ΗΡΟΔΟΤΟΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΑΣ 
 
Για  την  αποτελεσματικότερη  μελέτη  της  ενότητας  «Ηρόδοτος»  σας 
προτείνουμε να ακολουθήσετε την εξής πορεία: 
 
Είναι σκόπιμο να ξεκινήσετε με τη μελέτη του αντίστοιχου κεφαλαίου του 
εγχειριδίου  σας  (Α’  τόμος,  σ.  372‐378).  Ακόμα  καλύτερα  θα  ήταν  αν 
μελετούσατε ολόκληρο το 13ο κεφάλαιο του πρώτου τόμου σχετικά με την 
κλασική ιστοριογραφία. Είναι αυτονόητο ότι, πριν φτάσετε στο κεφ. 13, θα 
πρέπει  να  έχετε  ήδη  σχηματίσει  μια  εικόνα,  της  προγενέστερης  και  της 
σύγχρονης  του  Ηροδότου  γραμματείας  μέσα  από  τα  προηγούμενα 
κεφάλαια  του  εγχειριδίου.  Αν  θέλετε,  μπορείτε  να  διαβάσετε  και  το 
αντίστοιχο κεφάλαιο από τη γραμματολογία του Lesky. 
 
Αν  θέλετε  να  προχωρήσετε  σε  βαθύτερη  κατανόηση  των  Ιστοριών,  καλό 
θα  ήταν  να  διαβάσετε  τα  δύο  πρώτα  κεφάλαια  από  τα  Συνοδευτικά 
Κείμενα,  τα  οποία  αναφέρονται  στην  προσωκρατική  φιλοσοφία  και  τους 
σοφιστές,  ώστε  να  έχετε  πλήρη  εικόνα  της  γραμματείας  κατά  την  εποχή 
της διαμόρφωσης και συγγραφής του έργου του Ηροδότου 
 
 
Ρίξτε  μια  ματιά  στο  Χρονολόγιο  και  τις  γενεαλογίες  των  Λυδών,  Μήδων 
και  Περσών  βασιλέων  για  να  προσανατολιστείτε  καλύτερα  στην  εποχή. 
Έχετε υπόψη πως οι περισσότερες χρονολογίες είναι υπολογισμένες κατά 
προσέγγιση  και  πως,  φυσικά,  για  αρκετά  πρόσωπα  και  γεγονότα  οι 
απόψεις  των  μελετητών  αποκλίνουν.  Ακόμη,  μικροδιαφορές  στις 
χρονολογίες μπορεί να οφείλονται και στον διαφορετικό τρόπο μέτρησης 
του χρόνου τότε και σήμερα (σεληνιακό ‐ ηλιακό έτος). 
 
 
Μια ματιά στον χάρτη θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε τον τρόπο με τον 
οποίο «αντιλαμβανόταν» τον κόσμο ο Ηρόδοτος 
 
Σας  συνιστούμε  να  ξεκινήσετε  με  μια  ανάγνωση  όλων  των 
αποσπασμάτων των Ιστοριών με τη σειρά (Α 1‐5, 29‐33, 34‐45, 86‐87), χωρίς 
να ανοίγετε τις επιλεγμένες λέξεις και φράσεις (τα σχόλια δηλαδή επί του 
κειμένου).  Έχετε  κατά  νου  ότι  το  αρχαίο  κείμενο  που  θα  βρείτε  εδώ 
αντιστοιχεί  απόλυτα  στη  μετάφραση  του  Δ.Ν.  Μαρωνίτη  (για  το  αρχαίο 

Σελίδα 1 από 16

κείμενο και τη μετάφραση βλ. Εγχειρίδιο ΕΑΠ, τ. Α΄ κεφ. 1.1 και 1.8). Σας 
προτρέπουμε  να  διαβάσετε  παράλληλα  τις  μεταφράσεις  με  το  αρχαίο 
κείμενο,  καθώς  και  να  συγκρίνετε  τις  δύο  μεταφράσεις  μεταξύ  τους.  Για 
το  έργο  αυτό  θα  πρέπει  να  αφιερώσετε  3  περίπου  ώρες.  Αν  σας  είναι 
κουραστικό  να  διαβάζετε  το  κείμενο  στον  υπολογιστή, εκτυπώστε το. Αν 
πάλι  δεν  έχετε  χρόνο  να  διαβάσετε  το  σύνολο  των  αποσπασμάτων,  σας 
προτείνουμε  να  διακόπτετε  την  ανάγνωση  στα  σημεία  όπου  έχουμε 
υποδιαιρέσει  το  κείμενο.  Δεν  είναι  απαραίτητο  να  διαβάσετε  όλα  τα 
κείμενα σε μία ημέρα. 
 
Αν  θέλετε,  μπορείτε  να  ακούσετε  ολόκληρη  τη  διάλεξη  του  καθηγητή 
Δανιήλ Ιακώβ, πριν προχωρήσετε στη μελέτη του κειμένου 
 
Ειδικότερα,  για  τη  μελέτη  των  σχολίων  που  περιλαμβάνονται  στην 
ενότητα   σας προτείνουμε την εξής διαδικασία:
Προσέξτε πρώτα τη δομή κάθε αποσπάσματος που σας παρουσιάζουμε.
Επιλέξτε να διαβάσετε πρώτα τα εισαγωγικά σε κάθε απόσπασμα  (όπου 
υπάρχουν). 
 
Εν συνεχεία επιλέξτε και διαβάστε το κείμενο με τη σειρά όπως το έχουμε 
υποδιαιρέσει ‐για τη δική σας διευκόλυνση 
 
Ανοίξτε  και  μελετήστε  προσεκτικά  όλες  τις  επιλεγμένες  λέξεις  και 
φράσεις που θα βρείτε στα κείμενα. Ανατρέχετε στο κείμενο (μετάφραση 
ή πρωτότυπο) κάθε φορά που κρίνετε απαραίτητο. 
 
Κάποιες  φορές  μέσα  στα  σχόλια  αυτά  θα  βρείτε  κι  άλλες  επιλεγμένες 
λέξεις ή φράσεις. Θα πρέπει να ανοίξετε και αυτές τις επιλογές, ώστε να 
εμβαθύνετε  στα  στοιχεία  που  σας  δίνονται  ή  να  κατανοήσετε  καλύτερα 
τα σχόλια 
 
Όπου σας δίνεται η δυνατότητα, επιλέξτε να ακούσετε από τη συνέντευξη 
του καθηγητή Δανιήλ Ιακώβ τα σχετικά με τα χωρία που μελετάτε.
Μην  επιχειρήσετε  να  μελετήσετε  ολόκληρο  το  υλικό  σε  μία  μέρα 
μένοντας  προσηλωμένοι  πολλές  ώρες  στην  οθόνη  του  υπολογιστή.  Θα 
χρειαστεί να αφιερώσετε 3‐4 ώρες προκειμένου να μελετήσετε σε βάθος το 
Προοίμιο,  3‐4  ώρες  για  τον  Διάλογο  Σόλωνα  και  Κροίσου  και  άλλες  3‐4 
ώρες για τη νουβέλα του Άδραστου. Μελετάτε όλες τις επιλογές που σας 
δίνονται στα κείμενα και διακόπτετε στα σημεία που έχουμε υποδιαιρέσει 
το κείμενο ώστε να μην χάνετε τον ειρμό.

Σελίδα 2 από 16

Μετά  το  τέλος  της  μελέτης  ακούστε  ολόκληρη  τη  συνέντευξη  του 
καθηγητή Ιακώβ για άλλη μια φορά.
Σημειώνετε  πάντα  τις  απορίες  σας  με  στόχο  να  τις  θέσετε  υπόψη  του 
καθηγητή‐συμβούλου σας ή να τις συζητήσετε με τους συμφοιτητές σας.
Σε  περίπτωση  που  σας  κουράζει  η  μελέτη  στην  οθόνη  του  υπολογιστή, 
εκτυπώστε όλα τα κείμενα και βάλτε τα προσεκτικά στη σωστή σειρά 
 
 
 
 
 
 
Για περαιτέρω ανάλυση δες μέσα στο CD 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Σελίδα 3 από 16

 
Ηροδότου Ιστοριών

Πρόκειται για συμβατική ονομασία του έργου του Ηροδότου από τη λέξη 
ιστορίη (=εμπειρική έρευνα), η οποία περιέχεται στην πρώτη πρόταση του 
προοιμίου. Τον τίτλο αυτόν έδωσαν στο σύνολο του έργου οι Αλεξανδρινοί 
γραμματικοί,  οι  οποίοι  το  διαίρεσαν  σε  9  βιβλία  δίνοντας  σε  καθένα  από 
αυτά  το  όνομα  μιας  Μούσας.  Η  έκταση  του  κειμένου  στο  σύνολό  του 
υπολογίζεται  πως  θα  έφτανε  σε  μήκος  τα  100  μέτρα  παπύρου  και  πως 
αυτό  θα  πρέπει  να  ήταν  χωρισμένο  σε  30  κυλίνδρους  (Flory  2004).  Με 
σύγχρονους  όρους,  το  σύνολο  του  έργου  καλύπτει  800  και  πλέον  σελίδες 
της 
στερεότυπης 
έκδοσης 
της 
Οξφόρδης 
(Hude 
19273).  
Τα πρώτα τέσσερα βιβλία των Ιστοριών (Α‐Δ) αναφέρονται στους Λυδούς 
και τη χώρα τους –δηλαδή τους προδρόμους των Περσών στις σχέσεις τους 
με τους Έλληνες‐, στην άνοδο και τις κατακτήσεις των Περσών βασιλέων 
από  τον  Κύρο  ως  τον  Δαρείο,  στην  Περσία  και  τις  χώρες  που  οι  Πέρσες 
καταλαμβάνουν τη μία μετά την άλλη,  ενώ  τα  τελευταία  πέντε  (Ε‐Ι) στη 
σύγκρουση  Ελλήνων  και  Περσών.  Για  τον  λόγο  αυτό,  από  νεότερους 
φιλολόγους  δίνεται  στο  έργο  (ή,  άλλοτε,  στα  συγκεκριμένα  τελευταία 
πέντε βιβλία) ο τίτλος Μηδικά ή Περσικά, καθώς η ιστορία του Ηροδότου 
παρακολουθεί την ακμή και ανοδική πορεία της Περσικής αυτοκρατορίας 
σε  σχέση  με  τους  γειτονικούς  της  λαούς  αλλά  και  την  ήττα  και 
υποχώρησή της σε σχέση με τους Έλληνες.

Χρονολόγιο
8ος π.Χ.   
περ. 700   
675           
664            
650             
650‐400      
640             
610‐575       
600                 
594             
585             
570‐550
570‐475      
569‐525      

Ιλιάδα / Οδύσσεια
Ησίοδος
Αρχίλοχος ο Πάριος
Οι Έλληνες εμφανίζονται στην Αίγυπτο ως έμποροι
Έναρξη ελληνικού αποικισμού στη Μαύρη Θάλασσα
Ομηρικοί Ύμνοι
Γέννηση Σόλωνα του Αθηναίου
Σαπφώ και Αλκαίος στη Λέσβο
Καταστροφή Σμύρνης από τους Λυδούς 
Νομοθεσία Σόλωνα στην Αθήνα
Οι Λυδοί συστηματοποιούν την επέκτασή τους προς τις 
ιωνικές πόλεις
Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος 
Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος
Ο Άμασης φαραώ της Αιγύπτου

Σελίδα 4 από 16

560             

559          
550              
546             
545             
περ. 540        
535              
534              
530              
528              
525              
523               
522              
522/518;       
520‐468        
513              
510               
508             
περ. 500       
α’ μισό 5ου αι.   

499               
498               
497               
494               
493              
490              
486               
485                
περ. 484      

Ο Κροίσος στον θρόνο των Λυδών ‐ στροφή εναντίον 
ιωνικών πόλεων ‐ πολιορκία Εφέσου (αρχή χρόνου 
αφήγησης Ιστοριών Ηροδότου). Θάνατος    Σόλωνα
Ο Κύρος στον περσικό θρόνο
Αναξιμένης ο Μιλήσιος. Γέννηση Εκαταίου του 
Μιλήσιου
Ο Πεισίστρατος εγκαθιδρύει τυραννίδα στην Αθήνα. 
Κατάληψη Σάρδεων από   τους Πέρσες
Συμπλοκές ιωνικών πόλεων με Πέρσες
Θέογνις
Ο Πολυκράτης τύραννος στη Σάμο
Ο Θέσπης παρουσιάζει για πρώτη φορά τραγωδία στα 
εν άστει Διονύσια
Θάνατος Κύρου. Ο Καμβύσης στον περσικό θρόνο
Θάνατος Πεισίστρατου. Ο Ιππίας στην εξουσία
Ο Καμβύσης στην Αίγυπτο. 
Γέννηση Αισχύλου
Πτώση Πολυκράτη
Ο Δαρείος Α΄ στον περσικό θρόνο.
Γέννηση Πινδάρου
Σιμωνίδης ο Κείος
Έλεγχος Προποντίδας από τον Δαρείο και εκστρατεία 
κατά των Σκυθών
Εκδίωξη του Ιππία από την Αθήνα. Γέννηση Βακχυλίδη
  Μεταρρυθμίσεις Κλεισθένη
Σκύλαξ ο Καρυανδρεύς. Αναξαγόρας. Γέννηση Γοργία
Διονύσιος ο Μιλήσιος. Χάρων ο Λαμψακηνός. 
Ακουσίλαος ο Αργείος. Φερεκύδης ο Αθηναίος. 
Εμπεδοκλής
Έναρξη Ιωνικής Επανάστασης
Πυρπόληση Σάρδεων από Ίωνες με τη βοήθεια 
Αθηναίων και Ερετριέων   
Γέννηση Σοφοκλή
Άλωση της Μιλήτου από Πέρσες. Καταστολή Ιωνικής 
Επανάστασης
Ο Θεμιστοκλής άρχων στην Αθήνα. Μιλήτου Άλωσις 
του Φρυνίχου
πρώτη εκστρατεία Περσών στην Ελλάδα: Μαραθώνας/ 
θάνατος Εκαταίου/   Ηράκλειτος ο Εφέσιος   
πρώτος αγώνας κωμωδίας στα εν άστει Διονύσια. Ο 
Ξέρξης   στον περσικό   θρόνο
Γέννηση Ευριπίδη και Πρωταγόρα
Γέννηση Ηροδότου

Σελίδα 5 από 16

482                

481               
480                

479              
477                
472               
471                
470                
467               
465              

462                
461               

461‐429          
461‐451        
460               
περ. 450      
456              
457 ‐ 430;    
456;                
456‐448         
454              
449                  
448/7                
446                

445               
442                      

Έσοδα από τα μεταλλεία του Λαυρίου 
χρησιμοποιούνται για τη ναυπήγηση του Αθηναϊκού 
στόλου
Συγκρότηση ελληνικής συμμαχίας με επικεφαλής τη 
Σπάρτη
Εκστρατεία Ξέρξη κατά της Ελλάδας: Θερμοπύλες, 
καταστροφή της Αθήνας από τους Πέρσες, ναυμαχία 
Σαλαμίνας 
Μάχη στις Πλαταιές και συγκρούσεις στη Μυκάλη
Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία. Κατάληψη Σηστού (τελευταίο 
γεγονός Ιστοριών   Ηροδότου)
Πέρσαι του Αισχύλου
Οστρακισμός Θεμιστοκλή
Γέννηση Σωκράτη. 1ος Πυθιόνικος Πινδάρου 
νίκη επί των Περσών στον Ευρυμέδοντα υπό την 
ηγεσία του Κίμωνα 
δολοφονία Ξέρξη /άνοδος του Αρταξέρξη στον 
θρόνο/αποστασία Θάσου από Αθηναϊκή Συμμαχία και 
επέμβαση Αθηναίων
ο Αναξαγόρας στην Αθήνα
μεταρρυθμίσεις Εφιάλτη στην Αθήνα / αποπομπή 
Κίμωνα και αθηναϊκούεκστρατευτικού σώματος από 
Σπάρτη / η Αθήνα συνεχίζει μόνη τον πόλεμο κατά 
των Περσών
Η «εποχή του Περικλή»   
«Πρώτος» Πελοποννησιακός πόλεμος
Γέννηση Θουκυδίδη
Περί Αέρων, Υδάτων, Τόπων (ιπποκρατικό σύγγραμμα)  
β’ μισό 5ου αι. Αναξιμένης
Θάνατος Αισχύλου
Τραχίνιαι Σοφοκλή
5ος Ολυμπιόνικος Πινδάρου
Ταξίδια Ηροδότου
Μεταφορά του ταμείου της Αθηναϊκής Συμμαχίας από 
τη Δήλο στην   Αθήνα: αθηναϊκή ηγεμονία
Καλλίειος Ειρήνη
Ο Ηρόδοτος στην Αθήνα 
Τριακοντούτεις Σπονδαί. Μεγάλα δημόσια έργα στην 
Αθήνα.  
8ος Πυθιόνικος Πινδάρου
Ίδρυση Θουρίων. Ο Ηρόδοτος στους Θουρίους. Γέννηση 
Αριστοφάνη
Αντιγόνη του Σοφοκλή

Σελίδα 6 από 16

441‐439
433                 
432          
431                  
430                  
429                   
428                   
427                   
425‐424             
425                  
424                  
421                   
περ. 420          

Αποστασία Σάμου από Αθηναϊκή Συμμαχία. Σαμιακός 
πόλεμος
Οι Κερκυραίοι ζητούν τη βοήθεια των Αθηναίων 
εναντίον των Κορινθίων
αποστασία Ποτίδαιας. Μεγαρικό Ψήφισμα
Έναρξη Πελοποννησιακού πολέμου. Έναρξη 
συγγραφής της Ιστορίας του Θουκυδίδη
Λοιμός στην Αθήνα
Θάνατος Περικλή
Αποστασία Λέσβου από Αθηναϊκή Συμμαχία. 
Ιππόλυτος Ευριπίδη
Ο Γοργίας ο Λεοντίνος στην Αθήνα      
Αύξηση συμμαχικών εισφορών
Αχαρνείς Αριστοφάνη. Πιθανή χρονολόγηση 
«δημοσίευσης» Ιστοριών
Θάνατος Αρταξέρξη. Άνοδος Δαρείου Β’ στον θρόνο    
Νικίειος Ειρήνη
Θάνατος Ηροδότου

Σελίδα 7 από 16

Χρονολόγηση Ηροδότου
Σύγχρονη χρονολόγηση

1225 π.Χ.

717
680
630
618
560

ΛΥΔΟΙ
Ηρακλής
|
Βήλος
|
Νίνος
|
Άργων
(δυναστεία Ηρακλειδών)
22 γενεές/ 505 χρόνια
|
|
|
|
Κανδαύλης

Γύγης
(δυναστεία Μερμνάδων)
5 γενεές / 170 χρόνια
(38 χρόνια)
|
Άρδυς
(49 χρόνια)
|
Σαρδυάττης
(12 χρόνια)
|
Αλυάττης
(57 χρόνια)
|
Κροίσος
(14 χρόνια)

ΜΗΔΟΙ

(4 γενεές / 128 χρόνια)
708
655
633

593

Δηιόκης
(53 χρόνια)
|
Φραόρτης
(22 χρόνια)
|
Κυαξάρης
(40 χρόνια)
|
Σκύθες
(28 χρόνια)
|
Αστυάγης
(35 χρόνια)

ΠΕΡΣΕΣ
559
Κύρος
(29 χρόνια)
|
530
Καμβύσης
(7 χρόνια & 5 μήνες)
|
Σμέρδις (7 μήνες)
|
552
Δαρείος
(36 χρόνια)
|
486
Ξέρξης

Σελίδα 8 από 16

Ιστοριών Α

 
Α 1‐5 
Ὀ Ἡρόδοτος ἀπὸ τὴν Ἀλικαρνασσὸ ἐκθέτει ἐδῶ τὶς ἔρευνές   του, γιὰ νὰ 
μὴ ξεθωριάση μὲ τὰ χρόνια ὅ,τι ἔγινε ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, μήτε ἔργα 
μεγάλα καὶ θαυμαστά, πραγματοποιημένα ἄλλα ἀπὸ τοὺς Ἑλληνες καὶ 
ἄλλα ἀπὸ τοὺς βαρβάρους, νὰ σβήσουν ἄδοξα · ἰδιαίτερα   γίνεται λόγος 
γιὰ τὴν αἰτία   ποὺ αὐτοὶ πολέμησαν μεταξὺ τους. 
[1.1] Οἱ γραμματισμένοι Πέρσες βρίσκουν τοὺς Φοίνικες αἴτιους της 
ἔχθρας· λὲν δηλαδὴ πὼς αὐτοί, φτασμένοι ἀπὸ τὴ θάλασσα ποὺ 
ὀνομάζεται   Ἐρυθρά, σὲ τούτη ἐδῶ τὴ θάλασσα, ἀφοῦ κατοίκισαν τὸ χῶρο 
ποὺ καὶ τώρα κατοικοῦν, ἄρχισαν ἀμέσως μὲ μακρινὰ ταξίδια, 
μεταφέρνοντας ἐμπορεύματα αἰγυπτιακὰ καὶ ἀσσυριακά, νὰ πιάνουν καὶ 
σὲ ἄλλα λιμάνια καὶ προπαντὸς στὸ Ἄργος. [1.2] Τὸ Ἄργος ἐκεῖνα τὰ 
χρόνια σὲ ὅλα ξεχώριζε ἀνάμεσα στὶς πόλεις τῆς χώρας ποὺ τώρα 
ὀνομάζεται Ἑλλάδα. Πὼς ἔφτασαν λέει σʹ αὐτὸ τὸ Ἄργος οἱ Φοίνικες καὶ 
ξεπουλοῦσαν τὸ φορτίο τους. [1.3] Ὅμως τὴν πέμπτη ἤ τὴν ἕχτη μέρα 
ἀφότου ἔφτασαν, καὶ ὅταν σχεδὸν τὰ εἶχαν ὅλα ξεπουλήσει, πὼς 
κατέβηκαν στὴ θάλασσα καὶ ἄλλες πολλὲς κοπέλες καὶ ἀνάμεσά τους ἡ 
θυγατέρα τοῦ βασιλιᾶ· τὸ ὄνομά της ἦταν τὸ ἴδιο ποὺ λὲν καὶ οἱ   Ἕλληνες, 
Ἰώ τοῦ Ἰνάχου. [1.4] Πὼς αὐτὲς στάθηκαν στὴν πρύμη τοῦ καραβιοῦ κι 
ἀγόραζαν ἀπὸ τὶς πραμάτειες ὅ,τι τραβοῦσε ἡ καρδιά τους πιὸ πολύ, καὶ οἱ 
Φοίνικες συνεννοημένοι ὅρμησαν πάνω τους. Πὼς βέβαια οἱ πιὸ πολλὲς 
ξέφυγαν, ὅμως τὴν Ἰὼ μαζὶ μὲ ἄλλες τὴν ἅρπαξαν, τὴ βάλαν στὸ καράβι 
καὶ γρήγορα ἄνοιξαν πανιὰ γιὰ τὴν Αἰγυπτο. 
[2.1]   Ἔτσι διηγοῦνται οἱ Πέρσες πὼς ἡ Ἰὼ ἔφτασε στὴν Αἴγυπτο, ὄχι ὅπως 
οἱ Ἕλληνες, καὶ πὼς αὐτὸ ἔγινε ἡ ἄρχὴ γιὰ τὰ ἀδικήματα ποὺ 
ἀκολούθησαν. Μετὰ ἀπὸ αὐτά, λένε οἱ Πέρσες, κάποιοι ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες 
[γιατὶ δὲν ξέρουν νὰ ποῦν τὸ ὄνομά τους] πάτησαν πόδι στὴν Τύρο τῆς 
Φοινίκης καὶ ἅρπαξαν τὴ θυγατέρα τοῦ βασιλιᾶ τὴν Εὐρώπη. Μπορεῖ καὶ 
νὰ ʹταν Κρῆτες. Πὼς ἔτσι ἔγιναν ἴσα κι ἴσα, ὅμως μετὰ οἱ   Ἕλληνες ἔγιναν 
αἴτιοι τῆς δεύτερης ἀδικίας. [2.2] Γιατὶ μʹ ἕνα μακρὺ καράβι ἀνέβηκαν τὸν 
Φάση ποταμὸ στὴν Αἴα τῆς Κολχίδας, κι ἀπὸ κεῖ, σὰν ἀποτέλειωσαν τὶς 
ἄλλες ὑποθέσεις γιὰ τὶς ὁποῖες πῆγαν, ἅρπαξαν τὴ θυγατέρα τοῦ βασιλιᾶ 
τὴ Μήδεια.[2.3] Πὼς ἔστειλε ὁ Κόλχος στὴν Ἕλλάδα κήρυκα καὶ ζητοῦσε 
πίσω τὴν κόρη του· ὅμως αὐτοὶ ἀπαντοῦσαν ὅτι ἐκεῖνοι δὲν τοὺς εἶχαν 
δώσει ἱκανοποίηση γιὰ τὴν ἁρπαγὴ τῆς ἀργίτισσας Ἰῶς· οὔτε λοιπὸν κι 
αὐτοὶ θὰ τοῦ τὴ δώσουν.[3.1] Στὴν ἐπόμενη γενιὰ ὕστερα ἀπὸ αὐτά, λένε 
πὼς ὁ Ἀλέξανδρος ποὺ τὰ ἔμαθε, θέλησε νὰ ἀποχτήση γυναίκα ἀπὸ τὴν 

Σελίδα 9 από 16

Ἐλλάδα μὲ ἁρπαγή, ξέροντας πὼς ἔτσι κι ἀλλιῶς δὲ θὰ δώση λόγο, ἀφοῦ 
καὶ ἐκεῖνοι δὲν ἔδωσαν. Ἔτσι λοιπόν, σὰν ἅρπαξε τὴν Ἑλένη, [3.2] οἱ   
Ἕλληνες πῆραν ἀπόφαση νὰ στείλουν κήρυκες καὶ νὰ ζητοῦν τὴν Ἐλένη 
πίσω, καὶ νὰ ζητοῦν ἱκανοποίηση γιὰ τὴν ἁρπαγή. Ὅμως ἐκεῖνοι στὰ 
ἐπιχειρήματά τους ἀντίφερναν τὴν ἁρπαγὴ τῆς Μήδειας, ὅτι οὔτε οἱ ἴδιοι 
δὲν τοὺς ἔδωσαν ἱκανοποίηση οὔτε τοὺς τὴν ἔδωσαν πίσω, μόλο ποὺ τὴ 
ζητοῦσαν, κι ἤθελαν τώρα νὰ πάρουν ἱκανοποίηση ἀπὸ τοὺς ἄλλους. 
[4.1] Πὼς ὡς ἐδῶ μόνο ἁρπαγὲς γυναικῶν ἔγιναν καὶ ἀπὸ τὶς δύο μεριές, 
ὅμως ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα οἱ   Ἕλληνες βέβαια ἔπεσαν σἐ μεγάλο σφάλμα· 
γιατὶ πρωτύτερα αὐτοὶ ἄρχισαν νὰ ἐκστρατεύουν στὴν Ἀσία ἀπότι ἐκεῖνοι 
στὴν Εὐρώπη. [4.2] Πὼς τὸ νὰ ἀρπάζη κανεὶς γυναῖκες εἶναι βέβαια ἔργο 
ἀδίκων ἀνθρώπων, ὅμως, μιὰ κι ἔγινε ἡ ἁρπαγή, νὰ θὲς καλὰ καὶ σώνει 
ἐκδίκηση, αὐτὸ τὸ κάνουν οἱ ἀνόητοι· νὰ μὴ σὲ νοιάζη γιʹ αὐτὲς ποὺ σοῦ 
ἅρπαξαν, αὐτὸ εἶναι γνώρισμα τῶν φρονίμων· γιατὶ ὁλοφάνερα, ἄν δἐν τὀ 
ἤθελαν οἱ ἴδιες, δὲ θὰ ἄφηναν νὰ τὶς ἅρπαξουν. [4.3] Αὐτοὶ οἱ Ἀσιάτες, λὲν 
οἱ Πέρσες, ὅταν τοὺς ἅρπαξαν γυναῖκες, δὲν τὸ πῆραν στὰ σοβαρά, ἐνῶ οἱ 
Ἕλληνες γιὰ μιὰ γυναῖκα σπαρτιάτισσα ξεσήκωσαν ὁλόκληρη 
ἐκστρατεία, ἦρθαν στὴν Ἀσία καὶ ἀφάνισαν τὴ δύναμη τοῦ Πριάμου. [4.4] 
Πὼς ἀπὸ τότε πιὰ θεωροῦν ὅτι οἱ Ἔλληνες τοὺς εἶναι ἐχθροί. Γιατὶ τὴν 
Ἀσία καὶ τὰ βάρβαρα ἔθνη ποὺ τὴν κατοικοῦν, οἱ Πέρσες τὰ θεωροῦν δικὰ 
τους, ἐνῶ τὴν Εὐρώπη καὶ τοὺς    Ἕλληνες τὰ ἔβλεπαν πάντα σὰν κάτι 
ξεχωριστό.  
[5.1] Ἔτσι λὲν οἱ Πέρσες πὼς ἔγιναν τὰ πράγματα, καὶ στὴν ἅλωση τοῦ 
Ἰλίου βρίσκουν τὴν αἰτία τῆς ἔχθρας τους πρὸς τοὺς   Ἕλληνες. [5.2] Γιὰ 
τὴν Ἰὼ δὲ συμφωνοῦν μὲ τοὺς Πέρσες οἰ Φοίνικες· γιατὶ δὲν τὴν ἅρπαξαν 
αὐτοὶ, λένε, καὶ δὲν τὴν ἔφεραν στὴν Αἴγυπτο, ἀλλὰ ὅτι στὸ Ἄργος ἔσμιξε 
μἐ τὸν καπετάνιο του καραβιοῦ καί, ὄταν κατάλαβε πὼς ἦταν ἔγκυος, ἀπὸ 
ντροπὴ γιὰ τοὺς γονεῖς της ‐ ἔτσι λοιπὸν ἀπὸ μόνη της ἔφυγε μὲ τὰ 
καράβια τῶν Φοινίκων, γιὰ νὰ μὴν προδοθῆ. [5.3] Αὐτὰ λὲν οἱ Πέρσες καὶ 
οἱ Φοίνικες. Ἐγὼ ὅμως δὲν ἔρχομαι νὰ μιλήσω γιʹ αὐτά, ἄν ἔγιναν ἔτσι ἤ 
κάπως ἀλλιῶς, ἀλλὰ ἐκεῖνον ποὺ ὁ ἴδιος ξέρω ὅτι πρῶτος ἄρχισε τὰ ἄδικα 
ἔργα στοὺς Ἔλληνες, αὐτὸν πρῶτα θὰ παρουσιάσω, καὶ θὰ προχωρήσω 
στὴ συνέχεια τῆς ἱστορίας μου σταματώντας τὸ ἴδιο σὲ μικρὲς καὶ μεγάλες 
πόλεις ἀνθρώπων. [5.4] Γιατὶ ὅσες ἦταν μεγάλες παλιότερα, οἱ πιὸ πολλές 
τους ἔχουν γίνει μικρές, κι ὅσες στὰ χρόνια μου ἦταν μεγάλες, πρὶν ἦταν 
μικρές. Τὴν ἀνθρώπινη λοιπὸν εὐδαιμονία ξέροντάς την, πὼς δὲ μένει 
ἀμετακίνητη, θὰ μνημονεύσω τὸ ἴδιο καὶ τὶς δύο. 
Α 29‐33 
 

[29.1] Εἶχαν λοιπὸν ὅλοι αὐτοὶ ὑποταχτῆ, καὶ ὁ Κροῖσος τοὺς εἶχε 
προσαρτήσει στὸ λυδικὸ βασίλειο, ὅταν φτάνουν στὴν πλούσια τότε καὶ 
ἀκμάζουσα πόλη τῶν Σάρδεων καὶ ἄλλοι, ὅλοι οἰ σοφοὶ τῆς Ἑλλάδος   ποὺ 

Σελίδα 10 από 16

ζοῦσαν τὰ χρόνια ἐκεῖνα, ὅπως ὁ καθένας τους ἔφτανε, καὶ ἀνάμεσά τους 
ὁ Σόλων ὁ Ἀθηναῖος· αὐτὸς μετὰ τοὺς νόμους ποὺ ἔβαλε στοὺς 
Ἀθηναίους, γιατὶ τοῦ τὸ εἶχαν ζητήσει, ἀποδήμησε γιὰ δέκα χρόνια, μὲ τὴν 
πρόθεση νὰ δῆ καὶ νὰ γνωρίσει τὸν κόσμο, καὶ γιατὶ ἤθελε βέβαια νὰ μὴ 
βρεθῆ στὴν ἀνάγκη νὰ λύση κάποιον ἀπὸ τοὺς νόμους ποὺ ἔβαλε. [29.2] 
Μόνοι τους δὲν εἶχαν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάνουν αὐτὸ οἱ Ἀθηναῖοι, ἐπειδὴ 
ἦταν δεμένοι μὲ ὅρκο μεγάλο, δέκα χρόνια νὰ κρατήσουν τοὺς νόμους ποὺ 
θὰ τοὺς ἔβαζε ὁ Σόλων. 
[30.1] Γιʹ αὐτὸν λοιπὸν τὸ λόγο καὶ γιατὶ ἤθελε νὰ γνωρίση τὸν κόσμο, 
ἀποδήμησε ο Σόλων καὶ ἔφτασε καὶ στὴν Αἴγυπτο, στὴν αὐλὴ τοῦ Ἄμαση, 
κι ὕστερα στὶς Σάρδεις, στὴν αὐλὴ τοῦ Κροίσου. Σὰν ἔφτασε, τὸν 
φιλοξένησε στὰ βασιλικὰ του ἀνάκτορα ο Κροῖσος· κι ὕστερα τὴν τρίτη ἤ 
τὴν τέταρτη μέρα μὲ προσταγὴ τοῦ Κροίσου, ὑπηρέτες γυρνοῦσαν τὀ 
Σόλωνα νὰ δῆ τοὺς θησαυροὺς καὶ τοῦ ἔδειχναν πόσο ἦσαν ὅλα μεγάλα 
καὶ πλούσια. [30.2] Τὸν ἄφησε ὁ Κροῖσος νὰ τὰ δῆ ὅλα καὶ νὰ τὰ ἐξετάση, 
κι ὅταν ἦρθε ἡ κατάλληλη στιγμή, τοῦ ἔκανε τὴν ἐρώτηση: ʺΞένε, ὡς ἐμᾶς 
ἔχει φτάσει ἡ μεγάλη σου φήμη γιὰ τὴ σοφία καὶ τὰ ταξίδια σου, πὼς ἡ 
ἀγάπη σου γιὰ γνώση σὲ ἔσπρωξε νὰ ἐπισκεφτῆς χῶρες πολλές, γιὰ νὰ 
τὶς σπουδάσης. Ἔτσι λοιπὸν τώρα ξύπνησε μέσα μου ἡ ἐπιθυμία νὰ σὲ 
ρωτήσω ἂν εἶδες κάποιον ἄνθρωπο κιόλας ποὺ νὰ εἶναι ὁ πιὸ 
εὐτυχισμένος ἀπὸ ὅλουςʺ. [30.3]   Ἐκεῖνος ἔκανε τὴν ἐρώτηση μὲ τὴν ἰδέα 
πὼς εἶναι ὁ ἴδιος ὁ πιὸ εὐτυχισμένος ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους. Ὄμως ὁ 
Σόλων χωρὶς καμιὰ κολακεία καὶ μὲ ἀπόλυτη εἰλικρίνεια ἀπαντᾶ: 
ʺΒασιλιά μου, τὸν Τέλλο τὸν Ἀθηναῖοʺ. Σάστισε ὁ Κροῖσος μὲ τὴν 
ἀπάντηση καὶ ρώτησε ἀνυπόμονα: [30.4] ʺΚι ἀπὸ ποῦ κρίνεις τὸν Τέλλο 
πὼς εἶναι ὁ πιὸ εὐτυχισμένος;ʺ Καὶ κεῖνος ἀποκρίθηκε: ʺὉ Τέλλος πρῶτα 
πρῶτα μέσα σὲ μιὰ μπορεμένη πόλη, εἶχε παιδιὰ καλὰ καὶ ἄξια, καὶ εἶδε 
ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ἐγγόνια, κι ὅλα νὰ ζοῦν· κι ὕστερα ἀπὸ μιὰ ζωὴ γεμάτη 
ἀγαθά, μὲ τὰ δικά μας μέτρα, τὸ τέλος τῆς ζωῆς του ἦρθε ὅλο λάμψη: 
[30.5] σὲ μιὰ μάχη τῶν Ἀθηναίων μὲ τοὺς γείτονές τους στὴν Ἐλευσίνα, 
ὅρμησε στὸν ἐχθρὸ, τὸν ἔτρεψε σὲ φυγὴ καὶ βρῆκε πάνω ἐκεῖ τὸν πιὸ 
ὡραῖο θάνατο. Οἱ Ἀθηναῖοι τὸν ἔθαψαν μἐ δημόσια δαπάνη καὶ τοῦ 
ἔκαναν μεγάλες τιμέςʺ. 
[31.1]   Ἔτσι μιλώντας γιὰ τὸν Τέλλο ἐρέθισε ὁ Σόλων τὸν Κροῖσο μὲ ὅσα   
εἶπε γιὰ τὴν εὐτυχία του, ὥστε ἐκεῖνος τώρα ρωτοῦσε ποιὸν εὕρισκε ὁ 
Σόλων δεύτερο στὴ σειρὰ μετὰ τὸν Τέλλο, πιστεύοντας ἀκράδαντα πὼς τὴ 
δεύτερη θέση θὰ τὴν ἔπαιρνε βέβαια ὁ ἴδιος. Ὅμως ὁ Σόλων ἀποκρίθηκε: 
ʺΤὸν Κλέοβη καὶ τὸν Βίτωνα. Αὐτοί, ποὺ ἦταν ἀπὸ ἀργίτικη γενιά, [31.2] 
καὶ άγαθὰ ἀρκετὰ εἶχαν καὶ ἐπὶ πλέον σωματικὴ δύναμη τέτοιας λογῆς· 
καὶ οἱ δύο εἶχαν κερδίσει βραβεῖα σὲ ἀγῶνες, καὶ λένε μάλιστα γιʹ αὐτοὺς 
τὴν ἀκόλουθη ἱστορία: Πὼς σὲ μιὰ γιορτὴ ποὺ ἔκαναν οἱ Ἀργίτες πρὸς 
τιμὴ τῆς Ἥρας, ἔπρεπε ἡ μητέρα τους νὰ πάη ὁπωσδήποτε μὲ ζεμένο 
ἁμάξι στὸ ἱερό, ὅμως τὰ βόδια δὲν ἔφταναν στὴν ὥρα τους ἀπὸ τὸ χωράφι· 
Σελίδα 11 από 16

καθὼς ὁ χρόνος δὲν τοὺς ἔπαιρνε νὰ περιμένουν, μπῆκαν οἱ ἴδιοι οἱ νέοι 
κάτω ἀπὸ τὸ ζυγὸ καὶ ἔσερναν τὸ ἁμάξι, ἐνῶ πάνω του πήγαινε ἠ μητέρα 
τους. Κι ἀφοῦ ἔσυραν τὸ φορτίο τους σαρανταπέντε στάδια, ἔφτασαν στὀ 
ἱερὸ. [31.3] Τὸ κατόρθωμά τους, ποὺ τὸ εἶδε ὅλος ὁ μαζεμένος κόσμος στὸ 
πανηγύρι, τὸ ἐπισφράγισε λαμπρὰ τὸ τέλος τῆς ζωῆς τους, καὶ ἔδειξε στὴν 
περίσταση αὐτὴ ὁ θεὸς πόσο εἶναι γιὰ τὸν ἄνθρωπο καλύτερο νὰ πεθαίνη 
παρὰ να ζῆ. Γιατὶ οἱ Ἀργεῖοι τοὺς περικύκλωναν καὶ μακάριζαν τὰ 
παλληκάρια γιὰ τὴ ρώμη τους, ἐνῶ οἱ ἀργίτισσες μακάριζαν τὴ μάνα τους, 
ποὺ τῆς ἔτυχαν τέτοια παιδιά. [31.4] Καὶ ἠ μητέρα τους γεμάτη χαρὰ γιὰ 
τὸ ἔργο καὶ τοὺς ἐπαίνους τῶν παιδιῶν της, στάθηκε ἀντίκρυ στὸ ἄγαλμα 
τῆς θεᾶς καὶ εὐχόταν γιὰ τὸν Κλέοβη καὶ τὸν Βίτωνα, τὰ παιδιά της, ποὺ 
τόσο πολὺ τὴν τίμησαν, νὰ τοὺς δώση ἡ θεὰ ὅ,τι καλύτερο μπορεῖ νὰ τύχη 
σὲ ἄνθρωπο. [31.5] Ὕστερα ἀπὸ αὐτὴ τὴν εὐχὴ ἔκαναν θυσίες κι ἔφαγαν, 
καὶ σὰν κοιμήθηκαν τὰ παλληκάρια στὸ ἴδιο τὸ ἱερὸ, δὲν μεταξύπνησαν 
πιὰ ἀλλὰ ἡ ζωή τους τέλειωσε ἔτσι. Καὶ οἰ Ἀργεῖοι τοὺς ἔφτιαξαν 
ἀγάλματα καὶ τὰ ἀφιέρωσαν στοὺς Δελφούς, νὰ τοὺς τιμήσουν ποὺ 
στάθηκαν ἄριστοι ἄνδρεςʺ. 
[32.1] Ὁ Σόλων ἔτσι ἔδωσε σʹ αὐτοὺς τὸ δεύτερο βραβεῖο τῆς εὐδαιμονίας 
καὶ ὁ Κρῖσος ὀργισμένος εἶπε: ʺ Ἔ ξένε, καὶ ἡ δική μας λοιπὸν εὐδαιμονία 
τόσο μηδαμινὴ εἶναι γιὰ σένα, ποὺ τὴν καταφρόνησες ἔτσι, ὥστε οὔτε μὲ 
ἰδιῶτες δὲν μᾶς θεώρησες ἄξιους νὰ συγκριθοῦμε;ʺ Καὶ ἐκεῖνος εἶπε: 
ʺΚροῖσε, ἐμένα λοιπὸν ποὺ ξέρω καλὰ ὅτι ὁ θεὸς εἶναι ὅλος φθόνο καὶ τοῦ 
ἀρέσει νὰ φέρνη τὰ ἄνω κάτω, μὲ ρωτᾶς γιὰ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα. 
[32.2] Στὸ μάκρος τῆς ζωῆς του ἔχει κανεὶς πολλὰ νὰ δῆ ποὺ δὲ θὰ τά 
ʹθελε, καὶ πολλὰ νὰ πάθη. Ὡς τὰ ἑβδομήντα χρόνια ἀνεβάζω τὸ ὅριο τῆς 
ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. [32.3] Τὰ ἑβδομήντα αὐτὰ χρόνια δίνουν εἴκοσι πέντε 
χιλιάδες διακόσιες ἑβδομήντα μέρες, ἂν δὲ λογαριαστῆ ὁ ἐμβόλιμος 
μήνας. Ἄν ὅμως κάθε δεύτερο ἔτος χρειαστῆ νὰ μακρύνη κατὰ ἕνα μήνα, 
γιὰ νὰ συμπέση ὁ κύκλος τῶν ἐποχῶν μὲ τὸ τέλος του, καθὼς αὐτὲς θὰ 
ἀρχίζουν κανονικά, στὰ ἑβδομήντα χρόνια οἱ ἐμβόλιμοι μῆνες γίνονται 
τριάντα πέντε, καὶ οἱ μέρες ἀπὸ τοὺς μῆνες αὐτοὺς χίλιες πενήντα. [32.4] 
Ἀπὸ ὅλες αὐτὲς τὶς μέρες τῶν ἑβδομήντα χρόνων, ποὺ εἶναι εἴκοσι ἕξι 
χιλιάδες διακόσιες πενήντα, οὔτε μιά τους δὲν φέρνει κάτι ὅμοιο μὲ τὴν 
ἄλλη. Μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, Κροῖσε, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕρμαιο τῆς τύχης. 
[32.5] Σʹ   ἐμένα βέβαια ἐσὺ φανερώνεσαι νὰ ἔχης πολλὰ πλούτη καὶ νὰ 
εἶσαι βασιλιὰς πολλῶν ἀνθρώπων. Ὅμως ἐκεῖνο ποὺ ρωτᾶς ἀκόμη δὲν 
εἶμαι σὲ θέση νὰ τὸ πῶ, πρὶν μάθω πὼς εἶχες καλὰ τέλη. Γιατὶ δὲν εἶναι 
ἀσφαλῶς πιὸ εὐτυχισμένος ὁ πολὺ πλούσιος ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ ἔχει τὸ 
καθημερινό του, ἐκτὸς κι ἂν τοῦ μείνη ἡ τύχη πιστὴ και τελιεώση τη ζωή 
του μέσα σὲ ὅλα τὰ ἀγαθά του. Γιατὶ ὑπάρχουν ζάπλουτοι ἄνθρωποι, 
δυστυχισμένοι ὅμως, καὶ ἄλλοι μὲ μετρημένα ἀγαθά, ἀλλὰ εὐτυχεῖς. [32.6] 
Ὁ πολὺ πλούσιος, δύστυχος ὅμως, σὲ δύο σημεῖα μόνον ξεπερνᾶ τὸν 
εὐτυχισμένο, ἐνῶ αὐτὸς τὸν πλούσιο καὶ δυστυχισμένο σὲ πολλά. Ὁ 
Σελίδα 12 από 16

πρῶτος ἔχει πιὸ πολλὰ μέσα νὰ ἱκανοποιήσει τὶς ἐπιθυμίες του, καὶ γιὰ νὰ 
σηκώση μιὰ συμφορὰ μεγάλη ποὺ τὸν βρῆκε, περισσότερη δύναμη. Ὅμως 
ὁ ἄλλος τὸν ξεπερνᾶ στὰ ἀκόλουθα σημεῖα: τὴ συμφορὰ καὶ τὶς ἐπιθυμίες 
του δὲν ἔχει ὅμοια δύναμη νὰ τὶς βαστάξη, ἀπὸ αὐτὰ ὅμως τὸν 
προστατεύει ἡ εὐτυχία· οὔτε σακάτης εἶναι οὔτε ἄρρωστος οὔτε 
συφοριασμένος, ἀλλὰ καλότεκνος, ὡραῖος. [32.7] Καὶ ἂν πλάι σʹ αὐτὰ τύχη 
νὰ ἔχη καὶ καλὰ τέλη στὴ ζωή του, ἔ αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ζητᾶς, ὁ 
ἄξιος νὰ ὀνομάζεται εὐτυχισμένος. Πρὶν ὅμως πεθάνη κάποιος, πρέπει νὰ 
διστάζη κανεὶς καὶ νὰ μὴν τὸν λέη εὐτυχισμένο, ἀλλὰ πὼς τοῦ χαμογελᾶ 
ἡ τύχη. [32.8] Γιατὶ ὅλα αὐτὰ ποὺ εἴπαμε, νὰ βρεθοῦν συγκεντρωμένα σὲ 
ἕναν ἄνθρωπο εἶναι ἀδύνατο, ὅπως καμιὰ χώρα δὲν εἶναι αὐτάρκης 
παράγοντας ὅ,τι τῆς χρειάζεται, ἀλλὰ ἄλλα ἀγαθὰ τὰ ἔχει καὶ ἄλλα τῆς 
λείπουν· ἐκείνη ποὺ θὰ τύχη νὰ ἔχη τὰ πιὸ πολλὰ ἀγαθά, αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ 
καλύτερη. Ἔτσι καὶ τοῦ ἀνθρώπου ἡ ὕπαρξη, μία πρὸς μία, καμία δὲν 
εἶναι αὐτάρκης. [32.9] Γιατὶ τὸ ἕνα τὸ ἔχει, τὸ ἄλλο τῆς λείπει. Καὶ ὅποιος 
τύχει, ὅσο ζῆ, νὰ ἔχη τὰ πιὸ πολλὰ ἀγαθά, κι ὕστερα νὰ βρῆ καὶ καλὰ τέλη 
στὴ ζωή του, αὐτὸς γιὰ μένα, βασιλιά, ἀξίζει νὰ φέρνη τὸν τίτλο αὐτόν. 
Πρέπει λοιπὸν σὲ κάθε πράγμα νὰ ἐξετάζουμε τὸ τέλος του, ποῦ θὰ βγῆ. 
Γιατὶ πολλοὺς βέβαια ὁ θεὸς τοὺς ἄφησε γιὰ λίγο νὰ γευθοῦν τὴν εὐτυχία, 
κι ὕστερα τοὺς γκρέμισε κάτω συνθέμελαʺ. 
[33] Μʹ αὐτὰ τὰ λόγια του δὲν ἔδωσε ὁ Σόλων καμιὰ χαρὰ στὸν Κροῖσο, κι 
αὐτός, ἐπειδὴ διόλου δὲν τὸν ὑπολόγισε, τὸν ἔδιωξε, πεπεισμένος πὼς 
πρόκειται γιὰ ἔναν ἀστοιχείωτο, ὁ ὁποῖος τὰ ἀγαθὰ ποὺ εἶχε μπροστὰ στὰ 
μάτια του δὲν τὰ ψηφοῦσε, καὶ ἔλεγε νὰ βλέπουμε τὸ κάθε πράγμα ποῦ 
τελειώνει.
Α 34‐45 
 

[34.1] Εἶχε φύγει ὁ Σόλων καὶ μετὰ ἔπεσε στὸν Κροῖσο βαριὰ ἡ θεϊκὴ ὀργή, 
ἐπειδή, ὑποθέτω, πίστεψε πὼς εἶναι ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὁ πιὸ 
εὐτυχισμένος. Δὲν ἄργησε νὰ ρθῆ στὸν ὕπνο του τὸ ὄνειρο, ποὺ τοῦ 
φανέρωσε τὴν ἀλήθεια γιὰ τὶς συμφορὲς ποὺ ἔμελλε νὰ βροῦν τὸ γιό του. 
[43.2]   Εἶχε δύο γιοὺς ὁ Κροῖσος, ποὺ ὁ ἕνας τους ἦταν ἄχρηστος, καθότι 
κωφάλαλος, ὁ ἄλλος ὅμως ξεχώριζε ἀπὸ τοὺς συνομηλίκους του πολὺ, σὲ 
ὅλα πρῶτος. Λεγόταν Ἄτης. Αὐτὸν λοιπὸν τὸν Ἄτη φανερώνει τὸ ὄνειρο 
στὸν Κροῖσο πὼς θὰ τὸν χάση, χτυπημένο ἀπὸ σιδερένια αἰχμή. [34.3] Καὶ 
αὐτὸς σὰν ξύπνησε καὶ συλλογίστηκε τὸ πράγμα, γεμάτος τρόμο ἀπὸ τὸ 
ὄνειρο, βιάζεται νὰ παντρέψη τὸ παιδί του, καὶ ἐνῶ ὁ γιός του πρῶτα 
συνήθιζε νὰ εἶναι ἀρχηγὸς τῶν Λυδῶν στὶς ἐκστρατεῖες, τώρα πιὰ μὲ 
κανέναν τρόπο δὲν τὸν ἄφηνε νὰ φύγη ἀπὸ κοντά του γιὰ ἕναν τέτοιο 
σκοπό, καὶ τὰ ἀκόντια καὶ τὰ δόρατα κι ὅλα τὰ τέτοια ποὺ χρησιμοποιοῦν 
οἱ ἄνθρωποι στὸν πόλεμο, τὰ σήκωσε ἀπὸ τὰ διαμερίσματα τῶν ἀνδρῶν 
καὶ τὰ στοίβαξε στὶς ἀποθῆκες, μήπως κανένα ἀπὸ κεῖ ποὺ κρεμόταν 

Σελίδα 13 από 16

πέση πάνω στὸ παιδί του. 
[35.1] Καταγινόταν ὁ Κροῖσος μὲ τὸ γάμο τοῦ παιδιοῦ του, ὅταν φτάνει 
στὶς Σάρδεις ἄνθρωπος συφοριασμένος, μὲ μολεμένα τὰ χέρια του ἀπὸ 
αἷμα, φρυγικῆς καταγωγῆς, ἀπὸ γενιὰ βασιλική. Σὰν ἔφτασε αὐτὸς στὸ 
παλάτι τοῦ Κροίσου, παρακαλοῦσε νὰ ἐξαγνιστῆ μὲ καθαρμὸ σύμφωνα 
μὲ τὰ ντόπια ἔθιμα, καὶ ὁ Κροῖσος τὸν ἐξάγνισε. [35.2] Εἶναι παραπλήσιος 
ὁ καθαρμὸς στοὺς Λυδοὺς και τοὺς   Ἕλληνες. Ἀφοῦ ὁ Κροῖσος ἔκανε τα 
νόμιμα τοῦ καθαρμοῦ, τότε μόνο τὸν ρώτησε ἀπὸ ποῦ καὶ ποιὸς ἦταν 
λέγοντάς του: [35.3] ʺἌνρθωπέ μου, ποιὸς εἶσαι καὶ ἀπὸ ποιὸ μέρος τῆς 
Φρυγίας μᾶς ἦρθες στὸ παλάτι; Ποιὸν ἄνδρα ἢ γυναίκα σκότωσες;ʺ Καὶ 
αὐτὸς ἀπάντησε: ʺΒασιλιά μου, εἶμαι ὁ γιὸς τοῦ Γορδία, γιοῦ τοῦ Μίδα, τὸ 
ὄνομά μου εἶναι Ἄδραστος, καὶ ἐπειδὴ σκότωσα τὸν ἀδελφό μου ἄθελά 
μου, βρίσκομαι ἐδῶ ἐξορισμένος ἀπὸ τὸν πατέρα μου καὶ στερημένος ἀπὸ 
ὅλαʺ. [35.4] Καὶ ὁ Κροῖσος τοῦ ἀποκρινόταν μὲ αὐτὰ τὰ λόγια: ʺΦίλων 
τυχαίνει νὰ εἶσαι φύτρα καὶ ἦρθες σὲ φίλους, ὅπου δὲ θὰ σοῦ λείψη τίποτε, 
ἂν μείνης κοντά μας. Ἂν μπορέσης νὰ πάρης τὴ συμφορά σου ὅσο πιὸ 
λαφριὰ γίνεται, θὰ βγῆς πολὺ ὠφελημένοςʺ.  
[36.1] Ὁ Ἄδραστος ἀπὸ τότε ζοῦσε στὴν αὐλὴ τοῦ Κροίσου. Ὄμως τὴν ἴδια 
ἐποχὴ παρουσιάζεται στὸν Ὄλυμπο τῆς Μυσίας μέγα θεριό, ἕνας κάπρος. 
Ξεκινώντας ἀπὸ τὸ βουνὸ αὐτὸ κατάστρεφε τὰ σπαρτὰ τῶν Μυσῶν, καὶ 
μολονότι πολλὲς φορὲς οἱ Μυσοὶ βγῆκαν νὰ τὸν χτυπήσουν, δὲν 
κατάφεραν νά τοῦ κάνουν κανένα κακό, αὐτὸς τοὺς ἀφάνιζε. [36.2] Τέλος 
ἦρθαν στὸν Κροῖσο ἀγγελιοφόροι τῶν Μυσῶν καὶ νά τί τοῦ ἔλεγαν: 
ʺΒασιλιά, μεγάλο πράγμα, ἕνας κάπρος φάνηκε στὴ χώρα μας, ποὺ 
καταστρέφει τὰ σπαρτά μας. Κάναμε κάθε τι νὰ τὸν σκοτώσουμε, μὰ δὲν 
μπορέσαμε. Γιʹ αὐτὸ σὲ παρακαλοῦμε νὰ μᾶς δώσης τὸ γιό σου καὶ 
συνοδεία ἀπὸ διαλεχτὰ παλληκάρια καὶ σκυλιά, γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ 
ἀπαλλάξουμε τὴ χώρα μας ἀπὸ τὸ θεριόʺ. [36.3]   Ἐκεῖνοι γιʹ αὐτὰ 
παρακαλοῦσαν, ὅμως ὁ Κροῖσος, φέρνοντας στὸ μυαλό του τὸ ὄνειρο, τοὺς 
ἀπαντοῦσε: ʺΓιὰ τὸ παιδί μου μὴν πῆτε λόγο πιά, γιατὶ εἶναι ἀδύνατο νὰ 
τὸ στείλω μαζί σας· εἶναι νιόπαντρος καὶ ἔχει τὶς ἔγνοιες του τώρα. Ὄμως 
θὰ σᾶς δώσω ξεχωριστὰ παλληκάρια τῆς Λυδίας καὶ ὅλα τὰ κυνηγετικά 
μου σκυλιὰ γιὰ συνοδεία, καὶ θὰ προστάξω σὲ ὅσους θὰ ἔρθουν νὰ 
δείξουν ὄλον τους τὸν ζῆλο καὶ νὰ σᾶς βοηθήσουν νὰ ἀπαλλάξετε τὴ 
χώρα ἀπὸ τὸ θεριόʺ.  
[37.1] Αὐτὴ ἦταν ἡ ἀπάντηση τοῦ Κροίσου, καὶ οἱ Μυσοὶ φαίνονταν 
εὐχαριστημένοι, ὅταν ξαφνικὰ ἔρχεται μέσα ὁ γιὸς τοῦ Κροίσου, ποὺ εἶχε 
ἀκούσει τί ζητοῦσαν οἱ Μυσοί. Καὶ ὄπως ὀ Κροῖσος ἀρνιόταν νὰ στείλη τὸ 
γιό του μαζί τους, ὁ νέος τοῦ λέει: [37.2] ʺΜπορούσαμε ἄλλοτε, πατέρα, νὰ 
χαιρώμαστε τὴν πιὸ ωραία, τὴν πιὸ γενναία φήμη, πηγαίνοντας στὸν 
πόλεμο καὶ στὸ κυνήγι. Τώρα ὅμως καὶ ἀπὸ τὰ δύο μὲ κρατᾶς μακριά, ἐνῶ 
δὲ νομίζω πὼς εἶδες νὰ ἔδειξα δειλία σὲ κάτι ἢ δισταγμό. Τώρα μὲ τί 
μάτια, πές μου, θὰ δῶ τὸν κόσμο, ὄταν πηγαίνω καὶ ἐπιστρέφω ἀπὸ τὴν 
Σελίδα 14 από 16

ἀγορά; Τί θὰ ποῦν γιὰ μένα οἱ συμπολίτες μου κι ἡ νιόπαντρη γυναίκα 
μου; [37.3] Τί λογῆς ἄντρα θα στοχαστῆ ἐκείνη ὅτι ἔχει δίπλα της; Ἢ ἄσε 
με λοιπόν, πατέρα, νὰ πάω στὸ κυνήγι ἢ μὲ τὰ λόγια σου μετάπεισέ με 
πὼς εἶναι καλύτερα γιὰ μένα ἔτσι ὅπως γίνεταιʺ. 
[38.1] Τοῦ ἀποκρίνεται ὁ Κροῖσος: ʺΠαιδί μου, οὔτε δειλία σοῦ καταλογίζω 
οὔτε τίποτε ἄλλο ἄπρεπο, καὶ κάνω ὅ,τι κάνω· ἀλλὰ ἕνα ὀνειροφάντασμα 
ἦρθε στὸν ὕπνο μου καὶ μοῦ εἶπε πὼς λίγες εἶναι οἱ μέρες σου, γιατὶ θὰ σὲ 
ἀφανίση μιὰ σιδερένια αἰχμή. [38.2] Μπροστὰ λοιπὸν σʹ αὐτὸ τὸ ὄνειρο, 
καὶ τὸ γάμο σου βιάστηκα νὰ κάνω καὶ δὲ σὲ ἀφήνω νὰ πᾶς σʹ αὐτὴ τὴν 
ἐπιχείρηση, θέλοντας νὰ σὲ προστατεύσω, μήπως καὶ τὸ μπορέσω, ὅσο ζῶ, 
νὰ σὲ ξεκλέψω τοῦ θανάτου. Γιατὶ τὸ ξέρεις, μοῦ εἶσαι μοναχοπαίδι ‐ τὸν 
ἄλλο, ἔτσι σακάτης ποὺ εἶναι, πὲς πὼς δὲν τὸν ἔχωʺ. 
[39.1] Ἀποκρίνεται ὁ νέος μʹ αὐτὰ τὰ λόγια: ʺʺἜχεις δίκιο, πατέρα, ὕστερα 
ἀπὸ τέτοιο ὄνειρο, νὰ μὲ προσέχης ἔτσι. Ὄμως αὐτὸ ποὺ δὲν 
καταλαβαίνεις, ἕνα σημεῖο τοῦ ὀνείρου ποὺ σοῦ ξεφεύγει, αὐτὸ ἂς μοῦ 
συγχωρεθῆ νὰ σοῦ τὸ πῶ ἐγώ. [39.2] Λὲς ὅτι τὸ ὄνειρο εἶπε πὼς σιδερένια 
αἰχμὴ θὰ μὲ σκοτώση. Ὅμως τοῦ κάπρου ποῦ εἶναι τὰ χέρια, ποῦ ἡ 
σιδερένια του αἰχμὴ ποὺ ἐσὺ φοβᾶσαι; Ἂν ἔλεγε βέβαια πὼς θὰ πεθάνω 
ἀπὸ δόντι ἢ ἀπ τίποτε ἄλλο παρόμοιο, θὰ εἶχες δίκιο νὰ κάνης ὅ,τι κάνεις. 
Ὅμως τώρα μίλησε γιὰ σιδερένια αἰχμή. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν πρόκειται γιὰ 
μάχη μὲ ἄνδρες, ἄφησέ με νὰ πάωʺ.  
[40] Ἀπαντᾶ ὁ Κροῖσος: ʺΠαιδί μου, βρῆκες τὸν τρόπο νὰ μὲ νικήσης μὲ τὴν 
ἐξήγηση ποὺ ἔδωσες στὸ ὄνειρο. Λοιπὸν, νικημένος ἀπὸ σένα, ἀλλάζω 
γνώμη καὶ σʹ ἀφήνω νὰ πᾶς στὸ κυνήγιʺ. 
[41.1] Ἔκλεισε τὴ συζήτηση ὁ Κροῖσος, καὶ στέλνει καὶ φωνάζει τὸν φρύγα 
Ἄδραστο καὶ, ὅταν ἐκεῖνος ἔφτασε, τοῦ λέει: ʺἌδραστε, ἐγώ, ὅταν σὲ 
χτύπησε μιὰ συμφορὰ ἀχάριστη (δὲ σὲ κατηγορῶ γιʹ αὐτό), σὲ ἐξάγνισα, 
σὲ δέχτηκα στὸ σπίτι μου καὶ σοῦ τὰ δίνω ὅλα γιὰ νὰ ζῆς. [41.2] Τώρα 
λοιπὸν ‐γιατὶ ἀφοῦ ἐγὼ σοῦ ἔκανα πρῶτος τὸ καλό, πρέπει καὶ σὺ νὰ μὲ 
ἀνταμείψης μὲ καλὸ ‐σὲ χρειάζομαι νὰ γίνης φύλακας τοῦ παιδιοῦ μου, 
ποὺ ξεκινᾶ γιὰ τὸ κυνήγι, μὴ καὶ σᾶς ἀπαντήσουν κακοῦργοι κλέφτες καὶ 
σᾶς κάνουν κακό. [41.3]   Ἐξάλλου πρέπει καὶ σὺ νὰ βγῆς ὅπου μὲ ἔργα 
σου θὰ ἔδειχνες τὴν ἀξία σου· αὐτὸ σοῦ εἶναι πατροπαράδοτη κληρονομιὰ 
καὶ δὲ σοῦ λείπει φυσικὰ κι ἡ δύναμηʺ. 
[42.1] Ὁ Ἄδραστος ἀποκρίνεται: ʺΒασιλιά μου, σὲ ἄλλη περίπτωση ἐγὼ δὲ 
θὰ πήγαινα σὲ ἔναν τέτοιο ἀγώνα. Γιατὶ οὔτε μὲ τὴ συμφορὰ ποὺ μὲ 
βαραίνει ταιριάζει νὰ μπαίνω σὲ κύκλο συνομηλίκων μου ποὺ εἶναι 
εὐτυχισμένοι, οὔτε καἰ ἡ διάθεση ὑπάρχει, καὶ θὰ εἶχα πολλοὺς λόγους νὰ 
κρατηθῶ. [42.2] Τώρα ὄμως ποὺ σὺ μὲ παρακινεῖς καὶ πρέπει νὰ σοῦ κάνω 
τὴ χάρη (γιατὶ ἔχω χρέος νὰ σὲ ἀνταμείψω μὲ καλό), εἶμαι ἕτοιμοςγιὰ ὅ,τι 
ζητᾶς: καὶ τὸ παιδί σου ποὺ παραγγέλλεις νὰ προσέχω, πρόσμενέ το πίσω 
νὰ γυρίση γερό, ὅσο τουλάχιστον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ φύλακά τουʺ.  
[43.1] Μὲ αὐτὰ τὰ λόγια ἀποκρίθηκε ὁ Ἄδραστος στὸν Κροῖσο, κι ὕστερα 
Σελίδα 15 από 16

ξεκίνησαν συντροφεμένοι ἀπὸ ξεχωριστὰ παλληκάρια καὶ λαγωνικά. Σὰν 
ἔφτασαν στὸ ὄρος τοῦ Ὀλύμπου, ἔψαχναν γιὰ τὸ θεριό, καὶ ὅταν τὸ 
βρῆκαν, στάθηκαν ἕνα γύρω καὶ τοῦ ἔρριχναν τὰ ἀκόντια στὴ μέση. [43.2] 
Τότε λοιπὀν ὁ ξένος, αὐτὸς ὁ ἐξαγνισμένος ἀπὸ τὸ φονικὸ ποὺ τὸ ὄνομά 
του ἦταν Ἄδραστος, ἔρριξε τὸ κοντάρι του στὸν κάπρο ‐ κι αὐτοῦ 
ξαστόχησε, πετυχαίνει ὅμως τὸ γιὸ τοῦ Κροίσου. [43.3] Χτυπημένος ὁ νέος 
ἀπὸ σιδερένια αἰχμὴ ξεπλήρωσε τὸν λόγο τοῦ ὀνείρου, ἐνῶ κάποιος 
ἔτρεχε νὰ ἀναγγείλη τὸ γεγονὸς στὸν Κροῖσο, καὶ σὰν ἔφτασε στὶς 
Σάρδεις, τοῦ φανέρωσε τὸ χτύπημα καὶ τὸ θάνατο τοῦ παιδιοῦ. 
[44.1] Καὶ ὁ Κροῖσος συντριμμένος ἀπὸ τὸ θάνατο τοῦ γιοῦ του, χτυπιόταν 
ἀκόμη πιὸ πολύ, ποὺ τὸ γιό του τὸν σκότωσε ἐκεῖνος ποὺ ὁ ἴδιος ἐξάγνισε 
ἀπὸ φονικό. [44.2] Μέσα στὸν σκληρὸ πόνο ποὺ τοῦ ἔφερνε ἡ συμφορά 
του, καλοῦσε μάρτυρα τὸ Δία, ὡς θεὸ τῆς κάθαρσης, γιὰ ὅσα ἔπαθε ἀπὸ 
τὸν ξένο, καλοῦσε τὸν προστάτη τοῦ σπιτιοῦ καὶ τῆς φιλίας, ὀνομάζοντας 
τὸν ἴδιο πάλι θεό· τὸν προστάτη τοῦ σπιτιοῦ, γιατὶ μέσα στὸ σπίτι του 
δέχτηκε τὸν ξένο καὶ δίχως νὰ τὸ ξέρη ἔτρεφε τὸ φονιὰ τοῦ παιδιοῦ του· τὸ 
θεὸ τῆς φιλίας, γιατὶ μόλο ποὺ τὸν ἔστειλε ὡς φύλακα τοῦ γιοῦ του, τοῦ 
βγῆκε ὁ χειρότερος ἐχθρός. 
[45.1] Σὲ λίγο φάνηκαν καὶ οἱ Λυδοὶ κρατώντας στὰ χέρια τους τὸν νεκρό, 
ἐνῶ ἀπὸ πίσω ἀκολουθοῦσε ὁ φονιάς. Στάθηκε μπρὸς ἀπὸ τὸ νεκρὸ σῶμα 
καὶ πρόσφερνε τὸν ἑαυτό του στὸν Κροῖσο, τείνοντάς του τὰ χέρια, καὶ τὸν 
παρακαλοῦσε νὰ τὸν σφάξη πάνω στὸν νεκρό, ἐνῶ ταυτόχρονα 
μνημόνευε καὶ τὴν πρώτη του συμφορὰ καὶ πλάι σʹ ἐκείνη πὼς ἀφάνισε 
τὸν ἄνθρωπο ποὺ τὸν ἐξάγνισε, καὶ ἔτσι ἡ ζωὴ τοῦ ἔγινε ἀβάσταχτη. [45.2] 
Στὸ ἄκουσμα αὐτῶν τῶν λόγων ὁ Κροῖσος συμπονεῖ τὸν Ἄδραστο, κι ἂς 
ἦταν βυθισμένος ὁ ἴδιος στὴ δική του τόσο μεγάλη συμφορά, καὶ τοῦ λέει: 
ʺΞένε, ἔχω ἀπὸ ἐσένα ὅλη τὴ δικαιοσύνη, ἀφοῦ ὁ ἴδιος καταδικάζεις τὸν 
ἑαυτό σου σὲ θάνατο. Δὲν εἶσαι ἐσὺ αὐτῆς τῆς συμφορᾶς μου ὁ αἴτιος, 
παρὰ ὅσο ἄθελά σου ἔγινες ὄργανό της, ἀλλὰ θαρρῶ κάποιος ἀπὸ τοὺς 
θεούς, ποὺ ἀπὸ καιρὸ μοῦ φανέρωσε τί μοῦ ἔμελλε νὰ πάθωʺ. [45.3] Ὀ 
Κροῖσος λοιπὸν ἔθαψε, ὅπως ταίριαζε, τὸ γιό του. Ὄμως ὁ Ἄδραστος, ὁ 
γιὸς τοῦ Γόρδου γιοῦ τοῦ Μίδα, αὐτὸς ποὺ στάθηκε φονιὰς τοῦ ἀδελφοῦ 
του καὶ φονιὰς αὐτοῦ ποὺ τὸν ἐξάγνισε, ὅταν σκόρπισαν ὅλοι καὶ ἔγινε 
ἡσυχία γύρω ἀπὸ τὸ μνῆμα, μέσα στὴ συναίσθησή του ὅτι εἶναι, ἀπὸ τοὺς 
ἀνθρώπους ποὺ γνώρισε ὁ ἴδιος στὴ ζωή του, ὁ πιὸ συφοριασμένος, 
σφάζεται πάνω στὸν τάφο

Σελίδα 16 από 16

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful