You are on page 1of 33

1

SAYILAR İRRASYONEL SAYILAR KÜMESİ
Rakam : Sayıları ifade etmeye yarayan a
a ve b birer tamsayı olmak üzere biçiminde
{O, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9} kümesinin b
elemanlarına rakam denir. yazılamayan yani rasyonel olmayan sayılardır.
Q' ile gösterilir.
Sayı : Bir ya da daha fazla rakamın bir araya
gelerek çokluk ifade etmesine sayı denir Q' = { x l x ∈ Q } dir. 
ÖRNEK ÖRNEK
1 7,243861192654...
5
6, 15, -1317, 9992, 2 , - 1/6 birer sayıdır. π = 3,1415926535...

3 = 1,73205...
DOĞAL SAYILAR KÜMESİ
2 , /5,3/9 , ... gibi sayılar irrasyonel
N = {0, 1,2,3,4,5,6, ...} sayılardır.
kümesinin elemanlarının her birine doğal sayı
denir. Doğal sayıların bir alt kümesi olan
REEL (GERÇEL) SAYILAR KÜMESİ
N+ = S = {1 , 2, 3, 4, 5, ... } kümesine ise
sayma sayıları denir. Tüm sayıları içine alan kümedir. Yani Doğal,
Sayma, Tam, Rasyonel ve irrasyonel Sayılar
kümesi bu kümenin alt kümeleridir.
TAM SAYILAR KÜMESİ
Z = {..., -3, -2, -1, O, 1, 2, 3, ...} kümesinin
elemanlarının her birine tam sayı denir.
Tamsayılar üçe ayrılır.
Z+ = {1, 2, 3, 4, ...} kümesine pozitif tam
sayılar kümesi denir.
Z- = {..., -3, -2, -1} kümesine negatif
tamsayılar kümesi denir.
{0} tamsayıdır ama işareti yoktur. ÖRNEK
Z = Z ∪ Z ∪ {0} olarak yazılabilir.
+ -
3 32
− 3, ,−42, 2 , π ,− ... sayıları birer reel
28 19
RASYONEL SAYILAR KÜMESİ sayıdır.

a Sayı Çeşitleri:
a ve b birer tamsayı olmak üzere ; ve b #
b 1) Çift ve tek tamsayılar n ∈ Z olmak üzere
0 şeklinde yazılan sayıların kümesidir. Ç = {..., -6, -4, -2, 0, 2, 4, 6, ... }
Rasyonel sayılar kümesi Q ile gösterilir. kümesinin elemanlarına çift tam sayılar denir.
Çift tamsayılar 2n ile gösterilir.
a 
Q=  , b ≠ 0vea, b ∈ Z  dir. T ={...,-5,-3,-1, 1,3,5,7, ...}
b 
kümesinin elemanlarına tek tamsayılar kümesi
denir. Tek tam sayılar genel olarak 2n-1 veya 
ÖRNEK 2n+1 ile gösterilir. Ç çift sayıları ve T tek
sayıları göstermek üzere,
5 126 − 1 13 − 17
, , ,4,−21, , ,... sayılarının T±T=Ç
8 25 3 12 19
her biri rasyonel sayıdır. T±Ç=T
2

DZÇ=Ç ÇÖZÜM
T.T =T a.b + 5
= c ⇒ a.b + 5 = 4c dir.
T.Ç=Ç 4
Ç.Ç=Ç dir. 4c çift olduğundan a.b + 5 = T +T olmalıdır.
n ∈ Z için T = T
+ n
Yani a.b çarpımı tektir. O halde a ve b tek
n olmalıdır. Doğru cevap D’dir.
Ç = Ç
 Bir çarpımın sonucu tek ise çarpanların
her biri tek sayıdır. 2) Pozitif ve Negatif Sayılar
 Bir çarpımın sonucu çift ise çarpanlardan Sıfırdan büyük sayılara pozitif sayılar, sıfırdan
en az biri çift sayıdır. küçük sayılara negatif sayılar denir.
Pozitif (+), Negatif (-) sayıların çarpımı 
ÖRNEKLER (+) . (+) = (+)
4 3 (+) - (- ) = (-)
1. 17 - 4 sayısının tek mi, çift mi olduğunu
(-) . (+) = (-)
inceleyiniz.
(-) . (-) = (+)
ÇÖZÜM şeklindedir.
17 = Tek, 43 = Çift sayı olduğundan
4
Bu kural bölme için de geçerlidir.
174-43 = T-Ç = Tek sayıdır. n bir tamsayı olmak üzere
2. 3n + 16 sayısı tek ise aşağıdakilerden (-)n n çift sayı ise sonuç pozitif
hangisi çift sayıdır?
A) 2n + 3 n tek sayı ise sonuç negatif
B) n2 + 4 a2n+1
> 0 ise a > 0
C) n + 5
2n+1
D) 2n - 3 a < 0 ise a < 0
E) 3n + 2 a2n
> 0 ise a nın işareti belli değildir.
ÇÖZÜM  ÖRNEKLER
3n + 16 tek sayı olduğundan 3n tek sayı olmak 1. (-2)3 = -8, (-2)4=16 dır.
zorundadır. O halde n de tektir.
(+2)3 = 8, (+2)4=16 dır.
Buna göre,
2. a2 . b < O , b4 . c3 > O
A) 2n + 3 = Ç + T = T
B) n2 + 4 = T + Ç = T a . c5 < O ise
C) n + 5 = T + T = Ç (doğru cevap) a, b, c nin işaretleri sırayla nedir?
D) 2n-3 = Ç-T = T
E)3n + 2 = T + Ç = T dir. A) (+, -, -) B) (+, -, +)
a.b + 5 D) (-, +, -) E) (-, -, +)
3. a, b, c tamsayı olmak üzere =c
4 ÇÖZÜM
için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a2, b < O => (+). b < O => b = (-)
A) a tek ise c çifttir.
C) (-, +, +)
B) b tek ise c çifttir.
b4, c3 > O
C) a ve b çifttir.
(+). c3 > O => c = (+)
D) a ve b tektir.
a . c < O => a . (+) < O => a = (-) dir.
E) c tek, b çifttir Cevap E dir.
3

3) Asal sayılar 2. a, b, c ardışık üç pozitif çift tamsayıdır.
1 ve kendisinden başka hiçbir sayıya (a − c)(b − c )
bölünemeyen 1 den büyük pozitif tamsayılara a < b < c için işleminin
asal sayı denir.
(c − b )
sonucu kaçtır?
2, 3, 5, 7,11,13,... kümesinin elemanları birer
asal sayıdır. A) 2 B) 1 C) -2 D) -4 E) -6

Çift olan tek asal sayı 2 dir. ÇÖZÜM

• 1 den başka pozitif ortak böleni olmayan a, b, c sayıları 2, 4, 6 olsun.
pozitif tam sayılara aralarında asal elenir. (2-6) (4-2) = (-41)2
Başka bir ifade ile birbirine oranlandığında en (6-4) 2
sade biçimde olan sayılardır.
Cevap : D şıkkıdır. 
ÖRNEK
"Ardışık tam sayılara dizi de denir."
5 ile 18 aralarında asaldır. 27 ile 32 aralarında 3 3 3 3
asaldır. 6 ile 28 aralarında asal değildir. 4, 7, 10, 13, ∧ 16, ... , 40
∧ ∧ ∧

4) Ardışık Sayılar ↕ ↕
Belirli bir kurala göre artan veya azalan ilk terim son terim
sayılara ardışık sayılar denir. Dizinin terim sayısı n olsun,
n bir tamsayı olmak üzere Son terim - ilk terim
Ardışık tam sayılar.. n -1, n, n +1 , n +2...... n= + 1 dir.
Artış sayısı
Ardışık tek tam sayılar... 2n -1 , 2n + 1 ,2n +3..
Dizinin terimler toplamı :
Ardışık tek ve çift sayılar arasındaki fark 2 dir.
(son terim + ilk terim). terim sayısı
Sayı adedi tek ise baştan ve sondan eşit
uzaklıktaki sayıya ortanca sayı denir. Toplam = ————————————— 
ÖRNEKLER 2
1. Ardışık 3 tek doğal sayının toplamı 57 ise dir.
bunların en büyüğü kaçtır?
A) 19 B) 21 C) 23 D) 25  ÖRNEKLER
ÇÖZÜM 1. 5, 8, 11, .., 41 dizinin terim sayısı kaçtır?
I. Yol: A) 11 B) 12 C) 13 D) 14 E) 16
Ardışık tek sayılar: ÇÖZÜM
(2n + 1) + (2n + 3) + (2n + 5) = 57 ise ilk terim = 5
6n + 9 = 57 6n = 48 Son terim = 41
n = 8 dir. En büyük tek sayı ise 2n + 5 = 2.8 + Artış sayısı = 8-5 = 3
5 = 21 dir.
Son terim - ilk terim
II. Yol: n = ----------------------------- +1
ilk ardışık tek sayıya x dersek ; Artış sayısı
x + (x + 2) + (x + 4) = 57 41 − 5 36
3x + 6 = 57 n= +1 = + 1 = 13 dür.
3x = 51 3 3
x = 17 dir. Cevap: C şıkkıdır.
En büyük tek sayı ise x + 4 = 17 + 4 = 21 dir.
Cevap: B şıkkıdır.
4

2. 35, 41, 47, ..., 239 dizisinin terim sayısı İŞLEM ÖNCELİĞİ
kaçtır?
Tüm sayı kümelerinde dört işlem yapılırken şu
A) 24 B) 28 C) 35 D) 42 E) 45 sıra takip edilir.
ÇÖZÜM 1) Parantez var ise önce parantez içindeki
işlemler yapılır.
ilk terim = 35
2) Çarpma ve bölme işlemi yapılır.
Son terim = 239
3) Toplama ve çıkarma işlemi yapılır.
Artış sayısı = 41 - 35 = 6
239 − 35 204
n= += + 1 = 35 dir.  ÖRNEKLER
6 6
1. 3 + (12-8:4):5 = ?
Cevap: C şıkkıdır.
3. 2 + 4 + 6 + 8 + ... + 110 = ? ÇÖZÜM
3 +
A) 2550 B) 2960 C) 3000 D) 3080 E) 3100
 8 10
ÇÖZÜM 12 − 4  : 5 = 3 + (12 − 2) : 5 = 3 + 5 = 3 + 2
 
110 − 2 dir.
n= + 1 = 55
2 2. 18 : 6-[2 (5-2)+ 12: 4]+ 1 =?
110 + 2.55 ÇÖZÜM
Toplam = = 56.55
2 3 - [ 2.3 + 3 ] + 1 = 3 - (9) + 1 = -5 dir.
= 3080 Eğer birden fazla çarpma veya bölme yan yana
Cevap: D şıkkıdır. ise mutlaka önceliği olan işlem parantez ile
belirtilmelidir.
1 + 3 + 5 + ... + 41
4. işleminin sonucu > ÖRNEK
2 + 4 + 6 + ...40
kaçtır? 24 : 6 . 2 -> anlamsız (24 : 6). 2 veya 24 : (6 .
2) şeklinde ise çözüm yapılır.
21 23 20 22 23
A) B) C) D) E)
20 20 21 21 22
SAYI BASAMAKLARI
ÇÖZÜM
Basamak : Bir sayıda rakamların yazıldığı
1 + 3 + 5 + ... + 41 için yerdir.
41 − 1 Basamak Değeri : Rakamların bulunduğu
n= + 1 = 21
2 basamak ile çarpılması ile elde edilen değerdir.
(41 + 1).21 Sayı Değeri : Her basamaktaki rakamın
Toplam = = 21.22 = 441 bulunduğu basamağa bağlı olmadan gösterdiği
2 değere denir.
2 + 4 + 6 + ... + 40 için
> ÖRNEK
40 − 2 581 7 sayısındaki rakamların sayı ve basamak
n= + 1 = 19 + 1 = 20
2 değerlerini bulunuz.
1 + 3 + 5 + ... + 41 41 441 21.21 21 Sayı Değerleri
= = = =
2 + 4 + 6 + ... + 40 40 420 21.21 20

Cevap: A şıkkıdır.
5

Basamak Değeri 3. Rakamları toplamı 11 olan iki basamaklı
bir sayının rakamları yer değiştirirse bu iki
basamaklı sayı 63 küçülüyor. Bu sayı kaçtır?
ÇÖZÜM
a+b =11
ab = ba + 63 => ab - ba = 63
Çözümleme:
 (10a + b)-(10b + a) = 63
Bir sayının çözümlenmesi basamak
 9(a-b) = 63
değerlerinin toplanması ile bulunur.
 a- b = 7
a + b=11 
ÖRNEK
a-b = 7
13045 sayısını çözümleyiniz. 1 3045
2a = 18
a=9 => 9 + b=11 b = 2 olur.
Bu sayı 92 dir.

TABAN ARİTMETİĞİ
13045 = 1.104 + 3.103 + 0.102 + 4.101 + 5.1
1) Herhangi bir tabandaki sayıyı onluk
dir.
tabana çevirmek:
Örneğin; iki basamaklı ab, sayısının, üç
Herhangi bir tabandaki sayıyı 10'luk tabana
basamaklı abc sayısının, dört basamaklı 4abcd
çevirirken, sayı ait olduğu tabana göre
sayısının çözümlenmesi aşağıdaki şekildedir. '
çözümlenir. Taban 1 'den büyük doğal sayıdır.
ab = 10a + b
abc = 100a + 10b + c
abcd = 1000a + 100b + 10c + d  ÖRNEK
(214)5 = 2.52 + 1.51 + 4.5° = 59 şeklinde
çevrilir.
> ÖRNEKLER
1. ab ve ba iki basamaklı sayılardır.
 ÖRNEK
ab - ba = 63 ise a - b kaçtır?
(231)a = 45 ise, a kaçtır?
ÇÖZÜM
ab = 10a + b
- ba = 10b + a ÇÖZÜM
ab - ba = 9a - 9b = 63
(231 )a = 45 -> 2.a2 + 3.a + 1 =45
9 (a-b) = 63
a- b = 7 dir. 2a2 + 3a - 44 = 0
2. Üç basamaklı aaa ve bbb sayılarının (2a+ 11) (a-4) = 0
toplamı 1443 ise a + b toplamı kaçtır?
11
ÇÖZÜM a= veya a = 4
2
aaa + bbb = 1443 2Taban 1 'den büyük doğal sayı olacağından
(100a + 10a + a) + (100b + 10b + b) = 1443 a = 4 tür.
111a + 111b =1443
111(a+b) =1443
 ÖRNEK
a + b = 13 tür.
(4x5)6 = 167 ise x kaçtır?
6

ÇÖZÜM ÇÖZÜM
2
4.6 + x.6 + 5.6° =167
144 + 6x + 5 = 167
6x =167-149
6x = 18 x = 3 olur.
2) Onluk tabandan başka bir tabana
çevirmek
Onluk tabandan başka bir tabana çevrilirken
Cevap: A'dır.
sayı o tabana bölünür. Eğer bölüm tabandan
büyük ise bu işleme tabandan küçük olana  ÖRNEK
kadar devam edilir. Sonra sırası ile en son 2 ve 5 sayı tabanı olmak üzere,
bölümden itibaren sondan başa doğru kalan
rakamlar yazılır. (2a)5 = (1011)2 olduğuna göre a kaçtır?
(1995/1)
Mesela,
A) O B) 1 C) 2 D) 3 E) 4
103 sayısı 7 lik tabanda

ÇÖZÜM
(2a)5=(1011)2 ⇒ a + 2.51 = 1 + 1.21 + 0.22+1.23
⇒ a + 10 = 1+2 + B
⇒ a + 10 = 11
⇒a=1
Cevap : B'dir.

3) Aynı tabandaki sayılarda dört işlem : 
ÖRNEK
Herhangi bir tabanda toplama, çıkarma ve
62 sayısının 4 lük tabandaki karşılığı nedir? çarpma 10'luk sisteme benzer şekilde yapılır.
A) (302)4 B) (313)4 C) (332)4 Bunları örneklerle gösterelim.
D) (301)4 E) (303)4  ÖRNEK
(312)5 + (434)5 toplamı 5 tabanında neye
eşittir?
ÇÖZÜM
ÇÖZÜM
(312)5
+ (434)5
(1301)5
Bu işlemi;
2 + 4 = 6 içinden bir 5 çıkartırsak kalan 1, elde
de 1, sonra 5 ler basamağındaki 1+3 = 4
topladık elde 1 i ilave edersek 5 yine 5
çıkartırsak kalan 0, elde 1 olur. 
ÖRNEK
Daha sonra 25 ler basamağındaki 3 + 4 = 7
41 sayısının ikilik tabandaki karşılığı nedir? topladık ve elde 1 i eklersek 8 olur. Yine 5 ten
A) (101001)2 B) (101101)2 C) (101010)2 büyük olduğundan 5 çıkartırsak kalan 3 ve elde
1 kalır, işlem tamamlanır.
D) (101011)2 E) (101100)2
7 

ÖRNEK 3.4 = 12 eldeki 1 ile 13 olur.
(43)5 - (14)5 işleminin sonucu beş tabanında 13'ün içinde 2 tane 5 olduğundan 13 - 2.5 = 3
nedir? kalan ve elde 2 olur.
ÇÖZÜM Toplama daha önceki örnekteki gibi yapılır.
(43)5
- (14)5  ÖRNEK
(24)5 (52)6 x (43)6 + (354)6 işleminin 6 tabanındaki
eşiti nedir?
3 den 4 çıkartılacağından beşler basamağındaki
4 sayısından 1 beşlik alınır ve 3 e eklenir. ÇÖZÜM
5 + 3 = 8 ve 8-4 = 4 olur. Önce çarpma işlemi yapılır. Çıkan sonuç ile
(354)6 sayısı toplanır.
Beşler basamağından 3 kalmıştır. 3-1=2 olur.
işlem biter. (52)6
x (43)6 
ÖRNEK 240
2 sayı tabanını göstermek üzere, (110)2-(11)2 + 332
farkı 2 tabanına göre kaçtır? (1 993/I)
(4000)6
A) 1010 B) 101 C) 11 D) 10 E) 1
(4000)6
+ (354)6
ÇÖZÜM
(4354)6
(110)2
Bölme işlemi: Herhangi bir tabandaki sayı
- (11)2 önce 10 luk tabana çevrilip sonra işlem yapılır.
Daha sonra ise istenilen tabana çevrilerek
(11)2
sonuç bulunur. Bölme işleminde bu yöntemi
0 dan 1 çıkartılacağından 2'ler basamağındaki kullanmak daha iyidir.
1 den 1 ikilik alınır.
2-1 = 1 ve 2'ler basamağında O kalır.
ÇÖZÜMLÜ SORULAR
Tekrar 22 basamağından bir ikilik alınır.
a, b , c pozitif tamsayılardır, a.b = 4, a.c = 12
2-1=1 Cevap C'dir.
ise a + b + c toplamının en küçük değeri
nedir? 
ÖRNEK A) 6 B) 8 C) 10 D) 12 E) 17
(43) x (31 )5 çarpma işleminin sonucu beş (1999/ÖSS)
tabanında neye eşittir?
ÇÖZÜM
a.b = 4 ve a.c = 12 olduğunda
ÇÖZÜM
a = 4, b = 1, c = 3 için a + b + c en küçük olur.
(43)5
a+b+c=4+1+3=8
x (31)5
Cevap: B'dir.
43
2. a, b, c pozitif gerçel (reel) sayılar olmak
+ 234 üzere,
(2433)5 a+b
ifadesindeki her sayı 3 ile çarpılırsa
1.3 = 3 ve 1.4 = 4 yazılır. c
3.3 = 9 ve 9-5 = 4 kalan 4 ve elde var 1 aşağıdakilerden hangisi elde edilir?
8

3a + b a + 3b a+b a +b+c
A) B) C) işleminin sonucu kaçtır?
c c 3c c
a+b 3a + 3b A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6
D) E)
c c (1997 / ÖSS)
ÇÖZÜM ÇÖZÜM
Her sayı 3 ile çarpılırsa 3a, 3b, 3c olur. Bu ise, 2a = 3b , a + c = 2b
3a + 3b 3(a + b) a + b ↓ ↓ ↓ ↓ ↓
= = dir.
3c 3c c 3 2 3 2 1
Cevap: D'dir. a = 3 b = 2 c = 1
a+b+c 3 + 2 +1
= =6
3. Üç basamaklı 4AB sayısı, iki basamaklı BA c 1
sayısının 13 katından 7 fazladır.
Cevap : E ‘dir.
Buna göre BA sayısı kaçtır?
A) 19 B) 25 C) 27 D) 29 E) 32
8
(1999/ÖSS) 6. a, b e Z+ ve a + = 12 olduğuna göre
b
a'nın alabileceği değerler toplamı kaçtır?
ÇÖZÜM A) 33 B) 29 C) 26 D) 20 E) 15
4AB = 13.(BA) + 7 (1997/ÖSS)
400 + 10A + B = 13 (10B + A) + 7 ÇÖZÜM
400 + 10A + B = 130B + 13A + 7 a ∈ Z+ olması için b nin 8 in bölenleri olması
393 = 129B + 3A olur. gerekir.

Bu eşitlik A = 2, B = 3 için sağlanır. b = 8 için a = 11

O halde BA = 32 olur. b = 4 için a = 10

Cevap: E'dir. b = 2 için a = 8
b = 1 için a = 4 dür.

4. Birbirinden farklı iki basamaklı pozitif dört a'nın alacağı değerler toplamı ise
tamsayının toplamı 326 dır. Bu sayılardan en 11 +10 + 8 + 4 = 33 olur.
büyüğü 98 olduğuna göre, en küçüğü en az
kaçtır? Cevap: A'dır.

A) 36 B) 35 C) 33 D) 32 E) 30
(1998/ÖSS) 7. a, b, c çift sayılar olduğuna göre
aşağıdakilerden hangisi her zaman çift
ÇÖZÜM sayıdır?
En küçük, en az olan sayıyı bulmak için diğer a+b+c b−c a.b.c
üç sayıyı en büyük seçmek gerekir. A) B) C)
2 2 2
En büyük sayı 98 ise diğer ikisi farklı
olacağından 97 ve 96 olur. 98 + 97 + 96 = 291 b+c a+b
D) E)
toplamdan çıkarırsak 326 - 291 = 35 bulunur. 2 2
Cevap: B'dir. (1997/ÖSS)
5. a, b, c birer doğal sayı ve 2a = 3b, a + c =
2b ise
9

ÇÖZÜM 10. a bir tamsayı olduğuna göre,
aşağıdakilerden hangisinin sonucu
a, b, c çift (4) ise,
kesinlikle çift sayıdır?
4+4+4 4 B) a2 + 1 C)a2 + a
A) = tek veya çift olabilir A)a-1
2 2
D) a² - 2a + 1 E) a3 (2001/ÖSS)
4−4 4
B) 4 + = 4 + tek veya çift olabilir
2 2
ÇÖZÜM
4.4.4. C seçeneğindeki a2,+ a = a.(a + 1) ardışık iki
C) kesinlikle çifttir.
2 sayının çarpımı olduğundan kesinlikle çift
sayıdır.
4+4 Ç
D) 4 − = Ç − tek veya çift olabilir Cevap: C'dir.
2 2
4+4 4
E) − 4 = − 4 tek veya çift olabilir 11. a, b pozitif tamsayılar ve — + b = 8
2 2
olduğuna göre
Cevap: C'dir.
4 a'nın alabileceği en büvük değer kaçtır?
8. Rakamları farklı üç basamaklı en büyük
pozitif tamsayı ile rakamları farklı üç A) 16 B) 20 C) 24 D) 28 E) 36
basamaklı üç basamaklı en küçük pozitif (1993/ÖSS)
tamsayının farkı kaçtır?
ÇÖZÜM
A) 774 B) 855 C) 885 D) 895 E) 989
a
(1996/ÖSS) / + b = 8 ise a = 4.(8-b) = 32 - 4b olur.
b
ÇÖZÜM
b = 1 yazarsak a en büyük olur.
En büyük: 987
a = 32 - 4.1 = 28 dir.
En küçük: 102
Cevap: D'dir.
987-102 = 885
12. 10 ve m sayı tabanını göstermek üzere;
Cevap: C'dir. (97)10 = (241)m olduğuna göre m kaçtır?
A) 9 B) 8 C) 7 D) 6 E) 5
9. x ve y birer pozitif tamsayı olmak üzere, (1997/ÖSS)
x > 3 ve 2x + 3y = 96 ise y'nin alabileceği en ÇÖZÜM
büyük değer kaçtır?
(241)m = 2.m2 + 4.m + 1
A) 29 B) 28 C) 26 D) 23 E) 22
2m2 + 4m + 1 = 97
(1995/ÖSS)
2m2 + 4m = 96
ÇÖZÜM
m2 + 2m = 48
2x
2x + 3y = 96. ise y = 32 - olur. m.(m+2) = 48
3
m = 6 olur.
3 x > 3 olduğundan x = 6 için
Cevap: D'dir.
2.6
y = 32- = 28 bulunur. 13. 4 sayı tabanını göstermek üzere; (213)4 x
3 (23)4 çarpma işleminin sonucu 4 tabanına
3 Cevap: B'dir. göre kaçtır?
A) 13231 B) 13221 C)13213
D)12321 E) 12231
10

ÇÖZÜM (12,12)5 = 2.5-1 + 2.50 + 1.51
(213)4 2 1
x (23)4 = + +2+5
5² 5
1311
+ 1032 2 1
(12231)4 = + +7
25 5
Cevap: E'dir.
7 28
= +7 = + 7 = 0,28 + 7 = 7,28
25 100
14. 2 ve 5 sayı tabanını göstermek üzere; Cevap: B şıkkıdır.
(2a)5 = (1011)2 olduğuna göre a kaçtır?
A) 0 B)1 C) 2 D) 3 E) 4 BÖLME İŞLEMİ – BÖLÜNEBİLME
(1995/ÖSS) OBEB, OKEK
BÖLME İŞLEMİ
ÇÖZÜM Her bölme işlemi
(2a)5 = 2.5 + a = 10 + a Bölünen | Bölen
3 2
(1011)2 = 1.3 + 0.2 + 1.2 + 1 = 11 - Bölüm
10 + a = 11 ise a = 1 olur. Kalan
Cevap : B'dir. şeklindedir.
15. 84 doğal sayısı 4 tabanına göre Bölünen = Bölen x Bölüm + Kalan
yazıldığında, kaç basamaklı bir sayı elde
edilir? eşitliği vardır.
A) 4 B) 5 C) 6 0)7 E) 8 A B
(2001/ÖSS) - C
ÇÖZÜM K
4 3 4 12 2 6
8 = (2 ) = 2 = (2 ) = 4 dır. 6 Yukarıdaki bölme işleminde
46 = 1.46 + 0.45 + 0.44 + 0.43 + 0.42 + 0.41 + O A = B.C + K ve K < B dir.
= (1000000)4 K = O ise A ; B ye tam bölünür denir.
6
olduğundan 4 sayısı 7 basamaklıdır.
Cevap: D'dir. ÖRNEK
A 7
16. (12,12)5 sayısının 10 luk tabandaki eşiti - 3x
aşağıda-kilerden hangisidir? 2x-1
A) 7,42 B) 7,28 C) 6,32 D) 6,28 E) 5,42 Yukarıdaki bölme işlemine göre, A’nın
alabileceği en büyük değeri kaçtır?
A) 22 B) 45 C) 54 D) 68 E) 72
ÇÖZÜM
Kalan daima bölenden küçük olacağı için 2x -
1 < 7 olmalıdır. Bu durumda x in en büyük
değeri 3 olur.
A = 7.3x + (2x - 1) ise A = 7.9 + 5 = 68 olur.
Cevap: D'dir.
11

BÖLÜNEBİLME KURALLARI Son iki basamağı, yani 74'ü 4'e bölersek kalan
2 olacağından 63874 sayısının da 4 ile
2 ile bölünebilme
bölümünden kalan 2 olur.
Birler basamağı çift olan doğal sayılar 2 ile
74 4
tam bölünür.
- 18
2 
ÖRNEK
5 ile bölünebilme
18, 1984, 536, gibi sayılar 2 ile tam bölünür.
Birler basamağında O veya 5 olan sayılar 5 ile
Birler basamağı tek olan sayıların 2 ile
tam bölünür.
bölümünden kalan 1 dir.

ÖRNEK 
ÖRNEK
1990, 1005, 320, 500 gibi sayılar 5 ile tam
397, 95, 1999 gibi sayılar tek olduğu için 2 ile
bölünür.
bölümünden kalan 1 dir.
Bir sayının 5 e bölümünden kalan bu sayının
3 ile bölünebilme
birler basamağındaki rakamın 5 e bölümünden
Rakamları toplamı 3'ün katı olan sayılar 3 ile kalana eşittir.
tam bölünür.
ÖRNEK 
ÖRNEK
12798 sayısının 5 ile bölümünden kalan: 8
583428 sayısı 3 e tam bölünür. Çünkü bu sayısının 5 e bölümünden kalan 3 olduğundan
sayının rakamları toplamı 5 + 8 + 3 + 4 + 2 + 8 12798 sayısının da 5 e bölümden kalan 3 tür.
= 30 dur.
6 ile bölünebilme
30 ise, 3 ün 10 katıdır.
Bir doğal sayı hem 2 ye hem de 3 e tam olarak
Bir sayının 3 e bölümünden kalan, o sayının bölünürse 6 ya tam bölünür.
rakamları toplamının 3 e bölümünden kalana
ÖRNEK
eşittir.
46722, 816, 1512 sayıları 2 ve 3 e tam
bölündüğü için 6 ile de tam bölünür. 
ÖRNEK
8 ile bölünebilme
4729532 sayısının 3 ile bölümünden kalanı
Son üç basamakta bulunan sayının 8 in katı
bulalım: 4 + 7 + 2 + 9 + 5 + 3 + 2 = 32 olur. 32
olması gerekir.
nin 3 e bölümünden kalan 2 dir.
ÖRNEK
Dolayısıyla 4729532 sayısının da 3 ile
bölümünden kalan 2 olur. 23000, 452562016 ; 8 ile tam bölünür.
4 ile bölünebilme Bir sayının 8 ile bölümünden kalan ise son üç
basamağın 8 ile bölümünden kalandır.
Son iki basamakta bulunan sayının 4 ün katı
olması gerekir. ÖRNEK
1035213 sayısının 8 ile bölümünden kalan: 
ÖRNEK 213 8
1200, 22352, 1412 ; 4 ile tam bölünür. - 16 26
Bir sayının 4 ile bölümünden kalan ise, son iki 53
basamağın 4 e bölümünden kalana eşittir.
- 48 
ÖRNEK
5 olduğundan kalan 5 olur.
63874 sayısının 4 ile bölümünden kalanı
bulalım:
12

9 ile bölünebilme NOT: Bir sayı aralarında asal iki sayı ile ayrı
ayrı tam bölünürse, bunların çarpımları ile de
Rakamları toplamı 9 un katı olan sayılar 9 ile
tam olarak bölünür.
tam bölünür.
15 18 24 30 45 

ÖRNEK ∩ ∩ ∩ ∩ ∩

35172 sayısı 9 ile tam bölünür. Çünkü 3+ 5 + 1 3 5 2 9 3 8 3 10 5 9 gibi
+7 + 2 = 18dir. 18 ise 9 un 2 katıdır.
Bir sayının 9 a bölümünden kalan o sayının ÖRNEK
rakamları toplamının 9 a bölümünden kalana
1a4b sayısı 15 ile tam bölünen tek bir sayı ise
eşittir.
an alacağı değerler toplamı kaçtır? 

ÖRNEK
ÇÖZÜM
284617821 sayısının 9 a bölümünden kalanı
Bir sayının 15 ile tam bölünebilmesi için
bulmak için önce rakamlarını toplayalım.
aralarını asal çarpanları 3 ve 5 ile tam
2 + 8 + 4 + 6 + 1+7 + 8 + 2 + 1= 39 bulunur ve bölünmesi gerekir.
39’unda 9 a bölümünden kalan 3 tür. O halde
5 ile bölünmesi için b; 0 veya 5 olmalıdır. Sayı
bu sayının da 9 a bölümünden kalan 3 tür.
tek sayı olduğundan b=5 olur.
1a45 sayısının 3 e tam bölünebilmesi için
10 ile bölünebilme
1+a + 4 + 5 = 3k(3 ün katı) olmalıdır.
Birler basamağındaki rakamı sıfır olan her sayı
a + 10 = 3k için a = 2, 5, 8 olabilir.
10 ile tam bölünür.
a nın değerleri toplamı ise: 2 + 5 + 8 = 15 olur.
Bir A sayısının X e bölümünden kalan M, 
ÖRNEK
başka bir B sayısının X e bölümünden kalan N
580, 7200, 1350 ... gibi sayılar 10 ile tam olsun.
bolünü
• A . B nin X e bölümünden kalan M . N
Bir sayının 10a bölümünden kalan, o sayının
• A + B nin X e bölümünden kalan M + N olur.
birli basamağındaki rakama eşittir.
Eğer M. N ve M + N, X ten küçük değil ise bu
değerler X e tekrar bölünerek kalan bulunur.
ÖRNEK
ÖRNEK
5397 sayısının 10 ile bölümünden kalan 7 dir.
Bir A sayısının 18 ile bölümünden kalan 8 ve
1999 sayısının 10 ile bölümünden kalan 9 dur.
başka bir B sayısının 18 ile bölümünden kalan
11 ile bölünebilme 7 ise, A . B sayısının 18 ile bölümünden kalan
Sayının rakamları soldan başlayarak birer kaçtır?
atlayarak toplanır. Sonra toplanmayanlar ÇÖZÜM
toplanır. Bu iki toplam arasındaki fark 11'in
A sayısının 18 ile bölümünden kalan : 8
katı ise tam bölünür.
B sayısının 18 ile bölümünden kalan : 7
2 1 8 7 6 5 8
(A . B) nin 18 ile bölümünden kalan : 8.7 = 56
↓ ↓ ↓ ↓
56 nın 18 ile bölümünden kalan : 2 dir.
2 8 6 8
O halde, A.B nin 18 ile bölümünden kalan 2
(2+ 8 + 6 +8)-(1 +7 +5) = 24-13 = 11
dir.
olduğunda 2187658 sayısı 11 ile tam bölünür.
13

504 2 504 = 23.32.71
Asal Çarpanlara Ayırma 252 2
Bir sayının, en küçük asal sayıdan başlayarak 126 2
asal sayılara bölünerek 1 kalana kadar devam
63 3
eden bölme işlemine bu sayıyı asal
çarpanlarına ayırma denir. 21 3 
ÖRNEK 1 7
120 sayısını asal çarpanlarına ayıralım. Sayının
120 = 2 . 3. 5 1) Pozitif bölenleri sayısı
120 2 = (3 + 1) (2 + 1) (1 + 1) = 4.3.2=24 tanedir.
2) Tüm tamsayı bölenleri sayısı
60 2
= 2(3 + 1) (2 + 1) (1 + 1) = 2.24 = 48
30 2 3. Asal olmayan pozitif bölenleri sayısı
15 3 = (3 + 1)(2 + 1)(1 +1)-3 = 24-3 = 21
4. Asal olmayan tüm bölenleri sayısı
5 5
= 2(3 + 1) (2 + 1) (1 + 1) - 3 = 48 - 3 = 45
1 5. Pozitif bölenleri toplamı
Bir Doğal Sayının Tam Bölenleri 1 − 2 4 1 − 3 3 1 − 7²
. . = 1560
Bir doğal sayının tam bölenlerini bulmak için 1− 2 1− 3 1− 7
önce asal çarpanlarına ayrılır. 6) Tüm tamsayı bölenleri toplamı = 0
A sayısı A = ax. by. cz şeklinde asal 7) Asal olmayan tamsayı bölenleri toplamı
çarpanlarına ayrılmış olsun.
= -(2+ 3+ 7) =-12
1. A nın pozitif tamsayı bölenleri sayısı :
(x + 1)(y + 1)(z + 1)dir.
Ortak Katların En Küçüğü (OKEK)
2. A nın tüm bölenleri sayısı :
iki ya da daha fazla doğal sayının ortak katı
2(x + 1) (y + 1) (z + 1) olan doğal sayılardan en küçüğüne, bu
3. A nın asal olmayan pozitif bölenleri sayısı: sayıların ortak katlarının en küçüğü (OKEK)
denir.
(x + 1)(y + 1)(z + 1)-3
4. A nın asal olmayan tüm bölenleri sayısı:
Ortak Bölenlerin En Büyüğü (OBEB)
2(x + 1)(y+1)(z + 1)-3
iki ya da daha fazla doğal sayının her birini
5. A nın pozitif tamsayı bölenleri toplamı: tam bölen sayıların en büyüğüne. bu sayıların
1 − a x +1 1 − b y +1 1 − c 2 +1 ortak bölenlerinin en büyüğü (OBEB) denir.
. .
1− a 1− b 1− c
6. A nın tüm bölenleri toplamı : 0 dır. ÖRNEK
7. A nın asal olmayan tamsayı bölenleri 40 ve 180 sayılarının OBEB ve OKEK'ini
toplamı -(a + b + c) dir. bulunuz.
ÖRNEK
504 sayısını inceleyelim.
Önce sayı asal çarpanlarına ayrılır.
14

ÇÖZÜM FAKTÖRİYEL KAVRAMI
40 180 2* 1 den n ye dek doğal sayıların çarpımına n
20 90 2* faktöriyel denir ve n! biçiminde gösterilir.
10 45 2 n! = 1.2.3. ... n dir.
5 45 3 0! = 1 olarak tanımlanır.
5 15 3
1! = 1
5 5 5*
2! = 2.1 =2
1 1
3! = 3.2.1 = 6

şeklinde 1 den fazla doğal sayılar çarpanlara 4! = 4.3.2.1 = 24
ayrılabilir. 5! = 5.4.3.2.1 =120
iki sayının ortak bölenlerinin yanına (*) işareti 6! = 6.5.4.3.2.1 = 6.5!
konmuştur.
5!
OBEB = yanında (*) işareti bulunan sayıların
çarpımı OBEB (40, 180) = 22.5 = 20 OKEK 7! = 7.6! = 7.6.5! şeklinde yazılabildiği
(40, 180) = 23. 32. 5 = 360 kolayca görülür,

1) A ve B aralarında asal iki doğal sayı ise n! = n(n-1)!
OKEK (A, B) = A.B dir. = n(n-1). (n-2)! dir.
2) A ve B doğal sayıları için A < B ise OBEB
(A, B) < A < B < OKEK (A, B) dir.
ÖRNEK
3) A ve B doğal sayıları için
8! - 7! = 8.7! - 7! = 7! [8-1] = 7
A. B = OBEB (A, B). OKEK (A, B) dir. 7! + 8! 7! + 8.7! 7![1 +8] 9
4) Karşımıza çıkan OBEB ve OKEK
sorularında küçük parçalardan büyük parçalar
oluşturuluyorsa OKEK; büyükten eşit ve ÖRNEK
küçük parçalar oluşturuluyorsa OBEB 9! +10! sayısı aşağıdakilerden hangisine tam
kullanılır. olarak bölünemez?
A) 15 B) 24 C) 26 D) 44 E) 72 
ÖRNEK (ÖSS-2000)
iki doğal sayının OKEK i 168, OBEB i 7 dir. ÇÖZÜM
Bu sayılardan biri 56 ise, diğer sayı kaçtır?
9! + 10! = 9! + 10.9! = (1 + 10).9! = 11.9!
= 11.9.8.7.6.5.4.3.2.1 sayısında 15 = (5.3);
ÇÖZÜM
24 = (8.3); 44 = (11.4) ve 72 = (9.8) çarpanları
Diğer sayı x olsun. vardır.
x . 56 = OBEB (56, x) . OKEK (56, x) Yani bu sayılara tam bölünür.
x. 56 = 7.168 26 = 13.2 ve sayıda 13 çarpanı olmadığından
x = 7.3 26 ile tam bölünemez.

x = 21 bulunur.
ÖRNEK 33! = A.2n
A ve n doğal sayılar olmak üzere n sayısı en
fazla kaçtır?
A) 16 B) 23 C) 31 D) 32 E) 41
15

ÇÖZÜM 2a4
33! içindeki 2 çarpanları sorulduğundan; ↓ 2a9
0 bu sayı 2 ile bölünmez.
3
6
9
O halde a'nın alacağı değerler toplamı = 18
olur. Cevap: E

Cevap: C 2. 4A6B sayısı 15 ile kalansız bölünebilen dört
basamaklı bir sayıdır. Bu sayıda A'nın
alabileceği değerler toplamı kaçtır? 
ÖRNEK A) 20 B) 22 C) 26 D) 33 E) 34
38! sayısının sonunda kaç tane sıfır rakamı (1998/ÖSS)
vardır?
ÇÖZÜM
A) 7 B) 8 C) 9 D) 10 E) 11
4A6B sayısının 15'e bölünebilmesi için 3 ve
5'e bölünebilmesi gerekir. O halde B = O veya
ÇÖZÜM B = 5 dir.

38! = A.10n şeklinde yazılırsa n tane sıfır 4A60 4A65
vardır. ↓ ↓
2 0
38! içindeki 10 çarpanlarını bulmak için 2 ve 5 5 3
çarpanlarına bakılır. 5 çarpanı daha az 8 6
olduğundan 5 çarpanına bakmak yeterlidir. 9
38 5 O halde A nın alacağı değerler toplamı : 33
7 5 olur. Cevap: D

1
3.

N = 7+1 =8 K L
.. 5

8 tane sıfır rakamı vardır. Cevap: B 2
L M 
ÖRNEKLER .. 4
1. Üç basamaklı 2ab sayısı 6 ile kalansız 3
bölünebilmektedir. Aynı sayı 5 ile Yukarıdaki bölme işlemlerinde K, L, M
bölündüğünde kalan 4 olduğuna göre a'nın harfleri bire pozitif tamsayıyı göstermektedir.
alabileceği değerler toplamı kaçtır? K + L + M − 20
Buna göre işleminin
A) 12 B) 15 C) 16 D) 17 E) 18 5M
ÇÖZÜM sonucu kaçtır?
2ab sayısının 5'e bölümünden kalan 4 ise b = 4 A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 E)7
veya b = 9 dur. Bu sayının 6 ile bölünebilmesi (1998-ÖSS)
için 2 ve 3'e tam bölünebilmesi gerekir.
16

ÇÖZÜM Yukarıdaki bölme işlemlerine göre L kaçtır?
A) O B)1 C) 3 D) 4 E) 7
K = 5L + 2
L = 4M + 3⇒K = 5(4M + 3) +2 (1997-ÖSS)
K = 20M + 17
K + L+M-20 = 20M + 17 + 4M + 3 + M-20=5 ÇÖZÜM
5M 5M K = 7M + 3
olur. K + 4 = 7(M+1) + L
Cevap: C 7M + 3 + 4 = 7M+ 7 + L
4. Rakamları birbirinden farklı olan üç 7=7+L
basamak! En büvük doğal sayı aşağıda-
kilerden hangisi ile kalansız bölünebilir? O = L olur.
A) 11 B) 9 C) 6 D) 4 E) 3 Cevap: A
(1997-ÖSS)
ÇÖZÜM 7. İki doğal sayıdan biri diğerine bölün-
düğünde bölüm 12, kalan 8'dir. Bölünen,
Bu şarta uyan sayı 987 dir. Rakamları toplamı, bölen ve bölüm toplamı 189 olduğuna göre
9 + 8 + 7 = 24, 3'ün katı olduğuna göre bu sayı bölen sayı kaçtır?
3 ile tam bölünür.
A) 11 B) 12 C) 13 D) 14 E) 15
Cevap: E
(1997-ÖSS)
5. Rakamları birbirinden farklı beş basamaklı
28A9B sayısının 9 ile bölümünden kalan 7, ÇÖZÜM
aynı sayının 5 ile bölümünden kalan ise 1 dir. A B
A ≠0 olduğuna göre, A - B farkı kaçtır? .. 12
A) 6 B) 5 C) 4 D) 3 E) 2 8
(2001/ÖSS) İse A = 12B +8
ÇÖZÜM A + B + 12 = 189
A + B = 177
28A9B sayısının 5 ile bölümünden kalan 1 ise
B = 1 veya B = 6 dır. Bu iki eşitlik çözülürse, B = 13 olur.
28A96 sayısının 9 ile bölümünden kalanın 7 Cevap : C
olması için A = O,
28A91 sayısının 9 ile bölümünden kalanın 7 8. Dört basamaklı ABCD sayısı, üç basamaklı
olması için A = 5 dir. ABC sayısına bölündüğünde bölüm ile kalanın
A ≠0 olduğundan A = 5 alınır. toplamı 18 olduğuna göre, D rakamı kaçtır?
A-B = 5-1=4 tür. A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 E) 8
Cevap: C (1999-ÖSS)
6. ÇÖZÜM
K 7 ABCD ABC
.. M .. 10
3 D
10 + D = 18 olduğundan
K+4 M+1
D = 8 olur.
.. 7
Cevap : D
L
17

9. Bir bölme işleminde bölünen ve bölenin 12. 102 ile 353 arasında bulunan ve 5 ile
toplamı 83, bölüm 9, kalan 3 olduğuna göre kalansız bölünebilen sayıların toplamı
bölen kaçtır? kaçtır?
A)9875 B)10100 C)10350
A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9
D)11250 E)11375
(1996-ÖSS)
ÇÖZÜM
ÇÖZÜM
105, 110, 115, ... ,350 olur.
A B
Sayıların toplamı;
.. 9 5(21 + 22 + 23 + ... +70) = ?
3 Cevap : E
A = 9B + 3 13. Üç basamaklı 84a sayısının 6 ile
kalansız bölünebilmesi için a kaç tane farklı
A + B = 83
değer alabilir?
Bu iki denklem çözülürse B = 8 bulunur.
A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1
Cevap: D
ÇÖZÜM
10. Ortak katların en küçüğü 30 olan farklı
Sayının 6 ile bölünebilmesi için 2 ve 3'e
iki sayının toplamı en çok kaçtır?
bölünmesi gerekir. Bunun için a = O, 2, 4, 6, 8
A) 55 B) 45 C) 33 D) 31 E) 17 olmalıdır.
(1996-ÖSS) 840, 842, 844, 846, 848
ÇÖZÜM Bu sayılardan 840 ve 846, 6 ile bölünebilir.
Sayılardan büyük olanı OKEK'e yani 30'a Cevap: D
eşittir. Küçük olan ise 30'u bölen en büyük
14. Toplamları 621 olan iki pozitif tamsayıdan
sayıdır. Yani 15'dir.
büyüğü küçüğüne bölündüğünde bölüm 16,
30 + 15 = 45 olur. kalan ise 9 dur. Buna göre büyük sayı kaçtır?
Cevap: B A) 570 B) 575 C) 580 D) 585 E) 590
11. (1995-ÖSS)
K L ÇÖZÜM
.. A B
M+1
.. 16
3
9
Yukarıdaki bölme işlemine göre L nin K ve A=16B + 9
M türünden değeri aşağıdakilerden A + B = 621
hangisidir? Bu iki denklem çözülürse A = 585 olur.
Cevap: D
K −3 K K − ( M + 1)
A) B) − 3 C) 15. x, y, z sıfırdan farklı pozitif birer tamsayı
M +1 M +1 3
ve
D) K − M + 2 E) K + M − 2
x Y y Z
(1996-ÖSS)
.. 4 .. 3
ÇÖZÜM
9 1
K=L(M + 1) + 3
olduğuna göre x'in z türünden değeri
K-3 = L(M + 1 aşağıdakilerden hangisidir?
K −3 A)12z+7 B)11z+3 C) 6z+3
= L olur. Cevap: A D)4z+1 E) 3z+2 (1995-ÖSS)
M +1
18

ÇÖZÜM ÇÖZÜM
x = 4y + 3 y = 3z + 1 x 3 a 8
=> x = 4 (3z + 1) + 3 => x = 12z + 7 .. a .. b
Cevap: A 1 2
+
16. a, b e N olmak üzere, a sayısı 7 ile x = 3a + 1 => x = 3(8b + 2) + 1
bölündüğünde, bölüm 2b - 3, kalan 2'dir. a
a = 8b + 2 24b + 7
sayısı 5 ile bölündüğünde, bölüm 15, kalan b-3
olduğuna göre a sayısı kaçtır? ↓ ↓
A) 67 B) 72 C) 73 D) 76 E) 79 kalan kalan
(1995-ÖYS) ↓ ↓
ÇÖZÜM 0 + 7=7
a 7 a 5 Cevap: C
.. 2b-3 .. 15 19. Beş basamaklı 561 ab sayısı 30 ile
2 b-3 bölünebildiğine göre, a yerine gelebilecek en
büyük rakam kaçtır?
a = 7(2b-3)+2
A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9
a = 5.15+b-3
(1994-ÖSS)
=>14b-19 = 75 + b - 3
ÇÖZÜM
b = 7 ve
30 ile bölünebilmesi için 5 ve 6'ya tam
a = 79 olur. bölünebilmesi gerekir. 5 ile bölünebilmesi için
Cevap: E b = 0 veya b = 5 olur.

17. Üç basamaklı 9KM sayısı iki basamaklı 561 a0 561a5
KM sayısının 31 katıdır. Buna göre K + M ↓ Bu sayı 6 ile bölünmez.
toplamı kaçtır? 0
3
A) 2 B) 3 C) 5 D) 6 E) 9 6
(ÖSS-2000) 9
a = 9 olur.
ÇÖZÜM
(9KM) = 31 .(KM) dir. Çözümlersek;
20. ab iki basamaklı bir sayı ve a * b olmak
900 + 10K + M = 31.(10K + M) => üzere, ab | a+b 5
900 + 10K + M = 310K + 31M => olduğuna göre a2 + b2 - 2ab ifadesinin değeri
900 = 310K + 31M - 10K - M => kaçtır?
900 = 300K + SOM =>30 (10K + M) = 900 => A) 36 B) 16 C) 9 D) 4 E) 1

900 (1994-ÖSS)
10K + M = (KM) = = 30 dur.
30 ÇÖZÜM
(KM) = 30 ise K + M = 3 + O = 3 tür. ab = 5 (a + b) + 4
10a + b = 5a + 5b + 4
Cevap: B 5a = 4b + 4
18. Bir x doğal sayısı 3'e bölündüğünde ↓ ↓
bölüm a, kalan 1'dir. a sayısı 8'e bölündüğünde 8 9
ise kalan 2'dir. Buna göre x doğal sayısı 24'e a2 - 2ab + b2 = (a - b)2
bölündüğünde kalan kaçtır? = (8 - 9)2 = 1
A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9 Cevap : E
19

21. a) BASİT KESİR
A B C B Payı paydasından küçük olan kesire
(işaretine bakılmaksızın) basit kesir denir.
.. 4 .. 5
2 1 a
kesrinde lal < lbl dır.
b
Yukarıdaki bölme işlemlerine göre C nin A
türünden ifadesi nedir? ÖRNEK
5A + 6 5A − 6 5A −1 5 21 1 7
A) B) C) ,− ,0, , gibi.
4 4 3 7 85 2 24
4A + 6 b) BİLEŞİK KESİR
D) E) 5A (1993-ÖSS)
4 İşaretine bakılmaksızın payı paydasından
ÇÖZÜM büyük veya payı paydasına eşit olan kesirlere
bileşik kesir denir.
A−2
A = 4B + 2 => B = a
4 kesrinde |a| ≥ |b| dir.
C = 5B+1 b
A−2 5A − 6 ÖRNEK
C=5( )+1 => C =
4 4
Cevap: B
15 7 11
22. Toplamları 26 olan a ve b pozitif ,−10, , ,1 gibi.
tamsayılarının en küçük ortak katı 105 tir. 12 2 5
Buna göre, |a - b| kaçtır? c) TAMSAYILI KESİR
A) 12 B) 13 C) 14 D) 15 E) 16 Sıfır hariç bir tam sayı ve basit kesir ile birlikte
yazılan kesir sayılarına tam sayılı kesir denir.
(ÖSS-2000)
b b b b
a = a + veya − a = a − gibi.
c c c c
ÇÖZÜM
ÖRNEK
a + b= 26 ve OKEK (a, b) = 105 olduğuna göre
bu koşula uyan a ve b sayıları a = 21 , b = 5 tir. 2 14 3
− 3 ,−2 ,15 gibi.
|a-b| = |21-5| = 16 dır. 5 29 4
Cevap: E RASYONEL SAYILARDA DÖRT İŞLEM
1) Toplama - Çıkarma
Öncelikle paydalar eşit değil ise eşitlenir.
TANIM : Sonra paylar arasında işlem yapılır. Payda
a ortak olarak aynen yazılır.
a, b e Z ve b ≠ 0 olmak üzere biçiminde
b
yazılabilen sayılara rasyonel sayı denir ve Q ile
gösterilir. ÖRNEK
a  a c a c a.d + b.c
Q=  : a, b ∈ Z , b ≠ 0 olur. , ∈ Qiçin + =
b  b d b d b.d
a ya rasyonel sayının payı, b ye ise paydası ÖRNEK
adı verilir.
8 2 8 2 24 + 10 34
ÖRNEK − + + = =
5 3 5 3 15 15
18 3 5 142
− ,−1,0,2, , gibi (5) (5)
23, 2 11 15
(6)
20

2. Çarpma b) Paydalar eşitlenirse payı büyük olan kesir
daha büyüktür.
Paylar çarpılıp paya, paydalar çarpılıp paydaya
yazılır. ÖRNEK
a c a.c 7 9 11
.. = < < gibi.
b d b.d 17 12 12 
ÖRNEK 2. Fark Metodu
5 7 5.7 35 11 Pay ile payda arasındaki fark eşit ise;
. = = =1
7 3 8.3 24 24 a) Basit kesirlerde payı küçük olan kesir daha
küçüktür.
3. Bölme
b) Bileşik kesirlerde payı küçük olan kesir
Birinci kesir aynen yazılır, ikinci kesir ters
daha büyüktür.
çevrilip çarpma işlemi yapılır.
ÖRNEK
a
b = a : c = a . d = a.d 23 30 32
< < gibi.
c b d b c b.c 28 35 37
d veya
ÖRNEK 24 18 15
< < gibi.
3 1 3 13 3 4 3 1 3 21 15 12
: (3 + ) = : = . = . =
8 4 8 4 8 13 2 13 26 3. Ondalık Sayıya Çevirme Metodu :
Rasyonel sayılar, ondalık sayıya çevrilip sonra
sıralama yapılabilir.
MERDİVENLİ İŞLEMLER
Merdivenli kesirlerde önce ana kesir çizgisi ÖRNEK
belirlenir. En üst ve en alt noktalardan ana 4 7
kesir çizgisine yaklaşarak işlem yapılır. ve i sıralayalım.
8 8
ÖRNEK
4 7
= 0,5 ve = 0,875 ise
8 8
4 7
< olur.
8 8
ÖRNEK
11 3 2
RASYONEL SAYILARDA SIRALAMA a=− , b = − , c = − , ise
15 5 3
Aşağıdaki yöntemler pozitif rasyonel sayılarda a, b, c yi sıralayınız.
sıralama için geçerlidir, negatif rasyonel
sayılar sıralanırken önce pozitifmiş gibi ÇÖZÜM
sıralanıp sonra yön değiştirir. Paydalarını eşitlersek
1) Eşitleme Metodu
11 9 10
a) Paylar eşitlenirse paydası küçük olan kesir a=− , b=− , c = − , olur.
15 15 15
daha büyüktür.
Sonra pozitif gibi sıralayalım. 
ÖRNEK
9 10 11
16 6 6 < <
< < gibi. 15 55 15
17 13 10
21

daha sonra da yön değiştirelim (negatif
işaretlerde)
11 10 9
− <− <− olduğundan
15 15 15
a < c < b olur.
1 1 1
ARADA OLMA 43,527 = 4.10 + 3.1 + 5. +2 +7
10 100 1000
iki rasyonel sayı arasında çok sayıda (sınırsız
şeklinde çözümlenir.
sayıda) rasyonel sayı vardır. Ancak bu sayılar
sayı eksenini tamamen doldurmaz. Çünkü sayı Bir ondalık kesrin, kesir kısmının sonuna
doğrusunda görüntüsü olduğu halde rasyonel yazılacak sıfırlar bu ondalık kesrin değerini
olmayan sayılar vardır. İçin değiştirmez.
a c ÖRNEK
ve ∈ Q
b d 5,28 = 5,280 = 5,2800 ... gibi.
a 1 a c c
< ( + )< olacak biçimde en az bir
b 2 b d d ONDALIK SAYILARDA DÖRT İŞLEM
rasyonel sayı vardır.
1) Toplama-Çıkarma :
bir rasyonel sayı vardır.
Virgüller alt alta gelecek biçimde yazılır ve
ÖRNEK işlem yapılır. Sonuç aynı basamaktan (hizadan)
virgülle ayrılır.
2 x 28
< < koşulunu sağlayan kaç tane x ÖRNEK
3 36 36
doğal sayısı vardır? 13,876 23,472
ÇÖZÜM + 5,650 - 22,857
Paydalarını 36 da eşitlersek 19,526 0,615
24 x 28 gibi.
< < olur.
36 36 36
x yerine 25, 26, 27 olmak üzere 3 tane doğal 2) Çarpma :
sayı yazılabilir.
Virgül yokmuş gibi işlem yapılır. Sonuç; her
iki çarpanın virgülden sonraki kısımlarının
basamak sayısının toplamı kadar sağdan sola
ONDALIK SAYILAR
doğru virgülle ayrılır.
Tanım : Paydası 10 un kuvvetleri biçiminde
olan (veya bu şekle getirilebilen) kesirlere
ondalık kesir denir. Bir ondalık kesrin ÖRNEK
virgülden önceki kısmına tam kısmı, virgülden
15,47 5,8
sonraki kısmına kesir kısmı denir.
x 3,6 x 3,2
Ondalık Kesirlerde Çözümleme
9282 116
Bir ondalık kesri basamak değerlerinin toplamı
biçiminde ifade etmeye ondalık kesri + 4641 + 174
çözümleme denir.
55,692 18,56
ÖRNEK
43,527 sayısını çözümleyelim :
3) Bölme
Pay ve paydadaki sayılar virgülden kurtarılır.
Yani 10 un katları ile genişletilip sadeleştirilir.
22 

ÖRNEK ÖRNEK
0,014 0,014.1000 14 2 1 4 6
= = = = , sayılarının OKEK’ini ve OBEB’ini
0,7 0,7.1000 700 100 50 5 7
bulunuz.
6,4 640 80
= = = 80 gibi. ÇÖZÜM
0,08 8 1
4 6 OKEK (4,6) 12
OKEK ( , )= = = 12
5 7 OBEB(5,7) 1
DEVİRLİ ONDALIK SAYI
Ondalık biçimde yazılan bir rasyonel sayının 4 6 OBEB(4.7,5.6) 2
OBEB ( , )= = olur.
ondalık kısmındaki rakamlar belli bir biçimde 5 7 OKEK (5,7) 35
tekrarlanıyor ise bu sayıya devirli ondalık sayı
denir ve devreden kısmın üzerine (-) işareti
konur. ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER 
ÖRNEK
1 1 1 1 1
 −  −  − +  işleminin sonucu
7 3 4  4 5 3
0,7777 ... = 0,7 =
9 nedir?
Her rasyonel sayı devirli bir ondalık sayı ÇÖZÜM
biçiminde, her devirli ondalık sayı rasyonel
sayı biçiminde yazılabilir. 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
 − − − + = − − + −
3 4  4 5 3 3 4 4 5 3
DEVİRLİ SAYININ RASYONEL SAYI 2 1 − 10 + 4 − 6 3
=- + = = =−
BİÇİMİNDE YAZILMASI 4 5 20 20 10
Devirli bir ondalık sayıyı rasyonel sayıya şu Cevap:C
şekilde çeviririz.
(Sayının Tamamı)-(Devretmeyen Kısım)
Devirli sayı = --------------------------------------------------- 11 − x
Virgülden sonra devreden rakam kadar 9, 2. pozitif kesri bileşik bir kesir ise x
devretmeyen rakam kadar 0 5
in alabileceği doğal sayı değerlerinin toplamı
kaçtır?
ÇÖZÜM
11 – x ≥ 5
6 ≥x
x = 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6
6.7
Toplam = = 21
2
Cevap : A
 3 
 −1
3 1
3.  + 4 : işleminin sonucu
 3 3  12
1− 
 4 
kaçtır?
A) 12 B) 13 C) 24 D) 143 E) 144
23

ÇÖZÜM 3
2
 3 
−1 7. 2 − işleminin sonucu kaçtır.
 3 2
 3
+ 4  : 1 =  3. 4 + (− 1 ). 1  : 1
 3 3  12  1 4 3  12 3
1− 
 4  3 5 1 1 3
A) − B) − C) − D) E)
 1  1 143 1 143 12 2 2 3 2 2
= 12 − : = : = , = 143
 12  12 12 12 12 1 ÇÖZÜM

Cevap : D 3 1 3
. − 2.
2 3 2
1 1 1 1
4. (1 − )(1 − )(1 − )...(1 )
2 3 4 99 3 6 1 3
= − = −
işleminin sonucu kaçtır? 6 2 2 1

1 1 1 1 1 1− 6 5
A) B) C) D) E) = =−
3 2 6 99 9 2 2
Cevap : B

ÇÖZÜM
1 1 1 1 1
(1 − )(1 − )(1 − )...(1 ) 8.
0,1 0,2 0,4
2 3 4 99 + −
0,11 0,22 0,44
1 2 3 97 98 1
. . ... . = işleminin sonucu kaçtır?
2 3 4 96 99 99
A) 1 B) 1,1 C) 11 D) 22 E) 33
Cevap : D
0,1 0,01 0,001
5. + +- ÇÖZÜM
0,01 0,001 0,0001
1
işleminin sonucu kaçtır?
100.0,1 100.0,2 100.0,4
+ −
100.0,11 100.0,22 100.0,44
A) 0,1 B) 0,2 C) 10 D) 20 E) 100
1
(2001/ÖSS) =
10 20 40
ÇÖZÜM + −
11 22 44
0,1 0,01 0,001 10 10 10 (4) (2) (1)
+ +- = + −
0,01 0,001 0,0001 1 1 1 1 44 11
= = = = 1,1
(100) (1000) (10000) 40 + 40 − 40 40 10
Cevap : C 44
1 1 Cevap : B
(3 + ) − ( − 2)
3 3 10 100 1000
6. işleminin sonucu kaçtır? 9. a = , b= c=
1 1 11 111 1111
(4 − ) + ( + 6)
2 6 paydası küçük olan daha büyüktür.
1 1 O halde c < b < a olur.
A) 10 B 8 C) 1 D) E)
2 10 Cevap : A
(1999/ÖSS)
24

10. a, b, c pozitif gerçel (reel) sayılar olmak ÖRNEK
a+b
üzere, ifadesindeki her sayı 3 ile
c
çarpılırsa aşağıdakilerden hangisi elde
edilir?
3a + b a + 3b a+b
A) B) C)
c c 3c
a+b 3a + 3b
D) E) (1999/ÖSS)
c c
ÇÖZÜM
Her sayı 3 ile çarpılırsa 3a, 3b ve 3 c olur. Bir Reel Sayının Üssü
3a + 3b 3(a + b) a + b 1) Pozitif sayıların tüm kuvvetleri pozitiftir.
= = olur.
3c 3c c 2) Negatif sayıların ise tek kuvvetleri negatif,
çift kuvvetleri pozitiftir
Cevap : D

ÜSLÜ SAYILAR
a bir reel sayı, n bir pozitif tamsayı olmak
üzere, n tane a sayısının çarpımı an dir.
(a ya taban, n ye kuvvet denir.)
a . a . a ... a = an dir. ÖRNEK
n tane (-2)4 = (-2) (-2) (-2) (-2) = 24 = 16
(-2)3 = (-2) (-2) (-2) = -8 = -23 
ÖRNEK 2 2
 1  1  1 1 1
3.3.3.3 = 34 = 81 −  = −  . −  = =  
 2  2  2 4 2
(-3). (-3). (-3) = (-3)3 = -27 (-3²) = 3² = -9
2 2 2 4 (-3)² = 3² = 9 çift kuvvetlerin parantezin
( ) . ( ) = ( )2 =
3 3 3 9 içinde mi, dışında mı olduğuna dikkat
x ≠ 0 olmak üzere x = 1 dir. edilmelidir.
a e R ve a ≠ 0 
ÖRNEK a° = 1 ve a1 = a dır.
0 0 Yani bütün sayıların sıfırıncı kuvveti 1, birinci
 3  1
  =1,  −  = 1, 2°=1, (-5)°=1 dir. kuvveti kendisidir.
5  4
"1" in bütün kuvvetleri 1 dir. (-1) in çift
00 = Belirsizdir. kuvveti 1, tek kuvveti ise -1 dir.
Yani (1)n = 1
Negatif Kuvvet: (-1)2n = 1 , (-1)2"-1 = -1 dir.
Bir reel sayının negatif kuvveti alındığında o ÖRNEK
sayının pozitif kuvvetinin çarpmaya göre tersi
(-1)1999 = -1 (1999 tek kuvvet)
elde edilir.
(-1)2000 = 1 (2000 çift kuvvet)
25

ÜSLU İFADELERDE DÖRT İŞLEM ÖRNEK
1) Toplama - Çıkarma 3 2 x −5
2 x −9
= 3(2x-5)-(2x-9) = 32x-5-2x+9
Tabanları ve üsleri aynı olan ifadelerin 3
katsayıları toplanır ya da çıkarılır.
711 
ÖRNEK = 711-9 = 7² = 49 olur.
79
7.58 + 2.58 - 58 = (7+2 - 1). 58 = 8.58 olur.
3.2m - 4.2m f 5.2"? + 2m = (3-4+5+1).2m = 5.2m olur.
a . xy - b yx + c xy - d yx = (a + c) xy - (b + d) yx b) Tabanları farklı, üsleri aynı olan ifadeler
olur. bölünürken tabanlar bölüm olarak alınır, ortak
2) Çarpma kuvvet üs olarak yazılır. Yani;
Çarpma işlemi için 2 durum vardır. x, y ∈ R , y ≠ 0 , m ∈ Z için
m
a) Tabanları aynı üsleri farklı ise aynı tabanda xm  x 
yazılıp üsleri toplanır. =   dir.
y m  y 
x ∈ R , n, m ∈ Z için xm . xn = xn dir.
b) Tabanları farklı üsleri aynı ise; tabanlar
çarpılır üslerden biri ortak üs olarak yazılır. ÖRNEK
x, y ∈ R , n ∈ Z için xn . yn = (x . y)n dir. 

ÖRNEK
299 . 599 = (2.5)99 = 1099
27 . 37 . 57 = (2.3.S)7 = 307 dir.
(a + b)3 . (a - b)3 = [ (a+b) (a-b) ]3 = (a2 - b2)3
Başka bir örnekte tersten de düşünürsek
42X = (2.3.7)x = 2X . 3X . 7X olur. ÜSLÜ DENKLEMLER
Bir uslu sayının kuvvetinin kuvveti var ise aynı 1) x ∈ -1, 0, 1 ve xm = xn ise m = n dir.
tabanda kuvvetler çarpılır.
ÖRNEK
x ∈ R , m, n ∈ Z için (xn)m = (xm)n = xm.n dir.
4X-3 = (0,125)4 ise x kaçtır? 
ÖRNEK
ÇÖZÜM
(53)2x = 56x dir.
1
Bunun değişik versiyonlarını elde edebiliriz. (2²)x-3 = ( )4
8
(53)2x = (5X)6 = (52)3x = (56)x = (52x)3 = (56x) 22x-6 = (2-3)4 ⇒ 22x-6 = 2-12
gibi. 2x – 6 = - 12
3. Bölme: 2x = - 6
x = - 3 olur.
Bölmede iki durum vardır:
ÖRNEK
a) Tabanları aynı üsleri farklı olan ifadelerde
ortak taban aynı yazılır, payın kuvvetinden 73x-15 = 1 ise x nedir?
paydanın kuvveti çıkartılarak üs olarak yazılır. ÇÖZÜM
Yani;
73x-15 = 1 = 7
x ∈ R , x ≠ 0, m, n ∈ Z için 3x-15 = 0
3x= 15
xm x = 5 olur.
= xm-n = xm . x-n dir.
xn
26

2) ÇÖZÜM
m ∈ Z , x, y ∈ R- {-1, 0, 1} için 3X. 3 - 5.3X + 7.3X + 3X = 54
xm = ym olsun. (3-5 + 7 + 1).3x = 54
a) m tek ise; .x = y 6.3X = 54
b) m çift ise; x = + y dır. 3X = 9 = 32
x - 2 dir. 
ÖRNEK Cevap : A
2 6 4
(x ) = 8 ise x nedir? 2. 3m = a
ÇÖZÜM 7m = b
X12 = (23)4 = 212 olduğuna göre, (147)m nin a ve b türünden
eşiti aşağıdakilerden hangisidir?
X12 = 212 ⇒ = 2 veya x = -2 dir.
1 2 
ÖRNEK A) ab B) ab C) a2b2 D) ab² E)a2b
3
a 2x
32x-5 = ise a kaçtır? (2001/ÖSS)
a5
ÇÖZÜM
ÇÖZÜM
(147)m = (3.49)m = (3.72)m = 3m. 72m
2x
a
32x-5 = 5
⇒ 32x-5 = a 2x-5 = 3m . (7"1)2 = a.b2 dir.
a
Cevap : D
3 = a dır.
3.
10'UN KUVVETLERİ 1
(−2) 3 .(− ) − 2
a) n ∈ N+ olmak üzere 2 işleminin sonucu nedir?
(−2 4 )
10n = 1 00... 0 dır.
A) -4 B) -2 C) 2 D) 4 E) 5
n tane
ÇÖZÜM
10n sayısında n tane sıfır vardır ve sayı (n + 1)
basamaklıdır. 1
(−2) 3 .(− ) −2
-n
b) n e N olmak üzere 10 = 0,00 ... 01 2 − 2 3.(−2 −1 ) −2 − 2 3.2 +2
= =
n-1 tane (−2 4 ) − 24 − 24
-n
10 sayısında virgülün sağında (n-1) tane sıfır = 23+2-4 = 2 dir.
ve n tane rakam vardır. Cevap : C
ÖRNEK 4.
700000000 = 7.108 = 70.107 = 700.106 gibi
değişik şekillerde yazılabilir.  − 1  −3 
   − 2 işleminin sonucu kaçtır?
0,00015=15.10 -5=1,5.10-4=0,15.10-3=150.10-6  2  
gibi değişik şekillerde de yazabiliriz.

−1 −1
ÇÖZÜMLÜ TEST A) B) C) 16 D)32 E)64
X+1 X X X
32 16
1. 3 - 5.3 + 7.3 + 3 = 54 ise x kaçtır?
(2001/ÖSS)
A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 E) 8
27

ÇÖZÜM a +1
 0,018 
2
8.   = (27)1-a
 − 1   −3
 0,006 
   = (−2 )  = (−2 )² = 2 = 64
−1 − 3 2 3 6

 2   olduğuna göre a kaçtır?
olur. 1 1 1
A)-4 B) –3 C) D) E)
Cevap : E 2 3 4
ÇÖZÜM
x+z x a +1
5. 3.2 + 4.2. = 8 olduğuna göre x kaçtır?  1000.0,018 
A) 2 B)1 C) O D)-1 E)-2   = (27)1-a
 1000.0,006 
(1999-ÖSS)
ÇÖZÜM 18 a+1
( ) = 33-3a
x+2
3 .2 + 2² . 2 = 8 x 6
3 .2x+2 + 2x+2 = 8 3a+1 = 33-3a ise a + 1 = 3 – 3a
2X+2. (3+1) = 8
2X+2 . 4 = 8 1
4a = 2, a =
2x+2 = 2⇒ x +2 = 1 2
x = -1
Cevap : C (1996-ÖSS)
Cevap: D
b
6. a= , ab = 224 olduğuna göre a.b
3
çarpımı kaçtır? REEL SAYILARDA EŞİTSİZLİK
A) 12 B) 24 C) 36 D) 48 E) 60 Reel sayı ekseninde herhangi bir sayı sağında
bulunan sayıdan küçük, solunda bulunan
(1999-ÖSS)
sayıdan büyüktür. Yani;
ÇÖZÜM
b x > y ve x < z şeklinde gösterilip x büyüktür y
a= ise b = 3a dır.
3 den ve x küçüktür z den diye okunur.
ab = 224 ise a3a = 224 = (22)12 x # y olmak üzere x>y => x-y>0
3a 12 3a 3.4
a = 4 , a = 4 x<y => x-y<0 dır.
O halde, a= 4 ve b = 3.4 = 12 Eğer x.y < 0 => x ile y ters işaretlidir.
a.b = 4.12 = 48 x.y > 0 => x ile y aynı işaretlidir.
Cevap : D Eşitsizlik Özellikleri :
-1 -2 2
7. (2 + 2°) . 3 işleminin sonucu kaçtır? 1. z ∈R ise x<y=>x + z<y + z dir.
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6
2 <4 => 2 + 3<4 + 3 5 < 7 dir.
(1997-ÖSS)
2. z > 0 ve x < y ise x.z < y.z
ÇÖZÜM
−2 X Y
1  3 −2 veya < dir.
 + 1)  .3² = ( ) .3² Z Z
2  2
−2 3. z < 0 ve x < y ise x.z > y.z
3
= − 2 .3² = 2² .3-2 .3² = 2² . 30 X Y
2 veya > dir. y z z
= 2² = 4 Z Z
Cevap: C 4. x < y ve y < z ise x < z dir.
2<3 ve 3<7 => 2<7 dir.
28

5. x < y ve z < k ise x + z<y + k dır. 2 < x <5=> 3.2 < 3.x < 5.3
Aynı yönlü iki eşitsizlik taraf tarafa => 6 < 3x < 15
toplanabilir.
=> 6 + 5<3x + 5<15 + 5
2 < 3
=> 11 < 3x + 5 < 20
+3 < + 5
=> 3x + 5 < 20 olduğundan en büyük tamsayı
5 < 8 dir. değeri 19'dur.
6. x > y > 0 ise x2n > y2n ; 2. x ∈ Z ve 2<x<5 olmak üzere 3x + 5 in en
2n 2n
x < y < 0 ise x > y dir. (n e Z ) + büyük tamsayı değeri x e Z olduğundan x = 4
alınarak 3x + 5 = 3.4 + 5 = 17 değerini alır.
7. x ve y aynı işaretli ise
3. x, y ∈ R -1 < x < 8 ve -2 < y < 3 ise 3x
1 1 - 2y nin en büyük tamsayı değeri:
x < y => > dir.
x y -1 < x < 8 => -3 < 3x < 24
1 1 -2 < y < 3 => -2.(-2) > y.(-2) > 3 (-2)
2 < 3 ise > -l ;
2 3 => 4 > -2y > -6 dır.
1 1 Taraf tarafa toplayabilmek için eşitsizlikler
-3<-2 => − >− dir. aynı yönde olmalıdır. Yani;
3 2
-3 < 3x < 24
1 1
8. x < 0 < y => <0< dir. -6 < -2y < 4
x y
-9 < 3x - 2y < 28 olduğundan 3x - 2y'nin en
9. x² < x => 0 < x < 1 dir.
büyük tamsayı değeri 27 olur. Aynı soru x, y e
10. x2 > x ise x < 0 veya x > 1 dir.
Z diye sorulsaydı x = 7 ve y = -1 alınarak
çözüm yapılırdı. 
ÖRNEK 4. x2. y5 < 0, x.y > 0, y.z < 0 ise x, y, z nin
işaretleri x2.y5 < 0 da x2 > 0 olduğundan
c> 0
y5 < 0 , y < 0 olmalıdır. x.y > 0 da y < 0
c olduğundan x < 0 olmalıdır, y.z < 0 da y < 0
a olduğundan z > 0 olmalıdır. (x, y, z) = (-, -, +)
b.a>0 olarak hesaplanır.

olduğuna göre, aşağıdakilerden hangisi 5. -3 < x < 2 ise x2 nin tanım aralığı; 9 > x2 >
kesinlik-!e doğrudur? 0 olarak bulunur.

A)a + b>0 B)b>0 C)b>a MUTLAK DEĞER

D) a > c E) c> b (2000 - ÖSS) Tanım

ÇÖZÜM Sayı doğrusu üzerindeki bir a reel sayısının
başlangıç noktasına uzaklığına bu sayının
c> 0 ise a < O olmalıdır, a < 0 ise b < 0 dır. Bu mutlak değeri denir ve lal ile gösterilir.
durumda A, B, D şıkları kesinlikle yanlıştır, a
ve b, ikisi de negatif olup hangisinin büyük
olduğu kesin değildir. Bu durumda cevap C
olamaz, c > 0 ve b < 0 olduğu için c> b
kesinlikle doğrudur. Yani a= a, a ≥ 0

Cevap : E'dir. -a, a< 0 dır. 

ÖRNEKLER Mutlak değer içindeki ifade pozitif ise aynen,
negatif ise önüne - yazılarak mutlak değer
1. x ∈ R ve 2 < x < 5 olmak üzere 3x + 5 in en dışına çıkarılır.
büyük tamsayı değeri
29 

ÖRNEK |x-1| = 2 ise x - 1 = 2 veya x - 1 = -2 x = 3
veya x = -1 dir.
2 = 2, I-2I = -(-2) = 2 dir.
Ç.K = {-1,3}
Özellikler:
ÖRNEK
1. a > 0 ise a = a
|x-1| ≤ 6 olduğuna göre, x - 2y + 2 = O
2. a < O ise a = -a
koşulunu sağlayan kaç tane y tamsayısı
3. -a = a ve a-b = b-a vardır?
A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 E) 3
4. a . b = a . b (2000-ÖSS)
5. a+b < a + b ÇÖZÜM
6. a < b =>a-b= -(a-b) = b-a x-2y + 2 = 0 => x = 2y- 2 dir.
a>b =>a-b = a-b dir. x < 6 => 2y - 2 6 => -6 ≤ 2y - 2 < 6 dır.
7. x = a => x = a veya x = -a dır. (a e R )+
Buradan, -4 < 2y < 8 => -2 < y < 4 bulunur.
8. x < a => -a < x < a (a ∈ R ) +
Bu koşulu sağlayan y tamsayıları -2, -1, 0, 1, 2,
9. x > a => x > a veya x < -a dır. 3, 4 olup 7 tanedir.
Cevap: A'dır.
10. a < x < b => a < x < b veya -b < x < -a
dır. ÖRNEK 
ÖRNEKLER x+2≤4 eşitsizliğini sağlayan kaç tane
tamsayı vardır?
1. 3 − 2 = 3 - 2
A) 13 B) 9 C) 8 D) 7 E) 6
2. 3− 7 = - ( ) (
3−7 = - 3+7 ) (1999-ÖSS)
ÇÖZÜM
3. |x| ≤ 2 => -2<x<2 dir.
x+2≤4 ise < 4 ise -4 < x + 2 < 4
4. |x| ≥ 2 => x > 2 veya x < -2 dir.
-4-2<x+2-2<4-2
5. |x-1| = 3 => x-1=3 veya x - 1 = -3
-6 < x < 2
x = 4 veya x = -2 dir.
x = -6, -5, -4, -3, -2, -1, O, 1, 2 olup 9 tane
6. a<b<0<c olmak üzere; tamsayı değeri vardır.
a +c + b-c+c - a Cevap: B'dir.
= -a + c - (b - c) + c – a ÖRNEK
= -a + c-b + c + c- a x < 0 olmak üzere x-|x-8| - 8 ifadesi aşağı-
= 3c - 2a - b dir. dakilerden hangisine eşittir?

7. |x|-5= 3 => |x| - 5 = 3 veya |x| -5 = -3 A) 16 B)-2x C)-4x D)-2x + 16 E)-4x + 16
tür. (1999-ÖSS)
|x| = 8 veya |x| = 2 ÇÖZÜM
x = 8 veya x =- 8 veya x-|x-8| - 8 = ?
x = 2 veya x =- 2 dir. x-8| = -(x-8) = -x+8
(-)
Ç.K. = {-8, -2, 2, 8} dir. = x-(-x+8) - 8 |2x-8|-8
8. ||x-l| + 4| = 6=>|x-1| + 4 = 6 veya (-)

|x-1| + 4 = -6 lx-1l = 2 veya lx-1l = -10 olur. = - (2x - 8) - 8 = -2x + 8 - 8 = -2x

|x-1| = - 10 olamayacağından kök yoktur. Cevap: B'dir.
30 

ÖRNEK ÇÖZÜM
0 < x < y olduğuna göre, aşağıdakilerden 3 |x - y| ifadesinde (x - y) < 0 olduğundan
hangisi yanlıştır?
3 |x - y| = - 3 (x - y) olur.
x− y y−x x− y Benzer şekilde x<0 => |x| = - x olur.
A)- <0 B) > 0 C) <0
y x x
| y + |x| | = |y-x| = y-x
x+ y x+ y +
D) >0 E) <0
y x 3(x-y) = -3(x-y) =3
y-x -(x-y)
(2001-ÖSS)
Cevap: E'dir.
ÇÖZÜM
E seçeneğindeki ifade,
1. x, y, z negatif tamsayılar olmak üzere,
x+ y y y
< 0 ⇒ 1 + <1⇒ <0 olur. 1 1 1
x x x > > ise
x y z
y
> 0 olduğundan | z - y| + | x + z| + | y - x| ifadesi neye
x eşittir?
Cevap: E'dir. A) 2x-2y B) 2z-2x C)0 D) -2x E) 2y
2. 3 katının 4 fazlası kendisinin karesinden 
ÖRNEK büyük olan en küçük tamsayı kaçtır?
|x-4| + |x| = 8 denklemini sağlayan x değerle- A)-1 B) 0 C)1 D) 2 E) 3
rinin toplamı kaçtır? 3. a < b < 0 < c koşulu ile aşağıdakilerden
A) 2 B) 4 C) 5 D) 6 E) 10 hangisi daima doğrudur?
(2001-ÖSS) A) a2 < ab B) c - a - b > 0 D) a.b > c E)f<0
ÇÖZÜM
Mutlak değerin içini 0 yapan değerler x = 4 ve KÖKLÜ İFADELER
x = 0 dır. x < 0 için, -x + 4-x = 8 olur.
Tanım :
-2x = 4 => x = - 2 dir. n e N+ olmak üzere xn = a denklemini
0 < x < 4 için, -x + 4 + x = 8 olur. gerçekleyen x sayısına a’nın n. kuvvetten kökü
denir.
4 = 8 olduğundan bu aralıkta sağlayan x değeri
yoktur. x > 4 için, x - 4 + x = 8 olur. n a sayısı n. kuvvetten kök a diye okunur.
2x = 12 => x = 6 dır. Uyarı:
x değerleri toplamı -2 + 6 = 4 olur.
Cevap: B'dir. 
ÖRNEK
x < 0 < y olduğuna göre
3. |x-y|
|y+|x| | ÖRNEKLER
y+ işleminin sonucu aşağıdakilerden
1) √9=√
√32 = |3| = 3
hangisidir?
2) √(-7)2 = |-7| = 7
A)-3x B)-3y C) 3 (x + y) D) - 3 E) 3
(1995-ÖSS) 3) √(-2)3 =-2
3
31

4) 2 √53 = 53/2
5) √48 = √16.3 = √4².3 = 4√
√3

Köklü İfadelerde Dört İşlem
A) Toplama veya Çıkarma :
Kök dereceleri ve kök içleri aynı ise katsayılar
toplanır veya çıkarılır.
am√p - bm√p + c m√p = m√p (a - b + c) dir. 

ÖRNEK Köklü İfadenin Eşleniği
2/5+3/5-4/5=/5(2 + 3-4) = /5.1=A 

ÖRNEK 

ÖRNEK

B) Çarpma :
1) Kök dereceleri eşit ise kök içleri çarpılır. 

ÖRNEKLER
a) √2. √3 = √6
b) 3√3.3√9=3√27 = 3
2) Kök içleri eşit ise önce uslu sayıya çevrilir.
32

Bölme

Özellikler:
33