You are on page 1of 12

Arqile Kosta

- -- - 1 11 1 - -- -
Metoda msimdhnieje:
1. Situatat msimore
Prdorimi i situatave msimore ose si quhen ndryshe kazuset jan nj pjes e
rndsishme e procesit t t msuarit praktik. Situata msimore krkon q nxnsit
t analizojn nj situat konkrete me probleme, t shfaqin opinionet dhe t
parashtrojn zgjidhjet e tyre. Teknika mund t marr disa forma dhe zakonisht
paraqet disa konflikte ose dilema t marra nga jeta reale ose t sajuara nga ngjarjet
e prshkruara n gazeta, nga ngjarjet e ndodhura n komunitet, nga librat ose
burime t tjera.
Nj situat msimore zakonisht prfshin elementt e mposhtm: nj prshkrim t
faktit (ngjarjes), paraqitjen e shtjes apo t problemit q del nga konflikti,
referencn ndaj argumentave pr qndrimet e ndryshme q mund t mbahen ndaj
problemit, vendimin apo rezultatet aktuale t marra mbi problemin dhe sqarime
rreth nevojs pr arsyetim e analiz pr rezultatet e arritura. Sqarimet mbi
arsyetimet dhe analizat pr vendimet dhe rezultatet e arritura mund t jepen, sipas
rastit dhe qllimit q dshirojm t arrijm nga prdorimi i ksaj teknike, gjat
paraqitjes s situats msimore ose drejtuesi i ors msimore mund ti mbaj pa i
treguar pr t krahasuar nj zgjidhje t suksesshme me at q ofrojn nxnsit
gjat puns s tyre n klas. Zakonisht, gjat prgatitjes pr zgjidhjen e nj situate
msimore, punohet n grupe.
Qllimi
Situtata msimore sht teknik q bazohet tek dijet dhe njohurit. Ajo ka si
qllim t ndihmoj nxnsit q t aplikojn teorin dhe dijet q kan msuar n
situata t jets reale. Me ann e nxitjes pr t mos vlersuar vetm parimet e
aplikuara n njsituat konkrete, por edhe eksplorimin e ideve dhe nxjerrjen e
konkluzioneve nga vet nxnsit. Ky proces ndihmon t rritet interesi dhe t
zhvillohen m tej aftsit e tyre t analizs logjike e t pavarur, t t menduarit
kritik dhe t vendimmarrjes.
a) Przgjedhja e materjalit. Situatat msimore mund t jen reale ose
imagjinare, t shkurtra ose t gjata; ato duhet t bazohen n ngjarjet
aktuale ose n ngjarje t ndodhura n jetnm e prditshme dhe t
zgjidhura me sukses nga njerzit e ngarkuar pr to. Nj situat msimore
nuk duhet t jet e ngarkuar me paqartsi t shumta dhe s paku duhet t
jet e qart pr vet drejtuesin e ors msimore.
b) Shqyrtimi i fakteve. Evidentimi i fakteve, selseksionimi dhe klasifikimi i
tyre sipas rndsis dhe ndikimit mbi ngjarjen, ka rndsi dhe shrben si
baz pr diskutimet q do t nxiten n klas. Kjo do t thot q procesi i
shpalosjes s njohurive dhe dijeve teorike t filloj me shqyrtimin dhe
qartsimin e fakteve dhe efekteve t tyre mbi ngjarjen.
c) Evidentimi i shtjeve ose problemit q paraqitet nga situata. Nxnsit
duhet t nxiten t evidentojn vet dhe t rendisin shtjet kryesore t
problemit q paraqitet n ushtrim. do shtje paraqitet n formn e nj
pyetje dhe mbi kt baz ftohen nxnsit t diskutojn dhe t shprehin
Arqile Kosta
- -- - 2 22 2 - -- -
opinionet e tyre mbi parimet demokratike, ligjet, moralin dhe realitetin
konkret.
d) Diskutimi rreth argumentave
Argumentat pro dhe kundr me do zgjidhe t ofruar. Kur vrehet se
nxnsit kan arritur t prndrohen mbi problemin dhe shtjet e tij,
ftohen t diskutojn rreth argumentave q ata japin n favor dhe kundr
pr do kndvshtrim q u paraqit m par. Kjo bhet duke i pyetur :
Cilat ishin argumentat pro dhe kundr q u paraqitn pr do
kndvshtrim?
Me cilat jemi personalisht dakord? Q nuk jemi dakord? Pse?
Pasojat q mund t vijn nga veprimet q u sugjeruan? Pr pjest? Pr
tr shoqrin?
A ka alternativa t tjera
Gjat diskutimit sht e rndsishme t krijohet n klas nj klim e
pranimit dhe e oponencs. Nxnsit duhet t din se t gjitha opinionet
jan t mirpritura dhe se idet e tyre do t vlersohen njlloj, me kujdes
dhe analiza nuk ka t bj me faktin se ata mund t mendojn ndryshe. Me
fjal t tjera nxnsit do t nxiten t dgjojn njeri tjetrin dhe punonjsin e
policis dhe t vlersojn s bashku t gjitha pikpamjet dhe opinionet q
kan edhe pse mind t jen t ndryshme dhe ndoshta t kundrta.
e) Arritja e nj konkluzioni dhe nj vendimi. Nxnsit duke t japin nj
prgjigje pr zgjidhjen e situats ose pjesve t veanta t saj. Pastaj
nxnsit ftohen ta vlersojn s bashku zgjidhjen e br n realitet dhe t
shprehin opinionin e tyre pse jan apo nuk jan dakord me t. Cila do t
ishte domethnia apo efekti i ksaj zgjidhje pr grupet e shoqris ku
bjm pjes? Po pr shoqrin n trsi? N disa raste zgjidhja mund t
mos tregohet dhe ftohen nxnsit t japin variantet e tyre t zgjidhjes q
ofrojn. Pasi jan dhn t gjitha zgjidhjet e mundshme nga nxnsit,
drejtuesi i seancs msimore tregon se cila ka qn zgjidhja e vrtet nse
situata ka qn reale pr ta krahasuar. sht e rndsishme q nxnsve tu
qartsohet se zgjidhjet e tyre nuk kan qn t gabuara, por vetm se
problemi sht zgjidhur n nj mnyr tjetr alternative.
Llojet m tipike. Kur prdoret si teknik msimdhnie situata msimore, drejtuesi
i seancs mund t dshiroj t prdor variacione t ksaj metode. M tipiket jan:
U jepet nxnsve nj situat e tr faktike (faktet, shtjet, problemet,
argumentat dhe arsyetimi i br). Ky variant i fokuson nxnsit n krahasimin
e fakteve, shtjeve q shtrohen e vendimet q jan marr. Ai ndihmon n
prdorimin e vlersimin e vendimit dhe arsyetimit t prdorur pr t.
U jepen nxnsve variante t ndryshme vendimesh pr nj situat konkrete
(faktet, shtjet, argumentat dhe arsyetimet e bra). Gjat ktij varianti,
nxnsit nuk e din se cili nga vendimet alternative sht prdorur n
zgjidhjen e situats n realitet. Atyre u krkohet t przgjedhin vendimin me t
cilin jan dakord dhe t shpjegojn pse. M von atyre mund tu jepet zgjidhja
reale dhe tu krkohet ta krahasojn me t tyren.
U jepen nxnsve vetm faktet. Gjat prdorimit t ktij varianti, u krkohet
nxnsve t identifikojn dhe t formulojn vet shtjet, t gjejn vet
argumentat pr do hap dhe t prpunojn nj plan veprimi. Mbas ksaj faze,
Arqile Kosta
- -- - 3 33 3 - -- -
vazhdohet si m sipr me vlersimin s bashku t shtjeve, argumentave dhe
vendimeve.

Shnim: mund t krijohet ideja se teknika ka vler vetm me nxnsit e klasave t
larta t shkolls s mesme. Sidoqoft, nse merren parasysh q do grupmosh ka
problemet e veta me t cilat ndeshet, dhe policia ka probleme me t gjitha
grupmoshat shkollore, teknika sht e dobishme pr t gjith nse prdoret me
kujdes dhe nse situatat e przgjedhura i prkasin grupmoshs.
2. Lozja e roleve
Lozja e roleve sht nj veprimtari n t ciln nxnsit marrin rolin e dikujt tjetr
nga jeta reale dhe e luajn at sikur t ishin vet. Kjo teknik ngjan mjaft me
teatrin.
N kt teknik, nxnsve zakonisht u jepet nj situat n t ciln ata duhet t
marrin nj vendim, t zgjidhin nj konflikt ose t prfundojn nj ngjarje t
paprfunduar.
Qllimi
N thelb, lozja e roleve si teknik msimore sht parashikuar dhe prdoret pr tu
dhn mundsi nxnsve t kuptojn dhe t bashkveprojn me njeri tjetrin. Duke
lozur rolin e dikujt tjetr, sht m e leht t perceptosh dhe kuptosh
kndvshtrimet dhe idet e tyre, duke prfshir at se si mendojn dhe far
ndjejn ata.
Przgjedhja e nj situate pr t organizuar nj lozje rolesh. Disa situata japin
shum mundsi n vetvete pr t organizuar lozje t roleve; psh dilemat
individuale, ose situatat me zgjidhje konfliktesh. (teknikat 1 dhe 2 q kemi
rekomanduar n manual bazaohen pikrisht n lozjen e roleve n nj situat
me konflikt). Lozja e roleve sht gjithashtu e dobishme edhe pr t nxitur dhe
aftsuar nxnsit si intervistues, si negociator, gjurmues, mediator dhe
vendimmarrs.
Prgatija e skenarit dhe msimi i pjesve ve e ve nga pjesamrrsit.
Nxnsve u tregohet nj e nga nj se far do t bjn dhe rol do t lozin,
sipas nj skice t paraprgatitur q m par sipas nj ngjarje reale. Brenda ktij
skenari atyre u jepet hapsir e mjaftueshme edhe pr improvizime dhe
kontribut nga ana e tyre.
Nse lozja e roleve sht e re pr nxnsit, sht e domosdoshme nj aktivitet
hyrs nga ana e msuesit pr dobin dhe avantazhet e saj. Nxnsve psh u
krkohet t lozin rolin e dikujt q ka humbur mikun e vet t ngusht, ose t atij
q ka shkelur nj rregull dhe e bren ndrgjegja pr dmin q u ka shkaktuar pa
dashje miqve dhe shokve t tij.
Przgjedhja e pjesmarrsve. Rolet mund t caktohen nga msuesi ose t
przgjidhen nga vet nxnsit mbi baza vullnetare. N nj aktivitet t till
mund t zhvillohet para gjith klass, ose sipas llojit t situats klasa mund t
ndahet n disa grupe m t vogla. sht e rndsishme q do pjesmarrs
(aktor) t dij mir se far krkohet prej tij. N caktimin e roleve nga
drejtuesi i ors msimore sht e dobishme t mbahen parasysh tipet e t
Arqile Kosta
- -- - 4 44 4 - -- -
msuarit: aktivistt prdoren pr t luajtur rolet kryesore, teoristt dhe
reflektivt prdoren pr t zhvilluar analizn e lozjes dhe evidentimin e
problemeve, pragmatistt mund t prdoren pr t ndihmuar q aktiviteti t
mos dal jasht kontrollit ose shfrytzohen pr rolet negative. Nse disa nuk
kan mundsin t marrin pjes n aktivitet, caktohen t lozin rolin e
vzhguesve dhe u krkohet t vendosin dhe t shprehen nse do t vepronin n
t njjtn mnyr me shokt e tyre dhe t japin arsyet pr prgjigjet e tyre.
Zhvillimi i aktivitetit. Nxnsit vihen t lozin rolet e tyre ashtu si mendojn
se do t silleshin kur t ndodheshin n nj situat t ngjashme n jetn reale.
Msuesi apo drejtuesi i msimit nuk duhet ta ndrpresin lojn prderisa
mendojn se duhet prfshir n t nj element i ri ose nj fakt i porsa
zbuluar ose kur vrejn se situata mund t dal nga kontrolli, psh mund t
degjeneroj n nj konflikt real, mund t devijoj nga qllimi, ose mund t
marr ngjyra satirike e tallse. Mbas nj lozje rolesh, disa her sht e
dobishme q nxnsit t rilozin rolet e tyre ose t riluhet aktiviteti nga
pjesmarrs t tjer.
Analiza dhe vlersimi. Aktivitetet me lozje rolesh duhet t analizohen dhe t
vlersohen me kujdes. Pa nj qndrim kritik ndaj tyre, si faz prbrse efektet
nuk do t ishin plotsisht ato q priten. Analiza e roleve t luajtura dhe
rezultateve q u arritn nga t gjith pjesmarrsit dhe vzhguesit e caktuar, ka
vlera t rndsishme pr t nxitur diskutim mbi nj teren real dhe t prekshm,
si dhe pr t prforcuar aftsit bashkbiseduese.
3. Burimet e komunitetit dhe eksperienca e nxnsve
do komunitet ka burime t disponueshmpr t prmirsuar msimin e
demokracis, t bashkjetess dhe t tolerancs s ideve dhe pikpamjeve t
ndryshme alternative. Prdorimi i ktyre burimeve n prgjithsi ka dy forma:
personat burimor mund t vijn n klas (nj person qka prjetuar nj situat t
ngjashme me at q po diskutohet, nj punonjs policie q ka marr pjes n
ngjarjen q lidhet me temn e msimit, nj prind apo nj prfaqsues i
komunitetit), ose klasa shkon pr vizit n vendin ku ka ndodhur ngjarja apo ku
ndodhen ata q kan marr pjes n t. Sbashku me kta persona burimor, n t
dyja rastet organizohet nj bashkbisedim.
Qllimi
Prvoja e nxnsve n terren dhe prdorimi i burimeve t komunitetit mund ti pajis
ata me informacion, materjale dhe eksperienca t reja e t ndryshme nga ato q
gjejn npr libra; m afr problemeve t tyre dhe m jetsor.
a) Aktivizimi i personave burimor t prvojave
Przgjedhja e personit burimor sipas problemit dhe shtjes n
bashkbisedim. N vartsi t llojit t klass dhe t qllimit t msimit,
mund t gjnden nj shumllojshmri personash burimor q mund t
ftohen n msim. Ndr m t zakonshmit mund t jen politikant,
drejtuesit e policis, lidert e komunitetit, specialistt e policis, jurist,
prindr, kshilltart e pushtetit vendor, prokuror, avokat dhe njerz q
kan prjetuar ngjarje t rndsishme n jetn e komunitetit. Drejtuesit
lokal t policis dhe specialistt e ligjit munsd t ftohen t flasin pr
Arqile Kosta
- -- - 5 55 5 - -- -
aspektet ligjore t parandalimit t krimit dhe metodat e vetparandalimit t
viktimizimit etj.
Prgatitja e personit pr t folur dhe e klass. Pr t arritur nj
shfrytzim sa m t mir t folsi t jashtm sht e domosdoshme nj
planifikim paraprak. Pa dyshim q msuesi apo drejtuesi i seancs duhet t
tregoj kujdes pr miradministrimin e ors msimore. sht e rndsishme
t mbahet parasysh q folsi dhe klasa duhet t jen q m par t prgatitur
pr pjesmarrjen. I ftuari duhet t dij qllimin dhe t njoh q m par
karakteristikat e nxnsve dhe objektivat q synohen. Nga ana tjetr klasa
duhet t dij se si i ftuari do t ndihmoj pr t arritur objektivat e msimit
t tyre. Nxnsve u jepen disa njohuri e detyra paraprake pr t prgatitur,
si dhe u krkohet t prgatisin lista me pyetje, mundsisht me shkrim, pr
tja drejtuar t ftuarit.
Prpunimi i materjalit t ofruar n prputhje m shtjen (udhheqja e
klass). Zakonisht personave t ftuar bjn nj prezantim t shkurtr n
shtjet ku jan ekspert apo kan prjetuar prvoja dhe pastaj zhvillohet
nj seanc pyetje prgjigje.
Sidoq kjo sht forma m e mir n prgjithsi, ka edhe mnyra t tjera
mjaft efektive ku personi burimor apo i ftuari prfshihet n nj simulim loje
apo lozje rolesh, organizimi i nj interviste prej tij sikur do t bnin nj
emision n radio, apo para nj kamere, organizimi i nj lozje rolesh nga
nxnsit n detyrn q ka apo n situatn q ka prjetuar personi burimor
dhe n prfundim ai ftohet t bj nj analiz t shkurtr t mnyrs se si u
krye detyra apo u zgjidh situata nga nxnsit.
Analiza e msimit dhe fidbeku i njohurive. Aq sa sht e rndsishme t
prgatiten nxnsit pr pjesmarrjen e t ftuarit, po aq sht e rndsishme
edhe analiza e prvojave t reja q u prcolln. Nxnsve u krkohet t
japin vlersimet e tyre pr at q pan, q dgjuan dhe msuan n klas.
b) Vizita n zona t komunitetit dhe n komisariatet e policis
Prcaktimi i qllimit dhe vendit t vizits. Qllimet pr t zhvilluar vizita t
tilla mund t prcaktohen n prputhje me nevojat q lindin sipas temave t
planifikura t zhvillohen n projekt. T tilla mund t jen mjediset e komisariatit t
policis, salla e drejtimit e autoparullave t policis, postat e policis, mjediset e
shrbimit t policis, nj kryqzim rruge, nj postblok policie etj. Vizitat e zhvilluara
me nxnsit e disa shkollave dhe fmijt e kopshtit n Tiran, t prfshira si modele
n manual i prkasin ksaj teknike.
Planifikimi i aktiviteteve q do t zhvillohen. Ashtu sikurse n rastin e
tekniks s personin burimor apo e t ftuarit t posam, nxnsit duhet t
paraprgatiten pr vizitn, si dhe duhen br prpjekje pr t marr garancit e duhura
q personeli i komisariatit t policis, i posts s policis apo i punonjsve t
shrbimit q sht planifikuar pr t vizituar t jen t disponueshm dhe t
angazhohen plotsisht n aktivitet. Psh nse do t shkohet pr vizit n nj komisariat
apo post policie, msuesi apo drejtuesi i vizits duhet t marr kontakt q m par
me drejtuesit e komisariatit apo posts s policis pr t prcaktuar kohn e ditn m
t prshtatshme dhe personat q do t prfshihen n aktivitet. Nj ekspert policie
mund t caktohet tu flas nxnsve pr tu shpjeguar qllimet e vizits dhe at se far
mund t msohet prej saj si dhe t prgatis nj flet vzhgimi (n t parashtrohen
Arqile Kosta
- -- - 6 66 6 - -- -
pyetje si: far vut re? Si dhe far ndjet ndaj atyre q dgjuat? far msuat nga
kjo vizit rrendisni disa nga opinionet dhe prvojat q prjetuat si m t dobishme?
far msuat si gj t re n krahasim me njohurit q kini marr? far tjetr do t
dshironit t dinit apo ta thellonit m tej?) n t ciln nxnsit t orientohen pr
shnimet q do t mbajn rreth asaj q ju thuhet dhe opinionet e tyre pr at far
msuan t re si njohuri dhe si prvoj.
Prgatitja e nxnsve pr t br pyetje dhe pr t dhn opinionet e tyre.
Sikurse n do msim nxnsit paraprgatiten t bjn pyetje, t vzhgojn veprime
dhe sjellje t veanta si vepron policia n raste t ngjashme me ato q prfshihen n
qllimin e msimit dhe t mbajn shnime mbi reagimet apo opinionet e tyre n fletn
boshe t vzhgimit q do tu jepet. Planifikimi i kujdesshm paraprak i vizits sht
ky pr ta zhvilluar at me sukses e n mnyr t dobishme pr nxnsit.
Analiza e prfundimeve dhe fidbek pr njohurit e prpunuara. Qoft kur
planifikohet pr tu zhvilluar n mjediset e komisariatit apo posts s policis, qoft
kur planifikohet t zhvillohet n klas, zhvillimi i analizs s aktivitetit duhet br
mbi bazn e shnimeve t mbajtura n fletn e vzhgimit. Mbi bazn e prfundimeve
t analizs, msuesi apo drejtuesi i msimit plotsojn e rifreskojn njohurit e
nxnsve n fund t analizs.
4. Qartsimi i vlerave
Demokracia sht e bazuar n nj shumllojshmri vlerash, qndrimesh dhe
idealesh. Kto vlera , qndrime dhe ideale qndrojn n themel t do marrdhnie
q krijohet midis policis dhe publikut, midis komuniteteve t nxnsve dhe
sistemit t zbatimit t ligjit, midis individve dhe shtetit ligjor. T msosh sht
demokracia, t prfshihesh n zbatimin e rregullave dhe ligjeve t saj, t bhesh i
vetdijshm se parandalimi i krimit sht nj obligim qytetar i gjith shoqris e jo
vetm i policis, t ndrgjegjsohesh se rreshtimi prkrah forcave shoqrore q
zbatojn ligjin sht e dobishme pr t sotmen dhe pr t ardhmen e qytetruar, do
t thot t fitosh dije n respektimin e vlerave q nnvizojn sistemin shoqror e
ligjor demokratik dhe ti bsh kto vlera pjes t besimit personal. Qaqrtsimi i
vlerave sht nj proces q nxit shpalosjen, shpjegimin dhe shqyrtimin e vlerave,
qndrimeve e opinioneve personale duke i shkmbyer me ato q kan t tjert.
Qllimi
Qartsimi i vlerave sht i rndsishm pr nxitjen tek nxnsit t aftsive t t
dgjuarit dhe komunikimit; t rritjes s shkalls t t kuptuarit dhe t pranuarit t
mendimeve, ideve dhe opinioneve q kan t tjert, si pika alternative, si mnyra
t t menduarit ndryshe dhe jo si opinione kundrshtare, t gabuara apo t
papranueshme; t prmirsimit t aftsive pr t zgjidhur probleme dhe pr t
marr vendime t bazuara tek morali dhe ligji; t zhvillimit t aftsive t t
gjykuarit n mnyr t arsyeshme dhe kritike dhe t prmirsimit t aftsist
nxnsve pr t pasur dhe prdorur besime t qndrueshme.
Pr t zhvilluar nj msimdhnie t till, ndiqet kjo radh pune:
Evidentohen vlerat q lidhen me problemin q trajtohet sipas msimit. Kjo
nnkupton dhnien e mundsis nxnsve pr t identifikuar qndrimin e tyre
individual ndaj nj shtje t dhn. N mnyrn m t thjesht ajo mund t
zhvillohet duke ju drejtuar nxnsve pyetjet:
Arqile Kosta
- -- - 7 77 7 - -- -
1. Cili sht opinioni juaj?
2. Cilin nga opinionet do t mbanit?
3. far ndjeni rreth ksaj shtje?
Ftohen nxnsit t shprehin opinionet e tyre rreth shtjes dhe vlerave. Kjo
mund t arrihet duke ju drejtuar nxnsve pyetje si:
1. A mund ta shpjegoni qndrimin tuaj?
2. A mund t jepni nj prkufizim ku e bazoni kt qndrim?
Shqyrtohen arsyet e opinioneve. N kt faz mund t drejtohen pyetje si:
1. Pse e besoni nj gj t till?
2. Cilat do t ishin arsyet apo shkaqet q ju mbani kt qndrim?
3. Pse ndjeni se kjo sht mnyra m e mir dhe e dobishme pr ju?
4. Mbi far argumentash e bazoni opinionin tuaj?
5. Mbi far t dhnash e faktesh e mbshtesni pozicionin dhe qndrimin
tuaj?
Sugjerohet vlersimi i pikpamjeve t t tjerve si opinione alternative. Kjo
faz sht e rndsishme dhe kye n arritjen e qllimit t tekniks dhe mund t
realizphet duke ju krkuar nxnsve t bjn opozicion me njeri tjetrin ndaj
opinioneve dhe pikpamjeve q paraqesin. Kjo mund t kombinohet edhe me
teknika t tjera si psh me punn n grupe dyada ose triada ose duke ju krkuar t
shkruajn opinionet kundrshtuese duke i shkmbyer me njeri tjetrin ose duke
zhvilluar seanca diskutimi pr ti prezantuar para gjith klass mbas do
opinioni.
Analizohen qndrimet dhe krahasohen opinionet me njeri tjetrin. N kt
faz krahasohen vlerat, q gjat fazs s mparshme u evidentuan si
kontrastuese duke zhvilluar diskutim mbi konfliktin q lind midis tyre dhe
pasojave t brendshme q ai ka n besimet e gjithsecilit. shtjet m tipike q
mund t diskutohen mund t formulohen n formn e pyetjeve si:
1. Cili do t ishte argumenti m i fort ku e mbshtesni pozicionin tuaj?
2. Cili do t qe argumenti apo pika e dobt e qndrimit tuaj ndaj shtjes?
3. Cili mendoni se do t qe argumenti m i fort i opinionit q sht n
opozicion me tuajin? Po pika e tij m e dobt?
4. far t dhnash apo faktesh mendoni se e kundrshtojn qndrimin tuaj?
T menduarit n mnyr kritike mbi pasojat lojike q vijn nga secili kndvshtrim
mund t nxitet duke formuluar pyetje t tilla si:
1. far mund t ndodh nse ju prshtasni apo zbatoni n praktik qndrimin
tuaj?
2. Sa do t influenconte kjo tek komuniteti tuaj apo m gjer?
3. Cili do t qe rezultati prfundimtar i pritshm i ktij qndrimi?
Bhen prpjekje pr t marr nj vendim: Si do t vepronit nse do tju
krkohej t vepronit pr t mbrojtur zbatimin e ligjit? Kjo do t ishte edhe faza
finale, n t ciln nxnsve u krkohet t marin nj vendim rreth shtjes. Pr t
arrtiur n nj finale t till atyre u krkohet t rivlersojn dhe t zgjidhin
konfliktet q lindn midis kndvshtrimeve t ndryshme q u evidentuan n fazat e
msiprme:
1. Cili do t ishte rezultai m i mir pr t zgjidhur konfliktin q vrehet?
2. Cili do t qe prfundimi m i dshirueshm?
3. Si do ta zgjidhnit ju?
Arqile Kosta
- -- - 8 88 8 - -- -
4. far mund t bhet pr ta zgjidhur duke ju referuar realitetit dhe mundsive
t momentit?
5. mbetet ende pr t br q t plotsohen mundsit e munguara?
5. Teknika pr t nxitur aftsit e t asyetuarit
Ndrmjet m t zakonshmeve t teknikave q synojn nxitjen e afsive t t
arsyetuarit jan matja dhe votimi i opinionit (anketimi), ushtrimet e renditjes dhe
teknikat projektive. Pikat m t rndsishme t secils teknik jan:
Matja dhe votimi i opinioneve. Kjo jep mundsi pr tu shprehur rreth nj
shtje t caktuar n mnyr t numurueshme dhe anonime. Zakonisht ajo
mat duke votuar nj sasi t matshme opinionesh q fillojn me opinionin
plotsisht dakord, dakord, i pavendosur, jam kundr, jam
kategorikisht kundr t shprehura rreth nj problemi, shtje apo zgjidhje t
caktuar. Nj rezultat i marr nga kjo matje e votim mund t prdoret si nj
piknisje pr nj diskutim n klas; i jep mundsi msuesit apo drejtuesit t
msimit t ket njohuri rreth vlerave, qndrimeve dhe besimeve q kan
nxnsit dhe mund t prdoret si nj vlersim pr t matur shkalln e
ndryshimit q duhet nxitur tek nxnsit n msimet e tjera m von.
Pr t zhvilluar nj aktivitet t till msuesi apo drejtuesi i msimit pyet do
nxns pr t shprehur privatisht opinionin e tij lidhur me shtjen q
diskutohet. Kjo mund t bhet me ann e nj pyetsori t paraprgatitur, n t
cilin do nxns rrethon n anonimat njerin nga opinionet - plotsisht
dakord, dakord, i pavendosur, jam kundr, jam kategorikisht
kundr. Mbasi ta ken plotsuar t gjith, msuesi bn nj prmbledhje pr
t gjith klasn, psh pr shtjen e par 30% jan shprehur plotsisht
dakord, 10% dakord, 12% jan shprehur i pavendosur e kshtu me
radh. N nj rast t till t dhnat mund t prdoren pr t nxitur nj
diskutim n klas
Gjithashtu aktiviteti mund t zhvillohet edhe duke i krkuar opinionet pr
shtjet e caktuara, duke ngritur thjesht dorn. Psh sa fort jeni dakord me
thnien q sht parqitur n fletn q kini prpara. N kt rast n vazhdim
nxnsve u krkohet t justifikojn opinionet e tyre dhe t dgjojn
mendimet alternative t shokve t tyre. Msuesi prdor pyetsor t
ndryshm pr t njjtn shtje apo parime q t vrej qndrueshmrin e
nxnsve n opinionet e tyre dhe mund ta vazhdoj me nj situtat msimore
mbi at tem.
Ushtrim: brje klasifikimesh (renditje). Edhe kjo teknik prqndrohet n
analizn dhe diskutimin rreth besimeve t nxnsve mbi shtjet q prmban
tema. Ajo jep mundsi t bhen przgjedhje midis alternativave konkuruese
n zgjidhjen e nj problemi sipas nj kriteri. Psh nxnsve ju paraqiten disa
lloj abuzimesh apo shkeljesh t ligjit apo t normave morale apo t
keqsjelljeve karakteristike pr grupmoshn apo komunitetin e nxnsve apo
shkaqesh q ndikojn tek qytetart pr t krijuar opinine negative mbi
veprimet e policis. Pastaj u krkohet ti rendisin sipas nj kriteri, psh nga
m e lehta pr tu br apo besuar tek m e vshtira apo nga m e
tolerushmja tek m e patolerushmja. N nj nga variacionet e tekniks
nxnsve u krkohet t vendosin veten e tyre n vendin e atyre q i kryejn
veprimet apo qndrimet e parashtruara duke i renditur rastet sipas ndjenjs
Arqile Kosta
- -- - 9 99 9 - -- -
q u krijohet pr do koncept apo pohim t br n listn e dhn nga
msuesi. sht e rndsishme q nxnsve tu jepet mundsia t justifikojn
renditjet q japin, t dgjojn mendimet e kundrta q kan shokt e tyre dhe
t rivlersojn pozicionin e tyre n raport me diskutinin q zhvillohet.
Teknika projektive. Kjo teknik lejon q nxnsit t reagojn lirshm dhe
sipas opinioneve t tyre personale mbi bazn e disa nxitsve (pyetje t
hapura dhe t strukturuara). Psh nxnsve u jepen t prgjigjen duke
plotsuar disa fjali t paprfunduara si:
Kshilla ime, q policia e shtetit t gzoj mirbesimin dhe q ket nj
imazh pozitiv tek qytetart sht ...
Un do t dshiroja q policia t m kshillonte pr ...
Mendoj se ajo q duhet t bjm ne s bashku me punonjsit e policis
pr t parandaluar prishjet e rendit dhe kundravjatjet apo krimet npr
shkolla sht ...
Po kshtu nxnsve mund tu krkohet t shkruajn nj diitur pr nj
vizatim apo fotografi ose t vazhdojn me shkrim prfundimin pr nj
ngjarje apo ndodhi t paprfunduar q u jep msuesi dhe pastaj t dikutojn
rreth gjetjeve t tyre. Kjo mund t bhet ve e ve nga do nxns ose mund
t punohet me grupe, duke organizuar edhe nj konkurs pr prfundimin m
t arritur.
6. Materjalet vizuale
Fotografit, vizatimet, pikturat, videot dhe pjest nga filmat artistik jan burime
q mund t prdoren n mnyr t dobishme pr qllimin q kemi. Ato mund t
krijohen vet nga msuesi, nga nxns t talentuar n kt drejtim me krkes t
msuesit, nga tekstet, librat artistik, nga gazetat e revistat dhe botime t tjera (psh
fletpalosjet, broshurat, manualet), ndrsa videot dhe pjest filmike mund t
sigurohen nga qendrat e specializuara pr prodhimin e tyre (psh nga qendrat
televizive, nga sektort e posam t policis, nga librarit, ose mund t
prodhohen nga vet shkollat kur jan mundsit teknike pr ti prgatitur)
Qllimi
Fotografit, vizatimet, pikturat, videot dhe filmat mund t prdoren pr t nxitur
interesin e nxnsve mbi shtjen q diskutohet, mund ti ndihmojn pr t
rikujtuar eksperiancat e mparshme t tyre, mund t ndhmojn pr t prforcuat
t msuarin, mund t pasurojn m tej dhe t nxitin t lexuarin, zhvillojn aftsit
vzhguese dhe t arsyetuarin kritik dhe m s fundi ndihmojn pr t qartsuar
vlerat.
Mnyra q vijon sugjerohet nga studimet e sociologjis s edukimit:
1. Nxnsit prshkruajn far shohin. Nxnsit nisin t prqndrohen n
komponentt e materjalit vizual. Kjo bhet duke ju krkuar t prshkruajn
do gj q shohin n figur apo video.
far shikoni? far simbolesh jan prdorur
2. Nxnsit analizojn at q shikojn. N kt faz nxnsit duhet t
analizojn dhe interpretojn at q shikojn.
Arqile Kosta
- -- - 10 10 10 10 - -- -
Sa element t figurs apo videos lidhen me njeri tjetrin?
Cila sht pika ku sht fokusuar m tepr fotografi, piktori apo
regjizori pr t arritur qllimin e vet?
Cila sht domethnia ose tema mbi t ciln sht prgatitur materjali?
Si do ta interpretoni ju at q shikoni?
far prfaqson figura apo njerzit q jan n t?
3. Nxnsit aplikojn idet q paraqiten n materjalin vizual. Nxnsve u
krkohet t prqndrohen dhe t prpiqen t aplikojn idet q paraqiten n
materjalin vizual prmes nj pyetsori si m posht:
far ju kujton kjo piktur (apo fogur apo video apo pjes filmi)?
A mund t jepni mendime rreth ngjarjeve apo ndodhive t ngjshme?
Si mund t aplikohet kjo ide n komnitetin tuaj t shkolls (t
banimit)?
4. Nxnsit qartsojn besimet dhe vlerat. Nxnsve u jepet mundsia pr t
shprehur opinionet e tyre pr at q pan. Kjo mund t organizohet duke u
parashtruar nj list pyetjesh si:
Jeni apo jo dakord me kndvshtrimin, idet dhe pikpamjet q ka
prdorur autori n materjalin q paraqitm?
far, nse ka dika, duhet br rreth problemit q sht portretizuar
n figur (video)?
Si do ta paraqisnit ju nj ide t ngjashme sido q nuk jeni nj artist?
7. Puna n grupe
Prdorimi i puns me grupe tek nxnsit sht nj teknik mjaft e dobishme dhe
frutdhnse, sepse ajo sht nj nga mnyrat m t mira pr t siguruar pjesmarrje sa
m t madhe t t gjith klass n diskutime dhe n debat. Sidoqoft, puna me grupe
sht gjithmon dika m shum se sa nj diskutim i prgjithshm. Ajo krkon q
msuesi apo drejtuesi i ors msimore t paraprgatitet pr ta aplikuar at, t
paraprgas nxnsit, t mbaj nn kontroll dhe t ndihmoj grupet pr t arritur
qllimin e prcaktuar.
Sipas prmasave, puna me grupe zhvillohet n: Dyada = me dy antar, q prpiqen s
bashku t arrijn mirkuptim dhe t ndihmojn njeri tjetrin t harmonizojn
preferencat; Triadat = me tri antar, q krijon lehtsi pr t prpunuar ide t reja nga
puna e prbashkt; Grupet e vogla = me pes antar, q prbn prmasm m ideale t
grupeve q kan nj detyr pr t zgjidhur; Grupet me 6 deri 10 antrar, kan
prdorim m t kufizuar pr sa i prket diskutimit, zgjidhjes s nj problemi, por jan
t dobishm pr lozje rolesh. Sidoqoft shtimi i numurit ndikon negativisht n
nevojn pr bashkpunim, shpenzon m tepr koh dhe zvoglon mundsit q t
gjith t mundin t kontribuojn me idet, opinionet dhe diskutimet e tyre.
Nj nga gjrat e rndsishme t puns n grupe nuk sht aq numuri i antarve t tij,
sesa procesi q zhvillohet ndrmjet tyre. N kt kndvshtrim puna me grupe paraqet
disa avantazhe dhe disavantazhe.
Avantazhet:
Inkurajon veprimin dhe pjesmarrjen e pjestarve t grupit;
Grupet mund t krijojn mjaft variacione dhe t nxisin idet m tepr sesa kur
individt punojn t veuar;
Antart e grupit msojn nga njeri tjetri dhe nga msuesi njkohsisht;
Arqile Kosta
- -- - 11 11 11 11 - -- -
Nxnsit flasin m lirshm kur jan n grupe t vogla, ses prball gjith
klass;
Konkurimi midis grupeve nxit produktivitetin n njsin e kohs;
Disaavantazhet:
Dikutimi n grupe konsumon nj pjes t kohs s msimit;
Disa nga atart e grupit mund t dominojn mbi t tjert;
Mund t devijoj ose t humbas orientimi i diskutimit apo i detyrs s grupit;
Askpektet sociale t grupit mund t vendosen para qllimit t msimit dhe
mund t ndodh ajo q quhet humbje sociale e kohs s puns.
Detyra e msuesit kur organizon msimin me grupe pune sht t ndjek nj radh
pune, q konsiston n:
Kontrolli
Prcaktimi i detyrave pr do grup dhe ndjekja n vazhdimdhe nga afr e
puns s do grupi;
Kshillimi
Dhnie e informacionit sa her sht e nevojshme pr nxnsit dhe e
sugjerimeve pr t prmirsuar rezultatin epuns n grup;
Ndihma
Nxitja e pjesmarrjes n punn me grupe dhe n diskutimet q zhvillohen n to;
Pjesmarrja
Dhnia e kontributit, ideve dhe zgjidhjeve kur sht e prshtatshme;
Qndrimi jasht grupve
Lejimi i grupeve q t punojn n mnyr t pavarur;
Mbikqyrja
Vzhgim i vazhdueshm i puns n grupe dhe prpjekje pr ti mbajtur ato
vazhdimisht brenda caqeve t detyrs
Konkluzionet
Mbledhja, mbajtja shnim dhe lidhja e pikave kryesore t diskutimeve dhe
punve q paraqesin grupet dhe prmbledhja e t gjith puns s klass

Dhnia e sqarimeve:
Kur punohet me grupe sht e rndsishme q msuesi ose drejtuesi i ors
msimore t jap pr do grup instruksione t posame, t qarta pr ti kuptuar
si dhe t prcaktoj kohn n t ciln do grup duhet t.prfundoj detyrn.
Mund t jet e dobishme kur detyrat shkruhen n tabel, ose jepen n nj flet
t shkruar pr do grup. Sqarimet mund t fillojn si psh. Klasa do t ndahet
n grupe me nga 5 nxns dhe do t prgatis nj list t asaj q presim ne si
nxns dhe si banor t lagjes nga policia dhe punonjsit e saj q shrbejn
pran nesh. Njeri nga antart e grupit do t luaj rolin e mbajtsit t
shnimeve, ndrsa nj tjetr do t raportoj at q prgatitt s bashku para
klass. Keni 10 minuta koh pr tu prgatitur
Mbas tet minutash msuesi njofton grupet se kan mbetur edhe dy minuta
gjer n prfundim. Nse shihet se do grup punon me efektivitet mund t
shtohet edhe pak koh shtes. Vendosja e grupeve sht e rndsishme, sepse
Arqile Kosta
- -- - 12 12 12 12 - -- -
kshillohet q antart e grupeve duhet t vendosen n mnyr q t shikojn
dhe t dgjojn njeri tjetrin.
Tipe t puns me grupe:
1. Brainstorming (stuhi mendimesh dhe idesh). Ky tip sht i dobishm kur
duam t nxitim krijimtarin kolektive t klass. Ai jep mnundsi pr
pjesmarrje t pakushtzuar dhe t pa kufizuar t t gjith nxnsve dhe sh[pesh
ndihmon pr t gjeneruar ide dhe zgjidhje t reja. Ajo q sht m kryesore tek
ky tip pune n grup ka t bj m tepr me sasin e ideve dhe jo me cilsin e
tyre. Brainstormingu mund t prdoret me fardo prmas grupi, por ajo nuk
kshillohet ta kaloj numurin tet t pjesmarrsve. Dikush nga grupi caktohet
t mbaj shnim t gjitha idet q jepen dhe mund t bj sugjerime t reja.
Kur koha mbaron, grupeve ju krkohet ti rishqyrtojn idet q kan listuar
dhe t bien dakord pr ato q ndjejn se jan m t dobishme. Grupet i
paraqesin idet para klass pr ti krahasuar me grupet e tjera. Ky tip pune me
grupe sht mjaft efektiv kur prdoret pr t hartuar listn e parimeve, t
karakteristikave, t tipareve, t shkeljeve m t zakonshme, apo pr t
prcaktuar prioritete.
2. Grupet Buzz. Kjo veprimtari sht e ngjashme me brainstormingun, me
prjashtim t faktit se n kt rast grupeve ju caktohet nj detyr specifike me
objektiva t qarta dhe t paracaktuara pr ti arritur. Puna n kto grupe i jep
gjithsecilit rastin t marr pjes dhe t kontribuoj me ide t reja. Nxnsit
ndahen n grupe me nga 5 ose 7 antar. do grup cakton nj q t mbaj
shnime dhe nj drejtues grupi. Drejtuesi kujdeset q do antar t ket rastin t
flas dhe t dgjohet. Shnimet e mbajtura prpunohen n formn e nj raporti
q paraqitet para klass n emr t grupit.
3. Prgjigje n form rrethi. Ky tip sht nj mnyr m e strukturuar pr t
garantuar pjesmarrje dhe bashkpunm n grup. Nxnsit vihen n form
rrethi me 12 deri 20 antar. Secili ka radh t flas sipas rendit t lvizjes s
akrepave t ors. Vendosen q m par rregullat: do nxns, nj prgjigje;
askush nuk mund ta lj radhn ti kaloj; asksh nuk mund t flas jasht
radhs; askush nuk duhet t jap prgjigje identike me shokt e tjer; askush
nuk mund t flas pa mbaruar s foluri shoku i radhs. E rndsishme sht
t kuptohet se kjo form duhet prdorur pr t nxitur bashkpunimin dhe
pjesmarrjen dhe shtja apo pyetja q bhet sht e njjt pr t gjith. Qllimi
sht q t ndahen prgjigjet e do individi, meqnse tek nxnsit ndodh
fenomeni i shkrirjes s prgjigjes me grupin.
4. Kujtes e shpejt. Ushtrimi i kujtess s shpejt ngjan me prgjigjet n form
rrethi, por n kt rast nxnsit nuk e flasin prgjigjen e tyre. Prgjigja apo
pohimi apo prkufizimi q krkohet shkruhet n mnyr anonime n nj flet.
Mbasi mblidhen flett shprndahen dhe lexohen n form rrethi nga nxnsit
q shtojn n prgjigje, komentet dhe opinionet e tyre. Duke prdorur
anonimitetin ka mundsi q edhe nxnsit e drojtur apo t pavendosurit t
kontribuojn dhe t marrin pjes.