You are on page 1of 31

Educational Research

Self-fulfilling prophecies,
The Pygmalion effect

Door : Peter van Trappen


Studentnummer : 1524258
Begeleiding : Marise Valk
ER self-fulfilling prophecies : najaar 2006-voorjaar 2007
Voorwoord

Dat wat je denkt, zal ook gebeuren…….

Zie je wel, ze leren het nooit

2
educational research self fulfilling
profhecies
Inhoudsopgave

Voorwoord 2

Inleiding 4

Theorie 7

Eigen ervaringen 10

Het onderzoek 13

De enquête 14

De analyse 20

Conclusie en aanbevelingen 25

Reflectie 26

Nawoord 28

Literatuur 29

Internetverwijzingen 30

Naschrift 31

3
educational research self fulfilling
profhecies
Inleiding

Je tuurt door de klas en je ogen blijven staren naar een leerling welke eigenlijk niets doet,
hij is meer zoals ik deze leerlingen wel eens noem, toerist.

Zo zou ik oorspronkelijk zijn begonnen, het probleem, ongemotiveerdheid zou ik weer vanuit
de docent gaan zijn bekijken. Tijdens mijn research kwam ik een artikel tegen van
Prof. L Stevens geheten “naar een ander begrip van prestatie in de school”.
Het artikel is geschreven naar aanleiding van een onderzoek over de condities waaronder het
zogenaamde ‘Weer Samen Naar School’ werd ingevoerd. Het onderzoek gaf alleen aan in
algemene termen dat er misschien wel dingen waren veranderd maar dat de broodnodige
structuurverandering niet had plaats gevonden.

In het artikel, ‘Naar een ander begrip van Prestatie in de school’ geeft prof L Stevens
een antwoord op wat volgens hem moet veranderen om wat het WSNS-beleid
inhoud, meer leerlingen met leer- en gedragsproblemen zoveel mogelijk
regulier onderwijs te laten volgen, te laten slagen.

Zijn oplossing is, in plaats van wat veranderingen in naam, structureel iets veranderen.
Een van zijn oplossingen is het niet langer beoordelen van de prestatie, laten we zeggen niet
alleen het bord eten wat wordt gereserveerd, maar ook de bereiding ervan betrekken in de
beoordeling. Dit moet volgen Stevens leiden tot minder uitval doordat leerlingen meer
gemotiveerd zullen raken door de verandering in het onderwijs.

Hij beschrijft ons huidige schoolsysteem als risicofactor. Daar waar het gaat om
talent, tempo en temperament gooien wij alle leerlingen op een hoop, en maken de verschillen
tussen de leerlingen zo klein mogelijk om maar zo gelijk mogelijk gestemde klassen te
krijgen. Dit systeem kan alleen bestaan als men leerlingen selecteert.

4
educational research self fulfilling
profhecies
Deze selectie leidt volgens hem tot een vast percentage uitvallers(Stevens van Werkhoven,
Castelijns&Jager, 1996).

Een deel van deze uitvallers wordt bepaald door de docent zelf. De ‘ervaren’ leraar herkent ze
eigenlijk al bij de eerste binnenkomst van het nieuwe schooljaar. In de eerste weken van het
schooljaar worden eigenlijk al de ‘bordjes met nummers’ uitgedeeld. Het nummer wat de
leerling van de docent krijgt opgespeld blijft hij gedurende het hele schooljaar houden,
“eens een 20, altijd een twintig”(Jussim,1986). De leerling zal dit nummer gaan bevestigen in
zijn gedrag. De docent krijgt gelijk in zijn voorspelling. Dit fenomeen welke in het hoofd van
de docent plaats vindt noemt men ‘self fulfilling prophecies’(Jussim,1986; Weinstein 1989),

Vanuit de leerling gezien, als het zelfbeeld eenmaal gevormd is, leidt dit tot bepaalde
verwachtingen over de mogelijkheid bepaalde resultaten te behalen. Die verwachtingen
beïnvloeden het gedrag en de uitkomst ervan en dat leidt dan weer tot versterking van dat
gevormde zelfbeeld. We noemen dit verschijnsel de zichzelf bevestigende voorspelling (self-
fulfilling prophecy).

Een docent beoordeelt een leerling op drie kenmerken, talent, de thuissituatie en de


werkhouding ( Bakker, Pranger & Tersmette,1991; Good & Brophy, 1994).
Volgens Kelly (1955) zijn er zes criteria:
- hoe goed doet een leerling mee in de klas
- aanleg voor een bepaald vak
- algemene aanleg van de leerling
- hoe gedraagt een leerling zich in de klas
- kwaliteit en netheid van het werk
- de interesse die het kind toont voor de leerstof en het onderwijs aanbod

Dit zijn er zes maar we zien dat Kelly werkhouding en talent uitsplitst.

5
educational research self fulfilling
profhecies
Talent is iets waar je mee wordt geboren, hier heeft de docent geen invloed op.
Ook de thuissituatie is iets waar een docent weinig aan kan veranderen.
De meeste invloed van een docent ligt dus in de werkhouding van de leerling, zowel in
negatieve als in positieve zin.
Is de werkhouding van de leerling in de ogen van de docent slecht dan zal het antwoord van
de docent hierop zijn dat de regels worden aangescherpt, meer controle, meer
op en aanmerkingen wat tot gevolg heeft dat de leerling er zelf ook in gaat geloven en zich
zodanig gaat gedragen, de resultaten volgen de verwachtingen van de docent, ook zien we
hier weer het verschijnsel self fulfilling prophecies.

Hoe de docent dus over een leerling denkt is dus heel belangrijk, deze bepaalt voor een groot
deel de verdere school carrière van de leerling.
Uiteraard licht de schuld altijd bij de leerling(Stevens,1977), de docent is koning in zijn eigen
koninkrijk. Slechte docenten bestaan niet, slechte buschauffeurs wel.
Het is mij opgevallen dat in het reguliere onderwijs de oorzaak van gedragsproblemen altijd
wordt gezocht bij de leerlingen, terwijl zelfreflectie hoog in het vaandel zou moeten staan.

In mijn Educational Research wil ik nader onderzoeken of de studenten bij ons


op de opleiding in Utrecht weten dat zij ook een Pygmalion zijn.
Ook zal ik dit zelfde doen bij mijn collega’s op het savo.

6
educational research self fulfilling
profhecies
De theorie

In 1948 beschreef Robert Merton voor het eerst het begrip self-fulfilling prophecy.
Hij beschreef het als een proces wat zich in drie etappes afspeelt:

-In de eerste etappe gelooft de persoon dat in de toekomst een bepaalde gebeurtenis
( op dit moment is deze valse hoop) zal gebeuren,
-In de tweede etappe zal deze verwachting voorspelling het gedrag van de
persoon veranderen, iets wat hij niet gedaan zou hebben bij het niet aanwezig zijn van
een dergelijk verwachting.
-In de laatste etappe wanneer de gebeurtenis werkelijk plaats vindt is de voorspelling
uit gekomen.

Als voorbeeld gebruikt Merton het faillissement van een zeer betrouwbare en solide bank.
Het begon met het gerucht ( niet waar) dat de bank betrokken was bij een corruptieschandaal.
Dit leidde tot het massaal opnemen van de tegoeden door de cliënten van de bank wat leidde
tot de werkelijke neergang van de bank.

In 1968 kwam het boek Pygmalion in de classroom uit. De schrijver waren Rosenthal en
Jackson. Hun boek beschreef een experiment, uitgevoerd op een basisschool.
Zij testte op deze school de toen nog hypothese dat in elke klas er een correlatie
bestaat tussen de verwachtingen van de docent en de prestaties van de leerlingen.
In het begin van het schooljaar lieten zij twintig procent, willekeurig gekozen, van de
leerlingen een intelligentie test maken. Deze twintig procent werden aan de docenten
voorgesteld als leerlingen met meer dan normale mogelijkheden en van hen kon worden
verwacht dat zij grote intellectuele prestaties zouden gaan laten zien.
Aan het einde van het schooljaar werden alle leerlingen getest. De leerlingen die tot de
speciale groep behoorde presteerde significant beter in de intelligentietest dan de leerlingen
die niet waren aangemerkt als speciale leerlingen.

7
educational research self fulfilling
profhecies
Dit betekende dus dat de verandering in de verwachting van de docenten, zij kregen immers
een speciale groep leerlingen, leidde tot inderdaad betere intellectuele prestaties dan die van
de reguliere groep leerlingen.

De docenten werden ook gevraagd om de leerlingen te beoordelen op:


Intellectuele nieuwsgierigheid, welbevinden en in hoeverre zij de behoefte hadden aan sociale
goedkeuring.
De leerlingen van wie de docenten verwachtten dat zij intellectueel nieuwsgieriger waren en
zich gelukkiger zouden en weinig sociale goedkeuring nodig hadden werden inderdaad zo
beoordeeld door de docenten.
In het onderzoek ging men uit van positieve verwachtingen en de invloed op de prestaties,
het is aannemelijk om aan te nemen dat wanneer de verwachtingen negatief worden
voorgesteld de prestaties hierdoor ook worden beïnvloed, zij het dan in negatieve zin.

Elke docent heeft verwachtingen van een leerling. Wanneer het schooljaar weer begint en de
klassen weer binnenkomen, zal de docent een Pygmalion zijn. Het beeld wat hij in die eerste
momenten heeft zal uiteindelijk worden bewaarheid.
Recente onderzoeken hebben aangetoond dat het pygmalioneffect verantwoordelijk is voor
5-10% verschil in leerresultaten. Hier zijn de verschillen zoals vroegere leerresultaten,
intelligentie enz. al vanaf getrokken.

De vraag is natuurlijk hoe komt het verwachtingspatroon nu tot stand.


Soms voor de eerste les al is begonnen heeft de docent van een klas al een bepaalde
verwachting, een lwoo-klas basisberoeps zal anders benaderd worden dan een
kaderberoepsklas, immers het intelligentie niveau is hoger.
Ook het lezen van het dossier zal het verwachtingspatroon veranderen. De gelabelde leerling
(Stevens) zal anders worden benaderd. Het is zelfs de vraag of de gelabelde leerling wel een
eerlijke kans zal krijgen, een label raak je nooit meer kwijt en wie weet waar sommige
kinderen zouden kunnen komen als zij dit labeltje niet hadden gehad.

8
educational research self fulfilling
profhecies
In het algemeen blijkt dat docenten van wie zij minder positieve verwachtingen koesteren
anders zullen benaderen. Deze leerlingen zullen minder positieve feedback krijgen, minder
bij de lessen worden betrokken, dus minder beurten, hulp. Het zelfbeeld van de leerling zal
hierdoor worden veranderd, en zich aanpassen aan de verwachting van de docent. De
voorspelling komt dus uit.

Werkt dit nu zo bij alle docenten?


Uit onderzoek is gebleken dat het verwachtingseffect tussen de 1% en de 15% ligt.
Met andere woorden de verschillen in leerresultaten kunnen dus zeer groot zijn, afhankelijk
van de docent kan dit dus 0,1 punt tot 1,5 punt schelen op een diploma.

Volgens Brophy en Good (1972) zijn er drie soorten docenten:

1.Pro-actieve Docent heeft voor iedere groep een verwachtingspatroon ontwikkeld


Hij heeft zijn plannen al klaar en valt hier ook niet meer vanaf te
brengen. Hij leidt de leerlingen volgens zijn eigen doelstellingen
De docent is als een buschauffeur van het gemeentelijke vervoerbedrijf,
er zijn verschillende lijnen maar deze staan wel vast.
De houding van de docent zorgt voor positief wenselijk gedrag. De
leerling laat het gedrag zien wat de docent van hem verlangt.

2.Over-actieveDocent heeft maar een soort verwachtingpatroon, dit staat zo vast als
een huis. De dossiers worden nageplozen en hieruit volgt het weinig
soepele verwachtingspatroon. Dit is vooral een nadeel voor de
zwakkere leerlingen. De docent is als een buschauffeur van lijn 7.

3.Re-actieve Dit soort docenten, de meeste horen tot deze groep, heeft redelijk
soepele verwachtingspatronen en kunnen ook nog iets worden
bijgesteld naarmate de leerlingen zich ontwikkelen. De verschillen
die normaal tussen de leerlingen aanwezig zijn blijven bestaan.

9
educational research self fulfilling
profhecies
Is er nu helemaal geen hoop? Is er een oplossing om het negatieve verwachtingspatroon
te omzeilen. Een van de boosdoeners is het leerlingendossier, hier staat als het goed is
bijgehouden de hele schoolcarrière van de leerling in. Uit onderzoek is gebleken dat
wanneer de docent na pas enkele weken dat hij de leerlingen heeft gezien, de dossiers inkijkt
de verwachtingspatronen minder negatief uitvallen. Hij laat zijn eigen observatie meetellen,
en zichzelf corrigeren (Good en Brophy, 1991).

Het is al genoeg om de docent te wijzen op het fenomeen, dit resulteert dan in het bewust zijn
van verwachtingspatronen. Er is een onderzoek geweest dat het pygmalion effect bij
niet- ervaren docenten heel erg klein is. Ook dit wil ik mijn eigen onderzoek bekijken
of dit werkelijk zo is.

10
educational research self fulfilling
profhecies
Eigen ervaringen

Ik ben de opleiding begonnen om te weten wat er nu eigenlijk in die koppies omgaat van de
leerlingen, dit was de hoofd reden om te beginnen. Inmiddels ben ik vier maanden bezig met
de opleiding en de grootste winst is dat ik me nu van veel meer dingen die ik vroeger
instinctief deed, ze nu kan benoemen waardoor mijn gedrag naar de leerlingen toe steeds
professioneler wordt. Ik geef nu les aan leerlingen met een pro-beschikking, leerlingen met
stoornissen als adhd en pdd-nos. De specifieke aanpak die deze leerlingen nodig hebben kan
ik nu beter geven al besef ik zelf dat ik er nog lang niet ben. De theoretische kennis die ik nu
heb, en welke steeds groter wordt, zorgt er voor dat ik voor mezelf en ook naar andere
collega’s toe kan zeggen hoe zich op te stellen naar de leerlingen toe.

Het is niet voor niets dat ik dit onderwerp heb gekozen, ik zie dagelijks om mij heen de
gedragingen van docenten en leerlingen. Bij mijn onderzoek over motivatie kwam ik het
onderwerp, self fulfilling prophecy tegen en het onderwerp sprak mij meteen aan.
Al eerder kwam ik in aanraking met het labelen, leerlingen een etiketje opplakken om ze te
helpen, in mijn ogen en ook volgens de wet heeft ieder kind recht op het onderwijs wat zij
verdient dus een labeltje opplakken zou niet nodig moeten zijn.
In mijn dagelijkse praktijk is het meer de vooroordelen bevestigen. Een leerling zit in het
lwoo en dus zal hij wel een lwoo-er zijn.
De docent heeft dus weinig verwachtingen van een dergelijke leerling. Als deze leerling niet
te veel gedragsproblemen vertoond komt het allemaal wel goed

Ik zelf denk dat veel leerlingen in het lwoo, basisberoeps niveau zitten om hun gedrag, dit zeg
ik ook tegen hen, het voordeel hiervan is dat zoals vorig jaar ik geen enkele leerling had met
een onvoldoende voor zijn examen want het echte niveau van de meeste leerlingen is veel
hoger dan het labeltje wat ze al hebben gekregen in het primaire onderwijs, of in de
onderbouw van het savo.

11
educational research self fulfilling
profhecies
Het begint er steeds meer op te lijken dat het gaat wat er in mijn koppie omgaat, en dat van
veel docent collega’s van heel grote invloed is op de intellectuele prestaties van de leerling.
Je kunt dat ook veranderen in grootste invloed, wie anders dan de docent trekt dagelijks meer
op met hen vanaf hun tweede jaar gerekend. Tegenwoordig gaan kinderen al heel vroeg naar
de crèche en al hoewel er nog geen sprake is van school, de begeleiders daar zullen ook hun
mening hebben over de kinderen.

Na het lezen van het boek Pygmalion in the classroom van Rosenthal&Jackson ben ik nog
meer onder de indruk gekomen van het onderwerp, het vervullen van de voorspelling, en
merk dat ook in het dagelijkse leven het een bekend fenomeen is als is het niet onder de naam,
self fulfilling prophecy.

De opmerking van een lerares op mijn school over het gedrag van mijn leerlingen:
“ze komen toch uit Tuindorp en de Falgabuurt” heeft mij nog meer in het idee gesterkt dat het
nodig is om mijn onderzoek uit te voeren en de docenten te confronteren met de uitslag.
Ging het er in het onderzoek van Rosenthal en Jacobson in hoofdzaak om het cognitieve,
ook afkomst ed spelen zeker een grote rol in het beoordelen van een leerling.

12
educational research self fulfilling
profhecies
Het onderzoek

Het heeft toch wel een tijd geduurd totdat ik daadwerkelijk met het onderzoek begon. Het
theoretische gedeelte had ik vrij snel op de rit, dit gedeelte was eigenlijk in december al klaar,
maar de werkelijke invalshoek van het onderzoek heeft veel meer voeten in de aarde gehad.
Ik vond het moeilijk om een invalshoek te vinden die met het pygmalioneffect te maken had.
Een onderzoek zoals Rosenthal en Jacobson(1968) hadden gedaan is voor mij natuurlijk
onmogelijk, om toch in de buurt te blijven heb ik als invalshoek gekozen, ervaring van de
docenten en welke eigenschappen of gedrag vinden zij belangrijk bij het beoordelen of
misschien moet ik zeggen veroordelen van leerlingen.
De gedachte hierachter is het feit dat het pygmalioneffect bij pas beginnende docenten niet of
nauwelijks aanwezig is. Ook was ik benieuwd of dit ook werkelijk tot uitdrukking komt in de
verschillende eigenschappen op welke wij leerlingen beoordelen als docenten.
Hierbij heb ik de criteria aangehouden van Kelly (1955), deze heb ik alleen wat opgesplitst.
De volgende eigenschappen of gedrag heb ik gebruikt:
Eerlijkheid, bescheidenheid, betrokkenheid bij de les, perspectief rijk, intelligentie, sportief,
Zelfstandig, onzekerheid, andere kinderen helpen, motivatie, initiatief nemen, netjes werken,
Gezondheid, afkomst, vitaliteit, talent, creativiteit.
Het tweede deel van de enquête gaat over verwachtingspatronen. De vraag of de docenten van
iedere leerling hetzelfde verwachtingspatroon heeft heb ik gesteld omdat ik vind dat daar de
essentie ligt van het pygmalion effect.
De vragen in hoeverre eigenschappen belangrijk zijn bij het verwachtingspatroon komt voort
uit het feit dat volgens het onderzoek pygmalion in de classroom eigenschappen als
intelligentie, talent, afkomst een grote rol spelen bij de wijze waarop wij leerlingen
beoordelen als zeggen we misschien iets anders maar afkomst, intelligentie en talent cq aanleg
zijn de belangrijkste eigenschappen waarop wij leerlingen beoordelen volgens het onderzoek
van Rosenthal en Jacobson. Ik ben dus benieuwd of dit ook naar voren komt in mijn eigen
onderzoek.
Het derde deel van het onderzoek gaat over de of docenten op de hoogte zijn van de term
self fulfilling prophecies, en of zo niet zij informatie hierover gaan opzoeken, je mag hopen
dat dit samen 100% zal zijn.

13
educational research self fulfilling
profhecies
De enquête

Hoeveel jaar staat u voor de klas?


0 - 3 jaar #1 2%
3 - 6 jaar #11 21%
6 - 9 jaar #9 17%
9 jaar of langer #31 60%

Bij de volgende vragen gaat het erom dat u beoordeelt in hoeverre een eigenschap
of gedrag van een leerling voor u belangrijk is bij het beoordelen van leerlingen
Eerlijkheid
onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #2 4%
3 #3 6%
4 #21 40%
5 #26 50%
zeer belangrijk

Bescheidenheid
onbelangrijk
1 #2 4%
2 #11 21%
3 #25 48%
4 #12 23%
5 #2 4%
zeer belangrijk

Betrokken bij de les


onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #2 4%
3 #5 10%
4 #30 58%
5 #15 29%
zeer belangrijk

Perspectief rijk
onbelangrijk
1 #2 4%
2 #7 14%
3 #16 32%
4 #23 46%
5 #2 4%
zeer belangrijk

Intelligentie
onbelangrijk

14
educational research self fulfilling
profhecies
1 #9 17%
2 #16 31%
3 #15 29%
4 #8 15%
5 #4 8%
zeer belangrijk

Sportief
onbelangrijk
1 #7 14%
2 #16 31%
3 #16 31%
4 #10 20%
5 #2 4%
zeer belangrijk

Zelfstandig
onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #4 8%
3 #12 24%
4 #22 43%
5 #13 25%
zeer belangrijk

Onzekerheid
onbelangrijk
1 #4 8%
2 #7 14%
3 #13 25%
4 #21 41%
5 #6 12%
zeer belangrijk

Helpt andere kinderen


onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #2 4%
3 #13 25%
4 #27 53%
5 #9 18%
zeer belangrijk

Motivatie onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #0, 0%
3 #3 6%
4 #23 45%
5 #25 49%
zeer belangrijk
Neemt initiatief
onbelangrijk
1 #0, 0%
2 #0, 0%

15
educational research self fulfilling
profhecies
3 #12 24%
4 #25 49%
5 #14 27%
zeer belangrijk

Werkt netjes
onbelangrijk
1 #3 6%
2 #5 10%
3 #18 35%
4 #21 41%
5 #4 8%
zeer belangrijk

Gezondheid
onbelangrijk
1 #10 20%
2 #7 14%
3 #13 25%
4 #16 31%
5 #5 10%
zeer belangrijk

Afkomst
onbelangrijk
1 #23 46%
2 #15 30%
3 #10 20%
4 #1 2%
5 #1 2%
zeer belangrijk

Vitaliteit
onbelangrijk
1 #4 8%
2 #13 25%
3 #19 37%
4 #14 27%
5 #1 2%
zeer belangrijk

Talent cq aanleg
onbelangrijk
1 #4 8%
2 #15 29%
3 #14 27%
4 #14 27%

16
educational research self fulfilling
profhecies
5 #4 8%
zeer belangrijk

Creativiteit
onbelangrijk
1 #2 4%
2 #8 16%
3 #19 38%
4 #17 34%
5 #4 8%
zeer belangrijk

Heeft u van iedere leerling hetzelfde verwachtingspatroon?


Ja #2 4%
Nee #44 96%

De volgende vragen gaan over in hoeverre eigenschappen belangrijk zijn bij het
verwachtingspatroon dat u van leerlingen heeft.
Intelligentie
onbelangrijk
1 #2 4%
2 #8 17%
3 #13 28%
4 #20 43%
5 #3 7%
zeer belangrijk

Talent cq aanleg
onbelangrijk
1 #1 2%
2 #4 9%
3 #15 33%
4 #22 48%
5 #4 9%
zeer belangrijk

Afkomst (geloof, nationaliteit,welke buurt etc.)


onbelangrijk
1 #16 35%
2 #12 26%
3 #12 26%
4 #6 13%
5 #0, 0%

17
educational research self fulfilling
profhecies
zeer belangrijk

Heeft u weleens gehoord van de term "self-fulfilling profhecies.


Ja #30 67%
Nee #15 33%

Nu u het bovenstaande heeft gelezen, is u mening over het verwachtingspatroon


veranderd?
Ja #4 9%
Nee #42 91%

Gaat u informatie opzoeken over het onderwerp?


Ja #8 17%
Nee #38 83%

18
educational research self fulfilling
profhecies
Onderzoeksresultaten

In totaal hebben 60 mensen de enquête ingevuld. Hiervan zijn er echter 5 die niets met het
onderwijs te maken hadden. Deze hebben geen invloed op de uiteindelijke resultaten omdat
deze er zijn uitgefilterd.
De enquête duurt nog steeds voort, de teller staat nu op 72 maar de resultaten komen van 55
juist ingevulde enquêtes op het internet.
Toen ik de enquête publiceerde en mijn collega’s een email stuurde met de link waar zij de
enquête konden invullen kon ik er geen weet van hebben hoe de reacties zouden zijn.
In tijd van vijf dagen hebben 55 docenten gereageerd, niet slecht vind ik zelf, het was toch
een gok om het op deze manier te doen. De reacties van docenten op mijn locatie waren heel
positief, deze impact had ik zeker niet verwacht.
Wat mij zeker opviel is dat veel van mijn collega’s op de hoogte zijn van het pygmalioneffect,
wat mij tevens veel zei over de twee docentenopleidingen die ik heb gevolgd.
De gesprekken gingen vaak over het verschil tussen speciaal en regulieronderwijs, het uitgaan
van wat een leerling kan en wat een leerling niet kan.
Er zijn ook docenten die zelf ook vinden dat een opleiding welke ik volg voor hen zeker ook
goed zou zijn, het steeds meer voor komen van leerlingen met gedragsproblemen in het
reguliere onderwijs vraagt dit.
In eindopdracht gp02 schrijf ik ook hierover en kwam tijdens het schrijven van die opdracht
erachter dat niet alleen onze school met dit probleem zit. Het savo heeft niet de kennis en de
financiële middelen om het Weer Samen naar School beleid tot een succes
te maken. Het aantal docenten met kennis over gedrag en leerproblemen is erg laag.
Wij hebben een time-out voorziening van tien plekken. Dit is voor ongeveer
4000 leerlingen. Gaan we rekenen,10/4000* 1000‰= 2,5‰.
Dit zegt genoeg, zeker omdat dit aantal de komende jaren niet zal groeien is mij verzekerd.

Voor mij is eigenlijk al genoeg dat er op school gesproken is en dat de kinderen met
gedragsproblemen gezien worden als kinderen met probleemgedrag en niet als probleem.
Dus voor mij is de enquête eigenlijk al geslaagd.

19
educational research self fulfilling
profhecies
De analyse

Het aantal docenten dat langer dan 9 jaar voor de klas staat is 60%. Dit noemen we de ervaren
docenten, het aantal wat korter dan 6 jaar als docent werkzaam is ligt op 23%.
De eigenschappen of het gedrag wat docenten belangrijk vinden bij het beoordelen van
Leerlingen:

Belangrijk Onbelangrijk
Eerlijkheid 90 4
Bescheidenheid 27 25
Betrokken bij de les 86 4
Perspectiefrijk 50 18
Intelligentie 23 48
Sportief 24 45
Zelfstandig 68 8
Onzekerheid 53 22
Helpt andere kinderen 71 4
Motivatie 96 0
Neemt initiatief 76 0
Werkt netjes 49 16
Gezondheid 41 24
Afkomst 4 76
Vitaliteit 29 33
Talent 35 37
Creativiteit 42 20

20
educational research self fulfilling
profhecies
Waar de docenten dus het meest op beoordelen zijn dus:
Motivatie, eerlijkheid, betrokken zijn bij de les, nemen van initiatief, het helpen van andere
kinderen, zelfstandigheid waarbij de eerste drie duidelijk er boven uitspringen.
Een leerling met de bovenstaande eigenschappen wordt dus als zeer positief ervaren in de
klas(Wolf 2003). Hij bevredigt immers de behoeftes van de docent(wolf 2003).
Dit impliceert tevens dat leerlingen welke ongemotiveerd zijn, oneerlijk of niet betrokken zijn
bij de les geen positieve relatie op kunnen bouwen bij de docent, de leerling bevredigd geen
behoeftes van de docent en hun rol zal dus een negatieve worden en zo is de
Self fulfilling prophecy weer geboren. De spiraal naar beneden zal dus gevonden worden.
Of een leerling eerlijk is kan een docent niet direct iets doen maar het motiveren van
leerlingen en de leerlingen betrokken laten zijn bij de lessen is toch zeker een taak die de
docent zou moeten beheersen.

Het oorspronkelijke verhaal over motivatie komt hier dus weer om de hoek kijken.
De leerling die onderuit gezakt zit, niet meedoet, welke ik al eerde toeristen noemde komen
hier dus weer terug als zijn de leerling welke niemand wil in zijn klas. Het verhaal van de self
fulfilling prophecy is dus eigenlijk hiermee wel bewezen, wanneer zulk een grote percentages
uit de bus komen, welke ik niet kon bevroeden, als ben ik me er wel degelijk van bewust dat
de ontstane scores ook een self fulfilling prophecy kunnen zijn, je moet er immers bij elk
onderzoek van bewust zijn dat je je eigen onderzoek niet mag beïnvloeden. Bij de enquête
zijn de pagina’s dan ook gescheiden geweest, niemand kon de bedoeling weten waarover men
in deel twee zou worden geënquêteerd . Dit heb ik bewust gedaan.

Wat totaal onbelangrijk is bij de beoordeling van leerlingen is afkomst, als is 76% als score
veelzeggend. Het onderzoek pygmalion in the classroom toonde aan dat kinderen uit Mexico
Wel degelijk lage cijfers behaalden. In een pas gepubliceerd onderzoek kwam aan het ligt dat
kinderen van allochtone afkomt bij een zelfde cito-score een lager schooladvies kregen dan
leerlingen van autochtone afkomst. Ook hier ligt het gevaar van de self fulfilling prophecy
weer op de loer, het kind van allochtone ouders zal zich dus waarschijnlijk gaan gedragen
naar hoe de docent dat voelt, als ze in het basisonderwijs zo denken zal het in het vervolg
onderwijs niet anders zijn denk ik.

21
educational research self fulfilling
profhecies
Om verschil te kunnen ontdekken of ervaren of beginnende docenten de zelfde eigenschappen
Belangrijk vinden is eigenlijk moeilijk in de enquête te zien, de groep onervaren docenten is
vergeleken met de groep ervaren niet erg groot. Om toch tot, in dit geval voorzichtige
conclusies te komen heb ik van de groepen 0-3 en 3-6 samengevoegd. De ervaren groep heb
ik gekozen van 9 jaar onderwijs of langer, dit zijn de ervaren rotten mag ik dan wel zeggen.

Hoeveel jaar staat u voor de klas?


0 - 3 jaar #1 2%
3 - 6 jaar #11 21%
6 - 9 jaar #9 17%
9 jaar of langer #31 60%
Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Eerlijkheid

Bescheidenheid

Betrokken bij de les

Perspectief rijk

Intelligentie

Sportief

Zelfstandig

Onzekerheid

Helpt andere kinderen

Motivatie

Neemt initiatief

Werkt netjes

Gezondheid

Afkomst

Vitaliteit

Talent cq aanleg

Creativiteit
Vragen:
Respondent 1 3 4 2 4 2 2 2 2 4 4 3 3 2 2 2 2 2 2
Respondent 3 4 5 2 4 2 2 5 2 5 5 5 4 3 1 4 3 3
Respondent 4 3 5 3 4 4 3 1 4 1 5 5 5 5 4 1 4 3 5
Respondent 5 4 4 2 3 2 2 2 4 3 4 5 4 4 2 1 2 3 3
Respondent 6 2 5 3 4 4 2 2 4 4 4 4 4 3 4 2 2 2 2
Respondent 7 4 5 3 5 4 2 3 4 2 4 5 3 4 4 1 3 2 2
Respondent 8 4 4 2 4 3 2 2 3 4 4 5 4 3 1 1 2 2 4
Respondent 9 4 4 3 4 4 4 3 4 3 4 5 5 3 3 1 4 4 3
Respondent 10 4 4 4 3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 2 2 3 4
Respondent 11 3 2 2 5 2 2 2 5 4 4 4 5 4 3 2 3 3 4
Respondent 12 4 4 3 4 3 5 3 3 4 3 4 3 3 3 3 3 4 4
Respondent 13 2 5 3 4 4 3 3 4 3 4 4 5 3 2 1 1 3 4
Respondent 15 2 4 3 4 4 3 2 4 3 4 4 4 3 5 3 3 4 4
Respondent 16 4 5 4 4 4 3 4 4 4 4 4 4 4 1 1 3 2 3
Respondent 17 2 4 3 5 3 4 3 5 3 4 4 4 3 4 3 3 4 4
Respondent 18 2 5 4 4 2 2 2 2 2 4 5 4 3 3 3 3 2 2
Respondent 19 4 4 3 4 3 2 3 3 2 3 4 3 3 2 2 2 2 2
Respondent 20 4 5 4 4 2 2 4 2 3 4 4 4 4 4 1 4 2 4
Respondent 21 2 5 3 5 4 1 1 3 1 4 5 4 4 1 1 2 1 3
Respondent 22 4 5 3 4 4 3 3 4 4 4 4 4 4 3 1 2 3
Respondent 23 4 5 2 4 4 1 5 3 4 3 4 4 3 1 1 4 5 3
Respondent 24 3 5 4 4 3 2 2 4 3 3 5 3 4 5 2 4 3
Respondent 25 2 3 2 2 1 3 1 3 4 4 4 4 2 4 4 4 2 2
Respondent 26 4 5 5 5 3 2 4 5 5 5 5 5 3 4 3 3 2 4

22
educational research self fulfilling
profhecies
Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Hoeveel jaar staat u voor de klas?

Eerlijkheid

Bescheidenheid

Betrokken bij de les

Perspectief rijk

Intelligentie

Sportief

Zelfstandig

Onzekerheid

Helpt andere kinderen

Motivatie

Neemt initiatief

Werkt netjes

Gezondheid

Afkomst

Vitaliteit

Talent cq aanleg

Creativiteit
Vragen:
Respondent 27 4 4 3 4 3 3 4 4 3 4 3 4 3 2 3 4 3
Respondent 28 3 4 4 4 4 3 1 5 3 4 5 4 5 3 1 3 5 5
Respondent 30 4 5 3 4 4 1 4 4 4 4 5 5 4 4 1 4 4 4
Respondent 31 4 5 5 5 5 5 4 4 4 5 5 4 4 4 3 4 4 4
Respondent 32 4 4 4 5 5 5 3 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5
Respondent 33 4 4 3 4 4 1 3 3 1 4 5 5 3 1 1 1 1 3
Respondent 34 4 5 3 4 4 2 3 5 2 2 4 4 3 1 1 1 4 3
Respondent 35 4 3 1 5 3 5 5 5 5 5 5 5 2 5 2 2 2 5
Respondent 36 4 5 2 2 2 2 2 3 4 3 4 4 3 4 1 4 4 4
Respondent 37 3 4 3 3 3 1 2 3 4 3 4 3 2 4 2 3 3 3
Respondent 38 4 3 3 4 3 3 2 5 3 3 4 4 2 3 2 2 2 2
Respondent 39 4 4 3 3 1 1 2 2 1 3 3 3 1 1 1 2 1 1
Respondent 40 1 5 4 4 3 3 3 4 4 4 4 4 4 3 2 3 4 4
Respondent 41 4 5 3 5 3 1 1 3 4 5 5 3 1 1 1 3 1 3
Respondent 42 2 4 2 5 3 4 2 4 2 3 5 3 3 2 2 3 2 3
Respondent 44 2 5 3 5 4 3 3 4 4 4 5 4 4 4 3 4 3 3
Respondent 45 3 4 3 5 4 3 1 4 5 4 5 4 4 2 2 2 2 2
Respondent 46 4 5 4 4 4 2 4 4 2 4 4 3 4 1 1 3 3 4
Respondent 47 4 5 4 4 3 1 4 5 3 3 5 5 3 1 1 3 4 4
Respondent 48 2 5 3 4 3 3 3 4 3 3 4 4 3 3 1 2 3 3
Respondent 49 3 4 4 4 3 4 3 5 4 4 5 4 4 4 3 4 4 4
Respondent 50 4 5 3 5 4 4 2 5 5 4 5 5 3 3 2 3 4 3
Respondent 51 4 4 2 5 4 4 3 5 5 5 5 5 4 3 1 3 5 3
Respondent 52 4 4 1 4 3 2 2 3 3 3 4 4 4 4 2 3 3 3
Respondent 53 4 5 4 4 4 3 4 4 3 4 4 5 5 4 3 4 3 3
Respondent 54 4 5 3 5 4 4 4 4 4 5 5 4 4 4 3 4 4 4
Respondent 55 2 4 3 3 2 1 1 3 4 2 3 3 1 5 1 2 3 1
Respondent 56 4 4 3 4 4 3 2 4 5 4 4 4 4 3 1 4 3 3
Respondent 57 3 5 4 4 3 2 2 3 3 3 4 3 3 2 1 2 2 3

23
educational research self fulfilling
profhecies
Echte verschillen heb ik niet kunnen vinden, de onervaren groep scoort wat meer enen, wat
wil zeggen dat zij bepaalde eigenschappen onbelangrijk vinden, er zijn echter geen
significante verschillen te ontdekken in de enquête wat betreft de hoogst scorende
eigenschappen, we zijn allemaal mensen zullen we maar zeggen.

Het tweede deel van de enquête bestond uit vragen over het verwachtingspatroon.
De vraag of de docent van iedere leerling hetzelfde verwachtingspatroon heeft beantwoorde
96% met nee, dit toch heel erg uitgesproken van de docenten. Je zou als reden kunnen geven
dat niet iedere leerling hetzelfde is of je zou dit onderwerp nog meer kunnen uitpluizen.
In hoeverre de docenten de eigenschappen intelligentie, talent, en afkomst belangrijk vinden
bij het verwachtingspatroon moet blijken uit de volgende percentages

Belangrijk Onbelangrijk
Intelligentie 50 21
Talent cq aanleg 57 11
Afkomst (geloof, nationaliteit, welke buurt) 13 61

Bovenstaande laat dus zien dat in het verwachtingspatroon intelligentie, talent afkomst wel
een rol spelen, al zijn de scores lager dan ik had verwacht, dat afkomst maar voor 13%
belangrijk is mag zeer opvallend zijn. Onderzoeken hebben toch duidelijk aangetoond dat
verwachtingspatronen gebaseerd zijn op sociale achtergronden, etnische afkomst en
voorgeschiedenis.

Het merendeel van de ondervraagden, 67%, had wel eens gehoord van de term
Self fulfilling prophecy. Van degene die er niet van hadden gehoord ging nog een
Percentage van 17% op zoek naar informatie.
De meeste mensen zijn dus wel op de hoogte van de term self fulfilling prophecy, dit zegt
natuurlijk nog niets, iedere roker weet dat roken slecht is maar………

24
educational research self fulfilling
profhecies
Conclusie en aanbevelingen

Conclusie

De enquête heeft geen schokkende dingen opgeleverd, alleen bevestigd wat al bekend was
over het onderwerp. Dit onderzoek heeft het toch weer een beetje opgerakeld en ik hoop dat
degen die mijn onderzoek lezen nadenken over hun gedrag in de klas. Zoveel hoef je als
docent niet te veranderen, als je zorgt voor positieve verwachtingen, dan zal je het
pygmalioneffect ten voordele van de leerlingen kunnen gaan gebruiken(Verhaeghe 2006).
De leerling zal een positiever zelfbeeld gaan ontwikkelen en alle positieve gebeurtenissen
krijg je er dan gratis bij, als een roos zal hij of zij voor je gaan groeien…………….

Aanbevelingen

Als je het bovenstaande leest weet je het eigenlijk al, een zelftest voor docenten zou een
goede test zijn, vele ervaren docenten kennen de roos van leary nog wel.

Het zou een begin kunnen zijn de zelftest eens te gaan doen, zelfreflectie is een van de
belangrijkst eigenschappen die een docent zou moeten hebben, zinnen als “oké, er hebben er
drie een onvoldoende, maar de rest heeft het goed gemaakt en dus heb ik het goed gedaan”.
Gedrag waarbij macht de benzine in de motor is zou toch niet meer mogen.
Docenten alle landen, verander u zelf.

25
educational research self fulfilling
profhecies
De reflectie

Het artikel achter dit onderzoek, ‘Naar een ander begrip van prestatie in de school’ noemt
het Weer Samen Naar School mislukt, er is alleen iets in de naam veranderd maar niet
structureel. Een nobel streven zeg ik nu na zes maanden les te hebben gegeven aan leerlingen
welke onder de vlag van het WSNS-beleid het reguliere onderwijs zijn ingestroomd, al dan
niet met een etiket met adhd, pdd-nos, God en wat nog niet meer op hun rug geplakt.
De oplossing die Stevens zoekt in de manier van het beoordelen veranderen, niet alleen meer
het antwoord maar ook de handelingen vooraf is naar mijnsinziens niet er toedienende.
Het nieuwe leren wat tegenwoordig op de ROC al verplicht is en wat nu in het vmbo
langzaam de boventoon begint te voeren zal voor de lwoo-leerlingen, hier vallen de leerlingen
van het WSNS beleid onder, zeker geen verbetering zijn. Nu al vallen er steeds meer buiten de
boot, niet de manier van lesgeven zal uiteindelijk de doorslag geven maar de manier van
begeleiding en selecteren. Het reguliere onderwijs leidt op in een systeem van klassen, er
wordt geselecteerd op gelijk gestemde, en de “gekken bij de gekken” zal ik maar zeggen.
Dit leidt tot grote problemen op het reguliere onderwijs. Bij ons op het savo in Den Helder
is men nu zover om leerlingen waarbij het gedrag zo extreem is dat zij niet meer te handhaven
zijn op school te verwijderen op basis van dat de school niet meer aan de zorg behoefte kan
voldoen van de bepaalde leerling. Dit toont aan dat het niet meer gaat om de manier van
lesgeven maar de manier van zorg geven.
Hoe het anders zou kunnen, misschien is het inclusief onderwijs waar Rob Franke van het
Seminarium van de Orthopedagogiek een groot pleitbezorger is een oplossing zijn.
Ik heb een keer met hem mogen spreken hierover en wat volgens mij een voordeel zou
kunnen zijn dat binnen een klas waar er volgens mij een gemiddelde is waaruit de leerlingen
reageren deze hoger is dan wanneer leerlingen reageren uit een groep waarvan ze allemaal
gedragsproblemen hebben.
In het inclusief onderwijs zal waarschijnlijk het pygmalioneffect ook kleiner zijn, het
beoordelen van leerlingen zal minder van betekenis zijn. Het beoordelen op zich, ietwat we
allemaal doen, ook ik dus, is niet dat wat het pygmalioneffect doet veroorzaken maar wat wij
met die gegevens doen, voor mijzelf kan ik zeggen dat bij mij iedereen de zelfde kansen
krijgt, hoe lager op de schaal van Kelly hoe meer ik voor de leerling zal doen om hem een
diploma te laten halen.

26
educational research self fulfilling
profhecies
Het verwachtingspatroon is voor mij voor iedere leerling gelijk, een diploma, als dat je
uitgangspositie is moet er veel gebeuren wil dit niet uitkomen, ik gebruik het pygmalioneffect
dus omgekeerd.
Maar we zitten nu nog in een situatie waarbij het verwachtingpatroon van de leerlingen wel
degelijk op Kelly steunt. Ook de dossiers spelen een rol in het geheel, als je vertelt aan je
collega’s hoe groot het IQ van de leerlingen is, of hoe hun gedrag in de onderbouw was dan
zullen ze zich een beeld gaan vormen, alleen vertellen wat broodnodig is, bijvoorbeeld het
gebruik van epilepsie medicijnen of wanneer een leerling nierproblemen heeft en hierdoor wat
vaker naar de wc moet. Dit geeft de leerlingen een kans om zichzelf te zijn, en uit te halen wat
er in zit, en niet zich te gedragen als wat wij verwachten van een lwoo-leerling.

27
educational research self fulfilling
profhecies
Nawoord

Hoe langer ik hier mee bezig ben en hoe langer ik in het onderwijs om me heen kijk, geeft me
toch het gevoel dat er nog veel te doen is. Het Weer Samen Naar School beleid zorgt voor veel
gedragsproblemen in de scholen, we verwachten steeds meer van de leerlingen alleen,
ons eigen verwachtingspatroon loopt hier niet mee synchroon.
Dit onderzoek heeft me wel geleerd dat echt goed onderzoek heel veel tijd kost, zelf zou ik
het leuk vinden iets te onderzoeken waar nog weinig onderzoek naar gedaan is, en ik zie dit
onderzoek dan ook als een soort leerschool naar de Educational Research voor de tweede fase
van de opleiding.

28
educational research self fulfilling
profhecies
Literatuur

Alblas, G (2001). Sociale psychologie voor het onderwijs. Groningen: Wolters-Noordhoff B.V
Brophy, J and Good,T. (1978) Looking in the classroom. New York: Harper & Row
Merton, R K. (1948).The self-fulfilling prophecy Antioch Review. Antioch Review Inc.
Merton,R.K. (1980). Consensus and Controversy. London: Taylor and Francis Books
Roshenthal, R. en Jacobson, L. (1992). Pygmalion in the Classroom. Teacher expectations
and intellectual development.Wales, UK: Crown House
Stevens, L. (2002). Naar een ander begrip van ‘Prestatie’ in de school. Artikel in tijdschrift
Voor Orthopedagogiek 2002.4. Utrecht: Agiel
Westerhof, K. (1997). De optimale onderwijsleersituatie. Heerlen: Open Universiteit.
Wolf, K. van der (2003). In het hoofd van de meester. Utrecht: Agiel
Wolf, K. van der (2003). Met het oog op de meester. Gedragsproblemen in de
onderwijspraktijk. Utrecht: Faculteit Educatieve Opleidingen, Hogeschool van Utrecht

29
educational research self fulfilling
profhecies
Internet verwijzingen

www.wikipedia.nl
www.scolar.google.nl
http://www.google.nl/books
http://www.studentenonderzoek.com/?qid=26882&ln=ned
http://www.studentenonderzoek.nl
http://www.euronet.nl/users/warnar/demostatistiek/meth/enquetes.htm
http://www.wikia.com/?d=wiki.com
http://www.orthopedagogiek.com/
http://orthopedagogiek-onderwijs.startpagina.nl/
http://www.kennisnet.nl/thema/waardenennormen/klas/artikelen.html
http://users.skynet.be/bs173934/
http://www.webfilosofen.nl/
http://www.lectoraat.nl/smartsite.shtml?id=679
http://www.hu.nl/Lectoraten/Lectoraat+Gedragsproblemen+in+de+onderwijspraktijk/Publicat
ies.htm
http://www.ppsw.rug.nl/~epo/basiscursus/basiscursus0.html

30
educational research self fulfilling
profhecies
Naschrift

Na het inleveren van het concept van mijn ER is het aantal ingevulde enquêtes opgelopen tot
72 deelnemers, een behoorlijk aantal. De resultaten zijn hetzelfde gebleven dus de conclusies
van het onderzoek blijven overeind staan. Het aantal deelnemers heeft me toch wel verbaasd,
van te voren was ik al blij geweest met een aantal van 20, dus ook hier, nogmaals bedankt
voor degene die de moeite heeft genomen om de enquête in te vullen. Ook dit aantal zegt wel
iets, dat docenten toch de moeite nemen om mee te doen laat toch zien dat zij toch een zekere
interesse hebben voor hun vak. De reacties die ik dan heb gehad van mijn collega’s doen mijn
vermoedens van die kant bevestigen. Mijn ER is te lezen op http://www.scribd.com/ , dus
mijn hoop is verder nog dat de collega’s die de enquête hebben ingevuld het uiteindelijke
resultaat ook zullen lezen. Voor degene die iets meer willen weten over het pygmalioneffect
raad ik aan om het boek “Pygmalion in the class-room” te lezen. Ook googlen over het
onderwerp strekt tot de aanbevelingen.

Ik hoop dat mijn ER bijdraagt aan een klein stukje meer begrip voor de leerlingen, zeker voor
de leerlingen die misschien niet zo gemotiveerd overkomen, en denk dan daarbij dat,
de dingen niet altijd zijn zoals ze lijken, elk gedrag is aangeleerd dus ook ongemotiveerdheid.
Je kunt misschien wel zeggen dat dit soort gedrag het gevolg is van …….
In de documentaire, The Trouble with Evan, laten de makers zien waartoe ouders in staat zijn,
en wat de gevolgen voor een jongetje van 11 jaar zijn.
Wat wij als docenten wel eens vergeten is dat waar wij mee omgaan kinderen zijn en geen
volwassenen.

31
educational research self fulfilling
profhecies