You are on page 1of 17

Solarne elektrane

www.BesplatniSeminarskiRadovi.com

SADRŽAJ
1

2 2 2 UVOD ........................................................................................................................................2 1.ENERGI ! ................................................................................................................................." 1.2.Vrste elektrana......................................................................................................................# 1.$.Ener%etske karakteristike elektrana......................................................................................# 2.SUN&E........................................................................................................................................' $.SO(!RNE E(E)*R!NE + SO(!RN! *E,NO(OGI ! ......................................................$.1. )ako rade solarne .eli/e.......................................................................................................$.2. Vrste solarni0 .eli/a.............................................................................................................1 $.$. 2otonaponske elektrane.....................................................................................................13 $.". Solarna elektrana 4 para5oli6na proto6na..........................................................................1$ $.#. Solarna elektrana 4 solarni toran/......................................................................................1" $.7. Solarna elektrana 4 para5oli6ni tan/ir................................................................................1" 8!)( U9!)...............................................................................................................................17 (I*ER!*UR!..........................................................................................................................1'

UVOD Sve izraženije zagađenje životne sredine, intezivne promjene klime, rast cijene fosilnih goriva i predviđanja o njihovom nestanku u budućnosti utiču da se stanovnici Zemlje okrenu ka racionalnom korišćenju energije kroz primjenu mjera energetske efikasnosti i korišćenje obnovljivih izvora energije !ajveći izvor obnovljive energije je Sunce "na se širi svemirom u obliku svjetlosne i
2

toplotne energije tako da samo jedan njen mali dio dolazi do Zemlje, gdje se pretvara u druge vidove energije #oličina energije Sunčevog zračenja koja je neiscrpna predstavlja osnovni izvor života na Zemlji i veliku prednost u odnosu na sve ostale korišćene izvore $anas se sa izuzetnom pažnjom vrše istraživanja u cilju razvoja efikasnih tehnologija korišćenja energije Sunčevog zračenja za zadovoljavanje sve izraženijih energetskih potreba !aročito se ulažu veliki napori da se mnogobrojne tehnologije korišćenja Sunčeve energije, što prije komercijalizuju i učine kompatibilnim sa postojećim energetskim izvorima %ako bi sve veći dio energetskih potreba na Zemlji pokrivao energijom sunca, mijenjajući deficitarna i ekološki nepoželjna fosilna goriva ili električnu energiju i omogućavajući njenu racionalnu potrošnju $a bismo mogli govoriti o Sunčevoj energiji, najprije moramo spomenuti da je Sunce središnja zvijezda Sunčevog sistema, sistema u kojem se mi &planet Zemlja' nalazimo (nergija sa Sunca do Zemlje dolazi u obliku Sunčevog zračenja ) unutrašnjosti Sunca odvijaju se nuklearne reakcije, prilikom kojih se fuzijom vodonik pretvara u helij uz oslobađanje velike energije $io te energije dolazi i do zemlje, i omogućuje odvijanje svih procesa, od fotosinteze do proizvodnje električne energije #roz istoriju se nalazi niz primjera iskorištavanja energije Sunca #oristi se još od * vijeka nove ere, od antičkih civilizacija, zatim preko starog vijeka i otkrića heliocentričnog sistema &!ikola #opernik, +,*- .+/,- ' %ada je otkriveno da je Sunce u centru Sunčevog sistema, a ne kako se prije vjerovalo 0 Zemlja Slijedi novije doba i pojava solarnih ćelija, kolektora i elektrana 1rvi i najpoznatiji oblik upotrebljavanja Sunca za dobijanje energije koji se može iskoristiti je svakako dobivanje vatre %ada su se uz pomoć povećala koncentrirale zrake Sunca . usmjeravanjem putem ogledala i stakla za dobivanje vatre $revni #inezi, 2rci, 3nke i 4imljani, vrlo rano su otkrili da zakrivljena ogledala mogu koncentrisati Sunčeve zrake na nečemu zapaljivom, a što uzrokuje da takve objekte zahvati trenutno plamen Zbog sposobnosti zapaljivanja, stari narodi su takve instrumente, bez obzira kojim jezikom govorili, gotovo svi zvali 5gorućim ogledalima5

3

1. ENERGIJA (nergija je sposobnost obavljanja radnje 1ojavni oblik energije može biti u sakupljenom &nagomilanom' obliku ili prelaznom obliku #arakteristika energije je njena vremenska trajnost i sposobnost da se u izvornom obliku može održati vrlo dugo 1relazni oblici energije pojavljuju se samo kada sakupljena energija mijenja oblik

$ijagram + 1odjela energije $anas je uobičajena podjela na primarne, transformisane i korisne oblike energije 1rimarni oblici energije su oni koji se javljuju u prirodi ili se u njoj nalaze %o su nosioci hemijske energije &goriva', potencijalne energije &voda', nuklearne, kinetičke &vjetar', toplinske &geotermalni izvori' i energije zračenja &Sunce' $ijelimo ih u dvije grupe6 + konvencionalne i nekonvencionalne izvore energije obzirom na nivo upotrebe7 8 obnovljive i neobnovljive obzirom na prirodnu obnovljivost #onvencionalni oblici energije su6 + goriva &drvo, ugalj, sirova nafta, zemni plin i uljni škriljci'7 8 vodeni tokovi7 - geotermalna energija7 , nuklearna energija &uran, torij 0 fisija' !ekonvencionalni oblici energije su6 + energija Sunčevog zračenja7 8 energija vjetra7 - toplota Zemljine unutrašnjosti7 , neposredna energija plime i oseke, morskih valova7 / fuzija lakih atoma !eobnovljivi izvori energije su6 fosilna i nuklearna goriva i geotermalna energija

4

"bnovljivi izvori energije su6 sunčevo zračenje, energija vodotoka, plime i oseke, valova i vjetra %ransformisani oblici energije uglavnom se koriste u procesu dobijanja krajnjeg oblika korisne energije !ajčešći oblici transformacije primarnih u transformisane oblike su6 sagorjevanje, destilacija, nuklearna reakcija, zračenje, turbinsko pretvaranje i slično #orisni su oni oblici energije koje koriste potrošači6 toplota, mehanička energija, energija vezana za hemijske procese i energija za rasvjetu
1.2. Vrste elektrana

3zvori na kojima se temelji proizvodnja električne energije su6 + para dobijena pomoću uglja, nafte, plina ili nuklearnim procesom7 8 voda7 - dizeli motori koji rade na naftu "stali mogući izvori električne energije su6 sunčeva energija, snaga vjetra, snaga plime i oseke, itd 1ostrojenja za proizvodnju električne energije nazivaju se elektrane, a dijele se6 . prema vrsti pogona7 . prema ulozi u elektroenergetskom sistemu7 . prema veličini potrošačkog područja

$ijagram 8 1odjela elektrana prema vrsti pogona
1.3. Energetske karakteristike elektrana

3nstalisana snaga 0 nazivna snaga elektrane, tj zbir nazivnih snaga generatora &u 9:;' ili zbir snaga turbina &u 9<' 9aksimalna snaga 0 najveća snaga koju elektrana može proizvesti kao cjelina uz pretpostavku da su svi njeni dijelovi spremni za pogon

5

4aspoloživa snaga 0 snaga koju elektrana može proizvesti u nekom trenutku polazeći od stvarnog stanja u elektrani 9aksimalno i minimalno godišnje opterećenje 0 određuje se iz pogonskih podataka elektrane ili iz godišnje krivulje trajanja opterećenja =aktor opterećenja 0 omjer proizvedene električne energije u toj godini &<god' i energiji koja bi se proizvela da je elektrana cijelu godinu pod maksimalnim opterećenjem6 m > <god ? @*AB 1m =aktor iskorištenja 0 umjesto maksimalnog opterećenja uvrštava se maksimalna snaga elektrane6 n > <god ? @*AB 1maC %rajanje korištenja 0 vrijeme potrebno da se maksimalnom snagom proizvede količina energije <god

Slika + ;vion sa pogonom na struju od solarnih ćelija

6

2. SUNCE Sunce se kao nebesko tijelo formiralo prije oko , A milijardi godina ) vasioni to je obično nebesko tijelo . zvijezda koje je po masi nekiliko puta manje od zvijezda srednje veličine 9eđutim, ono što Sunce čini jedinstvenim jeste činjenica da je ono oko -BB BBB puta bliže Zemlji nego što je najbliža susjedna zvijezda Srednje rastojanje &rzo' Zemlje od Sunca iznosi + /D+B@ kilometara 1ri tom praktično sva energija, koju Zemlja dobija izvana i koja je izvor atmosferskih kretanja, dolazi od Sunca ) tabeli + su dati neki osnovni podaci o Suncu

%abela + "snovni podaci o Suncu

Sunce je gasovita sfera poluprečnika A EAD+B/km i mase od približno + EED+B-B kg "snovu njegove grane čine dva elementa . vodonik i helijum 1risutni su i neki teži elementi kao što su6 gvožđe, silicijum, neon i ugljenik ali u malim količinama :odonik je prisutan u iznosu od oko */ F, dok ostalih 8/ F čini helijum %emperatura Sunca se mijenja u obimu od / +BB BBBGH u unutrašnjosti do / @BBGH na površini 2ustina brzo opada i to od +/D+B- kg?m.u centru do +B., kg?m.- 1osljedica takve raspodjele gustine je činjenica da je EB F mase Sunca raspoređeno u prvoj polovini poluprečnika 3zvor ogromne količine energije sa kojom Sunce raspolaže jeste termonuklearna fuzija koja se pri temperaturi od desetak miliona Helzijusovih stepeni dešava u dubokim slojevima 9ehanizmom fuzije u svakom trenutku četiri atoma vodonika se spajaju u atom helijuma pri čemu se oslobađa velika količina energije "slobađanje energije (s pri termonuklearnoj fuziji, proporcionalno je ;jnštajnovoj jednačini (s > msc8, dovodi do smanjenja mase sunca 9eđutim, to je smanjenje neznatno 1o nekim računima usljed termonuklearnih reakcija, Sunce je, od postanka pa do danas, utrošilo oko / F od svoje početne mase Sunčevo zračenje sastoji se od direktne i raspršene &difuzne' komponente $irektno sunčevo zračenje je ono koje dopire do uređaja direktno iz prividnog smjera Sunca 4aspršeno zračenje nastaje raspršenjem sunčevih zraka u atmosferi i dolazi na uređaj iz svih smjerova neba

7

3. SOLARNE ELEKTRANE - SOLARNA TEHNOLOGI A 1retvaranje Sunčeve energije u električnu energiju, vrši se relativno jednostavno i lako, lakše nego pretvaranje bilo kog drugog oblika energije (nergija Sunca danas se koristi uz pomoć solarnih kolektora za zagrijavanje vode i prostora, proizvodnju električne energije pomoću fotonaponskih ćelija ili pasivno u građevinarstvu pomoću arhitektonskih mjera sa ciljem grijanja i osvjetljavanja prostora

Slika 8 Sunčevi zraci koji dopiru na nagnutu ploču

4iječ fotonapon je kombinacija 2rčke riječi za svjetlo i imena fizičara ;llesandro :olta $efiniše direktno pretvaranje, tj konverziju sunčeve svjetlosti u energiju putem solarnih ćelija 1roces konverzije je baziran na fotoelekričnom efektu otkrivenom od fizičara ;leCandra IeJuerela +@-E godine =otoelektrični efekat opisuje oslobađanje pozitivnih i negativnih naboja &naelektrisanja' kada svjetlo osvjetli površinu
3.1. Kak! ra"e s!larne #eli$e

Solarne ćelije izrađene su od različitih poluprovodničkih materijala 1oluprovodnici su materijali koji postaju električno provodljivi kada su osvjetljeni ili zagrijani i koji rade kao izolatori na niskim temperaturama 1rimarna sirovina za proizvodnju je pijesak koga ima u izobilju

Slika - Solarna ćelija, modul i panel

8

1reko E/ F svih solarnih ćelija proizvedenih na svijetu napravljene su od silicijima #ao drugi najčešći element na zemljinoj površini, silicijum ima prednost da je dostupan u dovoljnim količinama i ne utiče na promjene prirodne okoline Za proizvodnju solarne ćelije poluprovodnici se onečišćavaju &doping' namjerno zbog uvođenja hemijskih elemenata koji su nosioca pozitivnog ili negativnog naboja #ombinujući dva poluprovodnička sloja sa različitim onečišćenjem dobija se barijera, tj granica između dva sloja !a granici se stvara unutrašnje električno polje, koje uzrokuje oslobađanje nosioca kad je čelija osvjetljena #roz metalne kontakte može se dobiti električni izboj ;ko je vanjski strujni krug zatvoren dolazi do protoka istosmjerne struje

Slika , 1oprečni prejsek Si solarne ćelije

Silicijumske ćelije su prosječno veličine +BC+Bcm %ransparentni antirefleksni film štiti ćeliju i smanjuje gubitke zbog refleksije na površini ćelije 3zlazni napon solarni ćelije temperaturno je zavisan ;ko je viša temperatura, onda je niži napon i puno manje iskorištenje !ivo iskorištenja definiše količinu svjetlosti pretvorene u korisnu električnu energiju
3.2. Vrste s!larni% #eli$a

Solarne ćelije se dijele na tri vrste prema vrsti kristala koji se koristi6 amorfne, monokristalne i polikristalne Za proizvodnju monokristalne ćelije potreban je apsolutno čisti poluprovodnik 9onokristalne šipke se proizvode od topljenog silicija i nakon toga režu u tanke pločice %akva proizvodnja garantuje relativno visoki procenat efikasnosti što se očituje u cijeni proizvoda 1roizvodnja polikristalne ćelije je jeftiniji proces, jer se tekući silicijum ulijeva u blokove koji se potom režu na ploče Zbog lijevanja u procesu hlađenja, dolazi do promjene strukture kristala što uzrokuje manju efikasnost solarnih ćelija ;ko je silikonski film nanesen na drugi materijal tipa stakla ili drugog nosača, dobijamo takozvane amorfne ili 5thin filmK ćelije $ebljina sloja dosiže debljinu ljudske kose %ako se smanjuje trošak proizvodnje zbog nižih troškova materijala 3skoristivost amorfnih ćelija je daleko manja od drugih solarnih ćelija Zbog toga se koriste za napajanje opreme manje snage

9

Slika / 1oprečni prejek Si solarne ćelije

Solarni moduli nastaju spajanjem ćelija u seriju ili paralelu 1ri tome serijski spojeni moduli daju puno veći napon !akon toga se uklapaju u (thLl.:iniLl. ;cetat i ugrađuju se u aluminijske ili čelične okvire !akon toga se prekrivaju transparentnim staklom sa prednje strane 2arancija proizvođača za takve module iznosi od +B . 8/ godina

Slika A Mematski prikaz formiranja a.Si solarnih ćelija na staklu

Slika * Sunčeve fotonaponske elektrane 3.3. &!t!na'!nske elektrane

Struja koju proizvode pretvarači ista je kao u domaćinstvu ) solarnim ćelijama nema otrovnih materija, ne proizvode dim, buku, pa su ekološki izuzetno prihvatljive Mta se događa kada nema sunca Sistem je sposoban da radi nezavisno sa spremljenom energijom u akumulatorima &solarnim baterijama'
10

Slika @ =otonaponski komplet

1roračunom dnevne potrošnje i količine spremljene energije, što zavisi od kapaciteta baterija, tipu baterija, održavanju i uslovima korištenja može se izračunati koliko sistem može dugo raditi ) naseljenim mjestima električna mreža je svugdje izgrađena !a tim položajima je moguće graditi fotonaponsku elektranu

$ijagram - Svjetska proizvodnja modula i izgradnja kapaciteta u 9< +EE- .8BBA g

) (vropi su tipični mrežni sistemi sa takozvanim inteligentnim inverterom &pretvarač' 3nverter sa velikom pogonskom sigurnošću uključuje sistem na električnu mrežu #arakteristika inteligentnog invertera je da električnu energiju koju proizvodi fotonaponski sistem, usklađuje sa parametrima mreže
11

$ruga karakteristika je da u slučaju nestanka električne energije isključuje sunčev sistem sa mreže Za to postoji više razloga ali prvenstveno sigurnosni, da pri mogućem održavanju električne mreže ne ugrožava radnike koji rade na mreži

Slika E =otonaponska elektrana . primjer mrežnog fotonaponskog sistema

) današnje vrijeme sve je više fotonaponskih elektrana, koje višak proizvedene energije preko posebnog dvosmjernog brojila isporučuju u distribucionu mrežu !ajveća prepreka za veću rasprostranjenost sunčanih elektrana je visoka cijena investicije i dugotrajna procedura ishođenja dokumentacije

Slika +B =otonaponska elektrana <aldpolenz &!jemačka' snage ,B 9<

"bzirom na instalisanu snagu ovi fotonaponski sistemi dijele se na one snage do +B 9<, od +B 9< do -B 9< i snage veće od -B 9< Nedna od najvećih sunčevih =! elektrana je trenutno sunčeva fotonaponska elektrana Sarnia &"ntario', u #anadi 3ma instalisanu snagu od @B 9< izmjenične električne energije &E* 9< istosmjerne električne struje' i godišnju proizvodnju +8B BBB 9<h $ruga je sunčeva fotonaponska elektrana 9ontalto di Hastro u 3taliji, sa instalisanom snagom od *8 9< izmjenične električne energije &@, 9< istosmjerne električne struje'
12

!ajveće fotonaponske elektrane u svijetu su date u sljedećoj tabeli
=otonaponska elektrana Hharanka 2olmud ;gua Haliente 1erovo Sarnia Irandenburg.Iriest =inoO %oOer 9ontalto di Hastro (ggebek Senftenberg $ržava 3ndija #oordinate !ominaln 2odišnja a snaga proizvodnj "pis &9<p' a &2<h' 8+, 8BB 8BB +BB +-+8B -+* "čekuje se do /BB 9< Hompleted "ctober 8B++ "čekuje se 8EB 9< &;H', -,@ 9< &$H' do 8B+, Završena 8B++ ) gradnji od 8BBE do 8B+B 1uštena u rad 8B++

8-G/,:;! *+G++: ;( -AG88:;! E/G+/: #ina ;( -8G/* 8:! S;$ ++-G8E ,:< )krajina ,,G//:! -,GB8:(

#anada ,8G/A:! @8G8B:< E* !jemačk a !jemačk a 3talija /8G8A:+8;! +8G8*:B/;( /8G,E:-+;! +-G,+:/,;( E+ @, *

,8G8+:! ++G-/:( @, 8

) gradnji od 8BBE do 8B+B 1uštena u rad 8B++ Završen 33 i 333 korak 8B++

!jemačk /,G-*:,A;! @-,A a EG8B:-A;( !jemačk /+G--:! +-G/E:( @8 a

%abela 8 !ajveće fotonaponske elektrane u svijetu 3.(. S!larna elektrana ) 'ara*!li+na 'r!t!+na

P kao i sve druge koncentrisane tehnologije koristi samo direktno zračenje7 P najrazvijenija tehnologija7 P instalisano više stotina 9<e7

Slika ++ 1arabolična protočna solarna elektrana P koncentracija sunca */C7
13

P temperature do /BBB H7 P godišnja efikasnost do +, F7 P obično prati sunce istok . zapad7 P 4ankine ciklus direktno ili posredno7 P cijena blizu konkurentne drugim izvorima7 P optimalna snaga 8BB 9<e7 P unapređenja na cijevima i spremanju topline &otopljena so'
3.,. S!larna elektrana ) s!larni t!ran$

P manje razvijenija tehnologija u odnosu na parabolične protočne7 P instalirano probno više desetaka 9<e7 P koncentracija sunca @BBC7 P temperature do /ABo H7 P procjena godišnje efikasnosti do +@ F7 P radni mediji6 voda, org kapljevine soli natrijum nitrata ili vazduh7 P 4ankine ciklus posredno ili direktno7 P optimalna snaga +BB.e 9Oe7 P unapređenja na cijevima i spremanju topline &otopljena so'

Slika +8 (nergetski solarni toranj
3.-. S!larna elektrana ) 'ara*!li+ni tan$ir

P najmanje razvijen sistem7 P instalirano probno više 9<e7
14

P koncentracija sunca više od -BBBC7 P temperature preko */BB H i godišnja efikasnost od 88 F7 P svaka jedinica ima +B do 8/ k<e i može raditi samostalno . modularnost7 P visoka gustina snage Q //k<?R7 P problem pouzdanost i cijena koncentratora7 P planovi za stotine 9Oe

Slika +- 1arabolični . koncentrisani tanjiri

15

.AKL U/AK 1rednosti Sunčeve energije su jasne Sunce je neiscrpan izvor energije, a proces proizvodnje električne energije u fotonaponskim elektranama ne šteti okolini $odatna prednost fotonaponskih elektrana je njihova održivost na različitim lokacijama i u različitim primjenama =otonaponske elektrane mogu biti instalisane gotovo svugdje %ako jaki argumenti garantuju da će u budućnosti fotonaponske elektrane imati važnu ulogu u proizvodnji električne energije 3nvesticije u fotonaponske =! elektrane posljednjih su godina karakteriše nadprosječan rastom &S ,B F godišnje' 1redviđa se da će u 8B+- godini vrijednost investicija iznositi više od -8 milijardi eura

Slika +, Solarna elektrana 1etrokov

%ankoslojne tehnologije omogućuju velike uštede u materijalu, ali je postignuta efikasnost tankoslojnih ćelija još uvek mala u poređenju sa ćelijama od kristalnog silicijuma )prkos tome očekuje se veliki razvoj ovih ćelija Svakodneva istraživanja posvećena su novim nano materijalima "čekuje se da će se tako povećati efikasnost postojećih tehnologija i realizovati novi koncepti solarnih ćelija velike efikasnosti Irz porast fotonaponske industrije u svijetu uz porast proizvodnih kapaciteta i pozitivnu političku klimu u zemljama kao Napan, !jemačka i Mpanija, obećavaju dobru perspektivu fotonaponskim tehnologijama i u Srbiji i IiT 9eđutim, fotonaponska industrija zahtijeva pogodne i stabilne političke uslove za konstantan i održiv razvoj Irze ili nagle promjene u uslovima i iznosima subvencija zatim političkim stavovima, mogu da dovedu u pitanje pozitivan razvojni trend =otonaponska industrija može znatno da doprinese privredi zemlje otvaranjem novih radnih mjesta, kao i malih i srednjih preduzeća !jemačka, kao najveći proizvođač električne energije iz solarnih izvora, prošle godine je proizvela +@ milijardi k<h, što je više od - F njihove ukupne nacionalne proizvodnje električne energije 3nače, do sada je u I3T izgrađena samo jedna solarna elektrana, kojoj je =(4# izdao dozvolu za proizvodnju električne energije !jena odobrena proizvodnja je +-B -B 9<h 4adi se o elektrani koju je izgradila firma U(ko energijaU iz #alesije

16

LITERATURA + Nozsa, R 6 (nergetski procesi i elektrane, 3nterna skripta, (%= "sijek, 8BB, 8 Mimić, Z 6 $opunski izvori energije, (nergetika i ekologija, 1redavanja, (%= "sijek, 8BB- i 8BB, - )dovičić, I 6 (lektroenergetski sustav, #igen Zagreb, 8BB, , Sunčeva energija, skripta, (%= Ianja Ruka, 8B+B / #ulišić, 1 , :uletin, N i Zulim, 3 6 Sunčane ćelije, Mkolska knjiga, Zagreb, +EE, A 1riključak velikih fotonaponskih elektrana na distribucijsku mrežu, OOO obnovljivi com, 8B+8 * 3zgradnja sunčane elektrane na krovu, OOO zelenaenergija org, 8B++

www.BesplatniSeminarskiRadovi.com

17