You are on page 1of 20

3

Het grootboek
In dit hoofdstuk behandelen we de grootboekrekeningen. Je leert in dit
hoofdstuk hoe je grootboekrekeningen moet openen en hoe je de muta-
ties dient te verwerkenopde grootboekrekeningen. Verder wordenindit
hoofdstuk de hulprekeningen van het eigen vermogen behandeld. Bij
deze hulprekeningen maak je tevens kennis met een aantal nieuwe boe-
kingsregels. We breiden het stappenplan verder uit met enkele nieuwe
kolommen. Met behulp van de boekingsregels gaan we het stappenplan
invullen. In de cirkel zijnde vlakken grootboek en financile feiten ge-
accentueerd. De financile feiten gaan we verwerken in het grootboek.
Het grootboek
Verlies- en
winstrekening en
eindbalans
Proef- en
saldibalans
Grootboek
Journaal
Beginbalans
Financile feiten
3.1 Grootboekrekeningen openen
In hoofdstuk 2 hebben we geleerd hoe een balans moet worden op-
gesteld. Daarnaast hebben we ook gezien dat elke transactie door de
onderneminggevolgenheeft voor de bezittingenenschulden. Met ande-
re woorden: door de transacties veranderen elke keer de gegevens op de
balans.
In hoofdstuk 2 heb je omwille van de oefening steeds na elke transactie
een nieuwe balans gemaakt. In de praktijk gebeurt dit uiteraard niet!
Om toch een duidelijk overzicht per bezitting en schuld te behouden en
niet steeds een nieuwe balans te hoeven maken, is men in de praktijk
gaan werken met grootboekrekeningen. In het verleden gebeurde dit op
losse kaarten in een boek dat grootboek wordt genoemd. Het grootboek
is dus een verzameling van alle grootboekrekeningen.
Iedere grootboekrekening wordt geopend vanaf de balans. Dit doen we
aan de hand van de openingsregels.
Openingsregels
Regel A Een rekening van bezit wordt bij opening van het grootboek gedebi-
teerd voor het bedrag waarvoor die rekening debet op de balans
staat.
Regel B Een rekening van schuld wordt bij opening van het grootboek ge-
crediteerd voor het bedrag waarvoor die rekening credit op de balans
staat.
Regel C De rekening Eigen vermogen wordt bij opening van de grootboek-
rekening Eigen vermogen gecrediteerd voor het bedrag waarvoor het
eigen vermogen credit op de balans staat.
Opmerkingen
1. Debiteren = het noteren van geldbedragen of aantallen aan de debetzijde.
2. Crediteren = het noteren van geldbedragen of aantallen aan de creditzijde.
3. Muteren = het aanbrengen van veranderingen in bezittingen, schulden of
eigen vermogen.
4. Voor iedere bezitting en voor iedere schuld wordt meestal n grootboek-
rekening geopend. Op deze rekening worden dan alle financile feiten die
betrekking hebben op deze rekening, geboekt.
Grootboekrekeningen worden aan dezelfde zijde en met hetzelfde be-
drag geopend waarmee ze op de balans staan.
Hoofdstuk 3
In de praktijk hebbenalle grootboekrekeningennaast eennaamook een
nummer. In hoofdstuk 5 worden de grootboekrekeningnummers be-
sproken; deze nummers worden ook wel codes genoemd.
In de bijlage tref je de grootboekrekeningen aandie je moet gebruikenbij
de opgaven.
Voorbeeld
Debet Balans van P. Pronk per 1 januari 2009 Credit
Winkelpand 170.000, Eigen vermogen 131.000,
Inventaris 48.000, Hypotheek o/g 115.000,
Voorraad goederen 27.000, Crediteuren 21.000,
Debiteuren 13.000, Rabobank 8.000,
ING Bank 5.000,
Kas 12.000,
275.000, 275.000,
Deze balans bevat aande debetzijde zes postenenaande creditzijde vier
posten. De boekhouding gaan we nu openen door voor elk van deze
tien balansposten een grootboekrekening aan te leggen. Mutaties die
zich in de loop der tijd voordoen kunnen dan op deze kaarten worden
aangetekend.
Als we de grootboekrekeningen van de heer Pronk openen aan de hand
van de openingsregels, ziet het grootboek er als volgt uit:
Winkelpand
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 170.000,
Inventaris
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 48.000,
Het grootboek
Voorraad goederen
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 27.000,
Debiteuren
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 13.000,
ING Bank
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 5.000,
Kas
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 12.000,
Eigen vermogen
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 131.000,
Hypotheek o/g
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 115.000,
Crediteuren
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 21.000,
Hoofdstuk 3
Rabobank
Datum Stuknr. Omschr. Bedrag Datum Stuknr. Omschr. Bedrag
1/1 van Balans 8.000,
Opmerkingen
1. Het totaal van de debetzijden van de grootboekrekeningen moet gelijk zijn
aan het balanstotaal.
2. Het totaal van de creditzijden van de grootboekrekeningen moet gelijk zijn
aan het balanstotaal.
De liniatuur die bij bovenstaande grootboekrekeningenis gekozen, wordt
de scontrovormgenoemd. Een andere liniatuur, die vandaag de dag meer
wordt gehanteerd, is de gewijzigde scontrovorm. Bij deze vorm wordt de
rekening niet verdeeld in een debet- en creditzijde maar worden de be-
dragen van de debet- en creditzijde rechts naast elkaar geplaatst. Het
aantal kolommen wordt daardoor verminderd; de kolommen Datum,
Stuknr. en Omschrijving komen maar n keer voor.
In dit boek maken we de grootboekrekeningen steeds in de gewijzigde
scontrovormop. Het grootboekvandeheer Pronkziet er danals volgt uit:
Winkelpand
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 170.000,
Inventaris
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 48.000,
Voorraad goederen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 27.000,
Debiteuren
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 13.000,
Het grootboek
ING Bank
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 5.000,
Kas
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 12.000,
Eigen vermogen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 131.000,
Hypotheek o/g
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 115.000,
Crediteuren
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 21.000,
Rabobank
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1/1 van Balans 8.000,
3.2 Veranderingen in de grootboekrekeningen
In de praktijk worden veranderingen (mutaties) geboekt op de betref-
fende grootboekrekeningen van bezit en schuld of op de rekening Eigen
vermogen. Dit boeken gebeurt volgens bepaalde regels: de boekings-
regels. Voor het correct boeken van veranderingen is het daarom ab-
soluut noodzakelijk dat je de boekingsregels goed kent!
Hoofdstuk 3
Boekingsregels
Regel 1 Een rekening van bezit wordt gedebiteerd voor het ontstaan en als het
bezit toeneemt.
Regel 2 Een rekening van bezit wordt gecrediteerd als het bezit afneemt.
Regel 3 Een rekening van schuld wordt gecrediteerd voor het ontstaan en als
de schuld toeneemt.
Regel 4 Een rekening van schuld wordt gedebiteerd als de schuld afneemt.
Regel 5 De rekening Eigen vermogen wordt gedebiteerd als het eigen ver-
mogen afneemt.
Regel 6 De rekening Eigen vermogen wordt gecrediteerd als het eigen ver-
mogen toeneemt.
Ook bij het toepassen van deze boekingsregels maken we gebruik van
een stappenplan.
Stappenplan
Stap 1 Welke grootboekrekening ondergaat een verandering?
Stap 2 Bepaal of de grootboekrekening een rekening van bezit, schuld of ei-
gen vermogen is.
Stap 3 Geef aan of de rekening toe- of afneemt.
Stap 4 Bepaal of de rekening wordt gedebiteerd of gecrediteerd en voor welk
bedrag.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Als we de laatste stap hebbendoorlopen, moeten we tenslotte de betref-
fende grootboekrekeningen nog debiteren en/of crediteren.
We spreken daarbij af dat de rekening(en) die wordt/worden gedebi-
teerd het eerst wordt/worden vermeld en de rekening(en) die wordt/
worden gecrediteerd als laatste wordt/worden genoteerd.
Voorbeeld We gaan nu zeven transacties in de grootboekrekeningen van de
heer Pronk aan de orde stellen. We maken daarbij gebruik van boven-
vermeld stappenplan en passen de boekingsregels toe. We gebruiken de
volgende afkortingen:
K: Kas
IB: ING Bank
IF: Inkoopfactuur
VF: Verkoopfactuur
Het grootboek
(IB2) Debiteur A. van Piggelen heeft zijn rekening ad 3.100, per
ING Bank aan de heer Pronk voldaan op 10 januari 2009.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
ING
Debiteuren
B
B
+

3.100,
3.100,
(K4) De heer Pronk heeft op 10 januari 2009 de vordering van credi-
teur Idee Huis ad 5.000, per kas voldaan.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Crediteuren
Kas
S
B

5.000,
5.000,
(IB4) De heer Pronk lost op 12 januari 2009 per INGBank 3.100, af
van zijn hypothecaire lening.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Hypoth. lening o/g
ING
S
B

3.100,
3.100,
(IF2) Op 15 januari 2009 worden op rekening goederengekocht bij de
firma Hansen voor 3.000,.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Voorraad goederen
Crediteuren
B
S
+
+
3.000,
3.000,
Hoofdstuk 3
(K6) Op 16 januari 2009 verkoopt de heer Pronk contant goederen
voor 6.000, aan de firma Beneke. De goederen waren in-
gekocht voor 4.000,.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Kas
Voorraad goederen
Eigen vermogen
B
B
EV
+

+
6.000,
4.000,
2.000,
(IB7) Op 19 januari 2009 betaalt de heer Pronk voor drukwerk 110,
per ING Bank.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3 Stap 4
Toename
(+)
Afname
()
Debet Credit
Eigen vermogen
ING
EV
B

110,
110,
(VF2) Op 20 januari 2009 verkoopt de heer Pronk op rekening goede-
ren voor 4.000,. Inkoopprijs 3.000,.
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Debiteuren
Voorraad goederen
Eigen vermogen
B
B
EV
+

+
4.000,
3.000,
1.000,
Je kunt nu de opgaven 1 t/m 5 van paragraaf 3.1 en 3.2 maken.
3.3 Hulprekeningen van het eigen vermogen
In het vorige hoofdstuk hebben we de balans besproken. Het eigen ver-
mogen zorgt er steeds voor dat de balans in evenwicht is.
Het grootboek
Telkens wanneer er winst gemaakt wordt, heeft de ondernemer geld
verdiend waardoor zijn eigen vermogen is toegenomen. Uitgaven, bij-
voorbeeld de reparatie van de zakenauto, kosten de ondernemer geld.
Hierdoor zal zijn eigen vermogen afnemen.
Ook als een ondernemer geld aan de zaak onttrekt dat hij gebruikt voor
privdoeleinden, neemt het eigen vermogen af. We spreken in dit geval
vanprivopnamen. Echter, wanneer hij gelduit zijnprivvermogeninde
zaak stort neemt het eigenvermogentoe. Dit noemenwe privstortingen.
De grootboekrekening Priv bespreken we uitgebreid in paragraaf 4.2.
Als de ondernemer alle veranderingen direct op de rekening Eigen ver-
mogen verwerkt, ziet hij aan het einde van een periode alleen hoe groot
de verandering van het eigen vermogen is. Waaruit deze veranderingen
bestaan, kan hij echter niet zien. We willen dit illustreren aan de hand
van een voorbeeld.
Voorbeeld Ondernemer K. Laars heeft op 1 december 2008 eeneigenvermo-
gen van 20.000,.
Op 31 december 2008 is zijn eigen vermogen toegenomen met 5.000,.
De heer Laars had verwacht, gezien de grote omzet in de maand decem-
ber, dat zijneigenvermogeneengrotere stijging hadondergaan. Hij gaat
onderzoeken hoe deze stijging van het eigen vermogen is ontstaan.
De netto-omzet bedroeg 200.000,.
De inkoopwaarde van de omzet was 100.000,.
De kosten bedroegen 90.000,.
De privopnamen bedroegen 5.000,.
Eigen vermogen op 1-12-2008 20.000,
Opbrengst verkopen 200.000,
Inkoopwaarde van de omzet 100.000,
Brutowinst verkopen 100.000,
Kosten 90.000, -/-
Nettowinst december 10.000, +/+
Privopnamen 5.000, -/-
Eigen vermogen op 31-12-2008 25.000,
Hoofdstuk 3
Uit bovenstaand voorbeeld blijkt echter niet waaruit de kosten, groot
90.000,, bestaan.
Voor elke ondernemer is het echter zeer belangrijk te weten hoeveel om-
zet hij heeft behaald in een bepaalde periode en welke kosten daarmee
gepaardgingen. Daaromzal hij de veranderingenniet rechtstreeks opde
rekening Eigen vermogen boeken maar op de hulprekeningen van het
eigen vermogen.
Als de heer Laars aparte grootboekrekeningen zou gebruiken voor alle
kosten, opbrengsten, privopnamen en -stortingen, zou hij op eenvou-
dige wijze de bovengenoemde cijfers kunnen achterhalen.
De heer Laars besluit danook aparte grootboekrekeningenaante leggen.
De rekening Eigen vermogen gaf over december het volgende beeld:
Eigen vermogen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
1 dec Van balans 20.000,
5 dec Inkopen 100.000,
9 dec Huurkosten 85.000,
27 dec Huisvestingskosten 4.000,
29 dec Autokosten 1.000,
30 dec Privopname 5.000,
31 dec Opbrengst verkopen 200.000,
31 dec Naar balans 25.000,
220.000, 220.000,
Voor alle kosten en opbrengstenkan de heer Laars aparte kosten- en op-
brengstenrekeningen aanleggen.
Welke grootboekrekeningen de heer Laars aanlegt bepaalt hij zelf. Het
ligt voor de hand dat hij die grootboekrekeningen aanlegt die vaak een
verandering ondergaan. In dit boek maken we dan ook gebruik van een
aantal grootboekrekeningen. We komen hierop terug in hoofdstuk 4.
We hebben in paragraaf 3.2 kennisgemaakt met zes boekingsregels. Deze
boekingsregels hadden betrekking op de rekeningen van bezit en schuld
enopde rekening Eigenvermogen. Voor de boekingsregels 5 en6 komen
nu twee nieuwe boekingsregels in de plaats. Deze twee boekingsregels
luiden als volgt:
Het grootboek
Regel 5 Een hulprekening van het eigen vermogen wordt gecrediteerd als het
eigen vermogen toeneemt.
Regel 6 Een hulprekening van het eigen vermogen wordt gedebiteerd als het
eigen vermogen afneemt.
Dus in plaats van de rekening Eigen vermogen wordt nu de betreffende
hulprekening van het eigen vermogen gedebiteerd of gecrediteerd.
Als de heer Laars de veranderingen van de rekening Eigen vermogen in
de maand december op aparte grootboekrekeningen had geboekt, had
dit het volgende beeld gegeven:
Eigen vermogen
Datum Omschrijving Debet Credit
1/12 Van balans 20.000,
Kostprijs verkopen
Datum Omschrijving Debet Credit
5/12 Factuur 101 100.000,
Huurkosten
Datum Omschrijving Debet Credit
9/12 4e kwartaal 85.000,
Huisvestingskosten
Datum Omschrijving Debet Credit
27/12 Schilder 4.000,
Autokosten
Datum Omschrijving Debet Credit
29/12 Beurt 15.000 km 16 FR ZX 1.000,
Priv
Datum Omschrijving Debet Credit
30/12 Opname mevr. Laars 5.000,
Hoofdstuk 3
Opbrengst verkopen
Datum Omschrijving Debet Credit
31/12 December 200.000,
We zien dat de rekening Eigen vermogen alleen maar wordt geopend met
het bedrag van de beginbalans. Alle andere wijzigingen met betrekking
tot het eigen vermogen worden geboekt op de hulprekeningen van het
eigen vermogen.
We komen nog eens terug op het eerdere voorbeeld waarbij de bruto- en
nettowinst over de maand december wordt bepaald voor de heer Laars.
In hoofdstuk 2 werd de brutowinst geboekt op de rekening Eigen ver-
mogen (verkoopprijs -/- inkoopprijs). Een ondernemer wil echter in zijn
boekhouding ook een duidelijk beeld van de inkoopprijs.
We noemen dit ook wel de inkoopwaarde van de verkopen. Voortaan
zullenwe deze rekening echter niet Inkoopwaarde vande verkopennoe-
men maar Kostprijs verkopen, omdat deze rekening het totaal aan kos-
ten weergeeft die men maakt bij een inkoop.
De brutowinst is dus het verschil tussen de rekeningen Opbrengst ver-
kopen (omzet) en Kostprijs verkopen (inkoopwaarde van de verkopen).
Schematisch geeft dit het volgende beeld:
Kostprijs verkopen
Datum Omschrijving Debet Credit
31/12 December 100.000,
Opbrengst verkopen
Datum Omschrijving Debet Credit
31/12 December 200.000,
De heer Laars kan nu in n oogopslag zien hoeveel zijn brutowinst op
verkopenis. Indienwe de brutowinst verminderenmet alle kostenresul-
teert de nettowinst. Voor de heer Laars geeft dit het volgende beeld:
Het grootboek
Opbrengst verkopen 200.000,
Kostprijs verkopen 100.000,
Brutowinst 100.000,
Kosten 90.000,
Nettowinst 10.000,
We zullen de winkelverkopen voor de maand december nog eens door-
lopen via ons stappenplan.
Stappenplan
Stap 1 Welke grootboekrekening ondergaat een verandering?
Stap 2 Bepaal of de grootboekrekening een rekening van of
hulprekening van het eigen vermogen ( ) is.
Stap 3 Geef aan of de rekening toe- of afneemt.
Stap 4 Bepaal of de rekening wordt gedebiteerd of gecrediteerd en voor welk
bedrag.
Voorbeeld De heer Laars heeft dus per 31 december contant goederen ver-
kocht voor 200.000,. De inkoopwaarde bedroeg 100.000,.
Stappenplan
Stap 1 Welke grootboekrekening ondergaat een verandering?
De rekening verandert, doordat we contant goederen verkopen.
De rekening hulprekening van het eigen ver-
mogen) verandert, doordat er een verkoop plaatsvindt.
De rekening verandert, doordat we goederen
verkopen.
De rekening gebruiken we als hulprekening van
het eigen vermogen om de brutowinst te kunnen bepalen.
Stap 2 Bepaal of de grootboekrekening een rekening van , of
hulprekening van het eigen vermogen ( ) is.
Stap 3 Geef aan of de rekening toe- of afneemt.
Stap 4 Bepaal of de rekening wordt gedebiteerd of gecrediteerd en voor welk
bedrag.
Hoofdstuk 3
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Kas
Opbrengst verkopen
B
HEV
+
+
200.000,
200.000,
Stap 1
Rekening
Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/Afname
(+/)
Stap 4
Debet Credit
Kostprijs verkopen
Voorraad goederen
HEV
B

100.000,
100.000,
In plaats van de rekening Eigen vermogen gebruiken we nu twee nieuwe
hulprekeningen van het eigen vermogen, te weten Opbrengst verkopen
en Kostprijs verkopen.
Indien de heer Laars de goederen op rekening had verkocht, dienden we
in plaats van de rekening Kas de rekening Debiteuren te hanteren.
We willen de nieuwe boekingsregels nog eens aan de orde stellen aan de
hand van eenvoorbeeld. Gemakshalve zetten we alle boekingsregels op-
nieuw op een rijtje:
Openingsregels
Regel A Een rekening van bezit wordt bij opening van het grootboek gedebi-
teerd voor het bedrag waarvoor die rekening debet op de balans
staat.
Regel B Een rekening van schuld wordt bij opening van het grootboek ge-
crediteerd voor het bedrag waarvoor die rekening credit op de balans
staat.
Regel C De rekening Eigen vermogen wordt bij opening van de grootboek-
rekening Eigen vermogen gecrediteerd voor het bedrag waarvoor het
eigen vermogen credit op de balans staat.
Boekingsregels
Regel 1 Een rekening van bezit wordt gedebiteerd als het bezit toeneemt.
Regel 2 Een rekening van bezit wordt gecrediteerd als het bezit afneemt.
Het grootboek
Regel 3 Een rekening van schuld wordt gecrediteerd als de schuld toeneemt.
Regel 4 Een rekening van schuld wordt gedebiteerd als de schuld afneemt.
Regel 5 Een hulprekening van het eigen vermogen wordt gecrediteerd als het
eigen vermogen toeneemt.
Regel 6 Een hulprekening van het eigen vermogen wordt gedebiteerd als het
eigen vermogen afneemt.
Voorbeeld Mevrouw P. van den Bosch is eigenaresse van een drogisterij.
Haar balans geeft op 1 september 2009 het volgende beeld:
Debet Balans drogisterij P. van den Bosch per 1-9-2009 Credit
Bedrijfspand 258.500, Eigen vermogen 99.500,
Inventaris 12.000, 6% Hypotheek o/g 183.000,
Voorraad goederen 12.000, Crediteuren 17.000,
Debiteuren 4.000,
SNS Bank 5.000,
Rabobank 2.000,
Kas 6.000,
299.500, 299.500,
In de maand september doen zich de volgende mutaties voor:
03-09 Betaald per kas voor postzegels 41,50 (K1).
05-09 Betaald per kas de jaarlijkse contributie voor het reclamebord
van de plaatselijke atletiekvereniging 250, (K2).
09-09 Opgenomen uit de kas voor huishoudgeld 200, (K3).
15-09 Op rekening goederen verkocht aan de firma Graus voor 500,.
De goederen hadden een inkoopwaarde van 300, (VF1).
17-09 Per Rabobank de nota betaald voor schilderwerk 1.100, (B1).
19-09 Per kas goederen verkocht aan de firma Nelissen voor 600,.
De inkoopwaarde van deze goederen bedroeg 350, (K4).
Bovenstaande transacties zouden ook in de vorm van boekingsdocu-
menten kunnen worden aangeboden.
a. Open het grootboek.
b. Geef via het stappenplan aan welke rekeningenworden gedebiteerd
en welke worden gecrediteerd.
c. Verwerk vervolgens via de uitwerkingenvanhet stappenplande mu-
taties in het grootboek.
Hoofdstuk 3
Uitwerkingen b
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
03-09 Portokosten
Kas
HEV
B

41,50
41,50
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
05-09 Reclamekosten
Kas
HEV
B

250,
250,
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
09-09 Priv
Kas
HEV
B

200,
200,
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
15-09 Debiteuren
Opbrengst verkopen
Kostprijs verkopen
Voorraad goederen
B
HEV
HEV
B
+
+

500,
300,
500,
300,
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
17-09 Huisvestingskosten
Rabobank
HEV
B

1.100,
1.100,
Het grootboek
Stap 1 Stap 2
Bezit/Schuld/
Hulprekening
eigen vermogen
Stap 3
Toename/
Afname
(+/)
Stap 4
Datum Rekening Debet Credit
19-09 Kas
Opbrengst verkopen
Kostprijs verkopen
Voorraad goederen
B
HEV
HEV
B
+
+

600,
350,
600,
350,
Uitwerkingen a en c
Bedrijfspand
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 258.500,
Inventaris
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 12.000,
Voorraad goederen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 12.000,
15-09 VF1 Graus 300,
19-09 K4 Nelissen 350,
Debiteuren
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 4.000,
15-09 VF1 Graus 500,
SNS Bank
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 5.000,
Rabobank
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 2.000,
17-09 B1 Schilder 1.100,
Hoofdstuk 3
Kas
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 6.000,
03-09 K1 Portokosten 41,50
05-09 K2 Reclamekosten 250,
09-09 K3 Priv 200,
19-09 K4 Nelissen 600,
Eigen vermogen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 99.500,
6% Hypotheek o/g
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 183.000,
Crediteuren
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
01-09 Van balans 17.000,
Portokosten
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
03-09 K1 Postzegels 41,50
Reclamekosten
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
05-09 K2 Contributie atletiek-
vereniging 250,
Priv
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
09-09 K3 Huishoudgeld 200,
Opbrengst verkopen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
15-09 VF1 Graus 500,
19-09 K4 Nelissen 600,
Het grootboek
Kostprijs verkopen
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
15-09 VF1 Graus op rekening 300,
19-09 K4 Nelissen contant 350,
Huisvestingskosten
Datum Stuknr. Omschrijving Debet Credit
17-09 B1 Schilder 1.100,
Maak eerst de kennisvragen van hoofdstuk 3 en vervolgens de opgaven 1
t/m 10 van paragraaf 3.3.
3.4 Samenvatting hoofdstuk 3
Het grootboek is een verzameling van alle grootboekrekeningen.
Iedere grootboekrekening wordt geopend vanaf de balans. Dit doen we
aan de hand van de openingsregels. Deze staan achter in het boek en op
de losse inlegkaart.
Debiteren: het noterenvangeldbedragenof aantallenaandedebetzijde.
Crediteren: het noteren van geldbedragen of aantallen aan de creditzij-
de.
Muteren: het aanbrengenvanveranderingeninbezittingen, schuldenof
eigen vermogen.
Het boeken van veranderingen in de grootboekrekeningen van bezit en
schuld en de rekening Eigen vermogen gebeurt volgens boekingsregels.
Deze staan achter in het boek en op de losse inlegkaart.
Hoofdstuk 3