You are on page 1of 12

Faruk Čupović Izrada zupčanika u AutoCAD-u Upotrebom računala nacrtati zupčanik i zupčastu letvu prema slici.

Slika1-Zupčanik i zupčasta letva

kao što su cikloida i evolventa. Uglavnom se koriste evolventni zupčanici. Mjere zupčanika zavise od dva parametra: broj zubaca ͣZ͞ i modula ͣm͞ Slika 2-Mjere zupčanika Zavisnost mjera zupčanika od modula i broja zubaca data je u tabeli 1. .Osnovni zahtjev pri izradi zupčanika je definisanje profila boka zupca. Za profil zupca se koriste krive nastale kotrljanjem.

odnosno jedan bok. mjerena na podionom prečniku Poluprečnik podionog kruga Poluprečnik spoljašnjeg kruga Poluprečnik podnožnog kruga Poluprečnik osnovnog kruga Poluprečnik zaobljenja podnožnog (korjenog) zaobljenja Parametar evolventne krive 8 9 10 11 12 r rk rf rb rr milimetar milimetar milimetar milimetar milimetar Z*m/2 r+m r-1. Primjer: Nacrtati zupčanik i zupčastu letvu. Konstrukcija evolvente je komplikovan način.br Parametar (oznaka) ɲ Jedinica Formula Opis-naziv parametra 1 Ugaona (stepen) 20o Napadni ugao 10oчaч20o 2 3 4 5 m Z p e milimetar Cijeli broj milimetar milimetar --m*ʋ p/2 modul Broj zubaca (5чZч200) Korak zubaca zupčaste letve Lučna debljina zubca.Tabela1 R. Mnogo jejednostavnije odrediti tačke evolvente koristeći parametarske jednačine za x i y i kroz te tačke nacrtati krivu.38*m 13 t Broj tačaka dodira (plutajućih) milimetar 0чtч1 rb * ( cos(t * ʋ) + sin(t * ʋ) * t * ʋ ) rb * ( sin(t * ʋ) cos(t * ʋ) * t * ʋ ) X koordinata tačke evolvente profila zupca date parametrom t Y koordinata tačke evolvente profila zupca date parametrom t 14 x 15 y milimetar Za crtanje zupčanika potrebno je nacrtati profil jednog zupca i umnožiti ga.25m r*cos (a) 0. . ako je m=4 mm i z=20 zubaca.

0.588.5.704 50.1.048 39.0) Sa palete alata Draw izabrati Citcle 0.987 47.0.291.9.397.586 Nacrtati podnožni i spoljašnji (tjemeni) krug polumjera rk i rf.191.Prv  je potre ¢o izrač£¢ati vrije¤¢ost polupreč¢ika i koordinata tačaka evolvente za date vrijednosti modula i broja zubaca.049.532. sa centrom u koordinatnom početku (0. m z r rb Pi t 20 4 20 40 37¥ 5877 3¥ 141593 ¡ ɲ t*PI 0 0 0¥ 15708 0¥ 314159 0¥ 471239 0¥ 628319 0¥ 785398 0¥ 942478 0¥ 349066 Kontaktna tačka 0¥ 05 0¥ 1 0¥ 15 0¥ 2 0¥ 25 0¥ 3 0¥ 111 x 37¥ 588 38¥ 049 39¥ 397 41¥ 532 44¥ 291 47¥ 453 50¥ 753 39¥ 808 y rk rf rr ¥ 0 000 44 35 1¥ 52 0¥ 048 0¥ 385 Koordinate tačaka 1¥ 282 ev olvente 2¥ 987 5¥ 704 9¥ 586 0¥ 526 Crtanje : =E 180=20 180 § § a) Nacrtati profil boka zupca. odnosno evolventu kroz date tačke: b) Sa palete alata Draw izabrati alat Splin¦ ( ) Nazahtjev: Specify first point or [Object]: unijeti koordinate tačaka: 37.282 44.0 Evolventa 38.2. 0 44 (poluprečnik rk) .385 41.753.0 (centar) 35 (poluprečnik rf) Ponoviti naredbu Circle 0.

Izabrati Fillit .Desni klik u radni prostor i izabrati Trim sa palete Modify - Izabrati Trim (ili upisati u komandnu liniju t) - Desni klik u radni prostor i izabrati Radius (ili u komandnoj liniji: r) .c) Produžiti nacrtanu evolventu do podnožnog kruga: . .Označiti evolventu.¨uhvatiti͞ početnu čvornu tačku (lijevi klik na nju-mijenja boju od plave u crvenu) i pomjeriti je do podnožnog kruga (lijevi klik) tako ovaj produžetak bude ͣprirodni͞ nastavak nacrtane evolvente : pri izboru druge tačke isključiti OSNAP d) Uraditi podnožno zaobljenje upotrebom alataFillit .

ugao debljine zupca na podionom prečniku je pola tog ugla 18/2=9º. Ovo je prikazano na slici 1. U ovom slučaju je to 360/20=18º.- 1. odnosn simetrala zupca je pod uglom 9/2=4. Jedan zubaz zajedno sa jednim međuzubljem čine korak zupčanika.5 º.52 (radijus rr) Na zahtjev: select first object or: Izabrati evolventu i Na zahtjev: select second object or:Izabrati podnožni krug - Odrezati (Tri ©) višak evolvente. dio koji je van vanjskog kruga Rezultat: Sada imamo profil jednog boka zupca potrebno je ovaj kopirati i dobiti drugi. Ugao koraka je 360 º/z. . a dio oko kontaktne tačke prikazan je na sljedećoj slici.

0  39.0.5 º u odnosu na nacrtanu.Prema tome tzreba nacrtati linije označene na crtežu kao Contact.808. a Naredbom Arra kroz koordinatni početak . e) Formiranje zupca Kontaktna ravan (Contact plane) prolazi kroz koordinatni početak i kontaktnu tačku (data u tabeli): .line .526  (koordinate kontaktne tačke iz tabele) - dodati liniju pod uglom od 4.0. start i median plane.

0 za x i y) 4. nakon klika na pokazani tabulator ili upisati 0. Izabrati centar oko kojeg se umnožava (izabrtai koordinatni početak.5. Rezultat umnožavanja prikazan je na sljedećoj slici. OK Napo ena: može se desiti da pokazuje 5 iako ste upisali 4.5 6. Izabrati Polar Array (umnožavanje po krugu) 3. Izabrati opciju Total number of items Angle between items i u odgovarajuća polja upisati 2 i 4.2 3 4 1 5 6 - Redosljed radnji: 1. Izabrati Array 2. jer pri kreiranju šablona nije podešeno decimalno prikazivanje vrijednosti ugla. Klik na gumb Select objectsĺizabrati liniju(enter). . ovo nije neophodno ako se prije aktiviranja naredbe Array izabere linija 5.

- Ponoviti postupak za vrijednost ugla -4. - f) - Preslikavanje profila boka zupca: Izabrati evilvetu i podnožno zaobljenje (select) Izabrati alat Mirror Izabrati dvije tačke na gornjoj liniji (Median plane) Enter - Izbrisati srednju lniju Preslikati donju liniju (Start plane) oko gornje (Median plane) upotrebom alata Mirror .5 ili umnoženu liniju preslikati oko početne upotrebom alata Mirror .

tako da ostane samo jedan zubac: 1. Izabrati Tri .- Izbrisati srednju liniju Koristeći krajnje linije i bokove zupca odrezati (Trim) viškove krugova.

2.0 Opcija Total number of items Angle to fill (20-broj zubaca i 360-puni krug) Klik na taster Select objects (nestaje dijalog prozor)ĺoznačiti profil zupca razvlačenjem pravougaonika selekcije-enter OK . Izbrisati pomoćne lnije g) - Umnožavanje zupca Izabrati Array i podesiti kao na sljedećoj slici: Polar Array Koordinate centra 0.  (završetak trimovanja) 6. Označiti linije kojima režemo (evolvente zajedno sa podnožnim zaobljenjim i vanjske linije) 3.  (enter)-završetak prvog označavanja 4. Izabrati linije koje treba rezati (klikati redom na njih 5.

0. . Centar oba kruga uzeti u koordinatnom početku 0.- Rezultat akcije bi trebao biti zupčanik: - Potrebno je još nacrtati krug koji predstavlja rupu za vratilo (osovinu) i dodati središnjice i podioni krug (linija za središnjice) radijusa r=m·z/2=4*20/2=40 mm. Prečnik rupe uzet je 5m=20 mm (poluprečnik 10).