You are on page 1of 25

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Ε ί δ η π ρ ο τ ά σ ε ω ν
❏ Είδη προτάσεων ανάλογα με τα συστατ!ά του"
#ρ$ταση είναι το μεγαλύτερο σύνολο λέξεων που είναι
γραμματικά
οργανωμένο, δλαδ! οι λέξει" δεν παρατί#ενται τυ$αία
μία δίπλα
στν άλλ, αλλά ακολου#ούν συγκεκριμένου" καν%νε"&
✔ Η πρ%τασ έ$ει εν%ττα και σμασιολογικ! αυτονομία
'μέσα σε ένα
κείμενο μπορούμε να διακρίνουμε ποια είναι πρ%τασ(&
✔ )ι προτάσει", ανάλογα με τα δομ!ά συστατ!ά του"
'τα στοι$εία
απ% τα οποία αποτελούνται(, διακρίνονται σε τέσσερα
είδ* απλέ", ελλειπτικέ", επαυξμένε", σύν#ετε"&
+ιο συγκεκριμένα*
α% Απλ& ονομά,εται πρ%τασ που έ$ει ολοκλρωμένο
ν%μα και αποτελείται μ%νο απ% τα -ασικά στοι$εία
'κύριοι %ροι* ρ!μα, υποκείμενο,
αντικείμενο, κατγορούμενο( που απαντούν στν ερ.τσ
ποιο" και τι
π&$& ) Γι.ργο" δια-ά,ει ένα -ι-λίο&
'% Ελλεπτ!& ονομά,εται πρ%τασ απ% τν οποία
λείπουν -ασικά
στοι$εία '%πω" το ρ!μα( επειδ! εννοούνται εύκολα,
π&$& Μεγάλο πρ%-λμα/'εννοείται το ρ!μα είναι(
γ% Επαυ(ημ)νη ονομά,εται πρ%τασ οποία, εκτ%" απ%
τα -ασικά,έ$ει και άλλα στοι$εία 'προσδιορισμού",
συμπλρ.ματα(,
π&$& Η Μαρία κρατούσε σ0ι$τά ένα μεγάλο 0άκελο&
δ% Σ*ν+ετη ονομά,εται πρ%τασ οποία έ$ει
περισσ%τερα απ% ένα υποκείμενα ! κατγορούμενα,
π&$& Ο πατ)ρα" και η μητ)ρα έ0τασαν&
1)ι προτάσει", ανάλογα με την επ!ονωνα!&
λετουργία που επτελο*ν, δλαδ! ανάλογα με τ σμασία
του", διακρίνονται σε τέσσερα είδ* απο0αντικέ",
ερωτματικέ", προστακτικέ", επι0ωνματικέ"&
+ιο συγκεκριμένα*
α% Απο,αντ!& λέγεται πρ%τασ που $ρσιμοποιούμε
συν!#ω" για να
δ.σουμε μια πλρο0ορία,
π&$& Η 2ννα έ$ει αργ!σει&
3το γραπτ% λ%γο, στι" απο0αντικέ" προτάσει" -ά,ουμε
τελεία&
'% Ερωτηματ!& ονομά,εται πρ%τασ που
$ρσιμοποιούμε συν!#ω"
για να ,τ!σουμε μια πλρο0ορία,
π&$& 4$ει έρ#ει ο Γιάνν"5
3το γραπτ% λ%γο, στι" ερωτματικέ" προτάσει" -ά,ουμε
ερωτηματ!$&
γ% #ροστα!τ!& λέγεται πρ%τασ που $ρσιμοποιούμε
συν!#ω" για να ,τ!σουμε απ% κάποιον να κάνει κάτι !
για να τον παρακαλέσουμε για κάτι,
π&$& Τλε0.νσέ μου αύριο το -ράδυ&
3το γραπτ% λ%γο, στι" προστακτικέ" προτάσει" -ά,ουμε
τελεία !
+αυμαστ!$&
δ% Επ,ωνηματ!& ονομά,εται πρ%τασ που
$ρσιμοποιούμε συν!#ω"
για να εκ0ράσουμε ένα έντονο συναίσ#μα,
π&$& 6εν αντέ$ω αυτ! τν κατάστασ/
3το γραπτ% λ%γο, στι" επι0ωνματικέ" προτάσει"
-ά,ουμε +αυμαστ!$&
❏ 4να" άλλο" τρ%πο" διάκρισ" των προτάσεων είναι
ανάλογα με το αν έ$ουν άρνσ ! %$ι*
7 )ι προτάσει" που δεν περ)-ουν άρνηση λέγονται
!ατα,ατ!)",
π&$& Η σ$ολικ! $ρονιά άρ$ισε&
7 )ι προτάσει" που περ)-ουν άρνσ 8δε'ν(, μ'ν(9
λέγονται αρνητ!)"
π&$& ) Ηλία" δε #έλει να έρ#ει μα,ί μα"&
Γ:;ΙΚΑ 3Τ)Ι<:ΙΑ :+ΙΚ)Ι;=;ΙΑ3
α% πομπ$". αυτ%" που >στέλνει? το μ!νυμα
'% δ)!τη". αυτ%" που >λαμ-άνει? το μ!νυμα
γ% συν+&!ε" επ!ονωνία". ο τρ%πο" μετάδοσ" του
μνύματο" @ το περι-άλλον, οι σ$έσει" των συνομιλτ.ν
κ&ά&
δ% γλωσσ!$" !/δ!α". ένα σύστμα σμείων που έ$ει
καν%νε" και αρ$έ"
και $ρσιμοποιείται για να επικοινωνούμε
ε% επ!ονωνία. 'επιτυ$!"( ανταλλαγ! μνυμάτων κ&ά&
Η παράγρα,ο"
✔ Η παράγρα,ο" είναι σμαντικ% στοι$είο για τν
οργάνωσ εν%" κειμένου&
7 4$ει αυτονομία, α0ού αναπτύσσουμε σε αυτ! ένα #έμα
'μια πλρο0ορία, μια ιδέα(, ταυτ%$ρονα %μω" συνδ)ετα
με την επ$μενη παράγρα,ο και %λε" μα,ί αποτελούν ένα
κείμενο&
7 :ίναι και ίδια ένα κείμενο ενιαίο με αρ$!, μέσ και
τέλο"& Η δομ!
τ" #υμί,ει τ δομ! τ" έκ#εσ"*
#εματικ! πρ%τασ πρ%λογο"
παράγρα,ο" λεπτομέρειε" )!+εση κύριο #έμα
κατακλείδα επίλογο"
7 3τν αρ$! τ" παραγρά0ου '#εματικ! πρ%τασ(
-ρίσκεται το #έμα
που αναλύεται παρακάτω σε προτάσει" 'λεπτομέρειε"(&
7 Κά#ε παράγρα0ο" δίνει μία 'ασ!& πληρο,ορία,
περιέ$ει %μω" και άλλε" πλρο0ορίε"&
7 Κάποιε" 0ορέ" κατακλείδα παραλείπεται&
7 Το εσωτερικ% τ" παραγρά0ου έ$ει συνο-& που
επιτυγ$άνεται με τι"
κατάλλλε" συνδετ!)" λ)(ε" 'δλ.νουν αντί#εσ,
επεξ!γσ, συμπέρασμα, παράδειγμα κ&λπ&(&
7 :ξωτερικ% γν.ρισμα τ" παραγρά0ου είναι αλλαγ!
αράδα" και το
περι#.ριο 'εσο$!( που α0!νουμε στν αρ$! κά#ε
παραγρά0ου&
#εργρα,& είναι αναπαράστασ με λ%γο 'γραπτ% !
προ0ορικ%(
$.ρων, προσ.πων, αντικειμένων, 0αινομένων κ&λπ&
0ασ!ά -αρα!τηρστ!ά 1 στο-εία τη" περγρα,&".
7 Η περιγρα0! ω" είδο" κειμένου συνδέεται κυρίω" με το
-/ρο 'δλαδ!
τα περιγρα0ικά κείμενα οργαν.νονται με άξονα το $.ρο(&
7 Η περιγρα0! ακολου#εί πορεία απ$ το γεν!$ 'γενικέ"
εικ%νε"( στο ε2
δ!$ 'λεπτομερειακέ" εικ%νε"(&
7 Το σμείο περιγρα0!" μπορεί να κινείται ! να είναι
στα#ερ%, %ταν ο
συγγρα0έα" μένει ακίντο" και απ% εκεί περιγρά0ει το
$.ρο&
7 Η γλ/σσα τ" περιγρα0!" $αρακτρί,εται απ%
σα,&νεα, α!ρί'εα,
3ωντάνα και παραστατ!$τητα, που επιτυγ$άνονται με τ
$ρ!σ πολλ.ν επ+)των&
7 3τα περιγρα0ικά κείμενα κυριαρ$εί ο ενεστ/τα", τα
εξακολου#τικά
και τα -ο#τικά ρ!ματα 'είμαι, έ$ω(&
7 Η περιγρα0! μπορεί να είναι*
A υποκειμενικ! 'π&$& λογοτε$νικά κείμενα(
A αντικειμενικ! 'π&$& επιστμονικά κείμενα(
Είδη περγρα,&"
-/ρου 1 τοπίου 1 !τρίου
αντ!εμ)νου
Είδη περγρα,&"
προσ/που 1 ατ$μου
λετουργία" 1 δαδ!ασία" γα την
!ατασ!ευ& & τη -ρ&ση αντ!εμ)νου
Α, & γ η σ η
Στο-εία α,&γηση"
❏ Α,&γηση είναι προ0ορικ! ! γραπτ! παρουσίασ εν%"
γεγον%το" !
μια" σειρά" γεγον%των, πραγματικ.ν ! 0ανταστικ.ν
'επινομένων(&
0ασ!ά -αρα!τηρστ!ά 1 στο-εία τη" α,&γηση".
7 Η α0!γσ οργαν.νεται με άξονα το -ρ$νο, αλλά οι
καταστάσει" συν1
δέονται αιτιολογικά μεταξύ του"&
7 Η α0!γσ οργαν.νεται με -άσ τν εξ!" δομ!*
Α% +λρο0ορίε" για του" !ρωε", το $.ρο, το $ρ%νο και
τν
κατάστασ απ% τν οποία ξεκινά α0!γσ
0% Η εξέλιξ τ" α0!γσ" και έκ-ασ! τ"
Γ% Η λύσ* κρίσ του α0γτ! για το ν%μα τ" ιστορία"
7 Κύριο" $ρ%νο" τ" α0!γσ" είναι ο α$ρστο", αλλά
$ρσιμοποιείται
και ο παρατατικ%" και οι εξακολου#τικοί $ρ%νοι&
7 Η γλ/σσα τ" α0!γσ" $αρακτρί,εται απ% τ $ρ!σ
συνδετ!/ν λ)(εων και ,ράσεων που δεί$νουν τ
$ρονικ! σειρά των γεγον%των ' έπειτα, ύστερα, κατά τ
διάρκεια( και τν αιτιολογικ! σ$έσ μεταξύ του"
' επειδ!, κα#.", για το λ%γο αυτ%(&
Είδη α,&γηση"
ρεαλστ!&
α,&γηση
α0!γσ πραγματικ.ν γεγον%των
στορ!&
Είδη α,&γηση" α,&γηση
α0!γσ 0ανταστικ.ν γεγον%των
μυ+οπλαστ!&
α,&γηση
Επ-ερηματολογία
❏ Επ-είρημα ονομά,εται κά#ε λογικ%" συλλογισμ%" !
σειρά συλλογισμ.ν που $ρσιμοποιούμε για
υποστρίξουμε τι" #έσει" μα" ! για να
αντικρούσουμε τι" #έσει" κάποιου άλλου και να
καταλ!ξουμε σε ένα
αιτιολογμένο συμπέρασμα&
✔ Η $ρ!σ επι$ειρμάτων -ο#άει*
7 να καταλά-ουμε ποιε" #έσει" είναι ορ#%τερε" !
σμαντικ%τερε" απ%
άλλε"
7 να πείσουμε του" άλλου" για τν ορ#%ττα των #έσε.ν
μα"&
Στο-εία του επ-ερ&ματο" !α μελ)τη επ-ερημάτων
❏ :πι$ειρ!ματα $ρσιμοποιούμε σε κα#μερινέ"
συ,τ!σει" και διαλ%γου", σε διαπραγματεύσει", σε
επίσμα κείμενα, σε άρ#ρα ε0μερίδων,
σε επιστμονικά κείμενα κ&λπ&
✔ Bταν συν#έτουμε ένα επι$ειρματολογικ% κείμενο,
ακολου#ούμε συν!#ω" τν εξ!" δομ!*
Α% Εσαγωγ&. εκ0ρά,ουμε τ #έσ μα" για ένα #έμα
0% 4εδομ)να. $ρσιμοποιούμε επι$ειρ!ματα και τεκμ!ρια
'αποδείξει"(
για να στρίξουμε τ #έσ μα"
Γ% Ανασ!ευ&. αντικρούουμε αντί#ετε" #έσει"1
επι$ειρ!ματα
4% Κατάλη(η. εκ0ρά,ουμε τν τελικ! μα" #έσ, το
συμπέρασμα ! τι"
προCπο#έσει"1συν#!κε" που πρέπει να υπάρ$ουν για να
ισ$ύσει #έσ
αυτ!&
✔ 3τα απλά είδ επι$ειρμάτων αν!κουν*
α% τα επ-ερ&ματα με παραδείγματα2τε!μ&ρα5
'% τα επ-ερ&ματα με ατίε" 'αιτιολ%γσ(
✔ Η γλ/σσα των επι$ειρματολογικ.ν κειμένων
$αρακτρί,εται απ%*
7 τ $ρ!σ ρτορικ.ν ερωτ!σεων
7 τν επανάλD στοι$είων
7 τ $ρ!σ συνδετικ.ν λέξεων και 0ράσεων που
δλ.νουν* α% ανάλογ
σμασία ' επίσ", 0υσικά, -έ-αιακ&λπ&(, '% πι#αν%ττα
' πι#αν%ν, ενδέ$εται, μπορεί, είναι δυνατ%ν κ&λπ&(, γ%
δεοντολογία ' πρέπει, είναι αναγκαίο, $ρειά,εται κ&λπ&(&
Ονοματ!& ,ράση 6 Επ+ετ!$" προσδορσμ$"
7 είνα η ονοματ!& ,ράση !α ποα η λετουργία τη"
στην πρ$ταση
❏ Η πρ$ταση είναι το κύριο συστατικ%1-ασικ! μονάδα
κά#ε κειμένου&
Κά#ε πρ%τασ αποτελείται απ% δύο -ασικά μέρ*
7 τν ονοματ!& ,ράση ')E( στν οποία κεντρικ! λέξ
είναι ένα
ουσαστ!$,
π&$& Η πρ%σλD γάλακτο" είναι μέτρια
)E
7 τ ρηματ!& ,ράση 'ΡE( στν οποία κεντρικ! λέξ είναι
ένα ρ&μα,
π&$& Η πρ%σλD γάλακτο" είναι μέτρια
ΡE
Η ονοματικ! 0ράσ μπορεί να έ$ει*
7 απλ& μορ,& → άρ#ρο F ουσιαστικ%
π&$& ο άνεμο"
7 δευρυμ)νη μορ,& → άρ#ρο F επί#ετο F ουσιαστικ%
π&$& ο δυνατ%" άνεμο"
Η διευρυμέν μορ0! τ" )E μπορεί να περιλαμ-άνει
οποιοδ!ποτε
άλλο μέρο" του λ%γου που μπορεί να λειτουργ!σει ω"
συμπλ!ρωμα !
προσδιορισμ%" του ουσιαστικού, %πω" αρι#μτικ%,
αντωνυμία ! ολ%κλρ ονοματικ! πρ%τασ,
π&$& ) δυνατ%" άνεμο", που ερ$%ταν απ% τα ανατολικά,
έπαιρνε τι" στέγε" των σπιτι.ν&
✔ Η ονοματικ! 0ράσ επιτελεί πολλέ" λετουργίε" στι"
προτάσει"&
Μπορεί να λειτουργεί ω"*
7 Υπο!είμενο του ρ!ματο", δλ.νει δλαδ! ποιο" ενεργεί
! δέ$εται μια
ενέργεια ! -ρίσκεται σε μια κατάστασ, και -ρίσκεται σε
πτ.σ ονομαστικ!,
π&$& )ι γονεί"#α πρέπει να δείξουν μεγαλύτερο
ενδια0έρον για τ διατρο0! των παιδι.ν του"&
7 Κατηγορο*μενο του υποκειμένου ! του αντικειμένου και
-ρίσκεται σε
πτ.σ ονομαστικ! ! αιτιατικ!,
π&$& Η πρ%σλD γάλακτο" είναι μέτρια&
7 Αντ!είμενο του ρ!ματο", δλ.νει δλαδ! το πρ%σωπο !
το πράγμα
στο οποίο πγαίνει ενέργεια του ρ!ματο", και -ρίσκεται
σε πτ.σ
αιτιατικ! ! γενικ!,
π&$& +ροτιμάτε Dωμί ολικ!" αλέσεω"&
7 Συμπλ&ρωμα πρ$+εση", εξαρτάται δλαδ! απ% μια
πρ%#εσ, και -ρί1
σκεται σε πτ.σ αιτιατικ!,
π&$& ;α τρ.τε με τ συντρο0ιά προσ0ιλ.ν προσ.πων&
7 Συμπλ&ρωμα άλλη" ονοματ!&" ,ράση" και -ρίσκεται
συν!#ω" σε πτ.σ γενικ!, π&$& Η κατανάλωσ τυριού
είναι υDλ!&
✔ Η ρματικ! 0ράσ αποτελείται απ% το ρ!μα και τα
συμπλρ.ματα
και του" προσδιορισμού" του& 3ε μια ρματικ! 0ράσ
μπορεί να εμπεριέ$εται μια ονοματικ! 0ράσ, π&$&*
Ο δυνατός άνεμος, έπαιρνε τις στέγες των σπιτιών
Επ+ετ!$" προσδορσμ$"
❏ Η κύρια και πρωταρ$ικ! λειτουργία εν%" επι#έτου είναι
να προσδιορί,ει ένα ουσιαστικ%, να του δίνει δλαδ! μια
μ%νιμ ιδι%ττα& 3τν
περίπτωσ αυτ! το επί#ετο λειτουργεί ω" επ+ετ!$"
προσδορσμ$",
π&$& ισορροπμέν διατρο0!
✔ Το επί#ετο συμ0ωνεί με το ουσιαστικ% που
προσδιορί,ει ω" προ" το
γ)νο", τον αρ+μ$ και τν πτ/ση, π&$& οι διατρο0ικέ"
συν!#ειε", των
υγι.νατ%μων, του" δροσερού"$υμού"
8)ση του επ+)του
7 Η κανονικ! #έσ του επι#έτου %ταν λειτουργεί ω"
επι#ετικ%" προσδιορισμ%" είναι πρν απ% το ουσιαστικ%,
π&$& 0ρέσκα0ρούτα
7 Bταν το ουσιαστικ% συνοδεύεται απ% άρ#ρο, το επί#ετο
μπαίνει ανά2
μεσα στο άρ#ρο και το ουσιαστικ% π&$& τα 0ρέσκα0ρούτα
7 3ε περιπτ.σει" που το ουσιαστικ% συνοδεύεται απ%
οριστικ% άρ#ρο
και #έλουμε να δ.σουμε ιδιαίτερ έμ0ασ στον επι#ετικ%
προσδιορι1
σμ%, τοπο#ετούμε το επί#ετο μετά το ουσιαστικ% και
επαναλαμ-άνουμε
το άρ#ρο, π&$& τα 0ρούτα τα 0ρέσκα
✔ :κτ%" απ% τα επί#ετα, ω" επι#ετικοί προσδιορισμοί
λειτουργούν και
άλλα μέρ του λ%γου*
A μετο-)" πα+ητ!ο* παρα!εμ)νου, π&$&
μαγειρεμένο0αγτ%
A αντωνυμίε", π&$& μια τέτοια διατρο0!
A επρρ&ματα, π&$& ο πάνω %ρο0ο"
A αρ+μητ!ά, π&$& τρει" συνταγέ"
A ουσαστ!ά, π&$& γυναίκααεροπ%ρο"
Ουσαστ!οποίηση επ+)του
Κάποιε" 0ορέ" το ουσιαστικ% παραλείπεται επειδ!
εννοείται εύκολα,
και τ%τε το επί#ετο λειτουργεί ω" πυρ!να" τ"
ονοματικ!" 0ράσ", επιτελεί δλαδ! τ λειτουργία του
ουσιαστικού ω" υποκειμένου, αντικειμένου κ&λπ&
π&$ & A Gέλει" το μεγάλοποτ!ρι5 'το επί#ετο λειτουργεί ω"
επι#ετικ%" προσ1
διορισμ%"(
A B$ι, δ.σε μου το μικρ%& 'το επί#ετο λειτουργεί ω"
αντικείμενο
του ρ!ματο"(
✔ )υσιαστικοποιμένα επί#ετα %πω" ο $μικ%", Eυσικ!,
ο αναρ$ικ%", το γλυκ%, το καλ%, το κακ% κ&λπ&
$ρσιμοποιούνται ευρύτατα στο
γραπτ% και τον προ0ορικ% λ%γο&
Κ λ ί σ η ο υ σ α σ τ ! / ν ! α ε π + ) τ ω ν
Κλίση ουσαστ!/ν
❏ Ουσαστ!$ ονομά,εται λέξ που δλ.νει ένα
πρ%σωπο, ,.ο,
πράγμα ! μια α0ρμέν έννοια, π&$& άν#ρωπο", δέντρο,
μέλισσα, τραπέ,ι, αγάπ, ελπίδα
✔ Τα ουσιαστικά δια0οροποιούνται μορ0ολογικά 'ω" προ"
τι" καταλ!ξει" του"( ανάλογα με το γραμματικ% του"
γένο" σε αρσεν!ά, +ηλυ!ά και
ουδ)τερα&
Το γραμματικ% γένο" άλλοτε συμπίπτει με το 0υσικ% γένο"
του ουσιαστικού και άλλοτε %$ι& Για παράδειγμα, το
ουσιαστικ% γυναίκα
έ$ει 0υσικ% και γραμματικ% γένο" #λυκ%, εν. το κορίτσι
έ$ει 0υσικ%
γένο" #λυκ% αλλά γραμματικ% γένο" ουδέτερο&
✔ Τα ουσιαστικά έ$ουν δύο αρι#μού"*
7 τον εν!$ '%ταν ανα0ερ%μαστε σε ένα(
7 τον πλη+υντ!$ '%ταν μιλάμε για πολλά(
:ίναι κλιτά μέρ του λ%γου, σ$ματί,ουν δλαδ! πτ.σει"
'ονομαστικ!, γενικ!, αιτιατικ!, κλτικ!( απ% τι" οποίε" οι
τρει" πρ.τε" λέγονται -ασικέ"*
7 ονομαστ!& είναι πτ.σ που απαντά στο ερ.τμα
ποιο", ποια, ποιο
ενεργεί ! πα#αίνει ! -ρίσκεται στν κατάστασ που
δλ.νει το ρ!μα
7 γεν!& είναι πτ.σ που απαντά στο ερ.τμα τίνο"
' ποιου, ποια",
ποιου(
7 ατατ!& είναι πτ.σ που απαντά στο ερ.τμα τι
' ποιον, ποια, ποιο(
7 !λητ!& είναι πτ.σ με τν οποία καλούμε !
προσ0ωνούμε κάποιον, κάποια, κάτι&
7α ουσαστ!ά )-ουν
τρία γ)νη δ*ο αρ+μο*" τ)σσερ" πτ/σε"
αρσενικ% ενικ%" αρι#μ%" ονομαστικ!
#λυκ% πλ#υντικ%" αρι#μ%" γενικ!
ουδέτερο αιτιατικ!
κλτικ!
✔ Τα ουσιαστικά, ανάλογα με τον αρι#μ% των καταλ!ξεων
που παρουσιά,ουν στι" -ασικέ" του" πτ.σει", $ωρί,ονται
σε δύο μεγάλε" κατγορίε"*
7 δ!ατάλη!τα, %ταν στι" -ασικέ" πτ.σει" κά#ε αρι#μού
παρουσιά,ουν
δύο δια0ορετικέ" καταλ!ξει",
π&$& ο καν%να", του καν%να, τον καν%να, καν%να
'εν& αρ&* 1α", 1α, πλ#& αρ&* 1ε", 1ων(
7 τρ!ατάλη!τα, %ταν στι" -ασικέ" πτ.σει" κά#ε αρι#μού
παρουσιά,ουν τρει" δια0ορετικέ" καταλ!ξει",
π&$& έξοδο", τ" εξ%δου, τν έξοδο, οι έξοδο, των
εξ%δων, τι" εξ%δου"
'εν& αρ&* 1ο", 1ου, 1ο, πλ#& αρ&* 1οι, ων, ου"(&
+αράλλλα, τα ουσιαστικά διακρίνονται σε*
7 σοσ*λλα'α, %ταν έ$ουν τον ίδιο αρι#μ% συλλα-.ν σε
%λε" τι" πτ.σει",
π&$& ελ1πί1δα, τ" ελ1πί1δα", τν ελ1πί1δα, οι ελ1πί1δε",
των ελ1πί1δων, τι"
ελ1πί1δε"
7 ανσοσ*λλα'α '%ταν ορισμένε" πτ.σει" εμ0ανί,ουν μία
επιπλέον
συλλα-!,
π&$& το σ.1μα, του σ.1μα1το", το σ.1μα, τα σ.1μα1τα,
των σω1μά1των, τα
σ.1μα1τα
#ίνα!α" !λίση" ουσαστ!/ν
4ΙΚΑ7ΑΛΗΚ7Α
Ισοσ*λλα'α
εν!$" αρ+μ$"
αρσεν!ά +ηλυ!ά ουδ)τερα
ονομ% ο καν%να" αξία το παιδί
γεν% του καν%να τ" αξία" του παιδιού
ατ% τον καν%να τν αξία το παιδί
!λητ% A καν%να A αξία A παιδί
πλη+υντ!$" αρ+μ$"
ονομ% οι καν%νε" οι αξίε" τα παιδιά
γεν% των καν%νων των αξι.ν των παιδι.ν
ατ% του" καν%νε" τι" αξίε" τα παιδιά
!λητ% A καν%νε" A αξίε" A παιδιά
Ανσοσ*λλα'α
εν!$" αρ+μ$"
αρσεν!ά +ηλυ!ά ουδ)τερα
ονομ% ο κα0έ" γεύσ το κρέα"
γεν% του κα0έ τ" γεύσ" του κρέατο"
ατ% τον κα0έ τ γεύσ το κρέα"
!λητ% A κα0έ A γεύσ A κρέα"
πλη+υντ!$" αρ+μ$"
ονομ% οι κα0έδε" οι γεύσει" τα κρέατα
γεν% των κα0έδων των γεύσεων των κρεάτων
ατ% του" κα0έδε" τι" γεύσει" τα κρέατα
!λητ% A κα0έδε" A γεύσει" A κρέατα
79ΙΚΑ7ΑΛΗΚ7Α
Ισοσ*λλα'α
εν!$"αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ αρσεν!$ +ηλυ!$
ονομ% ο σκοπ%" άνοδο" οι σκοποί οι άνοδοι
γεν% του σκοπού τ" αν%δου των σκοπ.ν των αν%δων
ατ% το σκοπ% τν άνοδο του" σκοπού" τι" αν%δου"
!λητ% A σκοπέ A A σκοποί A άνοδοι
Κλίση επ+)των
❏ Η κλίσ του επι#έτου -ασί,εται στο κλιτικ% σύστμα του
ουσιαστικού& 6λαδ!, τα επί#ετα κλίνονται %πω" και τα
ουσιαστικά που έ$ουν
τι" ίδιε" καταλ!ξει" 'π&$& το επί#ετο μεγάλο" κλίνεται
%πω" το ουσιαστικ% άν#ρωπο", το επί#ετο καλ! %πω" το
ουσιαστικ% διατρο0!κ&λπ&(&
:ξαιρούνται τα επί#ετα που ακολου#ούν δικ! του" κλίσ,
%πω" αυτά με
αρσενικ% σε 1ύ" 'π&$& -αρύ"( και 1!" 'π&$& #αλασσ!"(, το
επί#ετο πολύ",
πολλ!, πολύ και τα επί#ετα που προέρ$ονται απ% μετο$έ"
τ" αρ$αία"
ελλνικ!" γλ.σσα" 'π&$& δλ.ν, δλούσα, δλούν,
γενν#εί", γενν#εί1
σα, γενν#ένκ&ά&(&
0ασ!)" !ατηγορίε" επ+)των
7 σε 2ο"5 2η5 2ο
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% καλ%" καλ! καλ% καλοί καλέ" καλά
γεν% καλού καλ!" καλού καλ.ν καλ.ν καλ.ν
ατ% καλ% καλ! καλ% καλού" καλέ" καλά
!λητ% καλέ καλ! καλ% καλοί καλέ" καλά
7 σε 2ο"5 2α5 2ο
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% πλούσιο" πλούσια πλούσιο πλούσιοι πλούσιε"
πλούσια
γεν% πλούσιου πλούσια" πλούσιου πλούσιων πλούσιων
πλούσιων
ατ% πλούσιο πλούσια πλούσιο πλούσιου" πλούσιε"
πλούσια
!λητ% πλούσιε πλούσια πλούσιο πλούσιοι πλούσιε"
πλούσια
7 σε 2ο"5 2ά5 2ο
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% γλυκ%" γλυκιά γλυκ% γλυκοί γλυκέ" γλυκά
γεν% γλυκού γλυκιά" γλυκού γλυκ.ν γλυκ.ν γλυκ.ν
ατ% γλυκ% γλυκιά γλυκ% γλυκού" γλυκέ" γλυκά
!λητ% γλυκέ γλυκιά γλυκ% γλυκοί γλυκέ" γλυκά
7 σε 2*"5 2ά5 2*
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% -α#ύ" -α#ιά -α#ύ -α#ιοί -α#ιέ" -α#ιά
γεν% -α#ιού -α#ιά" -α#ιού -α#ι.ν -α#ι.ν -α#ι.ν
και -α#ύ
ατ% -α#ύ -α#ιά -α#ύ -α#ιού" -α#ιέ" -α#ιά
!λητ% -α#ύ -α#ιά -α#ύ -α#ιοί -α#ιέ" -α#ιά
Bμοια κλίνονται* -αρύ", δασύ", ελα0ρύ", μακρύ", πα$ύ",
πλατύ", 0αρδύ"κ&λπ&
#ροσο-&. <ρσιμοποιούνται επίσ" οι λ%γιοι τύποι του
-α#έο", οι -α#εί", του" -α#εί"&
7 σε 2&"5 2&"5 2)"
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% διε#ν!" διε#ν!" διε#νέ" διε#νεί" διε#νεί" διε#ν!
γεν% διε#νού" διε#νού" διε#νού" διε#ν.ν διε#ν.ν
διε#ν.ν
ατ% διε#ν! διε#ν! διε#νέ" διε#νεί" διε#νεί" διε#ν!
!λητ% διε#ν!'"( διε#ν!" διε#νέ" διε#νεί" διε#νεί" διε#ν!
Bμοια κλίνονται* συνε$!", επιεικ!", δια0αν!", αμμ.δ",
ελ.δ"κ&λπ&
7 σε 2&"5 2ά5 2ί
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% #αλασσ!" #αλασσιά #αλασσί #αλασσιοί #αλασσιέ"
#αλασσιά
γεν% #αλασσιού #αλασσιά" #αλασσιού #αλασσι.ν
#αλασσι.ν #αλασσι.ν
και #αλασσ!
ατ% #αλασσ! #αλασσιά #αλασσί #αλασσιού" #αλασσιέ"
#αλασσιά
!λητ% #αλασσ! #αλασσιά #αλασσί #αλασσιοί #αλασσιέ"
#αλασσιά
Bμοια κλίνονται επί#ετα που σμαίνουν $ρ.μα* -υσσιν!",
κανελ!",
κα0ετ!", μα-!", μενεξεδ!", $ρυσα0!" κ&λπ&
7 σε 2η"5 2α5 2!ο
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% ,λιάρ" ,λιάρα ,λιάρικο ,λιάρδε" ,λιάρε"
,λιάρικα
γεν% ,λιάρ ,λιάρα" ,λιάρικου ,λιάρδων A
,λιάρικων
ατ% ,λιάρ ,λιάρα ,λιάρικο ,λιάρδε" ,λιάρε"
,λιάρικα
!λητ% ,λιάρ ,λιάρα ,λιάρικο ,λιάρδε"
,λιάρε",λιάρικα
Bμοια κλίνονται*
α: ακαμάτ", κατσού0"
': τα παράγωγα επί#ετα σε 1άρ" και 1ιάρ"
' πεισματάρ", γκρινιάρ",
,μιάρ", 0ο-τσιάρ"κ&λπ&(
γ: επί#ετα με -Hσυν#ετικ% τι" λέξει" λαιμ%", μαλλί, μάτι,
μύτ, π%δι,
0ρύδι, $είλι, $έρι ' μακρολαίμ", κοκκινομάλλ",
γαλανομάτ", Dλο1
μύτ", στρα-οπ%δ", σμι$το0ρύδ", απλο$έρ"κ&λπ&(
7 το επί+ετο ο πολ*"5 η πολλ&5 το πολ*
εν!$" αρ+μ$" πλη+υντ!$" αρ+μ$"
αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο αρσεν!$ +ηλυ!$ ουδ)τερο
ονομ% πολύ" πολλ! πολύ πολλοί πολλέ" πολλά
γεν% πολύ πολλ!" πολύ πολλ.ν πολλ.ν πολλ.ν
ατ% πολύ πολλ! πολύ πολλού" πολλέ" πολλά
!λητ% A A A 'πολλοί( 'πολλέ"( 'πολλά(
#αραγωγ& !α σ*ν+εση
❏ Η ελλνικ! γλ.σσα περιλαμ-άνει λέξει" που έ$ουν
σ$ματιστεί με διά0ορου" τρ%που"& Τα -ασικά στοι$εία
του λ%γου, τα ον%ματα και τα ρ!ματα, διακρίνονται σε*
α: απλά, %ταν σ$ματί,ονται απ% μία ρί,α ! ένα αρ$ικ%
#έμα στο οποίο
προστί#εται μία κατάλξ, π&$& γρά01ω
': μη απλά, %ταν σ$ματί,ονται με παραγωγ! ! σύν#εσ&
✔ Η παραγωγ& και σ*ν+εση είναι οι -ασικοί μ$ανισμοί
με του"
οποίου" σ$ματί,ονται νέε" λέξει" που εμπλουτί,ουν τ
γλ.σσα, και οι
περισσ%τερε" λέξει" τ" :λλνικ!" έ$ουν σ$ματιστεί με
αυτού" του"
τρ%που"&
#αραγωγ& ουσαστ!/ν
❏ #αραγωγ& ονομά,εται διαδικασία κατά τν οποία
προστί#ενται
στο #έμα παραγωγικά στοι$εία, τα οποία ονομά,ονται
προσ,*ματα% Τα
προσ0ύματα που -ρίσκονται αριστερά απ% το #έμα
λέγονται προ+&ματα, εν. τα προσ0ύματα που -ρίσκονται
δεξιά απ% το #έμα λέγονται επ+&ματα%
3υνεπ.", νέε" λέξει" μπορούν να παρα$#ούν με δύο
τρ%που"*
α;τρ$πο". στο #έμα τ" αρ$ικ!" λέξ" προστί#εται μία
νέα, δια0ορετικ! κατάλξ που ονομά,εται παραγωγ!&
!ατάλη(η ! επί+ημα,
π&$& το ουσιαστικ% ελλν%πουλο έ$ει σ$ματιστεί ω" εξ!"*
4λλνα" I
#έμα ελλν1 F παραγωγικ! κατάλξ1επί#μα 1%πουλο I
ελλν%πουλο
';τρ$πο". αριστερά απ% το #έμα μια" λέξ" προστί#εται
ένα πρ$+ημα
'πρ%#εσ, το στερτικ% α1 κ&λπ&(, π&$& το ουσιαστικ%
διατρο0! έ$ει σ$ματιστεί ω" εξ!"* τρο0! I πρ%#μα δια
F τρο0! I διατρο0!
✔ Τα κυρι%τερα προ+&ματα που $ρσιμοποιούνται στν
παραγωγ!
λέξεων*
αντ2. αντπρ%εδρο" απ$2. αποκλιμάκωσ μετα2.
μεταποίσ
παρα2. παραοικονομία υπερ2. υπερκατανάλωσ υπο2.
υποπλοίαρ$ο"
✔ Τα κυρι%τερα επ+&ματα2παραγωγ!)" !αταλ&(ε" που
$ρσιμοποι1
ούνται στν παραγωγ! ουσιαστικ.ν*
α: που δλ.νουν πρ$σωπο που ενεργεί ! επάγγελμα
2ά". περιπτερά" 2)α". κουρ)α" 2ά". σκα0τά"
2δ$ρο" . παρκαδ$ρο" 2άρη". -αρκάρη" 2άρη".
σκουπιδάρη"
2)ρη". καμαρ)ρη" 2)ρα. καμαρ)ρα 2ίτη". τραπε,ίτη"
2/τη". ταξιδ/τη" 2ίστα". μακετίστα" 2στ&".
τραγουδστ&"
2ίστα. πιανίστα 2ίστρα. τραγουδίστρα 2τη". Dάλτη"
2τ&". λυτρωτ&" 2τ3&". ταξιτ3&" 2τ3ο*. κα0ετ3ο*
2τία". εγκλματία" 2τορα". εισπράκτορα" 2τρα.
πλύστρα
2τρα. μα#!τρα
': που δλ.νουν τ$πο
2είο. κρεοπωλείο 2ά. ρεματά 2ία. Ιταλία
2!ο. μανά-!ο 2δ!ο. Dαράδ!ο 2τ&ρ. εργαστ&ρ
2τ&ρο. δοκιμαστ&ρο
γ: που δλ.νουν $ργανο ! σ!ε*ο"
2)α". ανα-ολ)α" 2ερ$. τσαγερ$ 2)ρα. τυρ)ρα
2τ&ρα". αναπτ&ρα" 2τ&ρ. ποτιστ&ρ 2τ&ρο. πλυντ&ρο
2τρα. ποτίστρα 2τη". διακ%πτη"
δ: που δηλ/νουν εν)ργεα & αποτ)λεσμα εν)ργεα"
2άλα. τρε-άλα 2εία. νηστεία 2εά. δουλεά
2εα. αντπά+εα 2η <2ση5 2(η5 2=η:. λ*ση 2ίλα.
μαυρίλα
2μ$". σε'ασμ$" 2μ&. δο!μ& 2ο*ρα. -ασο*ρα
2ία <2σία:. επτυ-ία
2ά <σά5 =ά5 2(ά5 2ματά:. 3αρά
2μο <2σμο5 2(μο5 2=μο:. πλ*σμο
2μα <2αμα5 2ημα5 2ωμα5 2σμα5 2γμα:. !λάδεμα
2το <2ητ$5 2ατ$5 2!τ$5 2-τ$5 2,τ$:. παραμλητ$
ε: που δηλ/νουν !ατάσταση & δ$τητα
2άδα. γρηγοράδα 2εα. αυ+άδεα 2ίλα. π!ρίλα
2λί!. υπουργλί! 2μάρα. !ουταμάρα 2οσ*νη.
!αλοσ*νη
2ο*ρα. +ολο*ρα 2ά <2σά5 2(ά:. 3εστασά
2τητα <2$τητα5 2*τητα:. 'αρ*τητα
στ: που δηλ/νουν +εωρία5 τρ$πο συμπερ,ορά"5
επστ&με"5 γν/ση & τ)-νη
2!ά. μα+ηματ!ά 2!&. νομ!& 2σμ$". σουρεαλσμ$"
3: που δηλ/νουν ,υτά η: που δηλ/νουν -ρ/ματα
2ά. λεμονά 2ί. πορτο!αλί
+: που δηλ/νουν υπο!ορσμ$
2ά! <2δά!5 2ουδά!5 2αρά!5 2αλά!:. -αλά! 2ά!η".
Γωργά!η"
2ά!ο". γεροντά!ο" 2ίτσα. μηλίτσα 2!α". γ$!α"
2οπο*λα. αρ-οντοπο*λα 2$πουλο. 'οσ!$πουλο 2ο*δ.
αγγελο*δ
2ο*λα. !ορο*λα 2ο*λη". παππο*λη"
α: που δηλ/νουν μεγ)+υνση
2ά!λα. μουτρ ά!λα 2α!λά". ,ωνα!λά" 2άρα. γυνα!άρα
2αρά". υπναρά" 2αρ$να. σπταρ$να 2αρο". σ!*λαρο"
2άτορα". συμ'ουλάτορα" 2ο*!λα. =αρο*!λα 2ο*ρα.
-αρετο*ρα
π π Δ μ - Στην εριοχ σας οργαν νεται α το ο και δι φορες οικολο ή ώ ό ή ά
μ μ π μ - γικ ς ο δες ια εκστρατε α διαφ τισης των ολιτ ν για τη ε έ ά ί ώ ώ ί
π π . ωση της ρ ανσης και των σκου ιδι ν Η τ ξη σας αν λαβε να ύ ώ ά έ
μ π , π π - γρ ψει να κε ενο τεσσ ρων αραγρ φων το ο ο ο θα α ευθ ά έ ί ά ά ί ύ
μ μπ . π νεται στους εγαλ τερους συ ολ τες σας Αφο εριγρ ψετε την ύ ί ύ ά
, π π μ π - κατ σταση να τους ροτε νετε τρ ους ε τους ο ο ους θα βοη ά ί ό ί
μ π π μ π θ σουν να αντι ετω ιστε το ρ βλη α της ρ ανσης και των ή ί ό ύ
π π . σκου ιδι ν στην λη σας ώ ό
Ανοιχτή επιστολή προς τους δημότες Ξυλοκάστρου
Αγαπητοί δημότες του Ξυλοκάστρου
Είμαστε οι μαητές του !ημοτικο" #χολείου $ελισσίων% &έλουμε να
επι'
κοινωνήσουμε μα(ί σας και να μιλήσουμε για ένα έμα που μας
απασχολεί εδώ
και αρκετό καιρό% Είναι το έμα των πολλών'πολλών'πολλών
απορριμμάτων%
)αημερινά παρακολουο"με τους δρόμους, τις πλατείες μας, την
παραλία
μας, πλημμυρισμένα με σκουπίδια% * μητέρα +"ση εκλιπαρεί για
,οήεια% -α
λουλο"δια, τα δέντρα, τα (ώα μάς +ωνά(ουν να κινητοποιηο"με%
Εμείς α
μείνουμε αμέτοχοι. /χι0 !εν μπορο"με να μη δράσουμε0
Αγαπητοί συνδημότες, ελάτε να ,οηήσουμε τη +"ση μας% 1νας'
ένας, αλ'
λά και όλοι μα(ί, ας αναλά,ουμε τις ευ"νες που μας αναλογο"ν
συνολικά
αλλά και στον καένα μας χωριστά% /χι0 !ε +ταίνε για όλα οι
άλλοι% Ας κά'
νουμε την αυτοκριτική μας και ας απο+ασίσυμε2
3Α $* !*$4Ο567Ο5$Ε #)Ο584!4Α2
3α μην 9οδε"ουμε αλόγιστα τα προ:όντα της +"σης μας, γιατί δεν
είναι απε'
ριόριστα%
3α μη χρησιμοποιο"με προ:όντα μιας χρήσης%
3α μην αγορά(ουμε προ:όντα σε μικρές συσκευασίες%
3α μην αγορά(ουμε συσκευασμένα προ:όντα, όταν αυτό δεν είναι
απαραίτητο%
3α μη χρησιμοποιο"με σακο"λες νάιλον για τα ;ώνια μας, αλλά να
έχουμε
πάνινες, για πολλές χρήσεις%
3α μην πετάμε τα καινο"ργια αντικείμενα, αν μπορο"με να τα
χρησιμοποιή'
σουμε πάλι%
3α ανακυκλώνουμε το χαρτί, το γυαλί και το αλουμίνιο, γιατί έτσι
κάνουμε
οικονομία στα υλικά της +"σης%
3Α !4Α<Ε464=Ο$Α#-Ε #>#-Α -Α #)Ο584!4Α 8Ο5 !*$4Ο567Ο5$Ε2
3α πετάμε τα σκουπίδια μας μέσα στους κάδους και όχι δίπλα από
αυτο"ς%
3α πετάμε τα σκουπίδια μας σε σακο"λες και όχι σκόρπια μέσα
στους κάδους%
3α διατηρο"με κααρο"ς τους δημόσιους χώρους%
3α μα(ε"ουμε τα σκουπίδια μας όταν πηγαίνουμε εκδρομή στο
δάσος%
3α διατηρο"με κααρή την παραλία μας, γιατί εμείς την
απολαμ,άνουμε%
3α μην πετάμε σκουπίδια από στο μπαλκόνι μας ή από το παράυρό
μας%
3α μην πετάμε σκουπίδια από το παράυρο του αυτοκινήτου,όταν
τα9ιδε"ουμε%
3α συμμετέχουμε σε ομάδες εελοντών κααριότητας του δήμου
μας%
3α μη ,γά(ουμε τα σκουπίδια μας όταν απεργο"ν για κάποιο λόγο
οι υπάλ'
ληλοι του δήμου μας%
3α υμόμαστε ότι2
? η 7η μας είναι ένα καρά,ι που τα9ιδε"ει στο σ"μπαν και έχει
συγκεκριμένα
ε+όδια% Αν εμείς τα καταναλώσουμε αλόγιστα, α ναυαγήσουμε
στον ωκεανό του υπερκαταναλωτισμο" μας%