Filozofski fakultet

Beograd





Istorija Starog istoka




1. Hronološki okviri Starog istoka
2. Pisma Starog istoka
3. Ranodinastički period Mesopotamije 3100-2330
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.












Hronološki okviri Starog istoka


Region: Oblast koja se podrazumeva pod pojmom „Stari istok“ obuhvata prostor koji se
prostire od Anadolije i Egipta na zapadu, preko Levanta (savremene drţave Izrael, Liban,
Jordan,Sirija),do Mesopotamije (današnji Irak) i zadire u prostor Irana.

Hronološki okviri: Kao donja hronološka granica moţe se uzeti 10 000-a godina kada
nastaju prve sedelačke zajednice pa sve do 3100-e godine kada nastaju prva urbana
sloţena društva.Krajem IV milenijuma ovakve zajednice posvedočene su skoro na celom
prostoru Starog istoka.
Kao gornja hronološka granica uzima se tradicionalno 334.godina pre Hrista i
makedonsko osvajanje Persijskog carstva.

Termin „Stari istok“ Ovakav termin je evropocentričan i modernog je porekla.U
geografskom pogledu ispravnije bi bilo reći Zapadna Azija,ali u tom slučaju Stari Egipat
ne bi pripadao grupi staroistočnih drţava, tako da je ovaj termin ostao kao jedini moguć.

Izum pisma: U drugoj polovini IV milenijuma, tačnije između 3200 i 3000.g pne
pojavljuju se pisana svedočanstva koja poseduju dosledan smisao i postaju vaţan činilac
funkcionisanja drţave.Kao početak istorijske epohe uzima se 3100.godina pre naše ere
što odgovara početku „bronzanog doba“.

Relativna hronologija: U drţavama Starog istoka vreme se nije računalo u odnosu na
određeni događaj kojim je započinjala era, već su se godine beleţile u odnosu na vaţne
pojave i događaje. Na primer: „u godini kad je poplava odnela bedeme“,“u godini kada je
vladar Kiša porazio Uruk“,“10 godine Hamurabijeve vladavine“

Najznačajniji izvori za određivanje hronologije Starog Egipta su:
1. Torinski carski papirus
2. Lista iz Abidosa
3. Lista iz Karnaka
4. Manetonova Istorija Egipta

Limu hronike: Svake godine u Asiriji su se birali „limu“ činovnici, po kojima je godina
nosila i ime.Oni su sastavljali tzv „limu liste“ ili hronike u kojima su beleţili najznačajnije
događaje vezane za tu godinu.

Stratigrafija: Mnogi događaji mogu se datovati samo u okviru sleda događaja ili
hronološke sekvence (relativna hronologija). Ovakvo datovanje nastaje kao rezultat
arheoloških istraţivanja.Istraţivanjem lokaliteta naseljenih mesta otkrivaju se ostaci
građevina koji su pripadali različitim periodima.Analiza niza ili preseka slojeva u
arheologiji naziva se s t r a t i g r a f i j a.

Metoda C14 : je jedna od metoda koja se koristi u arheologiji kao tehnika
datovanja.Poluperiod raspada C14 je 5 730 godina.Njegova koncentracija u atmosferi u
ţivim bićima je relativno konstantna; uginućem bića prestaje unošenje ugljenika te se
izotop C14 smanjuje.Metoda se moţe primeniti na sve materijale organskog kao i na
neke neorganskog porekla, i daje najbolje rezultate za vremenski raspon od 1 000 do 50
000 godina.

Dendohronologija: se zasniva na merenju i analizi godišnjih prstenova rasta na
preseku stable.Ova metoda se uglavnom koristi za datovanje i praćenje klimatskih uslova
tokom poslednjih 10 000 godina.

Hronologija države Mesopotamije: ona počinje od perioda Akada negde oko 2300
godine, i rekonstruiše se na osnovu lista vladara, naziva godina, natpisa, hronika i
arheoloških metoda datovanja. Period Sumera od 2900 do 2300 godine zasniva se na
relativnom hronološkom sledu.Zahvaljujući tome što se u pisanim izvorima pomenulo
pomračenje Sunca iz 763 i pomračenju Meseca iz 523.godine pne uspostavljeno je
pouzdano datovanje asirskih vladara i gotovo svih novovavilonskih i persijskih kraljeva.
Postoje 3 vrste hronologije:
- Visoka (Hamurabi 1848-1806)
- Srednja (Hamurabi 1792-1750)
- Niska (Hamurabi 1728-1686)


Pisma Starog Istoka

Najstariji pisani dokumenti otkriveni su u Uruku i pripadaju sredini IV
milenijuma.Brojni crteţi činili su elemente ovog pisma pa su oni definisani kao
piktogrami ili slikovno pismo.

Pisma Starog Istoka su:

1. Klinopis (klinasto pismo)
2. Hijeroglifsko pismo
3. Alfabet

Logogrami – to su znakovi koji predstavljaju simbole za određene reči ili pojmove.

Ideogrami – to su znakovi koji označavaju neke ideje.

Silabogrami – znaci kojima su se beleţili slogovi

Determinativi - sličice koje su stajale pored nekog znaka i imale za cilj da pojasne ono
što je bilo napisano.

Arheološka nalazišta: Tablice ispisane logogramima pored Uruka pronađene su i u
Suzi,Tel Braku,Kubaba Kabiru i Ninivi.

Sumerski klinopis: Sumerski jezik ne pripada ni jednoj danas poznatoj porodici
jezika.Pisari su pisali na mekom materijalu (prvenstveno glini) uz pomoć koso zasečene
pisaljke koja se nazivala stilus. Početkom III milenijuma tekstovi ispisivani klinopisom
počinju da se pišu s leva na desno a znaci se rotiraju za 90˚.

Semitska porodica jezika deli se na sledeće grupe:

1. Istočnosemitski jezici
a. Akadski (2500 p.n.e. do I veka n.e.)
b. Eblaitski (jezik posvedočen po dokumentima arhive iz Eble)
2. Južnosemitski jezici
a. Epigrafski juţno arapski ( dokumenti između VIII i VI veka)
b. Arapski
3. Severozapadni semitski jezici:
a. Amoritski
b. Ugaritski ( jezik otkriven u dokumentima iz arhive Ugarita, današnja Ras
Šamra)
c. Kanaanski

Semitski jezici Mesopotamije koji su zapisivani klinopisom bili su:
1. Akadski
2. Vavilonski
3. Asirski

Indoevropski jezici koji su zapisivani klinopisom bili su:
1. Hetitski
2. Staropersijski (Kirov cilindar)
3. Novopersijski

Pisma Starog Egipta bila su:
 Hijeroglifsko pismo (3000 p.n.e. do 394 n.e.)
 Hijeratsko pismo
 Demotsko pismo (VII vek p.n.e, do 312. n.e.)
 Koptsko pismo (I vek do XVII veka n.e.)

Hijeroglifska pisma dele se na:
 Staroegipatsko hijeroglifsko pismo
 Hatski hijeroglifi
 Luvijski hijeroglifi
 Urartski hijeroglifi

„Kamen iz Rozete“- otkriven je 1799. Godine u El Rašidu (Rozeta).Dešifrovao ga je
Ţan Fransoa Šampolion ( Jean-Fransoa Champolion)