INTELIGENTNI TRANSPORTNI SISTEMI

1. Osnovna definicija ITS-a.
Inteligentni transportni sistemi (ITS) predstavljaju primjenu informacionih,
komunikacijskih i upravljačkih tehnologija za poboljšanje operacija na transportnoj mreži
(uštedu vremena, povećanje kvalitete življenja, smanjenje štetnih utjecaja na okoliš te
poboljšanja ekonomske produktivnosti i komercijalnih aktivnosti) i zasnivaju se na tri
ključna pojma: informacija, komunikacija i integracija.
2. Koje su očekivane koristi od uvoĎenja ITS-a?

 Smanjenje nezgoda (npr. Sistemi za kontrolu brzine, detekcija iznenadnih
događaja, nadziranje vremenskih i mikroklimatskih uslova, sistemi za sprječavanje
sudara itd.).
 Smanjenje zagušenja (npr. Upravljanje potražnjom, efikasnost mreže, model
poticanja pomoći).
 Nadziranje i zaštita okoliša
 Produktivnost i operativna efikasnost
 Komfor za korisnike.

3. Četiri glave grupe stakeholdera (korisnici, zainteresovane skupine).

 vlasnici i upravitelji transportne mreže ( mrežni operatori)
 vozači vozila i skup operatera korisnika mreže
 putnici, špediteri (otprema robe) i drugi transportni korisnici
 Gradski planeri i regionalne uprave.

4. Koji su ključni elementi za razvoj ITS-a?

 Okviri za razvoj (moderna tehnologija, određivanje primjenjene strukture
planiranja...)
 Koordinacija razvoja ( konsultiranje interesa od strane lokalnih partnera,
transportnih operatera, pokretanje inicijative itd.)
 Sustavni pristup
 Tehnički koncept (primjena informacionih i upravljačkih tehnologija)
 Sustavna arhitektura
 Ključne tehnologije (mikrovalovi, infracrveni signali, GPS...)



5. Šta je umjetna inteligencija i atribut „inteligentni“ u kontekstu ITS-a?
Atribut inteligentni u kontekstu ITS-a odnosi se na sposobnost prikupljanja podataka i
obrade tako da se postiže bolje i prilagodljivo ponašanje prometnog odnosno transportnog
sustava. Umjetna inteligencija je znanost i tehnologija izradbe strojeva koji su
sposobni za obavljanje aktivnosti koje zahtijevaju ljudsku inteligenciju.

6. Koncept inteligentnih agenata.
Agent je općenito definiran kao entitet (osoba, programski modul ili
objekt) koji prikuplja informacije i za nekog drugog samostalno djeluje u
ostvarivanju postavljenog cilja. Djelovanje inteligentnih agenata može se
promatrati u tri osnovne dimenzije:
- razina samostalnosti i odgovornosti
- razina inteligencije
- razina pokretljivosti
7. Pojam i vrste voĎenja.
Vođenje je postupak ostvarivanja svrhe i ostvarivanja konkretnih ciljeva na osnovi
prikupljanja i obrade informacija o okruženju, stanji i/ili izlazu objektnog sustava.
Sa stajališta prometa relevantne su vrste vođenja: unaprijedno vođenje (upravljanje), vođenje
pomoću povratne veze ( regulisanje), adaprivno vođenje i vođenje pomoću sustava koji uče.

8. Nabrojati minimalno pet funkcionalnih područja ITS-a (prema ISO
meĎunarodnoj normizaciji).
- Informisanje putnika
- Upravljanje prometom i operacijama
- Javni prijevoz
- Sigurnost u cestovnom saobraćaju
- Nadzor vremenskih uslova i okoliša

9. Primjena GPS-a i DGPS-a u ITS aplikacijama.
- Određivanje pozicije, najbliže ačke ili vozila
- Povezivanje GPS antene sa navigacijskim sistemom i vođenje do odredišta
- Sigurnosne aplikacije i zaštita vozila i vozača.

10. Na čemu se temelje navigacijski sistemi vozila?
- zemaljskim sistemima (korištenjem GSM, UMTS i drugih sistema)
- satelitskim navigacijskim sistemima (GPS, GLONASS, EutelTracks i dr.) koji
omogućuju pokrivenost na onim područjima koja zemaljski sistemi ne pokrivaju.

11. ITS usluge rutni vodič i navigacija (Route Guidance and Navigation –RGN)
mogu biti:
- Autonomni rutni vodič
- Centralizovan dinamički rutno vodič
- Dualni mod rutnog vodiča
Centralizirani i dualni način rada rutnog vodiča omogućuju obradu stvarnovremenskih
podataka o saobraćaju, dok autonomni rutni sistemi to ne omogućuju.

12. Zahtjevi korisnika i interes davatelja usluga RGN.
- Pozicijska preciznost,
- Vrijeme odziva servisa (“real-time” prezentacija),
- Korištenje mobilnog ćelijskog sistema za dvosmjernu komunikaciju sasredišnjim
računarom (GSM - GPRS)
- Zaštita privatnosti korisnika
- Integracija sa drugim lokacijskim sistemima.

13. Šta čini autonomni navigacijski sistem ugraĎen u vozilo?
- Navigacijsko (on board) računalo
- GPS (DGPS) ili drugi prijemnik
- Senzori na kotačima vozila
- Magnetni kompas
- CD ili DVD player
- Cestovna digitalna mapa (pohranjena na CD ili DVD)

14. Kako funkcioniše centralni dinamički rutni vodič?
Centralizirani dinamički rutni vodič dodatno zahtijeva dupleksnu komunikaciju vozila
sa središnjim računalom u saobraćajno-informacijskom centru.
Takva komunikacija realizira se:
 korištenjem GSM/GPRS veze
 bežične (infracrvene) komunikacije sa usmjerivačima (beacons) smještenim na
raskrsnicama.



15. Šta predstavlja „Globalni navigacijski satelitski sistem“ GNSS(Global
Navigation Satelite System)?
Osim američkoga "globalnoga pozicijskog sistem" GPS, koristi se i ruski sistem
GLONASS, a u pripremi je i europski satelitski sistem Galileo.
Naziv "globalni navigacijski satelitski sistem" GNSS (Global Navigation Satelite
System) pokriva ta tri sistema te nove slične sisteme koji će biti lansirani. Preciznost
određivanja pozicije kod diferencijalnih sistema je u okviru 1,5 metra.
16. Koliko satelita ima GPS, a koliko ih je potrebno za odreĎivanje tačne
lokacije?
GPS ima ukupno 24 satelita s visinom putanje 20.183 km uz vrijeme obilaska Zemlje
od 11 sati i 58 minuta. U svakom trenutku korisniku je na raspolaganju 6 do 11 satelita
tako da prijamnik za pozicioniranje odabire četiri najpovoljnija.
17. Podjela komunikacijskih sistema u zavisnosti od veličine oblasti (zone)
pokrivanja.
U zavisnosti od veličine oblasti (zone) pokrivanja, generalno mogu se podijeliti na
komunikacione sisteme za:
 velike domete (long range communications)
 kratke domete (short range communications)
 veoma kratke domete (very short range communications)

18. Koje su vrste radio veza?

Jednosmijerne: ka svim korisnicima (broadcast, call ili paging),
Dvosmijerne:
 Unicast između samo dva korisnika
 Multicast u okviru specificirane grupe korisnika

19. Šta svrstavamo u bežične komunikacije velikog dometa?

 Satelitske komunikacione sisteme
 Zemaljske radiodifuzne sisteme: RDS DAB DVB S-DVB T-DVB
 Mobilne celularne mreže u okviru WWAN (Wireless Wide Area Networks): (2G
(GSM), 2.5G (HSCSD, GPRS, EDGE), 3G (UMTS), 3.5G (HSDPA), 4G – Sve ove
mreže karakteriše velika zona pokrivanja (do 20km), ali male brzine prenosa (max do
2Mb/s upstream)
 Fiksni i mobilni širokopojasni bežični linkovi u okviru WMAN (Wireless Metro Area
Networks): (WiMAX – IEEE 802.16)
20. Šta svrstavamo u bežične komunikacije kratkog dometa?

 Mreže zasnovane na IEEE 802.11 familiji standarda u okviru WLAN (Wireless Local
Area Networks): Ove mreže karakterišu male zone pokrivanja (približno 250m) ali
velike brzine prenosa (do 54 Mb/s). Od posebnog značaja za ITS je standard IEEE
802.11p koji se posebno razvija u okviru komunikacionih sistema kratkog dometa
(Dedicated Short Range Communications – DSRC) kao standard za bežični pristup u
vozilima u pokretu.

21. Šta svrstavamo u bežične komunikacije veoma kratkog dometa?

- Radio linkove kratkog dometa u okviru WPAN (Wireless Personal Area
Networks):
- Bluetooth, ZigBee, UWB-ultrawideband – komunikacije unutar vozila (in-vehicle
communications).

22. Satelitski komunikacioni sistemi.
 GEO = Geostationary Earth Orbit Geostacionarna (kružna) orbita na visini od
približno 36000km
 MEO = Medium-Earth Orbit kružna ili blago eliptična orbita na visinama od 5 000 do
12000 km (ili više) iznad Zemljine površine (između GEO i LEO).
 LEO = Low-Earth Orbit kružna ili blago eliptična orbita na visinama od 500 do 1500
km iznad Zemljine površine.

23. Šta predstavljaju zemaljski radiodifuzni sistemi?

- Prenos podataka: FM-RDS (Radio Data System) RDS signal se prenosi
zajedno sa audio signalom u UKT FM području (88-108MHz). Brzina
prenosa informacija je oko 1kbps (730 bps, što je skoro 100 karaktera u
sekundi).
- Prenos audio signala: DAB-T (Digital Audio Broadcasting - Terrestrial) –
frekvencija za T-DAB je 174-240 MHz; razmatra se i viši frekvencijski
opseg od 1452 – 1492 MHz. Brzina prenosa podataka za kompletan DAB
signal je 2.4Mb/s.
- Prenos video signala: DVB-T (Digital video Broadcast-Terrestrial)-
evropski standard za digitalnu TV posredstvom zemaljskih radiodifuznih
predajnika (VHF/UHF).

24. Javne celularne mreže za mobilne komunikacije.

 1G: analogni prenos govora
 2G: digitalni prenos govora + podaci malim brzinama (9.6kb/s)
 2.5G: GPRS (max do 172,2kb/s), EDGE (do 384kb/s)
 3G: UMTS (max do 2Mb/s)
 3.5G: HSDPA (do 10Mb/s) video streaming, širokopojasni prenos podataka
 4G: potpuna IP bazirna mreža (do 100Mb/s)

25. Šta predstavlja Mobilni Wi-Max?

Wi-Max sistemi omogućavaju širokopojasni prenos podataka uz potpunu
mobilnost korisnika uključujući i handover, sa zadovoljavajućim QoS, pri
brzinama kretanja vozila većim od 70km/h Za mobilne korisnike očekuje se prenos
do 15Mb/s unutar oblasti do oko 1-3 km u prečniku.

26. Šta su Namjenske komunikacije kratkog dometa – Dedicatet Short Range
Communications (DSRC)?

U osnovi, DSCR komunikacioni sistemi za vozila sastoje se iz dve grupe
komunikacionih tačaka. Jednu grupu čine vozila a drugu grupu čini oprema duž
puta. Shodno tome, moguća su dva tipa komunikacija:
 Komunikacija vozilo-vozilo (V2V), (Vehicle to Vehicle Communication)
 Komunikacija vozilo-putna infrastruktura (V2I), (Vehicle to Infrastructure
Communication)

27. Koje su aplikacije V2V i V2I komunikacija?

 Davanje upozorenja za izbjegavanje sudara
 Slabo vidljiva vozila
 Približavanje zaustavljenoj koloni vozila/ mestu saobraćajne nezgode
 Otkrivanje prepreke na putu
 Promjena saobraćajne trake pri kretanju
 Nadgledanje saobraćaja i stanja na putu i upravljanje saobraćajem
 Promenljiva saobraćajna signalizacija
 Promjena ograničenja brzine kretanja
 Pomoć vozačima
 Parkiranje vozila,
 ACC(adaptive cruise control), kretanje u traci
 Plaćanje putarine/parkinga
 Optimizacija ruta
 Pristup Internetu
 Pružanje raznih informacija putnicima/turistima
 Zabavni sadržaji

28. Šta je RFID – identifikacija pomoću radio talasa (Radio Frequency
Identification)?
- RFID - identifikacija pomoću radio talasa (2,4GHz , 5.8GHz ili drugi).
- RFID je savremena tehnologija koja se zasniva na daljinskom prijemu
podataka brzinama od 9.6 do 115kbit/s pomoću primopredajnika (RFID
tag-ova) na malim udaljenostima (od nekoliko cm do nekoliko metara),
- Moguće brzine kretanja vozila do 300km/h

29. Nabrojati neke od najpoznatijih aplikacija ITS-a.

 Elektronska naplata putarine
 Sistem poziva za hitne slučajeve (eCall)
 Ograničene saobraćajne zone sa naplatom korištenja
 Sistem za automatsku detekciju registarskih tablica
 Sistem za automatsko sankcionisanje prekršaja
 Dinamičko upravljanje svetlosnom signalizacijom
 Inteligentni sistemi za praćenje tokova saobraćaja

30. Objasniti „Sistem za automatsko sankcionisanje prekršaja“.

Sistem kamera za praćenje saobraćaja se koristi za nadgledanje ponašanja svih
učesnika u saobraćaju. Glavni cilj ovog sistema je da uoči vozila koja čine
prekršaje kao što su prekoračenje brzine ili neko drugo odstupanje od saobraćajnih
propisa, da automatski identifikuje prekršioca na osnovu njegove registarske
tablice i da mu uruči odgovarajuću kaznu za taj prekršaj.
Sve kamere su povezane sa centralnim sistemom za nadzor gdje posebno obučeni
operatori ili specijalno dizajniran softver na osnovu prikupljenih podataka
registruju prekršaje i na osnovu baze podataka o vozilima prosleđuju odgovarajuće
kazne za učinjene prekršaje.