You are on page 1of 14

Sveuilite u Splitu

Sveuilini studijski centar za strune studije


ODSJEK: Informacijske tehnoloije
SE!I"#$SKI $#D
Ekstremi u zatvorenom podruju
Student: %ladimir %rankulj
ODSJEK I S&#&'S: Informacijske tehnoloije( izvanredni
)$ED!E&: #naliza *
)$ED!E&"I "#S&#%"IK: Ivo +aras( predava
Split( veljaa( *,-,
Sadraj:
Sadr.aj:///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////-
-/'%OD////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////*
*/0'"K1IJE %I2E %#$IJ#+3I///////////////////////////////////////////////////////////////////4
5/Ekstremi u zatvorenom podruju///////////////////////////////////////////////////////////6
4/3iteratura////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////-5
1. UVOD
1.1. to su ekstremi?
U matematici, minimum i maksimum, ili jednom rjeju ekstrem, opisuju
minimalnu, odnosno maksimalnu vrijednost neke funkcije.
Teorem ekstrema glasi:
Ako je funkcija y = f!" neprekidna na zatvorenom intervalu #a,$%, tada
funkcija posjeduje i minimum i maksimum na odre&enom intervalu.
'e&utim, teorem ne opisuje nain do$ivanja ovi( vrijednosti.
)rije svega, ekstremi se tre$aju klasificirati u dvije grupe:
* lokalni ekstremi
* glo$alni ili apsolutni ekstremi
+adalje, razlikuju se i po $roju varija$li, odnosno osi. ,a poetak -e se
razmatrati ekstremi na funkcijama s jednom varija$lom, op-eg o$lika y =
f!".
1.2. Maksimum i Minimum
.efinicija maksimuma minimuma" glasi: 'aksimum '" ili minimum m"
funkcije y = f!" jest takva vrijednost f!/" za koje vrijedi nejednad0$a:
f!/ 1 (" 2 f!/" za maksimum"
f!/ 1 (" 2 f!/" za minimum"
za po volji uzete male vrijednosti ( pozitivne i negativne. +a taj nain u
tokama maksimuma minimuma" vrijednost f!/" je ve-a ili manja" od
svi( susjedni( vrijednosti funkcije.
+u0an uvjet za maksimum ili minimum neprekinute funkcije:
+eprekinuta funkcija mo0e imati maksimum ili minimum samo u onim
tokama, u kojima je derivacija ili jednaka nuli ili uop-e ne postoji.
3z ovoga se da zakljuiti kako za odre&ivanje toke stacionarne toke" u
kojima tra0imo minimum ili maksimum deriviramo funkciju te
izjednaujemo s nulom.
Uzmimo primjer neprekidne funkcije y = f!":
+ajprije prona&emo toke koje zadovoljavaju nu0ni uvjet f4!" = /
stacionarne toke": 3zraunamo derivaciju f4!" i na&emo sve realne
korijene !5, !6, 7, !n jednad0$e y = f4!" = /.
)otom svaki od korijena uspore&ujemo na jedan od naina:
a" Uspored$a predznaka derivacije
Ako predznak f4!" se mjenja sa 1 na 8 tada za ! = !5 imamo
maksimum, a u protivnom minimum. Ukoliko predznak ostane
nepromjenjen, tada nemamo ni minimum ni maksimum.
$" 'etoda vi9i( derivacija
Uvrstimo svaki korijen !5 u drugu derivaciju f44!". Ako je f44!" 2 /, tada
za ! = !5 imamo maksimum, a za f44!" : / imamo minimum.
+A);'E+A: ;va metoda mo0e $iti primjenjena u onim sluajevima
kada za ! = !5 postoje derivacije vi9eg reda.
;p-e pravilo: Ako je red prve derivacije, koja nije nula za ! = !5, paran,
tada f!" ima za ! = !5 maksimum i minimum, 9to zavisi dali je
derivacija negativna ili pozitivna. Ako je taj red neparan, tada funkcija
nema ekstreme za ! = !5.
sl. 5 'inimum i maksimum neprekidne funkcije
2. FUNKCIJE VIE VARIJABLI
sl.6 <lo$alni i lokalni ekstremi
2.1. Lokalni ekstremi
=okalne ekstreme predstavljaju minimum i maksimum ako postoje" kada
je domena ograniena na dovoljno malen interval ulazni( vrijednosti.
+eka je c toka unutar domene funkcije y = f!". Tada funkcija f!":
a" ima lokalni minimum u toci c onda i samo onda kada je f!" > fc" za
sve !n na nekom otvorenom intervalu koji sadr0i toku c.
$" ima lokalni maksimum u toci c onda i samo onda kada je fc" > f!" za
sve !n na nekom otvorenom intervalu koji sadr0i toku c.
2.1.1. Odreivaje !"#a!"$ %ii%&%a i %a#'i%&%a
Uzmimo funkciju u = f!5,!6,7,!n".
Ta -e funkcija u toci Ta5,a6,7,an" imati:
* lokalni minimum fa5,a6,7,an" ako za svaku toku
T?a5 1 d!5, a6 1 d!6,7, an 1 d!n" vrijedi nejednakost:
fT? " : fT"
* lokalni maksimum fa5,a6,7,an" ako za svaku toku
T?a5 1 d!5, a6 1 d!6,7, an 1 d!n" vrijedi nejednakost:
fT? " 2 fT"
+e-e $iti ekstrema ako u toci T totalni prirast funkcije mjenja
predznak.
2.2. Globalni ili apsolutni ekstrem
<lo$alni ekstrem za razliku od lokalnog dozvoljava da se glo$alni ekstrem
nalazi u vi9e toaka pa ak i na nekom intervalu. +a primjer, za prikazanu
funkciju
f : #a,j% : @ A vrijedi sljede-e:
* ni jedna toka u intervalu #a,$% nije ni lokalni, niti glo$alni ekstremB
* u toci c funkcija ima lokalni minimum, ali ne i glo$alni minimumB
* u toci d funkcija ima lokalni maksimum, ali ne i glo$alni maksimumB
* sve toke u intervalu #e,f% su toke glo$alnog minimuma, a ni jedna nije
toka lokalnog minimumaB
* u toci g funkcija istovremeno ima lokalni i glo$alni maksimumB
* u toci i funkcija ima lokalni minimum
)odaci su izvueni sa sl. C.
Dl. C Ekstremi u prostoru
(. E#')re%i & *a)v"re"% +"dr&,j&
3.1. Teorem
Ako je funkcija f neprekidna na zatvorenom skupu ., i ako funkcija f
posti0e ekstremnu vrijednost na tom skupu, onda se to mo0e desiti samo
u toci lokalnog ekstrema ili na ru$u podruja.
Ako je funkcija uz to i ograniena na zatvorenom skupu ., tada ona na
tom skupu mora dosti-i ekstremne vrijednosti.
U tom sluaju tre$a izraunati ne samo lokalne ekstreme u tom podruju,
ve- i najve-e vrijednosti funkcije na ru$u tog podruja, a zatim me&u njima
najve-u i najmanju vrijednost funkcije.
(.1.1. De-ii.ija a+'"!&)"$ %ii%&%a:
Uzmimo da je y/ apsolutni minimum funkcije f!" na nekom zatvorenom
intervalu, tada -e i samo tada $iti y/ > f!" za sve !n u tom intervalu.
)ro9irenje definicije:
Ako je f!" neprekidna funkcija u zatvorenom intervalu, tada -e
apsolutni minimum $iti najmanja vrijednost funkcije f!", odnosno
manja od svi( lokalni( minimuma i krajnji( toaka.
(.1.2. De-ii.ija a+'"!&)"$ %a#'i%&%a
Uzmimo da je y/ apsolutni maksimum funkcije f!" na nekom
zatvorenom intervalu, tada -e i samo tada $iti y/ E f!" za sve !n u tom
intervalu.
)ro9irenje definicije:
Ako je f!" neprekidna funkcija u zatvorenom intervalu, tada -e
apsolutni maksimum $iti najve-a vrijednost funkcije f!", odnosno ve-a
od svi( lokalni( maksimuma i krajnji( toaka.
3.2. Primjeri
a7 Izraunati ekstreme funkcije f89(:7 ; 9 < : nad podrujem
D = 9
*
< :
*
> -/
5. =okani ekstrem
0 1
0 1
=

y
f
x
f
+ema lokalni( ekstrema
__________ __________
'e&utim na ru$u D k = podruja .7 !
6
1 y
6
> 5 tj. na kru0nici:
[ ] 2 , 0
sin
cos
...

=
=
t
t y
t x
K
Dada funkcija z = !1y do$ija o$lik:
t t z cos sin + =
3 na danoj kru0nici mo0e imati ekstremne vrijednosti.
3z toga proizlazi:
4
1 0 sin cos
1
,

= = = = t tgt t t z
ili
4
5
2

= t
MAX z t t z < = 0 )
4
( cos sin
, , , ,

za
4
1

= t
MIN z > + = 0
2
2
2
2
)
4
5
(
, ,

za
4
5
2

= t
3z toga proizlazi:
za
2
2
,
2
2
4
= = = y x t


za
2
2
,
2
2
4
5
= = = y x t

.o$ivene toke su toke lokalnog ekstrema. D o$zirom da ovdje
imamo funkciju zadanu na zatvorenom skupu
[ ] 2 , 0
, pa se tre$a
izraunati i vrijednosti funkcije z u ru$nim tokama.
Fako je z/" = z6G" = 5, na ru$u nema ekstrema.
.akle u toci )
2
2
,
2
2
(
1
T je 2
max
= z ,
a u )
2
2
,
2
2
(
2
T je 2
min
= z
?7 Odrediti ekstreme funkcija z ; 9
*
@ *:
*
< 49: @ 6: A- na
skupu D B89(:7C$
*
D 9 E ,( : E ,( 9 < : > 5F/
5. ;dre&ivanje lokalnog ekstrema:
______ __________
0 4 4
0 6 4 2
= + =

= + =

x y
y
z
y x
x
z

}
1
1
0 6 6
______ __________
0 4 4
0 6 4 2
=
=
=
= +
+ = +
y
x
x
x y
y x
Dtacionarna toka je T5,5".
6. ;dre&ivanje ekstrema na granici
6.5. +a dijelu
[ ] 3 , 0 , 0 x y =
3
6 2 ) ( '
1 6 ) 0 , (
2
=
=
= =
x
x x z
x x x z z
+ema stacionarni( toaka unutar intervala
+a ru$u segmenta je:
10 ) 0 , 3 (
1 ) 0 , 0 (
=
=
z
z
6.6. +a dijelu
[ ] 3 , 0 , 0 y x =
0
4 ) ( '
1 2 ) , 0 (
2
=
=
= =
y
y y z
y y z z
+ema stacionarni( toaka unutar intervala
+a ru$u segmenta je:
19 ) 3 , 0 ( = z
6.C. +a dijelu
[ ] x y x =3 , 3 , 0
5
9
10
18
18 10 ) ( '
19 18 5
1 6 4 12 12 12 18
1 6 ) 3 ( 4 ) 3 ( 2 ) 3 , (
2
2 2 2
2 2
= =
=
+ =
= + + =
= + = =
x
x x z
x x
x x x x x x
x x x x x x x z z
5
6
5
9 15
5
9
3 =

= = y
pa je stacionarna toka:
).
5
6
,
5
9
( ) , ( = y x
5
4
25
20
25
25 180 216 72 81
1
5
36
25
216
25
72
25
81
1 6 4 2
2 2
= =
+
=
+ =
+ =
z
z
z
y xy y x z
C. +a poslijetku, odrediti kandidate toaka glo$alnog ekstrema:
) , ( y x ) , ( y x z
)
5
6
,
5
9
(
) 3 , 0 (
) 0 , 3 (
) 0 , 0 (
) 1 , 1 (
MAX
MIN

5
4
19
10
1
4
c7 Odrediti najveGu i najmanju vrijednost funkcije
y x xy y x z + + + =
2 2
u podruju:
{ } 3 , 0 , 0 | ) , (
2
+ y x y x R y x D
-/ Stacionarne toke
1
2 2
0 1 1 2
1
3 3
0 3 3
____ __________
2 | 0 1 2
0 1 2
___ __________
1 2
1 2
=
=
= + +
=
=
= +
+

= +
= +
+ =

+ =

x
x
x
y
y
y
x y
y x
x y
y
z
y x
x
z
Dtacionarna toka ' je *5,*5"
a, pripadaju-i z:
1
2 2
1 1 1 1 1 1 MIN z
y x xy y x z
= + =
+ + + =
Hrijednost z je jedan od kandidata za glo$alni minimum.
*/ Istra.ivanje toaka na ru?u podruja @ tra.enje minimuma i
maksimuma
6.5. 0 = x y y z + =
2
Uvjet:
0 3 y
0 ) 0 ( = z
1
2
6 3 9 3 ) 3 ( ) 3 ( MAX z = = =
Stacionarna toka:
2
1
1 2
_________
1 2
,
=
=
+ =
y
y
y z
Dtacionarna toka '5
)
2
1
, 0 (
2
2
4
1
2
1
4
1
)
2
1
( 0 )
2
1
( 0 )
2
1
( 0
MIN z
z
= =
+ + + + =
6.6.
0 = y
x x z + =
2
Uvjet: 0 3 x
0 ) 0 ( = z
2
2
6 3 9 3 ) 3 ( ) 3 ( MAX z = = =
Stacionarna toka:
2
1
1 2
__________
1 2
,
=
=
+ =
x
x
x z
Dtacionarna toka '6
) 0 ,
2
1
(
3
2 2
4
1
2
1
4
1
0 )
2
1
( 0 )
2
1
( ) 0 ( )
2
1
(
MIN z
z
= =
+ + + + =
Hrijednost z je analogna vrijednosti z iz pret(odnog koraka.
6.C.
x y = 3
Uvjet: 0 3 x
____ __________ __________ __________
6 6 27 27 ) 3 (
6 3 9 ) 3 ( 3 ) 3 (
6 6 ) 0 ( 9 ) 0 ( 3 ) 0 (
6 9 3
3 3 6 9
) 3 ( ) 3 ( ) 3 (
3
2
3
2
2
2 2 2
2 2
MAX z
z
MAX z
x x z
x x x x x x x z
x x x x x x z
= + =
+ =
= + + =
+ + =
+ + + + + + =
+ + + =
Stacionarna toka:
'
0 6 9 3
2
= + + x x
2
3
2
3
3
2
3
6
9
0 9 6
=
+ =
=
=
= +
y
y
x
x
x
Dtacionarna toka 'C
)
2
3
,
2
3
(
4
2
4
3
4
24 54 27
6
2
27
4
27
6
2
3
9 )
2
3
( 3
MIN z
z
=
+
= + =
+ =
5/ Fada se sve vrijednosti usporede, jasno je vidljivo da je maksimum
6, a minimum A-.
/. Li)era)&ra
K"JIHE:
5. =ugi-, .0evad: 'atematika 6, C. izdanje, Iakultet elektrote(nike strojarstva i
$rodogradnje, 6//J
6. <rupa pisaca: ,adaci i rije9eni primjeri iz vi9e matematike s primjenom na te(nike
nauke, C. izdanje, Te(nika knjiga, 5KLM
C. Dlapniar 3van, 'atematika 6, 3nternet izdanje, Iakultet elektrote(nike strojarstva i
$rodogradnje, 6/5/
I"&E$"E&SKE S&$#"I1E:
5. (ttp:NNOOO.mat(.oregonstate.eduN(omeNprogramsNundergradNPalculusQuestDtudy<uides
NvcalcNminRma!NminRma!.(tml
6. (ttp:NNen.Oikipedia.orgNOikiN'a!imaRandRminima
C. (ttp:NNOOO.mat(.comNta$lesNderivativesNe!trema.(tm
I3#"1I
5. +epoznati autor: 'a!ima and minimaB Iunctions of tOo varia$les