You are on page 1of 150

Bi Vn Ga (Ch bin)

Trn Vn Nam, Hong Th Lan Phng, Trn Vn Quang,


Nguyn Th L, Nguyn Lan Phng, Nguyn nh Hun
gio trnh
lao ng ngh nghip
v
m
m

i
i
t
t
r
r

n
n
g
g

i hc nng
i hc nng
lao ng ngh nghip
v
m
m

i
i
t
t
r
r

n
n
g
g

gio trnh
Bi Vn Ga (Ch bin)
Trn Vn Nam, Hong Th Lan Phng, Trn Vn Quang,
Nguyn Th L, Nguyn Lan Phng, Nguyn nh Hun

Li ni u


Bo v mi trng ch c th thc hin tt khi c s tham gia ca ton th
cng ng. V vy vic tng cng gio dc thc bo v mi trng cho hc
sinh, sinh vin c ngha quan trng. Do mi ngnh ngh c nhng nt c th
ring v nn tc ng ca hot ng ngh nghip n mi trng cng khc nhau.
Vic truyn t kin thc v bo v mi trng cho hc sinh, sinh vin v vy
ngoi nhng phn chung c bn, cn c nhng kin thc bo v mi trng lin
quan n hot ng ngh nghip ca tng ngnh.

Gio trnh "Lao ng ngh nghip v mi trng" c bin son nhm
phc v cho cng tc ging dy v bo v mi trng trong cc trng thuc khi
cng ngh. Gio trnh c chia thnh hai phn: Phn kin thc bt buc gm
nhng khi nim v nh ngha chung nht v mi trng; phn kin thc t chn
ging dy cho cc ngnh ngh o to khc nhau.

Trng Cao ng Cng Ngh-i hc Nng l trng thuc khi ngnh
cng ngh, a cp. Trng o to t bc cng nhn lnh ngh, Trung hc chuyn
nghip, Cao ng cng ngh n i hc Cng ngh (chng trnh lin thng th
im) vi cc ngnh ngh a dng: C kh, Giao thng, in, Xy dng dn dng,
Xy dng cu ng, Cng ngh ha hc, K thut mi trng, Cng ngh thng
tin... c th p dng trc tin gio trnh ny trong ging dy ti trng, trong
phn t chn chng ti gii thiu lao ng ngh nghip v mi trng c lin
quan n cc chuyn ngnh va nu.

V mt s phm, phn u ca gio trnh c trnh by theo kiu truyn
thng cn phn th hai c trnh by di dng bi ging in t km theo ti
liu cn b ging dy ty iu kin c s vt cht ca n v mnh m p dng
sao cho vic chuyn ti kin thc c hiu qu cao nht.

Gio trnh ny c xy dng nh s ti tr ca d n cp B m s B2002-
17-18-DAMT: Xy dng chng trnh v bin son ti liu "Lao ng ngh nghip
v mi trng" phc v ging dy v bo v mi trng cho cc trng Cao ng,
Trung hc chuyn nghip v Dy ngh thuc khi cng ngh.

Tp th tc gi xin cm n mi kin ng gp hon thin tp ti liu
ny, gp phn nng cao cht lng ging dy bo v mi trng cho cc trng
thuc khi cng ngh.

TM. Tp th tc gi
GS.TSKH. Bi Vn Ga
Chng 1
CAC KHAI NIM C BAN V
MI TRNG VA TAI NGUYN



1.1. KHOA HOC MI TRNG
Khoa hoc mi trng nghin cu mi quan h gia mi trng va con ngi
trong qua trnh phat trin cua xa hi. Hay noi mt cach khac khoa hoc mi trng nghin
cu mi trng sng trong cac mi quan h kinh t xa hi nhm am bao hiu qua s dung,
bao tn tai tao va lam phong phu hn cht lng cua mi trng sng.
Khoa hoc mi trng la mt nganh khoa hoc rt rng ln, phc tap va co tnh lin
nganh cao, c da trn c s cua nhiu nganh khoa hoc t nhin, xa hi va cng ngh
nh sinh thai hoc, sinh hoc, th nhng hoc, ai dng hoc ...
1.2 CAC KHAI NIM C BAN V MI TRNG
1.2.1- Khai nim mi trng :
Mi trng bao gm cac yu t t nhin va yu t vt cht nhn tao quan h mt
thit vi nhau, bao quanh con ngi, co anh hng n i sng, san xut, s tn tai va
phat trin cua con ngi va thin nhin - (Lut bao v mi trng). Bt c mt vt th, mt
s kin nao cung tn tai va din bin trong mi trng.
Mi trng sng la tng hp cac iu kin bn ngoai co anh hng ti s sng va
phat trin cua cac c th sng.
Mi trng sng cua con ngi la tng hp cac iu kin vt ly, hoa ho c sinh hoc,
xa hi bao quanh va co anh hng ti s sng va phat trin cua ca nhn va cng ng con
ngi. Mi trng sng cua con ngi la ca vu tru bao la, trong o co h mt tri bao gm
trai t la b phn anh hng trc tip va ro rt nht i vi con ngi.
1.2.2- Cu truc cua mi trng:
Trong mi trng sng lun co s tn tai va tng tac gia cac thanh phn v sinh
va hu sinh.
V mt vt ly trai t c chia lam 3 quyn v sinh : kh quyn, thuy quyn va a
quyn. Chung c cu thanh bi cac nguyn t vt cht va ch a ng nng lng di cac
dang khac nhau: quang nng, th nng, c nng, in nng, hoa nng...
1
V mt sinh hoc trn trai t co sinh quyn bao gm cac c th sng va nhng b
phn cua thanh phn v sinh tao nn mi trng sng cua cac c th nay.
1. Thach quyn (mi trng t):
La lp vo trai t co day 60-70 km trn phn luc a va 2-8 km di ay ai
dng. Tnh cht vt ly va thanh phn hoa hoc cua thach quyn tng i n nh , co anh
hng to ln n s sng trn trai t.
2. Thuy quyn (mi trng nc)
La phn nc cua trai t bao gm ai dng, sng, h, sui, nc ngm, bng
tuyt va hi nc... Tng lng nc 1454,7.106 km
3
, lng nc nay nu phu ln b mt
trai t se tao nn 1 lp nc day 0,3-0,4 m bao gm nc mn, nc ngot va nc l.
Thuy quyn ong 1 vai tro cc ky quan trong , khng th thiu c trong vic duy tr cuc
sng cua con ngi, sinh vt va cn bng kh hu toan cu.
3. Kh quyn ( mi trng khng kh )
La lp khng kh bao quanh trai t. Kh quyn ong vai tro cc ky quan trong
trong vic duy tr s sng va quyt nh tnh cht kh hu thi tit trn trai t.
4. Sinh quyn :
Bao gm cac c th sng, thach quyn, thuy quyn va kh quyn tao nn mi trng
sng cua sinh vt. Hay noi mt cach khac sinh quyn la thanh phn mi tr ng co tn tai
s sng. Sinh quyn gm cac thanh phn hu sinh (co s sng ) va thanh phn v sinh co
quan h cht che va tng tac phc tap vi nhau. Khac vi cac quyn vt ly v sinh, sinh
quyn ngoai vt cht va nng lng con cha cac thng tin sinh hoc vi tac dung duy tr
cu truc va c ch tn tai, phat trin cua cac vt sng. Dang thng tin phc tap va phat trin
cao nht la tr tu con ngi co tac ng ngay cang manh me n s tn tai va phat trin
cua trai t.
Nhng bin i su rng, manh me trn trai t, cu ng nh nhng hoat ng ban u
cua con ngi trong vu tru u do tr tu con ngi tao nn. T nhn thc o hnh thanh
khai nim tr quyn. Tr quyn bao gm cac b phn cua trai t, tai o co tac ng cua tr
tu con ngi. Tr quyn chnh la ni ang xay ra nhng tac ng to ln v mi trng ma
khoa hoc mi trng cn i su nghin cu.
1.2.3- Cac chc nng c ban cua mi trng :
i vi mt ca th con ngi, cung nh vi cng ng nhiu ngi va ca xa hi
loai ngi, mi trng sng co th xem la co 3 chc nng c ban :
Mi trng la khng gian sng cua con ngi.
Mi trng la ni cung cp tai nguyn cn thit cho cuc sng va hoat ng
san xut cua con ngi.
2
Mi trng la ni cha ng cac ph thai do con ngi tao ra trong cuc
sng va hoat ng san xut cua mnh.
1. Mi trng la khng gian sng cua con ngi:
Trong cuc sng cua mnh con ngi cn co mt khng gian sng va hoat ng vi
mt pham vi ( ln) cung nh mt cht lng nht nh.
Trai t, b phn mi trng gn gui nht cua loai ngi trong hang trm triu nm
qua khng thay i v ln. Trong khi o dn s loai ngi trn trai t lai tng ln theo
cp s nhn. Din tch bnh qun u ngi theo o a giam sut rt nhanh chong (bang1.1).
Bang 1.1 : Qua trnh tng trng dn s va thu hep din tch bnh qun u ngi trn th gii:
Nm -10
6
- 10
5
10
4
0 1650 1840 1930 1994 2010
Dn s ( triu ) 0,125 1,0 5,0 200 545 1000 2000 5000 7000
Din tch t /ngi.ha 120000 15000 3000 75 27,5 15 7,5 3,0 1,88
S han ch khng gian sng con b s phn b khng u v mt dn s cang
lam thm cng thng. Tai cac vung th, khu cng nghip, vung thm canh nng nghip
din tch t bnh qun u ngi ch bng 1/100 thm ch 1/1000 tr s trung bnh trn
toan trai t.
Mt s tai nghin cu cho thy rng mt dn s qua ng uc dn n s mt
n nh xa hi, tan v gia nh, tre em khng c nui dng giao duc chu ao, ti pham
tng nhiu. Khng gian sng qua cht chi go bo, con ngi se b c ch, h thng ni tit
b ao ln, t y sinh ra nhiu cn bnh thn kinh, tun hoan, ung th va d dang b cac
ngun bnh khac xm nhp.
Con ngi oi hoi khng gian sng khng ch v pham vi rng ln ma con ca v
cht lng. Khng gian sng co cht lng cao trc ht phai sach se , tinh khit, cu th la
khng kh, t, nc tip xuc vi con ngi va c con ngi s dung khng cha hoc
cha t cht bn, c hai i vi sc khoe cua con ngi, canh quan ti ep hai hoa, thoa
man v thm my va tm ly cua con ngi.
2. Mi trng la ni cung cp tai nguyn :
Mi trng la ni con ngi khai thac ngun lc v vt liu, nng lng cn thit
cho cuc sng va san xut cua mnh. Tt ca cac nn san xut t sn b t, hai lm, qua nng
nghip n cng nghip u phai s dung cac nguyn liu : t, nc, khng kh, khoang
san ly t trai t va cac dang nng lng cui, g, than, du kh, nng, gio ...bt ngun t
nng lng mt tri hoc nng lng nguyn t khai thac t nng lng tim tang trong vt
cht cu thanh trai t.
Vi s phat trin cua vn minh loai ngi nhiu ngun vt liu thin nhin khng
tai tao trn trai t ngay cang suy giam. khc phuc tnh trang nay con ngi tin hanh
thm do, khao sat, khai thac cac tai nguyn tim tang trong long t, di bin ca co
thm nguyn liu mi. Khoa ho c va cng ngh cung a c s dung va ch tao nn cac
vt liu nhn tao thay th vt liu thin nhin hoc t hp cac tnh nng cua vt liu thin
3
nhin trong mt vt liu nhn tao. Vt liu mi trong nhiu trng hp la nhn t tao nn
nhng tin b quan trong v khoa hoc va cng ngh. Nhng mt s trng hp gy nn
nhng vn gay cn cua mi trng nh mt s nha tng hp khng th phn huy theo
con ng t nhin hay mt s hoa cht tr su dit co co chu ky phn huy keo dai nhiu
nm.
3. Mi trng la ni cha ng ph thai :
Trong s dung nguyn liu va nng lng trong cuc sng sinh hoat va san xut cua
mnh con ngi cha bao gi va hu nh khng bao gi at hiu sut 100%. Noi cach khac
con ngi lun lun tao ra ph thai : ph thai sinh hoat va ph thai san xut. Mi trng
chnh la ni cha ng cac ph thai o. Trong cac xa hi cha cng nghip hoa, mt dn
s thp, cac ph thai thng c tai s dung. Cac cht bai tit c dung lam phn bon,
cac ph thai t nng, lm san c dung lam thc n gia suc hoc nhin liu. Nhng cai
khng th tai s dung, tai ch thng c phn huy t nhin bi vi sinh vt sau mt thi
gian tng i ngn tr lai thanh hp cht hoc nguyn t dung lam nguyn liu cho qua
trnh san xut mi. Trong xa hi cng nghip hoa, mt dn s cao, lng ph thai
thng rt ln, khng u ni cha ng, qua trnh phn huy t nhin khng u sc x ly.
Nhiu cht ph thai khng th phn huy t nhin hoc co c tnh rt cao tn tai vi mt
lng nho. Vn cha ng va x ly ph thai tr thanh vn cng thng cua mi trng.
1.2.4- Phn loai mi trng:
Tuy theo muc ch va ni dung nghin cu mi trng sng cua con ngi c
phn thanh mi trng thin nhin, mi trng nhn tao va mi trng xa hi.
- Mi trng thin nhin bao gm cac nhn t thin nhin: vt ly, hoa hoc va sinh
hoc tn tai khach quan ngoai y mun cua con ngi hoc t chu s chi phi cua con ngi.
- Mi trng nhn ta o bao gm nhng nhn t vt ly sinh hoc, xa hi do con ngi
tao nn va chu s chi phi cua con ngi.
- Mi trng xa hi bao gm cac mi quan h gia ngi va ngi tao nn s thun
li hoc tr ngai cho s tn tai va phat trin cua ca nhn va cng ng cua con ngi.
S phn chia nay ch phuc vu muc ch nghin cu, phn tch cac hin tng
phc tap trong mi trng. Trong thc t ca 3 loai mi trng cung tn tai, xen ln vao
nhau va tng tac vi nhau ht sc cht che. Cac thanh phn mi trng khng tn tai
trang thai tnh ma lun co s chuyn hoa trong t nhin, din ra theo chu trnh va thng
thng dang cn bng.
1.3. TAI NGUYN
1.3.1- Khai nim:
Theo ngha rng tai nguyn la cua cai ngha la tt ca nhng g co th dung vao mt
muc ch hanh ng nao o. Trong khoa hoc mi trng tai nguyn la tt ca nhng g co
4
trong thin nhin va trong xa hi co th phuc vu cuc sng, san xut va cac hoat ng khac
cua con ngi. Hay noi mt cach khac tai nguyn bao gm tt ca cac ngun vt liu , nng
lng, thng tin co trn trai t va trong khng gian vu tru ma con ngi co th s dung
phuc vu cuc sng va s phat trin cua mnh.
1.3.2- Phn loai tai nguyn:
Tai nguyn co th phn thanh 2 loai chnh: tai nguyn thin nhin va tai nguyn con
ngi.
- Tai nguyn thin nhin la nhng tai nguyn co sn trong t nhin, con ngi co
th khai thac, gia cng ch bin s dung vao nhng muc ch nht nh. t, nc, rng,
bin, khoang sa n... la tai nguyn thin nhin.
- Tai nguyn con ngi la sc lao ng chn tay, tr thc, t chc, th ch xa hi
tp quan, tn ngng em lai cho xa hi sc manh va kha nng hanh ng co hiu qua hn.
i ngu cng nhn, can b, ngi quan ly, phap lut, c quan quan ly kinh t, oan th xa
hi, tn giao la nhng tai nguyn con ngi.
Tai nguyn thin nhin lai co th phn thanh tai nguyn vt liu , tai nguyn nng
lng va tai nguyn thng tin .
- Tai nguyn vt liu la nhng tai nguyn cu tao bng cac nguyn t vt cht co
trn trai t .
- Tai nguyn nng lng bao gm nng lng mt tri va cac d n xut cua no (nh
nng lng nc, gio, song...), nng lng a nhit va nng lng hat nhn.
- Tai nguyn thng tin la tai nguyn di truyn sinh hoc nm trong gen cac sinh vt.
Trong s dung cu th ngi ta chia ra tai nguyn t , tai nguyn nc, tai nguyn
kh hu, tai nguyn sinh vt , tai nguyn lao ng ...
Theo kha nng tai tao, tai nguyn c phn thanh tai nguyn tai tao c va tai
nguyn khng tai tao c.
- Tai nguyn tai tao c la tai nguyn co th t duy tr hoc c b sung mt
cach lin tuc, co th c thay th hoc phuc hi sau mt thi gian vi iu kin phu hp.
V du nh nng lng mt tri, cy trng, vt nui, ngun nc, khng kh...
- Ta i nguyn khng th tai tao c la tai nguyn tn tai mt cach co han, se mt i
hoc hoan toan bin i, khng con gi c tnh cht ban u sau qua trnh s dung nh
tai nguyn khoang san, du mo..., cac thng tin di truyn cho i sau b mai mt.
Theo s tn tai, ngi ta chia tai nguyn thanh cac loai tai nguyn d mt va tai
nguyn khng b mt.
- Tai nguyn d mt co th phuc hi hoc khng phuc hi c. Tai nguyn phuc
hi c la tai nguyn co th c thay th hoc phuc hi sau mt thi gian vi iu kin
phu hp, v du nh cy trng, con vt nui, ngun nc b nhim bn.
5
- Tai nguyn khng b mt bao gm tai nguyn vu tru (bc xa mt tri, nng lng
thuy triu...), tai nguyn kh hu (nhit, m cua kh quyn, nng lng cua gio...) va tai
nguyn nc.
1.3.3- c tnh c ban cua mt s tai nguyn ph bin nht:
1. Tai nguyn t :
Tai nguyn t la tai nguyn vt liu co y ngha cc ky quan trong i vi con
ngi. t la c s cua ch ; a ban khai thac cac tai nguyn nng, lm, ng nghip; ni
xy dng cac c s san xut cng nghip va cac c s ha tng cua xa hi.
V s lng tai nguyn t xac nh theo din tch. V cht lng, xac nh theo
ph nhiu cn thit cho san xut nng nghip va cac nhu cu s dung khac.
Theo tai liu quan trc vin tham,vao khoang cui thp ky 1980 tng s din tch
trn trai t la 14777 triu ha, trong o 1527 triu ha b bng bao phu va 13250 triu ha co
mt t. Trong din tch o co 12% la t canh tac, 24%la t ng co cho chn nui,
32%la t rng, 32% la t c tru va t m ly ngp mn hoc ngp ngot. Ty l cac loai
t thay i rt nhiu tuy theo iu kin thin nhin va trnh phat trin kinh t xa hi
cua tng nc va tng vu ng. t co tim nng khai thac nng nghip trn toan trai t
khoang 3200 triu ha, hin nay mi khai thac 1500 triu ha.
Tai nguyn t trn th gii nhn chung ang tnh trang suy thoai nghim trong do
b khai thac qua mc vi nhng phng thc khng thch hp, do pha hoai tng phu gy
xoi mon, ra tri. Hoa Ky bnh qun mi nm khoang 8.5 triu ha b nc va gio xoi
cun i khoang 25.000 triu tn t mau m. Trn mi ha t canh tac trung bnh b xoi
mon t 1.8 - 3.4 tn t / nm. Lng t dinh dng b ra tri vao khoang 5.4 - 8.4 triu
tn hang nm, tng ng vi s mt i cua 30 - 50 triu tn lng thc.
Bin i kh hu kt hp bin phap s dung t khng hp ly gy ra sa mac hoa.
c tnh n nay 10% t co tim nng khai thac nng nghip trn trai t b sa mac hoa.
Sa mac Sahara Bc Phi mi nm tin v a Trung Hai hang trm met, lam mt i hng
nm khoang 100.000 ha t nng nghip va ng co.
Cac bin phap lam t , bon phn, ti tiu va xa thai nc khng hp ly cung gy
ra tnh trang t b nhim bi cac cht c. Hang nm15% t trn toan cu b suy thoai
v ly do nhn tao. Trong o suy thoai v xoi mon do nc 55.7%, do gio 28%, 12,1% do
mt dinh dng. Trung Quc din tch t b suy thoai 280 triu ha, chim 30% lanh th,
n mt 3,7 triu ha t trng trot mi nm, khu vc Chu A Thai Bnh Dng
860triu ha t b hoang mac hoa.
Nc ta co trn 33 triu ha t, hin nay c phn b s dung nh sau :
- San xut nng nghip 6993.10
3
ha.
- t co rng 9395.10
3
ha.
- t chuyn dung ( giao thng , vc nc , mo ) 972.10
3
ha.
6
- t 818 ha.
- t bo hoang cha dung 14925.10
3
ha.
(gm t bng 1035.10
3
ha , t i nui 11268.10
3
ha).
San xut nng nghip c phn thanh 7 vung kinh t khac nhau: vung Trung du
min nui Bc B, vung ng bng sng Hng, vung duyn hai Bc Trung B, vung duyn
hai Nam Trung B, vung Ty Nguyn, vung ng Nam B va ng bng sng Cu Long.
t san xut nng nghip chu yu ng bng sng Hng va ng bng sng Cu Long.
Co khoang trn 5triu ha t trng cy hang nm, trong s nay co khoang trn 4 tiu ha t
trng lua. Din tch t an toan hn 2 triu ha , co khoang gn 3 triu ha t hoc b nhim
mn hoc b phen. t lua hang nm b thu hep hang van ha do b ln chim lam t
va xy dng cng trnh. Do nan pha rng hin nay 11 tri u ha i nui a tr thanh i nui
troc. Do o bao v va s dung hp ly tai nguyn t a tr thanh nhim vu ht sc quan
trong bao v mi trng va phat trin bn vng .
1. Tai nguyn rng :
Rng la b phn ht sc quan trong trong mi trng sng cua con ngi. Rng
cung cp cho con ngi nhng vt liu cn thit, tac ng trc tip n s tn tai va cht
lng cua cac tai nguyn khac, nh khng kh, t, nc va tao ra nhng iu kin thun
li cho i sng va san xut cua con ngi .
Trong lch s trai t , khi con ngi xut hi n th rng nguyn thuy chim lnh tt
ca mt t tr vung ai nguyn va sa mac. vung n i ph bin la rng Taiga, vung
xch ao va nhit i la rng ma nhit i.
Rng co quan h cht che vi t, rng tham gia vao s hnh thanh phat trin cua
t va bao v t. t lai la ngun vt liu nui dng rng, cho phep rng sinh trng va
phat trin. t rng hu nh t bon phn, canh la ri rung t cy c vi sinh vt phn huy
a tr v dang cac nguyn t dinh dng cn cho cy hp thu sinh trng. Di tan la
cy rng thun loai lng mun ln ti 5-10 tn/ha/nm, vi mc tng trng 300-
500ta/ha.nm.
Rng co tac dung iu hoa kh hu do lp thc vt nhiu tng tip nhn anh sang
mt tri ngn can vic hun nong mt t. Rng ngn cach cac lung gio bao bao v cac khu
dn c hoc nng nghip. Rng la ngun tiu thu kh CO
2
va cung cp kh O
2
. Hang nm
qua cac phan ng quang hp 1 ha rng a vao kh quyn khoang 16 tn xy t do, rng
thng 30 tn /ha, con cy trng ch t 3-10 tn /ha.
Rng co tac dung iu tit dong chay sng ngoi vi vic gi nc trn lu vc
trong mua ma lu va cung cp lai trong mua ma kit. Do o rng lam cho lu lut va han
han bt nghim trong, ch thuy vn trn cac lu vc co rng tr nn iu hoa hn.
Rng con co gia tr du lch, phong canh, th thao. Rng la ni tang tr tai nguyn
sinh vt hoang dai. Trong nn kinh t s khai rng la ngun cung cp lng thc, thc
phm chnh cho con ngi. Trong nn vn minh nng nghip tai nguyn sinh vt gop phn
7
nht nh vao ngun lng thc, thc phm va co vai tro quan trong do cac cng dung,
phm cht c bit cua cac san phm sinh vt t rng. Trong cac nc cng nghip hoa
ngun gen t cac sinh vt qu him co gia tr c bit trong chn nui, trng trot va cng
nghip hoa dc.
Luc cha co s can thip cua con ngi rng chim khoang 6 ty ha trn mt t.
Din tch nay ch con lai 4,4 ty ha vao nm 1958 va 3,8 ty ha vao nm 1973. Hin nay din
tch rng khep kn ch con 2,9 ty ha. Tai nguyn rng hin nay tip tuc b pha hoai nng n,
hang nm khoang 20triu ha rng nhit i b cht trui. D oan n nm 2010 mt s
nc hin nay con lai khoang 20-25% rng nhit i nh Vit Nam , Philipin , Madagascar
se mt hn loai rng nay. Rng Bc cc va n i khng suy giam bao nhiu v din tch
nhng lai thay i v thanh phn loai va ni phn b .
Vit Nam din tch t co rng hin nay khoang 9 triu ha va din tch t xa
kia la rng nay la t trng i troc khoang 12 triu ha. Din tch t co rng chim nhiu
nht la Ty Nguyn. Rng Vit Nam nu xet theo kiu tham thc vt th rng thng xanh
phn b nui cao trung bnh con nhiu nht, gn 4 triu ha. Tip n la rng thng xanh
ni t thp va rng thng xanh ni t cao mi loai chim g n 1 triu ha.
Rng Vit Nam b suy thoai rt nhanh trong th ky qua. Nm 1943 din tch co
rng la 14.272.000 ha, nm 1993 ch co 9.184.283 ha, chim 27.7% din tch ca nc.
Rng Vit Nam cung cp nhiu san vt quan trong: g, cui, cy thuc, cy dung
trong cng nghip, cy lng thc thc phm, cy canh, cac ng vt sn bt, mt ong...
Hin nay theo c tnh rng cung cp cho khoang 35-45.10
6
m
3
g va cui hang nm.
Trong chin tranh My a dung bom va cht c hoa hoc pha huy khoang 2 triu ha
rng Min Nam Vit Nam. Hang nm theo thng k din tch rng b thu hep 200 nghn
ha, nguyn nhn gm chay rng, du canh du c ly t lam nng nghip. Mt rng, s suy
thoai t do xoi mon tng nhanh. Chng trnh trng cy gy rng phu xanh t trng i
troc hang nm c 100 nghn ha. Trc mt din tch t trng i nui troc co khoang 12
triu ha cn c nhanh chong trng cy han ch xoi mon.
Bang 1.2 :Phn b rng theo vung lanh th Vit Nam:
VUNG
Din tch lanh
th (1000 ha)
Din tch rng
(1000 ha)
Ty l che phu
(%)
Ty Bc Bc b 3153,6 290 9,2
ng Bc Bc b 3367,3 591 17,5
Trung tm Bc b 3908,6 993,5 24,0
ng bng Bc b 1143,6 41,3 0,4
Bc Trung b 5189,0 1647,5 32,6
Duyn Hai Trung b 4506,7 999,2 22,2
Ty Nguyn 5526,8 2554,5 46,2
ng Nam b 1347,5 532,6 22,4
ng bng Nam b 3987,7 171,6 0,4
8
3. Tai nguyn nc :
Nc la tai nguyn co y ngha quyt nh i vi s sng va phat trin cua con
ngi va xa hi loai ngi. Nc la thanh phn cu thanh nn sinh quyn va tac ng trc
tip n cac yu t cua thach quyn, kh quyn va cac nhn t tac ng n kh hu thi
tit trong kh quyn. Nc va la mt tai nguyn vt liu, va lavt mang nng lng, di
chuyn cac vt cht co trn trai t di dang hoa tan, l lng hoc di y trong nc.
Nc di chuyn theo tun hoan nc nh la mt chu trnh thu thp, thanh loc va
phn phi nc mt cach lin tu c va khp moi ni trn trai t .
Tng lng nc co trn trai t la 1454.10
6
km
3
. Khoang 94% la nc mn bin
va ai dng , khoang 2% la nc ngot cua cac nui bng va bng ha 2 cc, khoang 0,6%
la nc ngm tng nng va tng su. Nc trong kh quyn chim 0,001%, trong sinh
quyn chim khoang 0,0002%, trong sng ngoi ty l t nht, ch co 0,00007%. Thc s con
ngi ch dung cho i sng cua mnh khoang 0,3% lng nc co trn trai t di dang
nc ngot. Trong phn o thc t hin nay ch dung c 1%, v 99% hin nay con ngi
khng vi ti c hoc nc b nhim n mc nc khng x ly c.
S phn b nc khng ng u theo khng gian va thi gian lam cho tai nguyn
nc ht sc thiu thn ta i tng ni, tng mua, mt khac lai qua tha thai gy tai hoa khung
khip vao mua lu lut .
Hin nay trn pham vi toan cu con ngi dung 8% trong tng nc ngot c khai
thac cho sinh hoat , 23% cho cng nghip, 63% cho nng nghip. Vi trnh hin nay
san xut 1 tn giy cn 250 tn nc; 1 tn phn am cn 600 tn nc; 1 tn ng hoc 1
tn bt cn khoang 1000 tn nc; nhu cu sinh hoc cua con ngi va ng vt vao khoang
10 tn nc/1 tn t bao sng. ap ng nhu cu cua mnh tai nhiu ni trn th gii hin
nay con ngi a s dung ht ngun nc mt va a khai thac ngun nc ngm. So vi 3
thp ky trc y lng nc ngm c khai thac a tng gp 30 ln. Cht lng nc
co nhng suy thoai nghim trong. Nng nitrat cua cac sng chu u cao hn nhiu ln
so vi tiu chun sach, nng pht pho, thuc tr su, chua u qua gii han cho
phep. Theo bao cao cua Lin Hp Quc hin nay ch 79% dn thanh th va 41% dn nng
thn c hng nc sach va iu kin v sinh.Bnh qun trong 5 ngi sng cac nc
ang phat trin co 3 ngi khng c ung nc sach, khng co ngun bnh, 80% bnh
tt trong nhn dn cac nc nay bt ngun t vic dung nc b nhim.
Vit Nam lng ma bnh qun nm la 1900mm (634 ty m
3
nc). D tr m
trong t la 426 ty m
3
/nm. Vit Nam thuc nhom nc giau tai nguyn nc tai ch, ngoai
ra con thu nhn ngun nc ngoai lai t Trung Quc, Lao, Campuchia la 132,8 ty m
3
. Vit
Nam co mang li sng ngoi kha day c va phn b tng i ng u trn lanh th , co
2500 sng dai trn 10 km vi tng chiu dai trn 52000 km. Doc theo b bin trung bnh
20 km co mt ca sng va mt li sng thay i t 0,5 n 2,0 km/km
2
. Tuy nhin
lng dong chay phu thuc vao ch ma.
9
Lng ma trn lanh th Vit Nam ln nhng lai phn b khng ng u, tp
trung chu yu trong cac thang mua ma. Lng ma ln lai tp trung nn tao ra dong chay
rt ln. Do tai nguyn nc phn b khng ng u va dao ng rt phc tap theo thi
gian, vic khai thac nc gp nhiu kho khn va phc tap. Nhng vung ma ln co moun
dong chay at trn 70 thm ch 100 l/s/km
3
, vung ma t dong chay nho co ni ch at 5
l/s/km
3
, chnh nhau ti 20 ln.
Tr lng nc ngm co th khai thac vao khoang 10 triu m
3
/ngay. Trong cac thp
ky qua nc ngm b khai thac qua mc, vt qua kha nng t nap lai mt cach t nhin.
Mc nc tai cac ging khai thac u b ha thp, co ni n hang chuc met, kem theo o la
t b lun, nc mn, chua xm nhp. in hnh la thanh ph H Ch Minh, nc ngm
a khai thac t 1960 mt cach qua mc, do o a b nhim mn buc phai chuyn sang s
dung nc mt. n nay sau hn 30 nm ngng khai thac ma tng ngm vn b mn cha
phuc hi c.
V cht lng nc cac vc nc b suy thoai ro rt . Hu nh tt ca cac sng h
cac th va khu cng nghip ln u b nhim . Hai dong sng chnh : sng Hng va
sng Mekong tng oan cung a b nhim. Nc cac knh mng, sngvung ng
bng u t nhiu b nhim thuc tr su. cac vc nc vung ng bng Nam b con b
nhim bi ky sinh trung va cac vi sinh vt gy bnh t cac ngun phn bc va phn gia
suc khng c x ly. Phn ln cac bnh vin, nha may, khu dn c th, khu cng
nghip cu u khng lp t h thng x ly nc thai, tt ca cac loai nc thai u thai ra
cac vc nc t nhin.
4. Tai nguyn khoang san :
Khoang san c hnh thanh trong cac qua trnh a cht tao thanh trai t va lin
tuc bin i trang thai sau o. Khoang san tn tai di nhiu dang trong cac lp vo cua
trai t , trong dung nham di cac lp vo, di ay bin, hoa tan trong nc bin va ai
dng cung nh trong nc ngot.
Khoang san c phn thanh hai nhom chnh:
-Khoang kim loai : vi cac kim loai thng thng , thng gp vi tr lng ln
(Al, Fe , Mn, Cu , Mg ,Pb , ...) va cac kim loai him vi tr lng nho va phn tan (Au, Ag,
Pt , Hg...)
-Khoang phi kim loai : vi cac loai qung (photphat, sunphat, Na, K...); cac nguyn
liu khoang (cat , soi, a vi ...) va cac nhin liu khoang (du mo , kh t...).
Khoang san la tai nguyn khng tai tao. Vic khai thac va s dung lam can kit tr
lng cua chung trn trai t . Theo d bao hin nay th tr lng St, Nhm, Titan, Crm,
Manh, Vanadi... con ln; tr lng Bac, Bismut, Thuy ngn, Amiant, ng, Ch, Kem,
Thic, Mlipen con khng nhiu; tr lng Barit, Graphit , mica, Ini con lai rt t va co
nguy c can kit sau mt thi gian ngn.
10
Th trng khoang san hin nay th hin s thiu cng bng trong trt t kinh t th
gii. Cac nc phat trin mua khoang san t cac nc ang phat trin vi gia thp va ban
hang hoa ch tao t cac nguyn liu nay vi gia cao. tranh tnh trang nay gn y cac
nc ang phat trin chuyn sang xut khu kim loai tinh ch co thm gia tr gia tng
vao nguyn liu.
Theo d bao th trong vai thp nin ti nhu cu v khoang san st se tng khoang
960 triu ti 1900triu tn/nm; v bauxite t 90 n 180 triu tn/nm; t 1980 n nm
2000 nhn loai tiu thu 3 n 4 ln nhiu hn tng s khoang san phi kim loai ma loai
ngi a s dung t luc no sinh ra n u thp ky 1980.
Quan im bi quan cho rng tnh trang can kit khoang san se gy tr ngai ln cho
s phat trin cua nhn loai. Quan im lac quan cho rng tr lng khoang san tuy khai
thac ngay cang kho khn nhng con rt ln . Khoa hoc va cng ngh se giup cho con ngi
phat hin tr lng mi, cac ngun thay th t nhin hoc nhn tao. Nhiu tai khoa hoc
a c tin hanh tm vt liu co u tnh nng vt ly cn thit vi gia thanh thch hp
thay th vt liu ang can kit. Mt hng quan trong khac la tai ch ph thai. V du tai
Hoa Ky cng ngh ch tao t s dung n 90% vt liu tai ch. Hang nm nc nay tai
ch khoang 950000 tn nhm, 1175000 lang ng , 28 triu lang bac va 2,7 triu tn vang.
Bin phap hu hiu nht la tit kim tiu dung . Nu tt ca moi ngi trong i sng va san
xut hang ngay u co y thc han ch tiu dung hang hoa va cac vt liu khac th tai
nguyn khoang san vn la tai nguyn khng th tai tao se duy tr c lu hn.
Vit Nam nm trn ban l cua hai vanh ai kin tao va sinh khoang c ln cua Trai
t, v vy co ngun khoang san rt phong phu v chung loai va a dang v loai hnh. Kt
qua thm do va khao sat ti nay cho thy ta co hn 3500 mo va im qung cua 90 loai
khoang san. a va ang khai thac khoang gn 1000 mo.
Tr lng qung st co ti hang trm triu tn, bauxite ti vai ty tn, thic hang
chuc ngan tn . Cac qung kim loai nh vang , bac, ng, kem, a qu ,... u co tai nhiu
ni trn t nc ta.
Hin nay khai thac mo qung Vit Nam con rt lac hu, ty l tach thu thp, cht
thai qung bo i con cha nhiu khoang san co ch khac. Bai thai u khng co qui hoach,
thng thng la cht ng ngay tai mo khai thac. Khai thac than mo than Quang Ninh la
mt dn chng cho vic lang ph va lam nhim mi trng.
5. Tai nguyn nng lng :
Nng lng la iu kin tt yu cho s tn tai va tin hoa cua moi sinh vt. Trong
qua trnh phat trin cua xa hi loai ngi ngun nng lng thng xuyn chuyn dch t
dang nay sang dang khac. Dang nng lng thin nhin u tin c con ngi s dung la
nng lng Mt Tri, c dung mt cach t nhin soi sang, si m, phi kh lng
thc, thc phm, dung va nhin liu g cui. Tip o la nng lng g, cui, ri ti nng
lng nc, gio, nng lng keo cua gia suc. Nng lng khai thac t than a ng tr trong
11
th ky 18-19. Nng lng du mo thay th v tr cua than a trong th ky 20 va tng bc
chia se vai tro cua mnh vi nng lng hat nhn. Cac dang nng lng mi t nhim nh
nng lng Mt Tri, nng lng nc, gio, thuy triu, nng lng vi sinh vt thu nhn
c vi nhng phng phap va phng tin cng ngh tin tin cung ang m rng pham
vi hoat ng cua mnh.
Nhu cu nng lng cua con ngi tng ln nhanh chong trong qua trnh phat trin.
100.000nm trc cng nguyn, mi ngay mt ngi tiu thu khoang 4000 n 5000 KCal.
500 nm trc cng nguyn tng ln 1200KCal. u th ky 15 ln ti 26000KCal, gia th
ky 19 la 70000 KCal va hin nay trn 200000 KCal .
Than a :
Than a la nham thach trm tch, thanh phn chu yu la cacbon. Than a oc hnh
thanh qua nhiu thi ky a cht , chu yu vao thi ky Paleozoi cach y khoang 225-350
triu nm.
Than a c phn thanh ba loai chnh: than nu , than cha du va than cng. Tr
lng cac loai than trn toan th gii hin nay c oan vao khoang gn 700 ty tn. Theo
tc s dung hin nay tr lng nay co th ap ng nhu cu 180 nm na (d oan nm
1995).
Vic s dung than a lam nhin liu co nhng tac ng ln ti mi trng. Trong
thm do, iu tra, khao sat: co th gy thit hai t nhiu ti tai nguyn t, tai nguyn rng,
cac lu vc sng sui tai vung thm do, khao sat.
Than thng du ng lam nhin liu cho cac nha may in, un cac ni hi hoc cp
nhit cho cac lo luyn kim. Qua trnh t thng gy ra cac loai nhim khac nhau. Thng
thng co bui, cac xyt lu huynh, xyt nit, xyt cacbon va nhit thai. Mt nha may nhit
in cng sut 1000MW mi nm thng dung 2,7 triu tn than. Lng than nay thai ra
khoang 5 triu tn CO
2
, 18000 tn NO
x
, 11000-110000 tn SO
x
va 1500-30000 tn bui.
Sau qua trnh t than lai mt lng ph thai rt ln. Ph thai nay gm tro mn
bay ln khng va x cuc ong lai ay lo. Nha may nhit in 1000MW hang nm co
khoang t 180000-680000tn ph thai rn.
Du mo va kh thin nhin :
Du mo la mt dang cht nhao mau en, hn hp nhiu cacbua hydro sau ch bin
se tr thanh cac nhin liu cng nghip, cac hoa cht dung trong ch tao phn bon, dc
phm, nha, cht bi trn.
Kh thin nhin la hn hp cac cacbua hydro nhe , trong o metan chim phn ln,
co th dung lam nhin liu cho sinh hoat, cng nghip va nguyn liu cho mt s nganh
cng nghip hoa cht. Trong qua trnh t kh thin nhin gy nhim rt t so vi cac
dang nhin liu khac.
12
Du mo va kh thin nhin co trong t lin va ngoai bin khi. Hin nay ngi ta
a khai thac du, kh su hn 10 km di mt t. Khai thac du kh trn t lin
khng co tac ng nhim mi trng trm trong , nhng co th gy lun, sut . Co vung b
sut ti 9 met (Los Angeles, Hoa Ky). Khai thac du kh bin khi gy nhim trm trong
trn cac ai dng va bin. nhim co th do du, thoat t cac tui cha du t nhin. Hin
nay c lng hang nm co 600.000 tn du mo thoat vao nc bin theo dang nay, chim
50% tng s du nhim trong cac ai dng. 20% do du tran khoi ging khai thac, v
ng d n du. Trong nhng nm gn y hang nm cac tai nan m tau du em khoang
200000 tn du vao bin, vic ra cac tau em khoang 1.300.000 tn du vao bin. Du
tran gy tai hai nghim trong cho cac h sinh thai bin, h sinh thai nc ngot va ca cac h
sinh thai trn t ven b.
Qua trnh t du, kh u sinh ra cac cht gy nhim tng t nh t than. Kh
thin nhin luc t ch sinh ra CO
2
, ,mt t CO, NO
x
va hi nc. NO
x
va SO
x
do t du
ch bng 1/10 do t than, bui t hn nhiu va khng co x than.
Thuy nng :
Loai ngi t hang chuc nghn nm v trc a bit s dung nng lng cua dong
nc vi nhng thit b th s nhng ht sc thng minh: xe nc, gau nc, ci xay nc,
mng nc t chay. Thuy nng c dung trong ti, tiu ng rung, ch bin nng san,
chuyn ng may moc thu cng. Ti u th ky 19 thuy nng c dung san xut in
nng.
Tim nng thuy in cua th gii c tnh vao khoang 2214000MW. Thuy nng
c lit vao dang nng lng sach, khng thai ra cht gy nhim. Tuy nhin vic xy
dng cac h cha nc ln co th co nhng tac ng ln v sinh thai, xa hi va kinh t cn
c xem xet ky trc luc quyt nh xy dng nha may thuy in.
Nng lng hat nhn :
Nha may in nguyn t u tin i vao hoat ng nm 1954 tai Lin X, sau o
cac nc chu u , chu My va mt s nc chu A a ln lt xy dng va khai thac
cac nha may in nguyn t. D oan n nm 2020 ngun in nng hat nhn se chim
60-65% tng cng sut in nng trn th gii .
Vic s dung in hat nhn tranh c cac dang nhim thng thng tai cac nha
may nhit in nhng lai la ngun gy nguy him ln v mi trng do cac cht thai phong
xa .
Cac nng lng khac :
Bao gm nng lng t cac nhin liu truyn thng nh g , cui, nng lng gio,
thuy triu, a nhit , sc keo cua suc vt, nng lng Mt Tri, nng lng vi sinh, nng
lng dung hydro lam nhin liu.
Vit Nam cho n cui th ky 18 tai nguyn nng lng da chu yu vao nng
lng g cui va sinh khi. Ngoai ra con khai thac rng rai nng lng t sc ngi, sc keo
13
cua suc vt, nng lng t nhin cua anh sang Mt Tri, nng lng dong chay cua nc;
nng lng thuy triu ti tiu cac canh ng lua.
Than a c khai thac vung ng Bc t khoang 1830. in nng xut hin
Vit Nam vao khoang cui th ky 19. Ti nm 1930 nc ta nng lng th trng gm
khoang 2 triu tn than a anthraxit va 65 triu KWh in nng. Nm 1940 ln ti 2,5 triu
tn anthraxit va 95 triu KWh in nng. Nm 1975 sc san xut in nng ln ti 1428
triu KWh va lng than a khai thac ln ti 5,2 triu tn. Nhiu nha may nhit in va
thuy in a c xy dng trong cac nm qua. Du kh c thm do vao cui th p ky
1970 va khai thac t sau 1986.
Tai nguyn sinh hoc :
Trong t nhin, cac loai sinh vt tao thanh mt dy chuyn sng. Theo nhng s
liu mi nht , n nay con ngi a bit c 1.392.485 loai ng vt, thc vt va vi sinh
vt , ngha la khoang 4,1% s lng loai co th co trn hanh tinh nay sng trn can va
di nc. Ring ng vt va vi sinh vt chim 76,8% cac loai a bit, nhom ng vt co
xng sng khoang 3% .
Bang 1.3 : S loai a c xac nh tn (theo E.O .Wilson -Biodivesity ,1988):
CH DANH
S LOAI A XAC
NH
TY L % TRN
TNG S
Vi sinh vt
ng vt khng xng
Thc vt
Ca
Chim
Bo sat va lng th
ng vt co vu
5760
1020561
322311
19056
9040
11757
4000
3-27
13-27
67-100
83-100
94-100
90-95
90-95
Tng s 1392485 loai
Nhiu loai sinh vt c con ngi khai thac trc tip lam thc n t bui bnh
minh cua nhn loai nh sn bt thu rng, anh ca. Nhiu loai c thun dng tr thanh
gia suc gia cm ... ong gop ngun tht, sa, trng, da, lng ... to ln cho cuc sng con
ngi.
Do hoat ng cua cuc sng con ngi nh sn bt, huy hoai ni sng, nht la thu
hep din tch rng , mi trng b nhim do nhiu nguyn nhn, vic bun ban ng vt
hoang da lam cho rt nhiu loai ng vt a b dit chung , nhiu loai suy giam san lng
ti mc b e doa dit vong , ngun d tr gen b mt mat va thu hep. Cac nha khoa hoc d
oan rng , n u chiu hng hin nay vn tip din th 25% s loai trn toan th gii se
chu s phn dit chung trong vai thp ky ti i theo vi s suy giam ang bao ng cua
ni sng va cac h sinh thai .
ng vt nc ta kha a dang va giau co , c trng cho vung kh hu nhit i.
Nhng anh gia bc u cho bit s lng cac loai ng vt co th ln ti hang van, trong
14
o ca nc ngot va bin co th ln ti 3000, lng c 80, bo sat 180, chim 1000, thu 273
loai va phn loai, ng nht la cn trung .
1.4. TAC NG CUA CON NGI N MI TRNG :
T bui u xut hin , con ngi a tac ng vao mi trng xung quanh sng.
Con ngi a tr thanh ke c tn chim oat ngun lng thc va tai nguyn co th khai
thac c, trong khi chnh ban thn con ngi chng ong vai tro ang k g trong qua
trnh chuyn hoa vt cht ma cuc sng oi hoi.
Ngay nay con ngi a lam chu hanh tinh, sinh sng nhng h sinh thai khac
nhau v iu kin t nhin. Nhn t xa hi, bng tin b cng ngh, a tac ng lam cho
hiu lc chon loc t nhin giam n mc thp nht. Cac h sinh thai t nhin hoc dn
chuyn sang h sinh thai nhn tao hoc b tac ng cua con ngi. Vi s gia tng dn s
hin nay va nhng nhu cu cua no , vi s tin b cua nn vn minh vt cht , tng nng
lng , s loai va khi lng vt cht ma con ngi rut ra t thin nhin th hoan lai cho
thin nhin di dang cht thai , u khng ngng tng ln .
Trong khun kh cua cach mang khoa hoc ky thut, cua qua trnh cng nghip va
th hoa nhanh chong tac ng cua xa hi loai ngi i vi mi trng at n mt
cng va qui m cha tng thy, vi xu hng ngay mt manh me , nhng hoat ng
pha hoai mi trng khng kim soat c a gy ra can kit ta i nguyn thin nhin, suy
thoai mi trng va lam mt cn bng sinh thai trong h t nhin. Cac hoat ng chnh lam
anh hng n mi trng co th c phn ra nh sau :
1.4.1- Khai thac tai nguyn thin nhin :
Ngay nay , sc san xut tng ln ang k do s phat trin dn s va do nhng thanh
tu cua cach mang khoa hoc ky thut lam tng nng sut lao ng . Con ngi a khai thac
tai nguyn vi mt cng rt ln a lam cho cac tai nguyn can kit n mc bao ng.
Cac chu trnh vt cht trong t nhin b pha huy, nhiu h sinh thai t nhin b mt n nh,
cu truc vt ly sinh quyn b thay i.
Vic khai thac g va cac loai sinh vt cu a rng dn n vic tan pha rng, thay i
cu truc tham thc vt, nhiu ng thc vt khng con ni sinh sng cung b tiu dit,
nhiu loai a b dit vong. Mt loat hu qua tip theo do vic khai thac rng tao nn i vi
mi trng va sinh quyn nh thay i ch va chu trnh cht kh , ham lng CO
2
tng
va O
2
giam, nhit khng kh cung co xu hng tng theo, hin tng xoi mon va cun
tri t lam mau m cua t rng b giam, nc ngun b nhim bn phu sa, ch
dong chay cua sng ngoi thay i.Vic khai thac rng a lam mt 20 triu ha rng/nm.
Cac nganh cng nghip khai khoang, khai thac du mo a a mt lng ln ph
thai, cac cht c hai ... t trong long t vao sinh quyn. Cac loai nc cha axit, phenol...
cua qua trnh khai mo xa vao ngun nc mt, gy nhim va pha huy s cn bng sinh
15
thai o. Mt khac cu truc a tng va tham thc vt khu khai mo thay i anh hng xu
n sc khoe va cac hoat ng kinh t xa hi cua con ngi.
Vic xy dng p h cha khai thac ngun thuy nng cung co nhng tac hai
nht nh i vi mi trng nh can tr di chuyn cua ca t ha lu v thng lu trong
mua e trng, thay i bn vng cua t, gy ngp lut va kh hu vung h cha...
1.4.2- S dung hoa cht :
Con ngi a s dung mt lng ln hoa cht trong hoat ng xa hi kinh t cua
mnh. Trong nng nghip s dung phn hoa hoc vi muc ch canh tac, tng nng sut cy
trng nhng mt trai cua no la lam nhim t do khng trong sach va lam nhim
ngun nc do tng ph dng bi cac nguyn t N,P...
Cac loai thuc tr su, dit co hin nay la cac cht bn vng d b hp thu vao cu
t cua t , pha huy cy trng va xm nhp vao chui dinh dng, can tr hoat ng sng
cua nhiu sinh vt .
Cac hoa cht s dung trong cng nghip va nhiu hoat ng kinh t khac thoat vao
mi trng di dang ph thai. Nhiu cht trong o nh xianua, ch, ng, thuy ngn,
phenol... la nhng cht c hai i vi con ngi va nhiu loai sinh vt khac.
Nhng cht phong xa xut phat t n bom hat nhn hoc nhng cht thai bo phong
xa long hay rn phat ra t nhng trung tm cng nghip hay nghin cu khoa hoc co th
lng xung mt t , tch tu o hay lan truyn trong khng kh, co th gy nguy c c
hai i vi con ngi, ng vt va thc vt.
1.4.3- S dung nhin liu :
Trong hoat ng sng cua mnh con ngi s dung nhiu loai nhin liu khac nhau
nh : cui , than cui, than a , du mo, kh t ... Hang nm trn Trai t t 10 ty tn than
qui c, giai phong 4.10
16
Kcal nhit va 30 ty tn CO
2.
t nhin liu c xem nh s t nong trc tip sinh quyn v phn nhit phat
tan vao mi trng rt ln, gy ra s thay i ch vi kh hu khu vc. Nguy hai nht la
ham lng CO
2
, NO ,NO
2
,

SO
2
... trong kh quyn tng ln. Theo Machta va Olson (1970)
hang nm CO
2
se tng 0,2 % va nhit khng kh gn mt t se tng ln do hiu ng nha
knh. Trong khoang t nm 1885 n 1940, nhit trung bnh hng nm cua mt t tng
ln 0,5 C. Sau nm 1940, tng nhit mt t co chm hn nhng ring Bc u
va Bc My th nhit mt t vn tip tuc tng. T 1940 n 1980 tng khoang 0,11 C.
Theo tai liu kh hu quc t trong vong 134 nm gn y nhit cua Trai t a
tng ln gn 0,4 C . Ba nm nong nht la 1980, 1981, 1982 .
Hi thao kh hu hoc chu u gn y d bao nm 2050 nhit cua Trai t se
tng thm 1,5 - 4,5 nu khng co bin phap ngn chn hiu ng nha knh .
16
Phn ln SO
2
c san sinh ra do qua trnh t chay than a (67 %) va du mo
(12%)... la nguyn nhn cua ma acid, lam chua hoa thin nhin, huy dit rng va mua
mang , lam han g nha cua cng trnh, gy nguy hai cho sinh vt, huy dit s sng cua h
thuy sinh...
Ngoai ra NO
2
va NO cung mt s cht khac con gy hin tng khoi quang hoa,
anh hng rt ln ti i sng sinh vt trn Trai t .
1.4.4- Tac ng cua th hoa n mi trng :
Qua trnh th hoa gn lin vi lch s loai ngi. o la qua trnh kinh t xa hi,
nhn khu va a ly a din, din ra trn c s nhng hnh thc phn cng lao ng xa hi
va phn cng lao ng theo lanh th a hnh thanh trong lch s .
K t th ky 18 , t sau khi xut hin may hi nc Anh vao cui th ky 17 c
xem la khi im cua cach mang cng nghip. Trong khi o, th , im khi u cua
th hoa a xut hin nhng 4000-5000 nm trc cng nguyn. Mt s yu t c xem
nh yu t c thu nht la mc tp trung dn s sng trong khu vc th trn toan th
gii ngay cang phat trin nhanh chong. Lch s cua qua trnh th hoa gn lin vi s gia
tng dn s mang tnh c thu o . Hin nay , th gii co khoang trn 2 ty ngi sng trong
khu vc th , d bao nm 2000 co khoang 3ty va nm 2025 co khoang trn 5 ty ngi
sng trong khu vc th . o la hin tng mang tnh qui lut va lch s trong qua trnh
th hoa.
th hoa noi ln kha nng phat trin vt bc cua tr tu con ngi, cung nh s
ln manh v cach mang khoa hoc ky thut. Th hin s chinh phuc thin nhin, tao ra
mt mi trng nhn tao ma khng my l thuc vao thin nhin. Con ngi a chng choi
c vi ma nng , bao tap, iu hoa kh hu cho ni cua mnh, tao ra nhng cng trnh
phuc vu cho phat trin san xut , giai tr , canh quan ... vi bt c s tac ng bt li nao
cua thin nhin. o la mt ang khch l i vi con ngi. Noi nh vy khng co ngha la
con ngi a at c tt ca. Vic cai tao thin nhin la nhm tao ra mi trng phu hp
vi mnh va hai hoa vi thin nhin ch khng th la hoan toan tach bit vi qui lut cua t
nhin. Chnh v th con ngi a pham phai mt sai lm khng ly lam nho trong qua trnh
th hoa cua mnh. Co th thng k nh sau :
- S banh trng lanh th lam pha rng, thay i canh quan, a hnh, gy hin
tng cun tri, xoi mon t vung ngoai , ngp ung thanh ph . Din tch tham thc
vt b thu hep lam kha nng iu hoa vi kh hu , khu vc th b giam.
- Vic xy dng cac cng trnh, nha cao tng trn nn t, khai thac nc ngm
hoc khai khoang lam cho b mt t b bin dang , cu truc t thay i va nguyn nhn
cua s sut lun, xut hin khu vc m ly... Mang li thuy vn va nc ngm b xao trn
manh, lam thay i hoan toan ca c thng s dong chay va ngm cua nc ma. Vic ph
bin rng rai lp phu khng thm nc (ng xa, mai nha ...), t cac h thng cng
ngm, mng tiu... lam giam ro rt h s thm nc. S ao ln cac iu kin t nhin cua
17
dong chay, khai thac qua mc tng cha nc dn n ha thp mc nc ngm va b trung.
V du Mhic lun 7.6 m , Tky lun 3.4 m, Matxcva lun 0,3 m. Vic san lp ao h
xy dng cng trnh lam h thng thuy vn th thu hep lai.
- Mi trng t nhin cua th: mi trng nc, mi trng t, mi trng
khng kh a chu tai trong cht bn va cac tac nhn gy nhim rt ln. nhng thanh
ph cng nghip th trn 50% yu t gy nhim khng kh la do cac nha may thai ra, sinh
hoat gia nh 23% , giao thng 25%... Trn cac ng ph ln mc n co th ln ti 80
- 110 dB. Mt lng ln rac thai, ph thai sinh hoat va cng nghip tp trung trong t, lam
nhim bn t va nc ngm, nc mt , anh hng n tnh trang v sinh th. nhim
ngun nc sng h va nc ngm do cac loai nc thai sinh hoat cua thanh ph va nc
thai cng nghip la nghim trong nht. Do mi trng b gii han s khuych tan cht bn
trong sng h yu hn trong khng kh rt nhiu. Phn nhiu cac con sng ln cac nc
phat trin chu u hu nh khng th s dung cp nc c na.
- Vic di dn at t cac vung nng thn n thanh ph , xu hng tp trung va tng
cng cac chc nng san xut va phi san xut do vic di dn, vic chuyn t nn san xut
nng nghip sang san xut cng nghip vi nng sut cao ... em lai hu qua ro rt cho s
phat trin nhanh chong cac thanh ph , tng vot dn s th .
- S banh trng cac thanh ph va phng thc san xut cng nghip co tac dung
v cung a dang va ngay cang tng i vi mi trng xung quanh. th hoa tr thanh
mt trong nhng nhn t chu yu lam bin i mi trng, lam ny sinh nhu cu ngay cang
ln v din tch xy dng va qui hoach, v tai nguyn thin nhin va thc phm.
Cac thanh ph hin nay ch chim 0,3 % din tch t lin nhng a tp trung trn
40% dn s th gii .
1.4.5- Cng ngh nhn tao :
S tin b cua khoa hoc ky thut tao cho con ngi co kha nng khai thac thin
nhin vi tc ln . Con ngi ng dung nhng thanh tu khoa hoc cua mnh trong trng
trot , chn nui... lam tng nhanh chu trnh vt cht dn n vic pha huy cu truc t nhin
cua chu trnh o . Vic s dung ging mi, cy trng mi... anh hng n thanh phn sinh
vt, thay i chung loai sinh vt va cu truc tham thc vt. Vic xa Freon (trn 1 triu
tn/nm) t cng ngh nhit lanh gy ra l thung tng zn .
18
Chng 2
H SINH THAI


2.1. SINH THAI HOC
Sinh thai hoc la mt nganh quan trong trong khoa hoc sinh hoc, nghin cu nhng
iu kin tn tai cua sinh vt va mi quan h tng h gia cac sinh vt vi nhau va vi
cac nhn t cua mi trng. Sinh thai hoc co nhiu b mn: sinh thai hoc ai cng, sinh
thai hoc ng vt, sinh thai hoc thuy sinh, sinh thai hoc vi sinh, sinh thai hoc con ngi.
Sinh thai hoc co mi quan h cht che vi cac mn khac cua khoa hoc sinh hoc, no cung co
mi quan h cht che vi cac mn khac cua khoa hoc mi trng. Sinh thai hoc s dung
phng phap nghin cu, cac khai nim va kt qua nghin cu cua sinh hoc, toan, ly, ho a...
Tuy vy sinh thai hoc vn la khoa hoc ring trong khoa hoc sinh hoc v no co cac khai
nim, ni dung va phng phap nghin cu ring.
Sinh thai hoc la nganh tin bi cua khoa hoc mi trng, v tng t nh sinh thai
hoc vi mt pham vi hep hn va ra i nhiu thp ky sau sinh thai hoc, khoa hoc mi
trng ly mi quan h gia con ngi va cac hoat ng cua no vi mi trng lam i
tng nghin cu. Ngi nghin cu cac vn tai nguyn va mi trng cn co nhng
hiu bit nht nh v sinh thai hoc, trc ht la nhng nguyn ly c ban cua nganh khoa
hoc nay, v suy n gc th cac hin tng hu y hoai tai nguyn thin nhin gy suy thoai
cht lng mi trng u co th qui v vic vi pham cac nguyn ly v cu truc va chc
nng cua h sinh thai dn n mt cn bng cua h sinh thai trong o con ngi la mt
thanh phn.
2.2. H SINH THAI
2.2.1- Khai nim :
Sinh vt va th gii v sinh xung quanh co mi quan h khn kht vi nhau va
thng xuyn co tac ng qua lai, c trng bng cac dong nng lng tao nn cu truc
dinh dng xac nh. S a dang v loai va cac chu trnh tun hoan vt cht trong mt h
thng c goi la h sinh thai.
Nh vy h sinh thai la mt h thng bao gm sinh vt va mi trng vi cac mi
quan h va tng tac, tai o thng xuyn din ra cac chu trnh tun hoan vt cht, dong
nng lng va dong thng tin. Hay noi mt cach khac h sinh thai la h thng bao gm
qun xa va sinh canh cua no.
2.2.2- C cu thanh phn cua h sinh thai :
V mt c cu h sinh thai gm 6 thanh phn chia lam 2 nhom chnh nh sau :

19
1. Nhom thanh phn v sinh gm :
- Cac cht v c: C , N , P , CO
2
, H
2
O , O
2
... tham gia vao cac chu trnh tun hoan
vt cht.
- Cac cht hu c : protein , gluxit , lipit , mun ,...
- Ch kh hu: nhit , m , anh sang va yu t vt ly khac co anh hng rt
ln ti s tn tai va phat trin cua sinh vt .
2. Nhom thanh phn hu sinh :
- Sinh vt san xut (sinh vt t dng) : bao gm cac vi khun co kha nng tng
hp va cy xanh. o la nhng sinh vt co kha nng tng hp c cht hu c t nhng
cht v c n gian nh nng lng Mt tri xy dng c th cua mnh.
- Sinh vt tiu thu (sinh vt d dng) : bao gm ca c ng vt, chung dinh dng
bng cach ly cht hu c trc tip hoc gian tip t vt san xut. Sinh vt tiu thu c
phn thanh cp: cp 1-cac ng vt n thc vt, cp 2-cac ng vt n ng vt cp 1, cp
3-cac ng vt n ng vt cp 2.
- Sinh vt hoai sinh (phn giai) : bao gm cac loai vi khun va nm, phn giai cac
cht hu c sng, ng thi giai phong ra cac cht v c cho cac sinh vt san xut.
2.2.3- Phn loai h sinh thai :
Cac loai h sinh thai trong sinh quyn co th phn thanh cac loai h sinh thai trn
can, cac h sinh thai nc mn va h sinh thai nc ngot .
1. H sinh thai trn can :
H nay c trng bi cac qun th thc vt, v trong cac h nay tham thc vt chim
mt sinh khi rt ln va gn lin vi kh hu a phng. Do vy tn cua cac qun xa canh
quan thng la tn cua h thc vt y. Co th k ra mt s h sinh thai trn can:
- Savan hay rng co i nong vung nhit i nong, t ma nn thng thiu nc
va kh han.
- Hoang mac min nhit i va n i, vi c im rt t ma va bin nhit
ngay m ln. Gii sinh vt c ao la c trng chu y u y.
- Thao nguyn chu yu min n i t ma vi co chim u th .
- Rng la rng n i min n i co lng ma va phai vi rng la rng, rung
la theo mua.
- ai nguyn vung cc bng tuyt quanh nm, chu yu la ru moc.
2. H sinh thai nc mn :
Bin va ai dng chim 70 % b mt trai t co su ti11000m. Thc vt sng
nc mn rt ngheo, ngc lai gii ng vt lai rt phong phu va co hu ht cac nhom
c trng cho ng vt trn trai t.

20
Da vao phng thc vn chuyn, co th phn thanh cac h sinh thai noc mn theo
chiu thng ng :
- H sinh thai nn ay .
- H sinh vt ni .
- H sinh vt tng gia .
Theo chiu ngang co th phn thanh cac h sinh thai nc mn nh sau :
- H sinh thai vung ven b : vi u th cua sinh vt sng c nh va co s loai kha
a dang va hn hn vung khi.
- H sinh thai vung khi: vi u th cua cac sinh vt ni va ch co t s loai c
trng sinh sng .
3. H sinh thai nc ngot :
- H sinh thai nc ng : rung, ao, m, h...
- H sinh thai dong chay: sng , su i ,knh , mng...
Ngoai ra, h sinh thai con co th phn theo chia theo qui m nh h sinh thai nho
(b nui ca , phong th nghim ...), h sinh thai va (mt th trn,mt cai h, mt tham
rng...), h sinh thai ln (ai dng, sa mac, thanh ph ln ...).
Cung co th phn chia theo ban cht hnh thanh nh h sinh thai t nhin (rng, nui,
m, h, sng, sui...) va h sinh thai nhn tao (canh ng nng nghip, cng vin ...).
Tp hp cac h sinh thai trn trai t lam thanh h sinh thai khng l goi la sinh
quyn.
2.2.4- Vong tun hoan vt cht trong h sinh thai :
Trong h sinh thai thng xuyn co vong tun hoan vt cht i t mi trng ngoai
vao trong c th cac sinh vt , t sinh vt nay qua sinh vt khac, ri t sinh vt ra mi
trng ngoai. Vong tun hoan nh vy c goi la vong tun hoan sinh - a- hoa hay con
goi la vong cht dinh dng. Co v s vong tun hoan vt cht v yu cu tn tai va phat
trin cua sinh vt cn ti khoang 92 nguyn t hoa hoc. Trong o chu yu la 40 nguyn t
hoa hoc nh H
2
, O
2
, P , S... va nhom vi lng nh Ca , K , Na , Mg , Fe , Zn... Mt s
vong tun hoan vt cht c minh hoa hnh ve .
Co th phn vong tun hoan vt cht lam hai loai :
- Vong tun hoan vt cht hoan toan: khi lng cht nay cha trong thanh phn v
sinh rt ln va c s dung tr lai mt cach lin tuc theo mt chu trnh kn. V du nh
vong tun hoan vt cht cua C , N , O
2
...
- Vong tun hoan vt cht khng hoan toan: in hnh la vong tun hoan cua P, do
co mt lng P tn ong dang trm tch di ay ai dng va khng c s dung lai.
Cac vong tun hoan vt cht hoat ng khng tach ri nhau va co quan h rt cht
che vi nhau.

21
Trong mt vong tun hoan co hai giai oan :
- Giai oan mi trng : tai o cht dinh dng tn tai trong t, nc hoc khng
kh.
- Giai oan c th : tai o cht dinh dng la thanh phn m cua sinh vt san xut
hoc sinh vt tiu thu .
S nhiu loan cua mt giai oan se anh hng nghim trong n giai oan kia.
CO
2
VI SINH VT HOA
TNG HP
THC VT XANH
(Sinh vt t dng)
NG VT
(Sinh vt d dng)
H HP VA LN
S CHAY
THAN A
DU LA
Hnh 2.1 : Vong tun hoan cua Cac bon .
2.2.5- Dong nng lng trong h sinh thai :
Dong nng lng xay ra ng thi vi vong tun hoan vt cht trong h sinh thai.
Nng lng cung cp cho tt ca cac h sinh thai trn trai t la ngun nng lng Mt tri.
S phn b nng lng Mt tri i ti mt Trai t trnh bay tai hnh ve.
Thc vt hp thu qua qua trnh quang hp mt ty l rt nho, khoang 1-2 % tng
nng lng Mt tri chiu xung Trai t va t o xy dng nn toan b cuc sng trn
Trai t.
Nng lng cha trong sinh khi san xut s cp mt phn c dung lam thc n
cho vt tiu thu bc1, mt phn cung cp cho vt phn giai s dung. Cac cht bai tit va
xac cht cua vt tiu thu bc 1 cung c vt phn giai s dung. Khac vi vong tun hoan
vt cht, nng lng khng c s dung lai ma phat tan, mt i di dang nhit. Vong
tun hoan cua v t cht la vong kn. Dong nng lng la vong h.

22
Nng lng
MT TRI
(100%)
Hp thu
bikhng
kh, nc, t
(68%)
Hp thu bi
thc vt
(1-2%)
Phan xa t
my
(21%)
Phan xa t
bui
(5%)
Phan xa t
cac vt khac
(4%)
Tao nn
s chuyn
ng cua
khng
kh, thi
tit, kh
tng
Phan
xa
nhit
tr lai
vu tru
Gi lai
trong
sinh
khi bc
dinh
dng
th 1
Cung
cp
nng
lng
cn thit
cho thc
vt
Tr
lai
vu
tru

Nng lng qua mt c th hay mt bc dinh dng co th chuyn t dang nay sang
dang khac. S bin i nay tun theo hai nh lut c ban cua nhit ng hoc :
- nh lut th nht -nh lut bao toan nng lng: trong qua trnh chuyn i
nng lng khng mt i va cung khng c tao thm, ma ch chuyn i t dang nay
sang dang khac.
- nh lut th hai - nh lut v suy thoai dang nng lng: trong qua trnh chuyn
i t nhin, nng lng lun lun b suy thoai v dang nng lng. V du cac dang nng
lng c ong nht co th san xut nhiu cng nh quang nng, hoa nng co th chuyn
thanh cac dang nng lng t c ong hn, v i kha nng san xut cung t hn nh c nng,
nhit nng. Nng lng Mt tri chiu xung Trai t chu yu dang quang nng. Quang
nng co th chuyn i toan b thanh hoa nng, th nng, nhit nng. Ngc lai, th nng,
nhit nng, hoa nng ch co th i tr lai thanh quang nng mt phn, cac phn khac se
dang nng lng thp hn.
Hnh ve sau: S mt h sinh thai vi vong tun hoan vt cht va dong nng
lng gia cac bc dinh dng.


23
CAC YU T V SINH
(t, nc, cht v c, cht hu c, kh hu,...)
SINH VT SAN XUT
SV tiu
thu c p 1
SV tiu
thu c p 2
SV tiu
thu c p 3
S
I
N
H

V

T

P
H

N

H
U
Y

D
o
n
g

v

t

c
h

t

D
o
n
g

n

n
g

l

n
g


2.2.6- S tin hoa va cn bng cua h sinh thai :
Sinh vt hay vt th sng co mt s tnh cht c thu, phn bit no mt cach ro rt
vi vt khng sng. Cac tnh cht o la :
1. Kha nng trao i cht : tc kha nng tip nhn vt cht t mi trng vao mnh,
phn giai va tng hp nhng cht nay em lai cho mnh vt cht va nng lng cn thit
cho cuc sng va phat trin.
2. Kha nng ln ln : tc kha nng phat trin v qui m, cu truc cua ban thn theo
thi gian.
3. Kha nng tai sinh san : tc kha nng sinh e ra vt cung loai vi mnh.
4. Kha nng b kch thch : tc kha nng tip nhn cac thng tin, di dang tn hiu
vt ly , hoa hoc va phan ng lai vi cac thng tin nay.
5. Kha nng thch nghi : tc kha nng thay i ban thn cho phu hp vi mi
trng.

24
Trong 5 tnh cht noi trn xet theo quan im cua sinh thai hoc th kha nng thch
nghi co y ngha quan trong nht .
Nh co tnh b kch thch, sinh vt nhn c tn hiu t mi trng qua cac giac
quan cua mnh, co th la giac quan v anh sang (th giac), v m thanh (thnh giac), v mui
(khu giac), v v (v giac), v nhit (xuc giac) va phan ng lai vi cac tn hiu nay theo
nhng phng thc khac nhau nhm t bao v hoc cai thin iu kin sng cua mnh.
Luc mi trng giam nhit , con ngi nguyn thuy bit chui vao hang su, kn
gio hoc t la chng lanh. Con ngi hin ai bit lam nha, trang b qun ao va ca c
phng tin gi thn nhit. C bp cua ng vt run ry 1 cach t ng ngoai s iu khin
co y thc tng thn nhit. Hat cy luc ny mm du v tr nao cung theo tn hiu cua
trong trng hng r xung va mm ln trn. Mt s vi khun lun lun di chuyn v
ni co anh sang, mt s khac ngc lai tm v ni co bong ti. Tnh kch thch hay noi mt
cach khac kha nng tip nhn thng tin t mi trng va phan ng ap lai a giup cho moi
sinh vt duy tr cuc sng cua mnh. Sinh vt n bao nguyn thuy nu khng co tnh b
kch thch se khng bit tm v ngun thc n va se cht. Con ngi trong th gii hin ai
nu khng nhn c cac thng tin cn thit t mi trng se co s phn tng t. Sau khi
nhn c tn hiu b kch thch, theo c ch iu khin co y thc hoc t iu khin v y
thc sinh vt phan ng bng cach bin i c th mnh hoc bin i mi trng at ti
s thch nghi gia c th va mi trng. Qua trnh bin i c th cua cac ging loai sinh
vt cho phu hp vi mi trng c goi la s tin hoa. Qua trnh nay la qua trnh thay i
tnh cht giai phu, sinh ly, tm ly va tp tuc din ra trong qun th, nhom va ca th sinh
vt cung loai.
Qua trnh tin hoa bt u vi s thay i ngu nhin va t phat trong vt liu di
truyn cua t bao mm (tinh trung, trng) cua nhng ca th trong 1 qun th . Cac bin i
nay tao nn nhng bin d di truyn trong qun th , noi 1 cach khac tao nn 1 vai kiu di
truyn hi khac kiu chung. Cac phin ban tai liu di truyn ghi trong cac t bao b , me
c truyn lai cho cac th h sau va quyt nh tnh cht giai phu, sinh ly , ng x cua
vt th sng. S t hp cac c tnh b me trong 1 vt th co u th so vi ng loai c
goi la u th chon loc. Vt th nao do di truyn co tnh cht sinh ly va ng x phu hp vi
iu kin mi trng c chon loc tn tai va phat trin. Vt th khng phu hp se b
ao thai. u th nay qua qua trnh sinh san nhiu th h ni tip nhau se lam cho con chau
vt th co u th noi trn chim 1ty l ln hn cac ging loai khac. Cu truc di truyn cua
qun th do o se b thay i.
S thch nghi theo sinh hoc la c trng giai phu sinh ly hoc ng x c iu
khin bng di truyn, co tac dung tng xac sut cua vic chuyn vt liu di truyn cua mt
vt th sng t bin i sao cho phu hp hn vi mi trng a phng cua no.
Bin d di chuyn tao nn vt liu cho tin hoa va chon loc t nhin la ng lc cho
tin hoa. Mi trng khng co tac ng trc tip nao ti vt liu i truyn trong cac vt th
sng. Mi trng ng ngoai vt th sng, ong vai tro tuyn chon cac vt liu nao thch

25
hp nht so vi iu kin cu th cua mi trng ng thi, cho cac vt th nay sng
sotpht trin va loai tr cac vt th nao khng phu hp. Bin d di truyn kt hp vi chon
loc t nhin ra qua trnh tin hoa.
Thc t mi trng lun co s bin ng, co th do qua trnh t nhin hay mt nhn
t tac ng nao o. Tnh thch nghi la kha nng phu hp vi cac nhn t thanh phn trong
h sinh thai, nht la cac nhn t hu sinh vi nhng iu kin chung cua mi trng. Tnh
thch nghi c biu hin qua s cn bng c th - mi trng. Moi h sinh thai u la i
tng cua s chon loc, cua qua trnh bin i, ng thi cung la kt qua cua qua trnh o.
Chnh ap lc chon loc a tao ra c ch thch nghi cua loai, va s vn ng nay dn n mt
th cn bng, mt s n nh tng i.
Nu xay ra s bin i ln v qui m va tnh cht th phn hp thanh cua gii hu
sinh trong h cung thay i n mc lam thay i ca h sinh thai. Khi y se co cn bng va
thch nghi trong iu kin mi. C nh th h sinh thai bin i, tin hoa va phat trin
khng ngng.
S thch nghi hay cn bng trong iu kin nh vy goi la cn bng sinh thai, o la
trang thai n nh, trong o cac thanh phn sinh thai iu kin cn bng tng i va cu
truc cua toan h khng i. Di tac ng cua cac yu t sinh thai mc n nh nay co
th b thay i.
Cac h sinh thai t nhin u co kha nng t iu chnh ring, o la kha nng thch
nghi khi b anh hng cua mi yu t sinh thai nao o phuc hi tr lai trang thai ban
u. Trang thai cn bng nh th chnh la trang thai cn bng ng. Nh s t iu chnh
ma cac h sinh thai t nhin gi c s n nh m i khi chu tac ng cua nhn t ngoai
canh. Qua trnh t lam sach ngun nc sng phuc hi lai trang thai cht lng nc
ban u sau khi xa nc thai la v du v s t iu chnh am bao s cn bng ng
trong h sinh thai sng h .
S t iu chnh cua h sinh thai la kt qua cua s t iu chnh cua tng ca th,
qun th, hoc ca qun xa mi khi co mt yu t sinh thai thay i.V vy, iu chnh
mt h sinh thai tr lai mt dang cn bng n nh nht oi hoi chung ta phai nghin cu
gii han thch nghi cua tng ca th , hay ca qun xa a ra mt tac ng thch hp ti h
am bao s n nh lu bn. Thc t ngay nay con ngi at c mt s thanh tu nht
nh trong vic ng dung khoa hoc v h sinh thai phuc vu cho s phat trin nn kinh t
cua mnh nh nui trng thuy san, thm canh nng nghip, chn nui gia suc, gia cm.
2.3. TAC NG CUA CON NGI N H SINH THAI
2.3.1- Tac ng n cac yu t sinh hoc:
- Gy ra s canh tranh: Mt v du in hnh nht la s canh tranh cua tho hoang vi
cu cua chu Uc. Nm 1859 ngi ta em 12 i tho t chu u sang chu Uc. Sau vai
nm, chung phat trin nhanh chong va bt u n qua nhiu co le ra phai danh cho cu. So

26
sanh ta co th nhn thy lng co 5 con tho n bng lng co cho 1 con cu. Do vy xut
hin s thiu thc n cho by cu nui. Ngoai ra by tho con chim 1 khu vc t rt rng
ln chu Uc lam cho din tch chn nui cu y b thu hep. Cac nng dn y phai
ngn tho xm nhp nng trai cua mnh bng cac hang rao.
- Lam tng hoc giam s loai n tht: Mt s loai vt n tht nh gu, cop, cao soi,
chim... va canh tranh vi con ngi v ngun thc n, va tr thanh thc phm cua con
ngi. Hang loat thu n tht a b cht trong sut lch s cua con ngi.
Mt v du vao nm 1900, ngi ta a git rt nhiu soi vung ng co Arizona,
My. Vic nay khin cho by hu y nhanh chong tng s lng, gn nh chung a gm
sach co y, vic nay a gy ra s suy thoai mi trng trm trong.
- em cac ca th mang mm bnh n: Cac ca th mang mm bnh lun co trong t
nhin. Con ngi a v tnh em cac ca th mang mm bnh n cac mi trng khac vn
cha co kim soat t nhin v bnh o. Tai ni mi nay mm bnh phat trin nhanh chong
va a gy ra tac hai trm trong. Vao u nm 1800, ngi ta a v tnh em mt vai cy
hat de co mang nm bnh t Trung Qu c sang My. Cy hat de cua Trung Quc a quen va
sng chung vi loai nm nay, con cy hat de cua My a khng quen va do o chung a b
mc bnh va cht hang loat. Ngay nay khng con cy hat de nao sng My.
2.3.2- Tac ng n cac yu t v sinh :
Cac hoat ng cua con ngi a gy ra nhim nc, khng kh, t, lam hong cac
ngun tai nguyn... Cac tac ng nay khin cho cuc sng cua chnh con ngi cung ngay
cang kho khn hn.
- Gy nhim: nhim nc va mi trng khng kh tao ra mi trng bt li
cho cac vi sinh vt phat trin. Chlorine, thuc tr su, hoa cht c hai nhim vao nc se
lam cht ca va cac thuy sinh vt khac. Hoa cht sat trung va thuc dit co lam cht cac cn
trung va chim, ca n cn trung. Vic s dung CFC lam mong tng zn cua kh quyn
khin cho con ngi d mc bnh ung th hn. Ro r du trn sng, h, bin trong qua trnh
vn chuyn, khai thac, s dung lam cht ca va cac thuy sinh vt. Vic tiu dung cac nhin
liu thng thng (du, kh, than, cui...) trong cac nganh lam tng nng kh CO
2
ln ro
rt, gy ra hiu ng nha knh, lam bin i kh hu mt s vung va trn toan cu, anh
hng n s sng cua cac loai trn trai t.
- Lam hong cac ngun tai nguyn: Ngun nc ngm c s dung mt cach v t
chc co th b can kit, nhim cung nh gy sut lun va khng th nao khi phuc lai c.
Cac mo du kh, kim loai... do s phat trin cua cng nghip cung a va ang b khai thac
trit . Vic lam thay i dong chay cua sng phuc vu cho con ngi cung lam thay i
toan b h sinh thai cua lu vc sng.
- La m n gian hoa h sinh thai: Con ngi do nhu cu cua mnh a lam n gian
hoa h sinh thai mt s vung thng qua vic lam giam s a dang sinh hoc o. Giam s
a dang sinh hoc gy ra s mt cn bng sinh thai va lam hong h sinh thai o. Co th ly

27
mt v du v qua trnh lam n gian hoa h sinh thai la qua trnh c canh, tc ch trng
mt loai cy trn mt vung t. Qua trnh nay khin cho khu vc o b n gian hoa va d
b tn thng do su ry, bnh hai, gio, ma va thi tit bt thng.

28
Chng 3
NHIM MI TRNG KHNG KH


3.1. THANH PHN, CU TRUC VA TIU CHUN V CHT LNG
MI TRNG KH:
3.1.1 - Ihonh phn kh quyn:
Kh quyn la hn hp cua khng kh kh va hi nc. Hi nc thng c anh
gia theo m (%). Con khng kh kh khi cha b nhim co thanh phn chu yu khoang
78% nit, 21% oxy va khoang 1% cac kh nhim khac nh CO
2
, CO, SO
2
, NO,...
Nhng thc t thanh phn cua khng kh a b thay i kha ln do cac hoat ng
cua con ngi a thai ra nhiu loai kh thai khac nhau trong qua trnh san xut va sinh hoat
nn ham lng cac cht nhim a tng ln ang k , anh hng trc tip n i sng cua
con ngi.
3.1.2 - Cu truc kh quyn:
Kh quyn cua Trai t co c im phn tng ro rt:
1. Tng di luu (010km): la lp
khng kh sat b mt Trai t. Cht lng
khng kh y se anh hng trc tip n
sc khoe cua con ngi. Tng i lu hu nh
trong sut i vi bc xa song ngn cua Mt
tri, nhng thanh phn hi nc trong tng
nay hp thu rt manh tia phan xa song dai t
b mt t, t o sinh ra s xao trn khng kh
theo chiu ng, hnh thanh ngng tu hi nc
va xay ra cac hin tng my, ma, gio, bao,...
Tng nay chu s bc xa nhit t b mt t rt
ln, nn nhit se giam theo chiu cao,
khoang 0,50,6
o
C/100m.


c
a
o

(
k
m
)

2. Tng binh luu (1050km): Tng
nay tp trung kha nhiu ham lng kh ozon,
hnh thanh tng ozon, no hp thu manh cac tia t ngoai cua Mt tri trong vung 220 330
nm, v th nhit khng kh dng lai, khng giam na, n cao 2025km lai bt u
tng va at tr s khoang 0
o
C cao 50km.
Tng nhit
Tng trung luu
Tng binh luu
Tng di luu
1200
o
C
-100
o
C
0
o
C
27
o
C
Nhit (
o
C)
90km
50km
10km
29
3. Tng trung luu (5090km): y con goi la tng ion (tng in ly). Di tac
dung cua tia t ngoai song cc ngn, cac phn t b ion hoa:
O + h O
+
+ e
O
2
+ h O
2
+
+ e
Trong tng nay nhit khng kh giam dn theo ty l bc nht vi cao va
at tr s khoang -100
o
C, nhit cua kh quyn thp nht cao khoang 8590km.
4. Tng nhit (>90km): y la tng trn cung cua kh quyn, khng kh rt loang
vi mt phn t 10
13
phn t/cm
3
, trong luc mt bin co mt 5x10
19
phn t/cm
3
.
Nhit trong tng nhit se tng theo chiu cao va at tr s khoang 1200
o
C cao 700
km.
3.1.3- on v| do vo t|u chun cht |uong m| truong khng kh :
I. Bca j ie.
anh gia ham lng cht nhim trong mi trng khng kh ngi ta thng
xac nh khi lng cua cht nhim chim bao nhiu so vi khi khng kh. V du: trong
1m
3
khng kh th cht nhim nhim se chim bao nhiu cm
3
.
- i vi cac kh nhim thng o bng n v phn trm (%), phn triu
(ppm), phn ty (ppb), hoc cm
3
/m
3
, mg/m
3
,mg/l,...
- i vi bui, thng xac nh trong lng cua no cha trong 1m
3
khng kh,
nn co n v o la mg/m
3
, g/m
3
,...
Z. I|ec t|cca t|c| |ccaj me| |rccaj ||eaj ||i .
Bang 3.1: Gii han cho phep cua mt s cht nhim trong kh thai
CHT NHIM NNG CHO
PHEP (mg/l)
CHT NHIM NNG CHO
PHEP (mg/l)
Anilin 0,005 Axeton 0,2
Axit axetic 0,005 Axit clohydric 0,01
Axit nittric 0,005 Axit sunfuric 0,005
Benzen 0,05 Cacbon oxyt 0,03
Ch va hp cht ch 0,00001 Etylen oxyt 0,001
Fomandehyt 0,001 Hydrocacbon 0,0005
Hydro sunfua 0,01 Nit oxyt 0,005
Ozon 0,0001 Phenol 0,005
Xng (cng nghip) 0,3 Xng (nhin liu) 0,1
Dioxyt lu huynh 0,013 Bui 0,01


30
Cac cht nhim trong mi trng se anh hng n i sng va sc khoe cua con
ngi, do vy nhm am bao sc khoe con ngi va bao toan cac h sinh thai, c quan bao
v mi trng qui nh cac cht nhim thai vao mi trng khng c vt qua gii han
cho phep, no c biu hin qua nng gii han cho phep, nng nay thng c thay
i cho phu hp vi iu kin phat trin kinh t xa hi cua tng khu vc.
Sau y la mt s gii han nng gii han cho phep cua mt s kh nhim cac
c s san xut cho trn bang 3.1.
3.1.4- Su nh|m m| truong khng kh :
S nhim mi trng khng kh la qua trnh thai cac cht nhim vao mi trng
lam cho nng cua chung trong mi trng vt qua tiu chun cho phep, anh hng n
sc khoe con ngi, cac ng thc vt, canh quan va h sinh thai.
Nh vy, cac cht nhim thai vao mi trng ma nng cua chung cha vt
qua gii han cho phep, cha anh hng n i sng san xut cua con ngi va h sinh
thai th co th xem la cha nhim mi trng.
Do vy, cn phai xac nh nng cua cac cht nhim trong mi trng ri so
vi tiu chun cho phep xac nh mi trng a b nhim hay cha, hoc nhim gp
my ln tiu chun cho phep.
3.2. CAC NGUN GY NHIM MI TRNG KHNG KH:
Hin nay s nhim mi trng khng kh co th do nhiu nguyn nhn khac nhau,
chung rt a dang va kho kim soat . nghin cu va x ly co th phn thanh cac loai
ngun nh sau:
` ' .J`. ` ,'' .'
- Ngun t nhin: do thin nhin hnh thanh nn.
- Ngun nhn tao: do cac hoat ng cua con ngi gy nn.
` ' d` '.' '.' '
- Ngun im: ng khoi.
- Ngun ng: tuyn giao thng.
- Ngun mt: bai rac, h nhim.
` ' d`
- Ngun cao: Cao hn hn cac cng trnh xung quanh (ngoai vung bong rp kh
ng).
- Ngun thp: Xp x hoc thp hn cac cng trnh xung quanh.
` ' .'' d`
- Ngun nong: Nhit cao hn nhit mi trng xung quanh.
- Ngun lanh: Nhit thp hn hoc xp x bng nhit mi trng xung quanh.
31
Ch cn qua s phn loai nh vy la ta co th bit c qua trnh nhim cua cac
ngun gy ra i vi mi trng nh th nao. Trn c s o se co bin phap hu hiu nht
x ly va tranh c mc nguy him cua chung gy ra i vi cuc sng cua con
ngi.
Sau y se xet mt s ngun nhim ph bin hin nay trong cuc sng hang
ngay:
3.2.1- Ngun nh|m do th|n nh|n:
Gio thi se tung bui t a t b mt t vao khng kh, hin tng nay thng xay
ra nhng vung t trng khng co cy ci che phu, c bit la cac vung sa mac, chung co
th mang cht nhim i rt xa, gy nhim cho ca nhiu khu vc.
Nhng ni m thp se la mi trng thun li cho cac vi sinh vt phat trin manh,
n khi tri kh hanh chung se phat tan theo gio vao mi trng ri thm nhp vao c th
ngi qua con ng h hp, gy ra cac bnh v da, mt va ng tiu hoa.
Nui la hoat ng a mang theo nhiu nham thach va hi kh c t long t vao
mi trng, c bit la cac kh SO
2
, CH
4
va H
2
S.
S phn huy t nhin cac cht hu c, cac xac cht ng thc vt se tao ra nhiu
mui hi va kh c i vi sc khoe con ngi. San phm phn huy thng sinh ra la H
2
S,
NH
3
, CO
2
, CH
4
va sunfua.
S phat tan phn hoa, bui mui bin, bui phong xa trong t nhin,... u la nhng
tac nhn khng co li cho cuc sng cua con ngi va cac sinh vt.
Tng khi lng cht thai do thin nhin sinh ra la rt ln, nhng no thng phn
b u trong khng gian bao la nn nng cua no khng cao lm, va lai con ngi sng
u th a thch nghi vi mi trng t nhin o, do vy s anh hng cua chung i vi
cuc sng cua con ngi la khng ln lm. Nhng cac hoat ng cua con ngi lam gia
tng thm ham lng cht nhim vao mi trng th s anh hng se rt nghim trong.
3.2.2- Coc ngun nh|m nhn too:
H u ht cac hoat ng cua con ngi u tao ra cht thai, cht nhim vao mi
trng, c bit la trong sinh hoat, cng nghip va giao thng.
I. Njcea ||c| ie :|a| |ec|.
Hng ngay con ngi a s dung mt khi lng kha ln cac nhin liu t nh
than, cui, du, kh t un nu va phuc vu cho cac muc ch khac. Trong qua trnh chay
chung se tiu thu oxy cua kh quyn, ng thi con tao ra nhiu khoi bui, kh CO, CO
2
,...
Nhng cht thai nay thng tp trung trong khng gian nho hep (nha bp), s thoat kh ra
ngoai chm chap nn tao ra nng ln trong khng gian sng cua con ngi.
Ngoai ra, cac hoat ng sinh hoat cua con ngi con tao ra nhiu rac thai, thc n
hoa qua tha, la mi trng thun li cho cac vi trung gy bnh phat trin, trong qua trnh
32
phn huy se gy ra nhiu mui hi, chung co th phat tan vao mi trng theo gio va vao c
th ngi theo con ng h hp.
V vy, trong sinh hoat cn co bin phap thng thoang hp ly, v sinh sach se co
mt mi trng sng trong lanh hn.
Z. Njcea j|ce ||eaj.
Vi s tin b cua khoa hoc cng ngh, con ngi a tao ra nhiu thit b may moc
c gii, th hin bng nhng dong xe c nm np trn ng ph, chung chay bng xng
du nn sinh ra nhiu khoi, cac kh CO, CO
2
, NO va HC ,... s anh hng nay phu thuc
chu yu vao cht lng cua xe c lu thng trn ng. Xng pha ch cung la mt tac nhn
anh hng rt ln n sc khoe con ngi.
Khi xe lu thng trn ng ph se tung bui t a t b mt ng vao mi trng
khng kh , iu nay phu thuc chu yu vao mc v sinh va s thng thoang cua ph
phng.
Ngun giao thng co c im la phat tan theo dang tuyn, la ngun thp, nn s
anh hng cua no tp trung chu yu khu vc dn c hai bn ng ph, do vy cn phai
co bin phap trng cy xanh ngn can bt s pha t tan cht nhim ti cac cng trnh hai
bn.
J. Njcea teaj aj||ej.
Mt xu hng i ngc vi cht lng mi trng la qua trnh th hoa, cng
nghip hoa, o la qua trnh giam bt din tch cy xanh va sng h, th vao o la nhng
ngi nha cao tng, nhng nha may cng nghip vi cac ng khoi tun thai nghi ngut cac
cht nhim khac nhau lam cho cht lng mi trng khng kh khu th anh hng
rt ln.
Cac cht thai cua khu cng nghip rt a dang, s anh hng cua chung n mi
trng cung rt khac nhau, do o nghin cu th cn xet cu th cho tng loai nha may.
Nha may nhit i n: Thng dung than va du FO chuyn nhit nng thanh in
nng nn trong qua trnh chay thng sinh ra nhiu kh c va tao ra mt lng tro bui ln
(khoang 10-30 mg/m
3
). c im chnh cua nha may nhit in la co ng khoi thai cao
(80-250m) nn s phat tan cua cht nhim nhim co th i xa n 15 km, s nhim ln
nht la cach ng khoi khoang 2 n 5 km theo chiu gio.
Nha may hoa cht: Nha may nay thng sinh ra nhiu loai cht c hai th kh va
rn. Cac cht nay khi phat tan trong mi trng co th hoa hp vi nhau tao thanh cac cht
th cp rt nguy hai i vi mi trng. Nha may t khi co ng khoi thai cao (thng di
50m), chu yu thai qua ca mai, ca s va ca ra vao; cht thai co nhit thp nn s
nhim chu yu tp trung tai nhng khu vc ln cn nha may.
33
Nha may luyn kim: Cac cht nhim sinh ra do nha may gm rt nhiu kh c
khac nhau (CO
x
, NO
x
, SO
2
,H
2
S, HF,...) va bui vi cac kch c khac nhau do qua trnh chay
nhin liu, qua trnh tuyn qung, sang, loc, p nghin,... Nhit kh thai kha cao, ng
thi vi ng khoi thai cung kha cao (80 - 200m) nn tao iu kin cho cac cht nhim
khuch tan i ln va bay xa, gy nhim trong ca mt khng gian rng ln.
Nha may vt liu xy dng: o la cac nha may nh xi mng, gach ngoi, vi, xng
b tng,... chung thng sinh ra nhiu khoi, bui t a va cac kh CO, SO
2
, NO
x
,...
S nhim cua cac nha may nay chu yu phu thuc vao cng ngh san xut, mc
x ly cht thai trc khi thai vao mi trng; nhng hin nay co nhiu vung nng thn
con tn tai nhiu lo gach, ngoi, vi vi cach thc t thu cng nn gy nhim rt ln cho
mi trng, anh hng khng nho n sc khoe con ngi va nng sut cy trng, vt nui
ni o.
3.3. CAC TAC NHN NHIM MI TRNG KHNG KH :
Co th noi cac cht nhim trong mi trng tn tai rt nhiu dang khac nhau,
nhng co th c xp thanh 2 loai chnh sau:
- Kh, hi : SOx, NOx, COx, H
2
S,... va cac hi c.
- Rn : tro, bui, khoi va cac Sol kh.
3.3.1 - Coc kh gy nh|m m| truong khng kh :
I. K|i Ct.
COx la kh khng mau, khng mui va khng v . Sinh ra do qua trnh chay khng
hoan toan cua cac nhin liu co cha cacbon:
C + O
2
COx
- Vi CO : Tr lng sinh ra hang nm la 250 triu tn / nm. Ham lng CO trong
khng kh khng n nh, chung thng bin thin nhanh nn rt kho xac nh c chnh
xac.
Khi CO thm nhp vao c th ngi theo con ng h hp chung se tac dung
thun nghch vi oxy hemoglobin (HbO
2
) tach oxy ra khoi mau va tao thanh
cacboxyhemoglobin, lam mt kha nng vn chuyn oxy cua mau va gy ngat:
HbO
2
+ CO HbCO + O
2
.
CO se tac dung vi Hb manh gp 250 ln so vi oxy.
Triu chng cua con ngi khi b nhim bi CO thng b nhc u, u tai, chong
mt, bun nn, mt moi. Nu b lu se co triu chng au u dai dng, chong mt, mt
moi, sut cn. Nu b nng se b hn m, co git, mt xanh tm, chn tay mm nhun, phu
phi cp.
34
Thc vt t nhay cam vi CO, nhng khi nng cao (100 - 10000ppm) se lam
xon la cy, cht mm non, rung la va km ham s sinh trng cua cy ci.
Z. K|i :t.
o la Sunfua dioxit (SO
2
) va Sunfua trioxit (SO
3
), ma chu yu la SO
2
. o la kh
khng mau, co v hng cay, mui kho chu. SO
2
trong khng kh co th bin thanh SO
3
di
anh sang Mt tri khi co cht xuc tac.
Chung c sinh ra do qua trnh t chay nhin liu co cha lu huynh, c bit la
trong cng nghip co nhiu lo luyn gang, lo ren, lo gia cng nong.
Ham lng lu huynh thng xut hin nhiu trong than a (0,20,7%) va du t
(0,54%), nn trong qua trnh chay se tao ra kh SO
2
:
S + O
2
SO
2
.
Tr lng cua SO
2
la khoang 132 triu tn / nm, chu yu la do t than va s dung
xng du.
SO
2
se kch thch ti c quan h hp cua ngi va ng vt, no co th gy ra chng
tc ngc, au u, nu nng cao co th gy bnh tt va t vong.
Trong khng kh SO
2
gp nc ma d chuyn thanh axit Sulfuric (H
2
SO
4
). Chung
se lam thay i tnh nng vt liu, thay i mau sc cng trnh, n mon kim loai, giam
bn san phm dung.
Thc vt khi tip xuc vi SO
2
se b vang la, rung la, giam kha nng sinh trng va
co th b cht.
J. K|i Nt.
Chu yu la nitric oxit (NO) va nit dioxit (NO
2
).
NOx thng xut hin nhiu trong giao thng va cng nghip. Trong khng kh
nit va xy co th tng tac vi nhau khi co ngun nhit cao > 1100
o
C va lam lanh nhanh
tranh phn huy:
t
o
1100
o
C
N
2
+ xO
2
2 NOx
Lam lanh nhanh
Tr lng NOx sinh ra khoang 48 triu tn / nm (chu yu la NO
2
).
NO
2
la kh co mau hng, khi nng 0,12ppm th co th phat hin thy mui.
NOx se lam phai mau thuc nhum vai, lam cng vai t, ni lng va gy han r kim
loai.
Tuy theo nng ma NO
2
ma cy ci se b anh hng nhng mc khac nhau:
Nng khoang 0,06 ppm co th gy bnh phi cho ngi nu tip xuc lu dai.
Nng khoang 0,35 ppm thc vt se b anh hng trong khoang 1 thang.
35
Nng khoang 1 ppm thc vt se b anh hng trong khoang 1 ngay.
Nng khoang 5 ppm co th gy tac hai n c quan h hp sau vai phut tip
xuc.
Nng khoang 15 50 ppm gy anh hng n tim, phi, gan sau vai gi tip
xuc.
Nng khoang 100 ppm co th gy cht ngi va ng vt sau vai phut.
Ring NO co kha nng tac dung rt manh vi Hemogobin (gp 150 ln so vi CO),
nhng rt may NO hu nh khng co kha nng thm nhp vao mach mau phan ng vi
Hemoglobin.
+. K|i h
Z
:.
H
2
S con goi la Sunfur hydro la kh khng mau, co mui trng thi.
H
2
S sinh ra do qua trnh huy cac cht hu c, cac xac cht ng thc vt, c bit
la cac bai rac, khu ch, cng ranh thoat nc, sng h nhim va hm lo khai thac than.
Tr lng H
2
S sinh ra khoang 113 triu tn / nm (mt bin 30 triu tn, mt t
80 triu tn, san xut cng nghip 3 triu tn).
H
2
S co tac hai la rung la cy, thi hoa qua va giam nng sut cy trng.
i vi con ngi, khi tip xuc vi H
2
S se cam thy kho chu, nhc u, bun nn
va mt moi. Nu tip xuc lu no se lam mt kha nng nhn bit cua khu giac, t o tn hai
n h thn kinh khu giac va ri loan n kha nng hoat ng bnh thng cua cac tuyn
ni tit trong c th, cui cung dn n bnh thn kinh hoang ht tht thng. Ngoai ra no
con kch thch tim p nhanh, huyt ap tng cao khin nhng ngi mc bnh tim cang
nng thm.
nng 150 ppm se gy tn thng n c quan h hp.
nng 500 ppm se gy tiu chay va vim cung phi sau 1520 phut tip xuc.
Nu nng cao (700900ppm) no co th xuyn qua mang tui phi, gy h m va
t vong.
J. K|i tea.
Ozon co ky hiu la O
3
, no la san phm cua cht cha oxy (SO
2
, NO
2
va andehyt)
khi co tia t ngoai cua Mt tri kch thch:
NO
2
NO + O
Tia t ngoai
Kch thch
O + O
2
O
3
Ngoai ra, di tac dung cua tia t ngoai Mt tri chiu vao phn t O
2
se phn tch
chung thanh nguyn t oxy (O), cac nguyn t oxy nay lai tng tac vi phn t O
2
tao
thanh O
3
:
36
O
2
+ h O + O
O + O
2
O
3
Ozon sinh ra va mt i rt nhanh, no ch tn tai trong khoang vai phut. Ozon tp
nhiu cao 25 km (tng bnh lu), nng khoang 10ppm. Con sat mt bin, nng
ozon ch khoang 0,005 0,007 ppm.
Ozon co tac dung tao thanh la chn ngn can tia t ngoai cua Mt tri chiu xung
Trai t, iu tit kh hu cua Trai t, tranh gy nn nhng nguy hai i vi i sng cua
con ngi va cac sinh vt. Nhng nu nng ozon trong kh quyn qua ln se gy
nhim ozon va se anh hng trc tip n sc khoe cua con ngi :
nng 0,02ppm cha co tac ng gy bnh ro rt.
nng 0,3ppm mui va hong b kch thch, cam thy rat.
nng 13ppm gy mt moi sau 2 gi tip xuc.
nng 8ppm gy nguy him i vi phi.
Ngoai ra O
3
con anh hng ti qua trnh phat trin cua cac thc vt ( c bit la cy
ca chua, u,...), chung thng gy ra bnh m la, kh heo mm non.
Bn canh o ozon con gy tac tac hai n cac loai si bng, si nilon, si nhn tao
va hong mau thuc nhum, lam cng cao su.
Nu ozon qua cao cung se tham gia vao qua trnh lam nong ln cua Trai t, khi
nng ozon tng ln 2 ln th nhit trung bnh cua Trai t tng ln 1
o
C, gy anh
hng n kh hu toan cu.
. K|i Cth.
o la hp cht cua hydro va cacbon (mtan, tylen, anilin,...).
La kh khng mau, khng mui.
Sinh ra do qua trnh t chay nhin liu khng hoan toan, c bit la tai cac nha
may loc du, khai thac va vn chuyn xng du, s ro r ng ng dn kh t,...
Tuy vao hp cht cua chung ma tao ra cac cht nhim khac nhau va gy ra nhng
tac hai khac nhau:
-tylen (C
2
H
4
): gy bnh phi cho ngi, lam sng ty mt, co th gy ung th phi
cho ng vt. No con lam vang la cy va cht hoai cy trng.
- Benzen (C
6
H
6
): No thng c dung trong ky ngh nhum, dc phm, nc
hoa, lam dung mi hoa tan du m, sn, cao su, lam keo dan giay dep. Trong xng co t
520%. Khi benzen thm nhp vao c th theo h hp se gy ra bnh thn kinh, thiu mau,
chay mau rng li, suy tuy, suy nhc, xanh xao va d b cht do nhim trung mau.
l. C|i (||J c tct |cj t|c| tcc t|i.
Ch xut hin nhiu trong giao thng v co s dung xng pha ch (khoang 1%). No
la cht long, bc hi nhit thp, co mui thm.
37
Ngoai ra, trong cng nghip luyn kim, n loat, san xut pin, cng nghip hoa
cht,... cung gy nhim ch rt ln.
Ch thm nhp vao c th ngi gy tac hai n nao, thn, huyt quan va cng nng
tao mau cua c th, thm ch anh hng xu n c quan sinh duc va kha nng sinh san cua
con ngi, c bit la cac phu n mang thai, ch co th lam yu thai nhi, d b sy thai.
Nguy him nht la cac tre em, nu b nhim c ch se anh hng n tr tu, sinh
ra bnh ng ngn v no gy c tnh i vi nao. i vi ngi ln b nhim c ch cung
mc cac bnh thiu mau, vim thn, cao huyt ap, thm ch co th vim thn kinh trung
ng va vim nao.
&. K|i NhJ.
NH
3
con goi la amoniac, co trong khng kh di dang long va kh. La kh khng
mau, co mui khai. Sinh ra do qua trnh bai tit cua c th, qua trnh phn huy cht hu c,
trong mt s cng ngh lanh s dung mi cht NH
3
, tai cac nha may san xut phn am,
san xut axit nitric,...
nng 510ppm co th nhn bit c amoniac qua khu giac.
Tac hai cua amoniac chu yu la lam vim da va ng h hp. nng
150200ppm gy kho chu va cay mt. nng 400700ppm gy vim mt, mui, tai va
hong mt cach nghim trong. nng 2000ppm da b chay bong, ngat th va t vong
trong vai phut.
Ngoai ra, amoniac nng cao se lam la cy trng bach, lam m la va hoa, lam
giam r cy, lam cy thp i, lam qua b thm tm va lam giam ty l hat ging na y mm.
3.3.2- 8u| vo so| kh:
Bui c sinh ra trong giao thng, cng nghip, hm lo khai thac than va c bit la
trong mt s cng ngh san xut co s dung cac nguyn vt liu san sinh ra bui.
Nhng hat bui kch thc ln co kha nng gy chn thng bn ngoai c th nh da
va mt, nhng hat bui nho (<10m) th co th i vao c th theo con ng h hp. Bui co
kch thc >100m co th lng ong ri xung t di tac dung cua lc trong trng.
Bui co nhiu loai khac nhau, chung co hnh dang, kch thc va thanh phn khac
nhau nn se gy anh hng khac nhau i vi cuc sng cua con ngi. Co th k ra mt
tac hai cua mt s loai bui nh sau:
` Bui silic: Gy nguy hai i vi phi, no gy nhim c t bao lai du vt x
hoa cac m lam giam nghim trong s trao i kh cua cac t bao trong la phi. Cng nhn
trong cac nganh cng nghip khai thac than, khai thac a, uc gang, phun cat,... rt d b
mc bnh phi nhim bui silic.
38
` Bui aming: Cac hat bui aming thng co dang si, kch thc dai ( 50m), no
se gy x hoa la phi va lam tn thng trm trong h thng h hp. Ngoai ra no con co
kha nng gy ung th phi.
` Bui st, bui thic: Gy anh hng phi nhe hn cac loai bui khac, no lam m
phim chup phi bng tia X-quang. Bui nay khi i vao da day co th gy nim mac da day,
ri loan tiu hoa.
` Bui bng, bui soi lanh: Thng gy bnh h hp man tnh, xut hin nhiu
nng dn trng bng, cng nhn khai thac, ch bin bng, cng nhn nganh si dt. Bui co
c tnh gy d ng. Tri u chng ban u cua bui la gy tc ngc, kho th nhng chong qua
khoi sau mt thi gian nu ngng lam vic. Nu tip tuc lam vic tip xuc vi loai bui trn
th se suy giam chc nng h hp dn n tn thng nghim trong.
` Bui dng: gy bnh nhim trung da, bui tac ng cac tuyn nhn lam cho da b
kh gy ra cac bnh da nh trng ca, vim da. Loai bnh nay thng cac th lo hi, th
may san xut xi mng sanh s hay b nhim phai.
` Bui nhua than: di tac dung cua nng lam cho da sng ty bong, nga, mt
sng o, chay nc mt, gy chn thng mt, vim mang tip hp, vim mi mt.
` Bu i kim, bui axit: co th gy bong giac mac, lai seo, lam giam th lc, nng
hn co th mu.
` Bui vi sinh vt, bui phn hoa: Thng mua ma tai cac cng ranh, sng h thoat
nc, bai rac... la nhng ni ly tng cho cac vi sinh vt phat trin manh, nhng n khi
nng kh chung se phat tan theo gio vao mi trng khng kh va con ngi h hp phai se
gy ra nhng trn dch gy bnh nht nh, c bit la cac bnh v mt va ng tiu hoa.
Ngoai ra, s phat tan phn hoa cung la nguyn nhn gy ra cac bnh d ng ngoai da, bnh
o mt,... hin tng nay thng xut hin mt s nc co rng cy ma hoa cua no khng
thch ng cho mi trng sng cua con ngi.
trn la tac hai cua mt s loai bui i vi sc khoe cua con ngi, ngoai ra bui
con anh hng trc tip n tham thc vt, chung bam vao la cy, lam cy mt kha nng
quang hp, giam nng sut cy trng. Mt s loai bui con gy cht cac t bao la cy, lam
cho cy kh vang va chay. Bui con lam tng nhanh qua trnh bao mon cac chi tit may
moc, thit b trong qua trnh hoat ng, lam h hong cac san phm va dung cn thit cua
con ngi.
3.3.3 - Mt s o nh huong thu cp cuo su nh|m m| truong khng kh onh
huong dn kh hu toon cu:
I. cc ct||.
Khi nganh cng nghip phat trin th trong khng trung se xut hin nhng trn
ma axit, o la nc ma co pH<5,6 chung lam cho nc co v chua nh dm.
39
Nm 1948, cac nha khoa hoc Thuy in qua khao sat cac tram quan trc nc ma
trong kh quyn a phat hin ra nhng trn ma axit. Nm 1981 thanh ph Trung Khanh
(Trung quc) cung xut hin ma axit, xet nghim cho thy nng trong nc ma la 4,6;
thp nht la 3. Chung anh hng nghim trong n cy trng va cac cng trnh l thin.
S d co ma axit la v trong cac hoat ng san xut va sinh hoat cua mnh, con
ngi a t nhiu than a va du mo, trong khoi thai co cha sunfua ioxit (SO
2
) va nit
oxit (NOx). Hai loai kh nay khi gp nc ma hoc hi m trong khng kh se tng tac
vi nc tao thanh axit va gy ma axit:
SO
2
, NO
2
,... + H
2
O H
2
SO
4
, HNO
3
,...
Thng thng, nu kh quyn hoan toan trong sach, khng b nhim bi cac kh
SO
2
, NOx th pH cua nc ma khoang 5,6 - tc la a thuc vao axit do kh CO
2
trong
kh quyn tac dung vi nc ma theo phan ng:
CO
2
+H
2
O H
2
CO
3
H
+
+ HCO
3
-
H
2
CO
3
con goi la axit cacbonic, la loai axit yu, phan ng trn la thun nghch vi
nng axit trong nc ma phu thuc vao nng CO
2
trong kh quyn.
Khi ma co nng pH 4,5 bt u co tac hai i vi ca va thc vt. Khi pH
nho hn na th ma axit gy tac hai nguy him i vi ngi, pha huy cn bng sinh thai,
gy thit hai cho mua mang, pha huy rng va huy dit s sng.
Ty c ma axit lam thit hai 8% din tch rng vao nm 1982 va 34% vao
nm 1983.
Chu u, vao nm 1988 theo s liu theo doi khao sat trn 26 khu rng th co 22
khu b thit hai 30%, s con lai thit hai trn 50%. Tnh chung toan Chu u co n 50
triu ha rng b h hai - chim 35% din tch rng toan chu luc. Rng Ty_Nam Trung
quc a b ma axit gy thit hai rt nng, co ni ty l cy cht ln ti 90%. tnh H
Nam ma axit a lam mua mang b tht thu va thit hai c tnh ln n 260 triu USD.
Canada co hn 4000 h nc b axit hoa, cac sinh vt trong h u cht ht, nn
cac h nc o goi la "h cht".
Ngoai ra, ma axit con gy n mon va huy cac bc tng ai, cac cng trnh th ky
ngoai tri gy thit hai rt nng n. Ngi ta con goi o la hin tng "mot dn" cac di
tch lch s.Hin tng nay thng do axit sunfuric, v no co kha nng n mon rt manh, no
co th bao mon cac lp a vi theo phan ng:
H
2
SO
4
+ CaCO
3
H
2
O + CO
2
+CaSO
4
.
Phan ng nay sinh ra thach cao nhng no tan trong nc ma va chim ch nhiu
hn a vi.
Vi nhng tac hai nh vy oi hoi cac nc trn th gii phai co bin phap giam
cac cht nhim gy ma axit. Cu th thang 11-1988 khi th trng chung Chu u EEC
a ra muc tiu ct giam lng phat thai SO
2
t cac nha may nhit in xung con 57%
40
mc phat thai nm 1980 cho n nm 2003 va kh NOx xung 30% cho n nm 1988.
Mc ct giam phat thai SO
2
cua tng nc thanh vin EEC c xac nh phu thuc vao
mc gy nhim xuyn bin gii cua nc o, trnh phat trin cng nghip, thanh phn
lu huynh trong ngun nhin liu a phng va s n lc trong vic kim soat nhim a
c ap dung trc nm 1980.
Z. h|ec caj a|c |ia|.
Trong cac hoat ng cua con ngi a thiu t rt nhiu nhin liu co cha
cacbon, in hnh la sinh hoat, cng nghip va giao thng. Tnh tng khi lng CO
2
sinh
ra do t nhin liu la khoang 2,5x10
13
tn/nm. Ngoai ra, hoat ng nui la hang nm sinh
ra lng CO
2
bng khoang 40000 ln CO
2
hin co. Toan b CO
2
sinh ra khng phai lu
ong mai trong kh quyn ma no c cy xanh va bin hp thu i khoang mt na. Phn
CO
2
do bin hp thu c hoa tan va kt tua trong bin. Cac loai thc vt di bin ong
vai tro chu yu duy tr s cn bng CO
2
gia kh quyn va b mt ai dng.
Con lng CO
2
lu tn trong kh quyn, thc vt hp thu tn tai va phat trin,
nhng khi ham lng CO
2
qua cao se la nguyn nhn gy ra hin tng hiu ng nha knh.
Hin tng nay la do trong kh quyn
co cha nhiu CO
2
, CH
4
, N
2
O , CFC va O
3
.
Nhng thanh phn chu yu vn la CO
2
(xem
hnh ve bn).
y la nhng cht gn nh trong sut
i vi tia song ngn nn tia bc xa Mt tri d
dang i qua xung vi Trai t (v bc xa
Mt tri la tia song ngn), nhng cac cht nay
lai hp thu rt manh cac tia song dai phan xa t
b mt Trai t (tia hng ngoai), chnh v th
Trai t ch nhn nhit cua Mt tri ma khng
thoat c nhit ra ngoai lam cho nhit trung bnh cua Trai t tng ln, ngi ta goi o
la hin tng hiu ng nha knh, v kh CO
2
va mt s kh k trn co tac dung nh mt lp
knh ngn can tia phan xa nhit t Trai t.
6%
7%
17%
55%
15%
CO
2
CH
4
N
2
O
CFC
CFC
11+12
Nhit trai Trai t tng ln la nguyn nhn lam tan bng cc bc, nng cao
mc nc bin, lam trung ngp cac vung t lin ven b. Ngoai ra, khi nhit tng con
lam tng cac trn ma, bao, lut , ung gy rt nhiu thit hai.
Theo G.N.Plass: nu nng CO
2
trong kh quyn tng ln gp i th nhit
trung bnh cua Trai t tng ln 3,6
o
C.
Do vy, tranh c hiu ng nha knh oi hoi tt ca moi quc gia cn phai co
bin phap han ch thai ra cac kh gy nha knh, c bit la kh CO
2
.
Cng hoa lin bang c vao thang 11-1990 quyt nh ct giam phat thai kh CO
2

t 2530% mc phat thai nm 1987 trong khoang thi gian t o n nm 2005.
41
Nm 1997 Ngh nh th Kyoto (Nht ban) a t ra muc tiu giam thiu phat thai
kh nha knh i vi 38 quc gia a phat trin, theo o t nm 2008 2012 cng ng
Chu u ct giam 8%, Hoa Ky 7%, Nht ban 6% mc phat thai cua cac nm 19901995.
J. K|e| ccaj |ec.
Trong giao thng va cng nghip thng xut hin nhiu kh NO, no se phan ng
vi cac nhin liu khng chay ht, di tac dung cua Mt tri se tao ra cac cht nhim
th cp goi la "khoi quang hoa".
1
Cac phan ng trong khoi quang hoa rt phc tap, co th n gian hoa nh sau:
NO
2
NO + O
Tia t ngoai
CH
4
+ 2O
2
+ 2NO H
2
O +HCHO + 2NO
2
.
Anh sang
CH
4
+ O
2
HCHO + H
2
O
O + O
2
O
3
O
3
+NO O
2
+NO
2
...
Theo phan ng dy chuyn nh vy se hnh thanh ra mt loat cac cht mi, san
phm cui cung: NO
2
lai sinh ra, NO mt i, O
3
c tch luy, andehit, fomandehit,... xut
hin. Tt ca cac cht o tp hp lai tao thanh khoi quang hoa.
Khoi quang hoa thng gy cay, nhc mt, au u, rat c hong va kho th. Ngoai
ra no con anh hng trc tip n tham thc vt, no lam cho la cy chuyn t mau xanh
sang mau o, xay ra hin tng rung la hang loat, cy b kh va cht. Khoi quang hoa con
anh hng xu n hoa qua va cy lng thc, gy nhiu bnh tt cho gia suc, gia cm; cac
mt hang cao su b lao hoa rt nhanh, cac cng trnh kin truc b nhanh chong pha huy,...
+. h|ea |ccaj ||caj |caj etea.
Tng ozon c hnh thanh cao 25km (tng bnh lu), co tac dung chn tia t
ngoai cua Mt tri chiu xung Trai t, che ch cho s sng loai ngi va cac sinh vt.
2
Ngay nay, cng ngh lanh phat trin manh, cht c s dung trong qua trnh lam
lanh la CFC, xut hin nhiu trong tu lanh, may iu hoa, x nghip ng lanh, thuy san va
trong cac dung dch ty ra, bnh cu hoa,... No co nhiu dang CFC-11 (CCl
3
F), CFC-12

1
Ln u tin ngi ta phat hin ra khoi quang hoa thanh ph Los Angeles, o la thanh ph co mt xe t day c trong
giao thng, b anh hng bi lan kh nong t b bin pha Ty qun ao Hawaii nh mt chic vung up ln bu tri Los Angeles khin
kh thai trong thanh ph c lun qun khng tan nhanh c, nng kh NO tng dn, sau o la qua trnh tch tu ozon (O
3
), dn dn
xut hin man sng khoi mau xanh lam gy anh hng rt ln n cuc sng thanh ph nay.
2
Thang 10-1985, cac nha khoa hoc Anh phat hin thy tng kh ozon Nam cc xut hin mt "l thung" rt ln, bng din
tch ca nc My . Nm 1987, cac nha khoa hoc Cng hoa Lin bang c lai phat hin tng kh ozon vung tri Bc cc co hin tng
mong dn, iu nay co ngha la chng bao lu na tng ozon Bc cc se b thung. Tin nay nhanh chong c truyn khp th gii lam
chn ng d lun.
42
(CCl
2
F
2
),... Noi chung o la cac hp cht co cha Clo. Khi ro r va tht thoat ra ngoai, cac
cht nay se khuch tan ln n tng bnh lu va b tn cng bi cac tia cc tm cua Mt tri
va phn huy giai phong ra cac nguyn t Clo. Chnh cac nguyn t Clo nay gy ra s suy
giam tng ozon:
Cl + O
3
ClO + O
2
ClO + O
3+
Cl + 2O
2
.
Ngi ta c lng mi nguyn t Cl co th phan ng vi 100000 phn t ozon va
gy thung tng ozon.
Tng ozon b thung se tao iu kin cho tia cc tm cua Mt tri chiu xung Trai
t, gy ra cac bnh ung th da va mt cho con ngi, nhiu loai thc vt khng thch nghi
vi tia t ngoai se b mt dn h min dch, cac sinh vt di bin se b tn thng va cht.
Ngi ta d oan rng mt s suy giam 10% sc chu ng cua lp ozon mi nm
se sinh ra thm t nht 300.000 ca ung th lanh tnh, 4.500 ca ung th co khi u ac tnh va
1,6 triu ca uc thuy tinh th trn toan th gii. Nhng con s nay mi ch la mt c tnh
de dt, thc t m c nguy him con co th cao hn nhiu.
ngn chn anh hng cua tng ozon b suy giam va pha huy, nhiu quc gia trn
th gii, nht la cac nc phat trin a tham gia cng c Vin (22-3-1985) cam kt ap
dung moi bin phap bao v sc khoe con ngi va mi trng khoi nhng tac ng tiu
cc do tng ozon b suy giam, hp tac trong nghin cu, quan trc va trao i thng tin v
lnh vc nay.
Tip o la Ngh nh th Montreal (Canada) v cac cht lam suy giam tng ozon
ODS a c ky kt ngay 16/9/1987 nhm xac nh nhng bin phap cn thit cac bn
tham gia han ch va kim soat c vic san xut va tiu thu cac cht lam suy giam tng
ozon. Theo o, chng trnh ct giam va loai bo cht CFC se c tin hanh theo tin
cho bang 3.2.
Bang 3.2: Tin ct giam CFC
THOI HAN DI VOI CAC NUOC PHAT TRIN DI VOI CAC NUOC DANG PHAT TRIN
1-1-1996
1-7-1999
1-1-2005
1-1-2007
1-1-2010
Loai bo CFC
Bc u thc hin loai bo CFC
Ct giam 50% CFC
Ct giam 80% CFC
Loai bo CFC
i vi Vit nam, chnh thc tham gia va ph chun Cng c Vin v bao v tng
ozon va Ngh nh th Montreal v cac cht lam suy giam ozon cung nhng sa i b
sung cua Ngh nh th vao thang 1-1994. Chng trnh quc gia v bao v tng ozon cua
Vit nam ta nh sau:
43
n nm 2005 ct giam 50% mc tiu thu CFC so vi mc tiu thu trung bnh
thi ky 1995-1997.
Nm 2010 se loai tr hoan toan cht CFC.

3.4. CAC GIAI PHAP PHONG - CHNG NHIM MI TRNG
KHNG KH:
3.4.1 - G|o| phop qu| hooch:
T trc ti nay moi cng trnh, c s san xut ch quan tm n qua trnh tao ra
cac san phm cn thit cho con ngi, cho cac li ch cua mnh ma t khi quan tm n
nhng tac hai cua chung san sinh ra trong qua trnh hoat ng. Thc t a cho chung ta
thy nhiu nha may cng nghip nm ngay gia khu dn c va th, gy ra nhiu bui,
khoi, ting n va cac cht nhim; nhiu ng khoi nm ngay u hng gio i vi khu
dn c; trong cac khu cua con ngi con m thp; s thng thoang, chiu sang khng
am bao,... Tt ca nhng nhc im o la do cha co bin phap qui hoach hp ly trong
qua trnh xy dng. Trc tnh hnh o, hin nay nha nc yu cu cac c s cn phai co s
anh gia tac ng mi trng i vi cac c s cu co bin phap khc phuc; i vi cac
cng trnh mi bt u c thc thi th cn phai bao cao nhng anh hng co th co i
vi mi trng, phai am bao khng gy ra nhng anh hng ln trong qua trnh xy dng
va ca qua trnh vn hanh, s dung sau nay.
Do vy, cn phai xem xet cac iu kin kh tng, a hnh va thuy vn b tr
cac cng trnh cho hp ly. Mt bng qui hoach phai am bao thng thoang, on c
hng gio t t nht cho th. Bn canh o phai xet n s phat trin cua th trong tng
lai, cho cng trnh hin tai va tng lai khng anh hng ln nhau,...
3.4.2 - G|o| phop coch || v s|nh:
Thng cang gn ngun nhim th s anh hng cua no gy ra cang ln, do vy
cn phai qui nh vanh ai bao v xung quanh khu cng nghip, o la khoang cach tnh t
ngun thai n khu dn c. Khoang cach o tuy thuc vao tnh cht va c im cua tng
loai hnh nha may, loai hnh san xut gy nn, khoang cach nay am bao nng cht
nhim khu dn c do ngun nay gy nn khng vt qua tiu chun cho phep.
Ngoai ra, i vi cac khu cng nghip cn co tng bao che hoc dung dai cy
xanh ngn can s phat tan bui va ting n trong khng gian, nhm giam ti a s
nhim mi trng n ni sinh sng cua con ngi.
3.4.3 - G|o| phop cng ngh ky thut:
Cn phai hoan thin cac cng ngh san xut, s dung cng ngh tin tin hin ai,
cng ngh san xut kn, giam cac khu san xut thu cng, ap dung c gii hoa va t ng
hoa trong dy chuyn san xut.
44
Giai phap nay con bao gm vic thay th cht c hai dung trong san xut bng
cht khng c hai hoc t c hai hn, lam sach cht c hai trong nguyn liu san xut;
v du tach lu huynh trong nhin liu than du, thay phng phap san xut kh cac vt liu
sinh ra nhiu bui bng phng phap san xut t, thay vic s dung than du trong un nu
bng in nng hoc nng lng Mt tri, nng lng gio,...
Cac thit b may moc san xut , cac ng ng vn chuyn cn phai kn, am
bao vn hanh an toan, kinh t va tranh s ro r cht nhim ra ngoai mi trng.
3.4.4 - G|o| phop xu |y cht tho| ngoy to| ngun:
Cac cht nhim trc khi thai ra ngoai mi trng theo ng khoi th ngi ta cho
chung i qua cac thit b x ly giam nng cht nhim tranh cht thai co nng
vt qua tiu chun cho phep. Cach lp t thit b nh sau:

1- Ngun thai cht nhim.
2- Chup hut cht nhim.
3- Thit b x ly cht nhim.
4- Quat khng kh vn chuyn
cht nhim trong ng ng.
5- ng khoi thai.

Cht nhim trc khi i vao thit b
x ly s 3 co khi lng la G
1
(mg/h) va sau
khi ra khoi thit b x ly co khi lng la G
2
(mg/h), luc o hiu sut cua thit b se la:
1
2
3
4
5
% 100 x
G
G
2
1
=
i khi ngi ta co th xac nh hiu sut x ly cht nhim theo cng thc sau:
% 100 x
y
y y
cui
cui u

=
Trong o y
u
, y
cui
la nng cht nhim ban u va sau khi qua thit b x ly.
Sau y ta se nghin cu cu tao va nguyn ly x ly cht nhim cua thit b s 3
trn hnh ve.
KK
sach
KK va
bui
I. Cct j|ccaj j|cj tc | |c|.
S dung li loc bui:
Li c lam bng thep an, tuy thuc vao mc
x ly ma chon kch thc li an khac nhau, no co
th tach rac, la cy va cac vt th co kch thc ln.
45
Bung lng bui:
Bung cu tao nh mt khi hp hnh ch nht, muc ch nhm giam vn tc bui i
trong o va lng xung. tng hiu sut loc, ngi ta co th b tr thm cac tm ngn so
le thay i chiu i cua bui, mt s hat bui va p vao tm, mt quan tnh va ri xung.
KK va
bui vao
KK va
bui vao
KK
sach ra
KK
sach ra
KK va
bui vao
KK
sach ra
KK va
bui vao
Hiu sut loc bui: = 50 60%.
K
bui
KK
sach
K va
bui
Xiclon tach bui:
Thit b gm 2 hnh tru lng vao nhau, hnh tru
ngoai c boc kn, hnh tru trong hai u rng.
Khng kh va bui i vao tip tuyn vi b mt trong
hnh tru ngoai, theo quan tnh bui se bam vao b mt
nay va ri xung ay thit b, con khng kh sach i
chiu va theo hnh tru nho bn trong ra ngoai.
Hiu sut loc : = 6070%.
Loc bui bng thit b tnh in:
Nguyn tc loc bui bng in: Tch in m
cho hat bui, bui se mang in tch m, khi bui i qua b mt co in tch dng, bui se b
hut vao b mt nay, trung hoa in va ri xung. Nh vy, thit b s dung dong in mt
chiu vi in th cao (khoang 50000V). S loc bui tnh in nh sau:
KK
sach
KK va
bui
1
2
4
Bui
3
Cu tao thit bj loc bui tinh
din kiu ng.
1- Dy kim loai ngn, tit din
be, mang in tch m.
2- ng kim loai, mang in tch
dng.
3- i trong cng dy 1.
4- Thit b cach in.
46
Hiu sut loc cua thit b co th at ti = 98%.
Loc bui kiu t:
Nguyn ly cua qua trnh la da vao s tip xuc gia dong kh mang bui vi cht
long, bui trong dong kh b cht long gi lai va thai ra ngoai di dang cn bun. Phng
phap loc bui bng thit b loc kiu t co th xem la rt n gian nhng hiu qua lai rt
cao.
- Thit b loc bui kiu t d ch tao, gia thanh thp nhng hiu qua loc bui cao.
- Co th loc c bui kch thc thc di 0,1m.
- Co th lam vic vi kh co nhit va m cao ma mt s cac thit b loc bui
khac khng th ap ng c nh loc bng tui vai, loc bng in.
KK va
bui vao
KK sach
ra
Cc ion
hoa
KK va
bui vao
KK sach
ra
- Thit b loc bui kiu t khng nhng loc c bui ma con loc c ca kh c hai
bng qua trnh hp thu, bn canh o con s
dung nh thit b lam ngui va lam m kh
ma trong nhiu trng hp trc thit b loc
bui bng in phai cn n no.
Thit b loc bui kiu t thng co nhiu
loai. Sau y la mt thit b loc bui kiu bung phun
hay thung ra kh rng:







Kh
sach ra
3
2
4
1
Bung phun - thung rua khi
rng.
1- Vo thit b
2- B phn hng dong va phn
phi kh.
3- Voi phun nc.
4- Tm chn nc.
Kh va
bui vao
Xa cn
bun
47
Z. Cct j|ccaj j|cj tc | ||i ||c|.
Cac kh thai trong mi trng rt a dang, mc tac hai cung khac nhau tuy thuc
vao tng loai kh, tuy thuc vao nng cua chung trong mi trng. Co th chia thanh hai
nhom nh sau:
-Nhom v c gm cac kh: SO
2
, SO
3
, H
2
S , CO , CO
2
, NO
x
, HCl, ...
-Nhom hu c gm : benzen, butan, axeton, axetylen, cac axit hu c,...
Tuy theo thanh phn, khi lng va tnh cht cua tng loai kh ma ngi ta a
nhiu phng phap x ly khac nhau cho phu hp, am ky thut x ly va tnh kinh t cua
phng phap o. Co th nu ra mt s phng phap x ly sau:
Hp thu:
Phng phap nay thng c ap dung khi nng cua kh c hai trong kh thai
kha cao (> 1% theo th tch).
S hp thu la qua trnh hut thu chon loc mt hay mt s cht kh nhim bng mt
dung mi nao o (thng la nc), con goi o la dch th hp thu. Chon dch th hp thu
hoc dung dch hp thu chu yu phu thuc vao tnh cht hoa hoc cac cht hp thu va cac
cu t b hp thu. Nu ch cn loai tr tap cht hoa hoc trong kh, th khuynh hng chon
cht hp thu co tac dung hoa hoc vi cac cu t b hp thu. Nu yu cu khng ch lam
sach kh ma cn s dung cac tap cht thu c th cn chon cht hp thu thch hp.
V du: - Dung nc vi lam sach SO
2
:
SO
2
+Ca(OH)
2
= CaSO
3
+ H
2
O
- Dung sa vi hoc magi oxyt lam sach clo trong kh:
2Cl
2
+ 2Ca(OH)
2
= Ca(OCl)
2
+ CaCl
2
+ 2H
2
O
2Cl
2
+ 2Mg(OH)
2
= Mg(OCl)
2
+ MgCl
2
+ 2H
2
O
- Dung dung dch natri cacbonat ra kh H
2
S:
H
2
S + Na
2
CO
3
= NaHS + NaHCO
3
.
Cach thc hp thu co nhiu dang khac nhau, nhng co th phn thanh 4 nhom sau:
+ Bung phun, thap phun: trong o cac cht long c phun thanh giot nho trong
th tch rng cua thit b va cho dong kh i qua.
+ Thit b suc kh: kh c phn tan di dang cac bong bong i qua lp cht long.
Qua trnh phn tan kh co th c thc hin bng cach cho kh i qua tm xp, tm uc l
hoc bng cach khuy c hoc.
+ Thit b hp thu kiu sui bot: kh i qua tm uc l bn trn co cha lp nc
mong.
+ Tht b hp thu co lp m bng vt liu rng: Cht long c ti trn lp m
rng va chay xung di tao ra b mt t cua lp m dong kh tip xuc i qua.
48
Hp phu:
Hp phu la qua trnh phn ly kh da trn ai lc cua mt s cht rn i vi mt s
loai kh co mt trong hn kh noi chung va trong kh thai noi ring, trong qua trnh o cac
phn t cht kh nhim trong kh thai b gi lai trn b mt cua vt liu rn. Vt liu rn
s dung trong qua trnh nay c goi la cht hp phu, con cht kh b gi lai trong cht hp
phu c goi la cht b hp phu.
Qua trnh hp phu c s dung rng rai kh m trong khng kh hoc trong mi
trng kh noi chung, kh kh c hai va mui trong kh thai, thu hi cac loai hi, kh co gia
tr ln trong khng kh hoc kh thai.
Vt liu hp phu thng la cac loai vt liu dang hat t 610mm xung n c
200m co rng ln c hnh thanh do nhng mach mao quan li ti nm bn trong khi
vt liu. ng knh cua mao quan ch ln hn mt s t ln ng knh phn t cua cht
hp phu th vt liu hp phu mi co tac dung tt.
Vt liu hp phu cn ap ng cac yu cu sau y:
+ Co kha nng hp phu cao - tc hut c mt lng ln kh cn kh t pha kh.
+ Pham vi tac dung rng - kh c nhiu loai kh khac nhau.
+ Co bn c hoc cn thit.
+ Co kha nng hoan nguyn d dang.
+ Gia thanh re.
Vt liu hp thu co th c chia thanh 3 nhom chnh:
- Vt liu khng co cc: Trn b mt cua chung xay ra chu yu la hin tng hp phu vt
ly.
- Vt liu co cc: Trn b mt cua chung xay ra qua trnh hp phu hoa hoc nhng khng
lam thay i cu truc phn t cht kh cung nh cu truc b mt cua vt liu hp phu.
- Vt liu ma trn b mt cua chung xay ra qua trnh hp phu hoa hoc va qua trnh o
lam thay i cu truc cua phn t kh.
Mt s cht vt liu hp phu thng la: Than hoat tnh, silicagel (SiO
2
) va alumogel
(Al
2
O
3
).
Thiu t:
Qua trnh nay c ap dung cho nhng trng hp sau:
+ Phn ln cac cht nhim co mui kho chu u chay c hoc thay i c v
mt hoa hoc bin thanh cht co t mui hn khi phan ng vi oxy nhit thch hp.
+ Cac loai sol kh hu c co khoi nhn thy c , v du nh khoi t lo rang ca ph,
lo san xut tht hun khoi, lo nung men s,...
+ Mt s cac hi, kh hu c nu thai trc tip vao kh quyn se co phan ng vi
sng mu va gy tac hai cho mi trng. Qua trnh thiu t co tac dung phn huy rt hiu
qua cac loai cht nay.
49
+ Mt s cac loai cng ngh nh cng ngh khai thac va loc du thai ra nhiu kh
chay c k ca nhng cht hu c rt c hai. Phng phap x ly hiu qua va an toan nht
cho trng hp nay la thiu t bng ngon la trc tip, thiu t ngay bn trong ng khoi
hoc bng bung t ring bit.

1- Kh thai i vao thit b
thiu t.
2- B mt trao i nhit hm
nong kh thai.
3- Nhin liu.
4- Voi t.
5- Kh sach i ra ng khoi
5
4
3
1
2
50
51
Chng 4
NHIM MI TRUONG NUOC

4.1. C IM CUA TAI NGUYN NUOC
4.1.1- Ngun nc va phn b nc trong t nhin :
Nuoc la ngun tai nguyn rt cn thit cho su sng trn trai dt, dam bao cho su
phat trin cua nn van minh nhn loai hin tai cung nhu trong tuong lai: ngun cung cp
thuc phm va nguyn liu cng nghip di dao... Nuoc duoc coi la mt khoang san dac bit
vl tang tru mt nang luong lon lai hoa tan nhiu vt cht phuc vu cho nhu cu nhiu mat
cua con nguoi.
Nuoc trn hanh tinh phat sinh tu ba ngun: tu bn trong long dt, tu thin thach dua
lai va tu lop trn cua khi quyn trai dt. Khi luong nuoc chu yu trn trai dt: nuoc man,
nuoc ngot, hoi nuo c chu yu bat ngun tu long dt trong qua trlnh phn hoa lop da o nhit
d cao.
Theo su tinh toan thl khi luong nuoc o trang thai tu do phu ln trai dt la trn 1,4
ty km
3
, luong nuoc nay nu phu trn b mat trai dt se co d day 0,30,4 m.
Bang 4.1: Tr lng nc trn th gii

Loai nuoc Khi luong nuoc
(1000 km
3
)
Ty l
ai duong
Nuoc ngm
Bang
H
Hoi m trong dt
Hoi m trong khng khi
Sng sui
Tng cng
1.370.323
60.000
24.000
280
85
14
12
1.454.714
94,20
4,12
1,65
0,02
0,006
0,001
0,001
100,00
Khi luong cua cac loai ngun nuoc rt khac nhau, gn 94 nuoc trn trai dt la
nuoc man. Nuoc ngot trn trai dt chim mt phn rt nho, trong do phn lon lai dong bang
o min cuc va vung bang ha. Chi mt phn rt nho cua luong nuoc hanh tinh (1/7000) co
vai tro quan trong trong vic bao tn su sng trn hanh tinh do la luong nuoc ngot trong
cac h, sng, sui, trong khi m va trong long dt.

52
4.1.2- Chu trnh tun hoan nc trong thuy quyn :
Nuoc trong tu nhin lun lun vn dng va thay di trang thai. Chu trlnh nuoc la su
vn dng cua nuoc trn trai dt va trong khi quyn mt cach tu nhin theo nam dang co ban
la : muadong chaythm bc hoi ngung tu va thanh mua.
Nuoc vn dng trong chu trlnh la nho buc xa song ngan cua mat troi. Toi mat dt
chung bi hp thu mt phn va chuyn di thanh nhit nang lam cho nhung tng thp cua
khi quyn nong ln. Chinh nang luong nay da hm nong nuoc mat cua dai duong va dt
lin trong cac th long khac nhau (long, tuyt, bang) va lam chung bc hoi. Su khac bit v
nhit d giua cac vung khi quyn lam khng khi chuyn dng (gio). Hoi nuoc bc ln voi
khng khi nong toi tng cao khi quyn thl ngung tu thanh mua hay tuyt va lai roi xung
mat dt .
Nuoc ngot co th su dung chim mt luong rt nho trong toan b khi luong cua
thuy quyn nhung nho qua trlnh khng l: su tun hoan nuoc, tru luong nuoc ngot duoc
tun hoan lin tuc. Chinh qua trlnh nay la nguyn nhn tao ra nuoc ngot. Su trao di nuoc
ngot trong sng h din ra manh me hon rt nhiu so voi nuoc man va nuoc bang ha.
Bang 4.2: Cac chu ky tun hoan nc trong thuy quyn
Cac yu t cua thuy quyn Thoi gian chu ky, (nam)
ai duong
Tng luong nuoc ngm
Nuoc ngm tham gia chu ky
Bang ha
H
m dt
Nuoc sng
Hoi nuoc khi quyn
Toan b thuy quyn
3000
5000
330
8300
10
1
0,032
0,027
2800
Chu trlnh nuoc toan cu quyt dinh kha nang cp nuoc ngot cho con nguoi va cac
sinh vt khac. Do xut hin cua su sng, vong tun hoan nuoc ngay cang phuc tap hon voi
vic bc hoi nuoc cua co th sng va cac hoat dng cua con nguoi.
4.1.3- Phn loai va phn b ngun nc :
Tai nguyn nuoc duoc phn thanh ba dang chu yu theo vi tri cung nhu dac dim
hlnh thanh, khai thac va su dung do la ngun nuoc trn mat dt (nuoc mat), nuoc duoi dt
(nuoc ngm) va nuoc trong khi quyn (hoi nuoc).
I. Ncct m| .
Trn pham vi luc dia tru luong nuoc mat bao gm nuoc bang tuyt o cac dia cuc va
cac vung nui cao xu han doi (98,83 ), nuoc h (1,15 ), nuoc dm ly (0,015 ) va nuoc
sng (0,005 ). V khi luong nuoc bang tuyt chim ty l tuyt di lon va nu gia thuyt
53
khi bang ha tan thanh nuoc thl muc nuoc dai duong co th tang ln 66,4m. Tuy nhin
trong thuc t bang ha nam o khu vuc gia lanh vnh cuu nn kha nang su dung chung con rt
han ch. Nguoc lai nuoc sng va h tuy chim ty l rt nho song do tham gia vao chuong
trlnh tun hoan vn dng rt tich cuc nn chung co vai tro ht suc quan trong di voi su
phat trin kinh t xa hi cua con nguoi.
V luong nuoc h cho toi nay chua tinh duoc chinh xac, vl chua duoc diu tra dy
du. So b uoc tinh co 2,8 triu h tu nhin, trong do co 145 h co din tich mat trn
100km
2
. H nuoc nhat lon nht va su nht th gioi la Baican (thuc cng hoa lin bang
Nga) chua 2300km
3
nuoc, voi d su ti da 1.741m .
Ngoai h tu nhin trn luc dia da xy dung hon 10.000 h chua nuoc nhn tao nham
giai quyt cac nhu cu su dung ngun nuoc mat (diu tit va khai thac dng chay cua
sng). Tng dung tich huu ich cua h nhn tao uoc tinh gn 5000 km
3
.
Nuoc dm ly uoc tinh 11.470 km
3
voi din tich 2.682 km
2
.
Nuoc sng lun vn dng va tun hoan, nn nhanh chong duoc phuc hi. Nho vy
tuy th tich chua cua cac sng uoc tinh chi bang 1.200 km
3
nhung nang luong dong chay
phong phu hon nhiu, diu nay cho phep tang dang k kha nang khai thac dong sng cho
cac muc tiu su dung khac nhau.
Z. Ncct ajcm .
Phia duoi mat dt, trong cac lop bn trn cua quyn da, co cac dang nuoc thin
nhin tao thanh nuoc ngm cua vo trai dt. Nuoc ngm noi trn goi la nuoc trong luc. Bn
canh nuoc trong luc, trong nham thach con co nuoc mao dn. Dang nuoc nay lin kt kha
chat voi nham thach boi luc dinh kt luc mang mao dn va do do chung di chuyn trong
cac ke ho khng tun theo suc hut trong truong cua trai dt .
Ngoai ra trong nham thach con co nuoc lin kt hoa hoc, do la mt b phn trong
thanh phn hoa hoc cua khoang vt. Vi du tinh th thach cao chua hai phn tu nuoc trong
mi phn tu sunIat canxi (CaSO
4
. 2H
2
O ), trong tinh th mui sunIat natri co toi 10 phn tu
nuoc.
Bang 4.3- Tr lng nc ngm toan cu :

Pham vi Khi luong
(1000 km
3
)
khoang hoa
( g/l)
Muc d thich hop khi su dung
su toi
1000m
4000 Chu yu nuoc ngot. Luong
mui hoa tan khng qua 1
ap ung nhu cu di voi nuoc
sinh hoat va nuoc tuoi
su tu 1000
6000m
Khoang
5000
Phn lon la nuoc man voi
luong mui hoa tan toi 30
40 di khi dn 300400
Co th dung cho cng nghip
hoa hoc. Khi su dung cho sinh
hoat hoac tuoi cn phai lam
ngot
Tng cac loai
theo du bao
60.000
54

V tru luong nuoc ngm hin nay chi moi danh gia o muc tuong di, vl kha phuc
tap, mt mat do mi quan h qua lai huu co giua nuoc mat va nuoc ngm, mat khac do kha
nang khoan con han ch va tai liu khoan su con qua it. Tuy vy can cu tai liu cua t
chuc giao duc khoa hoc va van hoa cua lin hop quc co th so b danh gia tru luong nuoc
ngm trn toan cu (bang 4.3).
4.1.4- Tnh cht , thanh phn cua nc t nhin :
I. Iia| t|c| c| | .
Nhit : nhit d cua nuoc thay di theo nhit d cua khng khi, nht la nuoc
mat. Nhit d cua nuoc mat dao dng tu 440C, nuoc ngm nhit d tuong di n dinh dao
dng tu 1727C.
uc : duc do cac cht lu lung o trong nuoc nhu cat, set, bunva cac hop
cht huu co co o trong nuoc .
mau va mui v : Nuoc tu nhin co th co mau do chua cac cht v cu hay
huu co o dang hop cht hoa tan hay cht keo gy ra. Chang han nhu nuoc chua nhiu sat co
mau vang nu. Acid humic hay Iunvic lam cho nuoc co mau den .
Nuoc co th co mui bun, mui mc do cac thuc vt thi rua gy ra hay mui thi do
H
2
S va mt s hop cht hoa tan co th lam cho nuoc co vi dac bit man, chat, chua... vi du
nuoc chua nhiu Magie co vi chat, chua nhiu mui an co vi man...
Z. I|ca| j|ca |ec |et tcc acct |c a||ea .
Cac hop cht v co va huu co trong nuoc tu nhin co th tn tai o dang ion hoa tan,
khi hoa tan, dang ran va long. Chinh su phn b cac hop cht nay quyt dinh tinh cht cua
nuoc tu nhin : ngot, man, cung hoac mm, ngheo dinh duong hay giau dinh duong ...
Cac in hoa tan : Nuoc tu nhin la dung mi d hoa tan hu ht cac acid, bazo
va mui v co. Vl th trong nuoc tu nhin co cac ion hoa tan nhu: Cl

, Na

, Mg
2
, Ca
2
, K

,
SO
4
2
, Br

, Ie
2
, Ie
3
, HCO
3

,...
Ham luong cua cac nguyn t hoa hoc phn b phu thuc vao dac dim khi hu, dia
cht, dia mao va vi tri thuy vuc. ac dim thanh phn cua cac ion hoa tan cua sng do ba
yu t chu dao gy ra. o la anh huong cua nuoc mua, cua su bc hoi va su phong hoa. Cac
sng nhit doi mua nhiu co thanh phn hoa hoc chu yu nhu nuoc mua, con yu t phong
hoa khng lon. Cac sng nhit doi sa mac co thanh phn hoa hoc do qua trlnh bc hoi, kt
tinh la chu dao. Cac sng vung n doi it mua co thanh phn hoa hoc do phong hoa la chu
dao...
Cac kh hoa tan :
xy la loai khi it hoa tan trong nuoc va khng tac dung voi nuoc v mat hoa hoc.
Oxy cn cho qua trlnh trao di cht. hoa tan cua oxy trong nuoc phu thuc chu yu vao
55
nhit d, ap sut cua mi truong ngoai ra con phu thuc vao d man, chiu su cua lop
nuoc b mat va muc d nhim cua nuoc. Nng d bao hoa cua oxy trong nuoc o diu
kin xac dinh duoc tinh theo dinh lut Henry.
Vao mua thu, dng luong oxy hoa tan trong nuoc nhiu hon vao mua xun, he do
nhit d mua xun, he tang, nng d mui tang, qua trlnh h hp tang dn dn d oxy hoa
tan giam.
O lop nuoc b mat, nng d oxy hoa tan phu thuc vao su trao di cua nuoc voi
khng khi. O lop duoi nng d cua oxy hoa tan phu thuc vao kha nang tiu thu oxy cua
cac sinh vt va su xao trn cua cac lop nuoc.
Noi chung nng d oxy trong nuoc giam dn theo d su cua lop nuoc. Nu nuoc bi
nhim boi cac cht huu co d phn huy thl ham luong oxy trong nuoc giam do bi tiu thu
boi hoat dng cua cac vi sinh vt.
Khi CO
2
chi chim 0,03 trong khi quyn nhung dong vai tro cuc ky quan trong
trong nuoc vl no phan ung voi nuoc tao thanh ion bicacbonat (HCO
3

) va cac bonat (CO


3

).
Nng d khi CO
2
trong nuoc phu thuc vao d pH: nu pH thp thl CO
2
o dang khi, pH89
dang bicacbonat va pH10 dang cacbonat ty l cao .
Khi NH
3
tn tai trong nuoc co pH 10. Trong mi truong trung tinh va acid chu
yu o dang ion NH
4

. Do bi oxyhoa boi vi sinh vt nn NH


4

d dang chuyn thanh nitrit va


sau do thanh nitrat .
Khi H
2
S tao ra do qua trlnh phn huy cac cht huu co co o trong nuoc. Trong diu
kin oxy hoa co th tao thanh H
2
SO
4
gy tac hai cho cac cng trlnh xy dung duoi nuoc .
Cac cht rn :
Cac cht ran trong nuoc bao gm cac cht v co, huu co va vi sinh vt. Chung co
th phn thanh cac loai phu thuc vao kich thuoc nhu sau :
Cht ran hoa tan co kich thuoc d10
9
m.
Cht ran dang keo co kich thuoc d10
9
10
6
m.
Cht ran o dang lo lung co kich thuoc d 10
6
10
5
m.
Cht ran co th lang co kich thuoc d10
5
m.
Cac cht hu c :
Trong ngun nuoc tu nhin, ham luong cac cht huu co rt thp, it co kha nang gy
tro ngai cho cp nuoc sinh hoat , thuy san, thuy loi. Nhung nu bi nhim do nuoc thai
sinh hoat, san xut ... thl nng d cht huu co trong nuoc se tang ln.
Dua vao kha nang bi phn huy do sinh vt trong nuoc, cht huu co co th phn
thanh hai loai: d bi phn huy sinh hoc, nhu duong, cht beo, prtin,... va kho bi phn huy
sinh hoc, nhu DDT, Lindan, aldrine, dioxin, naphtalen...

56
J. I|ca| j|ca :|a| |et tcc acct |c a||ea .
Thanh phn va mt d cac co th sng trong ngun nuoc phu thuc chat che vao
dac dim, thanh phn hoa hoc cua ngun nuoc, ch d thuy van va dia hlnh noi cu tru. Cac
loai sinh vt tn tai trong ngun nuoc tu nhin chu yu la vi khun, nm, siu vi trung, tao,
nguyn sinh dng vt, dng vt da bao, cac loai dng vt co xuong sng va cac loai nhuyn
th.
Vi khun va nm :
Vi khun la cac loai sinh vt thuong o dang don bao, khng mau co kich thuoc tu
0,55 mm, co dang hlnh que, hlnh cu hoac hlnh xoan, chung co th o dang don le, cap di
hoac lin kt thanh mach dai.
Vi khun dong vai tro quan trong trong vic phn huy cht huu co, h tro qua trlnh
tu lam sach cua nuoc tu nhin. Vl vy chung co y ngha lon v mat sinh thai .
Phu thuc vao ngun dinh duong, vi khun duoc chia thanh hai nhom: vi khun tu
duong va vi khun di duong .
Cac vi khun di duong su dung cht huu co lam ngun nang luong va ngun cacbon
d thuc hin qua trlnh sinh tng hop. Co ba phn nhom vi khun di duong: cac vi khun
hiu khi cn oxy hoa tan khi phn huy cht huu co d sinh san va phat trin, cac vi khun
ky khi oxy hoa cht huu co trong diu kin khng cn oxy tu do vl chung co th dung oxy
lin kt trong cac hop cht nhu nitrat, sulIat va cac vi khun tuy nghi co co ch phat trin
trong diu kin co hoac khng co oxy tu do.
Cac vi khun tu duong co kha nang oxy hoa cht v co d thu nang luong va su
dung khi CO
2
lam ngun cacbon cho qua trlnh sinh tng hop. Thuc nhom nay co vi khun
nitrat hoa, vi khun luu huynh, vi khun sat ... Cac vi khun co kha nang chiu duoc pH thp
va co th oxy hoa H
2
S trong nuoc thanh acid sulIuric gy an mon vt liu cac cng thuy.
Cac vi khun sat co kha nang oxy hoa sat hoa tan trong nuoc thanh sat khng tan lang
xung day .
Nm va men la cac loai thuc vt khng co kha nang quang hop. Men co th chuyn
hoa duong thanh ruou va phat trin t bao moi. O mt s vung nuoc tu, nm va men co th
phat trin manh.
Vi rut :
Trong ngun nuoc tu nhin thuong co cac loai vi rut. Chung co kich thuoc cuc nho
(20100 nanomet ) nn chi phat hin bang kinh hin vi din tu .
Vi rut la loai ky sinh ni bao. Chung chi co th sinh si trong t bao cua vt chu vl
chung khng co h thng chuyn hoa d tu sinh san. Khi xm nhp vao t bao vt chu, vi
rut thuc hin vic chuyn hoa t bao d tng hop prtin va acid nucleic d sinh san va
phat trin. Chinh vl co ch sinh san nay nhiu loai vi rut la tac nhn gy bnh him ngheo
cho con nguoi va gia suc nhu bnh vim gan va vim rut .
57
Tao :
Tao la loai thuc vt don gian nht co kha nang quang hop. Co loai tao co cu truc
don bao chi phat hin bang kinh hin vi, co loai co dang nhanh dai co th quan sat bang
mat. Tao la sinh vt tu duong, chung su dung cacbonic hoac bicacbonat lam ngun cacbon
va su dung cac cht dinh duong v co nhu photphat va nito d phat trin .
Trong qua trlnh phat trin cua tao co su tham gia cua mt s nguyn t vi luong nhu
magi, Bo, cacbon va canxi. Tao co mau voi thanh phn chu yu la cht dip luc dong vai
tro quan trong trong vic quang hop .
Tao phat trin rt manh trong ngun nuoc m chua nhiu cht dinh duong tu nuoc
thai sinh hoat va phn bon. Vl vy tao la mt chi tiu sinh hoc danh gia cht luong nuoc tu
nhin.
Cac loai thc vt va sinh vt khac :
Trong nuoc con co cac loai thuc vt lon nhu rong, luc blnh la cac thuc vt chi thi
danh gia cht luong nuoc tu nhin .
Cac nguyn sinh dng vt , dng vt da bao, cac loai nhuyn th va tm ca la nhung
sinh vt thuong co mat trong ngun nuoc tu nhin. Su phat trin v th loai va s luong cac
loai thuy sinh do phu thuc ro rt vao cht luong nuoc va muc d nhim nuoc. Vi du
ngun nuoc bi nhim cht huu co se lam suy giam v chung loai va s luong cac loai
thuy sinh do nng d oxy hoa tan trong nuoc giam; nhim phen se lam chua nuoc (pH
4,55) se lam giam luong tm ca .
4.1.5- S nhim ngun nc :
I. K|c| a|em .
Do hoat dng nhn tao hay tu nhin (xoi mon, pha rung, lu lut, su xm nhp cua cac
cht thai d thi, cht thai cng nghip...) ma thanh phn cua nuoc trong mi truong thuy
quyn co th bi thay di do nhiu loai cht thai dua vao h thng. Tht ra nuoc co kha nang
tu lam sach thng qua cac qua trlnh bin di ly hoa sinh hoc tu nhin nhu hp phu, lang,
loc, tao keo, phn tan, bin di co xuc tac sinh hoc, oxy hoa khu, phn ly, polyme hoa hay
cac qua trlnh trao di cht ... Co so d qua trlnh nay dat hiu qua cao la phai co du oxy hoa
tan. Qua trlnh tu lam sach d thuc hin o dong chay hon la ao h vl o dy qua trlnh di luu
hay khuch tan oxy cua khi quyn vao trong nuoc d dang xay ra va tham gia vao qua trlnh
chuyn hoa lam giam cht dc hoac lam lang cac cht ran hoac tiu dit vi sinh vt co hai.
Khi luong cht thai dua vao nuoc qua nhiu, vuot qua kha nang gioi han cua qua trlnh tu
lam sach thl kt qua la nuoc bi nhim. Khi do d xu ly nhim cn phai co cac phuong
phap nhn tao.
Vic nhn bit nuoc nhim co th can cu vao trang thai hoa hoc, vt ly, sinh hoc
cua nuoc. Vi du nhu khi nuoc bi nhim se co mui kho chiu, vi khng blnh thuong, mau
58
khng trong sut, s luong ca va cac thuy sinh vt khac giam, co dai phat trin manh, co
nhiu mun hoac co vang du mo trn mat nuoc...
Nuoc nhim o sng h, chay ra bin, gy nhim cua sng va bin. Ngoai ra co
nhiu cht thai thai truc tip vao dai duong gy nhim bin trn pham vi rng lon (su c
tau du, thai cac cht thai cua cac nha may o vung ven bin).
Z. Cct ||eaj :e tc |ca ica| j|c t|c| |ccaj ajcea acct .
Cac ch tiu vt ly: nhit d, d duc, d trong, d mau, mui,vi... danh gia v mat
dinh tinh d nhim bn cua nuoc do cac loai nuoc thai cng nghip, nuoc thai d thi...
Cac ch tiu hoa hoc :
Ham luong can lo lung va ham luong tinh can kh danh gia v mat dinh luong
trang thai cht bn khng hoa tan hoac hoa tan .
Cac chi tiu ham luong cht huu co duoc xac dinh gian tip bang cach do luong
oxy tiu thu do qua trlnh oxy hoa nho vi khun (chi tiu BOD) hoac nho cac cht oxy hoa
manh nhu K
2
Cr
2
O
7
(COD theo bicromat kali), KMnO
4
(COD theo pecmanganat kali). Cac
chi tiu nay cho bit muc d nhim bn nuoc thai chua cht huu co, kha nang phn huy
chung trong ngun nuoc ....
Chi tiu oxy hoa tan danh gia muc d nhim bn cht huu co theo BOD cua ngun
nuoc, trang thai cht luong va kha nang tu lam sach cua ngun nuoc.
Cac chi tiu nito nhu nito amn (NH
4

), nitrit ( NO
2

), nitrat ( NO
3

), chi tiu pht


phat ( PO
4
3
)... d danh gia muc d phl duong cua ngun nuoc do nuoc thai sinh hoat, nuoc
thai cng nghip, nuoc tuoi rung tran vao sng h. Ngoai ra cac chi tiu nay con dung d
danh gia cac qua trlnh phn huy cht huu co chua nito, pht pho trong ngun nuoc .
Cac chi tiu tng luong mui, clorua (Cl

) co th dung danh gia muc d nhim bn


do nuoc thai cng nghip .
Cac chi tiu du mo, ham luong cac mui kim loai nang, cac cht phong xa... danh
gia d nhim bn cua cac loai nuoc thai khac nhau .
Cac ch tiu sinh vt :
Tng s vi trung hiu khi co trong mt lit nuoc biu thi d bn cua nuoc v mat vi
trung.
Tng s vi trung ky khi danh gia muc d nhim bn cac cht huu co ngun gc
ph thai sinh hoat .
Chi s Coli biu thi s vi trung Coli (E. Coli )co trong mt lit nuoc. Chi tiu nay
biu thi kha nang co hay khng co vi trung gy bnh duong rut co o trong nuoc .
i voi ngun nuoc bi nhim bn boi nuoc thai thanh ph hoac nhiu loai nuoc thai
cng nghip khac nhau, cn phai phn tich dy du cac chi tiu nu trn d danh gia tac
59
dng tng hop cua chung di voi ngun nuoc. Muc d nhim bn cua nuoc trong truong
hop nay duoc xac dinh theo bang 4.4.
Bang 44: H thng anh gia tng hp ngun nc mt:
TT Trang thai nuoc
ngun
PH NH
4


mg/l
NO
3

mg/l
PO
4
3
mg/l
oxy
bao hoa
COD
mg/l
BOD
5

mg/l
1
2
3
4
5
6
Nuoc rt sach
Nuoc sach
Nuoc hoi bn
Nuoc bn
Nuoc rt bn
Nuoc bn nang
78
6,58,5
69
59
49,5
310
0,05
0,050,4
0,41,5
1,53
35
5
0,1
0,10,3
0,31
14
48
8
0,01
0,010,05
0,050,1
0,10,15
0,150,3
0,3
100
100
5090
2050
520
5
6
620
2050
5070
70100
100
2
24
46
68
810
10

4.2. CAC NGUN GY NHIM MI TRUONG NUOC
Khi con nguoi bat du trng trot, chan nui thl dng bang trng trot dn phat trin o
min dng bang mau mo k bn luu vuc cac con sng. Dn cu it nn tai nguyn rt di dao
voi nhu cu cua ho. Tlnh hlnh da thay di mt cach nhanh chong khi cuc cach mang cng
nghip bat du. Cac d thi tro thanh noi tp trung dn cu qua dng duc. Cac tac dng cua
con nguoi di voi ngun nuoc ngay cang tro nn ro rt, nht la di voi ngun nuoc gn khu
cng nghip va d thi. Trong diu kin dn s va suc phat trin manh me, cac tac dng nay
tang ln nhanh chong, lam thay di cac chu trlnh tu nhin trong thuy quyn cung nhu lam
thay di su cn bang nuoc trong hanh tinh. Cac ngun nuoc bi nhim do cac hoat dng
sau dy cua con nguoi.
4.2.1- Sinh hoat cua con ngi :
Trong hoat dng sng cua mlnh con nguoi cn mt luong nuoc rt lon. Xa hi cang
phat trin nhu cu dung nuoc cang tang. Cu dn sng trong diu kin nguyn thuy chi cn
510 lit nuoc /nguoi/ngay. Ngay nay o cac d thi nhu cu su dung nuoc sinh hoat gp hang
chuc ln nhu vy. O nuoc ta tiu chun cp nuoc sinh hoat di voi khu d thi la 150200
lit/nguoi/ngay, di voi khu vuc nng thn la 50100lit/nguoi/ngay. Tiu chun cp nuoc
cua Xingapo la 250400 lit/nguoi/ngay, cua Phap 200500 lit/nguoi/ngay, cua My la 380
500 lit/nguoi/ngay...
Trong d thi nuoc thai sinh hoat phat sinh tu cac khu dn cu va tu cac cng trlnh
cng cng. ac dim cua nuoc thai sinh hoat d thi la ham luong cac cht huu co khng
bn vung cao, la mi truong thun loi cho vi sinh vt gy bnh phat trin. Trong nuoc thai
con chua nhiu nguyn t dinh duong co kha nang gy ra hin tuong phl duong ngun
nuoc.
Nuoc thai sinh hoat o cac vung khac nhau thl cung khac nhau. Vi du theo mt s
nghin cuu cua Israel, di voi vung d thi luong nito amn la 5,18 g/nguoi.ngay, kali 2,12
g /nguoi.ngay, pht pho 0,68g/nguoingay; di voi vung nng thn cac chi tiu tuong ung
nay la 7,0 ; 3,22 va 1,23 g/nguoi.ngay .
60

4.2.2- Nc thai cng nghip :
Su tang nhanh nn cng nghip lam tang nhu cu v nuoc, nht la cac nganh san
xut nhu ch bin thuc phm, giy, hoa cht, luyn kim, du mo...
Nuoc thai cng nghip: bao gm nuoc thai cng ngh, nuoc thai tu qua trlnh v
sinh, nuoc thai tu qua trlnh sinh hoat cua can b cng nhn trong nha may .
Nuoc thai san xut trong cac xi nghip cng nghip thuong chia lam hai loai: nuoc
thai bn va nuoc thai qui uoc sach.
Nuoc thai qui uoc sach chu yu la nuoc lam ngui may moc thit bi. Cac loai nuoc
nay co th dung lai trong h thng cp nuoc tun hoan cho nha may .
Nuoc thai bn thuong duoc tao thanh trong qua trlnh cng ngh. Thanh phn nuoc
thai san xut cua cac nha may, xi nghip rt da dang va phuc tap, phu thuc vao loai hlnh
san xut, dy chuyn cng ngh, thanh phn nguyn vt liu, cht luong san phm... Trong
nuoc thai san xut co nhiu cac loai can lo lung, cac cht huu co (acid, este, phenol, du
mo, cac cht hoat dng b mat...), cac cht dc (xianua, arsen, thuy ngn, mui dng...),
cac cht gy mui, cac mui khoang va mt s dng vi phong xa.
4.2.3- Cac hoat ng nng nghip :
Vic su dung nuoc cho cac hoat dng nng nghip co tac dng to lon dn su thay
di ch d nuoc va su cn bang nuoc luc dia do doi hoi mt luong nuoc lon va phn lon
nuoc su dung trong nng nghip bi tiu hao ma khng duoc hoan lai.
Su dung nuoc trong nng nghip da dn dn vic lam giam cht luong nuoc ngun.
Nuoc tu dng rung va nuoc thai tu cac chung trai chan nui gy nhim bn dang k cho
sng ngoi. Thanh phn khoang cht trong nuoc dn tu h thng tiu thuy phu thuc vao dac
tinh dt, ch d tuoi, cu tao h thng tiu...
Cac hop cht huu co co chua clo nhu cac loai thuc tru su DDT, andrin,
endosunphan, cac loai thuc dit co acid phenoxiaxetic, cac loai thuc dit nm
hexaclorobenzen... la cac cht bn vung, tc d phn huy trong nuoc rt chm. Chung co
th tich tu trong bun, trong co th sinh vt, tan trong mo dng vt nuoc ...
4.2.4- Nc chay tran :
Nuoc chay tran trn mat dt do nuoc mua, rua duong xa... la ngun gy nhim
nuoc sng h. Nng d cht bn trong nuoc mua phu thuc vao hang loat yu t nhu cuong
d mua, thoi gian mua, thoi gian khng mua, dac dim mat phu, d bn d thi va khng
khi... Nuoc mua cua trn du tin trong mua mua va cua dot du tin thuong co nng d
cht bn rt cao. Ham luong can lo lung co th tu 4001800 mg/l, BOD
5
tu 40120 mg/l.

61
4.2.5- Hoat ng cua tau thuyn :
Do hoat dng cua tau thuyn trn sng bin da lam tang luong du mo trong nuoc
(do va cham, do rua tau, bom du va roi vai...). nhim nuoc do du mo va san phm cua
chung lam giam tinh cht hoa ly cua nuoc (thay di mau, mui, vi), tao lop vang mong phu
du mat bin, ngan cach bin va khi quyn, ngan can su trao di xy giua bin va khi
quyn, ngan can su trao di nhit cung nhu su tao lop can o do. Vi du chi mt tn du th
da co kha nang loang phu trn mt din tich 12 km
2
mat nuoc, chi mt gam du mo co th
gy bn 2 tn nuoc hoac mt giot du cung co kha nang tao ra mt mang du day 0,001
mm trn din tich 20 m
2
.
4.3. CAC TAC NHN GY NHIM NGUN NUOC
4.3.1- Cac hp hu c :
Theo kha nang chiu tac dng cua cac yu t mi truong: anh sang, d m, nhit d
va cac nhn t vi sinh vt co th phn loai cac hop cht huu co thanh hai loai chinh sau
dy:
Cac hp cht hu c khng bn vng :
Thuc loai nay bao gm cac loai cacbonhydrat, protin, cht beo... y la cac cht
nhim ph bin nht trong nuoc thai sinh hoat va nuoc thai cng nghip ch bin thuc
phm : bt ngot, cac qua trlnh ln men, ch bin sua va thit ca...
Cac cacbonhydrat: cac cht duong co chua cac nguyn t C, N va O, mt s
duong don va duong kep. Ring polysacharit duoc chia lam hai loai d bi phn huy sinh
hoc nhu tinh bt va kho bi phn huy sinh hoc nhu cellulosa...
Cac loai protin: acid amin mach dai .
Cac cht beo: kha nang phn huy vi sinh chm. Nhln chung cac hop cht huu co
co phn tu lon khng th thm qua cac mang t bao do do cn co giai doan thuy phn so b
(phn ra ) thanh cac mach ngan hon (qua trlnh phn huy ym khi).
S s phn huy sinh hoc cac hp cht hu c :
Qua trlnh phn huy hiu khi :
Qua trlnh phn huy ky khi :

Cht huu co O
2
VSV hiu khi
Nang luong CO
2
H
2
O
Cht huu co
Thuy phn so b
CHC don gian
Thuy phn hoan toan
Mui khoang,
CO
2
, CH
4
,...
62
Tac ng cua s nhim cac cht hu c khng bn vng :
Khi xm nhp vao mi truong nuoc duoi tac dng cua cac yu t vt ly cua mi
truong va cac tac nhn vi sinh vt cac hop cht huu co khng bn vung se bi phn huy nhu
vy lam suy giam nng d xy hoa tan, tn tru va luu dong trong cac luu vuc it xao trn se
tao diu kin cho cac vi sinh vt ym khi phat trin gy mui kho chiu lam giam gia tri su
dung cua ngun nuoc.
Nu nng d cao se lam can kit nng d xy hoa tan gy anh huong xu dn su
phat trin cua h thuy sinh: Phu duong tao diu kin cho h thuc vt nuoc phat trin manh;
anh huong xu dn su phat trin cua h dng vt nuoc gy cht ca .
Cac cht hu c bn vng :
Thuong la cac hop cht huu co co dc tinh sinh hoc cao, kho bi phn huy boi cac
tac nhn vi sinh vt. Mt s co tac dung tich luy va tn luu lu dai trong mi truong va
trong co th cac loai thuy sinh vt nn gy nhim lu dai, dng thoi co nhung tac dng
xu dn h sinh thai nuoc va thm chi dn suc khoe cua con nguoi. Cac cht
polyclorophenol (PCP), polyclorobiphenyl (PCB), cac loai hydrcacbon da vong ngung tu,
hop cht di vong N hoac O la cac cht thuc loai nay .
Cac hop cht huu co bn vung: bn vung duoi tac dng cua cac yu t cua mi
truong vt ly va mi truong sinh hoc co th phn loai thanh cac dang co dc tinh sinh thai
cao va it dc. Cac hop cht huu co nhu du, mo; cac cht hoat dng b mat, cac loai thuc
tru su va dit co...
Tac dng manh dn h thuy sinh: huy dit voi nng d cao con o nng d thp, cac
hop cht huu co bn vung tich tu thng qua mi quan h dinh duong gy ng dc di voi
con nguoi hoac di t chung mt s loai nhu chim va cac loai c trung...
Cac hp cht hu c bn vng co c tnh sinh thai cao :
Cac hop cht phenol: phenol va cac dn xut cua phenol .
Cac loai hoa cht bao v thuc vt huu co: bao gm cac loai photpho huu co, clo
huu co, cacbanat, phenoxyaxetic, pyrethroid tng hop .
Tanin valignin: cac hoa cht co ngun gc tu thuc vt .
Cac hydrocacbon da vong va ngung tu .
4.3.2- Cac kim loai nng :
Chl (Pb) co dc tinh di voi nao, co th gy cht nguoi nu bi nhim dc nang. Chl
co kha nang tich luy lu dai trong co th. Trong nuoc sng h co luong vt chl (d 0,0540
mg/l), nuoc bin khng bi nhim nng d chl 0,03 mg/l .
Thuy ngn (Hg) rt dc di voi nguoi va thuy sinh. Nng d cho phep cua thuy
ngn trong nuoc ung la 0,001 mg/l. Thuy ngn gy ri loan thn kinh, giam tri nho, vim
rang loi, ri loan tiu hoa. i voi nu gy ri loan kinh nguyt, nu mang thai d bi sy
thai.
63
Asen (As) co trong ngun nuoc thai cng nghip khai thac quang mo, san xut
thuc tru su, thuc da va tu qua trlnh xoi mon dt . As rt dc, d dang hp thu vao co th
qua an ung, h hp, qua da. As co kha nang gy ung thu da, phi, xuong va lam sai lch
nhim sac th...
Ngoai cac kim loai nang k trn con co cac nguyn t khac co dc tinh rt cao nhu
Cadimi, Selen, Crm, Niken... la cac tac nhn gy hai cho nguoi va thuy sinh ngay o nng
d thp.
4.3.3- Cac cht rn :
Cac cht ran co trong nuoc tu nhin la do qua trlnh xoi mon, do nuoc chay tran tu
dng rung, do nuoc thai sinh hoat va cng nghip. Cht ran co th gy tro ngai cho vic
nui trng thuy san, cp nuoc sinh hoat .
4.3.4- Mau :
Mau nuoc trong tu nhin va nuoc thai thuong co ngun gc :
- Cac cht huu co d phn huy boi cac tac nhn vi sinh vt.
- Su phat trin cua mt s loai thuc vt nuoc: tao, rong ru.
- Cac hop cht sat, mangan o dang keo.
- Cac tac nhn gy mau: kim loai (Cr, Ie,...), cac hop cht huu co tanin, lignin...
Mau thuc cua nuoc la mau do cac cht hoa tan hoac cac cht o dang keo; mau bn
ngoai (mau biu kin) do cac cht lo lung cua nuoc tao nn.
4.3.5- Mui :
Mui do cac nguyn nhn :
- Co cac cht huu co tu cng ranh khu dn cu, cac xi nghip ch bin thuc phm.
- Co cac san phm tu su phn huy cac xac cht dng vt .
- Nuoc thai cng nghip hoa cht, ch bin du mo .

Bang 4.5: Mt s cht gy mui ph bin :
Cht co mui Cng thuc hoa hoc Mui
Amoniac
Phn
HydrosunIua
SulIit huu co
Mercaptan
Amin
Diamin
Clo
Phenol
NH
3

C
8
H
5
NHCH
3

H
2
S
(CH
3
)
2
S, CH
3
SSCH
3

CH
3
SH, CH
3
(CH
2
)
3
SH
CH
3
NH
2
, (CH
3
)
3
N
NH
2
(CH
2
)
4
NH
Cl
2
C
6
H
5
OH
Amoniac
Phn
Trung thi
Bap cai rua
Hi
Ca uon
Thit thi
Nng
Hac
64
4.3.6- Cac cht dinh dng :
Vic su dung du thua cac cht dinh duong v co (phtphat, mui amn, ur, nitrat,
kali...) trong qua trlnh su dung phn bon cho cy trng se gy nn hin tuong phl duong
trong nuoc b mat. Hin tuong phl duong la hin tuong du thua dinh duong trong nuoc gy
nn su phat trin nhanh cua mt s loai thuc vt bc thp nhu tao, rong, ru va cac thuc vt
thn mm trong nuoc, se anh huong toi su cn bang sinh hoc trong nuoc. Cac thuc vt phat
trin do hin tuong phl duong sau khi cht di se phn huy trong nuoc tao ra mt luong lon
cac hop cht huu co. Cac cht huu co nay trong qua trlnh xy hoa se tiu thu mt luong lon
xy hoa tan trong nuoc, gy nn hin tuong thiu xy nghim trong, gy cht sinh vt thuy
sinh lam cho h bin thanh vung dm ly.
4.4. CAC BIN PHAP KY THUT BAO V NGUN NUOC
4.4.1- iu kin v sinh khi xa nc thai vao ngun nc :
Trong vic su dung ngun nuoc, mi mt muc dich su dung co mt yu cu cht
luong nuoc ring. Vic qui dinh cac diu kin v sinh khi xa nuoc thai ra ngun nham muc
dich han ch luong cht bn thai vao mi truong, dam bao an toan v mat v sinh cho vic
su dung ngun nuoc.
Tiu chun cht luong ngun su dung thuong duoc dac trung bang nng d gioi han
cho phep (NGC) cua cac cht bn va dc hai trong do. NGC duoc hiu la nng d lon nht
cua cac cht bn va dc hai trong mi truong, trong qua trlnh tac dng lu dai khng gy
anh huong xu dn suc khoe con nguoi va pha huy h sinh thai ngun nuoc.
Bang 4-6: Nng gii han cho phep cua mt s cht c hai in hnh trong ngun nc
mt theo qui nh cua b y t :
Stt Tn hoa cht Cng thuc Chi muc dc hai NGC,mg/l
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Amoniac
Anilin
Asen
Chl Tetraetyl
Crom
DDT
Phenol
SunIua
Thuy ngn
NH
3

C
6
H
5
NH
2

As

Pb(C
2
H
5
)
4

Cr
6

C
14
H
9
Cl
5

C
6
H
5
OH
S


Hg
2

Theo ch d v sinh
c cht







2,0
0,1
0,05
khng duoc co
0,1
0,2
0,001
khng duoc co
0,005
Hin nay trong quan ly nuoc d thi nguoi ta chia ra hai loai ngun nuoc theo muc
dich su dung. Ngun loai mt su dung cho muc dich cp nuoc cho d thi, khu dn cu hoac
cac nha may cng nghip thuc phm; ngun loai hai su dung cho muc dich sinh hoat van
hoa, nghi ngoi, th thao va cac ngun nuoc khac nam trong khu vuc dn cu. Mt s ngun
nuoc su dung d nui ca hoac nui trng thuy san khac co yu cu cht luong ring cua
mlnh.
65
O nuoc ta, b Y t co quyt dinh s 505BYT/Q ngay 1341992 qui dinh nng d
gioi han cho phep cac cht dc hai trong nuoc b mat. NGC cua mt s cht dc hai din
hlnh nu trong quyt dinh nay xem o bang 45. Mt s dia phuong nhu thanh ph H Chi
Minh, tinh Hu Giang... cung co nhung qui dinh ring dua trn cac diu kin cu th cua dia
phuong: ch d thuy van ngun nuoc, dac dim su dung nuoc, tlnh hlnh khi hu.
i voi cac ngun nuoc mat d thi ngay 25 thang 3 nam 1972 uy ban kin thit co
ban nha nuoc da ban hanh tiu chun thoat nuoc d thi TCXD 5172 trong do qui dinh
nhung nguyn tac v sinh khi xa nuoc thai vao sng h.
NGC cua tung cht xa vao sng h duoc xac dinh theo tung biu thuc sau:
1
C
C
...
C
C
C
C
CP . n
n
CP . 2
12
CP . 1
1
+ + +
Trong do: C
1
, C
2
,...C
n
la nng d cht dc hai cho phep trong nuoc ngun theo tinh
toan .
C
1,CP
, C
2,CP
, ...C
n,CP
la NGC cua cac cht dc hai theo qui dinh.
n la s cht dc hai theo qui dinh .
i voi ngun nuoc la sng sui phuc vu cho cac muc dich cp nuoc ung va cho
cac nhu cu sinh hoat, mc tinh toan kim tra dat truoc dim dung nuoc (theo chiu dong
chay) 1 km.
Trong h, h chua nuoc va bin, chiu dong chay khng co y ngha lon vl chung
lun lun thay di. Trong truong hop nay nguoi ta thuong thit lp khu vuc kim tra cht
luong nuoc su dung theo tiu chun gioi han qui dinh voi ban kinh trn 1 km di voi h, h
chua nuoc va trn 300 m di voi bin.
Dua vao cac diu kin v sinh khi xa nuoc tha i vao ngun nuoc mat co th xac dinh
duoc muc d xu ly nuoc thai cn thit, bin phap monitoring cht luong nuoc va cac bin
phap bao v ngun nuoc khac.
4.4.2- T chc giam sat (monitring) cht lng nc ngun:
Muc dich giam sat cht luong nuoc cac thuy vuc la d danh gia tlnh trang cht
luong nuoc, du bao muc d nhim ngun nuoc do su phat trin kinh t xa hi va la co so
d xy dung cac bin phap bao v ngun nuoc co hiu qua.
Cac ni dung co ban cua h thng giam sat cht luong nuoc trong khun kh h
thng giam sat mi truong toan cu GEMS la:
anh gia cac tac dng do hoat dng cua con nguoi di voi cht luong nuoc va kha
nang su dung nuoc cho cac muc dich khac nhau.
Xac dinh cht luong nuoc tu nhin.
Giam sat ngun gc va duong di chuyn cua cac cht bn va cht dc hai.
Xac dinh xu huong thay di cht luong nuoc o pham vi v m.
66
thuc hin tt cac ni dung nay, cn thit phai t chuc h thng monitoring cht
luong nuoc bao gm cac tram giam sat co so, tram danh gia tac dng va tram danh gia
chung.
Tram giam sat co so dat tai vung phia truoc ngun gy nhim. Cac tram nay dung
d xy dung s liu nn cht luong nuoc tu nhin, chi bi anh huong do cac yu t tu nhin
va yu t tu khi quyn dua toi. Cac tram nay lun o vi tri c dinh.
Tram danh gia tac dng duoc dat tai vung nuoc bi tac dng do cac hoat dng sinh
hoat va san xut cua con nguo i. Dua theo muc dich su dung nguoi ta chia cac tram danh gia
tac dng lam 4 nhom:
Cac tram giam sat cp nuoc cho sinh hoat dat tai vung ly nuoc vao nha may.
Tram giam sat nuoc cho thuy loi dat tai khu vuc tram bom hoac dp chan nuoc.
Cac tram giam sat nuoc cho thuy san dat tai vung sng h phuc vu nui tm ca...
Cac tram giam sat da nang dat tai vung nuoc duoc su dung cho nhiu muc dich
khac nhau.
Cac tram danh gia chung duoc thanh lp d danh gia xu huong thay di cht luong
nuoc voi qui m lon, nhiu luc mang tinh toan cu. Vl v y cac tram nay cn dai din cho
mt vung rng lon trong do co nhiu loai hoat dng cua con nguoi.
4.4.3- Cac bin phap ky thut x ly nc thai :
Xu ly nuoc thai la mt trong nhung vic lam du tin d bao v ngun nuoc, nham
loai bo hoac han ch nhung thanh phn gy nhim co trong nuoc thai, d khi xa ra sng
h nuoc thai khng lam nhim bn ngun nuoc.
Do nuoc duoc su dung vao nhiu muc dich khac nhau nn yu cu v cht luong
muc d va bin phap xu ly cung khac nhau. Vic lua chon phuong phap xu ly con phu
thuc vao luu luong, thanh phn tinh cht nuoc thai, vi tri xa nuoc thai so voi dim dung
2
1
3
4
5
6
7
KHU CNG
NGHIP
RUNG
THUY LOI
KHU DU
LICH
KHU THUY
SAN
THANH PH
BIN
67
nuoc ha luu, kha nang tu lam sach cua sng h tip nhn nuoc thai, diu kin tu nhin cua
khu vuc...
Vl nuoc thai co thanh phn da dang, phuc tap, kha nang tu lam sach cua cac loai
ngun nuoc khac nhau nn cung co nhiu bin phap xu ly nuoc thai khac nhau. Hin nay
theo yu cu xu ly nuoc thai nguoi ta chia ra cac muc: xu ly so b, xu ly tp trung va xu ly
trit d. Theo ban cht qua trlnh lam sach, nguoi ta chia ra cac phuong phap xu ly co hoc,
phuong phap xu ly hoa ly va phuong phap xu ly sinh hoc...
I. lc | acct ||c| |aj j|ccaj j|cj tc |et.
Phuong phap co hoc thuong dung d loai ra khoi nuoc thai cac cht khng hoa tan
va mt phn hn hop keo kich thuoc lon. Phuong phap co hoc thuong xu ly khng trit d,
no thuong la giai doan du cua qua trlnh lam sach bang sinh hoc va hoa ly.
Cac cng trlnh co hoc nhu song chan, luoi chan, b lang cat , cac loai b lang, b
suc khi, tao bot, b loc...
Song chn rac: thu vot rac va cac tap cht ran lon .
B lng cat: Tach cac tap cht v co lon nhu cat ,xi, tao diu kin cho cac cng
trlnh xu ly tip theo va xu ly bun can lam vic n dinh
B lng: tach cac tap cht khng hoa tan (phn lon la can huu co), dam bao cho
cac qua trlnh sinh hoc phia sau (trong cac cng trlnh xu ly sinh hoc hoac trong ngun nuoc)
din ra n dinh.
Z. lc | acct ||c| |aj j|ccaj j|cj :|a| |et.
Phuong phap sinh hoc dua trn hoat tinh cua cac loai sinh vt co trong nuoc thai d
oxy hoa cac cht huu co hoa tan va khng hoa tan trong nuoc thai nho do ma nuoc thai
duoc lam sach khoi cac cht bn huu co. Tuy theo loai vi sinh vt duoc su dung nguoi ta co
th chia thanh 3 nhom: hiu khi, ky khi va tuy nghi. Tuy theo tinh cht, luu luong nuoc
thai, khi hu, dia hlnh... ma co th su dung 1 trong 3 phuong phap trn.
Cac cng trlnh xu ly nuoc thai bang phuong phap sinh hoc co th thuc hin trong
diu kin tu nhin nhu canh dng tuoi, canh dng loc, h n dinh hoac trong cac cng trlnh
nhn tao nhu b thi khi, b loc sinh hoc, ca c h n dinh,aeroten, biophin..
Canh ng ti canh ng loc: ban cht cua qua trlnh nay la dua vao kha nang
tu lam sach cua dt, nuoc thai duoc loc qua cac lop dt, cac cht lo lung, keo tu duoc giu lai
trn b mat va trong cac ng mao dn, tao thanh nhung mang vi sinh vt co kha nang hp
thu trn b mat cua no cac cht bn hoa tan trong nuoc thai. Cac vi khun hiu khi su dung
oxy cua khng khi d phn huy cac cht huu co tao thanh cac hop cht v co.
68
Ao h n nh: d oxy hoa hoan toan cht huu co va khu nito, phtpho trong
nuoc thai nho qua trlnh quang hop, nitorat hoa va khu nitorat.
y la phuong phap xu ly sinh hoc don gian nht. Nuoc thai duoc cho vao cac h
chua trong nhiu ngay phu thuc vao nhit d. Cac loai vi sinh vt hiu khi, ky khi hoac
tuy nghi su dung oxy cua khng khi hoac cua rong tao trong ao h qua qua trlnh hoat dng
tu nhin cua chung d oxy hoa cac cht huu co.
H hiu khi thuong can tu 0,40,6m d anh sang mat troi xm nhp vao nhiu
nht, khng khi thng tu mat dn day h. Oxy cn thit d sinh vt oxy hoa hiu khi cac
cht huu co do rong tao tao ra trong qua trlnh quang hop va oxy trong khng khi khuch
tan theo mat nuoc. Con rong tao lai su dung CO
2
, photphat, nito amn do vi khun hiu khi
tao ra trong qua trlnh oxy hoa cac hop cht huu co.
H ky khi thuong su tu 25 m, khng cn oxy hoa tan cho cac hoat dng vi sinh.
Cac loai vi khun ky khi dung oxy tu cac hop cht nhu nitrat, sunIat d oxy hoa cac cht
huu co thanh khi CH
4
va khi CO
2
.
H tuy nghi duoc su dung nhiu hon ca, h thuong su tu 0,91,8 m. Trong h tuy
tin din ra 2 qua trlnh song song, oxy hoa cac cht bn huu co hoa tan o b mat, con lop
bun duoi day se bi phn huy ky khi tao ra m tan va cac hop cht bi khu khac.
ac dim cua h nay xet theo chiu su chia lam 3 vung: vung trn cung la vung
hiu khi, vung giua la vung trung gian, con vung duoi la vung ky khi.
B loc sinh vt duoc su dung rng rai d xu ly nuoc thai trong diu kin hiu khi.
o la 1 b hlnh vung, hlnh chu nht hoac hlnh tron trn mat bang. Trong b co chua vt
liu loc bang da dam, gach vo, soi da hoac bang cht deo.
VSV ki khi

Bun lang

T bao ch t

Nuoc ra da xu
ly T bao
Tao, vi khun
TAO
VSV
Hiu khi
CO
2
, NH
3

, PO
4
3
NUOC THAI

T bao moi

O
2
Gio
CO
2
, O
2
Cht huu co
(2CH
2
O)
Axit huu co
(CH
3
COOH)
CH
4
, CO
2
, NH
3
69
Trong b loc sinh vt, khi nuoc thai chay qua trn mat cac hat vt liu loc se hlnh
thanh, phat trin cac vi sinh vt goi la mang vi sinh vt. Khi nuoc chay qua mang vi sinh
vt cac cht huu co se bi khu khoi mang vi sinh vt
B loc sinh vt la cng trlnh lam sach hiu khi va da s cac loai vi sinh vt du cn
thit oxy nhung thuc cht b vi sinh vt la h tuy tin vl bat du thl vi sinh vt gm h hiu
khi nhung khi mang vi sinh vt da hlnh thanh thl se tao ra lop ym khi nam giua b mat hat
vt liu loc va lop hiu khi hoat tinh nam ngoai mang sinh vt.
B aeroten la b co hlnh chu nht trn mat bang, nuoc thai chay vao b duoc
hoa trn voi bun hoat tinh tun hoan. Bun hoat tinh trong aeroten tn tai duoi dang bng
xp, tp hop chu yu cac qun th vi sinh vt khoang hoa co kha nang hp thu va oxy hoa
cht bn huu co nho oxy co trong nuoc thai.
dam bao co oxy thuong xuyn va trn du nuoc thai voi bun hoat tinh nguoi ta
cp khi cho aeroten bang cac h thng khuy trn co khi, h thng cp khi nen hoac kt
hop ca hai loai nay.
J. lc | acct ||c| |aj j|ccaj j|cj |ec |.
Xu ly nuoc thai bang phuong phap hoa ly dat hiu qua cao khi xu ly nuoc thai cng
nghip co chua cac cht v co dc hai (kim loai nang, acid, bazo) hoac cac cht huu co bn
vung, khu mau, khu mui va khu trung...
Cac phuong phap hoa ly thuong dung trong xu ly nuoc thai:
Phng phap keo tu va lng: su dung phen nhm, phen sat, natri aluminat... d
loai bo cac cht lo lung co trong nuoc thai.
Phng phap trung hoa: trung hoa cac loai nuoc thai co tinh acid hoac kim d
dam bao pH yu cu.
Phng phap hp phu: su dung than hoat tinh, than bun d khu mau, cac kim
loai nang, cac cht dc hai hoa tan trong nuoc thai.
Phng phap oxy hoa: oxy hoa cac mui kim loai nang chuyn chung tu dang
dc thanh khng dc hoac lang can.
Phng phap tuyn ni: tach cac cht lo lung, cht hoat tinh b mat, du mo...
trong nuoc thai bang bot khi ni.
Phng phap clo hoa: clo duoc su dung d dit trung, tao va khu mui trong
nuoc sau khi xu ly nuoc thai bang phuong phap co hoc hoac sinh hoc truoc khi thai vao
sng h. Co th dung clo long, clorua vi co d clo hoat dng 2535 , cac hypoclorit....
Phng phap trch ly cc chit la phuong phap ph bin d xu ly nuoc thai chua
phnol va cac loai acid beo.
70
Thuc cht cua qua trlnh la su dung mt dung mi nao do cho vao nuoc thai, dung
mi nay se li keo cac cht bn tu nuoc thai va sau do tach dung mi va nuoc thai khoi
nuoc.
+. :c ie ic t|cea teaj aj|e |rcm tc | acct ||c| ||ca| j|e .

























NUOC THAI
NGN TIP NHN
SONG CHN RAC
B LNG CAT
B LNG I
B AEROTEN
B LNG II
MANG TRN
B TIP XUC
SN PHOI CAT
B NEN BUN
B
MTAN
SN
PHOI
BUN
PHN
BON
Cat kh
Can (so cp)
Khi nen
Bun hoat tinh
Bun du
Cht khu trung
R
a
c

n
g
h
i

n

71
4.5. SU DUNG HOP LY NGUN NUOC
4.5.1- Cp nc tun hoan va s dung lai nc thai trong cac x nghip
cng nghip.
Mt trong nhung bin phap bao v mi truong co hiu qua la han ch xa nuoc thai
tu cac xi nghip, nha may vao mi truong, la ap dung cac cng ngh tin tin trong san
xut nhu cng ngh sach, khng co khi thai va nuoc thai hoac thu hi cht thai trong nha
may.
Khi thit k thoat nuoc trong cac xi nghip, truoc ht phai xem xet kha nang tn
dung nuoc thai (toan b hoac mt phn) va thu hi cht qui trong do. Dua vao thanh phn,
s luong nuoc thai va diu kin dia phuong co th chon mt trong cac phuong phap sau
dy:
I. 9caj |c| acct ||c| :cc ||| tc | |reaj |e ||eaj tcj acct |cca |eca tcc a|c mc.
Voi nuoc bi nong ln ma khng nhim bn trong san xut thl chi cn cho qua cng
trlnh lam ngui. Voi nuoc thai bi nhim bn ma khng nong ln (nuoc lam giau quang
chang han) thl chi cn cho qua cac cng trlnh xu ly (lang). Voi nuoc vua bi nong ln vua bi
nhim bn cung co th cho qua xu ly ri lam ngui d dn tro v dung lai trong san xut.
Z. 9caj |c| acct t|e cc |ria| :cc .
Trong diu kin nht dinh , nuoc thai co th dung lai cho qua trlnh sau ma khng
cn xu ly so b nu yu cu cht luong nuoc cua qua trlnh sau thp hon. Nu cn phai xu ly
truoc khi dung lai thl muc d xu ly xac dinh theo yu cu cng ngh. Khi dung nuoc ni
tip hiu qua kinh t se cao. Vi du cac nha may ch bin du theo kiu chung truc tip,
nuoc thai sau blnh chung du co nhit d 35C se lam ngui may co nhit d 50C dat thp
hon.
J. 9caj acct ||c| c ta j|ct c aeaj aj||ej .
Mt s loai nuoc thai, nht la nuoc thai cac nha may cng nghip thuc phm chua
nhiu cht huu co va cac dinh duong nhu nito, phtpho, kali... co th su dung d nui ca va
tuoi rung.
Tiu chun nuoc nui ca va tuoi cy phu thuc vao nhiu yu t ( nng d nuoc
thai, diu kin khi hu, dac tinh dt, loai ca nui, loai cy trng...). Nho su dung nuoc thai
nha may ruou Ha Ni nang sut ca cua hop tac xa Thanh Lit (Thanh Trl, Ha Ni) tang ln
34 tn ca/ha/nam.
Nuoc thai chua cac cht v co khng th dung d tuoi rung va nui ca duoc vl
khng co hoac co it cht dinh duong. Mat khac mt s cht v co co trong nuoc thai co th
pha huy cu truc dt va dc hai di voi h vi sinh vt dt.

72
+. I|c |e| t|c| ci .
Nuoc thai cua nhiu nha may, xi nghip co chua nhiu cht qui (du, mo, crm...).
Nhung cht do phai duoc thu hi va dua tro lai phuc vu san xut. Trong mt s xi nghip,
nng d cac cht qui trong nuoc thai o cac phn xuong rt khac nhau. Do do nhung tram
thu hi cht thai se la mt khu cng ngh trong tung phn xuong. Vic thu hi cht qui se
giam nng d cht bn co trong nuoc thai, tao diu kin d dang cho vic xu ly sau do.

73
Chng 5
cht thi rn

5.1. Gii thiu
5.1.1. Cht thi rn l g?
Cht thi rn l " vt khng cn tc dng, ngi s dng khng mong mun gi li hoc
vt cht thi b ra t cc hot ng ca x hi". Cht thi ni chung v cht thi rn ni ring c
th pht sinh t cc cc h gia nh, cc c quan, bnh vin, cc hot ng thng mi, xy dng,
cng nghip, nng nghip...
Qun l cht thi rn bao gm cc cng on chnh sau y:
- Thu gom cht thi: Cht thi t ngun pht sinh c tp trung v mt a im bng cc
phng tin chuyn ch th s hay c gii. Vic thu gom c th c tin hnh sau khi
qua cng on phn loi s b hay cha c phn loi. Sau khi thu gom, rc c th
chuyn trc tip n ni x l hay qua cc trm trung chuyn.
- Ti s dng v ti sinh cht thi: Cng on ny c th c tin hnh ngay ti ni pht
sinh hoc sau qu trnh phn loi, tuyn la. Ti s dng l s dng li nguyn dng cht
thi, khng qua ti ch (chng hn ti s dng chai, l...); ti sinh l s dng cht thi
lm nguyn liu sn xut ra sn phm khc (chng hn ti sinh nha, ti sinh kim
loi...)
- X l cht thi: Phn cht thi sau khi c tuyn la ti s dng hoc ti sinh s
qua cng on x l cui cng bng t hay chn lp. Mi mt phng php c nhng
u v nhc im ring.
5.1.2. Tc hi ca cht thi rn i vi con ngi
Tc hi ca cht thi rn i vi sc khe con ngi c th c tm tt trn s hnh 5.1.
Cht thi rn sau khi c pht sinh c th thm nhp vo mi trng khng kh di dng
bi hay cc cht kh b phn hy nh H
2
S, NH
3
... ri theo ng h hp i vo c th con ngi hay
sinh vt. Mt b phn khc, c bit l cc cht hu c, cc loi kim loi nng thm nhp vo ngun
nc hay mi trng t ri vo c th con ngi qua thc n, thc ung.
Ngoi nhng cht hu c c th b phn r nhanh chng, rc thi c cha nhng cht rt kh
b phn hy (nh plastic chng hn) lm tng thi gian tn ti ca rc trong mi trng. Mt khc,
khc vi vic x l cht thi rn lun pht sinh nhng ngun nhim mi m nu khng c bin
php x l trit , chng ta d c th lm chuyn dch cht nhim dng rn thnh cc cht
nhim dng kh hay dng lng.
5.1.3. S dng vt cht
Vt cht t khi c a vo sn xut n khi tiu hy, chn lp ni chung c th hin
theo s tng qut nh hnh 5.2.


74













Hnh 5.1: Tc hi ca cht thi rn i vi sc khe con ngi

Ti nguyn thin nhin
(Nguyn liu)


Sn xut v ch to

S dng v Tiu dng
Gim thiu
v Ti s dng
Pht sinh Cht thi
(dn c, thng nghip, cng nghip, bnh vin...)
Ti ch

Qun l ti ch, Lu gi, Ch bin rc

Thu gom v Vn chuyn

Trung chuyn v Vn chuyn

Ch bin rc

Phc hi Ti nguyn
(nguyn liu, nng lng)

X l cui
Hnh 5.2: S dng vt cht
Mi trng
khng kh
Rc thi:
- Sinh hot
- Sn xut (cng, nng...)
- Thng nghip
- Ti ch
Nc mt Nc ngm Mi trng t
Ngi,
ng vt
Bi, CH
4
, NH
3

H
2
S, VOC
Q
u
a

n
g

h

p

Q
u
a

c
h
u

i

t
h

c

p
h

m

n ung, tip
xc qua da
Kim loi nng,
cht c

75
Sau khi c thi ra, mt b phn rc c ti s dng ngay ti ngun pht sinh (chng hn
chai, l, bnh nha...) khng phi qua cng on ti ch. Mt b phn khc c thu hi di dng
nguyn liu a vo sn xut. Vic thu hi rc lm nguyn liu ti ch c th c thc hin
cc cng on khc nhau t lc n c pht sinh n khi n c tiu hy hay chn lp. Ti s
dng v ti ch lm gim ng k lng rc thi phi x l cui cng
Rc t ni thu gom c th c chuyn trc tip n ni chn lp hoc c chuyn n trm
trung gian. Trm trung gian c li khi khong cch t ni thu gom n ni chn lp ln
5.1.4. Cc yu t nh hng n qun l cht thi rn
Cc tc ng ca cc h thng qun l cht thi
- Tc ng kinh t - chi ph v doanh thu
- Tc ng n sc khe con ngi - bnh tt, ho hon, nhim c
- Tc ng mi trng- nhim khng kh, t, nc
s dng ti nguyn thin nhin, mt t ai
- Cc tc ng x hi
- Cc tc ng n m quan mi trng
Cc yu t gy tr ngi n qun l cht thi
- th ho (cc loi cht thi, tnh d tip cn thu gom)
- Cng nghip ho (cc loi cht thi)
- Thi quen ca ngi tiu dng v nh sn xut
- Cc tnh cht ca cht thi rn
- S thay i theo thi gian (s lng, cng ngh, thi )
- S quan tm ca cng chng v s chng i.
- D liu cn thit
- S khng chc chn v cc gi thit.
- Ti chnh
5.1.5. Quy hoch tng th qun l cht thi rn
Xc nh gii hn nghin cu
- Quy hoch din tch
- Quy hoch thi gian
- M t v nh gi hin trng h thng qun l cht thi
- Cc phng php
- Trch nhim (quyn s hu, ti chnh)
- Cc yu cu v lut php
- t k hoch v lng v thnh phn rc thi trong tng lai

76
- Xc nh cc vn v qun l cht thi
Xy dng qu trnh tham kho kin nhng ngi chu nh hng
- Xc nh nhng ngi c kh nng b nh hng
- Thit lp qu trnh
Xc nh v nh gi cc h thng khc nhau v qun l cht thi
- Lp tiu ch nh gi v phng php lun
- Xc nh cc phng php c bn, bao gm c cc mc tiu
khc nhau v chin lc
- Xc nh cc h thng thay th
- nh ga nhng h thng thay th
Chun b k hoch thc hin h thng ph hp c la chn
5.2. Ngun pht sinh v tnh cht ca cht thi rn
5.2.1. Ngun pht sinh cht thi rn cc thnh ph nc ta
Mc pht sinh rc thi ca thnh ph cng nh thnh phn ca n ph thuc vo nhiu
yu t, trong tnh trng kinh t (mc sng ca ngi dn), trnh cng nghip v thi im kho
st trong nm ng vai tr quan trng.















Hnh 5.3: S cc ngun pht sinh cht thi rn Th H Ni (ngun: Cc Mi trng: Bo
co hin trng Mi trng H Ni 1998-1999); n v: tn/nm

Cht thi rn pht sinh
681.382,6
Cng nghip
131.692
Bnh vin
5431,8
Sinh hot
544.258,8
Thiu t

Chn lp

Ch bin
phn vi sinh
Ti sinh
(t nhn)
Lng rc cn li
- Sinh hot: 6,097%
- Bnh vin: 0,279%
- Cng nghip: 9,664%
0,04% 0,478%
59,91% 1,76% 11,66%

77
Hnh 5.3 gii thiu ngun pht sinh rc thi v bin thin lng rc thi trong cc nm gn
y ca Th H Ni. Rc thi do sinh hot gp 5 ln rc thi cng nghip; rc thi t cc bnh
vin ch chim khong 1% lng rc thi sinh hot. Trong vng 5 nm tr li y, lng rc thi do
sinh hot ca Th tng ln khong 1,5 ln do cuc sng ngi dn c nng cao v mt phn
do s gia tng dn s.
Mc gia tng rc thi H Ni trong nhng nm gn y c gii thiu trn bng 5.1:

Bng 5.1: Bin thin lng rc thi pht sinh H Ni
(ngun: Cc Mi trng: Bo co hin trng Mi trng H Ni 1998-1999)
(n v: kT/nm)
1996 1997 1998 1999 2000 2001
Cng nghip 51,00 119,70 131,70 137,10 142,70 148,20
Sinh hot 413,50 499,30 544,20 555,60 578,40 600,90
Bnh vin 4,02 4,38 5,43 5,52 5,57 5,65

Mc pht sinh cht thi rn th ph thuc nhiu vo iu kin kinh t ca ngi dn v
tc pht trin ca thnh ph. Bng 5.2 gii thiu mc pht sinh rc thi mt s thnh ph
khc ca nc ta.
Bng 5.2: Mc pht sinh cht thi rn mt s thnh ph nc ta

Stt Tn Thnh ph, Th x Din tch ni
th (ha)
Dn s ni th
(nghn ngi)
Rc thi
(m
3
/ngy)
1 H Ni 5.000 1.000 2.000
2 Tp. H Ch Minh 140.000 4.000 4.500-5000
3 Hi Phng 3.100 400 300
4 Nng 900 100 200-300
5 Hu 2.663 228 200-240
6 Vinh 6.170 135 145
7 Quinhn 11.140 175 110
8 Vng Tu 500 140 20
9 Bun M Thut 194 163 55
10 Cn Th 450 250 130

5.2.2. c im ca cht thi rn
L tnh: Nhng tnh cht vt l quan trng ca cht thi rn gm khi lng ring, m, kch
c, xp

78
Khi lng ring c tnh theo kg/dm
3
. Khi lng ring thay i theo tng ni, theo tnh
cht ca rc v theo ma trong nm.
m c tnh theo hai cch: phn trm trn khi lng t v phn trm trn khi lng
kh. Theo cch th nht, m c xc nh theo cng thc sau y:
M = 100 x (w-d)/w
Trong : M: m (%)
w: Khi lng mu nguyn trng (kg)
d: Khi lng mu sau khi sy kh 105C (kg)
L tnh ca cht thi rn mt s thnh ph ln ca nc ta cho trong bng 5.3.

Bng 5.3: L tnh cht thi rn mt s thnh ph nc ta

Stt Tnh cht H Ni Hi Phng H Long Tp.HCM Nng
1 m (% khi lng kh) 47,7 45-48 40-46 27,18 39,05
2 tro (% khi lng kh) 15,9 16,62 11,0 58,75 40,25
3 Khi lng ring (kg/m
3
) 0,43 0,45 0,57-0,65 0,412 0,385
Ha tnh: Cc tnh cht ha hc quan trng ca rc thi gm thnh phn, hm lng cc cht bay
hi, nhit tr
Cc thng tin lin quan n ha tnh ca cht thi rn c ngha quan trng trong vic xc
nh hng thu hi gi tr ca rc. Chng hn nh vic thu hi nhit ph thuc nhiu vo thnh phn
ha hc ca rc. Bng 5.4 cho ta thnh phn ca mt s cht chnh c mt trong rc thi th.

Bng 5.4: Cc thnh phn chnh ca cht c mt trong rc thi

Stt Cht thi C H O N S Tro
1 Thc phm 48 6,4 37,6 2,6 0,4 5,0
2 Carton 43 5,9 44,8 0,3 0,2 5,0
3 Plastic 60 7,2 22,8 - - 10,0
4 Vi 48 6,4 40,0 2,2 0,2 3,2
5 G 49,5 6,0 42,7 0,2 <0,1 0,9
6 Thy tinh 45 0,6 43 <0,1 - 9,5

Nhit tr ca rc l mt thng s quan trng i vi vic thu hi nng lng ca rc. Bng 5.5
cho chng ta nhit tr ca mt s cht.


79
Bng 5: Nhit tr ca mt s cht c mt trong rc thi

Stt Cht Nhit tr Btu/lb
1 Thc n 2000
2 Giy 7200
3 Carton 7000
4 Plastic 14000
5 Vi 7500
6 Cao su 10000
7 Da 7500
8 G 8000
9 Thy tinh 60
Rc thnh ph ni chung 5000

5.2.3. Thnh phn ca cht thi rn th
Thnh phn cht thi rn mt s thnh ph ln ca nc ta cho trong bng 5.6.
Bng 5.6: Thnh phn rc thi nc ta (% khi lng)

Stt Thnh phn H Ni Hi
Phng
H Long Tp.
HCM

Nng
1 L cy, rc hu c 50,1 50,58 40,1-44,7 41,25 31,5
2 Nilon, nha, cao su 5,5 4,52 2,7-4,5 8,78 22,5
3 Giy vn, vi, carton 4,2 7,52 5,5-5,7 24,83 6,8
4 Kim lai, v lon 2,5 0,22 0,3-0,5 1,55 1,4
5 Thy tinh, snh s 1,8 0,63 3,9-8,5 5,59 1,8
6 t ct v cht khc 35,9 36,53 47,5-36,1 18,0 36,0

Cc yu t nh hng n thnh phn v khi lng rc:
Thnh phn cht thi thay i theo ni thu gom, theo ma, ty thuc vo iu kin kinh t
ca khu vc dn c v nhiu yu t khc. S thay i thnh phn theo ma tiu biu ca rc Bc
M c gii thiu trn bng 5.7:



80
Bng 5.7: Bin thin thnh phn rc thi theo ma Bc M (% khi lng)

Stt Cht thi % khi lng % thay i
Ma ma Ma kh Gim Tng
1 Cht thi thc phm 11,1 13,5 21,6
2 Giy 45,2 40,0 11,5
3 Nha 9,1 8,2 9,9
4 Cht hu c khc 4,0 4,6 15,0
5 Cht thi lm vn 18,7 24,0 28,3
6 Thy tinh 3,5 2,5 28,6
7 Kim loi 4,1 3,1 24,4
8 Cc cht khc 4,3 4,1 4,7
Tng 100,0 100,0

Ni chung thnh phn v khi lng rc thi thay i theo cc yu t sau y:
- Dn s
- Thi im trong nm (ma ma v ma kh)
- iu kin kinh t- x hi
- S dng t v loi nh
- Thi quen v thi x hi
- Qun l v ch bin ti ni sn xut
- Chnh sch ca Nh nc v cht thi
- Kh hu
Trong phm vi mt thnh ph kho st, thnh phn v khi lng cht thi rn ca thnh ph
thay i theo thi gian v theo ma. Chng hn ngy cui tun, ngi dn thi rc nhiu hn ngy
bnh thng, ma c cc ngy l ln, rc thnh ph s ln hn ngy bnh thng trong nm. Thnh
phn rc thi cng thay i theo ma. Chng hn ma h, rc thi rn do sa cha nh ca gia tng
hn so vi ma ng.
5.2.4. Uc tnh lng cht thi pht sinh
c tnh lng rc thi pht sinh cn thit d kin phng n qun l rc ph hp cho cc
giai on trong nm.
Lng rc thi c th c o theo th tch hay theo khi lng. Tuy nhin vic s dng n
v th tch c th dn n s nhm ln. Chng hn mt m
3
rc khi mi thi ra ni thu gom s khng
cng gi tr mt m
3
c nn trong xe ch rc v cng khng ging mt m
3
khi chn lp bi. V

81
vy n v s dng thng thng nht l khi lng. Tuy vy c khi lng v th tch u rt cn
xc nh kh nng cha ca bi rc.
Phng php thng thng nh gi lng rc l da trn lng rc c thu gom ch
khng phi da trn lng rc pht sinh.
Cc yu t nh hng n s chnh xc ca vic c tnh lng rc pht sinh:
- Thi im thu thp mu (ma)
- i im ly mu
- S lng mu (cng nhiu mu th tin cy cng cao)
5.3. Gim thiu, ti s dng v ti sinh cht thi rn
S gim thiu cht thi c th c thc hin thng qua thit k, ch to v bao gi sn phm
vi th tch vt liu b nht v tui th ln nht. S gim thiu cht thi cng c th c thc hin
ti ni tiu th, thng mi hay cng nghip thng qua vic ti s dng sn phm. Do vic gim cht
thi ngay t ngun khng phi l yu t chnh lm gim lng cht thi hin nay nn kh c th c
tnh c nh hng ca n n ton b lng cht thi pht sinh. Tuy nhin vi trnh cng ngh
ngy mt nng cao, trong tng lai vic gim thiu cht thi ngay t ngun s l yu t quan trng
trong vic lm gim lng cht thi rn ni chung.
Mt yu t khc gp phn lm gim lng cht thi l nng cao nhn thc ca ngi dn
trong qun l cht thi. Gio dc ngi dn thay i thi quen, cch sng trong vic bo tn thin
nhin, tit kim vt liu s lm thay i ng k lng cht thi pht sinh.
Ti sinh (thu hi cc cht thi a li vo qu trnh sn xut) cng l gii php quan trng
nhm gim lng rc thi phi x l. Nhng vt liu trong rc thi c th thu hi ti sinh gm:
- Nhm: Nhm trong rc thi th ch yu l lon ng thc ung. Mt s khc do rc thi xy
dng sinh ra (ca s nhm, cc khung trang tr...). Thu hi nhm rt c li v ch to lon bng
nhm thu hi gim 95% nng lng so vi ch to lon nhm t qung.
- Giy: Giy trong rc thi ch yu l giy bo, carton, bao gi
- Nha: Nha c ti sinh ch yu l Polyethylene Terephthalate (PETE/1), Polyethylene mt
cao (HDPE/2) dng ch to hp ng sa v nc ung hoc nha PVC dng trong ch to
bao b.
- Thy tinh: Thy tinh trong rc thi c ngun gc t dng ng thc n, ung, hoc
thy tinh dng trong xy dng (knh).
- Kim loi (st, thp): Hp ng thc n, thc ung ng hp; st thp t cc gia dng h
hng khc... Kim loi en c th c thu hi d dng nh h thng t tnh cc trm x l rc.

Mt v d in hnh c th rt ra t kinh nghim ca Thi Lan. y rc c phn loi
ngay t ngun. Ngi ta chia ra 3 loi rc v b vo 3 thng ring: nhng cht c th ti sinh, thc
phm v cc cht c hi (hnh 5.4). Cc loi rc ny c thu gom v ch bng cc xe p rc c
mu sn khc nhau (hnh 5.5).

Rc ti sinh sau khi c phn loi s b ngun pht sinh c chuyn n nh my phn
loi rc tch ra cc loi vt liu khc nhau s dng trong ti sn xut (hnh 5.6). Cht thi thc

82
phm c chuyn n nh my ch bin phn vi sinh. Nhng cht cn li sau khi ti sinh hay ch
bin phn vi sinh c x l bng chn lp. Cht thi c hi c x l bng phng php t.


5.4. Lu gi cht thi rn
S lu gi v phn loi rc thi ngay t ngun trc khi chng c thu gom l mt yu t
quan trng trong qun l cht thi rn. Thng thng ngi ta tnh thi gian lu gi cht thi rn l
khong thi gian t lc chng c thi ra ni pht sinh n khi chng c t trong container
a i chn lp hay a n cc trung tm tuyn rc. Cc hot ng lin quan n giai on lu
gi rc thay i theo loi vt liu c ti s dng v ti sinh. S phn loi cc thnh phn giy,
carton, lon nhm, thy tinh, nha ngay ti ngun pht sinh l mt trong nhng cch c hiu qu
nht thu hi vt liu v ti s dng sn phm. Mt khi rc thi c phn loi ti ngun ri th
vn t ra l lm sao lu gi chng cho n khi chng c thu gom hay chuyn ch n ni x
l. cc nc pht trin, mt s ngi dn th thch cha cc th phn loi ra ti nh ri nh k
chuyn vo cc thng rc ln ca thnh ph. Mt s ngi khc th thch nht rc phn loi v
trc tip chng vo nhng thng rc dnh ring cho loi rc ny.
Tuy rc thi pht sinh t cc h gia nh khng nhiu so vi lng rc thi chung ca thnh
ph nhng chng c quan tm nhiu nht v n pht sinh nhng khu vc c khng gian lu gi
rt hn ch. V vy chng d gy nh hng n sc kho ca con ngi v v m quan ca thnh

Hnh 5.4: Qui trnh x l rc
Thi Lan
Hnh 5.5: Xe ch rc sau khi phn loi ti
ngun

Hnh 5.6: Vt liu ti sinh sau khi phn loi li
ti nh my

83
ph. Tht vy, nhng ni cha rc l hang pht sinh ra cc bnh truyn nhim do cn trng, chut,
b gy ra. Mt khc, s lu gi rc nhng khu vc ny s to ra mi hi lm nh hng n cuc
sng ca ngi dn trong khu vc.
Mt iu na cn quan tm l nguy c ha hon gy ra cc thng cha rc. Nhng thng
rc c cha nhng cht d chy nh giy, nha... rt d l nguyn nhn gy ha hon vo ma kh.
Tm li, cc yu t cn quan tm trong qu trnh lu gi cht thi rn ti ni pht sinh l:
- Sc kho cng ng, ngun gy bnh
- M quan (mi, rc vng vi)
- Ho hon
- S an ton cho cng nhn thu gom rc
5.5. Thu gom v vn chuyn rc thi
5.5.1. Thu gom
Thu gom rc l dn rc t cc ngun pht sinh khc nhau vo thng trc khi a ln
xe chuyn i n cc ni x l rc. Cng on chuyn rc i cc bi ca nhng xe thu gom
cng c xem l mt phn ca qu trnh thu gom rc.











Hnh 5.7: S thu gom rc thi

1. Thi gian thu gom rc:
Thi gian thu gom rc c tnh nh sau:
Thi gian thu gom = t
y1
+ t
p
+ t
h
+ t
D
+ t
o
+ t
y2

t
y1
: Thi gian xe chy t bi u n khu vc thu gom rc
t
p
: Thi gian gom rc ln xe
t
h
: Thi gian ch rc t ni thu gom n bi rc
t
D
: Thi gian rc
Bi u
xe
Khu
Chn lp
rc
Khu vc thu gom rc
t
p

T
h

T
D

T
y2

T
y1

W
t


84

Hnh 5.8: Thu gom rc trn
sng Thi Lan
t
o
: Thi gian khng tham gia sn xut (ti x ngh ngi...)
t
y2
: Thi gian chy t bi rc v bi u xe
2. Chi ph thu gom rc:
Chi ph thu gom rc c tnh nh sau:
Chi ph thu gom = Chi ph mua sm phng tin + Chi ph xng du +
Chi ph bo tr phng tin + Chi ph nhn cng
3. Cc vn lin quan n thu gom rc thi:
Vic t chc qun l thu gom rc thi ph thuc vo
nhng yu t sau y:
- Hnh thc v t chc h thng thu gom rc
- Cht lng h tng c s
- Phn loi rc
- X l cc loi cht thi nguy hi (y t, cng nghip)
- Chng loi xe th s v xe t vn chuyn rc
- Kch thc ca xe vn chuyn rc
- S lng cng nhn trong mt t cng tc
- S lng xe v s t cng tc
- Thi gian lm vic trong ngy v trong tun
- Cch thc thu gom v vn chuyn (tng phn hay
ton phn)
- Cc chnh sch v lao ng: lng, c s tnh lng
- Tuyn ng dnh cho xe vn chuyn
- Thi gian biu cho xe vn chuyn
Cc vn cn quan tm trong thu gom v vn chuyn rc thi:
- Chi ph ca h thng thu gom
- Chi ph v tin cy ca thit b
- Cc tc ng n lnh vc t nhn
- S an ton cho cng nhn
4. Tnh hnh thu gom rc thi nc ta:
Hin nay nc ta, hu ht cc th u cha c h thng thu gom hon thin, v vy hiu
qu thu gom thp. Theo s liu 1999, lng cht thi thu gom qun l mi ch t khong 40 n
70%, thm ch c ni ch t khong 20%. Tnh hnh thu gom c th ca mt s thnh ph nc ta
nh sau:



85
H Ni: 65%
Hi Phng: 64%
H Long: 50%
Vinh: 60%
Vit Tr: 30%
Hu: 60%
Nng 66%
Bin Ha: 30%
Vng Tu: 70%
TP HCM: 70-75%
cc th ln, cht thi cc ng ph c cng ty Mi trng th, dch v cng
cng hay Cng ty V sinh thu gom v vn chuyn ti cc bi rc hoc cc x nghip ch bin rc.
Bin php x l cht thi rn o th Vit Nam hin nay ch yu l chn lp. Tuy nhin cha
c bi chn lp cht thi no Vit Nam t tiu chun k thut v sinh mi trng m ch l nhng
bi l thin, khng c chn lt k. Phn ln cc bi rc nm gn khu dn c do khng m bo
yu cu v sc khe cng ng.
5.5.2. Trm trung chuyn rc
Trm trung chuyn l ni rc thi t cc xe thu gom c chuyn sang xe vn ti ln hn
nhm tng hiu qu vn chuyn n bi chn lp rc (hnh 5.10, 5.11).
Trm trung chuyn thng c t gn khu vc thu gom gim thi gian vn chuyn ca
cc xe thu gom rc.











Hnh 5.10: Thu gom v vn chuyn rc qua trm trung chuyn


Bi u xe
Trm
trung
chuyn
Bi
chn lp
rc
Khu vc thu gom rc

86










Hnh 5.11: Trm trung chuyn rc

5.5.3. V d v s la chn h thng vn chuyn cht thi rn
Hnh 5.12 th hin mt cch nh tnh gi thnh vn chuyn 1kg rc t ni thu gom n bi
chn lp. Gi thnh t l tuyn tnh vi qung ng t ni thu gom n ni chn lp. dc ca
cc ng cong ph thuc vo khu hao trang thit b, chi ph nhn cng v chi ph nhin liu. Khi
c trm trung chuyn, gi thnh ban u cao hn gi thnh ca h thng khng c trm trung chuyn
do phi u t xy dng c s h tng. Nu qung ng t ni thu gom n bi chn lp ln th
phng n c trm trung chuyn th hin nhiu u th hn.












Hnh 5.12: So snh cc phng n vn chuyn rc thi


Bi chn
lp rc
Khu
vc
thu
gom
C
h
i

p
h


c
h
o

1

k
g

r

c

Qung ng kh hi n ni chn lp
C trm trung chuyn
Khng c trm trung
chuyn
87
Chng 6

QUN L KH THI CNG NGHIP

(Bi ging in t, Power Point)

6.1. Qun l mi trng cc nc pht trin

Nghin cu qui hoch bo v mi trng trong qu trnh pht trin cng nghip
c cc nc pht trin quan tm t rt sm. Trong qui hoch cc khu cng nghip cc
nc pht trin ngy nay, vn mi trng lun c t ln hng u. Kinh nghim
thc tin cho thy t nc no thiu s chun b k cng v qui hoch mi trng hay
thiu s quan tm ng mc trong hoch nh cc chnh sch mi trng trong qu trnh
pht trin cng nghip th t nc lun phi tr gi rt t. Thng k ca T chc Y
t Th gii WHO v mc pht nhim mt s thnh ph ca cc nc cng nghip
pht trin v ca cc nc ang pht trin cho thy r iu ny. Theo s liu ca bng
thng k trn, nng cc cht gy nhim mi trng khng kh nh sau: Brussel
(20g/m
3
), Tokyo (50g/m
3
), New York (57g/m
3
), Mexico City (500g/m
3
), Bombay
(110g/m
3
), New Delhi (450g/m
3
), Bangkok (220g/m
3
), Jakarta (250g/m
3
), Bc Kinh
(500g/m
3
), Manila (210g/m
3
). Gii hn cho php ca nng cc cht nhim trong
khng kh l 60g/m
3
. Chng ta thy mc nhim cc nc ang pht trin vt xa
so vi gii hn cho php ca WHO.

cc nc Ty u v Bc M vn qui hoch mi trng tr thnh quen
thuc v tun th theo nhng qui nh c tnh php qui ca lut bo v mi trng. cc
nc ang pht trin, do nhu cu pht trin kinh t cp bch trc mt, tnh hnh qui
hoch mi trng c phn hn ch gy nh hng trm trng n mi trng chung ton
cu. Cc bo co mi y ca Ngn hng th gii (WB) v tnh trng mi trng cc
nc ang pht trin cc chu lc khc nhau cho thy cng nghip l th phm chnh
gy nhim mi trng (Hua Wang, 1999 WB). Cng ng th gii lin tip t chc
cc din n khu vc v ton cu nhm tm kim cc gii php hn ch nhim mi
trng cng nghip. Tuy nhin, ngi ta vn cha tm ra c ting ni chung v vn
ny. Tip theo Hi ngh Kyoto, Hi ngh Quc t v mi trng ti La Haye rt ra kt
lun l cc nc ang pht trin u rt c thin ch v hn ch nhim mi trng
nhng thiu phng tin ti chnh, trong khi cc nc pht trin tha phng tin ti
chnh th li thiu thin ch, th hin r nht l vic M mi y tuyn b rt khi ngh
nh th Kyoto.
88

tng bc ci thin tnh trng nhim mi trng, cc quc gia ang pht
trin ang y mnh cng tc qun l v qui hoch mi trng v ku gi s hng ng,
ng tnh ca cng chng v ca chnh nhng ngi "gy nhim". Nhiu d n ca
chnh ph cc nc ASEAN nh d n PROPER ca Indonesia, d n ECOWATCH ca
Philippine t ra rt thnh cng trong vic iu chnh tnh trng suy thoi mi trng.
C th hn na, Trung Quc mi y xy dng h thng qun l mi trng Levy
buc cc nh cng nghip phi tri gi v s nhim m h gy ra. Ngn hng Th gii
cng pht trin h thng nh gi nhim cng nghip (Industrial Pollution Projection
System, IPPS) v h thng ny c p dng c hiu qu trong qui hoch v qun l
mi trng trong qu trnh pht trin cng nghip Latvia (Benoit Laplante and Karlis
Smits, WB, 1998).

S pht trin cng nghip v s gia tng u t nc ngoi khng phi lun i
km theo suy thoi v mi trng nh chng ta thng ngh. Nghin cu mi y ca
David Wheeler thuc Nhm Nghin Cu Pht Trin WB cho thy, nh ci thin qui hoch
mi trng v c chnh sch ng n v qun l mi trng m nhng quc gia c tnh
trng nhim nng n nht trc y nh Trung Quc, Brazil, Mhic... c mc
nhim mi trng gim ng k theo s gia tng u t nc ngoi. Mt khc theo nghin
cu ca David Wheeler, i hc Boston v quan h gia qui m x nghip v mc pht
nhim Brazil v Mexico cho thy tr nhng ngnh cng nghip c bit nh lc du,
cng nghip ha hc... cc x nghip va v nh c mc pht nhim trn u mt
cng nhn ni chung thp hn x nghip ln.

Vic khng ch nhim mi trng tuy l vn bc xc i vi nhiu quc gia
tuy nhin vic thc hin n khng phi da trn suy lun ch quan m phi tun th theo
nhng qui lut kinh t. Cc nh nghin cu mi trng xy dng quan h kinh t-mi
trng trn c s pht trin ng cong tch ly t bn ca KUZNETS. Theo nhim
cng nghip gia tng cho n lc s pht trin kinh t tch ly nng lc ti chnh
khng ch nhim. Hin nay cc nc ang pht trin, ngi ta phi iu chnh thng
xuyn quan h MAC-MEP (Marginal Abatement Cost for Pollution - Marginal Expected
Penalty for Pollution) ti u ha chi ph cho cng tc bo v mi trng v rt ngn
khong thi gian t c ch tiu Kuznets. thc hin c iu ny, cc nh qun l
cn c trong tay cng c cn thit l bn qui hoch mi trng trong qu trnh pht
trin cng nghip trn a bn m h qun l. phc v cho mc tiu , Ngn hng th
gii khuyn khch cc quc gia ny s dng h thng thng tin a l (Geographic
Information System, GIS) th hin thng tin v phn tch mi trng. GIS l t hp
thng tin trn bn . N cho php chng ta cho th hin thng tin theo nhng lp khc
89
nhau m cc thng tin c cp nht thng xuyn qua mng li quan trc mi
trng. Da trn cng c ny cc nh qun l c th kp thi xut ra nhng quyt sch
ng n cho cng tc bo v mi trng. GIS s dng bn s ho c chp t v
tinh, khng nh hay cc bn a l thng thng c s ha (digital). K thut ny
c s dng c hiu qu trong qui hoch v qun l mi trng Trung Quc,
Mexico... (David Wheeler, 1996).

6.2. Qun l mi trng Vit Nam

nc ta, lut Mi trng c p dng t nm 1994. ng v Nh nc ta lun
lun quan tm n cng tc bo v mi trng. Bo co chnh tr ti i hi ng ton
quc ln th 9 c nu "Pht trin kinh t phi i i vi cng tc bo v mi trng"
nhm t mc tiu "m bo cho mi ngi dn u c sng trong mi trng c cht
lng tt v t, nc, khng kh". y l phng chm xuyn sut trong qu trnh pht
trin ca t nc, c bit l trong giai on cng nghip ha, hin i ho hin nay.

thc hin ch trng ca ng v cng tc bo v mi trng, nhiu hi ngh
v din n khoa hc quc gia v quc t c t chc nhm trao i kinh nghim
trong cng tc qui hoch v qun l mi trng m bo s pht trin bn vng ca t
nc: Hi ngh quc gia Mi trng v s pht trin bn vng Vit Nam, H Ni (ln
1 v ln 2); Hi ngh v cng tc nghin cu khoa hc trong lnh vc bo v mi trng
cc trng i hc, Thnh Ph H Ch Minh, 1998; Hi ngh quc t v xng khng ch,
H Ni, 1998; Hi ngh quc t v Mi trng v Cng nghip ti Thnh ph H Ch
Minh, 2001...

Song song vi cc hi ngh quc gia v quc t, cc c quan nghin cu khoa hc
cng ngh v hoch nh chnh sch mi trng ca nc ta cng cng vi bn b quc t
v ang thc hin thnh cng nhiu d n v mi trng v pht trin bn vng: D n
VIE, d n VCEP, d n Qun l tng hp vng b, D n Kinh t cht thi WASTE-
ECON...

Cc d n u t nc ngoi cng mang li cho chng ta nhng kinh nghim qu
bu trong qun l mi trng cc khu cng nghip, chng hn d n lin doanh Vit
Nam-Singapore Bnh Dng, d n lin doanh khu Cng Nghip Thng Long Vit-Nht
Ni Bi, cc d n lin doanh Sony, Honda... l nhng m hnh thc tin m chng ta
c th hc hi qui hoch mi trng cc khu cng nghip trong tng lai.

Trn c s phn tch kinh nghim ca cc quc gia ang pht trin trong khu vc
90
v trn th gii trnh by phn trn chng ta thy vic xy dng bn qui hoch
mi trng ph hp vi cc kha cnh kinh t x hi khc nhau m bo s pht trin
bn vng ca vng kinh t trng im Min Trung l ht sc cn thit v bc bch. Vic
lm khn trng ny s trnh ci gi rt t m chng ta phi tr cho tng lai k c v ti
chnh v sc khe cng ng nh mt s quc gia Chu ang phi gnh chu hin nay.

6.3. ng dng cng ngh thng tin trong d bo mi trng

Qun l mi trng cng nghip l mi quan tm hng u ca tt c cc quc gia
trong qu trnh cng nghip ha. Sai lm v qun l mi trng lun phi tr gi rt t,
c v vt cht ln sc khe v tnh mng ca cng ng ca nhiu th h.

Qun l mi trng theo phng php c in da vo tnh ton mc pht thi
v xc nh vng nh hng cho tng trng hp c th. iu ny i hi thi gian dn
n s chm tr trong quyt nh tip nhn u t. Ngc li, nhng quyt nh vi vng,
thiu s cn nhc cn thn v tc ng mi trng c th dn n nhng hu qu nghim
trng trong tng lai.

Trong bi cnh s cnh tranh kinh t v thu ht u t trn th gii v khu vc
din ra mnh m nh hin nay, nhng bn qui hoch cng nhc khng cn ph hp na.
Mi hnh thc qui hoch hin i u mang tnh m v ng, ngha l c th iu chnh
khi cn thit nhm ti u ha li ch kinh t v bo v mi trng. i vi nhng khu
vc ang trn pht trin cng nghip v thu ht u t, tnh m v ng ca cc
phng n qui hoch cn c ngha ln. V vy vic thit lp mt cng c ton hc
nhm h tr cho cc nh qun l trong lnh vc ny l rt cn thit.

lm c iu ny, phn mm qun l mi trng cng nghip phi to ra s
giao din gia cc phn t pht nhim v c s d liu GIS v t nhin, kinh t-x
hi... tnh ton vng nh hng ca i tng xem xt mt cch t ng. Do vy phn
mm c th a ra nhiu gii php v a im khc nhau, gip cho cc c quan qun l
c c s xem xt la chn phng n thch hp.

Ngy nay nh nhng thnh tu ca cng ngh thng tin nn c th d dng da
phn ln vo cc cng c tin hc, cc l thuyt lin quan gia kinh t-mi trng v m
hnh pht tn nhim xy dng bn digital qui hoch mi trng cho vng kinh t
trng im Min Trung. Phng php ny cho php gim thiu ph tn cho nghin cu
thc nghim ng thi cho php d bo din bin mi trng trong qung thi gian di, rt
ph hp vi qui hoch mi trng khu cng nghip. Mun xy dng c bn qui hoch
mi trng cho vng kinh t trng im theo phng php ny cn phi thc hin cc ni
dung ch yu sau y:

- Thu thp thng tin: nh hng pht trin kinh t-x hi ca khu vc da trn bo co
chnh tr ca i hi ng ton quc, bo co chnh tr ti i hi ng ca cc a
phng c lin quan, cc thng tin, trao i thng qua cc hi tho, hi ngh quc gia
91
v quc t lin quan n khu vc. Trn c s d bo tnh hnh pht trin kinh t
trong khu vc, d bo tnh hnh u t trong v ngoi nc trn a bn kho st.
- iu tra, phn tch thng tin trn thc a: Bng cch s dng phiu iu tra, thm d
kin ca qun chng, phn tch mu mi trng xc nh c thc trng nhim
mi trng ca khu vc trc khi tin hnh xy dng cc khu cng nghip.
- Digial (s ha) cc bn hin c ca khu vc, phn tch khng nh, nh chp t v
tinh ca khu vc d bo nh hng mi trng do cc bin ng ca t nhin.
- Da trn cc ti liu cng b ca Ngn hng th gii WB, ca c quan qun l mi
trng cc nc pht trin (EPA) v khu vc phn tch d bo tnh trng pht nhim
ca hot ng cng nghip trn trc kinh t trc mt v trong tng lai.
- S dng k thut m hnh ton hc nghin cu s hnh thnh v khuch tn cc
cht nhim trong mi trng t, nc v khng kh d bo phm vi nh hng
ca cc cht thi do hot ng ca cc khu cng nghip trn trc kinh t.
- S dng h thng thng tin a l GIS qui hoch mi trng ca trc kinh t. Xy
dng h thng quan trc mi trng kim sot din bin mi trng trong khu vc,
cp nht thng xuyn thng tin GIS lm c s d liu quan trng cc c quan
qun l mi trng ra cc chnh sch ng n m bo s pht trin bn vng ca
khu kinh t.

6.4. Nhng d liu cn thit qun l pht thi cng nghip bng cng c
tin hc

6.4.1. Nhng thng tin cn thit

Nh trn trnh by, qui hoch mi trng kiu ng s gip cho cc nh qun
l c ci nhn nhanh chng v tc ng mi trng ca d n cng nghip. iu ny c
ngha c bit quan trng trong bi cnh cnh tranh thu ht u t nh hin nay.
xy dng c phn mm h tr qun l mi trng, chng ta cn c nhng cng c sau
y:

1. nh hng pht trin kinh t x hi ni chung v nh hng pht trin cng
nghip ni ring trn a bn p dng.
2. Bn nn GIS trn a bn kho st. Hin nay chng ta c bn GIS
cho ton quc vi c s d liu kh y . Bn Vit Nam s ha s cho
ta nhng ng dng tuyt vi v qun l t ng, trong c qun l v mi
trng. D nhin vi phn gii cho php, bn s ha ton quc khng
cho php chng ta c c nhng thng tin tht s chnh xc ti v tr kho
st nht nh i vi mt a phng c th. V vy bn Vit Nam c
92
ngha i vi qun l v m. i vi qun l mi trng a phng, hin
ti cc Tnh, Thnh ph trong c nc cng u c bn GIS ring ca
mnh trn c s bn nn c nc. Bn a phng hin nay mt s
n v hnh chnh rt chi li v y l cng c khng th thiu trong qui hoch
mi trng t ng.
3. Thng k v mc pht thi ca cc c s sn xut cng nghip: Hin nay
thng k pht thi y nht c T chc Y t th gii cng b. Trong
ti liu ny chng ta c th tm thy nh mc pht thi trung bnh ca cc
ngnh cng nghip khc nhau, cc yu t nh hng n mc pht thi.
Da vo ti liu ny, chng ta c th xy dng th vin cc phn t pht
nhim ng dng trong qun l mi trng t ng.
4. C s l thuyt tnh ton, kinh nghim thc t trong d bo tc ng ca cc
ngun pht thi khc nhau n mi trng cn thit gn kt cc phn t
pht nhim c thit lp trong th vin vi c s d liu ca bn GIS.

6.4.2. Bn s ha

























Hnh 6.1: Bn s ha Vit Nam
93
Bn s ha Vit Nam c gii thiu trn hnh 6.1. Bn Vit Nam hin ti
c xy dng rt cng phu vi c s d liu rt phong ph: a l t nhin, kh hu, hnh
chnh, kinh t-x hi, mi trng, ti nguyn....
























Hnh 6.2: Khu vc Trung Trung B


















Hnh 6.3: Khu vc QungNam- Nng

94

Hnh 6.4: Bn s ha ca Thnh ph Nng trch t bn Vit Nam

Hnh 6.5: Bn s ha chi tit ca Thnh ph Nng

95


Hnh 6.6: Bn s dng t Thnh ph Nng


Hnh 6.7: C s h tng Thnh ph Nng

96


Hnh 6.8: Cc c s sn xut cng nghip Nng

c th kho st chi tit, chng ta c th cho hin th lp d liu c lin quan
hoc phng to khu vc xem xt. Hnh 6.2 gii thiu khuch i khu vc Trung Trung B
cn hnh 6.3 l khu vc Qung Nam- Nng. Hnh 6.4 l bn khuch i khu vc
Thnh ph Nng vi tp hp nhiu lp thng tin khc nhau. Chng ta thy phn
gii ca bn chung khng cho php chng ta nghin cu mt cch chi tit cc thng
tin lin quan n a phng. V vy tng chnh xc ca phng php, chng ta cn
c bn s ha ca a phng p dng.

6.4.3. C s d liu v pht thi

Da trn thng k mc pht thi ca T chc Y t Th Gii WHO. Hnh 3.10
gii thiu mt trang thng k mc pht thi ca qu trnh cng ngh dt may v ngh
da. Ti lng cc cht nhim c cho theo n v khi lng sn phm. Do vy chng
ta c th tnh ton c ti lng ca tng cht nhim khi bit c cng sut ca nh
my hay ca qui trnh cng ngh.

Trong c s d liu ny, chng ti a ton b cc loi hnh pht thi cng nh
ca tt c cc qui trnh cng ngh c trong ti liu thng k ca WHO lm nn tng
nghin cu pht trin sau ny. y ch c mc pht thi th kh c quan tm cng
nh ch s dng mt s loi hnh sn xut lin quan n a phng theo k hach pht
trin kinh t x hi m Thnh ph ra.


97
Qu trnh sn xut n v tnh Ti lng trn n v tnh













































103
Chng 7

HIU NG NH KNH
V QUI HOCH TH
(Bi ging in t Power Point)


7.1. Hiu ng nh knh

S hin din ca cc cht nhim, c bit l nhng cht kh gy hiu ng nh
knh, trong khng kh trc ht nh hng n qu trnh cn bng nhit ca bu kh
quyn. Trong s nhng cht kh gy hiu ng nh knh, ngi ta quan tm n kh
carbonic CO
2

v n l thnh phn chnh trong sn phm chy ca nhin liu c cha
thnh phn carbon. S gia tng nhit bu kh quyn do s hin din ca cc cht kh
gy hiu ng nh knh ngy nay c bit mt cch tng tn.

Tht vy, ban ngy qu t nhn nng lng t mt tri v ban m n bc x ra
khng gian mt phn nhit lng m n nhn c. Ph bc x nhit ca mt tri v v
tri t trnh by trn cc hnh 7.1 v hnh 7.2. Bc x mt tri t cc i trong vng nh
sng thy c (c bc sng trong khong 0,4-0,73m) cn bc x cc i ca v tri
t nm trong vng hng ngoi (7-15m).


















Hnh 7.1: Ph bc x t mt tri Hnh 7.2: Ph bc x t mt t



(m
0,4 0,73
Vng
thy
c
0,73 10 20 30
0
oC
30
oC

Hng ngoi
(m)
104

Hnh 7.3: Hiu ng nh knh

Cc cht kh khc nhau c di hp th bc x khc nhau. Do , thnh phn cc
cht kh c mt trong kh quyn c nh hng n s trao i nhit gia mt tri, qu t
v khng gian. Carbonic l cht kh c di hp th bc x cc i ng vi bc sng
15m, v vy n c xem nh trong sut i vi bc x mt tri nhng l cht hp th
quan trng i vi tia bc x hng ngoi t mt t. Mt phn nhit lng do lp kh CO
2

gi li s bc x ngc li v tri t (hnh 7.3) lm nng thm bu kh quyn theo hiu
ng nh knh (Serre)

Vi tc gia tng nng kh carbonic trong bu kh quyn nh hin nay, ngi
ta d on c mi th k, nhit bu kh quyn s gia tng khong 2C. S m dn ln
ca bu kh quyn dn n nhng hu qu sau y:

- Gy cc hin tng bt thng ca thi tit
- Gia tng nguy c xy ra cc thm ha thin nhin
- Mc nc bin dng cao, nhn chm nhng phn t thp ven bin
- Tng din tch sa mc ha

7.2. Cc bin php gim nng cht kh gy hiu ng nh knh

gim nng pht thi CO
2
, chng ta phi s dng nhin liu c cha thnh
phn C thp thay th dn cc loi nhin liu ha thch truyn thng s dng trong cc
qu trnh chy ni chung.

Mt khc, vic s dng cc ngun nng lng ti sinh nh thy in, nng lng
gi, nng lng mt tri... to in nng cung cp cho phng tin giao thng vn ti
v cp nhit cho cc qu trnh cng nghip l bin php tch cc gim cht kh gy hiu
ng nh knh.

Tng din tch trng cy xanh hp th kh CO
2
trong kh quyn. Trong chu
trnh ny, carbon th kh trong CO
2
s bin thnh carbon th rn trong thc vt nn hm
lng CO
2
trong kh quyn gim.

Bcxmttri
Bcxmtt
Bcxmttri
Bcxmtt
Lpkhgyhiungnhknh
105
Cc bin php gim cht kh gy hiu ng nh knh l i tng bn ci ca
nhiu din n khu vc v th gii. Cng c Kyoto t ra ch tiu ct gim mc
pht thi cht kh gy hiu ng nh knh. y l cam kt l tng ca cng ng th gii
trong mc tiu chung l bo v mi trng. Tic rng cng c ny khng c M ng
thun do nhng li ch ca cc tp on cng nghip.

7.3. Qui hoch th trn quan im gim nh hng ca hiu ng nh knh

Bi ging in t sau y s gii thiu cho sinh vin nhng kin thc c bn v
qui hoch th nhm gim tc ng do hiu ng nh knh gy ra. Ni dung ca bi
ging gm:

- Nguyn l hiu ng nh knh, nhng ng dng trong thc tin ca hin ng
ny v hin tng m dn ln ca bu kh quyn
- Quan im qui hoch th nn c xem xt theo th t: din tch trng cy
xanh, h thng giao thng cng cng, nh v c s h tng khc
- La chn kiu nh, vt liu xy dng v kin trc thnh ph

Bi ging cng minh ha qui hoch thnh ph ca cc nc cng nghip pht
trin, cc nc ang pht trin sinh vin c tng nht nh trong hot ng ngh
nghip v sau.





111
Chng 8

QUI HOCH GIAO THNG TH
V PHNG TIN GIAO THNG SCH
(Bi ging in t Power Point)


8.1. Xu th pht trin phng tin giao thng

S pht trin cc phng tin giao thng th cc khu vc trn th gii ni chung
khng ging nhau nhng nhn chung cng hng ti mt mc tiu l tng bc t ha dn
cc qung ng dch chuyn. Cc giai on t ha c th tm tt nh sau:

- Chu u: i b - Xe p - Xe but - t
- Chu M: i nga - Tu la - t
- Chu : i b - Xe p - Xe gn my, Xe but nh - t

khu vc Chu u v Bc M, s pht trin phng tin giao thng bc sang giai
on cui, t c nhn l phng tin di chuyn chnh. Tc gia tng s lng t trn th
gii rt ln, c bit l khu vc ng Nam , chng hn Hn Quc tc tng hng nm l
20%, Malaysia tc ny c th t 70%... Cng vi vic gia tng s lng t th s lng
xe gn my hai bnh gim dn. Cc chuyn gia kinh t cho rng th trng t tim nng
trong th k 21 s dch chuyn t cc nc ng u v Chu M La Tinh sang cc nc ng
Nam , Trung v cui cng l Chu Phi. Theo d bo, s lng t Chu Thi Bnh
Dng s tng t 0,7 chic/1000 ngi dn nm 1985 n 10 chic/1000 ngi dn nm 2020
v 20 chic/1000 ngi dn vo nm 2060.

S gia tng nhanh chng t c nhn t ra hng lot cc vn kinh t x hi v mi
trng. i ph vi vn ny cc nc cng nghip pht trin rt quan tm n vic ci
thin h thng giao thng cng cng v khuyn khch ngi dn s dng phng tin ny i
li. Kinh nghim tch ly c ca cc nc pht trin trong lnh vc ny rt b ch cho cc
nc ang pht trin. Hin nay mng li giao thng th cc nc Ty u, Bc M gn
nh hon thin. cc thnh ph nh th xe but l phng tin vn chuyn chnh; cc
thnh ph c trung th s dng t but v tramway, cc thnh ph ln th ngoi hai phng
tin ny cn c thm tu in ngm.

Khi mc sng ca ngi dn th c nng cao th yu cu v tin nghi cng nh s
an ton ni cng cng, k c vic vn chuyn cng cng c quan tm nhiu hn. i vi
phng tin vn ti cng cng trong th k 21, vn an ton, tin nghi v thun li l cc yu
t c xem xt trc tin. thc hin c iu ny, cc phng tin vn chuyn cng cng
mi phi cho php ch c tt c cc nhm khch, k c ngi tn tt, phng tin phi c
iu ha khng kh, gh ngi tin nghi, thng bo thng xuyn cho khch cc thng tin lin
quan n hnh trnh, d s dng, c s h tng hin i.

112
Cc yu cu ni trn vt xa so vi kh nng u t ca cc nc ang pht trin.
cc quc gia ny hu nh c s h tng vn cn rt chp v i vi giao thng cng cng.
pht huy tc dng ca h thng vn chuyn khch trong thnh ph, ngi ta phi phi hp xe
but c trung, xe but c nh, taxi cng cng v xe gn my ba bnh (xe Lam, xe Tuck-
Tuck...). Cc chng loi xe ny c ng m bo tn s hot ng cao nn ph hp vi nhng
ni c s h tng phc v giao thng cng cng cha c pht trin.

8.2. Qui hoch giao thng cc nc pht trin

Qui hoch giao thng tt l lm tng nh hng giao thng cng cng v gim nh
hng giao thng c nhn dn n ci thin mi trng. Tuy nhin thc t cho thy h thng
giao thng cng cng cc nuc pht trin ngy nay tuy rt hin i v thun tin cng khng
th thay th hon ton t c nhn do s khc bit v tin nghi v thun li gia hai loi
phng tin ny vn cn rt ln. Dn chng sng v i li ri rc nn khng cho php h thng
giao thng cng cng ph khp a bn. S ch i cc trm xe but cng nh hn ch tin
nghi trong xe but l nhng yu t tm l khin h thng giao thng cng cng khng c
qun chng hng ng rng ri. gii quyt vn ny, chng ta cn pht trin c s h
tng vi cht lng cao sao cho tnh mm do cng nh tc ca h thng giao thng cng
cng phi ln thu ht cng chng.

Vic qui hoch giao thng cng cng phi i lin vi cng tc qun l t ai phc v
cho qu trnh th ha. V mt gim nhim, qui hoch mng li giao thng th phi
m bo rt ngn khong cch dch chuyn gia cc trung tm hot ng trong thnh ph v
to thun tin ti a cho phng tin vn ti cng cng hat ng nhm khuyn khch ngi
dn s dng phng tin ny thay cho phng tin c nhn.

Qui hoch giao thng cng cng phi phi hp vi s b tr cc cm chuyn bit ca
thnh ph: cm dn c, cm cng nghip, cm thng mi, cm vui chi gii tr. Thi k tin
cng nghip, do khng c phng tin vn chuyn c gii nn kch thc ca thnh ph, d l
thnh ph ln cng rt hn ch. Cuc cch mng cng nghip dn n hnh thnh nhiu
phng thc vn chuyn mi, c bit l ng st v tramway lm thay i hn qui m
th. S th ha pht trin theo s pht trin ca ng giao thng. Thnh ph dn m rng ra
vng ven, c bit t khi xut hin xe but v t u th k 20, cc thnh ph c ch cn l
khu vc trung tm vn ha, du lch, cc trung tm hot ng chnh ca thnh ph di ra nhng
khu ph mi. Nhng trc giao thng cng cng c hnh thnh. Mng li giao thng cng
cng ph u khp thnh ph. Cc khu cng nghip, khu dn c, cc c s hot ng kinh
doanh, thng mi cng c b tr quanh cc trm vn chuyn cng cng, c bit l cc c
s cng cng ln nh trng hc, bnh vin.

Qui hoch ng giao thng cng cng phi gn lin vi vic la chn cng ngh ca
cc phng tin vn chuyn trn h thng. H thng c c trng bi mt mng li m
rng cho ton b a bn th v c phn chia thnh cc khong cch u n trn c
cc xe con thoi hot ng ch khch. Cc khong dng ngn to thun li cho ngi s
dng v vy s khuyn khch ngi dn s dng h thng giao thng cng cng hn l dng xe
c nhn. Mt khc cng v khong cch dng ngn v tn sut hot ng cao nn c th s
dng cc phng tin vn ti kch thc b, trnh n tt giao thng nhng gi cao im.


113
8.3. Giao thng th nc ta

Nc ta ang giai on pht trin mnh xe gn my trc khi chuyn sang t c
nhn. Phng tin i li chnh hin nay ca ngi dn l xe gn my. Phn ln cc thnh ph
nc ta u cha c mng li giao thng cng cng hoc c nhng chp v. Phng tin vn
chuyn trn h thng giao thng cng cng cha c tiu chun ng nht, kch c khng ph
hp vi c s h tng hin c nn i khi chnh phng tin giao thng cng cng li gy ra
nn n tt giao thng v lm nhim mi trng.

Mt xe gn my cc thnh ph ln nc ta ang gia tng vi mc chng mt.
Nhng nm gn y, gi xe gn my gim lm gia tng t bin s lng xe gn v iu
ny gy ra nn n tt giao thng nghim trng mt s thnh ph ln, c bit l H Ni
v Thnh ph H Ch Minh. Cha bao gi vn giao thng th c quan tm nhiu nh
hin nay. Chnh Ph c nhiu cuc hp bn v vn ny. Quc Hi trong k hp cui
nm 2002 cng a vn giao thng cng cng ra tho lun nhm tm bin php tho g.
Chnh quyn Th H Ni v Thnh Ph H Ch Minh t chc nhiu cuc hp chuyn
nhm tm kim cc gii php cho vn giao thng cng cng. Nhiu qui nh mi c p
dng nhm hn ch xe gn my. Tuy nhin vn ny ch c th gii quyt mt cch trit
khi h thng giao thng cng cng p ng c nhu cu i li ca ngi dn.

Hin nay H Ni v Thnh ph H Ch Minh t chc vn hnh cc tuyn xe but
mu. Tuy nhin s ngi s dng h thng giao thng cng cng ny cn rt khim tn. Theo
ti liu cng b mi y nht (ngy 9-12-2002) ca C quan hp tc quc t Nht Bn (JICA)
trong d n qui hoch tng th v nghin cu kh thi ca d n giao thng cng cng Thnh
ph H Ch Minh th ch c 1,3% s ngi c kho st s dng phng tin giao thng cng
cng i li so vi 2% nm 1996. S gim t l ny l do cuc sng ca ngi dn c nng
cao, gi c xe gn my gim nn nhiu ngi c th mua sm c phng tin c nhn. Cng
theo s liu kho st ca JICA, ch c 8,1% s h gia nh khng c xe gn my; 34,5% s h
c 1 xe gn my v 34,9 s h c 2 xe gn my. S h gia nh c xe hi ring l 2,4% so vi
1,7% nm 1996.

Hin nay Thnh ph H Ch Minh c 25 tuyn xe but mu. Theo c tnh th n cui
nm 2003, xe but s m bo c khong 3% nhu cu i li ca nhn dn thnh ph (cao
hn s liu iu tra ca JICA). a s cc xe but s dng hin nay l xe but c, h thng an
ton khng m bo, xy ra nhng v mt phanh gy tai nn giao thng nghim trng.
Thnh ph H Ch Minh ang c k hoch trang b 1300 xe but mi n nm 2003. Mc tiu
phn u ca Thnh ph l nng t l vn chuyn khch cng cng ln 15% vo nm 2010.

H Ni, nm 2001 xe but ch p ng khong 3,87% nhu cu i li ca ngi dn.
Nm 2002 theo k hoch t l ny l 9,67%. Thnh ph phn u nng t l ny ln 20% trong
nhng nm ti. Hin nay Thnh ph xy dng 29 tuyn xe but tiu chun, m thm 125
tuyn xe but trong thnh ph vi 3976 lt xe but chy trong ngy. Trong nm 2002, thnh
ph H Ni tr gi 65 t ng cho h thng xe but. Kinh ph tr gi ny s tip tc gia tng
trong nhng nm sau t ch tiu p ng 20% nhu cu i li ca ngi dn Th . Trong
nm 2003 H Ni s a vo vn hnh h thng iu hnh xe but in t nhm tng tnh linh
hot v s dng ti u c s h tng cng nh phng tin vn chuyn khch. Vic qui hach
cc tuyn ng dnh ring cho xe but cng ang c chnh quyn Thnh ph xem xt.

114
H.8.1b: Xe but hai thn Graz (o)
H. 8.2a: Tramway th h c Graz

H.8.1a: Xe but n Grenoble (Php)
H.8.1c: Xe but hai tng Singapore
Giao thng cng cng c hiu qu s dng nng lng 3 ln hn giao thng c nhn
nn vic pht trin giao thng cng cng s tit kim ng k nng lng v gim nhim mi
trng.

nc ta tc gia tng xe gn my km
theo nhng vn x hi v mi trng do chng
t ra buc chng ta phi xem xt li chin lc
pht trin giao thng cng cng. Xu th pht trin
tt yu ca phng tin giao thng l tin dn ti
vic ng lc ha cc qung ng dch chuyn
bng t c nhn. gim nh nhng tc ng bt
li ca xu th trn, chng ta phi tng bc qui
hoch pht trin h thng vn chuyn cng cng,
c bit l cc thnh ph.

Cc nc ang pht trin quanh ta nh Trung Quc, Thi Lan, Philipine... v ang
i ph vi vn ny. Nn kt xe v n tt giao thng cc nc ny gy nhng kh khn
rt ln cho giao thng th. Trong khi cc thnh ph ln ca cc nc pht trin khu
vc Chu u v Bc M vn n tt giao thng t xy ra hn mt d mt giao thng cng
cng cc nc ny cao hn nhiu. S d vy v cc nc pht trin c h thng giao thng
cng cng v h thng ny lin tc c pht trin, nng cp t hng trm nm nay. Nhng
quc gia ny, vn giao thng cng cng c
t chc rt cht ch v ti u.

8.4. Phng tin ch khch cng cng

cc nc pht trin, phng tin ch
khch tng i a dng: nhng thnh ph nh
s dng phng tin giao thng cng cng
chnh l xe but; nhng thnh ph c trung th
kt hp xe but v tramway cn nhng thnh
ph ln th ngoi hai phng tin trn cn c
thm tu in ngm (metro). Cc phng tin
vn chuyn cng cng c th chy chung trn
115
H.8.2b: Tramway th h mi Graz

H. 8.2c: Tramway th h mi Lyon
ng vi cc phng tin giao thng khc hoc chy trn nhng tuyn ng c bit dnh
cho xe but. Hnh 8.1 gii thiu cc loi phng tin giao thng cng cng thng dng cc
nc pht trin. Hnh 8.1a l xe but n, c chiu di trung bnh 13m, y l loi phng tin
s dng trn hu ht cc tuyn ng. Hnh 8.1b l xe but i gm hai thng xe but n
ghp li vi nhau bng khp ni mm nhng ch s dng mt ng c t pha sau, chiu di
ca xe l 18m. Hnh 8.1c l xe but hai tng thng gp trn h thng vn chuyn cng cng
ca cc nc trong khi Lin hip Anh, Singapore... Hnh 8.2 gii thiu cc kiu tramway v
tu in ngm. y l loi phng tin giao thng sch v hiu qu nht trong vn chuyn
cng cng. Cc loi phng tin cho giao thng ny ngy cng c hon thin v nhiu mt
k c kiu dng bn ngoi cng nh tin nghi bn trong thu ht ngi s dng. Mt khc
tng tnh mm do v hiu qu ca h thng vn chuyn cng cng, ngi ta cn p dng tu
in ngm t ng khng ngi li. Hnh 8.2f l nh chp tu in ngm khng ngi li
Lyon.

Mc d phng tin vn chuyn cng
cng ca cc nc pht trin c i mi v
hin i ha lin tc nhng ngi ta vn cha
hi lng vi cht lng hot ng ca chng,
nht l v mt nhim mi trng. V vy cc
nghin cu v nhng gii php k thut nhm
t n xe but sch vn lun l vn thi
s. Cc nghin cu ny tp trung hon thin
ng c t trong truyn thng, hoc nghin
cu s dng cc loi nhin liu sch dng kh
hay lng, hoc s dng nng lng in lm
ngun ng lc.

nc ta vic s
dng cc phng tin vn ti
trn y mt cch i tr
trn h thng giao thng
cng cng l cha hin thc.
Tht vy c s h tng trong
thnh ph ca ta cn cht
hp, cha c nhng tuyn
ng dnh ring cho giao
thng cng cng, thm vo
mt xe gn my trong
thnh ph qu cao, di
chuyn phc tp nn nhng
phng tin c kch thc
ln nh trn rt kh vn
hnh. Rt kinh nghim ca
cc nc ang pht trin, chng ta nn s dng hn ch cc xe but ln chy trn nhng
tuyn ng qui hoch, cn li ch yu l xe but c nh hot ng vi tn sut cao ch
khch trong khu vc ni thnh.


116
H. 8.2f: Tu in ngm t ng (khng ngi
li) Lyon
H. 8.2d: Tramway Singapore
H. 8.2e: Tramway Grenoble
8.5. Phng tin giao thng sch

Xe but sch l mc tiu hng ti ca
cc nh nghin cu v ch to t chy trong
thnh ph hin nay. C nhiu gii php c
cng b trong nhng nm gn y, tp trung l
hon thin qu trnh chy ng c Diesel, s
dng cc loi nhin liu khng truyn thng
cho xe but nh LPG, kh thin nhin,
methanol, ethanol, biodiesel, in, pile nhin
liu, nng lng mt tri. Xu hng pht trin
xe but sch c th tng hp nh sau:

1. Hon thin ng c diesel

Cc k thut mi hon thin ng c
diesel cho php nng cao r rt tnh nng
ca n bao gm p dng h thng phun ray
chung (common rail) iu khin in t, lc b
hng v x l kh trn ng x bng b xc
tc ba chc nng, hoc nng cao cht lng
nhin liu, s dng nhin liu diesel c hm
lng lu hunh cc thp. Vic dng ng c
diesel s dng ng thi nhin liu kh v
nhin liu lng (dual fuel) cng l mt gii
php nng cao tnh nng ca ng c diesel
[84].

2. Xe but chy in

Cc loi trolleybus ly in trc tip
trn ng dy ngy nay dng nh bin
mt dn. Tuy cc xe but ny sch, c ng,
nhng h thng cung cp nng lng cho
chng (dy cp in trn) lm nh hng n
cnh quan Thnh ph v khng an ton. Xe
but chy in hin ang nghin cu pht trin
l xe but chy bng accu. Gii php ny lm
gim nhim mi trng khng kh trong
thnh ph nhng khng lm gim nhim mi
trng mt cch tng th nu ngun in dng
np accu c sn xut t nhin liu ha
thch. Ngy nay xe but chy bng accu t
c nhng tnh nng vn hnh cn thit trn
h thng giao thng cng cng nhng gii php
ny cn b gii hn bi qung ng hot ng
c lp ca phng tin do mt lu tr nng
lng ca accu hn ch.
117

Hnh 8.3: Xe but chy bng du thc vt
Grenoble
3. Xe but a ng lc (hybrid)

Xe but a ng lc s dng t nht hai ngun sc ko b sung cho nhau. Cc ngun
sc ko ny c th l:

- ng c in v ng c nhit

- ng c in v h thng accu ng nng

ng c in y c th chy bng accu thng thng hay pile nhin liu. ng c
nhit y c th l ng c Diesel hin i vi h thng lc b hng v x l kh x hay
ng c s dng nhin liu kh (kh thin nhin, kh du m ho lng LPG) . Gii php l
tng l s dng xe but a ng lc phi hp gia pile nhin liu v accu ng nng (bnh
) tn dng nng lng khi t gim tc trc khi dng cc trm.

4. Xe but chy bng pile nhin liu

Mt trong nhng gii php ca
ngun nng lng sch cung cp cho
t trong tng lai l pile nhin liu. Pile
nhin liu l h thng in ha bin i
trc tip ha nng trong nhin liu thnh
in nng. Pile nhin liu trc y ch
c nghin cu cung cp in cho
cc con tu khng gian nhng ngy nay
pile nhin liu bc vo giai on
thng mi ha cung cp nng lng
cho t. Do khng c qu trnh chy
xy ra nn sn phm hot ng ca pile
nhin liu l in, nhit v hi nc. V
vy c th ni xe but hot ng bng
pile nhin liu l xe but sch tuyt i
theo ngha pht thi cht nhim trong
kh x. Xe but chy bng pile nhin liu
khng np in m ch np nhin liu
hydrogen. Kh khn v vy lin quan n
lu tr hydro di p sut cao hoc trong
vt liu hp th trn phng tin vn ti. Nhiu nghin cu ngh iu ch hydro ngay trn
xe s dng cho pile nhin liu nhng h thng nh vy rt cng knh v phc tp. Cc cng
ty ch to t c (Daimler Benz), Nht (Toyota), M (General Motors)... ang c k
hoch sn xut t s dng pile nhin liu v d kin s thng mi ha t ny vo nm
2010.

Tuy ngy nay ngi ta thnh cng trong ch to cc loi pile nhin liu c hiu sut
cao v gi thnh ph hp nhng vic p dng phng n ny trn xe but vn cn xa so vi
hin thc v so vi cc phng n lm gim nhim khc, pile nhin liu chy t vn cn l
loi nhin liu xa x v cao cp. Ngy nay ngi ta thy rng nu s dng pile nhin liu
chy t th gi thnh t hn chy bng diesel khong 30%.
118

5. Xe but chy bng cc loi nhin liu lng thay th

Cc loi nhin liu lng thay th quan tm hin nay l cn, colza, ... c ngun t thc
vt. Do thnh phn C trong nhin liu thp nn qu trnh chy sinh ra t cht nhim c gc
carbon, c bit l gim CO
2
, cht kh gy hiu ng nh knh. Ngy nay vic ng dng cc loi
nhin liu lng thay th trn phng tin vn ti ni chung v trn xe but ni ring vn cn
rt hn ch do gi thnh ca nhin liu cn cao. Tuy nhin gii php ny c li nhng ni m
ngun nhin liu ny di do hoc cc loi nhin liu trn c chit xut t cc cht thi ca
qu trnh sn xut cng nghip.

Mt loi nhin liu lng thay th khc mi y c cng b l Dimethyl ether (DME)
c ch to t kh thin nhin. y l loi nhin liu thay th cc sch c th dng cho ng
c diesel ging nh LPG. Th nghim trn t cho thy, t dng DME c mc pht
nhim thp hn nhiu so vi tiu chun t pht nhim cc thp California ULEV. Nu vic
sn xut DME trn qui m cng nghip thnh hin thc th trong tng lai n s l nhin liu
lng l tng nht v kh thin nhin phn b u khp trn tri t v c tr lng tng
ng du m.

6. Xe but chy bng kh thin nhin

S dng t chy bng kh thin nhin l mt chnh sch rt hu ch v nng lng
thay th trong tng lai, c bit v phng din gim nhim mi trng trong thnh ph.
Cho ti nay c hai gii php s dng kh thin nhin trn xe but, l kh thin nhin di
dng kh v kh thin nhin di dng lng. Xe but chy bng kh thin nhin tha mn d
dng cc qui nh kht khe nht v nhim i vi t. Mc du ngy nay ngi ta c
nhiu gii php cng ngh lm gim nhim trong kh x diesel nhng cc gii php ny
khng tht bn vng, tnh hiu qu ca n gim dn theo thi gian. Trong khi kh x ng
c s dng kh thin nhin cha t cht c hi ngay t ngun nn s gim tnh nng ca cc
h thng x l trn ng x khng gy nh hng ln n mc pht nhim nh i vi
ng c diesel.

u im ca loi nhin liu ny, ngoi mc pht nhim thp, n cn l ngun
nhin liu di do, phn b u khp trn tri t.

Mt trong nhng kh khn khin cho ngun nng lng ny cha c p dng rng
ri trn phng tin vn ti ni chung v xe but ni ring l vn lu tr kh thin nhin
(dng kh hay dng lng) trn t. Ngy nay vic ch to bnh cha kh thin nhin c
ci thin nhiu c v cng ngh ln vt liu, chng hn s dng bnh cha composite gia c
bng si carbon. Bnh cha c kim tra an ton tuyt i theo cc tiu chun kht khe nn
khng th xy ra s c n bnh. Mt khc trn xe but dng kh thin nhin c h thng pht
hin r kh trnh ha hon mc d n khng mi v khng c nh diesel hay xng.

119
7. Xe but chy bng
kh du m ha lng

Hin nay nhiu nc,
nhiu khu vc trn th gii xem
vic s dng LPG trn t chy
trong thnh ph l gii php bo
v mi trng khng kh hu
hiu. Trong cng ng Chu u
th o l nc s dng xe but
LPG sm nht. Thnh ph
Vienne s dng xe but chy
bng LPG t nm 1963 v cho
n nay, thnh ph c 500 xe
but chy bng nhin liu ny.
an Mch c 180, H Lan c
150, Ty Ban Nha c 60 xe but chy bng LPG. hin c hn 860000 t chy bng
LPG. T l xe but chy bng LPG cao hn xe but chy bng kh thin nhin Chu u (t l
hin nay l 1.100/700). Php c hn 110 xe but LPG trn h thng giao thng cng cng
Paris. Cch y 20 nm, thnh ph Poitiers s dng 15 xe but chy bng LPG. Cho ti nay
cc xe but ny vn hot ng tt v s xe but chy bng LPG ca thnh ph hin nay l 115.
Tours l thnh ph c t l s xe but chy bng LPG nhiu nht nc Php gm 61 xe but
Van Hool trang b ng c DAF LPG. t s dng LPG ngy cng c gii thiu rng ri
Php. Renault l hng i u trong sn xut t LPG trn dy chuyn ng b. Dy chuyn
lp rp chuyn dng ny cho php ti u ha b tr cc b phn ca h thng nhin liu trn
t LPG. y ban Butane-Propane Php khng nh th trng tiu th LPG s gia tng trong
nhng nm ti do s lng t s dng ngun nng lng ny gia tng.

M ngy cng c nhiu t s dng LPG. T nm 1996, t chy bng kh LPG
c mt cc Thnh ph ln ca Trung Quc. Theo d bo mc tiu th LPG Nht trong
nhng nm ti s tng ln ng k do gia tng s lng t s dng LPG. Chnh quyn i
Bc vch k hoch chuyn ton b xe taxi chy nhin liu lng sang dng LPG nh Hn
Quc. Chnh quyn Hng Kng quyt nh p dng cc bin php cn thit gim nng
cc cht nhim thnh ph trong u tin p dng LPG chy t. Tng t nh vy
Tehran, mt trong nhng th nhim nng n nht, khn trng chuyn i cc xe taxi
thnh t lng nhin liu LPG/xng v chuyn xe but thnh t chy bng kh thin nhin.
Trong 10 nm tr li y, lng t Moscow tng ln gp 3 ln trong khi khng gian dch
chuyn khng thay i do nhim bu khng kh rt trm trng. hn ch nhim, nc
Nga cng khuyn khch chuyn i t chy nhin liu lng sang s dng nhin liu kh LPG
hay kh thin nhin.

V phng din gim nhim, kh thin nhin v kh du m ho lng LPG c cng
li th. Gi thnh ca LPG thay i theo nhu cu v theo gi c chung ca sn phm du m.
Np nhin liu LPG vo bnh cha t di dng lng n gin hn np nhin liu kh thin
nhin. u t h thng cung cp LPG cho t ch chim khong 20% gi thnh u t cho h
thng cung cp nhin liu kh thin nhin. S dng kh thin nhin trn t vp phi kh khn
l cha nhin liu p sut cao. Ngay c khi nn kh thin nhin n p sut 200bars, th tch
bnh cha kh thin nhin phi gp 6 ln th tch bnh cha LPG nu cng chu k np nhin

Hnh 8.4: Xe but chy bng kh du m ha lng LPG
Wiena, o
120
liu. Ho lng kh thin nhin s lm gim ng k th tch nhng phc tp v v vy gi thnh
nhin liu tng. Khi bnh cha nhin liu phi cch nhit v nhit ha lng kh thin
nhin l -160
0
C.

Vi s pht trin h thng khng ch in t v b xc tc ba chc nng trn t s
dng nhin liu lng, t LPG khng cn chim u th tuyt i so vi ng c dng nhin
liu lng. Tuy nhin nh nhng k thut ny th tnh nng ca t LPG c nng ln mt
bc mi. Nng cc cht nhim trong kh x t LPG hin i thp hn nhiu so vi t
LPG trc y. Do nhin liu LPG vn dn u nhin liu xanh trn th trng nhin liu.
Cc kt qu thc nghim cho thy tiu th nng lng MJ/100km v mc pht nhim ca
ng c s dng LPG u thp hn ng c s dng xng. Mc pht nhim ca t LPG
ph thuc vo thnh phn nhin liu. Nhin liu LPG c thnh phn 70% propane v 30%
butane l tt nht v phng din gim nhim mi trng.

Kh du m ha lng LPG ngy cng tr nn l loi nhin liu a chung chy t
ni chung v xe but ni ring ngoi nhng c im ni bt v gim nhim mi trng n
cn c li th v s thun tin trong chuyn i h thng nhin liu. Vic chuyn i t chy
bng nhin liu lng sang dng LPG c th c thc hin theo ba hng: s dng duy nht
nhin liu LPG, s dng hoc xng hoc LPG, s dng ng thi diesel v LPG (dual fuel).
Vic to hn hp LPG khng kh c th thc hin bng b ch ho kh kiu Venturie thng
thng hay phun LPG trn ng np. Nhng h thng phun mi ang c nghin cu pht
trin l phun LPG dng lng trong bung chy tng tnh nng cng tc ca loi ng c
ny. Cng nh cc loi nhin liu kh khc, vic lu tr LPG trn t l vn gy nhiu kh
khn nht mc d p sut ha lng ca LPG thp hn rt nhiu so vi kh thin nhin hay cc
loi kh khc. Cc loi bnh cha nhin liu LPG cng c ci tin nhiu nh vt liu v cng
ngh mi. Ngy nay ngi ta c th sn xut nhng bnh cha bng vt liu mi chu c p
lc cao nhng nh hn nhiu so vi bnh bng kim loi truyn thng. Mt khc, vt liu mi
ny cho php ch to bnh cha LPG c dng ph hp vi khng gian b tr bnh trn xe,
khng nht thit phi dng hnh tr nh bnh kim loi.

8.6. Nhin liu sch cho giao thng th Vit Nam

Theo s phn tch
trn y th ngun nng
lng cho phng tin giao
thng sch c xp theo
th t l in, pile nhin
liu, t a ng lc. Xu
hng pht trin phng
tin giao thng s dng
in v pile nhin liu ph
thuc vo kh nng hon
thin cc loi ng c nhit
truyn thng v s dng cc
ngun nhin liu sch thay
th cc ngun nhin liu
lng hin nay. Mc pht
thi NO
x
l ch tiu so snh
Hnh 8.5: Xe but chy bng LPG Paris
121
mc sch ca cc phng tin vn ti khc nhau. Theo d bo th trong vng 10 nm ti,
k thut lm gim NO
x
bng cch ci thin ng c diesel, s dng LPG v kh thin nhin r
hn l s dng pile nhin liu. Trong tng lai di hn th vic gim NO
x
bng cch s dng
pile nhin liu trn t s c gi thnh tng ng vi vic ci thin ng c diesel t
cng mc hiu qu. t c cng tnh nng kinh t v mc pht nhim i vi
ng c s dng LPG th trong thp nin 2010, gi nhin liu hydro phi gim i 50% v gi
thnh pile nhin liu phi gim i 30% so vi gi c hin nay. V vy trong vng 2 thp nin
ti, t chy bng pile nhin liu vn cha c li th cnh tranh so vi cc loi nhin liu thay
th.

V vy theo nhng phn tch trn y, chng ta ch nn cn nhc s dng kh thin
nhin hay kh du m ha lng LPG lm nhin liu cho cc phng tin giao thng vn ti
chy trong thnh ph.

ng v mt nng lng v mi trng m ni th s dng kh thin nhin chy
phng tin giao thng v lu di l ti u nht. Kh thin nhin nc ta c tr lng ln v
chng ta ang khai thc cung cp nng lng cho cc nh my nhit in v sn xut phn
m. Mt khc mt khi lng ln kh thin nhin thu c t cc m du v sp khai thc
ca ta ha hn mt ngun nng lng sch di do pht trin kinh t quc dn trong c
ngnh giao thng vn ti. S dng ngun nng lng ny cho giao thng vn ti chng ta s
tit kim c mt khi lng du m rt ln xut khu v hn ch c cc cht kh gy
nhim mi trng cc thnh ph. Tuy nhin s dng kh thin nhin cho phng tin vn ti
i hi u t ban u rt ln nht l khi h thng phn phi kh thin nhin gia dng trong
thnh ph cha c thit lp. Gi thnh xe but chy bng kh thin nhin cng cao hn rt
nhiu so vi xe but chy bng nhin liu lng. M xe but chy bng kh thin nhin nn
hin nay t hn xe but diesel truyn thng t 25000 n 50000USD/chic do phi trang b
thm bnh cha kh trn t v cc h thng an ton lin quan khc.

V vy trong iu kin ca nc ta t nay n 2020, s dng kh du m ho lng LPG
chy phng tin giao thng trong th l ph hp nht. Trc ht chng ta c th ch
ng ngun nng lng ny tuy chng khng di do nh kh thin nhin. Hin nay chng ta
c nh my sn xut ga Dinh C v trong tng lai gn nh my lc du u tin i vo hot
ng, sn lng kh ng hnh ca nh my l ngun cung cp nhin liu LPG. Mt khc cc
nh my tinh luyn kh thin nhin cng l ngun cung cp loi nhin liu ny nn kh nng
c lp nhin liu LPG ca chng ta cng rt ln. Vn th hai l chng ta c th ch ng
ch to nhng ph kin c bn ca h thng nhin liu LPG bng cng ngh trong nc.

8.7. Chuyn i cc phng tin chy xng sang chy bng LPG

8.7.1. Xe gn my hai bnh chy bng kh du m ha lng LPG

Mt trong nhng vn c bn cn phi nghin cu gii quyt l thit k mt h thng
hai nhin liu LPG/xng nh gn c th lp t trn xe gn my c nh m khng lm thay
i kiu dng hay kt cu ca chng. H thng ny cho php xe gn my c th chy bng
xng hay bng LPG. h thng nhin liu LPG ca t, nhin liu ra khi bnh cha di
dng lng sau bc hi b bc hi-gin n v dn n hng Venturi vi p sut thp hn
p sut kh tri. Nhin liu th kh sau c ht vo hng b ch ha kh nh chn
122
LPG
Khng
kh
Hn
hp

Hnh 8.6: S nguyn l ca b ch
ha kh LPG
khng ging nh b ch ha kh xng. ng c xe
gn my hai bnh cng sut b, vic xut nhin liu ra
khi bnh cha di dng lng s gy ra s tha nhin
liu. Mt khc, khi s dng nhin liu dng lng chng
ta cn phi c b gin n-bc hi, b phn cng knh,
khng th lp t trong khong khng gian hn ch ca
xe.

V vy phng n
ph hp nht i vi xe gn
my l s dng nhin liu ra
khi bnh cha di dng
kh c p sut [5], [8]. S
cung cp ga vo hng b
ch ha kh v vy c
thc hin lin tc v lng
ga np vo hng c iu
chnh bi p sut trong ng
dn ga v chn khng ti
hng. K thut iu chnh
lu lng ga xut trong
cng trnh ny l dng van
tit lu c m t l vi
m bm cung cp gi.
S nguyn l ca h
thng to hn hp LPG-khng kh cho xe gn my
c trnh by trn nh hnh 8.6. ch khng ti,
con trt ng kn l np ca van tit lu, kh LPG
c ht vo hng qua l khng ti c vt iu chnh.
Khi tng dn ti ng c, con trt nhc ln ng thi
vi nhc ca qu ga, l np ga m rng dn, lng
kh LPG np vo hng c iu chnh ng thi bi
tit lu ti l np ga v chn khng ti hng

Trn c s ca nguyn l ny chng ta c th ci to b ch ha kh xng nguyn thy
ca xe gn my thnh b ch ha kh hai nhin liu LPG/xng (hnh 8.7). Trong trng hp
ny b ch ha kh xng c gi nguyn, van tit lu c lp ni tip trn ng dn hng
ca qu ga. Khi van nhin liu chuyn sang v tr dng xng, ng c hot ng bng xng
nh trc khi ci to. Khi van nhin liu chuyn sang v tr dng ga, nhin liu LPG qua van
tit lu ri vo hng b ch ha kh nh m t hnh 8.6. Hnh 8.8 gii thiu ng c
tnh ca b ch ha kh ny khi s dng LPG. Cng mt ch ti ngoi, cng m rng bm
ga, hn hp cng long. y cng l mt u im ca nhin liu LPG.

B ch ha kh sau khi ci to xong c lp trn xe gn my hai bnh 110cc kiu
WAVE cng vi cc b phn khc ca h thng nhin liu LPG gm bnh cha LPG, bnh
xng ph, van chn khng. Cc b phn ph ny c m t trong. Hnh 8.9 l nh chp
ca ng c sau khi lp t xong b ch ha kh mi v hnh 8.10 l nh chp ton b xe gn
Hnh 8.7: nh chp b
ch ha kh LPG/xng
H

n
g

k
h

n
g

k
h

m bm ga (%)
0,6
0,8
1
1,2
0 20 40 60 80 100
Hnh 8.8: ng c tnh ca b
ch ha kh khi s dng LPG
123


Hnh 8.9: ng c xe gn my110cc
sau khi lp b ch ha kh hai nhin
liu LPG/xng


Hnh 8.10: Xe gn my kiu WAVE 110cc sau khi lp
xong h thng hai nhin liu LPG/xng
my kiu WAVE sau khi lp t xong h thng hai nhin liu LPG/xng. Mu m v kt cu
ca xe gn my khng thay i khi lp t h thng nhin liu mi.

Xe gn my sau khi lp xong cc h thng LPG c chy th trn bng th cng sut
v chy trn ng trng. Kt qu nh sau:

- V mc pht sinh nhim: Phn tch kh cc ch khc nhau cho thy nng
cc cht nhim CO, HC ca xe gn my khi chy bng LPG u gim so vi khi chy bng
xng. Mc gim c th t t 30 n 80%. Ti cng ln th mc gim nhim ca ng
c LPG cng tng. Hnh 6 gii thiu kt qu o nng CO trong kh x xe gn my ch
khng ti khi s dng LPG so vi khi dng xng. Khi tng tc , nng CO trong kh x
khi dng LPG gim nhanh chng, trong khi nng ca n trong kh x khi dng xng li
tng. tc 6000 vng/pht, nng CO trong kh x khi dng LPG ch bng 25% nng
ca n khi dng xng.

Hnh 8.11 trnh by kt qu phn tch nng HC ch khng ti khi ng c chy
bng xng v chy bng LPG. Trong c hai trng hp, khi tng tc ng c, nng HC
trong kh x u gim v tc cao khong 6500 vng/pht, nng HC trong kh x khi
chy bng LPG ch bng khong 50% nng ca n khi chy bng xng. Cc kt qu tng
t cng t c i vi ng c 70cc nghin cu trc y.

- V tnh kinh t: Mc tit kim ca xe gn my khi chy bng LPG so vi khi chy
bng xng ph thuc vo chnh sch gi c nng lng ca tng nc. gim nhim mi
trng khng kh trong thnh ph, mt s nc p dng chnh sch thu u i i vi
LPG s dng cho phng tin giao thng. Mt khc, mc tit kim cn ph thuc vo tnh
trng k thut ca ng c v cht lng ca b ch ha kh dng xng. Kt qu chy th
nghim LPG trn xe gn my 110cc cho thy sut tiu hao nhin liu trung bnh khong 1kg
LPG/110km. Mt khc, do LPG th kh nn khng b ngng t trn mt gng xi lanh nn
phn nh xi lanh khng b mn nhanh nh khi chy bng xng. Ch s octane ca LPG cao
hn xng nn khng c nguy c kch n gy qu nhit ca cc chi tit trong bung chy. Ni
124
chung, tui th ca ng c khi chuyn sang s dng LPG c ko di hn khi chy bng
xng.












Hnh 8.11: So snh nng CO trong kh x
xe gnmy 110cc khi chy bng xng v
bng LPG
Hnh 8.12: So snh nng HC trong kh
x xe gn my 110cc khi chy bng xng v
bng LPG


8.7.2. Xe but c nh chy bng LPG

Vic s dng nhng xe bus c ln ch khch trong cc thnh ph, t bit l cc
thnh ph nh nc ta l khng hp l bi l c ly dch chuyn nh v ng s hp, khng
c ng dnh ring cho xe bus nn khng th m bo tnh chnh xc, ng gi c. V vy
vic t chc cc tuyn xe bus nh chy trong thnh ph, c kh nng c ng cao l hp l
nht. Trong phn sau y s gii thiu b ch ha kh LPG dng cho xe Daihatsu 1.6 s c
ci to thnh xe but c nh phc v cho vn chuyn khch trn h thng giao thng cng
cng nc ta.

Trong iu kin vn hnh cc thnh ph nc ta, phn ln thi gian xe hot ng
ch ti thp v vy vic khng ch thnh phn hn hp bng chn khng ti hng nh h
thng nhin liu LPG trn th trng th hn hp thng xuyn m c hu qu l tnh kinh
t ca ng c gim ng thi mc nhim gia tng. Da trn kt qu t c i vi
b ch ha kh cho xe gn my chng ta thy trong trng hp ny s iu chnh thnh phn
hn hp cn phi c thc hin phi hp gia chn khng ti hng v tit lu p sut ga.

Cc b ph kin LPG hin c mt trn th trng hot ng theo nguyn l ly ga dng
lng, sau bc hi v gin n n p sut bng p sut kh tri. Tng tit din ca cc l np
ga rt ln. Vic iu chnh thnh phn hn hp cc ch ti khc nhau da vo chn
khng ti hng. V b ch ha kh ga khng s dng cc h thng ph nn ng c tnh ca
b ch ha kh tun theo qui lut ng c tnh ca b ch ha kh n gin.

0
1
2
3
4
2000 3000 4000 5000 6000 7000
n(v/ph)
CO(%)
xng
LPG
0
40
80
120
160
200
2000 3000 4000 5000 6000 7000
n(v/ph)
HC(ppm)
xng
LPG
125

Hnh 8.15: B ch ha kh LPG v van tit
lu
B ch ha kh thit k cho t Daihatsu 1.6 da trn c s ca b ch ha kh
nghin cu thnh cng i vi xe gn
my hai bnh trnh by trn y. H
thng nhin liu kiu ny n gin
hn nhiu so vi h thng nhin liu
c mt trn th trng. Khc bit c
bn y l nhin liu ly ra khi
bnh cha di dng kh p sut
30mbar. Vic nh lng nhin liu
np vo hng b ch ha kh c
thc hin nh chn khng v thay
i p sut do tit lu van bypass.
Nh vic np ga vo hng c thc
hin bng phng php va phun, va
ht.

Vic ci thin ng c tnh ny
khng c thc hin theo nguyn tc ca
b ch ha kh xng v mc chnh lch
v khi lng ring ca LPG v khng
kh khng ln nh i vi xng. Do
gii php hu hiu l thc hin tit lu
bng c hc.

Nhin liu LPG t bnh cha, sau
khi qua van in t c lm gin n n
p sut 30mbar bng van gin n gia dng
sau nhin liu c dn n van tit
lu. Van tit lu c cu to c bit m
bo cho thnh phn hn hp nhin liu
cung cp cho ng c hp l mi ch
cng tc (hnh 8.13). ch khng
ti, van tit lu ng ng ga chnh, mt
lng ga nh qua vt khng ti vo hng ng
c. Khi m rng dn bm ga, van tit lu
cng m to dn. Do tit din lu thng c
m un ha theo bin dng ca con trt nn
thnh phn hn hp c iu chnh hp l
theo mong mun.

Hnh 8.14 gii thiu b ch ha kh
dng LPG. B ch ha kh c thit k theo
kiu lp ghp gm ba b phn c bn l
hng Venturie xung quanh c l np ga,
bng cha ga v bung tit lu-hn hp.


1. Hng Venturie 5. Trc bum ga
2. Bng cha LPG 6. C cu iu khin bm ga
3. Hng tit lu 7. C cu iu khin van tit
4. Bch lu

Hnh 8.14: B ch ha kh LPG
1. Thn van 2. Con trt
3. ng ga vo 4. Vt khng ti
5. Vt iu chnh 6. ng ga ra
v tr con trt
1 2 3
4
5
6
Hnh 8.13: S van tit lu
126
Cc kch thc quan trng nht ca b ch ha kh LPG l ng knh hng Venturie
v tng tit din l np ga. i vi cc b ch ha kh ch to sn theo gam cng sut ng c
th ng knh hng Venturie l 22mm v ga c np qua 4 l c ng knh =5mm. Trong
thc t, khi t lm vic ht cng sut th kt cu nh vy ph hp. Tuy nhin i vi xe hot
ng trong phm vi ni thnh tc gii
hn 30km/h th kt cu nh trn khng
ph hp. ng c hot ng non ti vi
b ch ha kh nh vy s lm vic vi
thnh phn hn hp khng ti u lm gia
tng sut tiu hao nhin liu v mc
pht nhim.

Ton b h thng b ch ha kh-
van tit lu v c cu iu khin ti ng
c c trnh by trn hnh 8.15 Cc chi
tit ca h thng ch ha kh th nghim
c ch to bng ng. Tuy nhin trong
sn xut thc t, cc chi tit ny c th
ch to bng thp, tr van tit lu nn ch to bng ng hay thp khng r.

Hnh 8.16 gii thiu b ch ha
kh dng LPG trn t Daihatsu. Do
c thit k nh gn nn b ch ha kh
ch chong va khng gian dnh cho
b ch ha kh xng.

Kt qu phn tch kh x t
Daihatsu khi chy bng xng v bng
LPG cho thy cng iu kin vn hnh,
mc pht thi HC ca ng c LPG
bng khong 60% mc pht thi HC
ca ng c xng cn mc pht thi
CO ca ng c LPG ch bng khong
10% mc pht thi CO ca ng c
xng.

Hnh 8.16: Lp t b ch ha kh dng LPG
Hnh 8.17: "Greenbus": xe but c nh chy bng
LPG
140

Hnh 9.1: St l b bin do triu cng

Hnh 9.2: Xi l b bin sau trn lt
Chng 9

CNG NGH PHC HI V
BO V B BIN
(Bi ging in t Power Point)


9.1. Gii thiu

Trong nhng nm gn y, s bin ng phc tp ca kh hu ton cu gy ra nhiu
bt li i vi mi trng ni chung v i vi mi trng ven bin ni ring. Hin tng El
Nino trong nhng nm cui th k 20 lm s thay i qui lut thi tit, gy ra nhiu trn
bo lt ln v nng hn ko di, li nhng hu qu nghim trng i vi mi trng. Hu
ht cc quc gia c b bin u t nhiu chu hu qu ca nhng bin ng kh hu ny. Nguy
c st l b bin ngy mt gia tng cng vi s gia tng chiu cao mc nc bin. Hu qu l
vng t qu gi ven b bin mt dn, lm mt n nh a hnh v gy nh hng n h sinh
thi ven b.

i vi cc quc gia ang pht trin, ngoi nhng
tc ng thin nhin, mi trng ven bin cn b xung
cp do hot ng ca con ngi. Vit nam, s pht
trin du lch t km theo xy dng c s h tng khng
c qui hoch k, s pht trin nui trng thy hi sn
ven b, s khai thc ct phc v xy dng, nht l cc
hot ng du lch trn cc bi tm bin... lm cho mi
trng ven bin ngy cng tr nn xu i, trong c s
xung cp trm trng ca cc bi tm bin ni ting ca
Vit nam nh Vng Tu, Sn, Sm Sn... Tn dng
li th ca b bin pht trin kinh t l hng i tt
yu ca cc quc gia c tim nng, tuy nhin nu pht
trin m khng theo nhng tiu ch bn vng th nhiu
ngun li ven bin c th b suy thoi v s phc hi li
chng trong tng lai i hi s u t rt ln v thi
gian v tin bc. Cc hnh 9.1, 9.2 m t cc st, xi l b
bin tnh Bnh nh v cc hnh 9.3, 9.4 m t tnh hnh
nhim cc bi bin du lch Vng Tu.

cc nc pht trin, cch y hn 30 nm,
ngi ta ra cc d n CRPC (Coastal Restoration,
Protection and Creation) nghin cu v ln lt thc
hin cc gii php cng ngh nhm bo v vng b cho
tng cung on b bin ring bit. Cho ti nay, rt nhiu v tr trn b bin ca nc M, Php
v cc nc chu u khc v ang c thc hin d n CRPC vi cc ni dung c bn
sau y:

141
Hnh 9.5: Bi bin trong qu trnh phc hi bng
con ln a cht Stabiplage

0
200
400
600
800
1996 1998 2000
Canam (tan)
Mua kho(tan)
Mua ma (tan)

Hnh 9.3: Lng rc thi cc bi tm Vng Tu

Hnh 9.4: Rc trn ngp bi tm
- Nghin cu cng ngh ph hp trong phc hi, bo v v ti lp bi bin b st l.
- Ci thin tnh cht vt liu s dng trong cc cng trnh chng st l, bo v b.
- Nghin cu cng ngh sinh hc trong bo v sinh thi ven b.
- Sng to ra nhng cng c lm vic c hiu qu trong mi trng m t ven bin.
- Hon thin cc cng ngh c th p dng d n CRPC bt k a hnh no.
- Nng cao kin thc v ng hc ven bin, vn chuyn bn ct v vn dng nhng kin
thc ny chng xi mn, st l b bin.
- Nghin cu cng ngh v thit b lm sch v phc hi cht lng ct bin cho cc bi
tm bin b nhim.

Nh trnh by trn y, tnh hnh bo lt, thin tai s ngy cng tr nn phc tp do
s bin i kh hu ton cu. Cc nh khoa hc d bo mc gia tng mc nc bin s rt
nhanh chng trong th k ny do hin tng m dn ln ca tri t gy ra bi cc cht kh
gy hiu ng nh knh. Theo d bo, ti thp nin 2050, mc nc bin s dng ln khong
60cm v n thp nin 2080, mc nc bin s dng ln khong 108cm so vi mc nc bin
cui th k 20. S gia tng mc nc
bin chc chn s lm gia tng cng
xi l b bin trong tng lai. Mt
khc, cng nghip du lch bin v cc
hot ng ven bin ca cc nc ang
pht trin s ngy cng gia tng, v d
Vit nam hin nay, mc gia tng
khch du lch trn cc bi bin tng
hng nm t 12% - 15%. V vy vic
tm kim cc gii php hu hiu nhm
ngn chn xi l, bo v vng b v
nng cao cht lng cc bi bin
khng nhng c ngha quan trng
v mt kinh t-x hi m cn rt bc
xc v mt mi trng.




142

Hnh 9.6: Bi bin sau khi phc hi
bng con ln a cht
Hnh 9.8 : Con ln khi lp t xong v ang hot ng
9.2. Cng ngh bo v v phc hi bi bin b st l

Vic bo v v phc hi li b bin b xi mn l nhng vn rt nhy cm i vi
mi trng. Nhng gii php c in nh xy dng cc b k b tng, quai... va t tin,
va lm mt v m quan t nhin
vn c ca b bin. Mt khc, cc
gii php cng ny i lc khng
gii quyt trit c hin tng
xi mn, n c th lm n nh vng
ny nhng li gy xi l vng khc,
c bit l cc ca sng. Nhiu
nghin cu trn th gii chng
minh rng vic phc hi bi bin b
xi mn tt nht l s dng cc gii
php mm da trn nguyn l dch
chuyn bn ct t nhin hng s
ngng t bn ct n nhng khu vc
cn thit vi cc u im: 1- n nh ng vin b bin. 2- Bi p, phc hi v m rng
cc bi bin b xi l. 3- Chnh tr li tnh trng bi lng, xi mn ti cc cng bin, ca sng.
4- Bo v cc n ct thin nhin v mi trng pha sau cc n ct. 5- X l tnh trng bn
l bn bi ti cc trin sng, bn
o. 6- Bo v cc p. Trn th
gii hin nay cng ngh
Undercurrent Stabilizer Technology
(M) v cng ngh Stabiplage (Php)
c s dng hiu qu cho vic phc
hi bi bin b xi l. Cng ngh
mm s dng cc ng bng vi a
cht (geotextile) c bn cao,
thng c ch to bng
polypropylene (PP) hay polyester
(PET) v bm y ct bin thnh
nhng con ln a cht. Mt khi
lp t ph hp, ct bin t in
y vo phn b bin pha trong cc
con ln v v vy phn bi bin b
xi l c phc hi dn.

Nhng con ln a cht c
ch to vi kch thc tiu chun.
Chng hn nh con ln
ProTecTube ca M c ng knh
tiu chun 1,5m, con ln
Stabiplage ca Php c ng knh
n 2m v chiu di thay i t 30
n 150m. Vic lp t con ln


Hnh 9.7: Mt ct ngang con ln a cht
Neo
Mc nc
bin
Vi a cht
Neo
143


Hnh 9.9: S mt loi my co-sng chi mt ct bin
Hnh 9.11: My co ct u ko v my t hnh

Hnh 9.10: Phn b rc trong mt ct ngang bi bin
a cht khng cn phi xy dng nn mng. Vi a cht c th chu c s n mn ca
nc bin v tui th ca chng c th ko di n 30 nm. Trong thc t, trong qu trnh vn
hnh, con ln a cht s chn vi di lp ct khi bi bin ko di v khng cn li du
vt nhn to trn mt bi bin. Thng thng tui th ca cc con ln ny ln hn nhiu so
vi thi gian hot ng cn thit ca n. Cng ngh ny hin nay c ph bin cc nc
Ty u v Bc M. Nhng kinh nghim c c ang c trin khai ng dng ti cc khu
vc Nam M, Chu v Chu Phi. Vi k thut ny, vic bo v b bin n gin, tn
km v m bo v m quan tt hn nhiu so vi cc gii php c in.

9.3. Cng ngh lm sch bi bin

Cc bi bin nhim bn c th
t nhiu ngun khc nhau: 1. T cc
hot ng t nhin ngoi khi: bo
bin, dng chy a xc cc thc,
ng vt... ln b. 2. T cc hot ng
nhn to ngoi khi: cc hot ng
nh bt thy, hi sn, cc hot ng
cng bin, cc hot ng du kh... 3.
T cc hot ng trn bi bin: du
lch, khch tm bin... 4. Cc hot
ng t trong ni a: cng rnh thot
nc thi t cc khu dn c v nh
my... 5. Cc hot ng ca cc dng
sng, rch a cc xc thc, ng
vt... ra ca sng v theo cc dng
chy-sng bin dt ln b... T ,
vic lm sch cc bi bin, nht l cc
bi bin du lch cng c chia lm 2
dng: lm sch cc cht thi ca cc
hot ng phi du kh v lm sch cc
cht thi ca cc hot ng du kh.
y ch gii thiu cng ngh lm sch
bi bin b nhim ca cc hot ng
phi du kh. Cng ngh dn cht thi
du kh s c trnh by trong chuyn
ring.

Cng ngh lm sch bi bin
ch yu l lm sch ct bin, phc hi
cht lng v sinh ct bin v bo
dng cc bi bin. Trn th gii hin
nay ch yu s dng cng ngh co-
sng-lc-chi mt ct bin. Khi nim
lc y ch yu l lc cc mi
kh chu cho khch tm bin, s dng
144
cc h thng bm oxy vo su trong lp ct bin c th loi tr cc mi kh chu ny. Cc
loi my co-sng-lc-chi mt ct bin hin nay c s dng kh ph bin cc nc pht
trin. nc ta bc u cng a vo s dng Vng tu, Ca l, nng... Cc loi
my ny cho php lm sch ct bin c su n 20cm, nng sut tu theo tng loi my c
th t 7000 15000m
2
/h. Hnh 9.9 gii thiu loi lin hp co-sng-chi mt ct bin c
ch to ti Vit nam, khi cn thit c th gn thm thit b bm oxy vo ct bin trong qua
trnh sng-lc-chi mt ct bin. Hin nay, c th ci thin cht lng ct bin ti cc bi
tm du lch, nhiu loi my co-sng-lc-chi mt ct bin ang c nghin cu a vo s
dng trong ng ch l loi mt t hnh khng c u ko (hnh 9.11) v cc loi my
mini cho cc bi tm nh.

Nc ta c khong 3600 cy s b bin tri di t bc n nam vi 52 bi tm du lch
c gi tr ang v s thu ht mnh m khch du lch trn th gii, ng vai tr quan trng
trong pht trin ngnh cng nghip khng khi. y nhanh tin trnh trong nn kinh t
hi nhp khu vc v th gii, cng nh cc ngnh khc, ngnh du lch ca ta cng s ng
u vi s cnh tranh khc lit. Mun ng vng v pht trin, chng ta cn c k hoch nng
cao cht lng sn phm du lch v vic s dng cng ngh co-sng-lc-chi mt ct bin
nh trnh by c th ng dng c hiu qu kinh t-k thut cao.


9.4. Bo v mi trng v phc hi st l b bin Min Trung

Bo v mi trng ni chung v mi trng ven bin ni ring lun lun c ng
v Nh nc ta quan tm ng mc. Khi nim "pht trin bn vng" c mi ngi tip
nhn v lm thnh chin lc ca pht trin. Nhiu hi ngh v din n khoa hc quc gia v
quc t c t chc nhm trao i
kinh nghim trong cng tc xy dng
qui hoch v qun l mi trng m
bo s pht trin bn vng ca t nc.
Song song vi cc hi ngh quc gia v
quc t, cc c quan nghin cu khoa
hc cng ngh v hoch nh chnh sch
mi trng ca nc ta cng v ang
thc hin nhiu d n v mi trng v
pht trin bn vng do cc t chc Quc
t ti tr: D n VIE, d n nc sch
v v sinh mi trng nng thn, d n
VCEP, d n Qun l tng hp vng b
(ICM), D n Kinh t cht thi
WASTE-ECON... Qua kinh nghim tip thu c cc hi ngh, hi tho cng nh trong qu
trnh thc hin cc d n hp tc, trnh ca cn b qun l, cn b khoa hc cng ngh v
bo v mi trng ca chng ta cng c nng cao ng k. Qun trit ch trng ca ng
v Nh Nc v cng tc bo v mi trng, hin nay hu ht cc tnh thnh trong c nc
u xy dng chin lc bo v mi trng cho a phng mnh. Tt c nhng yu t
to tin cn thit chng ta xy dng nhng n bo v mi trng mang tnh di hn
v mt trong nhng n ny l nghin cu cc gii php hu hiu nhm phc hi v ngn
chn s st l b bin.

Hnh 9.12: Ca An D sau 10 nm b bin mt
V tr c ca
An D
145

Trong nhng nm gn y cc a phng duyn hi min Trung hng chu khng
t thin tai, bo lt v s bin ng bt thng ca thi tit. Cc tc ng t nhin trn gy
ra s st l b bin nhiu ni, lm bin dng a hnh v gy nh hng rt ln n s pht
trin kinh t x hi v n nh cuc sng ca ngi dn ven bin. Tnh hnh st l din ra c
bit nghim trng cc ca sng ca cc Tnh dc theo duyn hi m Bnh nh l mt trong
nhng tnh c kh nhiu im xm thc, hu ht ti cc ca sng ln. Ca An D x Hoi
Hng, Hoi Nhn sau hn 10 nm bo lt b bin mt hon ton v hin dng chy bin
i ca sng Li Giang ang gy st l nghim trng cho cc xm ven bin (hnh 9.12).

Kinh nghim cc nc
pht trin cho thy duy tr
v pht trin th mnh ca b
bin, khng nhng chng ta
ch bo v bo v mi trng
chng li cc tc nhn gy
xung cp m cn to ra
nhng bi bin mi theo
pht trin du lch ca t
nc. thc hin c iu
ny, cc a phng ven bin
nn tng bc xy dng cc
n CRPC (Coastal
Restoration, Protection and
Creation) nhm ci thin mi trng, phc hi v bo v b bin. Cng ngh ln a cht
p dng thnh cng nhiu ni trn th gii chc chn s gip chng ta nhanh chng phc
hi v bo v b bin ca mnh. y l cng ngh thn thin vi mi trng, r v c th p
dng bt c a hnh no. Tuy nhin p dng cng ngh ny mt cch c hiu qu, chng
ta cn iu tra c bn, xy dng bn GIS v su, dng chy, sng, thy triu... cc
vng b bin c nguy c b st l. Cc cng vic cn lm cho mt cng trnh ng dng cng
ngh mm StabiPlage l: 1- Xc nh khu vc st l trn bn ton vng: ng dng cng
ngh GIS. 2- Nghin cu phn tch cc nguyn nhn gy st l: dng cc phn mm chuyn
dng nghin cu cc tc
nhn ng lc hc t nhin v
a-thy-sinh-thi tit... v cc
hot ng nhn to nh xy
dng cc cng trnh thy li,
giao thng, cng bin.... nh
hng n s st l b bin,
ca sng. 3- La chn, xc
nh s lng, v tr v hnh
thc b tr cc con ln a
cht. 4- Thit k, ch to cc
con ln a cht. 5- Tin hnh
lp t ti hin trng. 6- Th
nghim, nh gi kt qu.
Dng chy
Con ln a cht
Bi bin phc hi
Tch t ct
Hnh 9.13: B tr cc con ln theo hng vung gc vi b bin
Hnh 9.14: B tr cc con ln theo hng song song vi b bin
Tch ly ct
Bi bin m rng
Con ln a cht
Chiu sng
146
Vic lp t con ln a cht c th c thc hin theo hng vung gc hay song
song vi bi bin (hnh 9.13, 9.14). Tnh ton dng chy v s dch chuyn bn ct ng vai
tr quan trng trong vic b tr hp l cng trnh. Nhng thng s cn thit tnh ton l bn
a hnh, su, dng chy, hng gi... uc cho di dng c s d liu GIS. Mi mt
a im kho st cn c tnh ton c th. Do p dng gii php cng ngh ny chng
ta cn c thit lp mt chng trnh tnh ton dng chy v vn chuyn bn ct tng qut
cho mi a hnh.


155
Chng 10

X L CHT THI RN
(Bi ging in t Power Point)

10.1. Cng ngh x l cht thi rn
10.1.1. Mc ch
X l cht thi rn nhm cc mc ch sau y:
Thu hi li cc cht nh giy, kim loi, thu tinh, nha l nguyn liu cho qu trnh sn xut.
Qu trnh thu hi nguyn liu c th thc hin bng tay hay bng dy chuyn c kh
Thu hi nng lng c tin hnh bng phng php t rc. Thu hi nng lng v thu hi
nguyn liu c tc ng tri ngc nhau. Tht vy, nhng cht c nhit tr cao nh giy, carton,
nha li l nhng cht c thu hi c hiu qu cao do lm gim nhit tr chung cn li ca
rc.
Gim cht thi phi chn lp tng thi gian s dng cc bi chn lp rc v gim nh hng
n mi trng. Cht thi chuyn n bi chn lp sau khi tuyn la s c th tch v khi lng
b hn nhiu so vi trc khi c tuyn la. Nu rc qua cng on t th phn chn lp cn
li ch l tro, c th tch khng ng k.
T l rc thi c x l theo cc phng php khc nhau mt s nc trn th gii nh
sau:

Stt Nc Ti ch
Ch bin
phn vi
sinh
Chn lp t
1 Canada 10 2 80 8
2 an Mch 19 4 29 48
3 Phn Lan 15 0 83 2
4 Php 3 1 54 42
5 c 16 2 46 36
6

3 3 74 20
7 Thy in 16 34 47 3
8 Thy S 22 2 17 59
9 M 15 2 67 16

156
10.1.2. Cc qu trnh c bn ca cng ngh x l cht thi rn
Cc qu trnh c bn ca cng ngh x l cht thi rn bao gm:
Phn loi l phn chia rc thi ra nhiu thnh phn khc nhau x l, chng hn tch cc cht
hu c lm phn compost, tch cc cht kim loi, plastic ti ch...
Gim thiu th tch v khi lng c th c thc hin bng cch:
- Gim th tch: nn, t
- Gim khi lng rc cn phi chn lp: t
Gim kch thc c thc hin bng cch nghin rc thnh nhng ht c kch thc nh.
1. Thu hi nguyn liu
Thu hi rc th cng
Vic thu nht rc cc nc ang pht trin
thng mang tnh t pht. Nhng ngi bi rc thu
nht nhng phn c gi tr t rc nh kim loi, nha,
giy bn li cho nhng i l thu mua ph liu.
nc ta vic thu nht rc cng din ra ging
nh cc nc Chu khc nh n , Philippine,
Bangladesh... Theo thng k, vic thu nht rc gip
ti s dng v ti ch c khong 15% cht thi rn
H Ni.
S cc h thng thu hi rc bng my
H thng thu hi rc da trn cc nguyn l v
chnh lch khi lng ring v cc tnh cht vt l khc ca cc cht c mt trong rc thi tch
chng ra. Cc phng php thng s dng l phng php thi kh tch cc cht c khi lng
ring b (giy, bao b nha...), phng php t tnh...












Hnh 10.1: Nht rc th cng
Kh ra
Vt liu nh
Cyclone
Vt liu nh
Bng ti
Vt liu
nng
Vt liu nng
Bng ti
Kh vo
Bng cp rc
ng dn
kh
Hnh 10.2: Thu hi vt liu theo nguyn
l chnh lch khi lng ring

B phn to t tnh
Bng ti Cht thi rn
Vt liu sau
khi tch
ai chuyn
ng lin tc
Hnh 10.3: Thu hi vt liu da vo tnh
cht nhim t

157
2. Ch bin phn compost
Qu trnh ch bin phn compost l qu trnh phn hu sinh hc hiu kh cc cht rn hu
c. Phn compost c gi tr dinh dng i vi cy nh b sung cht hu c cho t trng hoa mu
v vn.
nc ta vic ch bin rc sinh hot th thnh phn hu c compost mi ch lm th im
H Ni v thnh ph H Ch Minh. Tuy nhin do kh khn trong vic phn loi rc nn hiu qu
hat ng ca cc nh my ny cn thp. Thnh ph Nng ang c k hoch xy dng nh my
sn xut phn compost t cht thi hu c tch ra t rc sinh hot.

3. Thu hi nng lng
Vic thu hi nng lng c thc hin bng phng php t rc. Mi cht rn c mt trong
rc thi c mt gi tr nhit tr khc nhau do khi t chng s ta ra mt nhit lng nht nh.
Nhit lng ny c th c s dng sn xut in nng hay cung cp cho cc qui trnh sn xut
cng nghip khc.
X l rc bng phng php t ngoi li ch ca vic thu hi nng lng, n cn l phng
php hiu qu x l rc thi ca bnh vin v mt s rc thi nguy him khc.
Khi t, rc thi dng rn bin thnh dng kh. Phn cn li phi chn lp l tro vi th tch
rt b, ch chim khong 10-20% th tch rc ban u.














Hnh 10.4: S l t rc
iu cn c bit quan tm trong x l rc bng phng php t l nhim mi trng
khng kh do kh thi ca l t gy ra. Qu trnh chy ca rc s pht sinh ra nhng cht nhim
i vi mi trng khng kh nh CO, NO
x
, SO
x
, dioxine, b hng, bi... V vy l t rc phi km
theo h thng x l kh thi mt cch nghim ngt bao gm h thng lc ht rn, h thng x l cc
cht thi dng kh. Mt khc, tro ca rc cn li sau khi t cng cha nhng cht c nguy him,
Gn ch tro
Cht khng chy
Khu nhn rc
Si l
cha rc
Gn ch tro
Ca np rc
Cu trc
Bung chy

158
c bit l cc kim loi nng nn vic chn lp n cng phi c thc hin nhng bi rc c bit.
Tt c nhng bin php x l ny rt tn km lm hn ch vic x l rc bng phng php t.
10.2. Bi chn lp rc
10.2.1. Cc phng php chn lp rc
Vic m bo an ton lu di cho bi chn lp rc l mt vn quan trng trong qun l
tng hp rc thi. Nhng cht thi chn lp bao gm nhng cht cn li sau qu trnh thu hi (vt
cht hay nng lng). Ngy xa, rc thi thng c vt xung cc h rc, cc hm m c, vt
trn mt t hay vt xung bin. Ngy nay rc thi c chn lp cc bi rc. C hai loi bi rc
ph bin:
1. Bi rc h (khng c kim sot): Rc c trn mt t hay cc h rc khng
c thit k. Bi rc ny khng c cc h thng thu hi nc rc, thu hi kh... hay ni cch khc,
n khng c cc h thng m bo an ton v sinh mi trng. Bi rc h hu nh u t ban u
khng ng k. Trong qu trnh vn hnh, bi rc ny c nhng tc ng rt xu i vi mi trng.
Trc ht, do rc khng c chn lp v khng c lp chng thm di y bi nn n gy nhim
nghim trng i vi nc ma chy trn v ngun nc ngm. Hu qu ca vic nhim ngun
nc c th nh hng rt lu di i vi cuc sng ca c dn gn vng c bi rc. Mt khc, rc
khng c che ph nn kh v mi hi do s phn hy cc cht hu c gy ra cng vi bi pht sinh
t bi rc l ngun gy nhim i vi bu khng kh trong khu vc.
Bi rc h cn l pht sinh nhng cn trng truyn bnh ng thi cng l ni rt d xy ra
nguy c chy n v lm mt v m quang ca mi trng th.
Hin nay cc th nc ta, do thiu kinh ph u t ban u nn hu ht cc bi rc thnh
ph u gn nh bi rc h. Vic chn lp rc tuy c c tin hnh nhng bi rc thiu cc iu
kin k thut cn thit m bo v sinh an ton.
2. Bi rc k thut hay cn gi l bi rc hp v sinh: y l bi rc c thit k mt
cch hon chnh ph hp vi cc yu cu ca cng tc bo v mi trng.
Trong chng ny chng ta ch nghin cu bi rc k thut. Vic qui hoch, thit k v vn
hnh mt bi rc hp v sinh hin i i hi kin thc ca nhiu ngnh khc nhau, c kinh t, x
hi ln k thut.

10.2.2. Bi chn lp rc k thut
1. Thit k v vn hnh bi chn lp rc k thut
- Chun b mt bng cho bi chn lp rc:
Bc u tin ca vic qui hoch qun l rc l chun b mt bng ca bi chn lp rc. Vic
chun b mt bng bao gm xc nh v tr, thit k ng vo bi cha rc, thit k ng dn nc
ra trnh qua bi rc (nu c), thit k vng m v lm hng ro bao quanh bi rc.
Bc tip theo l chun b cc khoang chn lp rc bng cch tri lp chng thm di y
bi rc v p t st bo v lp chng thm ny ng thi xy dng cc h thng thu gom nc
rc, thu gom kh.
Cc h thng quan trc mi trng cng phi c lp t trc khi a bi rc vo vn hnh.


159
- rc vo bi:
Sau khi bi cha rc c chun b xong, rc c vo cc cha rc. Thng sau mt
chu k (thng l mt ngy) rc c lp li to thnh tng rc ring r. Rc t cc xe thu gom
c ln bi sau c xe i ban ra thnh nhng lp dy khong 50cm v c p li. Chiu
cao ca mi cha rc chng khong 3m. B rng ca mt khoang vo khong 6-9m.
C sau khi chn c mt lp ng vi mt hay hai , ngi ta t mt ng ng thot kh
chy dc theo bi rc. ng thi ng thu gom nc rc di y cng c ni di cho cc rc
tip theo.
Sau khi t chiu cao qui nh, ngi ta lp trn rc mt lp t ph sau cng. Trn lp t
ph ny ngi ta trng cy, c bo v t, chng xi l.
- ng bi v tip tc quan trc mi trng:
Rc sau khi c chn lp s tip tc tn ti trong bi cha trong khong thi gian di. t
nht l 30-50 nm th cc cht thng thng cha trong rc mi b phn hy ht. V vy sau khi ng
bi, vic quan trc mi trng chung quang bi vn phi tip tc. Cc vn cn tip tc quan trc
bao gm:
. Kim sot kh thot ra t bi rc: y l nhim v quan trng trong vic bo tr lu di bi
rc. Ngy nay hu ht cc bi rc hin i u c h thng theo di thng xuyn kh thot ra t bi
rc.
. Thu gom v x l nc rc: Cng nh vic thu gom kh, thu gom v x l nc rc cng l
vic lm chnh trong qu trnh theo di
bo tr bi rc sau khi ng bi. Thiu
vic theo di thng xuyn nc rc
tm phng n x l thch hp, mi
trng nc (nc mt v nc ngm)
ca khu vc chung quanh bi rc s c
nguy c b nh hng nghim trng.
. Quan trc v mi trng: Cng
tc quan trc mi trng khu vc bi
rc cn phi c tin hnh mt cch
nh k v u n nhm m bo cc
ch tiu mi trng theo tiu chun ca
nh nc. Cc ch tiu quan trc gm
cht lng nc ngm, nc mt v cht
lng khng kh.

2. Cc yu t cn quan tm khi
thit k v vn hnh bi rc:
Bi chn lp rc k thut cn t
nhng tiu ch nht nh v v sinh, an
ton v bo v mi trng nn trong qu
trnh thit k v vn hnh n cn c bit
quan tm n nhng vn sau y:
ng vo bi rc
Trm cn
Khu chn lp
Rc ma ma y
Ging quan trc
Khu chn lp rc
Ma ma ang
hot ng
ng t
ch rc
Ro chn di
ng
Hng nc
ngm
Khu vc ang
tip nhn rc
Trm thu
hi ga
Khu cha
rc y
Khu x l
nc rc
Khu lu tr
vt liu ph
Hng ro
ng bin
gii hn bi
rc
Thot nc
ma
Thot nc
ma
Khu m
rng bi
ng dn
nc ma
Khu cha
rc c bit
Hng ro cy
Khu ti sinh
rc
Khu cng
nhn v dng


Hnh 10.5: S bi chn lp rc hp v sinh (k thut)

c

160
- ng vo bi rc
- Din tch bi v din tch vng m
- Khng gian cc chn lp ph hp vi lng rc cha nh k
- Phng php ban v nn p rc
- Vt liu ph ln lp rc hng ngy
- Vt liu che ph sau cng v a hnh sau khi ng bi
- Phng chy
- Kim sot v thu hi kh thot ra t bi rc
- Kim sot v thu gom nc rc x l
- Bo v nc ngm
- Chng trnh quan trc
- Kim sot rc bay vng vi
- Cc yu cu v thit b v bo dng
- X l cc lai rc c bit
- Thi gian hot ng
- Kim sot ra vo v cn trng lng xe
- An ninh khu vc bi
- Cc phng tin lm vic cho cng nhn
3. Nhng vn qun l bi chn lp rc
Bi chn lp rc gi vai tr rt quan trng trong ton b h thng x l rc. m bo
nhng tiu ch v mi trng, t lc nghin cu qui hoch xy dng bi n khi ng bi, cng tc
qun l cn quan tm nhng iu c bn sau y:
- Chn a im thch hp cho bi chn lp rc
- Thit k v lp quy trnh vn hnh kim sot cc tc ng ca bi
- Hot ng ca bi phi theo ng k hoch d kin
- D kin cc tc ng cn tn li sau khi ng bi
- Tham kho kin ca nhng ngi lin quan khi c vn pht sinh
- Gim thiu chi ph u t ban u v chi ph hot ng
- Khai thc ti a th tch v thi gian vn hnh cu bi chn lp rc
- ng bi v t k hoch s dng khu vc bi sau khi ng bi
- Quan trc mi trng sau khi ng bi

10.2.3. Cc tiu ch v la chn a im cho bi chn lp rc
Khi la chn a im ca bi chn lp rc cn phi xem xt cc yu t sau y:

161
Cc yu cu k thut
Cc yu cu php l v quy nh ca Nh nc
Cc tc ng i vi mi trng i vi sc kho cng ng v nhng ri ro
Cc tc ng i vi x hi v vn ho
Cc loi chi ph (vn u t, vn hnh, vn chuyn, ng bi)
Cc kin khc nhau ca cng chng
Trong qu trnh tin hnh ngi ta c th chn qu trnh bn bc c bn sau y:
1. nh gi cc nhu cu
2. La chn tiu ch ca a im xy dng bi chn lp rc
3. Xc nh cc a im c kh nng la chn
4. nh gi cc a im xc nh a im c u th nht
Cc bc 3 v 4 c th c lp li nhiu ln v sau mi ln lp li s tp trung v chi tit
hn. Trong qu trnh tin hnh nn tham kho kin ca nhng ngi c kh nng chu nh hung
iu chnh cc nh hng la chn mt cch hp l.
Sau y l cch thc tin hnh cc bc c bn:
+ Bc 1: nh gi cc nhu cu:
Trong bc ny chng ta phi d kin c lng rc thi pht sinh tng nm v bin thin
ca n trong vng 20-30 nm ti. Trn c s xc nh danh mc cc c s v trang thit b cn
thit dng x l cht thi trong quy hoch.
Sau khi phn tch a im, ngun pht sinh v kh nng u t, chng ta cn nhc la
chn phng n x l rc theo hnh thc tp trung hay phn tn. Mi mt hnh thc x l c nhng
u v nhc im ring.
- u im ca vic x l tp trung
. Gim s a im phi kim sot v quan trc
. Gim khu vc b nh hng
. Gim s c s phi tm kim t
Nhc im ca phng n ny l u t ban u ln v kh tm c s ng h ca dn
chng quanh a im xy dng bi chn lp rc.
- u im ca cc c s phn tn
. C th t gn cc ngun thi rc
. nh hng ca mi c s c th t hn
. Dn c c th d dng chp nhn nu phc v cho cht thi ca h
Nhc im ca phng n ny l phi quan trc nhiu ni v do bi chn lp nh, vic u
t thit b cho c s h tng hn ch nn kh thc hin tt vic x l trit vn nhim mi
trng.

162
+ Bc 2: La chn cc tiu ch v a im:
Cc tiu ch la chn c sp xp theo th t sau y:
- Kinh t
- Mi trng v sc kho
- X hi
- K thut
+ Tiu ch kinh t:
Chi ph thit b (mua sm, chun b)
Chi ph vn chuyn n a im
Chi ph quan trc
Chi ph ng bi
+ Tiu ch mi trng v sc kho:
Ri ro nhim nc ngm, nc mt v nc ung
nhim khng kh
Mi
Ting n
Gn ng bng my bay
M quang thnh ph
An ton giao thng cho nhn dn
Mt t nng nghip
+ Tiu ch x hi:
Tc ng n cng ng dn c
nh hng n cc gi tr ti sn
Gn vi cc khu vc xy dng khc
Mt cc khu vc c bit, nh cng vin
+ Tiu ch k thut:
Dung tch ca bi
a cht thu vn ca khu vc
Loi t
Cc tiu ch trn y c mc quan trng khc nhau. Do nh gi nh hng ca
chng i vi vic la chn a im chng ta cn xc nh cc h s cho mi tiu ch.


163
+ Bc 3: Xc nh cc a im c kh nng c chn
Trong bc ny chng ta xc nh nhng khu vc, a im c kh nng c la chn.
Phng php dng ph bin thc hin bc ny l phng php lp bn cc yu cu. Phng
php ny c tin hnh nh sau:
- Xc nh cc yu cu lin quan n cc tiu ch
V d cc yu cu: loi t, khong cch n ngun nc ngm, khong cch n cc khu
dn c, khong cch n sn bay...
- Lp bn khu vc
V bn khu vc d kin xy dng bi chn lp rc vi phn gii thch hp v copy bn
trn ln cc t giy knh (transparent). Da vo mi yu cu k trn, chng ta bi en trn t giy
knh nhng vng khng tho mn. Lm nh vy ln lt i v tt c cc yu cu. Sau t
chng cc t bng knh ln nhau. Nhng a im c kh nng c chn phi tho mn cc yu
cu, ngha l nhng vng ng thi phi c mu sng trng nhau trn tt c cc t giy knh v c
din tch ph hp.
Nu khng c a im no tho mn th phi thay i nhng i hi v c s x l rc hoc
thay i c cc yu cu hoc tm kim vng t khc.
+ Bc 4: nh gi li cc a im xc nh a im thch hp nht
Sau khi chn ra c cc a im tha mn cc tiu ch nu ra bc 2 chng ta tip tc
phn tch chn ra a im ti u nht xy dng bi chn lp rc.
Cc vn quan trng cn quan tm trc ht l u t gii phng mt bng, n b t
ai, hoa mu cho ngi s dng t v nh gi
tht chnh xc nh hng tht s ca bi chn lp
i vi mi trng.
Tip theo l cn nhc s mu thun gia
cc tiu ch chng hn nh gia chi ph vn chuyn
v khong cch t bi chn lp n cc khu dn
c; mu thun gia cc bn lin quan chng hn
nh mu thun gia nhng ngi thi rc mun
gim chi ph x l cht thi trong khi dn c sng
gn li mun tng khon li nhun c hng
t bi chn lp rc.
Trn c s phn tch tt c nhng yu t
trn, chng ta s chn c a im ti u nht
xy dng bi chn lp rc.

10.2.4. Kinh nghim qui hoch bi chn lp rc Singapore

Nhng nc ang pht trin trong khu vc quan tm t rt sm vic x l cht thi rn.
Singapore l mt v d in hnh. L mt nc nh, Singapore khng c nhiu t ai chn lp
rc nh nhng quc gia khc nn kt hp x l rc bng phng php t v chn lp. C nc

Hnh 10.6: C s h tng x l rc Singapore

164
Singapore c 3 nh my t rc (hnh 10.6). Nhng thnh phn cht thi rn khng chy c chn
lp bi chn lp rc ngoi bin.

Bi chn lp rc Semakau c xy
dng bng cch p ngn nc bin mt
o nh ngoi khi Singapore (hnh 10.7). Rc
thi t cc ngun khc nhau c a n trung
tm phn loi rc. y rc c phn loi ra
nhng thnh phn chy c v thnh phn
khng chy c. Nhng cht chy c c
chuyn ti cc nh my t rc cn nhng cht
khng chy c c ch n cng trung
chuyn (hnh 10.8), ln x lan ch ra khu
chn lp rc. y rc thi li mt ln na
chuyn ln xe ti a i chn lp (hnh 10.9).

T chc x l rc ca Singapore s tit kim c t ai xy dng bi chn lp rc. Tuy
nhin cc gii php ny rt tn km, i hi u t ban u rt ln. Cc cng on ca h thng
qun l rc hot ng phi ht sc nhp nhng v n khp vi nhau t khu thu gom, phn loi, vn
chuyn n tn khi x l bng t hay chn lp. X l kh thi t cc l t rc cn phi c thc
hin mt cch trit theo qui trnh nghim ngt trnh s chuyn dch nhim t dng rn sang
dng kh. Xy dng bi chn lp rc trn bin s tit kim c t ai trong t lin v m rng
thm t khi khi ng bi. Tuy nhin xy dng c nhng bi chn lp rc nh vy cn c s
u t khng l m bo s an ton trong qu trnh vn hnh bi cng nh vic x l mi trng.

10.3. ng dng cng ngh GIS trong qui hoch bi chn lp rc

Vi s pht trin ca cng ngh thng tin ngy nay, vic qun l thng tin a l bng GIS t
ra rt hiu nghim v thun li. ng thi vic qun l ny m ra nhiu ng dng mi trong qui
hoch cng trnh mi. Cng ngh GIS cho php chng ta xem xt nh hng ca cc "lp" khc
nhau n vn xem xt mt cch ring r hay tng hp. iu ny c bit thun li trong qui
hoch bi chn lp rc mi.


Hnh 10.8: Cng trung chuyn rc Tuas South


Hnh 10.9: Chn lp cht thi rn Semakau
Hnh 10.7: Bi chn lp rc Semakau xy dng trn
bin ca Singapore

165
La chn v tr bi chn lp rc da trn nhng tiu ch c cp trn y. Vic thc
hin cc thao tc th cng nhm xc nh vng nh hng nh trnh by mang tnh cht nh tnh
nhiu hn l nh lng v vy khng cn ph hp vi vic s dng ti u t ai cho cc cng
trnh. ng dng cng ngh GIS s gip cho chung ta nh v mt cch chnh xc a im thun li
nht cho bi chn lp cht thi rn.

























Hnh 10.11: Cc bc tin hnh chn v tr bi chn lp rc bng phn mm LANDFILL













Hnh 10.12: V d chn v tr bi chn lp rc cho Thnh ph Nng

a.
Vi tri Bai Rac
b.
V tr bi
chn lp rc

166
Da trn nhng bc chn v tr bi chn lp rc trn y chng ta c th xy dng mt phn
mm h tr cho cc nh qui hoch trong xc nh a im bi chn lp rc ph hp vi a
phng. Phn mm chy trong mi trng MAPINFO v s dng c s d liu GIS ca a phng
kho st. Cu trc logic ca phn mm, tm gi l LANDFILL, c th c din gii nh sau:

- Chn din tch v hnh dng mt bng ca bi chn lp rc. Theo tiu chun v bi chn
lp rc ca cc th th i vi th loi 1, din tch ca bi chn lp rc phi ln hn
60ha. Hnh dng mt bng ca bi rc k thut tiu chun nh hnh 10.5.
- Chn cc tiu ch kho st tc ng i vi mi trng. Cc tiu ch bao gm khu
dn c, ngun nc, cc cng trnh cng cng v c s h tng, a hnh khu vc.... Cc
tiu ch ny c chn ra bng cch nh du vo thch hp ca c s d liu GIS.
- Dch chuyn khung bi rc vo cc v tr khc nhau trn bn GIS, phn mm
LANDFILL s ch ra nhng thng tin cn thit lin quan n khu vc d kin xy dng
bi chn lp rc, chng hn s h dn, ngun nc, cht lng cc cng trnh cng
cng...
- La chn a im ti u da vo phn tch cc thng tin m LANDFILL a ra i vi
nhiu v tr khc nhau da trn cc kha cnh khc nhau v kinh t v mi trng.

Hnh 10.11 l mt v d v trnh t cc bc tin hnh la chn bi chn lp rc bng phn
mm LANDFILL. Hnh dng v v tr bi chn lp rc c th c iu chnh trn bn GIS
nhn c phng n ti u nht. C mi trng hp, phn mm s cho ta cc thng tin lin quan
n iu kin k thut v t ai, c s h tng, s h dn... ngi qui hoch phn tch trn c s
nhng tiu ch nu phn trn. Khi chn c v tr ph hp bng phn mm, chng ta s tin
hnh kho st thc a. Lm nh vy s tn thi gian v cng sc trong vic tm kim bi chn
lp rc ph hp cho a phng.




MC LC

Trang

Phn 1
Nhng kin thc chung v mi trng

Chng 1
Cc khi nim c bn v mi trng v ti nguyn

1.1. Khoa hc mi trng..................... ...01
1.2. Cc khi nim c bn v mi trng............................... ....01
1.2.1. Khi nim mi trng................................................. ..01
1.2.2. Cu trc ca mi trng.................................................. ..01
1.2.3. Cc chc nng c bn ca mi trng...................................02
1.2.4. Phn loi mi trng.............................................................04
1.3. Ti nguyn........................................................................................04
1.3.1. Khi nim..............................................................................04
1.3.2. Phn loi ti nguyn..............................................................05
1.3.3. c tnh c bn ca mt s ti nguyn ph bin nht...........06
1.4. Tc ng ca con ngi n mi trng..........................................15
1.4.1. Khai thc ti nguyn thin nhin...........................................15
1.4.2. S dng ho cht....................................................................16
1.4.3. S dng nhin liu.................................................................16
1.4.4. Tc ng ca th ho n mi trng...............................17
1.4.5. Cng ngh nhn to...............................................................18

Chng 2
H sinh thi.................................................................................................19

2.1. Sinh thi hc................................................................. ....19
2.2. H sinh thi................................................ ...19
2.2.1. Khi nim........................ ......19
2.2.2. C cu thnh phn ca h sinh thi.......................................19
2.2.3. Phn loi h sinh thi.............................................................20
2.2.4. Vng tun hon vt cht trong h sinh thi...........................21
2.2.5. Dng nng lng trong h sinh thi......................................22
2.2.6. S tin ho v cn bng ca h sinh thi...............................24
2.3. Tc ng ca con ngi n h sinh thi..........................................26
2.3.1. Tc ng n cc yu t sinh hc..........................................26
2.3.2. Tc ng n cc yu t v sinh ...........................27


Chng 3
nhim mi trng khng kh................................................................29

3.1. Thnh phn, cu trc v tiu chun v cht lng mi trng kh...29
3.1.1. Thnh phn kh quyn...........................................................29
3.1.2. Cu trc kh quyn.................................................................29
3.1.3. n v o v tiu chun cht lng mi trng khng kh...30
3.1.4. S nhim mi trng khng kh.........................................31
3.2. Cc ngun gy nhim mi trng khng kh.................................31
3.2.1. Ngun nhim do thin nhin..............................................32
3.2.2. Cc ngun nhim nhn to.................................................32
3.3. Cc tc nhn nhim mi trng khng kh....................................34
3.3.1. Cc kh gy nhim mi trng khng kh..........................34
3.3.2. Bi v sol kh.........................................................................38
3.3.3. Mt s nh hng th cp ca s nhim mi trng
khng kh nh hng n kh hu ton cu..........................39
3.4. Cc gii php phng - chng nhim mi trng khng kh..........44
3.4.1. Gii php qui hoch...............................................................44
3.4.2. Gii php cch li v sinh........................................................44
3.4.3. Gii php cng ngh k thut................................................44
3.4.4. Gii php x l cht thi ngay ti ngun...............................45

Chng 4
nhim mi trng nc.........................................................................51

4.1. c im ca ti nguyn nc..........................................................51
4.1.1. Ngun nc v phn b nc trong t nhin.........................51
4.1.2. Chu trnh tun hon nc trong thu quyn..........................51
4.1.3. Phn loi v phn b ngun nc..........................................52
4.1.4. Tnh cht, thnh phn ca nc t nhin...............................54
4.1.5. S nhim ngun nc.........................................................57
4.2. Cc ngun gy nhim mi trng nc.........................................59
4.2.1. Sinh hot ca con ngi.........................................................59
4.2.2. Nc thi cng nghip...........................................................60
4.2.3. Cc hot ng cng nghip....................................................60
4.2.4. Nc chy trn.......................................................................60
4.2.5. Hot ng ca tu thuyn......................................................60
4.3. Cc tc nhn gy nhim ngun nc.............................................61
4.3.1. Cc hp cht hu c...............................................................61
4.3.2. Cc kim loi nng..................................................................62
4.3.3. Cc cht rn...........................................................................63
4.3.4. Mu........................................................................................63
4.3.5. Mi.........................................................................................63
4.3.6. Cc cht dinh dng..............................................................64
4.4. Cc bin php k thut bo v ngun nc......................................64
4.4.1. iu kin v sinh khi x nc thi vo ngun nc..............64
4.4.2. T chc gim st (monitring) cht lng nc ngun.........65
4.4.3. Cc bin php k thut x l nc thi..................................66
4.5. S dng hp l ngun nc..............................................................70
4.5.1. Cp nc tun hon v s dng li nc thi
trong cc x nghip cng nghip............................................71

Chng 5
Cht thi rn..............................................................................................73

5.1. Gii thiu..........................................................................................73
5.1.1. Cht thi rn l g...................................................................73
5.1.2. Tc hi ca cht thi rn i vi con ngi...........................73
5.1.3. S dng vt cht................................................................73
5.1.4. Cc yu t nh hng n qun l cht thi rn....................75
5.1.5. Quy hoch tng th qun l cht thi rn..............................75
5.2. Ngun pht sinh v tnh cht ca cht thi rn.................................76
5.2.1. Ngun pht sinh cht thi rn cc thnh ph nc ta.........76
5.2.2. c im ca cht thi rn....................................................77
5.2.3. Thnh phn ca cht thi rn th.......................................79
5.2.4. c tnh lng cht thi pht sinh.........................................80
5.3. Gim thiu, ti s dng v ti sinh cht thi rn...............................81
5.4. Lu gi cht thi rn.........................................................................82
5.5. Thu gom v vn chuyn rc thi.......................................................83
5.5.1. Thu gom.................................................................................83
5.5.2. Trm trung chuyn rc...........................................................85
5.5.3. V d v s la chn h thng vn chuyn cht thi rn.......86

Phn 2
Lao ng ngh nghip v mi trng

Chng 6
Qun l kh thi cng nghip....................................................................87

6.1. Qun l mi trng cc nc pht trin.........................................87
6.2. Qun l mi trng Vit Nam.......................................................89
6.3. ng dng cng ngh thng tin trong d bo mi trng..................90
6.4. Nhng d liu cn thit qun l pht thi cng nghip
bng cng c tin hc.........................................................................91
6.4.1. Nhng thng tin cn thit......................................................91
6.4.2. Bn s ho.........................................................................92
6.4.3. C s d liu v pht thi.......................................................96

Chng 7
Hiu ng nh knh v qui hoch th..................................................103

7.1. Hiu ng nh knh...........................................................................103
7.2. Cc bin php gim nng cht kh gy hiu ng nh knh........104
7.3. Qui hoch th trn quan im gim nh hng
ca hiu ng nh knh....................................................................105
Chng 8
Qui hoch giao thng th v phng tin giao thng sch..............111

8.1. Xu th pht trin phng tin giao thng.......................................111
8.2. Qui hoch giao thng cc nc pht trin...................................112
8.3. Giao thng th nc ta.............................................................113
8.4. Phng tin ch khch cng cng..................................................114
8.5. Phng tin giao thng sch...........................................................116
1. Hon thin ng c Diesel........................................................116
2. Xe but chy in.....................................................................116
3. Xe but a ng lc (hybrid)....................................................117
4. Xe but chy bng pile nhin liu.............................................117
5. Xe but chy bng cc loi nhin liu lng thay th.................118
6. Xe but chy bng kh thin nhin............................................118
7. Xe but chy bng du m ho lng.........................................119
8.6. Nhin liu sch cho giao thng th Vit Nam.....................120
8.7. Chuyn i cc phng tin chy bng xng
sang chy bng LPG.......................................................................121
8.7.1. Xe gn my hai bnh chy bng
kh du m ho lng LPG...................................................121
8.7.2. Xe but c nh chy bng LPG...........................................124

Chng 9
Cng ngh phc hi v bo v b bin...................................................140

9.1. Gii thiu........................................................................................140
9.2. Cng ngh phc hi v bo v bi bin b st l.............................142
9.3. Cng ngh lm sch bi bin..........................................................143
9.4. Bo v mi trng v phc hi st l b bin Min Trung.............144

Chng 10
X l cht thi rn...................................................................................155

10.1. Cng ngh x l cht thi rn.........................................................155
10.1.1. Mc ch..............................................................................155
10.1.2. Cc qu trnh c bn ca cng ngh x l cht thi rn......156
1. Thu hi ti nguyn.........................................................156
2. Ch bin phn compost..................................................157
3. Thu hi nng lng........................................................157
10.2. Bi chn lp rc..............................................................................158
10.2.1. Cc phng php chn lp rc.............................................158
10.2.2. Bi chn lp rc k thut.....................................................158
10.2.3. Cc tiu ch v la chn a im cho bi chn lp rc.......160
10.2.4. Kinh nghim qui hoch bi chn lp rc Singapore.........163
10.3. ng dng cng ngh GIS trong qui hoch bi chn lp rc............164

Ti liu tham kho..............................................................................................181
181
Ti liu tham kho



1. G. TCHOBANOGLOUS, H. THEISEN, S. VIGITL
Integrated Solid Waste Management
McGraw-Hill, 1993

2. C. LAMURE
Quelle automobile dans la ville?
Presses Ponts et chaussees, Paris, 1995

3. ROBIN G. D. DAVIDSON-ARNOTT, JOCELYN OLLERHEAD
Nearshore erosion on a cohesive shoreline
Marine Geology, volume 122, issues 4, February 1995 , Pages 349-365

4. S. Brunnert
Economic efficiency of buses with natural gas and diesel engines in public short-
distance transpor;
Gas (Germany), Vol 48, No2, pp. 38-42, 1997

5. JOHN R. CLARK
Coastal zone management for the new century
Ocean and coastal management, volume 37, issues 2, 1997 , Pages 191-216

6. P. P. WONG
Coastal tourism development in Southeast Asia: relevance and lessons for coastal
zone management
Ocean and coastal management, volume 38, issues 2, 1998 , Pages

7. C. HELBRINGER
Seminaire sur la propret des plages.
Ministre de lEnvironement et de lAmenagement de la TUNISIE, 1998

8. J.C. GUIBET
Quels carburants apres la loi sur lair?
Petrole et Techniques, No. 415, pp. 24-30, 1998

9. H. BURKHART
From Diesel engines in buses to fuel cells
Paderborn forum on public transport: environment-friendly at acceptable cost-drive
concepts for urban transportation system, pp. 13-37, Paderborn (Germany), 11-12
Mar 1998


182
10. SOUBELET
Bus propres: Quelle filiere choisir?
Pollution Atmospherique, No 163, pp. 53-57, 1999

11. HELBRINGER Ch.
Colloque sur la propret des plages.
Stage APAL. ATEN, GREC. 1999

12. HELBRINGER Ch., BUI VAN GA, PHAM XUAN MAI
Colloque sur la propret des plages au Vietnam.
Danang 12/2001.

13. HELBRINGER Ch.,CANICAS J.
Documents techniques sur les equipements de netoyage des plages
CANICAS PAMS 2001.

14. P. BYER
Urban Solid Waste Management Planning and Technologies. Course Notes,
WASTE-ECON Project, 2001.

15. HELBRINGER Ch., CORNIC
Documents techniques sur les equipements de stabi plages
ESPACE PUR 2002.

16. A. MICALLEF, A. T. WILLIAMS
Theoretical strategy considerations for beach management
Ocean and coastal management, volume 45, issues 4-5, 2002 , Pages 261-275

17. BUI VAN GA
Kh x ng c: s tc hi n mi trng v sc khe
Thng tin Mi trng s 2,3 pp. 12 - 14, S KHCNMT QN-N, 1995

18. BUI VAN GA
Nghin cu s hnh thnh mui than trong cc ngn la khuch tn v ri
Science and Technology 9'95, pp. 77-81, 1995

19. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN VAN TE
Hnh thnh NOx trong bung chy ng c t trong
Tp Ch Giao thng Vn ti, No 5, pp. 45-48, 1995

20. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN T.H TUNG
Ting n do t gy ra
Thng tin Mi trng s 11-95 pp. 30 - 32, S KHCNMT QN-N, 1995




183
21. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN T.H.TUNG
Tnh hnh nhim mi trng do kh x ng c t trong gy ra
Qung Nam- Nng
Hi ngh Khoa hc Quc gia ln th 2 "Mi trng v Pht trin bn vng Vit
Nam", H Ni 9-1995

22. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN T.H TUNG, TRAN VAN TE
nhim mi trng do khi en ca ng c Diesel
Hi ngh Khoa hc Quc gia ln th 2; "Mi trng v Pht trin bn vng Vit
nam", H Ni 9-1995

23. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN T.H TUNG
X l cn du th
Thng tin Mi trng s 5,6 pp. 10 - 12, S KHCNMT QN-N, 1996

24. PGS. PTS Hong Hu
X l nc thi
Nh xut bn xy dng, H ni 1996

25. PTS. Nguyn Th Ngc n
Con ngi v mi trng
Nh xut bn nng nghip, TP H Ch Minh 1997

26. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM
On the Treatment of Emission Gas from Furnaces Using Crude Oil Resident
Proceeding of International Conference Dung Quat, pp. 212-218, Danang, 29 Mars-2
Avril, 1997

27. BUI VAN GA
Nghin cu s hnh thnh cc cht nhim trong qu trnh chy ca ng c t
trong
K yu Hi ngh Khoa hc v o to v NCKH bo v mi trng, Thnh ph H
Ch Minh, pp. 205-212, ngy 11-13 thng 11-1997

28. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM
S pht trin ca ng c t trong di tc ng ca lut bo v mi trng
Thng tin Mi trng, S KHCNMT Nng, s 12-1997

29. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM
Nghin cu s hnh thnh cc cht nhim bng phng php m hnh ha
Thng tin Mi trng, S KHCNMT Nng, s 9-10-1997

30. Trn Hiu Nhu
Thot nc v x l nc thi cng nghip
Nh xut bn khoa hc v k thut, H ni 1998


184
31. BUI VAN GA, DUONG V. DUNG
t s dng nhin liu kh: mt gii php gim nhim mi trng
Thng tin Mi trng s 2-3/1998, S KHCNMT Nng, pp. 18-20, 1998

32. BUI VAN GA
Tnh ton s khuch tn ca cc cht nhim trong mi trng khng kh
Hi ngh Khoa hc C hc thy kh v mi trng Hi c hc Vit Nam-Hi c hc
Thy kh, Nng 7-1998

33. BUI VAN GA
Tnh ton s khuch tn ca cc cht nhim trong mi trng khng kh
Tp ch Khoa hc & Cng ngh s 19-20, pp. 109-115, 1999

34. BUI VAN GA
Tnh ton s hnh thnh v khuch tn ca b hng trong ct khi ca cc m chy
lnTuyn tp Hi ngh C hc Thy kh v phng chng thin tai, pp.135-142 Lt
28-30/ 7/1999

35. BUI VAN GA
Nng cao nhn thc v bo v mi trng trong hot ng cng nghip
Thng tin Mi trng, S KHCNMT Nng, S 6-7/1999, pp. 14-17

36. BUI VAN GA
Nghin cu s dng ng c nhin liu kh Vit Nam
ti trng im cp B, m s B97-III-01T, Nghim thu thng 11-1999

37. BUI VAN GA
M hnh ha s pht tn cc cht nhim trong mi trng khng kh
Thng tin Mi trng, S KHCNMT Nng, S 1/1999, pp. 10-12

38. BUI VAN GA, TRAN VAN NAM, TRAN T.H. TUNG, PHAM XUAN MAI,
VAN THI BONG
t v nhim mi trng
Nh Xut Bn Gio dc, 1999

39. ng Kim Chi
Ho hc mi trng
Nh xut bn khoa hc v k thut, H ni 1999

40. GS. TSKH. Phm Ngc ng
Qun l mi trng th v khu cng nghip
Nh xut bn xy dng, H ni 2000

41. BUI VAN GA
S dng xng khng pha ch Vit Nam
Tp ch Giao Thng Vn ti s 3, pp 49-51, 2000

185
42. BUI VAN GA
Bo v mi trng trong chin lc pht trin bn vng ca cc khu cng nghip trn
trc kinh t Nng-Tam K-Dung Qut
Hi tho quc t: Chin lc kinh t x hi i vi Min Trung Vit Nam trc thm
th k 21, Nng 20-21/4/2000, pp. 168-174

43. BUI VAN GA, NHAN HONG QUANG, NG. HUU HUONG
Nghin cu s phn b nng cc cht nhim trong tia phun ri khuch tn
Tp ch Bo H Lao ng s 11, pp. 8-10, 2000

44. Lu c Hi
Cht thi rn v qun l cht thi rn cc th Vit Nam.
Hi ngh WASTE-ECON, H Ni, 29-8-2000

45. Nguyn Khc Kinh
Cng tc qun l cht thi ti Vit Nam hin nay.
Hi ngh WASTE-ECON, H Ni, 29-8-2000

46. inh ng Minh:
Nhu cu cp bch v x l cht thi rn Th H Ni. Hi ngh WASTE-ECON,
H Ni, 29-8-2000

47. Nguyn Danh Sn
Tng trng kinh t v vn cht thi trong pht trin bn vng Vit Nam.
Hi ngh WASTE-ECON, H Ni, 29-8-2000

48. Bi Vn Ga
Vn kinh t v mi trng trong ti sinh cht thi plastic
Hi ngh WASTE-ECON, H Ni, 29-8-2000

49.Trn Hiu Nhu
Dy chuyn cng ngh x l nc rc ti mt s th Vit Nam
Hi ngh WASTE-ECON, H Ni, 29-8-2000

50. Nguyn Th Thn, Tun Lan
nhim v hu qu
Nh xut bn khoa hc v k thut, H ni 2001

51. Bi Vn Ga, Trn Vn Nam, L Th Hi Anh, Cao Xun Tun
Qui hoch bi chn lp rc cho Thnh ph Nng.
Hi ngh Khoa hc cng ngh v mi trng khu vc Nam Trung b v Ty Nguyn,
Nng, thng 12, 2001, pp. 250-257

52. BUI VAN GA
Vn kinh t v mi trng trong ti sinh cht thi plastic
Kinh t cht thi trong pht trin bn vng, pp. 136-145
Nh xut bn Chnh tr Quc gia, 2001
186
53. Bi Vn Ga, Dng Vit Dng, Nguyn Hu Hng
S dng xe gn my chy bng kh du m ha lng lm gim nhim mi trng
khng kh
Tp ch Giao thng Vn ti (B Giao Thng Vn Ti), No 4, pp. 51-54, 2001

54. Bi Vn Ga
The Two Wheels Motorcycle Running on Liquefied Petroleum Gas (LPG) : A Solution
for Urban Air Pollution in Vietnam
6
th
ASEAN Science Technology Week, pp. 221, Brunei 17-19 Septembre 2001

55. Bi Vn Ga, Nhan Hng Quang
M hnh ha s pht tn cc cht nhim t ng khi cng nghip
Hi ngh Khoa hc Cng ngh ln th 6 (khu vc Nam Trung B v Ty Nguyn), B
KHCNMT, pp. 258-264, Nng, 13-14/12/2001

56. Nguyn Vn Bo
Ho nc
Nh xut bn xy dng, H ni 2002

57. Trn c H
X l nc thi sinh hot quy m nh v va
Nh xut bn khoa hc v k thut, H ni 2002

58. Bi Vn Ga, L Vn L
Integral Model for Soot Formation Calculation of Turbulent Diffusion Flames in
Industrial Furnaces
6th European Conference on Industrial Furnaces and Boilers,
Estoril-Lisbon, Portugal, 02-05 April 2002

59. Bui Van Ga, Tran Van Nam
Planning Urban Transport System for Danang City
ICAT 2002, PROCEEDINGS International conference on automotive technology,
paper 032, Science and Technics publishing house.

60. BUI Van Ga, TRAN Van Nam, PHUNG Xuan Tho
Clean Buses in Vietnam
International Conference on Automotive Technololy, ICAT02, Paper 033, Hanoi, 24-
28 October 2002

61. BUI Van Ga, TRAN Van Nam, HO Tan Quyen, TRAN Dien
Design The Small Bus Run With Liquidized Petrol Gases (LPG) On Vehicle Daihatsu
Hijet Jumbo 1.6
International Conference on Automotive Technololy, ICAT02, Paper 034, Hanoi, 24-
28 October 2002


187
62. Bui Van Ga, Tran Van Nam
Qui hoch mng li giao thng cng cng Thnh ph Nng.
Tp ch Khoa hc v Pht trin, S Khoa hc, Cng ngh v Mi trng Nng, s
87/2002, trang 16-19

63. BUI Van Ga, PHAM Xuan Mai, HELBRINGER Charles
Technologie "Douce" pour la protection du litoral
Hi ngh C hc thy kh ton quc nm 2003, Nng, 21-23/7/2003

64. Bui Van Ga, Ho Tan Quyen, Nhan Hong Quang
Phng tin giao thng sch ph hp vi iu kin Vit Nam
Hi ngh Nghin cu Khoa hc, chuyn giao cng ngh mi trng phc v o to
v bo v mi trng cng nghip, Thnh ph H Ch Minh, ngy 22-23/8/2003

65. Bi Vn Ga, Nguyn Ngc Dip, Trn Vn Nam
Xy dng phn mm h tr qun l mi trng cng nghip "ENVINDUS"
Hi ngh Nghin cu Khoa hc, chuyn giao cng ngh mi trng phc v o to
v bo v mi trng cng nghip, Thnh ph H Ch Minh, ngy 22-23/8/2003

66. Phm Vn Lang, Bi Vn Ga, Phm Xun Mai, Phm Th Kim
Loan, Charles HELBRINGER
Cng ngh phc hi v bo v b bin
Hi ngh Nghin cu Khoa hc, chuyn giao cng ngh mi trng phc v o to
v bo v mi trng cng nghip, Thnh ph H Ch Minh, ngy 22-23/8/2003

67. Bi Vn Ga, Nguyn Ngc Dip, Hong Th Lan Phng, Cao
Xun Tun, L Th Hi Anh
X l cht thi rn v qui hoch bi chn lp rc cho Thnh ph Nng
Hi ngh Nghin cu Khoa hc, chuyn giao cng ngh mi trng phc v o to
v bo v mi trng cng nghip, Thnh ph H Ch Minh, ngy 22-23/8/2003

68. Bi Vn Ga, Trn Vn Nam
X l cht thi rn
Tp ch Khoa hc v Pht trin, No 94, pp. 25-28, 2003

69. Nguyn Th Thu Thu
X l nc cp sinh hot & cng nghip
Nh xut bn khoa hc v k thut, H ni 2003

70. PGS. TS. Nguyn c Khin
Qun l cht thi nguy hi
Nh xut bn xy dng, H ni 2003