode ili prljavim rukama  zemlja – stalan rezervoar  profilaksa: mjere lične higijene. karcinom)  prenosi se nedovoljno termički obrađenim mesom (roštilj. ali ne izaziva ozbiljnu manifestnu bolest (“žljezdana groznica”)  značajna kod trudnica (oštećuje plod što rezultira ili sa pobačajem ili sa oštećenjima mozga koji se vide tek nakon par godina) i osoba sa oslabljenim imunitetom (sida.  oboljenje. salate Trichuris trichiura  parazitira zaboden u sluznicu debelog crijeva.trihurijaza  parazit veličine 3-5 cm  jaja u stolici nisu infektivna. gubitak tjelesne težine. povrća. moguće je naći odrasli oblik u stolici)  dijagnoza: jaja u nativnom preparatu stolice  terapija: albendazol.

.. svrab kože  Trajanje: 3 nedelje do 3 mjeseca Dijagnostika trihineloze  Prva faza: nalaz parazita u vodenastim stolicama  Druga faza: nalaz larvi u krvi i cerebrospinalnoj tečnosti..jaje postaje infektivno u spoljašnjoj sredini (zemlji). alergijski kutani test (alergen . hipereozinofilija..Treća faza: biopsija mišića Trihineloza – epidemiologija i profilaksa  Parazit se stalno održava između svinje i pacova  Čovjek se inficira jedući nedovoljno termički obrađeno svinjsko meso koje sadrži učahurene larve trihinele  Profilaksa: veterinarska kontrola svinjskog mesa i suhomesnatih proizvoda  Uništavanje zaraženog svinjskog mesa i pacova  Zdravstveno prosvjećivanje stanovništva Taenia solium (svinjska pantljičara) Taenia saginata (goveđa pantljičara)  Odrasli parazit živi u tankom crijevu stalnog domaćina čovjeka i izaziva tenijazu  Larveni oblici cisticerke se nalaze u tkivima čovjeka i izazivaju cisticerkozu . lumbricoides i T.3. a u larvenom obliku u mišićima istog domaćina   Trihineloza mala nematoda veličine par mm Trihineloza  Klinička slika zavisi od broja unijetih larvi  Manifestno oboljenje se odvija u 3 faze  odrasli oblik u crijevima: 40°C... bolovi u mišićima. abdominalni bolovi (7 dana)  Larve migriraju u mišiće: jaki bolovi u mišićima. krv.zbog toga je česta koinfekcija A... vodenasti prolivi.. edem očnih kapaka (7-14 dana)  Incistacija larvi: mršavljenje.ekstrakt larvi). trichiura  dijagnoza: nalaz jaja u nativnom preparatu stolice  terapija: tiabendazol  u sanitarnom pregledu radnika traže se jaja u nativnom preparatu stolice  Trichinella spiralis  Kao odrasli oblik parazitira u tankom crijevu.

higijena svinjaca   . prazikvantel Epidemiologija Izvor zaraze: svinja ili govedo u čijim mišićima su larveni oblici  konzumiranje zaraženog svinjskog mesa dovodi do tenijaze  Unošenje jaja prljavim rukama. zagađenom hranom i vodom dovodi do cisticerkoza  Profilaksa: liječenje oboljelog. zdravstveno prosvjećivanje. odrasli oblici su dužine 3-8 metara! Tenijaza  dijagnoza: nalaz jaja u stolici oboljelog  terapija: niklozamid.poboljšanje higijenskih uslova.