ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ''ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΔΕΣΣΑΣ

''

Ιανουάριος – Απρίλιος 2014 - Χρόνος 5ος - Τεύχος 13ο - Ιδρυτής: Μορφωτική & Πολιτιστική Κίνηση Έδεσσας - Διανέμεται Δωρεάν

Πως προέκυψε το όνομα “Σλαβομακεδόνες”
Σλαβομακεδόνες διέφεραν τόσο από τους
Βουλγάρους όσο και από τους Σέρβους.
Σχεδόν όλοι οι μελετητές πριν από το 1915,
ωστόσο, συμπεριλαμβανομένων έντονα
φιλοσέρβων όπως ο Robert William SetonWatson, θεωρούσαν ότι οι συγγένειες στην
πλειοψηφίας τους ταυτίζονταν με τη
βουλγαρική θέση και τους Βούλγαρους,
οπότε τους χαρακτήριζαν ως τέτοιους.

Έλλειψη εθνικής συνείδησης

Το όνομα «Σλαβομακεδόνες» άρχισε να
όρος για τους σλαβόφωνους που
εμφανίζεται σε δημοσιεύσεις στα τέλη της κατοικούσαν στην Μακεδονία ανεξάρτητα
δεκαετίας του 1880 και στις αρχές της
από την εθνοτική τους συγγένεια. Ο Σέρβος
δεκαετίας του 1890. Αν και η επιτυχής
πολιτικός Stojan Novakovic το πρότεινε το
προσπάθεια της σερβικής προπαγάνδας
1887, χρησιμοποιώντας τις ιδέες του
είχε αποδείξει ότι ο σλαβικός πληθυσμός Μακεδονισμού, ως όχημα για την
της Μακεδονίας δεν ήταν μόνο
αντιμετώπιση της βουλγαρικής επιρροής
Βουλγάρικος, εξακολουθούσαν να
στη Μακεδονία, προωθώντας έτσι τα
αποτυγχάνουν να πείσουν ότι αυτός ο
σερβικά συμφέροντα στην περιοχή.
πληθυσμός ήταν, στην πραγματικότητα,
Ωστόσο, από τις αρχές του 20ου αιώνα, η
Σερβικός. Σπάνια χρησιμοποιούνταν μέχρι συνεχής προσπάθεια της Σερβικής
το τέλος του 19ου αιώνα, σε σύγκριση με το προπαγάνδας και κυρίως το έργο του Cvijic
«Βούλγαροι», ο όρος «Σλαβομακεδόνες» είχαν καταφέρει να εδραιώσουν σταθερά
που εξυπηρετούσε περισσότερο την
την έννοια των Σλαβομακεδόνων στην
προσπάθεια να κρύψει παρά να ορίσει τον ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, καθώς το όνομα
εθνικό χαρακτήρα του πληθυσμού της
χρησιμοποιήθηκε σχεδόν τόσο συχνά όσο
Μακεδονίας. Οι μελετητές κατέφυγαν σε και το «Βούλγαροι». Ακόμη και
αυτό συνήθως ως αποτέλεσμα της σερβικής φιλοβούλγαροι ερευνητές όπως ο Henry H.
πίεσης ή χρησιμοποιούνταν ως γενικός
Brailsford και ο Ν. Forbes υποστήριξαν ότι οι

Αυτό που βρισκόταν πίσω από τις δυσκολίες
να καθοριστεί σωστά η εθνικότητα του
σλαβικού πληθυσμού της Μακεδονίας ήταν
η φαινομενική ελαφρότητα με την οποία
αυτός ο πληθυσμός την εκλάμβανε. Η
ύπαρξη μιας ξεχωριστής μακεδονικής
εθνικής συνείδησης πριν από το 1940
αμφισβητείται. Αυτή η σύγχυση
απεικονίζεται από τον Robert Newman το
1935, που αφηγείται την ανακάλυψη σε ένα
χωριό της Μακεδονίας του Βαρδάρη δύο
αδελφών, ο ένας εκ των οποίων θεωρούσε
τον εαυτό του Σέρβο, ενώ ο άλλος
θεωρούσε τον εαυτό του Βούλγαρο. Σε ένα
άλλο χωριό γνώρισε έναν άνθρωπο που
ήταν “Μακεδόνας χωρικός όλη του τη ζωή”,
αλλά τον αποκαλούσαν, ποικιλοτρόπως:
Τούρκο, Σέρβο και Βούλγαρο. Ωστόσο, αντί σερβικά και φιλοβουλγαρικά συναισθήματα
επικρατούσαν μεταξύ του τοπικού
πληθυσμού κατά την περίοδο αυτή.
Η εθνικότητα στις αρχές του 20ου αιώνα
στη Μακεδονία ήταν θέμα πολιτικών
πεποιθήσεων και οικονομικών
ωφελημάτων, η ότι θεωρούνταν πολιτικώς
ορθό την συγκεκριμένη χρονική στιγμή, η,
ακόμα, ποίας ένοπλης ομάδας ανταρτών
έτυχε να επισκεφθεί τελευταία το σπίτι του
ερωτώμενου. Η διαδικασία του
εξελληνισμού στα τέλη του 18ου και τις
αρχές του 19ου αιώνα αφορούσε μόνον ένα
περιορισμένο στρώμα του πληθυσμού, η
βουλγαρική Αναβίωση στα μέσα του 19ου
αιώνα ήταν πολύ μικρή για να σχηματίσει
μια σταθερή βουλγαρική συνείδηση, και τα
οικονομικά οφέλη που δίνονταν από τη
σερβική προπαγάνδα ήταν πολύ δελεαστικά
για να τα αρνούνται. Δεν ήταν σπάνιο
περιστατικό ολόκληρα χωριά να αλλάζουν
την εθνικότητά τους από την ελληνική στη
βουλγαρική και, στη συνέχεια, στη σερβική
μέσα σε λίγα χρόνια ή κάποιος να είναι
Βούλγαρος,
(συνέχεια στη σελ. 12)

ΝΕΑ – ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
Στις 3 Μαΐου 2013 η Μορφωτική και Πολιτιστική Κίνηση
Έδεσσας ξεκίνησε μια συλλογή υπογραφών μέσω του πορταλ Go
Petition με αίτημα προς την ελληνική κυβέρνηση, και ιδιαίτερα
προς τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας, την υπογραφή και
επικύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Περιφερικές η
Μειονοτικές γλώσσες. Στις 7 Φεβρουαρίου 2014 η επιστολή με
το αίτημα εστάλη με e-mail στο γραφείο του Πρωθυπουργού μαζί
με το λινκ όπου παρουσιάζονται και όλες οι υπογραφές, που
έχουν πλέον ξεπεράσει τις 1.000!
Μέχρι στιγμής δεν έχουμε λάβει καμία απάντηση στην επιστολή
μας. Το κείμενο του αιτήματος είναι το ακόλουθο:

Αξιότιμε Κύριε Πρωθυπουργέ,
σας αποστέλλουμε την ηλεκτρονική αναφορά που αφορά το αίτημα
για την υπογραφή και την επικύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη για
τις Περιφερειακές η Μειονοτικές Γλώσσες.
Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Προεδρίας της χώρας μας για το
τρέχων εξάμηνο, πιστεύουμε ότι η υπογραφή και επικύρωση της
θα ωφελούσε τη θέση της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ως
χώρα που σέβεται και υπερασπίζεται τη πολιτιστική και γλωσσική
πολυμορφία του ελληνικού λαού, όπως άλλωστε ορίζεται από τις
Συνθήκες της Ε.Ε., με κυριότερη αυτή της Λισαβόνας.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις
Επικύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη για της Περιφερειακές η
Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες είναι το μόνο νομικά
Μειονοτικές Γλώσσες στην Ελλάδα
δεσμευτικό μέσο για την προώθηση των περιφερειακών γλωσσών
σε διάφορες χώρες. Ο Χάρτης θεωρείται ως μια σημαντική αξία και
Οι μακεδονόφωνοι Μακεδόνες στην Ελλάδα είναι γηγενής
είναι απαραίτητος για τη δημιουργία μιας Ευρώπης που βασίζεται
πληθυσμός στη γη του, και η μακεδονική γλώσσα κατέχει μια
ζωτικής σημασίας θέση στις καρδιές και το μυαλό τους. Ωστόσο, οι στις αρχές της δημοκρατίας και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας.
άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν μόνοι τους να υπερασπιστούν τους
Μετά τιμής,
εαυτούς τους από τις πολιτικές αφομοίωσης της ελληνικής
Ευγενία Νατσουλίδου
κυβέρνησης. Για πάνω από 100 χρόνια, η ελληνική γλώσσα έχει
επιβληθεί δια της βίας σε εμάς, και το κράτος προσπάθησε να φέρει Διαχειρίστρια της
την προγονική γλωσσική μας κληρονομιά να απειλείται με
Μορφωτικής και Πολιτιστικής Κίνησης Έδεσσας
εξαφάνιση.
Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία
Ζαφειράκη 16 - 58200 Έδεσσα
Η γλωσσική πολυμορφία είναι ένα σημαντικό μέρος της
www.edessavoden.gr
πολυμορφίας της ζωής. Όταν μια γλώσσα απειλείται, απειλούνται
*****************************************************
επίσης οι πολιτιστικές παραδόσεις και ο κοινωνικός ιστός των
Μάθε Μακεδονικά online!
τοπικών κοινωνιών, κάνοντας τον κόσμο πιο εύθραυστο, πιο
ευάλωτο, και λιγότερο αισιόδοξο για το μέλλον.
Εξειδικευμένο πρόγραμμα εκμάθησης της
Το άρθρο 22 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζει ότι «Η Ένωση σέβεται την
πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία». Ο Χάρτης
διακηρύχθηκε το 2000 και έχει καταστεί νομικά δεσμευτικός για
την ΕΕ με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, τον
Δεκέμβριο του 2009.

μακεδονικής γλώσσας για τους Μακεδόνες που
ζουν στην Ελλάδα.

Στα μέσα του Νοεμβρίου 2011, ξεκίνησε ένα δωρεάν
πρόγραμμα εκμάθησης της μακεδονικής γλώσσας μέσω
ιντερνέτ. Όσοι ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν τα
μαθήματα, μπορούν να εγγραφούν, χρησιμοποιώντας
Το άρθρο 3.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι
«(...) Η Ένωση σέβεται τον πλούτο της πολιτιστικής και γλωσσικής αυτό το site http://makedonski.org/ για την επόμενη
της πολυμορφίας και μεριμνά για την προστασία και την ανάπτυξη περίοδο διδασκαλίας που θα αρχίσει τον Οκτώβριο
2013.
της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης."
Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στο παραπάνω
Καλούμε την ελληνική κυβέρνηση να υπερασπίσει και να ηγηθεί
λινκ.
της προσπάθειας για την υποστήριξη της ανεκτίμητης αυτόχθονης Η πρωτοβουλία είναι εξαιρετική και υπάρχει ήδη
μακεδονικής γλώσσας μας και να υπογράψει / επικυρώσει τον
μεγάλο ενδιαφέρον απο πολλούς Μακεδόνες, αλλά και
Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες. Έλληνες, για τα μαθήματα.
----- Aρχικό μήνυμα ----Από: "Eugenia Natsoulidou" info@edessavoden.gr
Προς: gge@ggk.gr
Αποστολή: Παρασκευή, 7 Φεβρουαρίου 2014 10:54 μμ
Θέμα: PETITION
Προς
τον Πρόεδρο της Ελληνικής Κυβερνήσεως,
κ. Αντώνη Σαμαρά
Έδεσσα, 7 Φεβρουαρίου 2014
Θεμα: http://www.gopetition.com/petitions/ratification-

of-the-european-charter-for-regional-or-minoritylanguages-in-greece.html
2

Η Ελλάδα αναίσχυντα και κατάφωρα παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα

Συνέντευξη στη Dnevnik του Παναγιώτη Δημητρά Εκπρόσωπος Ελληνικού Παρατηρητηρίου του Ελσίνκι (όπως
την παραχώρησε στην Iskra Korovesovska της εφημερίδας
Dnevnik)

Δημοσιεύθηκε στις 5 Απρίλη 2014
1. Πώς αξιολογείτε το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
στην Ελλάδα; Οι μειονότητες δεν αναγνωρίζονται, δεν έχουν το
δικαίωμα να διδάσκονται στη γλώσσα τους , αντιμετωπίζουν
διακρίσεις ... Για τι είδους υποθέσεις εργάζεται το Ελληνικό
Παρατηρητήριο του Ελσίνκι; Είναι οι περισσότερες από αυτές
ιδιωτικές υποθέσεις μελών μειονοτήτων, ή είναι και για κάτι
άλλο, κάποιες άλλες παραβιάσεις; Ποιας μειονότητας στην
Ελλάδα είναι οι περισσότερες υποθέσεις που διεκπεραιώθηκαν
από το Ελληνικό Παρατηρητήριο του Ελσίνκι;
Η Ελλάδα στερείται μιας κουλτούρας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Διαδοχικές εκθέσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης επικρίνει την
Ελλάδα για την άρνηση της ότι στην επικράτειά της υπάρχουν
εθνοτικές (δηλαδή μη - Ελληνικές) μειονότητες. Το Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ( ΕΔΑΔ ) έχει επανειλημμένα
καταδικάσει την Ελλάδα για την άρνησή της να επιτρέψει τη
λειτουργία των συλλόγων των τουρκικών και μακεδονικών
μειονοτήτων. Ομοίως, το Δικαστήριο έχει καταδικάσει την Ελλάδα
τρεις φορές για τα σχολεία γκέτο των Ρομά, και άλλες παρόμοιες
επιτροπές έχουν καταδικάσει την Ελλάδα για εξώσεις των Ρομά και η
άρνηση της επαρκούς στέγασης γι' αυτούς.
Επιπλέον, η Ελλάδα έχει καταδικαστεί αρκετές φορές τον
εξαναγκασμό ατόμων να δηλώσουν τη θρησκεία τους, πριν
αναλάβουν όρκο στα δικαστήρια. Η Ελλάδα επιμένει ωστόσο στην
άρνησή της να εφαρμόσει επίσημα και αποτελεσματικά τις
αποφάσεις γνωρίζοντας ότι στην πραγματικότητα δεν θα υπάρξουν
συνέπειες για μια τέτοια κραυγαλέα άρνηση των θεμελιωδών αρχών
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Να θυμάστε ότι η Ελλάδα προεδρεύει σήμερα σε μια Ευρωπαϊκή
Ένωση για την οποία υποτίθεται ότι η υπεράσπιση των ανθρώπινων
δικαιωμάτων αποτελεί προτεραιότητα, αλλά στην πραγματικότητα τα
επικαλείται υποκριτικά μόνο προς τρίτες χώρες. Είναι επίσης
ενδεικτικό ότι ένας «οδηγός διαφορετικότητας» που χρηματοδοτείται
από την ΕΕ και δημοσιεύτηκε πριν από λίγες εβδομάδες από τον
Έλληνα Συνήγορο του Πολίτη, που υποτίθεται ότι είναι μια
ανεξάρτητη αρχή, δεν κάνει καμία αναφορά στην ύπαρξη εθνικών
μειονοτήτων ή στα σχολεία γκέτο των Ρομά!
Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι επιλέγει
στρατηγικές υποθέσεις επίλυσης διαφορών που βοηθούν τις
μειονότητες εν γένει, ακόμη και αν οι υποθέσεις που εκδικάζονται
αφορούν μεμονωμένα μέλη. Ένα ζευγάρι του ιδίου φύλου προσέφυγε
στο ΕΔΑΔ επειδή το σύμφωνο συμβίωσης αναγνωρίστηκε μόνο για
ετεροφυλόφιλα ζευγάρια. Κέρδισαν, και τώρα όλα τα ζευγάρια του
ιδίου φύλου θα έχουν το δικαίωμα στο σύμφωνο συμβίωσης, όταν η
Ελλάδα αλλάξει το νόμο. Δεδομένου ότι η Ελλάδα αρνείται, τον

επόμενο μήνα περισσότερα από 320 άτομα (160 ζευγάρια του ιδίου
φύλου) θα αιτηθούν στο ΕΔΔΑ ζητώντας και πάλι να διατάξει την
Ελλάδα να εκτελέσει την πρώτη απόφαση.
Ο μεγαλύτερος αριθμός των υποθέσεων που έχουν εκδικασθεί
προέρχονται από Ρομά και άθεους. Οι πρώτοι, επειδή είναι η
μεγαλύτερη μειονότητα αυτοχθόνων στην Ελλάδα και τόσες πολλές
παραβιάσεις συμβαίνουν λιγότερο από μισή ώρα μακριά από το
γραφείο μας, που καθιστά την άμεση πρόσβαση του εύκολη σε
αυτούς. Οι δεύτεροι διότι συμβαίνει τα περισσότερα μέλη του ΕΠΣΕ
να είναι άθεοι και που λόγω της εργασίας μας, κάνουν τακτικά
ένορκες καταθέσεις ενώπιον των δικαστηρίων οι οποίες σχεδόν
πάντα οδηγούν σε μια αναγκαστική δήλωση της μη - θρησκευτικής
τους ταυτότητας. Θα είχαμε χειριστεί πολλές περισσότερες
υποθέσεις, αν δουλεύαμε με τους μετανάστες και τους πρόσφυγες,
αλλά ευτυχώς γι 'αυτούς υπάρχουν δεκάδες άλλες οργανώσεις που
εργάζονται μαζί τους, ενώ είμαστε οι μόνοι στις υποθέσεις αντιδικίας
για τους Ρομά (και Μακεδόνες).
2. Πόσες υποθέσεις χειρίζεται το ΕΠΣΕ αυτή τη στιγμή σχετικά με
τα προβλήματα της μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα; Εδώ
τα εγχώρια μέσα ενημέρωσης σχεδόν καθημερινά γράφουν για
κάποια διάκριση, η μακεδονική εθνοτική κοινότητα στην Ελλάδα
φοβάται να πει δυνατά ότι έχει Μακεδονική καταγωγή, διότι το
ελληνικό κράτος δεν τους αναγνωρίζει ... Επίσης, λένε ότι όταν
υποβάλλουν αίτηση για κάποια θέση εργασίας, ποτέ δεν είναι
επιτυχής, εάν αιτηθούν ως Μακεδόνες, θα πρέπει να
εμφανίζονται ως Έλληνες ... έχετε τέτοιες περιπτώσεις;
Αναμένουμε, επίσης, την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τη δεύτερη προσφυγή της Στέγης
Μακεδονικού Πολιτισμού για την οποία εξακολουθεί να υπάρχει η
άρνηση καταχώρισης, ακόμη και μετά από μια πρώτη καταδίκη της
Ελλάδα. Όταν θα την κερδίσουμε, ελπίζουμε ότι οι Μακεδόνες θα
πάρουν θάρρος και θα ιδρύσουν διάφορους συλλόγους. Αυτός θα
είναι ο τρόπος για να αναγκαστεί η Ελλάδα να αναγνωρίσει την
μακεδονική μειονότητα. Ωστόσο, δεν έχουμε περιπτώσεις Μακεδόνων
που στερήθηκαν θέσεις εργασίας λόγω της εθνοτικής τους
ταυτότητας. Αν υπάρχουν, θα πρέπει να είναι καλά τεκμηριωμένες
και, στη συνέχεια, να εκδικάζονται κατάλληλα ώστε να βοηθήσουν
στον τερματισμό της υποτιθέμενης διάκρισης. Αλλά ξέρουμε ότι οι
ελληνικές αρχές αρνούνται σε Μακεδόνες το δικαίωμα να (ξανά )
αποκτήσουν τα Μακεδονικά ονόματά τους. Δυστυχώς, πολύ λίγοι
έχουν προβεί σε επίσημες και κατάλληλες αιτήσεις στις Αρχές και
όταν έχασαν τις υποθέσεις δεν προσέφυγαν στο ΕΔΔΑ. Από την
άλλη πλευρά, μπορέσαμε να εντοπίσουμε Μακεδόνες οι οποίοι είχαν
φύγει από την Ελλάδα πριν από δεκαετίες και λανθασμένα πίστευαν
ότι είχαν απολέσει την ιθαγένειά τους: με τη βοήθειά μας έχουν
αποκτήσει τα έγγραφα για την ελληνική ιθαγένεια. Επιπλέον, υπάρχει
αυτή η δυνατότητα για πολλούς ακόμη που είναι παιδιά των
Μακεδόνων προσφύγων που έφυγαν από την Ελλάδα αλλά στην
πραγματικότητα ποτέ δεν έχασαν την ιθαγένειά τους, να αποκτούν
την ελληνική ιθαγένεια με βάση την ελληνική νομοθεσία. Η τελευταία
παρατήρηση μου εδώ είναι να σταματήσει η διάδοση φημών και να
αρχίσουν να χρησιμοποιούν τις κατάλληλες υπηρεσίες στην Ελλάδα,
στο ΕΔΑΔ και στα πλαίσια του ΟΗΕ για την υπεράσπιση
δικαιωμάτων των οποίων έχουν τεκμηριωθεί οι παραβιάσεις. Με όλες
τις αδυναμίες της, η Ελλάδα είναι επίσημα μια δημοκρατία και αυτό
επιτρέπει να γίνουν πολλά πράγματα, αν κάποιος ξέρει πώς να το
επιδιώξει.
3. Μήπως οι υποθέσεις που σχετίζονται με την διάκριση των
μειονοτήτων οριστικοποιούνται στα ελληνικά δικαστήρια; Πόσες
από αυτές τελείωσαν θετικά, υπέρ των μειονοτήτων; (θα ήταν
καλό αν μπορούσατε να μου δώσετε μερικά παραδείγματα)
Σοβαρές περιπτώσεις έχουν μικρή έως καμία πιθανότητα να
(συνέχεια στη σελ. 4)

3

Η Ελλάδα αναίσχυντα και κατάφωρα παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα
(συνέχεια απο σελ. 3)
κερδίσουν ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων όπως δείχνει και η
εμπειρία με την τύχη των δικαστικών αποφάσεων του ΕΔΔΑ και
άλλων φορέων που αναφέρονται παραπάνω, κατά της Ελλάδας.
Μικρότερες, πιο μεμονωμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι επιτυχής
σε ελληνικά δικαστήρια. Το γεγονός ότι ένας Μακεδόνας ακτιβιστής
κέρδισε μια υπόθεση δυσφήμισης εναντίον ενός εθνικιστή
δημοσιογράφου, ο οποίος τον αποκάλεσε «αυτονομιστή» δείχνει ότι
τα πάντα είναι δυνατά στο ελληνικό δικαστικό σύστημα, αν το
διακύβευμα δεν είναι υψηλό. Ακριβώς όπως οι ομοφυλόφιλοι και οι
λεσβίες ακτιβιστές κέρδισαν περιπτώσεις δυσφήμησης κατά νεοναζί
πολιτικούς και μάλιστα έχουν κερδίσει περιπτώσεις δυσφήμησης
εναντίον κυβερνητικών αξιωματούχων και μια υπόθεση ψευδορκίας
κατά του Έλληνα Συνήγορο του Παιδιού. Το πιο σημαντικό είναι ότι
έχουμε ήδη αρκετές καταδίκες μελών του νέο-ναζιστικού κόμματος της
Χρυσής Αυγής για βίαιες επιθέσεις, συνήθως ρατσιστικές, ενάντια
στους μετανάστες.
4. Γιατί τα ελληνικά δικαστήρια καθυστερούν εσκεμμένα τις
ακροαματικές διαδικασίες ενώπιον δικαστηρίου και τις
αποφάσεις; Έχω πληροφορίες ότι το «Ουράνιο Τόξο» μήνυσε 5
μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια στην Ελλάδα, επειδή δεν είχαν
μεταδώσει τα 5λεπτα βίντεο του εκλογικού υλικού του πριν από
τις Ευρωεκλογές του 2009 ... Έτσι, το ερώτημα είναι: τα ελληνικά
δικαστήρια ενεργούν ανεξάρτητα και αμερόληπτα, όταν
αντιμετωπίζουν υποθέσεις που σχετίζονται με τη μακεδονική
μειονότητα;
Η υπερβολική διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών που σχετίζονται
με τις αγωγές αυτές δεν έχει καμία σχέση με το γεγονός ότι έχουν
κατατεθεί από Μακεδόνες. Η Ελλάδα και μέχρι πρόσφατα η Ιταλία,
έχουν το χειρότερο ρεκόρ στην Ευρώπη όσον αφορά την υπερβολική
διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών, ιδίως σε αστικές υποθέσεις,
όπως αυτά αυτή. Οι αγωγές του “Ουράνιου Τόξου” είχαν κατατεθεί το
2009 και πήραν ημερομηνία δικαστηρίου για το 2011. Εκείνη την
εποχή, λόγω των απεργιών των δικαστών, αναβλήθηκαν για το 2014.
Η μια από αυτές έχει προγραμματιστεί για τρεις ημέρες πριν από τις
εκλογές του Μαΐου του τρέχοντος έτους και θα πρέπει να αναβληθεί
και πάλι. Οι άλλες που έχουν προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο
του 2014, θα πραγματοποιηθούν, αν δεν υπάρξουν απεργίες ...
Ακόμα και έτσι, οι αποφάσεις δεν θα εκδοθούν πριν από το 2015 και
στην περίπτωση προσφυγών η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει μέχρι
το τέλος της δεκαετίας. Χιλιάδες παρόμοιες αγωγές έχουν την ίδια
τύχη, αν όχι χειρότερη για τις ποιο πρόσφατες.
5. Πώς βλέπετε το τέλος της διαφωνίας του ονόματος της
Δημοκρατίας της Μακεδονίας - Ελλάδας; Είναι δίκαιο για μία
χώρα να ζητά από το γείτονά της να αλλάξει το όνομά του;
Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι αν υπάρχει μια διαμάχη, δεν είναι μόνο
επειδή η Ελλάδα την αναζήτησε. Η διεθνής κοινότητα έχει αποδεχθεί
ότι υπάρχουν βάσεις για να αποκτήσει διεθνή μεσολάβηση μια τέτοια
διαμάχη και ότι, εν αναμονή της έκβασης της, η ένταξη της
Μακεδονίας στο πλαίσιο του ΟΗΕ και άλλων διακυβερνητικών
οργανισμών πρέπει να παρακρατηθεί ως την συμφωνία για το τελικό
όνομα. Η καθυστέρηση στην εξεύρεση λύσης οδήγησε στην
απομόνωση της Ελλάδα, όπως αντικατοπτρίζεται στην ετήσια μαζική
υποστήριξη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τα ψηφίσματα που
ζητούν την άμεση έναρξη των διαπραγματεύσεων με την ΕΕ και για
μια συμφωνημένη ονομασία για τη χώρα χωρίς καμία επίπτωση για
την αναγνώριση και το όνομα της μακεδονικής ταυτότητας και της
μακεδονικής γλώσσας: σε αυτά τα ψηφίσματα, οι Έλληνες βουλευτές
βρίσκονται σε μια μικρή μειοψηφία ως επί το πλείστον με την
ακροδεξιά και τους ευρωσκεπτικιστές βουλευτές. Ωστόσο, η
απόφαση πρέπει να είναι διακυβερνητική και όχι κοινοβουλευτική
διότι αυτοί είναι οι κανόνες του παιχνιδιού. Στους διακυβερνητικούς
οργανισμούς κάθε κράτος έχει ένα επίσημο ή de facto βέτο, πράγμα

που σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να συνεχίσει να μπλοκάρει
οποιαδήποτε λύση θεωρεί ότι δεν μπορεί να στηριχτεί στο εσωτερικό,
όπου οι περισσότεροι Έλληνες αγνοούν εντελώς τη διεθνή
απομόνωση. Αν δεν υπάρχει μια δραματική αλλαγή στους κανόνες
για την επίλυση της διαφοράς, η Μακεδονία δεν θα είναι σε θέση να
αποφύγει μια σύνθετη ονομασία η οποία θα περιλαμβάνει όμως τη
λέξη Μακεδονία. Η Ελλάδα, από την άλλη πλευρά, δεν θα μπορεί να
είναι σε θέση να αποφύγει ότι μια τέτοια λύση θα υπάρξει μόνο για
τις διμερείς σχέσεις και όχι "erga omnes". Ωστόσο, όσο παράλογη
μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να είναι, εφ 'όσον κανείς δεν αρνείται ότι
υπάρχει μακεδονικό έθνος και μακεδονική γλώσσα στη Μακεδονία,
καθώς και σε όλες τις γειτονικές της χώρες, όπως η Ελλάδα, οι
συμβιβασμοί είναι απαραίτητοι και θα ξεχαστούν μία μέρα. Ποιος
θυμάται ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία έχουν ειδικές
ονομασίες που χρησιμοποιούνται στις διμερείς σχέσεις;
6. Είχαμε μια συνέντευξη πριν από μερικές ημέρες με τον
Θανάση Τάρτη ... Υπερασπίστηκε την επιλογή του να είναι ο
συνήγορος των δύο βουλευτών της Χρυσής Αυγής. Αρνήθηκε
επίσης ότι δεν δέχτηκε να υπερασπιστεί τις υποθέσεις που του
ζήτησε το Ελληνικό Παρατηρητήριο του Ελσίνκι. Από τις πηγές
μας, ανακαλύψαμε ότι τα τελευταία δύο χρόνια δεν είχε δεχθεί να
αντιπροσωπεύσει οποιαδήποτε υπόθεση. Ποια είναι η αλήθεια;
Στην Ελλάδα, όλα τα δημοκρατικά πολιτικά κόμματα έχουν
αποφασίσει ότι η Χρυσή Αυγή πρέπει να απομονώνεται και ότι τα
μέλη της εμπλέκονται σε εγκληματικές πράξεις που διώκονται. Την
ίδια στιγμή, η κοινωνία των πολιτών έχει επίσης ζητήσει την τιμωρία
αυτών των νέο - Ναζί. Ορισμένες ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένου του
Ελληνικού Παρατηρητηρίου του Ελσίνκι έχουν στραφεί εναντίον των
μελών της, έχουν καταθέσει σε σχετικές δίκες ή σε διαδικασίες προδικαστικές και έχουν προσφέρει νομική βοήθεια στα θύματα της
Χρυσής Αυγής που είναι πολιτικώς ενάγοντες σε τέτοιου είδους
διαφορές. Η κατηγορούμενοι της Χρυσής Αυγής έχουν το δικαίωμα
να έχουν ό,τι νομική εκπροσώπηση θέλουν. Αλλά είναι αδιανόητο ότι
δικηγόροι οι οποίοι έχουν μια επίσημη υπαγωγή με δημοκρατικά
πολιτικά κόμματα ή / και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να
γίνονται δικηγόροι των κατηγορουμένων της Χρυσής Αυγής. Ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν αυτό του Οκτωβρίου 2013, όταν
ένας δικηγόρος ανακοίνωσε την ανάληψη της υπεράσπισης του
εναγομένου της Χρυσής Αυγής και εκδιώχθηκε μέσα σε λίγες ώρες
από το πολιτικό κόμμα του, τη Νέα Δημοκρατία, για «αντί-κομματική
και αντιδεοντολογική συμπεριφορά». Οποιαδήποτε άλλη στάση είναι
εκ των πραγμάτων συνενοχή με τους νεοναζί. Οι άνθρωποι που
καυχώνται ότι είναι φίλοι με νεοναζί και ότι έχουν αναλάβει τις
υποθέσεις τους δεν μπορεί να αναμένεται να θεωρούνται
υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όταν στην
πραγματικότητα είναι υπερασπιστές των σημαντικότερων
παραβατών των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ελλάδα.
Όσον αφορά τον Θανάση Τάρτη, έχουμε σταματήσει να
συνεργαζόμαστε μαζί του πριν από δύο χρόνια, όταν άφησε στη
μέση μια δίκη στην οποία είχε αναλάβει την υπεράσπιση ενός
θύματος εμπορίας ανθρώπων, που υποστηριζόταν από το ΕΠΣΕ.
Αναγκαστήκαμε να καλέσουμε άλλον δικηγόρο για να ολοκληρωθεί η
δίκη, αλλά η ζημιά είχε γίνει. Αυτό ήταν το αποκορύφωμα των
προβλημάτων που υπήρχαν γιατί δεν χειρίστηκε σωστά κι αρκετές
άλλες περιπτώσεις. Οι περισσότερες από αυτές αφορούσαν σε
Μακεδόνες και για τους περισσότερους δούλευε σε επαγγελματική
βάση και όχι εθελοντικά. Μετά από αυτό, ο ίδιος έδειξε συστηματική
εχθρότητα προς το ΕΠΣΕ, ιδιωτικά αλλά και δημόσια. Πραγματικά
προβληματίζει το γεγονός ότι μερικοί Μακεδόνες που έχουν επίγνωση
όλων αυτών των εξελίξεων συνεχίζουν να τον στηρίζουν,
συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεως του πέρι “νίκης”, αφού έγινε
δικηγόρος της Χρυσής Αυγής.

4

Η Διακήρυξη της Ε.Ε.Σ (Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία - EFA)
κατέχει ηγετική θέση στην προσπάθεια
επίτευξης μιας βιώσιμης οικονομίας, να είναι
ένα υπόδειγμα δημοκρατίας, κοινωνικής
δικαιοσύνης και συνοχής.
Η νομοθετική εξουσία του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου πρέπει να αυξηθεί περαιτέρω,
δίνοντας πραγματικές εξουσίες νομοθετικής
πρωτοβουλίας και για την τροποποίηση των
Συνθηκών, παράλληλα με τα αρμόδια
κοινοβούλια στα πλαίσια των κρατών μελών.

Ήρθε η ώρα για
αυτοδιάθεση
για όλους τους λαούς της
Ευρώπης
Παρουσιάζονται αποσπάσματα από την
Διακήρυξη της Ε.Ε.Σ./E.F.A. για τiς Ευρωεκλογές
2014
1 – Εσωτερική διεύρυνση
Ανοιχτές πόρτες σε νέα κράτη παλαιών εθνών: η
ΕΕ θα πρέπει να δεσμευτεί για την αναγνώριση
νέων κρατών μελών που απορρέουν από την
αυτοδιάθεση και τις δημοκρατικές διεργασίες
εντός των σημερινών κρατών μελών (το οποίο
αναφέρεται ως εσωτερική διεύρυνση).
Κατά τον ίδιο τρόπο, η ΕΕ πρέπει να
διασφαλίσει την συνέχεια της ευρωπαϊκής
ιθαγένειας στους πολίτες αυτών των νέων
κρατών. Η δημοκρατία είναι μια θεμελιώδη
αρχή της ΕΕ: θα ήταν αδιανόητο η ΕΕ να
εμποδίσει την πρόσβαση σε νέα κράτη που
έτυχαν την κρατική υπόσταση τους μέσα από
άψογες δημοκρατικές διαδικασίες .
Τα έθνη σε υπό-κρατικό επίπεδο ή / και
περιφέρειες με νομοθετικές εξουσίες πρέπει να
έχουν ένα ρόλο στα ευρωπαϊκά κέντρα
αποφάσεων αποφάσεων μέσω μιας
ενισχυμένης παρουσία σε μια "Συνέλευση των
περιφερειών και των λαών" που θα
αντικατάσταση της αναποτελεσματικής
Επιτροπής των Περιφερειών.
2 - Βελτίωση της δημοκρατικής ποιότητας
στα Ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα

"χαμηλή" λαϊκή γλώσσα για την καθημερινή
ζωή, ενώ η αγγλική, που προωθείται από την
οικονομική παγκοσμιοποίηση, να γίνεται η
"υψηλή" ομοιόμορφη γλώσσα των σημαντικών
λόγων, της εκπαίδευσης, της επιστήμης, της
οικονομικής ζωής, κτλ Επειδή είναι προωθημένη
παγκοσμίως και ουσιαστικά στην οικονομία, (σε
αντίθεση με το είναι της πολιτικής ή του
πολιτισμού), η ενωτική αγγλική γλώσσα δεν
είναι μέσο αναγνώρισης για την Ευρώπη, ενώ
οι εθνικές γλώσσες μας γίνονται τοπικές και
χάνουν το ευρωπαϊκό πεδίο εφαρμογής τους. Οι
πολιτικές της ΕΕ πρέπει να συμβάλουν στην
αναστραφεί αυτής της αρνητικής τάσης.

Υπό - κρατικές εκλογικές περιφέρειες για τις
Ευρωπαϊκές εκλογές θα πρέπει να
δημιουργηθούν στα κράτη μέλη που ακόμη δεν
Η ΕΕΣ θεωρεί ότι η γλωσσική πολυμορφία
το έχουν πράξει.
διεγείρει τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και
την προώθηση της τοπικής πολιτιστικής
Η νομοθετική εξουσία του Συμβουλίου θα
πρέπει να γίνει διαφανής . Όλες οι νομοθετικές κληρονομιάς, και έτσι συμβάλλει στην
διαβουλεύσεις και τα σχετικά έγγραφα πρέπει οικονομική ανάπτυξη.
Η Πολιτιστική και καλλιτεχνική δημιουργία, η
να είναι ελεύθερα πρόσβαση στους
πολιτιστική κληρονομιά, η γαστρονομία, οι
Ευρωπαίους με τον ίδιο τρόπο όπως και τα
τέχνες και οι χειροτεχνίες έχουν μια δυναμική
έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η
δημιουργίας θέσεων εργασίας, συμβάλλουν
θέση του κάθε κράτους μέλος θα πρέπει να
στην ενίσχυση της ταυτότητας, δεν μπορούν να
δημοσιοποιείται.
μεταφερθούν και είναι επίσης βασικά στοιχεία
για έναν βιώσιμο τουρισμό. Η γλωσσική
Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα
βιομηχανία, δηλαδή ο σχεδιασμός, η παραγωγή
πρέπει να εκλέγεται δημοκρατικά. Στα κράτη
και εμπορία προϊόντων και υπηρεσιών που
μέλη με αποκεντρωμένη δομή, όλες οι
σχετίζονται με τις γλώσσες , είναι ένας τομέας
κυβερνήσεις των συστατικών τους εθνών θα
που έχει μεγάλες δυνατότητες.
πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία στην
πρόταση υποψήφιου επίτροπου.
Η ΕΕΣ θεωρεί ότι η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει
Η διεθνής αποστολή της ΕΕ ως παράγοντα που την διατήρηση της γλωσσικής και πολιτιστικής
δρα με βάσει των αρχών της δημοκρατίας, της κληρονομιά της Ευρώπης και κυρίως όλων των
ειρήνης, της αλληλεγγύης και τον σεβασμό της γλωσσών της και πρέπει, ως εκ τούτου,
διαφορετικότητας πρέπει να αποσαφηνιστεί και τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας, να
συμβάλλει στην προώθηση και ανάπτυξη αυτής
να ενισχυθεί.
της ανεκτίμητης πολιτιστικής κληρονομιάς.
7 - Προκλήσεις για τους πολιτισμούς και τις
Οι γλώσσες με συν-επίσημο καθεστώς πρέπει
γλώσσες
να αναγνωρίζεται σε επίπεδο ΕΕ.
Ο σεβασμός της πολιτιστικής και γλωσσικής
διαφορετικότητας αποτελεί βασικό στοιχείο για Παρά το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός για τις
τη διαφύλαξη και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής Ευρωπαϊκές περιφερειακές ή μειονοτικές
γλώσσες έχουν μειωθεί σημαντικά, η EFA
πολιτιστικής κληρονομιάς.
πιστεύει ότι τα νέα προγράμματα της Επιτροπής
Η ΕΕΣ θεωρεί ότι όλες οι ευρωπαϊκές γλώσσες για το 2014 - 2020 Erasmus για όλους,
στις γραπτές και προφορικές μορφές τους είναι Δημιουργική Ευρώπη και Ευρώπη για τους
πολίτες, πρέπει να υποστηρίξουν ΜΚΟ και
ίσες σε αξία και αξιοπρέπεια και είναι
οργανώσεις, πρωτοβουλίες και δραστηριότητες,
αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής
κουλτούρας και πολιτισμό, συμβάλλοντας στον τα οποία εργάζονται για να αναπτύξουν και να
εμπλουτισμό της ανθρωπότητας . Η ΕΕ πρέπει προωθήσουν τις απειλούμενων με εξαφάνιση
να στηρίξει τις πολιτικές των ενδιαφερόμενων γλώσσες. Ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα
κοινοτήτων να επαναφέρουν τις γλώσσες τους. για την ΕΕΣ είναι να αλλάξουν τα κριτήρια
εκλεξιμότητας των προγραμμάτων για τις
Η EΕΣ πιστεύει ότι οι ευρωπαϊκές γλώσσες και κοινοτικές γλώσσες προκειμένου να μπορέσουν
οι πολιτισμοί είναι, όπως η βιοποικιλότητα, μια όλες οι ομάδες γλωσσών να υποβάλουν αίτηση
ζωντανή κληρονομιά που είναι αναγκαία για την για αυτές τις χρηματοδοτικές ευκαιρίες.
αειφόρο ανάπτυξη των κοινωνιών μας . Πρέπει
να προστατευτούν από κάθε κίνδυνο
εξαφάνισης.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας συνήφθη μετά από
μια παρατεταμένη διαδικασία. Οι ελπίδες ότι θα
οδηγούσε σε περισσότερη δημοκρατία και ο
λογοδοσία δεν υλοποιήθηκαν πλήρως . Μετά τη
διεύρυνση και τη χειρότερη οικονομική κρίση
που αντιμετώπισε το ευρώ, η ΕΕ πρέπει να
θέσει νέους και φιλόδοξους στόχους, ώστε να Πρέπει να αποτρέψουμε οι εθνικές μας γλώσσες
είναι βασικός παράγοντας στη διεθνή σκηνή, να να μειωθούν σε ένα δευτερεύοντα ρόλο ως

5

Aιγαιάτικες Καταιγίδες
ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ ΣΤΗΝ
σκοπό να απελευθερώσουν τους πολιτικούς
κρατούμενους από τη φυλακή. Έπρεπε να
ΕΔΕΣΣΑ
Στις 21 Ιουλίου 1944, το 30ο Σύνταγμα, το εκτελεστεί κινητοποίηση για νέους αντάρτες
στις γραμμές του ΕΛΑΣ. Παρ’ όλες τις
16ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ και η μακεδονική
προετοιμασίες, η απελευθέρωση των
αντάρτικη μονάδα πραγματοποίησαν
επίθεση στην πόλη της Έδεσσας. Σε αυτήν πολιτικών κρατούμενων δεν ήταν επιτυχής
τη δράση τους οι αντάρτες απέτυχαν: είχαν επειδή η άμυνα του εχθρού ήταν καλά
πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Η αποτυχία οργανωμένη και αντιστάθηκε σθεναρά.
προήρθε γιατί οι μονάδες των ανταρτών του Πάντως, μονάδες του ΕΛΑΣ με αυτήν τη
δράση κατάφεραν να κινητοποιήσουν
ΕΛΑΣ που έπρεπε να επιτεθούν από την
ανατολική πλευρά της πόλης, καθυστέρησαν περίπου 100 νέους και νέες από την πόλη και
την επίθεση ώστε η μακεδονική μονάδα που την περιοχή. Οι μάχες διεξάγονταν μέσα
εισέβαλε στην πόλη από την δυτική πλευρά, στους δρόμους της πόλης. Οι Εδεσσαίοι,
έμεινε απροστάτευτη και μόλις και μετά βίας ειδικά οι κάτοικοι του ανατολικού τμήματος
κατάφερε να οπισθοχωρήσει και να αποφύγει της πόλης, έδωσαν αμέριστη υποστήριξη
στους αντάρτες. Αργότερα, ο εχθρός
την περικύκλωση.
Στις 27 Ιουλίου 1944 στο Παϊκο, στην έδρα εξοργισμένος γι’ αυτό, έκαψε το φτωχότερο
αυτό τμήμα της πόλης και στην μεγάλη
του 30ο Συντάγματος έφτασε ομάδα
πυρκαγιά του Βαροσιου πέταξαν ζωντανούς
καταδρομέων αποτελούμενη από 70
μέσα στη φωτιά τους νεαρούς Βασίλη
Βρετανούς και 25 Αμερικανούς (Έλληνες
κάτοικοι Αμερικής) στρατιώτες. Ανάμεσα τους Ζαμποβ και τα αδέλφια Γκουσσι και Πενι
Σημιτσιεβοι. Σε αυτή την πυρκαγιά
υπήρχαν 5 αξιωματικοί: 2 λοχαγοί και 2
καταστράφηκε όλη η συνοικία Βάροσι:
υπολοχαγοί ανάμεσα στους Βρετανούς και
κάηκαν 750 σπίτια και έμειναν άστεγοι
ένας Αμερικανός λοχαγός. Η ομάδα
περίπου 3.500 κάτοικοι.
τοποθετήθηκε κοντά στην βρετανική
Στις 20 Σεπτεμβρίου 1944, στα Γιαννιτσά
αποστολή και την διοικούσε ο Ταγματάρχης
(Ενιτζε Βαρνταρ) οι οπαδοί του ΠΑΟ με τον
Τζεκ.
Στις 3 Αυγούστου 1944 όλη η σύνθεση του αρχηγό τους Πούλιο, μαζί με τον Γερμανό
Στουμπερτ επικεφαλής μιας γερμανικής
30ου Συντάγματος, με την βοήθεια του
ομάδας, περικύκλωσαν την πόλη και
πρώτου τάγματος του 16ου Συντάγματος
ναρκοθέτησε την σιδηροδρομική γραμμή στη συνέλαβαν 114 πατριώτες αντιφασίστες. Όλοι
τους εκτελέστηκαν στην πλατεία της πόλης
θέση Μουχαρεμ Χαν. Από την έκρηξη
καταστράφηκε όλη η στρατιωτική σύνθεση. μπροστά στα μάτια του κόσμου, που τον
είχαν συγκεντρώσει με τη βία. Οι
Σε αυτήν την δράση σκοτώθηκαν 60
Γερμανοί στρατιώτες και 22 συνελήφθησαν. εκτελεσθέντες θάφτηκαν σε έναν ομαδικό
Μεγάλη ποσότητα όπλων και άλλο πολεμικό τάφο τον οποίο οι ίδιοι είχαν σκάψει
νωρίτερα.
υλικό έπεσε στα χέρια των ανταρτών, οι
Την 1 Οκτωβρίου μονάδες του 30ου
οποίοι σε αυτήν την σύγκρουση είχαν 5
Συντάγματος επιτέθηκε στην φωλιά του ΠΑΟ
νεκρούς και 4 τραυματίες.
στο χωριό Πλασνιτσεβο. Μετά από σκληρές
Στις 6 Αυγούστου 1944 οι μονάδες του
μάχες, κατέστρεψαν σχεδόν όλα τα οχυρά
ΕΛΑΣ με την βοήθεια των συμμαχικών
τους. Στους «Παοτζιδες» μαχητές υπήρξαν 20
ομάδων καταδρομέων εκτέλεσαν νέα
επίθεση στο Μουχαρεμ Χαν. Αυτή η δράση νεκροί, συνελήφθησαν 450, κατασχέθηκαν
περίπου 50 κάρα και διάφορα αγαθά που οι
ήταν μια από τις μεγαλύτερες και πιο
«Παοτζιδες» είχαν αρπάξει από τον κόσμο.
επιτυχημένες που είχαν οργανωθεί μέχρι
Στις 27 Οκτωβρίου 1944, οι Γερμανοί μαζί
τότε σε αυτή την περιοχή. Την δράση
με τους «Παοτζιδες» αποσύρθηκαν από την
οδήγησαν άμεσα ο καθοδηγητής του 10ου
Φλώρινα στη Θεσσαλονίκη, αλλά επειδή ο
τμήματος του ΕΛΑΣ Χρήστος Μόσχος,
δρόμος ήταν κάτω από τον έλεγχο των
γνωστός ως «Καπετάν Πέτρος», και ο
Διονύσης Καρατζάς. Στην προετοιμασία της αντάρτικων μονάδων, έπεφταν από ενέδρα
σε ενέδρα Τον δρόμο τον κατείχε το 30ο
επίθεσης συμμετείχαν και ο Ταγματάρχης
Τζεκ, ο «καπετάνιος» του 30ου Συντάγματος, σύνταγμα, το 16ο σύνταγμα και μονάδες του
53ου συντάγματος του 9ου τμήματος του
λοχαγός «Στάθης», και ο διοικητής του
ΕΛΑΣ. Η εχθρική κολόνα σε υποχώρηση είχε
μακεδονικού Εδεσσαϊκού αντάρτικου
πάνω από 1500 στρατιώτες. Στις
τάγματος Γκιοργκι Ουρντοβ-Τζοτζο. Η
συγκρούσεις υπέστησαν μεγάλες απώλειες:
επίθεση εκτελέστηκε με τον εξής τρόπο: οι
109 νεκρούς, 173 συλληφθέντες και
συμμαχικοί καταδρομείς με 2 αντάρτικα
κατασχέθηκαν περίπου 170 κάρα με διάφορα
τάγματα του ΕΛΑΣ ναρκοθέτησαν την
σιδηροδρομική γραμμή στο Μουχαρεμ Χαν, αγαθά.
και ολοκλήρωσαν με πλήρη επιτυχία. Οι
Στις 4 Νοεμβρίου μονάδες του ΕΛΑΣ με
Γερμανοί είχαν 120 νεκρούς και 90
περίπου 6.000 αντάρτες επιτέθηκαν σε ένα
συλληφθέντες στρατιώτες και τον συρμό 28 οχυρό των «Παοτζίδων» με περίπου 10.000
βαγονιών εντελώς κατεστραμμένο.
κόντρας, στην πόλη και την περιοχή του
Συγχρόνως καταστράφηκαν 6 στρατιωτικά
Κιλκίς. Διεξήχθησαν σκληρές μάχες όπου οι
φορτηγά και 2 θωρακισμένα αυτοκίνητα.
μονάδες του ΕΛΑΣ κατάφεραν να σπάσουν
Κατασχέθηκαν ένα πολωνέζικο
την αντίσταση και να προκάλεσαν μεγάλες
νοσοκομειακό, τέσσερα πολυβόλα, 3
απώλειες στον εχθρό. Στο πεδίο της μάχης
πυροβόλα, μεγάλη ποσότητα πυρομαχικών έμειναν περίπου 3.000 “Παοτζιδες», οι
και ιατρικό υλικό. Κατασχέθηκαν επίσης 22 απομείναντες συνελήφθησαν και
άλογα.
μεταφέρθηκαν σε διάφορα στρατόπεδα. Οι
Στις 12 Σεπτεμβρίου 1944, το μακεδονικό αντάρτες είχαν 135 νεκρούς και 250
τάγμα με επικεφαλής τον «Τζοτζο» Ουρντοβ τραυματίες. Σε αυτές τις μάχες συμμετείχαν
και μέλη του 30ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ και
και μονάδες από το 30ο Σύνταγμα
μια ομάδα από το μακεδονικό Εδεσσαϊκό
επιτέθηκαν στην πόλη της Έδεσσας με

6

τάγμα.
Στις 15 Δεκεμβρίου 1944, με εντολή του
Αρχηγού του ΕΛΑΣ στρατηγού Σαράφη,
μονάδες ανταρτών της Έδεσσας,
συγκεκριμένα του 30ου συντάγματος,
αναχώρησαν για αγώνα κατά των νέων
κατακτητών- των Άγγλων, στους οποίους ο
λαός της Αθήνας αντιστάθηκε ηρωικά στην
επιθυμία τους να κυριαρχήσουν στην Ελλάδα
και να επιβάλλουν μοναρχο-φασιστικό
καθεστώς.
Στις 30 Ιανουαρίου 1945 επέστρεψαν στις
αρχικές τους θέσεις στα Γιαννιτσά (Ενιτζε
Βαρνταρ).
Στο τέλος του μήνα Φεβρουάριο του 1945
σύμφωνα με την Συμφωνία της Βάρκιζας οι
μονάδες του 30ου συντάγματος, όπως και
άλλες μονάδες του ΕΛΑΣ, παρέδωσαν τα
όπλα στην επιτροπή έλεγχου.
Στις 4 Μαρτίου 1945 ο βρετανικός στρατός
μαζί με την ελληνική εθνική φρουρά κατέλαβε
την Έδεσσα. Εκείνη την εποχή ο ΕΛΑΣ είχε
διαλυθεί και στην Ελλάδα την εξουσία πήρε η
βίαιη και ύπουλη ελληνική αντίδραση
υποστηριζόμενη από τον βρετανικό στρατό.
Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ «ΟΧΡΑΝΑ»
Η δράση των μονάδων του ΕΛΑΣ στην
Έδεσσα ανάγκασε τους κατακτητές να
επιστρατεύσουν νέες δυνάμεις από τις
γραμμές του μακεδονικού πληθυσμού επειδή
μέρος των δικών τους δυνάμεων είχε σταλεί
στα μέτωπα της Σοβιετικής Ένωσης και τη
Μέση Ανατολή. Τότε, βρήκαν βολικό να
κινητοποιήσουν ένα μέρος του ελληνικού
λαού της Έδεσσας κάτω από τη σημεία του
ΠΑΟ, ρίχνοντας τους στη μάχη κατά των
μονάδων του ΕΛΑΣ. Εξαιτίας αυτού, η
Γερμανική διοίκηση είχε συχνές διαφωνίες με
τα φίλο-βουλγαρικά στοιχεία που δρούσαν
στην Έδεσσα και εξέφρασε αντίθεση στην
κινητοποίηση και υποστήριξη που αυτά
έδιναν στις ελληνικές εθνικιστικές δυνάμεις.
Για τους Γερμανούς ήταν ακατανόητο πως η
βουλγαρική Αυλή με τους απεσταλμένους της
όπως τον Καλτσεβ, ο οποίος απέτυχε να
προσελκύσει μέρος του μακεδονικού λαού
στην περιοχή της Καστοριάς και να το ρίξει
στην μάχη κατά του ΕΛΑΣ, θα μπορούσε να
επιτύχει αυτό με το μακεδονικό λαό στην
περιοχή της Έδεσσας.
Καταρχήν, στην περιοχή της Καστοριάς
κατά την διάρκεια του Μαρτίου 1943 ήδη
κάποιος αριθμός χωριών είχε οπλιστεί και
δρούσε κάτω από τις οδηγίες του Ιταλού
υπολοχαγού Ραβαλ και του Βούλγαρου
υπολοχαγού Καλτσεβ.
Οι Γερμανοί επιδίωκαν να εφαρμόσουν
αυτό και στην περιοχή της Έδεσσας. Για το
λόγο αυτό ζήτησαν από τη Σόφια να τους
στείλει και πάλι πρόσωπα με επιρροή που θα
μπορούσαν να κερδίσουν το λαό και να τον
οπλίσουν στις γραμμές της ΟΧΡΑΝΑ. Η
Βουλγαρική κυβέρνηση πρόσφερε τον
απεσταλμένο της στα Μπιτολα Γκοσσο
Ατανασοβ ο οποίος, μαζί με τον Καλτσεβ,
έπρεπε να εκτελέσει αυτή την αποστολή. Γι’
αυτό το σκοπό προσελήφθη και ο Γκιοργκι
Ντιμτσεβ, Βούλγαρος στρατιωτικός πιλότος,
που είχε γεννηθεί το 1916 στο χωριό
Μποζετς, στη περιοχή της Γουμένισσας, και
είχε μεταναστεύσει στην Βουλγαρία το 1924.
Στις 3 Ιουνίου 1944, ο Γκοσσο Ατανασοβ
πραγματοποίησε σύσκεψη στα Μπιτολα στην

Aιγαιάτικες Καταιγίδες
οποία αξιολογήθηκε η κατάσταση της
και άτομα του δρόμου. Συνεπώς, η
ζητώντας του να αποτρέψει τον περαιτέρω
βουλγαρικής επιρροής στην Αιγαιατική
«Μακεδονική φιλία» στην Έδεσσα, μαζί με
οπλισμό εκ μέρους της ΟΧΡΑΝΑ.
Μακεδονία. Στην σύσκεψη, μεταξύ άλλων,
τους 56 «Οχρανίτες» που είχαν έρθει από την
Η ενέργεια των κατοίκων του Τεοβου
συμμετείχαν οι: Ιωσιπ Μαρκοβ, Ντιμιταρ
Βουλγαρία, έφτασε τον αριθμό των 86
(Καρυδιάς) ενθάρρυνε και τα άλλα χωριά κι
Γκιτσεβ, Πεσσο Γκρεμπεναροβ, Ζζερο
ατόμων.
έτσι ξεκίνησε μαζική απαίτηση να σπάσει ο
Ναστεβ, Ντιμκο Βασιλεβ- όλοι προερχόμενοι
Υπό την διαταγή του ταγματάρχη Χαϊντε, η οπλισμός. Οι Γερμανοί, αντιλαμβανόμενοι το
από Βουλγαρία και κάποιοι δικοί τους
λάθος και με ακόμα περισσότερη επίγνωση
ηγεσία της ένωσης, άρχισε να οπλίζει με το
συμπαθούντες από την περιοχή των
ζόρι τον πληθυσμό των μακεδονικών χωριών ότι αυτός ο τρόπος οπλισμού ωφελεί μόνο το
Μπιτολίων.
ΕΛΑΣ που εύκολα αφόπλιζε τις ομάδες
της περιοχής. Από την σύνθεση αυτής της
χωρικών, δεν παρενέβησαν πλέον στα άλλα
Στην σύσκεψη ο Καλτσεβ σκιαγράφησε την ένωσης, 35 ένοπλοι στάλθηκαν στο χωριό
χωριά. Γι’ αυτό, άρχισαν να διαδίδουν ότι οι
κατάσταση στην Αιγαιατική Μακεδονία, ειδικά Γιαβορενη (Πλατάνη) και με την βοήθεια
στην περιοχή της Έδεσσας, και ζήτησε από γερμανικών μονάδων, συγκέντρωσαν το λαό χωρικοί θα έπρεπε, για το δικό τους συμφέρον
και ασφάλεια, να οπλιστούν και να
τους συμμετέχοντες να δράσουν για την
στο κέντρο του χωριού κι άρχισαν να του
αγωνιστούν κατά των ελληνικών εθνικιστικών
επιστράτευση του μακεδονικού λαού και την μοιράζουν όπλα. Με εκβιασμούς και πιέσεις
ενδυνάμωση της βουλγάρικης προπαγάνδας, 50 χωρικοί πήραν όπλα, δημιουργώντας μια συμμοριών και των ανταρτών. Αλλά, αυτό
έδωσε απογοητευτικά αποτελέσματα: μόνο
γι’ αυτό οι ίδιοι προσωπικά θα αναχωρούσαν ομάδα με βάση το χωριό. Αυτή η ομάδα
μερικοί χωρικοί εθελοντικά πήραν τυφέκια από
για την περιοχή της Έδεσσας.
συμπεριλήφθηκε στην τρίτη μακεδονική
την «ένωση».
ένωση.
Αλλά,
επειδή
το
χωριό
βρισκόταν
Στα Μπιτολα έμειναν μέχρι τις 13 Ιουνίου και
Η δραστηριότητα της λεγόμενης «τρίτη
στους
πρόποδες
του
βουνού
Καρακαμεν
αφού διεύρυναν την λίστα με άλλους
μακεδονική Ένωση» στην Έδεσσα σε τίποτα
όπου
δρούσαν
μονάδες
του
16ου
τυχοδιώκτες, γύρο στα 56 άτομα,
δεν διέφερε από τις επιδώσεις των
αυτοαποκαλούμενοι «Μακεδόνες Ακτιβιστές», Συντάγματος του ΕΛΑΣ, υπήρχε ο κίνδυνος οι
γερμανικών δυνάμεων κατοχής, διότι αυτή
ένοπλοι
«οχρανίτες»
απλά
να
αφοπλιστούν
στις 14 Ιουνίου 1944 αναχώρησαν για την
ήταν άμεσα υπό των διαταγών της γερμανικής
και
να
τιμωρηθούν
για
την
πράξη
τους
από
Έδεσσα. Εδω βρήκαν κατάλυμα σε τμήμα του
διοίκησης και εξυπηρετούσε τους ίδιους
τους
αντάρτες,
κι
έτσι
35
ένοπλοι
κόντρας
που
σχολείου στην «προσφυγική γειτονιά» και έτσι
σκοπούς ενώ χρησιμοποιούσε ίδιες μεθόδους.
είχαν
έρθει
από
την
Βουλγαρία.
έμειναν
το σχολείο της Έδεσσας μετατράπηκε σε
Ο «ακτιβιστής» Γκιοργκι Ντιμτσεβ, αρχηγός
περισσότερο καιρό στο χωριό για να
στρατόπεδο των Βουλγάρων κόντρας.
κρατήσουν ψηλά το ηθικό των χωρικών και να της Εδεσσαϊκης ένωσης, έτσι περιγράφει την
Στην δήλωση που έκανε ο Γκιοργκι
δραστηριότητα της κλίκας: «......μετά από
τους προστατέψουν από ενδεχόμενες
Ντιμτσεβ στις 8 Οκτωβρίου 1944, αμέσως
επιθέσεις ανταρτών. Όλα αυτά δείχνουν πως μερικές μέρες, με φώναξε ο ταγματάρχης
μετά την διάλυση της ΟΧΡΑΝΑ, ανέφερε:
Χαϊντε και με διέταξε στις 12 η ώρα το βράδυ
ο οπλισμός των χωρικών δεν είχε σχεδόν
«Στις 15 Ιουνίου 1944 με κάλεσε ο διοικητής
να συγκεντρώσω την ομάδα, να την φορτώσω
καμία στρατιωτική σημασία αλλά έπρεπε
της Γερμανικής Διοίκησης στην Έδεσσα,
αποκλειστικά να παίξει πολιτική προπαγάνδα στα γερμανικά στρατιωτικά καμιόνια και να την
ταγματάρχης Χαϊντε. Εκεί βρήκα τον
πάω στο χωριό Νισιια με σκοπό να
με σκοπό να φανεί ότι ο μακεδονικός
υπολοχαγό Αντον Καλτσεβ, τον Ντιμιταρ
πληθυσμός στην περιοχή της Έδεσσας, με τα περικυκλώσω το χωριό και να εκτελέσω
Τσιλεβ, τον Βούλγαρο αξιωματούχο
όπλα στο χέρι, αγωνίζονταν για την «δική του ένταλμα έρευνας. Αν έβρισκα αντάρτες
υπασπιστή του Ταγματάρχη Χαϊντε, τον
παράνομους, είχα εντολή να τους
ελευθερία».
υπολοχαγό Χελμαν, τους Γερμανούς
πυροβολήσω αμέσως. Αποδέχτηκα την
Οι κάτοικοι του χωριού Γιαβορενη
αξιωματικούς - λοχαγό Μαξ και υπολοχαγό
εντολή και στις 3 η ώρα το πρωί το χωριό
(Πλατάνη), όπως και στα άλλα μακεδονικά
Ντεγκλερ. Εδώ μου ανέφεραν ότι ως διοικητής
χωριά, δεν ήθελαν να πάρουν όπλα στο χέρι, περικυκλώθηκε και μετά άρχισε η έρευνα στα
της τρίτης μακεδονικής ομάδας ΟΧΡΑΝΑ στην
σπίτια. Βρήκαμε τρεις παράνομους και αφού
έχοντας επίγνωση ότι αυτό τους έκθετε σε
Έδεσσα διορίστηκε ο λοχαγός Μαξ, και ο
τους εγκλωβίσαμε, διέταξα να μην τους
διπλό κίνδυνο: να εξυπηρετούν τα
βοηθός του θα ήταν ο υπολοχαγός Ντεγκλερ.
πυροβολήσουν γιατί ήθελα να τους πάω
συμφέροντα των κατακτητών και να
Εγώ θα ήμουν ο εντεταλμένος διοικητής και
ζωντανούς στον ταγματάρχη Χαϊντε. Ενώ
εναντιωθούν στις μονάδες του ΕΛΑΣ που
θα ήμουν υφιστάμενος του λοχαγού Μαξ και
μέχρι τότε βοηθούσαν και έτρεφαν συμπάθεια διαρκούσε ακόμα η έρευνα, ακούστηκαν
του υπολοχαγού Ντεγκλερ, και όλοι θα
προς τον αγώνα τους. Αλλά, ο εξαναγκασμός πυροβολισμοί. Τότε διέταξα την ομάδα να
τηρούσαν τις εντολές μου. Μην ξεχνάτε ότι
δεν άφηνε δυνατότητα να εκφράσουν το δικό λάβουμε θέση άμυνας γιατί είχα μάθει πως
είστε στρατιώτες - μας είπαν- και ότι πρέπει να
νωρίτερα στο χωριό έμειναν περίπου 500
τους συναίσθημα κι έτσι τα όπλα που τους
προετοιμαστείτε σήμερα κιόλας για να
αντάρτες. Για να απαλλάξω τους φύλακες που
δόθηκαν τα κρατούσαν με φόβο και
σχηματίσετε ομάδα. Οι στρατιώτες που θα
είχαν εντολή να φυλάνε τους τρεις
ανασφάλεια.
εισχωρήσουν στην ομάδα θα είναι ντυμένοι
παγιδευμένους παράνομους, διέταξα να
Ως διοικητή της ομάδας στο Γιαβορενη
και εξοπλισμένοι από τους δικούς μας
(Πλατανη) είχαν ορίσει τον Πέτρο Ροντιβετσοτ. πυροβοληθούν αμέσως (μεταξύ των
αξιωματικούς και η προμήθεια τροφίμων και
Αργότερα, οπλίστηκε με τον ίδιο τρόπο και το εκτελεσθέντων παράνομων ήταν και ο πρώτοπολεμικού υλικού θα προέρχονται από τις
μαχητής Χάρη Πετσιναροβ-μ.ζ). Όταν
χωριό Οσσλιανι (Αγ. Φωτεινή), αλλά επειδή
δικές μας στρατιωτικές αποθήκες.....»
αυτό το χωριό βρισκόταν σε άμεσο κτύπημα επέστρεψα στην Έδεσσα, πήγα στον
Την εντολή μου την έδωσε ο Ταγματάρχης των μονάδων του ΕΛΑΣ, αυτή οι τελευταίοι 15 ταγματάρχη Χαϊντε για να του αναφέρω την
Χαϊντε, και από τα γερμανικά την μετάφρασαν ένοπλοι χωρικοί αναγκάστηκαν να ενταχτούν επιτυχημένη εκτέλεση της εντολής. Μετά από
ο υπολοχαγός Καλτσεβ και ο «ακτιβιστής»
στην ομάδα του χωριού Γιαβορενη (Πλατανη). μερικές μέρες αυτός με ξανακάλεσε και μαζί
με τον διοικητή της ομάδας, Μαξ, λάβαμε
Τσιλεβ.
Διοικητής σε αυτήν την ομάδα ήταν ο Ριστο
εντολή να αναχωρήσουμε αμέσως για το
Πετροβ.
Μετά την ανακοίνωση του ταγματάρχη
χωριό Βλκογιανεβο (Λύκοι) για να
Στις αρχές του Ιουλίου του 1944 η
Χαϊντε, οι ομάδα ερχόμενη από τα Μπιτολα
πραγματοποιήσουμε λεπτομερή έρευνα. Αυτό
και την Βουλγαρία, στις 16 Ιουνίου σχημάτισε Εδεσσαϊκη «ΟΧΡΑΝΑ», με την βοήθεια
γερμανικών στρατιωτικών μονάδων, δια της το χωριό ήταν η κρυψώνα των ανταρτών. Στις
τάγμα (ΟΧΡΑΝΑ) στην Έδεσσα.
βίας όπλισε ακόμα μερικά χωριά μεταξύ των 23 η ώρα τη νύχτα ετοιμάσαμε την ομάδα και
Όλοι αυτοί, μαζί με τα βουλγαρόφρωνα
περίπου στις 2 η ώρα περικυκλώσαμε το
στοιχεία που βρίσκονταν στην πόλη, άρχισαν οποίων το Νισιϊα (Νησί), το Γκουγκοβο
χωριό. Κατά την διάρκεια της έρευνας
(Βρυττα),
το
Τεοβο
(Καρυδιά).
να ασκούν μεγάλη πίεση στο μακεδονικό λαό
βρήκαμε τρεις παράνομους τους οποίους
Αλλά,
οι
κάτοικοι
του
Τεοβο
(Καρυδιά)
να εισέλθει στις γραμμές τους. Με αυτόν τον
συλλάβαμε, ενώ άλλοι τρεις που
σχεδόν στο σύνολο τους ήταν οργανωμένοι
τρόπο, πρόσφεραν διάφορες υποσχέσεις,
προσπάθησαν να διαφύγουν, θανατώθηκαν.
στο
ΕΑΜ
και
για
πολλά
χρόνια
δούλευαν
κάτω
εκτόξευαν πολλές απειλές προκειμένου να
Στην επιστροφή προς την Έδεσσας,
από
τις
οδηγίες
της
Εδεσσαϊκής
κομματικής
κερδίσουν όσους περισσότερους Μακεδόνες
αντιμετωπίσαμε ανταρτική ενέδρα. Τότε, εγώ ο
οργάνωσης.
Γι’
αυτό,
μετά
την
παρέμβαση
στις γραμμές τους. Χάρη σε αυτήν την
ίδιος εκτέλεσα τους τρεις παράνομους που
των
μονάδων
του
ΕΛΑΣ
πολλοί
από
αυτούς
επίδοση, στα τέλη του Ιουνίου 1944,
είχαμε πάρει μαζί μας. Την επόμενη μέρα
οπλίστηκαν 30 Μακεδόνες από την περιοχή έδωσαν τα τυφέκια τους στους παρτιζάνους
ενημέρωσα τον ταγματάρχη Χαϊντε, ο οποίος
και
κάποιοι
άλλοι
πήγαν
στην
Έδεσσα
και
της Έδεσσας, ως επί το πλείστον τυχοδιώκτες
παρέδωσαν τα όπλα στον ταγματάρχη Χαϊντε με επαίνεσε...»

7

Македонски Јазик – Μακεδονική γλώσσα
Μπάλα, τόπι (Δ) “σσουτκα” και “τοπκα” όπως “φρλ'ιμια σσουτκατα”
που σημαίνει “πέτα μου τη μπάλα” η “ουντρια τοπκατα”
που σημαίνει “κλώτσα τη μπάλα”
(Ε) “τοπκα”, “κλουπτσε”, “τζιουλε”
Λήσταρχος (Δ) “αραμια” όπως “τοϊ ε αραμια” που σημαίνει “αυτός
είναι λήσταρχος”
(Ε) “ραζμποϊνικ”, “αραμια”
Δεξίωση (Δ) “γκοζμπα” όπως “μνογκου μπογκατα γκοζμπα”
που σημαίνει “πολύ πλούσια δεξίωση”
(Ε) “μπανκετ”,“σε τσεστι”, “πιρουβα”, “λιμνουβα”
Βάπτιση (Δ) “κρστενϊε” όπως “κρστενϊε να ντετετο” που σημαίνει
“βάπτιση του παιδιού”.
(Ε) “κρσταβανϊε”
Βαρέλι (Δ) “μποτσκα” όπως “μποτσκα σο βινο” που σημαίνει
“βαρέλι με κρασί”
(Ε) “μπουρε”,“βαλετς”
Υπόγειο (Δ) “ιζμπα” όπως “στουντι βο ιζμπατα” που σημαίνει
“κάνει κρύο στο υπόγειο”
(Ε) “σουτερεν”, “πριζεμϊε”, “ιζμπα”
Βασιλικός (Δ) “μποσιλ'οκ” όπως η “μποσιλ'οκ ραστι βο γκραντινα”
που σημαίνει “ο βασιλικός μεγαλώνει στον κήπο”
(Ε) “μποσιλεκ”
Καλάθι (Δ) “κοσσνιτσα” όπως “σσο νοσιςς βο κοσσνιτσατα” που
σημαίνει “τι μεταφέρεις στο καλάθι”
(Ε) “κοσσνιτσα”
Μπάσταρδο (Δ) “κοπιλ'ε” όπως “τοϊ ε κοπιλ'ε” που σημαίνει “αυτός
είναι μπάσταρδο”
(Ε) “μελεζ”, “βονμπρατσνο ντετε”
Νυχτερίδα –
(Δ) “λιλ'ϊακ” όπως “λιλ'ϊακο λ'ιτα νοσσϊατα” που σημαίνει
“η νυχτερίδα πετά τη νύχτα”
(Ε) “λιλϊακ”
Ζύμη –
(Δ) “τεστο” όπως “τεστο οτ μπρασσνο, ιαϊτσα, μλεκο ιλι
βοντα” που σημαίνει “ζύμη από αλεύρι, αυγά, γάλα η
νερό”
(Ε)“τεστο”
Αγώνας (Δ) “μπορμπα” όπως “μπορμπατα ζαφατι” που σημαίνει “ο

αγώνας άρχισε”
(Ε) “μπορμπα”,“σουντιρ”, “μποϊ”
Χάνδρα/ες –
(Δ) “μονιστο” και “μπροϊνιτσι” όπως “μπελο μονιστο ε
μπισερ” που σημαίνει “η άσπρη χάνδρα είναι μαργαριτάρι”
και “ντεντο ιμα μπροϊνιτσι” που σημαίνει “ο παππούς έχει
μια σειρά από χάνδρες (κομπολόι)”
(Ε) “ζρνο”, “μπισερ”, “καπκα”, “μπροϊνιτσι”
Ράμφος –
(Δ) “πουπουνετς” όπως “γκαρβανο ιμα ντ'λκ πουπουνετς”
που σημαίνει “το κοράκι έχει μακρύ ράμφος”
(Ε) “κλουν”
Φασόλια –
(Δ) “γκρα” όπως “οβαα γκοντινα ποσαντιμε μνογκου γκρα”
που σημαίνει “αυτή τη χρονιά φυτέψαμε πολλά φασόλια”
(Ε) “γκραβ”
Αρκούδα (Δ) “μετσκα” όπως “μι ε στρα οτ μετσκατα” που σημαίνει
“φοβάμαι την αρκούδα”
(Ε) “μετσκα”
Κτήνος, θηρίο (Δ) “ντ'ζβερ” οπως “ντ'ζβερο ζζιβι βο πλανινα” που
σημαίνει “το θηρίο ζει στο βουνό”
(Ε) “ντ'ζβερ”
Ομορφο, ωραίο –
(Δ) “πρεπνο” και “ουμπαβο” όπως “τσουπιτο οτ Οσστσιμα ε
μνογκου πρεπνο” που σημαινει “το κορίτσι από την
Οσστσιμα είναι πολύ όμορφο” και όπως “μαλοτο ντετε οτ
Οσστσιμα ε ουμπαβο” που σημαίνει “το μικρό παιδί από
την Οσστσιμα είναι όμορφο”
(Ε) “ουμπαβ”, “κρασεν”, “βελιτσεστβεν”
Διότι, λόγω ότι, γιατί (Δ) “ζασστσο” οπως “τι σι ουμεν ζασστσο τσιταςς μνογκου”
που σημαίνει “εσύ είσαι έξυπνος γιατί διαβάζεις πολύ”
(Ε) “ζατοα σστο”
Κρεβάτι –
(Δ) “κρεβε” οπως “τσοεκοτ σπιε βο κρεβε” που σημαινει “ο
άνθρωπος κοιμάται στο κρεβάτι”
(Ε) “κρεβε”, “ποστελα”
Μέλισσα
(Δ) “πτσελα” οπως “πτσελατα πραϊ μετ” που σημαίνει “η
μέλισσα κάνει μέλι”
(Ε) “πτσελα”

Από το Άγγλο-μακεδονικό λεξικό του Risto Stefov της μακεδονικής διαλέκτου
περιοχής Φλώρινας/Λεριν, Καστοριάς/Κόστουρ. Στις παρενθέσεις (), το
γράμμα Δ είναι για τη λέξη στην διάλεκτο και το γράμμα Ε είναι η αντίστοιχη
λέξη στην λογοτεχνική μακεδονική γλώσσα.
http://www.scribd.com/doc/35508842/English-MacedonianDictionary-Stefov

8

Македонски Јазик – Μακεδονική γλώσσα
ΡΑΣΣΤΑΝΣΚΙΟΤ ΣΜΟΚ

Τ' ΓΚΑ ΖΑ ΓΙΟΥΓΚ

Σελο Ρασστανι παγκια οντ καϊ σστο ογκρεβα
σοντσε ντο Μπιτολα, νταλεκου οκολου ντβαεσετ
ντεκικι. Βο σταρο βρεμε σελοτο Ρασστανι μπιλο σο
σσεεσετ κουκϊι, α πακ σεγκα ε σο ντεβετ κουκϊι.
Ροντι σε, πλοντι σε, σελανιτε νε μοζζατ ντα γκι
ναπραβι κουκϊιτε ντεσετ ιλι ποβεκιε. Ντεβετ σι σε
οντ μνογκου βρεμε ι πακ ντεβετ σι σε, νε μπιλο
τσαρε ντα σε ναμνοζζατ, τσουνκι σελοτο Ρασστανι
κογκα μπιλο σσεεσετ κουκϊι, ποσσολ νεκοϊ
βλαντικα βο σελοτο, ι σελανιτε, οσταϊ σστο νε γκο
προτσεκαλε, αμι γκο μπεσ'τσεστιλε ι γκο ιστεραλε
οντ σελο ναντβορ.
Ετε οντ τοϊ σεμπεπ η οντ ταα γκοντινα φατιλο ντα
σε κουσι σελοτο, ντουρι ντοσσλο ντο ντεβετ
κουκϊι. Ζερ γκι κολναλ βλαντικατα τογκαϊ, σπροτι
κακο σστο βελατ σταρι λουγκιε: ι σελανι ι
Μπιτολτσιανι τακα βελατ.
Ντρουγκο σε πρικαζζουβα ζα σελοτο Ρασστανι:
πρεντ σεντουμ-οσουμντεσετ γκοντινι ιμαλο εντεν
γκολεμ σμοκ, κολκου εντ΄νο αρνο τελε γκολεμο.
Γκλαβατα μου μπιλα κακο οντ νεκοϊ σομ. Πο
γκλαβατα ι πο σναγκατα ιμαλ ομπρασνατα κοζινα,
κακο οντ νεκοϊ μπιωολ ρετκα.
Τοϊ στρασσεν σμοκ σε σσεταλ νιζ Ρασστανσκιτε
λοζϊα ι μεστα. Σεκοϊ σελανετς, μακαρ ι
γκραγκιανετς ακο ιμαλο βο σελο, κιε γκο γκλενταλ
καϊ σε ρασσετουβαλ ι καϊ σστο σε ισπραβαλ, τα σι
σφιρελ.
Νικοϊ τσοβεκ νε γκο ζαντεβαλ, νι πα σμοκοτ
ζαντεβαλ τσοβεκα.
Μπλιζου στοϊπεντεσετ γκοντινι μπιλ ζζιβ τοϊ
στρασσεν σμοκ, σπορεντ πρικαζζουβατσκατα οντ
σταρτσιτε. Τατκο μου να νεκογκο μου καζζουβαλ,
πα να τατκα μου ντεντο μου, να ντεντο μου
πρεντεντο μου, ι σο τιε πρικαζζουβατσκι γκο
ζναελε σμοκοτ οτι μπιλ τολκου σταρ.
Λεγκαλοτο μου μπιλο καϊ ρεκατα βο νεκοϊ
καμτσισστα να σμοκοτ.
Ρασσταντσι οσβεν σστο νε γκο ζαντεβαα, αμι η
βερουβαα οτι τοϊ σμοκ μου μπιλ στοπανοτ να
σελοτο η να σιοτ σινορ Ρασστανσκι, τσουνκι
σμοκοτ νε οντελ οντ Ρασστανσκιοτ σινορ να
ντρουγκ.
Οντελ καϊ οντελ, σε βο νιβνιοτ σκνορ σε βρ'τκαλ η
μνογκουπατι σε σπρουζζουβαλ σπροτι σοντσε ντα
λεζζι οπτεγκνατ κακο νεκοϊ κραπ, μπεζ ντα σε μποϊ
οντ τσοβεκ.
Ντεμεκ κακο νεκοϊ ντομακϊιν.
Ζα Ρασστανσκιοτ σμοκ Μπιτολτσανιτε σι ιμαατ
εντ΄να ποσλοβιτσα βακα:
“Σι σε οπτεγκναλ κακο ρασστανσκϊοτ σμοκ”
Μου βελατ να νεκοϊ μρ'ζλιβ σστο σαμο λεζζι ι σε
οπτεγκα.

Ορελσκι κριλια κακ ντα σι μετνεχ,
Ι β νασσι στ΄ρνι ντα σι πρελετνεχ!
Να νασσι μεστα ϊα ντα σι ινταμ,
Ντα βινταμ Σταμπολ, Κουκουςς ντα βινταμ,
Ντα βινταμ νταλι σ΄ντσε ι ταμο,
Μρατσνο ουγκρεβϊατ κακο ι βαμο.
Ακο κακ οβντε σ΄ντσε με στρετιτ,
Ακο πακ μρατσνο σ'ντσετο σβετιτ,
Να π΄τ νταλετσνι ϊα κιε σε στεγκναμ
Ι β ντρουγκι στ'ρνι κιε σι πομπεγκναμ,
Κ'ντε σ'ντσετο σβετλο ουγκρεβϊατ,
Κ'ντε νεμποτο τζβεζντι ποσεβϊατ.
Οβντε ϊε μρατσνο ι μρακ μ' ομπβιβα
Ι τεμνα μ'γκλα ζεμϊα ποκριβα:
Μραζοϊ ι σνεγκοϊ ι πεπελνιτσι,
Σιλνι βετρισστσα ι βιϊουλιτσι'
Οκολου μ'γκλι ι μραζοϊ ζεμνι,
Α β γκρ'ντι στουντοϊ ι μισλι τεμνι.
Νε, ϊα νε μοζζαμ οβντε ντα σενταμ,
Νε, ϊα νε μοζζαμ μραζοϊ ντα γκλενταμ!
Νταϊτε μι κριλια ϊα ντα σι μετναμ,
Η β νασσι στ'ρνι ντα σι πρελετναμ:
Να νασσι μεστα ϊα ντα σι ινταμ,
Ντα βινταμ Οχριντ, Στρουγκα ντα βινταμ.
Ταμο ζορατα γκρεϊτ ντουσσατα
Ι σ'ντσε σβετλο ζαϊντβιτ β γκορατα:
Ταμο νταρμπιτε πριροντνα σιλα
Σο σ'τα ροσκοςς γκι ραστουριλα:
Μπιστρο εζερο γκλενταςς μπελεϊτ
Ιλι οντ βεταρ σινο-τεμνεϊτ,
Πολε πογκλεντνιςς ιλι πλανινα,
Σεγκντε μποζζεβα ϊε χουμπαβινα.
Ταμο πο σρτσε β καβαλ ντα σβιραμ,
Σ'ντσε ντα ζαϊντβιτ, ϊα ντα ουμιραμ.
ΚΟΝΣΤΑΝΤΙΝ ΜΙΛΑΝΤΙΝΟΒ (1830-1862)

ΜΑΡΚΟ ΤΖΕΠΕΝΚΟΒ
http://www.pelister.org/folklore/ktales/folktale.php?file=0084fol

9

Ιστορικές ανακρίβειες η, απλά, ψέματα;
(δολοφονηθείς στις αρχές Ιουλίου
σύμφωνα με το αρχείο του προξενείου
Μοναστηρίου: έκθεση αρ. 621, 20 Ιουλίου
1905 Α.Υ.Π.) “
-------------------------------Δηλαδή, πότε δολοφονήθηκε ο παπάς
του Μεσημερίου, μαζί με τα άλλα 6
άτομα; Το Φεβρουάριο, από τους
κομιτατζήδες η τον Ιούλιο, από τον
Μαζαράκη, για εκδίκηση του φόνου του
ίδιου;;;

(Η φωτογραφία είναι από το http://pellablog.com)

Θεσσαλονίκης, έγγραφο 113, 30/3/1905].

Κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου στο χωριό
Μεσημέρι Έδεσσας γίνεται εκδήλωση μνήμης
και αποτείνεται φόρο τιμής «στους επτά
ήρωες Μακεδονομάχους που δολοφονήθηκαν
από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες, στις 2
Φεβρουαρίου 1905, ημέρα της Υπαπαντής.
Οι επτά Έλληνες Μακεδόνες που
δολοφονήθηκαν εκείνη την νύχτα ήταν οι
Μεσημεριώτες Ιερέας Παπαστογιάννης ετών
70, Στέργιος Γιαννάκης ετών 63, Κων/νος
Ζαφειρίου ετών 70, Αθανάσιος Τρύπκος ετών
70, Τρύφων Θωμάς ετών 63, Νικόλαος
Ντιπουζίνης ετών 50 και Κων/νος Σταύρου
Κίτσος από τη Φλαμουριά.»
Αυτά μας λένε τα τοπικά μέσα ενημέρωσης
και οι εκπρόσωποι τοπικών αρχών που δεν
παραλείπουν να βρίσκονται στις εκδηλώσεις
μνήμης ανελλιπώς, κάθε χρόνο.Τα στοιχεία
από δημοσιεύματα και οι πληροφορίες από
έγγραφα ελληνικών κρατικών υπηρεσιών,
όμως, άλλα λένε......

Σάββατο 14 Μαΐου 1905 (είδηση). Έξω από
το χωριό Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer
(Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Τέσσερις
σκοτωμένοι Μακεδόνες από Έλληνες [ΣΚΡΙΠ,
14/5/1905, σ. 3].
Παρασκευή 8 Ιουλίου 1905 (είδηση). Στη
Μονή της Αγίας Τριάδας κοντά στο χωριό
Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά
Καστοριάς. (σημ. Μάλλον εκ παραδρομής
αναφέρεται ως Καστοριάς, αντί Βοδενών)
Επτά νεκροί (έξι πρόκριτοι από το Μέσιμερ
και ο εξαρχικός παπάς) σε επίθεση του
σώματος Ακρίτα (Μαζαράκη) [ΣΚΡΙΠ,
8/7/1905, σ. 4 και 14/7/1905, σ. 3].

Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 1905 (πληροφορία
από προξενική αναφορά). Στο χωριό
Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον)
του καζά Βοδενών. Δύο εξαρχικοί
δολοφονημένοι από τις ομάδες των
οπλαρχηγών Σάββα και Θεοδόση. Πάνω στα
Παραθέτουμε μια σειρά από γεγονότα εκείνης πτώματα βρέθηκε σημείωμα: «Προδόται του
της περιόδου:
Ελληνισμού» [Προξενείο Θεσσαλονίκης,
http://archive.is/VO9w
έγγραφο 726, 17/10/1905. ΣΚΡΙΠ,
19/10/1905, σ. 3].
Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά
στην πόλη Βοδενά: Βόντεν / Voden (Έδεσσα), “... Μετά από αυτή τη συμπλοκή ο Μαζαράκης
έδρα του ομώνυμου καζά. Τέσσερις
και τα σώματά του περιόδευσαν στα χωριά
φονευμένοι από την ελληνική ομάδα του
Βλάδοβο,Μεσημέρι,Γραμματίκοβο κ.α.
οπλαρχηγού Επαμεινώνδα. Στη συνέχεια
στήνοντας ενέδρες στους εξαρχικούς και τους
αυτονομιστική τσέτα κυνήγησε «την ελληνικήν ρουμανίζοντες και εξαναγκάζοντας πολλές
συμμορίαν, καταστρέψασα αυτήν σχεδόν καθ κοινότητες να επιστρέψουν στο Πατριαρχείο.
ολοκληρίαν. Ευρέθησαν επί τόπου 24
(Η δράση του Μαζαράκη περιγράφεται με
πτώματα Ελλήνων» [ΕΜΠΡΟΣ, 13/12/1904, αρκετές λεπτομέρειες στην έκθεση του
σ. 2. ΣΚΡΙΠ, 13/12/1904, σ. 4].
Κορομηλά, αρ. 187 της 28 Ιουνίου/10
Ιουλίου 1905 προς Υπουργείο Εξωτερικών,
Τετάρτη 30 Μαρτίου 1905 (είδηση). Έξω από Α.Υ.Ε.)
το χωριό Μεσιμέρι: Μέσιμερ / Mesimer
(Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Δύο
... Στο Μεσημέρι πήρε εκδίκηση για το
φονευμένοι από ελληνική ομάδα [Προξενείο φόνο του Έλληνα ιερέα Παπα-Στογιάννη

10

Εδω μπορείτε να διαβάσετε ένα απόσπασμα
από το βιβλίο του Άλμπερτ Σόνισεν,
Αναμνήσεις ενός Μακεδόνα αντάρτη,
Εκδόσεις Πετσίβα, Αθήνα 2004, σελ. 58-61,
σχετικά με το Μεσημέρι Έδεσσας:
...............
Το Μεσημέρι είναι ένα χωριό λίγο έξω από
την Έδεσσα, ακριβώς πίσω από τα φυλάκια.
Η ιδέα των εξεγερμένων εδώ έχει εξαιρετική
σημασία, επειδή, όπως και στην Έδεσσα,
μέρος του πληθυσμού είναι Βούλγαροι
γραικομάνοι, πιστοί ακόμη στην ορθόδοξη
Εκκλησία, επομένως πιστοί και στον
Σουλτάνο. Υπήρχαν ωστόσο και κάποιοι που
είχαν διαφοροποιηθεί και είχαν μάλιστα
ιδρύσει μια τοπική επιτροπή. Συχνά οι τσέτες
ερχόταν να επιθεωρήσουν και να ελέγξουν τα
λογιστικά βιβλία η να διεκπεραιώσουν μια
δίκη.
Ένα χρόνο πριν, ο Λούκα είχε πάει στη
Βουλγαρία για να προμηθευτεί πυρομαχικά,
ενώ ο Θόδωρος και δεκατέσσερις άντρες
πήγαν στο Μεσημέρι μια νύχτα και έμειναν
και την επόμενη ημέρα εκεί, επειδή ήταν πολύ
καλά μεταμφιεσμένοι. Αλλά ένας γραικομάνος
τους είδε να γλιστρούν μέσα από τους
οπωρώνες και τους κατέδωσε στον στρατό.
Το χωριό περικυκλώθηκε και οι τσέτες
ταμπουρώθηκαν σ’ενα πέτρινο σπίτι. Εκεί
υπεράσπισαν τους εαυτούς τους για δυόμιση
μέρες περίπου. Το τελευταίο εκείνο βράδυ ,
πυκνή ομίχλη κάλυψε την πεδιάδα και επτά
άντρες μας μπόρεσαν να διασπάσουν τις
τουρκικές γραμμές και να τους σώσουν. Ο
Θόδωρος και άλλοι τέσσερις κατάφεραν να το
σκάσουν, ενώ οι υπόλοιποι χάθηκαν στην
ομίχλη και έπεσαν στις γραμμές των Τούρκων
όπου και βρήκαν το θάνατο. Αυτό το
περιστατικό έγινε ύμνος αθάνατος για τους
χωρικούς και πέρασε στα δημοτικά τους
τραγούδια. Από τότε όμως ο Λούκα
απαγόρευσε στους τσέτες του να πηγαίνουν
στο Μεσημέρι.
Όπως όλοι οι αρχέγονοι λαοί, έτσι και οι
Μακεδόνες καταγράφουν κάθε λεπτομέρεια
της ζωής τους στα δημοτικά τραγούδια, που
σώζονται για αιώνες και τα οποία κανείς δεν
ξέρει ποιος τα συνέθεσε, πιθανόν κάποιος

Ιστορικές ανακρίβειες η, απλά, ψέματα;
δάσκαλος του χωριού. Τα παιδιά
μεσήλικες, άνθρωποι σκληραγωγημένοι και προδότες».
τραγουδούσαν όλα μαζί αυτό το τραγούδι, βασανισμένοι, με τα πρόσωπα ξυρισμένα, Δεν υπήρχε κανένας Σερλοκ Χολμς για να
όταν περνούσε ο Έξαρχος, κι αυτός για
γιατί οι γενειοφόροι στις πόλεις της
διαλευκάνει τους φόνους εκείνης της
τιμωρία τα μάλωνε η τα χαστούκιζε.
Μακεδονίας μπορούσαν να κινήσουν τις
βραδιάς. Αλλά ακόμη κι ο πιο άπειρος , θα
Αλίμονο όμως στους μεγάλους που θα
υποψίες των αρχών, επειδή πίστευαν πως μας οδηγούσε στον Γρηγοράκη στην
σφύριζαν το σκοπό. Περνούσαν από δίκη μόνον οι κομιτατζήδες είχαν γενειάδα. Η
Εδεσσα.
και φυλακίζονταν.
μόνη εξαίρεση ήταν οι παπάδες που ποτέ .............
Ο Λούκα και ο βοσκός συμφώνησαν για την δεν έκοβαν τα μαλλιά και δεν ξύριζαν τα
Και αυτα:
είσοδο μας στο Μεσημέρι και οι άλλοι
γένια τους.
« Στο χωριό Πισοδέρι ζούσε ένας Έλληνας
τέσσερις μας έψησαν ένα γουρουνάκι στα Όλοι άκουσαν με προσοχή τη σύντομη
παπάς, μόλις λίγο κάτω απ΄τον
κάρβουνα.
ομιλία του Λούκα, κι όταν αυτός τελείωσε Αρχιεπίσκοπο στην ιεραρχία, αλλά πολύ
Είχε νυχτώσει για τα καλά όταν ξεκινήσαμε άρχισαν να συζητάνε έντονα σχετικά με τη ανώτερος στις ραδιουργίες. Αυτός ο παπάκαι πάλι την πορεία μας. Έπρεπε να
νέα νομοθεσία της Οργάνωσης που πριν Σταύρος ήταν ο οργανωτής ενός
κατεβούμε το βουνό και να περάσουμε
έξη μήνες οι αντιπρόσωποι των
συστήματος κατασκοπείας που
μέσα από ένα πυκνό δάσος. Διασχίσαμε επαναστατούντων μαζών είχαν καταστήσει τροφοδοτούσε την Εκκλησία με πολύ
ένα μέρος με ιδιαίτερη σημασία για τον
νέο Σύνταγμα, το οποίο αναγνώριζε
ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τους
Θόδωρο, γιατί εκεί πέρσι είχε συγκρουστεί διεθνώς τους χωρικούς που συμμετείχαν
επαναστάτες. Καταρχάς είχε διακριθεί στην
επιτυχώς με τον καπεταν Θεοδόση,
στην Επιτροπή. Από δω και στο εξής,
Εξέγερση για την άμεση βοήθεια που
προκάτοχο του καπεταν Κώστα. Ενώ και τα τουλάχιστον θεωρητικά, δεν θα
πρόσφερε στους Τούρκους όταν αυτοί
δυο μέρη πολεμούσαν πίσω από τους
πραγματοποιούνταν εξεγέρσεις χωρίς τη
έψαχναν τα μέλη των τοπικών επιτροπών.
βράχους, έφτασε στρατός από την Έδεσσα συναίνεση των μαχητών, που θα ήταν και Δύο φορές έλαβε μέρος σε σφαγές, μια
και η μάχη διεξήχθη από τρεις διαφορετικές αυτοί που θα υπέφεραν στη συνέχεια σε
όταν ένας Τούρκος αξιωματικός αρνήθηκε
πλευρές. Κάποια στιγμή ένας Έλληνας
περίπτωση αποτυχίας. Γι’ αυτό οι τοπικές να κάψει ένα συγκεκριμένο χωριό που
τραυματίας έπεσε πάνω σε κάτι βάτα.
επιτροπές διορίζονταν από τον
αυτός του είχε προτείνει και τότε ο παπάΚαθώς τώρα προχωρούσαμε κοντά στο
περιφερειακό βοεβόδα, ο οποίος εκλεγόταν Σταύρος προσέλαβε κακούργους Αλβανούς
θάμνο, ο Θόδωρος και οι άντρες που είχαν από τον λαό. Τώρα δεν υπήρχε χρόνος για να το κάνουν[...] Το αριστούργημα του
πάρει μέρος σε εκείνη τη μάχη
εκλογές μιας νέας τοπικής επιτροπής. Όμως θεωρείται όμως η σφαγή της Ζαγοριτσάνης
αναστατώθηκαν γιατί είδαν ένα λερωμένο ο Λούκα τους εξήγησε πως θα
[...].»
πανί να τρεμοπαίζει πάνω στα αγκάθια.
αντιμετώπιζαν τη διαδικασία της εκλογής
Άλμπερτ Σόνισεν, Αναμνήσεις ενός
Αυτό το κουρέλι, μας είπαν, ήταν από την και πως θα έστελναν κατάλογο με τα
Μακεδόνα αντάρτη, Εκδόσεις Πετσίβα,
φουστανέλα του Έλληνα. Η φουστανέλα
ονόματα των νέων μελών στην
Αθήνα 2004, σ. 256
είναι ένα είδος φαρδιάς κοντής φούστας και περιφερειακή επιτροπή στην Έδεσσα.
αποτελεί βασικό τμήμα της εθνικής στολής Λίγο αργότερα συναντήσαμε τους
«{...} ο Λούκα ήταν επηρεασμένος αρκετές
των Ελλήνων.
συντρόφους που μας περίμεναν και τους
μέρες μετά το συμβάν. Όλο αυτό το σχέδιο
«Μοιάζει με φούστα μπαλαρίνας», μου είπε χωρικούς για να μας βγάλουν από το
της πυρπόλησης και των σκοτωμών
ο Λούκα, «και ταιριάζει απόλυτα με αυτούς χωριό.
εφαρμοζόταν εδώ και ένα χρόνο από τους
που την φορούν!»
Εδώ θέλω να αναφερθώ σ’ αυτούς τους δυο ‘Έλληνες. Μόνο στις περιοχές του Λούκα,
Η νύχτα έφτασε και γρήγορα ανέτειλε η
συγκεκριμένους άντρες και για το τι μάθαμε σχεδόν δεκαπέντε χωριά είχαν δεχτεί
πανσέληνος. Πέρα μακριά διακρίνονταν
από ένα γράμμα από την Έδεσσα, μια
πλήγματα επειδή είχαν υποστηρίξει το
φώτα από πολλά σπίτια. Εκεί ακριβώς μας εβδομάδα αργότερα. Αν και είχαμε μείνει
επαναστατικό κίνημα. Αλλά και σε άλλες
περίμεναν δυο άντρες.
λιγότερο από τέσσερις ώρες στο Μεσημέρι περιοχές της Μακεδονίας είχε συμβεί το
«Δεν θα πέσουμε στην παγίδα αυτή τη
και είχαμε μπει και βγει στο χωριό με τη
ίδιο.{...} ο Λούκα έδωσε τις τελικές διαταγές.
φορά», είπε ο Λούκα. «Μόνο πέντε από μας μεγαλύτερη δυνατή μυστικότητα, εντούτοις Το σύνθημα ήταν οι λέξεις «Μακεδονία» και
θα πάνε κάτω. Οι υπόλοιποι θα μείνουν
οι Έλληνες την επόμενη πληροφορήθηκαν «Ελευθερία». Όποιος δεν απαντούσε το
εδώ να φυλάνε ένα μονοπάτι διαφυγής σε την άφιξη μας εκεί. Οι δυο οδηγοί μας
παρασύνθημα, ήταν εχθρός.»
περίπτωση δυσάρεστων γεγονότων».
βρέθηκαν το επόμενο βράδυ στο δάσος με
Άλμπερτ Σόνισεν, Αναμνήσεις ενός
Έτσι ο Λούκα, ο Θόδωρος, ο Αλεξάντερ,
κομμένα τα κεφάλια και πάνω στο ένα
Μακεδόνα αντάρτη, Εκδόσεις Πετσίβα,
ένας άλλος τσετης κι εγώ αρχίσαμε την
πτώμα ήταν καρφιτσωμένο ένα γράμμα με Αθήνα 2004, σ. 46, 50
κατάβαση. Έπρεπε να προσέχουμε πολύ το τη γνωστή σφραγίδα των «Στρατιωτών του
θόρυβο και της παραμικρής πέτρας. Τη
Χριστού» με τον Εσταυρωμένο. Το γράμμα
νύχτα κι ο ελάχιστος ήχος ακούγεται
έγραφε:
εξαιρετικά καθαρά. Τελικά, γλιστρήσαμε
“Αυτή είναι η μοίρα όλων εκείνων που
μέσα σ’ έναν οπωρώνα, από κει στην πίσω προδίδουν την εκκλησία τους υπηρετώντας
μεριά ενός σπιτιού και μετά μπήκαμε μέσα. τον άπιστο ληστή Λούκα. Να έχετε το νου
Το δωμάτιο ήταν γεμάτο με άντρες και
σας εσείς με την ένοχη συνείδηση όταν ο
μερικές γυναίκες που μας δέχτηκαν
ληστής μπήκε στα σπίτια σας χτες το βράδυ
εγκάρδια αλλά κει με μεγάλη ανησυχία και τα μάτια του Αγίου Πνεύματος ήταν πάνω
ένταση. Οι πιο πολλοί άντρες ήταν
του και πάνω σας, σ’εσας τους ένοχους

11

Κοινή Κοπή Της Βασιλόπιτας Από 20 Μακεδονικούς Συλλόγους
και πάλι καταφατικά όταν ρωτήθηκαν αν ήταν Σέρβοι. Αν και
αυτό σίγουρα δεν μπορεί να ισχύει για το σύνολο του
πληθυσμού, πολλοί Ρώσοι και Δυτικοί διπλωμάτες και
ταξιδιώτες θεωρούσαν ότι οι Μακεδόνες στερούνται μιας
«κανονικής» εθνικής συνείδησης.
Παρ' όλη την έντονη προπαγάνδα των Βαλκανικών κρατών
εκείνη την εποχή, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι οι
Μακεδόνες εκδήλωναν μακεδονική εθνική ταυτότητα. Αυτός
είναι ο λόγος που στην ουσία καμία από της θεωρίες και τις
προπαγάνδες των Σέρβων, Βουλγάρων και Ελλήνων δεν
κατάφεραν να επηρεάσουν μαζικά και σταθερά τους
σλαβόφωνους κατοίκους της Μακεδονίας και να
δημιουργήσουν μια τεχνητή εθνική ταυτότητα που θα
εξυπηρετούσε τα συμφέροντα τους σε αυτήν την περιοχή.
Μόλις οι Μακεδόνες αισθάνονταν ελεύθεροι και ασφαλείς,
δήλωναν την πραγματική και ξεχωριστή τους εθνικότητα, τη
Μακεδονική.
Βρήκαμε δυο χάρτες του 1918, ένας Γαλλικός, που αφορά
στις γλώσσες που ομιλούνταν κι ένας Γερμανικός,
εθνολογικός. Και στους δυο αυτούς χάρτες παρουσιάζονται οι
Μακεδόνες μεταξύ των εθνικοτήτων της περιοχής και η
μακεδονική γλώσσα τους. Αυτό είναι ένα στοιχείο που
επιβεβαιώνει ότι οι Μακεδόνες υπήρχαν ως ξεχωριστή
γλωσσική και εθνική ομάδα ήδη από εκείνη την εποχή, αλλά
και παλιότερα.

Στη 1 Φεβρουαρίου 2014 έγινε η κοινή κοπή της
βασιλόπιτας από 20 Μακεδονικούς Συλλόγους από
Ημαθία, Πέλλα, Θεσσαλονίκη, Σέρρες, Φλώρινα,
Καστοριά και Κοζάνη.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο κέντρο «Στιγμές»
έξω από την Έδεσσα. Παραβρέθηκαν διοικητικά
συμβούλια 20 Συλλόγων, μέλη και φίλοι αυτών. Ο κόσμος
που τίμησε με την παρουσία του την εκδήλωση ξεπέρασε
τα 250 άτομα. Μετά την κοπή της βασιλόπιτας ο κόσμος
χόρεψε με την ψυχή του με τους ήχους της ορχήστρας
«Κρυστάλλινος Ήχος».
Η επιτροπή ανακοίνωσε ότι το ποσό που θα επιστρέψει
στα ταμεία των συλλόγων θα παραχωρηθεί στο «Σύλλογο
Καρκινοπαθών Έδεσσας». Κατά την
διάρκεια της εκδήλωσης ανακοινώθηκε ότι θα ιδρυθεί
Ομοσπονδία Μακεδονικών Συλλόγων και από την Άνοιξη
θα ενταθούν οι χορευτικές εκδηλώσεις.

Αγαπητοί αναγνώστες είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας
ανακοινώσουμε ότι το περιοδικό μας υπάρχει και σε
ηλεκτρονική μορφή μέσα στο Internet, Πληκτρολογήστε την
διεύθυνση
http://koinotita-zadruga.blogspot.com η στο
http://edessavoden.gr ανοίξτε την σελίδα που λέει «Η
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΣ» και .... καλή ανάγνωση!
Η Συντακτική Επιτροπή
Μπορείτε να στέλνετε μηνύματα, παρατηρήσεις, προτάσεις,
επιστολές και κείμενα προς δημοσίευση χρησιμοποιώντας το
e-mail από την ιστοσελίδα μας www.edessavoden.gr η στην
ταχυδρομική διεύθυνση μας Ζαφειράκη 16, 582 00-Εδεσσα για την Μορφωτική και Πολιτιστική Κίνηση Έδεσσας.

«Задруга-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ»
Τετράμηνο Πολιτιστικό Περιοδικό
Διεύθυνση: Ζαφειράκη 16,
58200 Έδεσσα
Τηλ. 6937628669
e-mail: info@edessavoden.gr
Ιδιοκτήτης: Μορφωτική και Πολιτιστική Κίνηση
Έδεσσας
Υπεύθυνος: Νατσουλίδου Ευγενία
Διευθύνεται από Συντακτική Επιτροπή

Πως προέκυψε το όνομα “Σλαβομακεδόνες”
(συνέχεια από σελ. 1)

με την παρουσία ενός Βούλγαρου εμπορικού αντιπροσώπου
και Σέρβος με την παρουσία ενός Σέρβου πρόξενου. Σε
αρκετές περιπτώσεις αναφέρθηκαν αγρότες να έχουν δώσει
καταφατική απάντηση όταν ρωτήθηκαν αν ήταν Βούλγαροι

Τα κείμενα που υπογράφονται εκπροσωπούν τις προσωπικές
απόψεις των συντακτών.

12

Related Interests