You are on page 1of 73

Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο πρώτο
Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου ( 330 – 717 )

Τι ονομάζουμε Βυζάντιο;

Το χριστιανικό κράτος της ελληνορωμαϊκής Ανατολής που αναδύθηκε μέσα από τους
κόλπους του Ρωμαϊκού κράτους.

Πώς ονομαζόταν αρχικά το Βυζάντιο και οι βυζαντινοί κάτοικοί του;

Αρχικά επειδή το Βυζάντιο αναδύθηκε μέσα από τους κόλπους του Ρωμαϊκού
κράτους ονομαζόταν Ρωμανία Πολιτεία ή κράτος Ρωμαίων. Έτσι αντίστοιχα οι
Βυζαντινοί ονομάζονταν Ρωμαίοι ή Ρωμιοί. Άρα οι όροι Βυζάντιο και βυζαντινοί
είναι μεταγενέστεροι.

Ποια υπήρξαν τα σημαντικότερα γεγονότα μέχρι να μεταμορφωθεί το
Ρωμαϊκό κράτος σε Βυζαντινό κράτος;

- εξισώθηκαν τα δικαιώματα των Χριστιανών με τα δικαιώματα των άλλων
θρησκειών.
- ιδρύθηκε η Κωνσταντινούπολη
- αναδείχθηκε ο Χριστιανισμός σε κρατική θρησκεία
- διαιρέθηκε η αυτοκρατορία επί Θεοδοσίου Α΄

1

Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο πρώτο
Ι. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους
1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη
α. Ίδρυση Κωνσταντινούπολης
 Ποια μέτρα πήρε ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ για να
ανορθώσει το ρωμαϊκό κράτος, που κλονιζόταν;
• Ίδρυσε ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή, την Κωνσταντινούπολη.
• Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.
• Καθιέρωσε στη διοίκηση τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική
εξουσία.
• Έκοψε και έθεσε σε κυκλοφορία ένα πολύ σταθερό χρυσό νόμισμα.
 Τι αποφασίζει ο Κωνσταντίνος μετά τη νίκη του εναντίον του Λικίνιου, όταν
μένει μονοκράτορας; Ποιοι ήταν οι λόγοι που τον οδήγησαν σε αυτή του την
απόφαση;
Αποφασίζει να ιδρύσει ένα νέο διοικητικό κέντρο στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου,
στην Ανατολή.
Οι λόγοι που τον οδήγησαν σε αυτή του την απόφαση ήταν:
- η καλή γεωπολιτική θέση του Βυζαντίου, αφού βρισκόταν στο σταυροδρόμι της
Ασίας, της Ευρώπης, του Εύξεινου Πόντου και της Μεσογείου και κατά συνέπεια
είχε μεγάλη εμπορική σημασία.
- η Ανατολή διέθετε ακμαίο πληθυσμό και οικονομία, σε αντίθεση με τη Δύση.
- οι Χριστιανοί, στους οποίους ο Κωνσταντίνος στηρίχτηκε πολιτικά, ήταν
πολυπληθέστεροι στην Ανατολή.
- οι μεγάλες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από θρησκευτικές συγκρούσεις, αρά θα
αντιμετώπιζε από κοντά το πρόβλημα.
- από το Βυζάντιο μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους Γότθους και τους
Πέρσες.
 Ποια κτίσματα της Κωνσταντινούπολης υπογραμμίζουν τη σχέση της με τη
Ρώμη και ποια το χριστιανικό της χαρακτήρα;,
Τα κτίσματα που υπογραμμίζουν τη σχέση της Κωνσταντινούπολης με τη Ρ’ωμη
είναι ο ιππόδρομος, τα ανάκτορα, οι στοές, οι αγορές, το ρυμοτομικό σχέδιο και η
πορφυρή κολόνα με το άγαλμα του Κωνσταντίνου. Ενώ ο χριστιανικός χαρακτήρας
της φαίνεται από τις πολλές εκκλησίες και τα μοναστήρια.
 Πότε τελέστηκαν τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης;
Στις 11 Μαΐου του 330 τελέστηκαν τα εγκαίνια και γιορτάζονταν τα γενέθλια της
Κωνσταντινούπολης.

2

 Πότε η Κωνσταντινούπολη ή αλλιώς Νέα Ρώμη αποκτά χαρακτηριστικά
χριστιανικής πόλης;
Όταν ανοικοδομούνται εκεί πολλές εκκλησίες και μοναστήρια.

Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο πρώτο
Ι. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους
1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη
 Τι ονομάζουμε Νέα Ρώμη και τη Παλαιά Ρώμη;
Νέα Ρώμη ονομαζόταν η Κωνσταντινούπολη αμέσως μετά την ίδρυσή της γιατί
ρυμοτομήθηκε σύμφωνα με το σχέδιο της Παλαιάς Ρώμης αυτής δηλαδή που
αναπτύχθηκε κυρίως στο χώρο της σημερινής Ιταλίας.
β. Θρησκευτική πολιτική
 Για ποιο λόγο ο Κωνσταντίνος Α΄ έδειξε ευνοϊκή στάση προς το
Χριστιανισμό;
Γιατί στην Ανατολή οι οπαδοί του Χριστιανισμού ήταν πολυπληθέστεροι και
φαινόταν ότι αυτή η θρησκεία μπορούσε να αποκαταστήσει την κλονισμένη ενότητα
του Ρωμαϊκού κράτους.
Ενέργειες στις οποίες προβαίνει ο Κωνσταντίνος για να δείξει την εύνοιά του
προς τους Χριστιανούς;
- εξέδωσε ευνοϊκούς νόμους προς τους Χριστιανούς
- μετέφερε το Χριστόγραμμα στα νομίσματά του
- υπέγραψε το διάταγμα των Μεδιολάνων
- συγκάλεσε την Οικουμενική σύνοδο
 Τι ήταν το Χριστόγραμμα;
Ήταν σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, το οποίο μετέφερε ο Κωνσταντίνος Α΄ από τη
στρατιωτική σημαία στα νομίσματά του. Ήταν το μονόγραμμα του Χριστού. Το
έκανε αυτό ο Κωνσταντίνος για να δείξει την εύνοιά του προς τους Χριστιανούς.
 Τι γνωρίζετε για το διάταγμα των Μεδιολάνων;
Ήταν συμφωνία που έγινε μεταξύ του Κωνσταντίνου Α΄ και του Λικινίου το 313 και
αναγνώριζε στους Χριστιανούς την ελευθερία άσκησης της λατρείας τους,
εξισώνονταν έτσι τα δικαιώματά τους με αυτά των άλλων θρησκειών του Ρωμαϊκού
κράτους.
 Τι γνωρίζετε σχετικά με την Α΄ οικουμενική Σύνοδο;
Έγινε το 325 στη Νίκαια της Βιθυνίας. Κλήθηκαν όλοι οι επίσκοποι όλων των
επαρχιών του Οικουμενικού Ρωμαϊκού κράτους. Τη συγκάλεσε ο Κωνσταντίνος Α΄.
Διατύπωσε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος τη διδασκαλία της Εκκλησίας έναντι των
αιρέσεων που είχαν ήδη εμφανισθεί.

3

4 . διευθυνόμενη από το κράτος και εκχρηματισμένη  Ποιοι έγιναν μεγαλοϊδιοκτήτες της γη και ποιοι πλήττονταν από αυτή την κατάσταση. Οι πάροικοι ήταν μικροϊδιοκτήτες γης.οι πόλεις του ανατολικού τμήματος ως τα μέσα του 6ου αιώνα είχαν βαρύνουσα οικονομική σημασία Οικονομία: γεωργική. Συγχρόνως ο πάροικος ήταν προσδεμένος στο χωράφι που καλλιεργούσε. οι οποίοι. . Η γη άρχισε να συγκεντρώνεται στα χέρια των μεγάλων γαιοκτημόνων. Εξελίξεις ως τις αρχές του 6ου αιώνα α. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο πολυάριθμος πληθυσμός των πόλεων να υποφέρει από φτώχεια και για αυτό συχνά προκαλούνταν ταραχές. .  Τι γνωρίζετε σχετικά με τους φόρους και τα προβλήματα που προκαλούσαν. Οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα  Ποια τα χαρακτηριστικά της οικονομίας του πρώιμου βυζαντινού κράτους.κύρια πηγή πλούτου τους ήταν η γεωργία .  Τι γνωρίζετε για τους πάροικους. Οι φόροι έπλητταν βαρύτατα ιδιαίτερα τον αγροτικό πληθυσμό και τον ανάγκαζαν να εγκαταλείπει τη γη του και να βρίσκει καταφύγιο στις μονές ή στις μεγαλουπόλεις.το χρήμα χρησιμοποιείτο στις εμπορικές συναλλαγές ως ανταλλακτικό μέσο.  Σε ποιες ενέργειες προβαίνουν οι αρχές των μεγαλουπόλεων για την αποφυγή των ταραχών. Οι αρχές των μεγαλουπόλεων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης συνήθιζαν να διανέμουν δωρεάν σιτάρι και να οργανώνουν θεάματα στον ιππόδρομο. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος οι καταχρεωμένοι μικροϊδιοκτήτες μετατρέπονταν σε εξαρτημένους αγρότες ή παροίκους. Η ενοικίαση της γης από τον πάροικο ήταν χρονικά απεριόριστη και κληρονομική. εξαιτίας των μεγάλων γαιοκτημόνων που λόγω χρημάτων έπαιρναν ολοένα και περισσότερα χωράφια γης. Οι ανταλλαγές είδους με είδος ήταν περιορισμένες. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους 2.στηριζόταν στον κρατικό παρεμβατισμό . μετατρέπονταν σε καταχρεωμένους αγρότες ή αλλιώς πάροικους.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο Ι.

Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο Ι.  ανατολικό τμήμα: επιβάλλονταν αργά αλλά σταθερά το ελληνικό στοιχείο και η ελληνιστική πολιτιστική παράδοση. γ. Ο τελευταίος αυτοκράτορας της Ρώμης υποχρεώνεται σε παραίτηση από τον Γερμανό Οδόακρο και λίγα χρόνια αργότερα ο Θευδέριχος ιδρύει το Οστρογοτθικό βασίλειο με κέντρο τη Ραβέννα ( = ήταν ένα από τα πολλά γερμανικά βασίλεια της Δύσης ). Πολλοί Γερμανοί καταλαμβάνουν θέσεις στο στρατό και στη διοίκηση. Στο δυτικό όμως όχι. διευκολύνεται η ανάπτυξη και αυξάνονται τα κέρδη του μακρινού εμπορίου. Η οικονομικά εξαντλημένη Δύση από την άλλη υποκύπτει στα γερμανικά φύλα. β. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους 2. Δημιουργείται έτσι σοβαρός κίνδυνος εκγερμανισμού του κράτους. Έτσι σταδιακά αφομοιώνονται οι Γερμανοί στη στρατιωτική και πολιτική διοίκηση. Εξελίξεις ως τις αρχές του 6ου αιώνα  Μακρινό εμπόριο: λόγος ανάπτυξης Εξαιτίας της επέκτασης της βυζαντινής επιρροής στις χώρες της Ερυθράς θάλασσας ( Αιθιοπία και Υεμένη . Το κόμμα αυτό ξεσήκωσε το λαό της πρωτεύουσας που εξόντωσε τους Γότθους στα τέλη του 4ου αιώνα. δυτικό τμήμα: οι επίσημες και οι τέχνες είχαν παρακμάσει. 5 . μετά το θάνατο του Θεοδοσίου του Α΄. Το γερμανικό πρόβλημα  Τι γνωρίζετε σχετικά με το γερμανικό πρόβλημα. απαλλάσσοντας προσωρινά το κράτος από αυτούς. Στο ανατολικό τμήμα οι αυτοκράτορες εξουδετερώνουν τη γερμανική απειλή. Πολιτιστικές εξελίξεις  Ποιες πολιτιστικές εξελίξεις συναντούμε στο δυτικό και ποιες στο ανατολικό τμήμα. Οι αυτοκράτορες του ανατολικού τμήματος επέτρεπαν την ειρηνική εγκατάσταση των Γερμανών στα εδάφη τους. Έτσι μοιρασμένο αντιμετωπίζει ως τον 5ον αιώνα τις επιθέσεις των γερμανικών φύλων. χωρίζεται σε ανατολικό και δυτικό τμήμα. Ως αντίδραση οργανώνεται από λόγιους και πολιτικούς ένα είδος πατριωτικού και αντιγερμανικού κόμματος. τα πνευματικά ιδρύματα υπολειτουργούσαν και οι βιβλιοθήκες ήταν κλειστές. Το ρωμαϊκό κράτος.

. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους 2. Εξελίξεις ως τις αρχές του 6ου αιώνα  Ποια τα πιο σημαντικά πολιτιστικά γεγονότα του ανατολικού τμήματος. το οποίο διέθετε 16 ελληνόφωνες και 15 λατινόφωνες έδρες διδασκαλίας. .Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο Ι. Η έκδοσή του διευκόλυνε σημαντικά την απονομή της δικαιοσύνης. 6 . Η αριθμητική υπεροχή των ελληνόφωνων εδρών δείχνει το βαθμιαίο εξελληνισμό της κρατικής μηχανής. Από τα σωζόμενα βιβλία της συλλογής αντλούμε πληροφορίες για τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής.Εκδόθηκε ο Θεοδοσιανός κώδικας στον οποίο συμπεριλήφθηκαν όλα τα αυτοκρατορικά διατάγματα που είχαν εκδοθεί μετά το 312.Ιδρύθηκε το πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης.

7 . . Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους 3.  Τι γνωρίζετε για τον Αρειανισμό. Οι μονοφυσίτες ως αντίδραση προς την καταπιεστική βυζαντινή κυβέρνηση. αμφισβητώντας τη θεότητά του. Παλαιστίνη. Ο Αρειανισμός διαδόθηκε ανάμεσα στους υπηκόους της αυτοκρατορίας.το κράτος βοήθησε την Εκκλησία στις οικουμενικές συνόδους. Τόνιζε την υπεροχή της ανθρώπινης φύσης του Χριστού έναντι της θείας. Ο Μονοφυσιτισμός ήταν αίρεση που διήρκεσε από τον 5ον μέχρι τον 7ον αιώνα. Διαδόθηκε η αίρεση αυτή στις ανατολικές επαρχίες του Βυζαντινού κράτους ( Συρία. .αναμείχθηκε στις δογματικές διαμάχες.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο Ι. Αίγυπτο ). Δίδασκε ότι ο Υιός ήταν δημιούργημα του Πατρός. Ο Νεστοριανισμός ήταν αίρεση που κυριάρχησε κατά τον 5ον αιώνα.  Τι γνωρίζετε για τον Νεστοριανισμό. Η πάλη της Ορθοδοξίας με τις αιρέσεις και την αρχαία θρησκεία α. Ο αγώνας κατά των αιρέσεων  Τι εννοούμε με τον όρο αιρέσεις. διευκόλυναν τις αραβικές κατακτήσεις τον 7ον αιώνα και αποδέχτηκαν την κυριαρχία τους.  Τι γνωρίζετε για το Μονοφυσιτισμό. Ήταν οι παρεκκλίσεις από την ορθή χριστιανική διδασκαλία ( Ορθοδοξία ).τα θεολογικά προβλήματα συνδέθηκαν με διάφορα πολιτικά συμφέροντα. Καταδικάστηκε από τη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451).στήριξε υλικά και ηθικά την Εκκλησία. όπως αυτή διατυπώθηκε επίσημα από την Εκκλησία στις οικουμενικές συνόδους με τη βοήθεια του κράτους. Καταδικάστηκε από τις οικουμενικές συνόδους της Νίκαιας (325) και της Κωνσταντινούπολης (381). Δίδασκε ότι η θεία φύση του Χριστού είχε απορροφήσει την ανθρώπινη και για αυτό δε θα έπρεπε ο Χριστός να απεικονίζεται ως άνθρωπος στις εικόνες. . αλλά και ανάμεσα στους Γότθος και τα άλλα γερμανικά φύλα ( εκτός των Φράγκων ). Καταδικάστηκε από τη Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου (431). .  Ποια η σχέση του κράτους με την Εκκλησία. Ο Αρειανισμός ήταν αίρεση που κυριάρχησε κατά τον 4ον αιώνα.

Χ).τι χρειάζεται. . Μέτρα κατά της αρχαίας θρησκείας  Σε ποια ενέργεια προβαίνει ο αυτοκράτορας Ιουλιανός προκειμένου να ξαναφέρει στη ζωή τη λατρεία των θεών του Ολύμπου. Με τον τρόπο αυτό οι πατέρες διευκόλυναν τον διάλογο και τη σύνθεση Χριστιανισμού και Ελληνισμού. Οι μεγάλοι αυτοί Πατέρες ενώ στράφηκαν κατά της αρχαίας θρησκείας πρότειναν παράλληλα να γίνεται μια επιλεκτική επιλογή και αξιοποίηση των κλασικών κειμένων.γκρεμίζουν ή μεταβάλλουν σε εκκλησίες τους αρχαίους ναούς . Κλείνει τους ναούς και τα μαντεία και απαγορεύει την διεξαγωγή των Ολυμπιακών αγώνων και των Ελευσίνιων Μυστηρίων (392-393 μ. 8 . Η ενέργειά του όμως στέφεται ανεπιτυχής. γ. Η σχέση Χριστιανισμού – Ελληνισμού: από τη σύγκρουση στη σύνθεση  Περιγράψτε τις εκδηλώσεις των φανατισμένων χριστιανών κατά της αρχαίας θρησκείας. με τον τρόπο της μέλισσας που παίρνει από τα άνθη μόνο ο.  Ποια μέτρα παίρνει ο Θεοδόσιος Α΄ κατά της αρχαίας θρησκείας. Η πάλη της Ορθοδοξίας με τις αιρέσεις και την αρχαία θρησκεία β. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους 3. Οι φανατισμένοι Χριστιανοί ξεσπούν σε εκδηλώσεις βίας ενάντια στους οπαδούς και τα μνημεία της αρχαίας θρησκείας. Οι Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας ήταν αυτοί που υπέδειξαν την ορθή αντιμετώπιση της αρχαίας θρησκείας.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο Ι. Απαγορεύει στους Χριστιανούς να διδάσκουν σε μη χριστιανικά σχολεία.καταστρέφουν τα γυμνά αγάλματα  Ποιοι ήταν αυτοί οι οποίοι βοήθησαν στο να κατευναστούν τα πνεύματα ανάμεσα στο Χριστιανισμό και την αρχαία θρησκεία και πώς.με αυτά τα μέτρα η αρχαία θρησκεία δέχεται σοβαρότατο πλήγμα.

β. αλλά είχαν και πολιτική ισχύ εξεγέρθηκαν. που έμοιαζαν με αθλητικά σωματεία. . Προσπαθεί να επιβάλει την Ορθοδοξία σε όλη την έκταση της αυτοκρατορίας και για αυτό καταδιώκει τους οπαδούς των αιρέσεων και της αρχαίας θρησκείας και αναστέλλει τη λειτουργία της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα.εξέδωσε τον Ιουστινιάνειο κώδικα ( περιείχε νόμους πριν από τον Ιουστινιανό – χωρίζεται σε 10 τόμους ) . Η πολιτική του Ιουστινιανού  Πάνω σε ποια αρχή στηριζόταν το πολιτικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο II.εξέδωσε τον Πανδέκτη ( βιβλίο που περιλάμβανε τις γνώμες Ρωμαίων νομικών ) .Εξέδωσε τις Νεαρές ( βιβλίο με νέους νόμους που εκδόθηκαν μετά το 534 και γράφτηκαν οι περισσότερες στα ελληνικά ) 9 .Μειώνει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων των επαρχιών. . Εξωτερικά προβλήματα και αναδιοργάνωση του κράτους 1. . . Ο Ιουστινιανό τους αντιμετώπισε με επιτυχία περιορίζοντας τη δύναμή τους και ενισχύοντας παράλληλα την αυτοκρατορική εξουσία. μια νομοθεσία.  Ποιο το νομοθετικό έργο του Ιουστινιανού. επιβάλλοντας αυστηρούς νόμους και προσπαθεί να προστατεύσει τους ελεύθερους αγρότες οι οποίοι ήταν χρήσιμοι γιατί πλήρωναν φόρο.κωδικοποίησε το Ρωμαϊκό δίκαιο . Επίσης φροντίζει να διαδοθεί ο Χριστιανισμός στους λαούς του Καυκάσου και της Ανατολικής Αφρικής. Το πολιτικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού ήταν ένα κράτος. Ο Ιουστινιανός και το έργο του α. Εσωτερική πολιτική  Ποια εσωτερικά προβλήματα είχε να αντιμετωπίσει ο Ιουστινιανό και πώς αντιμετωπίζει το καθένα ξεχωριστά.  Ποια τα μέτρα του Ιουστινιανού όσον αφορά τη θρησκεία.εξέδωσε τις Εισηγήσεις ( εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της Νομικής ).Στάση του Νίκα ( 532 ): οι δήμοι του Ιπποδρόμου Πρασίνων και Βενετών. μια εκκλησία.

αποθήκες σιτηρών ). η οποία εκπροσωπεί το νέο ρυθμό βασιλική μετά τρούλου. Ο Ιουστινιανός και το έργο του γ. γέφυρες. πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τεράστιος τρούλος.Σημαντική η συμβολή του νομοθετικού έργου του Ιουστινιανού καθώς το Ιουστινιάνειο Δίκαιο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης. Περιγράψτε την. αλλά δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει τις εισβολές των Σλάβων και άλλων λαών στις ευρωπαϊκές επαρχίες. δηλαδή στην ανόρθωση της ρωμαϊκής εξουσίας στη Δύση.μακροί και σκληροί αγώνες για την κατάκτηση του Οστρογοτθικού Βασιλείου . Αυτή η κατάσταση είχε σαν αποτέλεσμα το Βυζάντιο να χάσει μεγάλο μέρος του εδάφους του εν συνεχεία. Ο τρούλος μοιάζει να κρέμεται από τον 10 . Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο II. υδραγωγεία. Τέσσερις ογκώδεις πεσσοί ( τετράγωνοι κίονες ) σχηματίζουν το κεντρικό τετράγωνο. τη θρησκεία ( ναοί ).στη γραμμή του Δούναβη και της Χερσονήσου του Αίμου ο Ιουστινιανό έκτισε πολλά φρούρια και δαπάνησε τεράστια ποσά για την εξαγορά της ειρήνης. Οι αρχιτέκτονες ήταν ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο της Μ. Εξωτερική πολιτική: . Το κτίριο είναι σχεδόν τετράφωνο.από το Βησιγοτθικό βασίλειο στην Ισπανία ανακτήθηκαν οι παράκτιες περιοχές στα ΝΑ . Εκτίμηση εξωτερικής πολιτικής Ιουστινιανού: Ήταν σύμφωνη με τη ρωμαϊκή παράδοση αλλά ξεπερνούσε τις οικονομικές δυνατότητες του κράτους.εύκολη και γρήγορη κατάλυση του Βανδαλικού Βασιλείου στη Βόρειο Αφρική . Κτίσματα και Αγία Σοφιά  Ποιο το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού. την υποδομή και την κοινή ωφέλεια ( δρόμοι. Ασίας. Οι πόλεμοι του στη Δύση και στην Ανατολή απογύμνωσαν τις ευρωπαϊκές επαρχίες από στρατεύματα και άδειασαν τα κρατικά ταμεία. Εξωτερική πολιτική  Που απέβλεπε η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού. Θεωρείται η Αγία Σοφιά.  Ποιο θεωρείται το λαμπρότερο κτίσμα της βυζαντινής τέχνης και τι γνωρίζετε για αυτό. Η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού απέβλεπε στην αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης. Εξωτερικά προβλήματα και αναδιοργάνωση του κράτους 1. δ. Κατασκευάστηκε μεγάλος αριθμός έργων που ήταν χρήσιμα στην άμυνα ( φρούρια και τείχη. Οι πεσσοί συνδέονται με τόξα που σχηματίζουν ημισφαιρικά τρίγωνα και δημιουργούν ένα στεφάνι.

κακές σοδειές . αναδιοργάνωσε το στράτευμα με τη οικονομική ενίσχυση της εκκλησίας και επιχείρησε συνεχείς εκστρατείες κατά των Περσών. Εξωτερικά προβλήματα και αναδιοργάνωση του κράτους 2. Το φως εισδύει από τα παράθυρά του και πλημμυρίζει το εσωτερικό του ναού. Η Αγία Σοφιά έγινε σύμβολο και πηγή έμπνευσης για το μεσαιωνικό και νεότερο Ελληνισμό. Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο II. Αβαρών και Σλάβων. .σεισμοί .εγκατάλειψη ή παρακμή των πόλεων . .επιδρομές βαρβάρων στα εδάφη της αυτοκρατορίας  οι Σλάβοι κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές επαρχίες  οι Πέρσες φθάνουν μέχρι τις ακτές του Βοσπόρου  Ποιες οι συνέπειες των προβλημάτων που παρουσιάζονται στο Βυζάντιο.μείωση του πληθυσμού . Η αντεπίθεση του Ηρακλείου  Με ποιο τρόπο ο Ηράκλειος κατάφερε να αποτρέψει την κρίση.  Εκστρατείες Ηρακλείου – τι γνωρίζετε. Ο Ηράκλειος κατάφερε: . Ο Ηράκλειος ηγήθηκε προσωπικά του βυζαντινού στρατού.υποχώρηση του εμπορίου και νομισματικής κυκλοφορίας ΧΡΕΙΑΖΟΤΑΝ ΜΙΑ ΡΙΖΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΠΟΥ ΘΑ ΑΠΕΤΡΕΠΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ β. Το Βυζάντιο σε κρίση  Ποια προβλήματα παρουσιάζονται στο Βυζάντιο κατά το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και τις αρχές του 7ου αιώνα. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του ( 610 – 717 ) Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης α.ουρανό. 11 .λοιμοί .να συντρίψει τους Πέρσες στη μάχη της Νινευί και ανακτήσει έτσι όλες τις βυζαντινές επαρχίες της Εγγύς Ανατολής.

στους οποίους το κράτος παραχωρούσε στρατιωτικά κτήματα ή στρατιωτόπια. Εξωτερικά προβλήματα και αναδιοργάνωση του κράτους 2.νίκη εναντίον των Αβαρών και Σλάβων ενώ πολιορκούσαν την Κωνσταντινούπολη . Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του ( 610 – 717 ) Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης γ..  Τι γνωρίζετε σχετικά με τον εξελληνισμό της κρατικής διοίκησης. Με τα έσοδά τους οι στρατιώτες συντηρούσαν τις οικογένειες τους. Ασκούσε επίσης την ανώτατη εξουσία στο θεματικό στρατό. Ο θεματικός στρατός αποτέλεσε ένα είδος εθνικού στρατού. Ήταν διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό.  Τι γνωρίζετε σχετικά με τις δικαιοδοσίες του στρατηγού. Ασκούσε τη στρατιωτική και πολιτική διοίκηση. ενώ οι ρωμαϊκοί τίτλοι αντικαταστάθηκαν από τους ελληνικούς. Διότι μαστίζεται από τις αραβικές κατακτήσεις  Τι γνωρίζετε για τα θέματα. Επίσημη γλώσσα στην πολιτική και στρατιωτική διοίκηση έγινε η ελληνική. Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο πρώτο II. Ο Ηράκλειος ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε τον τίτλο «βασιλεύς πιστός εν Χριστώ». Θέματα και εξελληνισμός του κράτους  Γιατί το Βυζάντιο τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου ξανά έχει προβλήματα. ↓ ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΤΟ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ 12 . αγόραζαν τον οπλισμό τους και κάλυπταν τα έξοδα των εκστρατειών. Στο θεματικό στρατό υπηρετούσαν ελεύθεροι αγρότες.νίκη εναντίον των Περσών όταν αυτοί άρπαξαν τον Τίμιο Σταυρό ( ήταν το ιερότερο κειμήλιο του Χριστιανισμού γι’ αυτό οι εκστρατείες του είχαν έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα ).

ανέπτυξαν μαζί τους οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις και επηρεάστηκαν από τον πολιτισμό τους  Θεσμοί Σλάβων: . Χρησιμοποιούν ενέδρες και κάνουν ξαφνικές επιθέσεις στη διάρκεια της νύχτας και της μέρας. Ε) αρχές 7ου αιώνα έχουμε τις πρώτες μόνιμες εγκαταστάσεις διάφορων σλαβικών ομάδων στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ήταν πολιτικά αυτόνομες νησίδες σλαβικού πληθυσμού. όταν εγκαταστάθηκαν στα εδάφη της ηπειρωτικής Ελλάδας. στενούς και κρημνώδεις τόπους. Αρχικά επιδόθηκαν σε λεηλασίες και επιθέσεις. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο  Τι γνωρίζετε για τους Σλάβους.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. διάσπαρτες ανάμεσα σε Έλληνες.δεν υπακούουν στην κυριαρχία ενός μόνο ανδρός. δημιουργώντας σημαντικά προβλήματα στην επικοινωνία της Κωνσταντινούπολης με τις ευρωπαϊκές επαρχίες του Βυζαντίου και ιδίως τη Θεσσαλονίκη. Με το πέρασμα του χρόνου ήλθαν σε επαφή με τους ντόπιους ελληνικούς πληθυσμούς.  Τι γνωρίζετε για τους Άβαρους. Ιδρύθηκαν από τους Σλάβους. Είναι εμπειρότατοι στη διάβαση των ποταμών και μένουν καρτερικά μέσα στο νερό. 13 . Αποφασίζουν από κοινού για τα συμφέροντα και τα δύσκολα ζητήματα. παρασύροντας μαζί τους και τους Σλάβους  Τι ήταν οι σκλαβηνίες. αλλά ζουν σε καθεστώς δημοκρατίας. Α) λαός ουννικής καταγωγής Β) ίδρυσαν προς τα τέλη του 6ου αιώνα μια πανίσχυρη αυτοκρατορία στην Κεντρική Ευρώπη Γ) ενεργούσαν συχνά επιθέσεις στα βαλκανικά εδάφη του Βυζαντίου. Α) λαός νομαδικός κατά φυλές Β) κατοικούν βόρεια του Δούναβη ( αρχές 6ου αιώνα ) Γ) επιδρομές ληστρικού χαρακτήρα στο Βυζάντιο (συνηθίζουν να επιχειρούν επιθέσεις κατά των εχθρών τους σε δασώσεις.) Δ) τέλη 6ου αιώνα και αρχές 7ου περνούν στην επιρροή των Αβάρων.  Ποιες οι σχέσεις των Σλάβων με τους ντόπιους ελληνικούς πληθυσμούς.

άλλοι μόνο παντελόνια ( αναξυρίδες )  ημίγυμνοι πολεμούν τους εχθρούς.το χρώμα του δέρματος και των μαλλιών είναι κοκκινωπό  Ποια τα τρία στάδια εξελληνισμού των Σλάβων.άλλοι φορούν χιτώνα ή πανωφόρι ( τριβώνιον ).μιλούν μια και μοναδική. • πρώτα υποτάχθηκαν στρατιωτικά στο Βυζάντιο • μετά εκχριστιανίστηκαν • τελικά αφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά 14 .  Χαρακτηριστικά των Σλάβων: .Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1.είναι όλοι εξαιρετικά ψηλοί και δυνατοί . βάρβαρη γλώσσα . Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο  Ενδυμασία Σλάβων: .

τους Σεβέρεις σε μια άλλη περιοχή και ταυτόχρονα τοποθέτησαν τις υπόλοιπες Επτά Γενεές στα Νότια και Δυτικά της χώρας προς την Αβαρία. Έγιναν έτσι κύριοι των Επτά Γενεών. Στα διαλείμματα των πολέμων. εγκατέστησαν μια από τις σλαβικές φυλές. Όσο για το πώς αξιοποίησαν τους σλαβικούς πληθυσμούς. ενώ οι Σλάβοι αποτελούσαν τη λαϊκή βάση και έδωσαν τη γλώσσα.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 2.φύλο ασιατικής προέλευσης .καλή στρατιωτική και πολιτική οργάνωση  Το 680 μ. οι δύο λαοί είχαν εμπορικές συναλλαγές. β. οι κανόνες των οποίων ρυθμίζονται από συνθήκες.  Εθνογένεση Βουλγάρων Το Βουλγαρικό έθνος που διαμορφώθηκε.  Πού εγκαταστάθηκαν οι Βούλγαροι. 15 . τα στρατηγικά πλεονεκτήματα της περιοχής: ο τόπος ήταν πολύ ασφαλής αφού προστατεύονταν βόρεια από το Δούναβη.  Εκχριστιανισμός Βουλγάρων: Το 864 οι Βούλγαροι δέχτηκαν το Χριστιανισμό από το Βυζάντιο και εντάχθηκαν στη σφαίρα επιρροής του βυζαντινού πολιτισμού. αναγνωρίζοντας ουσιαστικά το νέο κράτος. ( πηγή ) Εγκαταστάθηκαν στη λεγόμενη Βάρνα. νίκησαν τα Βυζαντινά στρατεύματα και κατέλαβαν την περιοχή μεταξύ Δούναβη και Αίμου. Όταν η δύναμή τους μεγάλωσε άρχισαν να κυριεύουν τα κάστρα που ανήκαν στο Ρωμαϊκό κράτος. Ο Κωνσταντίνος ο Δ΄ υποχρεώνεται να υπογράψει συνθήκη ειρήνης και συμφώνησε να παρέχει στους Βούλγαρους ετήσιο φόρο. Σχέσεις με το Βυζάντιο  Ποιες οι σχέσεις των Βουλγάρων με το Βυζάντιο. Χαρακτηρίζονται από περιόδους μακρών πολέμων. Χ. Αποτελούνταν από ολιγάριθμους Βούλγαρους και πολυάριθμους Σλάβους. δηλαδή των γειτονικών σλαβικών φυλών. Οι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και την οργάνωση. Οι ηγεμόνες των Βουλγάρων ( χάνοι ) είχαν υιοθετήσει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα. Ίδρυση Βουλγαρικού κράτους  Βούλγαροι – χαρακτηριστικά: . Οι Βούλγαροι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο α. ενώ νότια και ανατολικά από τα στενά περάσματα του Αίμου και τη θάλασσα του Πόντου. ποια τα στρατηγικά πλεονεκτήματα της περιοχής τους και πώς αξιοποίησαν τους σλαβικούς πληθυσμούς. κοντά στην Οδησσό και την ενδοχώρα της.

Συρία. Το Κοράνι απαγόρευε να ασκηθεί καταναγκασμός στους Χριστιανούς και στους Ιουδαίους. Αίγυπτο. Τις ρωμαϊκές και περσικές επαρχίες Παλαιστίνη.  Ποιοι ήταν οι κυριότεροι παράγοντες των αραβικών κατακτήσεων.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο Ο κόσμος του Ισλάμ κατά την περίοδο του Μεσαίωνα 1. Μεσοποταμία και Περσία. Απαιτούσε από τους Μουσλίμ να διαδώσουν το Ισλάμ με ιερό πόλεμο ( τζιχάντ ) κατά των απίστων. Ασίας.η έντονη αντίθεση μεταξύ του κέντρου και των ανατολικών επαρχιών του Βυζαντίου που παρέμειναν προσκολλημένες στην αίρεση του Μονοφυσιτισμού. Ίδρυση και αρχές του Ισλάμ  Που οφειλόταν η εξάπλωση των Αράβων. Ο Μωάμεθ ήταν οδηγός καραβανιών. .η εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από τη μακροχρόνια πολεμική τους σύγκρουση. πιστευόταν ότι γίνονταν μάρτυρες της πίστης και εξασφάλιζαν μια θέση στον Παράδεισο. Είχε γνωρίσει από κοντά το Χριστιανισμό και τον Ιουδαϊσμό. Επηρεασμένος από τις δύο αυτές θρησκείες. Όσοι έπεφταν στον πόλεμο. ήταν το ιερό βιβλίο του Ισλάμ.  Χαλιφάτο = έτσι ονομάστηκε το αραβικό κράτος 16 . Η επέκταση – Παράγοντες και συνέπειες  Μάχη Γιαρμούκ Οι Άραβες στη μάχη του Γιαρμούκ ( 636 ) συνέτριψαν το βυζαντινό στρατό. .  Τι γνωρίζετε για το Μωάμεθ και ποια η σχέση του με το Ισλάμ. Τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου βαθμιαία υποχώρησαν στις παρυφές της Μ.  Ποιες άλλες περιοχές κατακτούν οι Άραβες στα πλαίσια του ιερού πολέμου. υπό την ηγεσία του χαλίφη ( τοποτηρητής και διάδοχος του Προφήτη ). Η εξάπλωση των Αράβων α. Το έτος κατά το οποίο ο Μωάμεθ διώχτηκε από την πατρίδα του τη Μέκκα και κατέφυγε στη Μεδίνα ( 622 ). Εγίρα = αποδημία  Τι ήταν το Κοράνι και τι απαιτούσε από τους πιστούς ( Μουσλίμ ). Το Κοράνι που σημαίνει επί λέξει « λόγος θεού ».  Τι ονομάζουμε Εγίρα. διακήρυξε τις αρχές της νέας θρησκείας. β. Το έτος αυτό καθιερώθηκε ως αφετηρία του χρονολογικού συστήματος των Αράβων. Οφειλόταν στην μεταστροφή των Αράβων στο Ισλάμ  μονοθεϊστική θρησκεία που ίδρυσε ο Μωάμεθ. του Ισλάμ.

Στην ανατολή μέχρι την οροσειρά του Ταύρου  Οι Άραβες διεκδικούν την κυριαρχία και στη Μεσόγειο θάλασσα: . Τον 9ον αιώνα κατέκτησαν την Κρήτη και τη Σικελία. της Κυζίκου και πολιόρκησαν δύο φορές την Κωνσταντινούπολη. της Χίου.Απώλεια σημαντικών αστικών κέντρων .Με τη χρήση του υγρού πυρός ( όπλο που κατέκαιγε τα εχθρικά πλοία ). της Κω. της Ρόδου. .Εδαφική συρρίκνωση .  Συνέπειες από τις αραβικές επιδρομές: .Μεγαλύτερο μέρος Ισπανίας . Η εξάπλωση των Αράβων β.Διάσπαση του μεσογειακού κόσμου .Επηρεάστηκαν αρνητικά το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριο του Βυζαντίου 17 .  Πώς καταφέρνουν να αποκρούσουν οι Βυζαντινοί τους Άραβες.Ερήμωση πολλών περιοχών της αυτοκρατορίας .Καρχηδόνα .Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο Ο κόσμος του Ισλάμ κατά την περίοδο του Μεσαίωνα 1.Βασισμένοι στην τεχνογνωσία και την ναυτική εμπειρία των παράκτιων πληθυσμών της Φοινίκης και της Αιγύπτου. Η επέκταση – Παράγοντες και συνέπειες  Περιοχές που κατακτήθηκαν επίσης από τους Άραβες: . ναυπήγησαν και οργάνωσαν έναν αξιόμαχο στόλο  έγιναν κύριοι της Κύπρου.Με τη βοήθεια των απόρθητων τειχών της Βασιλεύουσας .Μείωση αγροτικής παραγωγής .

. Μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας. Λόγω της εκμετάλλευσης χρυσού και αργυρού της Δυτ.Οι Άραβες μετέφρασαν τα έργα Ινδών.Πολλοί χαλίφες ήταν μανιώδεις συλλέκτες χειρογράφων . . Στις ακτές των Ινδιών. .Υπήρχαν βιβλιοπωλεία για το ευρύ κοινό στις μεγάλες πόλεις.Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο Ο κόσμος του Ισλάμ κατά την περίοδο του Μεσαίωνα 2. Α. Β.Στην Κόρδοβα και Βαγδάτη.  Τι είδους προϊόντα έφταναν από τη μακρινή Ανατολή στις αραβικές και βυζαντινές αγορές. επιστήμη και τέχνες  Ποια στοιχεία δείχνουν την πολιτιστική και πνευματική ανάπτυξη των Άραφων.Η αραβική λογοτεχνία θεωρείτο της μόδας ακόμη και ανάμεσα στους χριστιανούς υπηκόους των αραβικών κρατών. Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ α. 18 .Οι μεταφράσεις έργων όπως αυτά του Αριστοτέλη και των Νεοπλατωνικών επηρέασαν βαθιά την αραβική σκέψη και επιστήμη. Συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες Β.  Που ιδρύουν εμπορικές αποικίες οι Άραβες. τεχνίτες και υλικά από το Βυζάντιο αλλά για θρησκευτικούς λόγους έμεινε προσηλωμένη στην ανεικονική τεχνοτροπία. Αφρικής και της Σαχάρας. Γράμματα. Εξαιτίας της εξαίρετης γεωγραφικής θέσης του Χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης.  καινοτομίες που διευκόλυναν πολύ τις συναλλαγές β. Η ανάπτυξη του εμπορίου  Γιατί οι Άραβες ασχολήθηκαν με το διεθνές εμπόριο. Α. Επινόησαν την εμπορική επιταγή ( τσεκ ) Γ. Ελλήνων και Περσών. Ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα ( αργυραμοιβοί και τράπεζες ). . . ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια. .Φιλοτέχνησαν λαμπρά έργα μικροτεχνίας από ελεφαντόδοτο και άλλα υλικά. Δημιουργήματα της τέχνης αυτής είναι τα τεμένη ( τζαμιά ). της ΝΑ Ασίας και της Κίνας. .  Ποιες καινοτομίες στο εμπόριο φέρνουν οι Ισλαμιστές έμποροι.Η τέχνη του Ισλάμ δανείστηκε τεχνικές.

ανακάλυψαν το θεϊκό οξύ και το οινόπνευμα(χημεία). οργάνωσαν μακρινά ταξίδια(γεωγραφία).καθιέρωσαν την ινδική αρίθμηση (μαθηματικά). Επίδραση του αραβικού πολιτισμού επιστημονικές επιδόσεις Ισλάμ από τις οποίες επηρεάστηκε η Δύση . αγκινάρα. 19 . λεμόνι. υπολόγισαν ακριβώς την τροχαία του ήλιου και των πλανητών(αστρονομία). Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ γ. σακχαροκάλαμο κλπ ) Επίσης η παρουσία πολλών αραβικών λέξεων στις ευρωπαϊκές γλώσσες δείχνει το μέγεθος της επίδρασης των Αράβων στη Δύση. καθιέρωσαν νέα φάρμακα και πραγματοποίησαν πολύπλοκες εγχειρήσεις(ιατρική) Εισαγωγή στο Βυζάντιο και τη Δύση Χαρτί και πολλές καλλιέργειες (βερίκοκο.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο δεύτερο Ο κόσμος του Ισλάμ κατά την περίοδο του Μεσαίωνα 2. βαμβάκι.

ενώ συγχρόνως αφομοιώνονται οι σλαβικοί πληθυσμοί. Ωστόσο ο χαρακτήρας της οικονομίας παρέμεινε κυρίως αγροτικός.  Ποιες υποχρεώσεις είχαν οι στρατιώτες – αγρότες του θεματικού στρατού όταν κηρυσσόταν επιστράτευση. οι οποίοι αποτελούσαν απειλή για την κεντρική εξουσία. Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας α.  Εξελίξεις: Α) τα σύνορα μεταξύ Βυζαντίου και Χαλιφάτου σταθεροποιήθηκαν στις παρυφές της Μικράς Ασίας στη στεριά. Ανάκαμψη της οικονομίας  Πότε παρουσιάζονται οι πρώτες ενδείξεις ανάκαμψης της οικονομίας. Ασία και επεκτάθηκαν στα Βαλκάνια  Από ποιους γίνονταν συχνές εξεγέρσεις εναντίον της κεντρικής εξουσίας. Παγίωση και επέκταση των αλλαγών  Πότε αποκρυσταλλώνονται τα μόνιμα γνωρίσματα του Μεσαιωνικού ελληνικού βυζαντινού κράτους. Ήταν υποχρεωμένοι σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης να παρουσιαστούν για υπηρεσία με τα άλογα ( τα αγόραζαν οι ίδιοι ) και τις πολεμικές τους άμαξες.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία 1. β.  Τι οικονομικές αλλαγές παρουσιάζονται. Β) αρχίζει η βουλγαρική αντεπίθεση στα πλαίσια της οποίας αντιμετωπίζεται με επιτυχία η βουλγαρική απειλή. Γ) ενισχύεται ο ελληνικός χαρακτήρας της αυτοκρατορίας και περιορίζεται η χρήση της λατινικής. Από τους στρατηγούς – διοικητές των θεμάτων.  Ποιες συνέπειες είχε η ανάπτυξη των θεματικών στρατών. Αυξήθηκαν τα κρατικά έσοδα και αναζωογονήθηκαν το εμπόριο και η βιοτεχνία. και κατά μήκος της γραμμής Κιλίμια – Κύπρος – Κρήτη στη θάλασσα. Στα χρόνια της ισαυρικής ή συριακής δυναστείας ( 717 -867 ) και αυτής του Αμορίου ( 802 -867 ). Δ) καλύτερη οργάνωση κεντρικών διοικητικών υπηρεσιών του κράτους ( η σημαντικότερη ήταν υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική ). Στα χρόνια του Κωνσταντίνου Ε΄ ( 741 – 775 ). Ε) τα θέματα γενικεύτηκαν στη Μ. 20 . α) οι μισθοφόροι περιορίστηκαν δραστικά β) στη βυζαντινή ύπαιθρο κυριάρχησε η μικρή και μεσαία αγροτική ιδιοκτησία.

γιατί κάθε φορολογούμενος όφειλε να πληρώσει και δύο καράτια ως έξοδα γραφικής ύλης. Διέταξε να αναθεωρηθούν οι φορολογικοί κατάλογοι και να αυξηθούν τα τέλη. Ασία 1. Β. Α. Ανάκαμψη της οικονομίας  Από που φανερώνονται οι ανάγκες της βυζαντινής οικονομίας. των ξενώνων και των γηροκομείων των εκκλησιών και των βασιλικών μονών. Διέταξε τους χριστιανούς να εγκατασταθούν στις σκλαβηνίες. Από τις λεγόμενες κακώσεις του Νικηφόρου Α΄ όπως ονομάστηκαν από τους εχθρούς του τα τολμηρά οικονομικά του μέτρα που απέβλεπαν στην άναψη του εμπορίου και την αύξηση των εσόδων του κράτους. Διέταξε να καταργηθούν οι σουφισμοί ( φοροαπαλλαγές ). Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας β.5 χρυσά νομίσματα για κάθε φτωχό. οι οποίοι όφειλαν αν καταβάλουν στο δημόσιο ταμείο και 18.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Διέταξε να ζητηθεί από τους παροίκους ( εξαρτημένους γεωργούς ) του ορφανοτροφείου. ο καπνικός φόρος Στ. Γ. Διέταξε να στρατολογούνται οι φτωχοί και να εξοπλίζονται με έξοδα των συγχωριανών τους. 21 .  Ανάφερε μερικές κακώσεις του Νικηφόρου Α΄ . Ε. Διέταξε να συγκεντρωθούν οι επιφανείς εφοπλιστές της Κωσταντινούπολη και τους έδωσε δάνεια δώδεκα λίτρες χρυσού με τόκο τέσσερα καράτια ανά χρυσό νόμισμα με την υποχρέωση να πληρώνουν και το σύνηθες κομμέρκιον. Δ.

που είχαν ανεικονικές αντιλήψεις.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. εφόσον προσκυνώ την εικόνα του σταυρού προσκυνώ και την εικόνα του Χριστού 22 . αφού αν καταστραφεί το ξύλο των εικόνων το καίω 3. 2. 3. δεν προσκυνώ την ύλη. Ο Λέων Γ΄ ο Ίσαυρος. και που αφορούσε το ζήτημα αν η λατρεία των εικόνων ήταν σύμφωνη με τις αρχές της Ορθοδοξίας. εφόσον προσκυνώ και σέβομαι το σταυρό και τη λόγχη γιατί να μην προσκυνώ και τις εικόνες που κατασκευάζουν οι πιστοί με σκοπό τη δοξολογία και την ανάμνηση των παθημάτων του Χριστού. επηρεασμένες από τους γείτονες ισλαμιστές και Ιουδαίους και ο Κωνσταντίνος Ε΄ ο Ίσαυρος. Η διάθεση των Ισαύρων να ευνοήσουν τους κατοίκους των ανατολικών επαρχιών.  Ποιοι ήταν οι πρωτεργάτες της εικονομαχίας.  Ποια τα επιχειρήματα των εικονολατρών. 1. 3. πρωτεργάτες και παράγοντες  Τι είναι η εικονομαχία. από τις αρχές του 8ου ως τα μέσα του 9ου αιώνα. 1. Ασία 2. Οι ήττες των Βυζαντινών από τους εχθρούς οφειλόταν στη θεϊκή οργή για την ειδωλολατρική λατρεία των εικόνων. 4. Ο Θεός απαγορεύει την προσκύνηση. Είναι η πνευματική κίνηση που διήρκεσε έναν περίπου αιώνα. Οι εικόνες αναπληρώνουν τα είδωλα και άρα αυτοί που προσκυνούν είναι εικονολάτρες 2.  Ποιες ήταν οι αιτίες της εικονομαχίας. αλλά συγχρόνως προστάτευαν τα σύνορα της Μικράς Ασίας από τους Άραβες. που είχαν ανεικονικές αντιλήψεις. Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων α. Η επιθυμία των Ισαύρων να περιορίσουν την επιρροή των μοναχών στους υπηκόους. Δεν πρέπει να προσκυνούμε κατασκευάσματα των ανθρωπίνων χεριών και κάθε είδους ομοίωμα.  Ποια τα επιχειρήματα των εικονομάχων. ο οποίος καταγόταν από τις ανατολικές επαρχίες. Ορισμός. 1. Οι δεισιδαιμονίες και οι υπερβολές στη λατρεία των εικόνων. 2.

Ο λαός της Κωνσταντινούπολης αντέδρασε στην απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού με διαμαρτυρίες. Φάσεις  Πρώτη φάση της εικονομαχίας ( 726 – 787 ) • Εικονομάχοι: 1. 2. Ασία 2. • Εικονολάτρες: 1. μητέρα του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ με τη σύνοδο του 843 πέτυχε την οριστική αποκατάσταση και αναστήλωση των εικόνων. γιατί συνέδεσε τις ήττες των Βυζαντινών με την οργή του Θεού για την εικονολατρία. η οποία συγκλήθηκε από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία. Υπερασπιστής των εικονολατρών ήταν ο θεολόγος Ιωάννης Δαμασκηνός.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. που αποκατέστησε τις εικόνες. • Τέλος πρώτης φάσης: Τερματίζεται με τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο. 4. που ήταν προπύργια της εικονολατρίας.  Δεύτερη φάση εικονομαχίας ( 815 – 843 ) Έναρξη: έγινε από τον Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο. Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων α. Το 726 ο Λέων Γ΄ απομάκρυνε την εικόνα του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη της Πόλης. Ο Κωνσταντίνος Ε΄ καταδίωξε τους μοναχούς και κατέστρεψε τις μονές. Το 730 εκδόθηκε το εικονομαχικό αυτοκρατορικό διάταγμα. Λήξη: η αυγούστα Θεοδώρα. φυλακίσεις και δημεύσεις περιουσιών. 2. Οι εικονόφιλοι τιμωρήθηκαν με εξορίες. στις οποίες θα απονεμόταν τιμητική προσκύνηση. 23 . 3.

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. ἀρχισε γόνιμη συνεργασία κράτους – εκκλησίας 4. περιορίστηκαν οι υπερβολές στη λατρεία των εικόνων και των λειψάνων. 3. Εσωτερική κατάσταση  δίχασε το βυζαντινό λαό 2. Γράμματα  υποχώρησε η ενασχόληση με τα γράμματα και καταστράφηκαν τα κείμενα των εικονομάχων μετά την επικράτηση των εικονολατρών  Ποιους λόγους επικαλείται ο Λέων Ε΄ για να επαναφέρει σε ισχύ την εικονομαχία. τα μοναστήρια πολλαπλασιάστηκαν και πλούτισαν. 4. 1. η εκκλησία αφοσιώθηκε στο ιεραποστολικό της έργο. σε αντίθεση με την ασιατική ανεικονική θεωρία. Εξωτερική πολιτική  η δυσαρέσκεια της Ρώμης για τους εικονομάχους αυτοκράτορες την έστρεψε στην αναζήτηση βοήθειας από τους Φράγκους . Τέχνη  απαγορεύτηκε η αναπαράσταση θείων προσώπων και καταστράφηκαν πολύτιμα έργα τέχνης. Ασία 2. η αποκατάσταση των εικόνα θεωρείται ως νίκη της ελληνικής πνευματικής παράδοσης που ευνοούσε την απόδοση της θείας μορφής. 24 . Οι αυτοκράτορες που δέχτηκαν και λάτρεψαν τις εικόνες πέθαναν στην εξορία ή στη μάχη. 6.  Ποιες οι συνέπειες της εικονομαχίας 1. αυτοί που δεν τις λάτρεψαν πέθαναν στο κρεβάτι τους και ταφικά με τιμές στους αυτοκρατορικούς τάφους κοντά στο ναό των Αγίων Αποστόλων. 2. 1. 5. 3. 2. Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων  Ποια η σημασία της ήττας των εικονοκλαστών. τερματίστηκαν οι θρησκευτικές διαμάχες.

 Η ΕΝΤΟΝΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΕ ΜΕ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕ ΤΗΝ ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΟΥ. Η βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής α.  Ποιες σχολές περιλάμβανε το πανεπιστήμιο της Μαγναύρας και ποιους όρισε ο Λέων ο Φιλόσοφος για να τις διευθύνουν. διάσημος επιστήμονας της εποχής του. Ως επικεφαλής της σχολής της γεωμετρίας ορίστηκε ο μαθητής του Φιλόσοφου Θεόδωρος. γ. β. να συλλέγουν. Ασία 3. Ίδρυση της σχολής της Μαγναύρας  Ποιος σύλλαβε την ιδέα σχετικά με την ίδρυση της σχολής της Μαγναύρας.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ενδιαφέρον για τους κλασικούς  Πού περιστρέφεται το ενδιαφέρον των λογίων της εποχής. Ο καίσαρ Βάρδας θείος του νεαρού Μιχαήλ Γ΄ . Αρχίζει η ανάπτυξη της δύναμης του Βυζαντίου.  Πότε φτάνει στο αποκορύφωμά της η δύναμη του Βυζαντίου. Τη σχολή διεύθυνε ο Λέων Φιλόσοφος ή Μαθηματικός. της γεωμετρίας. Έναρξη της Νέας Εποχής  Τι γίνεται στα χρόνια της βασιλείας του Μιχαήλ Γ΄ από το Αμόριο (842–867). να μελετούν και να αντιγράφουν χειρόγραφα με έργα της αρχαίας γραμματείας.  Ποιος ήταν υπεύθυνος για τις κρατικές υποθέσεις στα τέλη του 855 μέχρι τις αρχές του 866. της αστρονομίας και της γραμματικής. Περιλάμβανε τις σχολές της φιλοσοφίας. προσκλήθηκε από το χαλίφη Μαμούν να διδάξει στη Βαγδάτη. Οι λόγιοι της εποχής αυτή την εποχή άρχισαν να αναζητούν. Ο καίσαρ Βάρδας  Ποιος διεύθυνε τη σχολή και τι γνωρίζετε για αυτόν. αλλά δεν αποδέχτηκε την πρόσκληση. της αστρονομίας ο Θεοδήγιος και της γραμματικής ο Κομητάς. Όπως λέγεται επειδή αυτός είχε μεγάλη φήμη. 25 . Όταν κυβερνά η Μακεδονική Δυναστεία (867-1025).

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο τρίτο
Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου
Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία
3. Η βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής
γ. Ενδιαφέρον για τους κλασικούς
 Ποιος θεωρείτο ο πιο αξιόλογος λόγιος και τι γνωρίζετε για αυτόν;
Ο πιο αξιόλογος ήταν ο Φώτιος, ο οποίος ανήκε στον πνευματικό κύκλο του Λέοντος
Μαθηματικού. Ήταν ευγενικής καταγωγής, είχε κοσμική σοφία και ασχολείτο με τα
ζητήματα της πολιτείας. Οι γνώσεις του στη γραμματική, την ποίηση, τη ρητορική, τη
φιλοσοφία, την ιατρική και κάθε κοσμική επιστήμη ήταν ποικίλες. Χαρακτηριζόταν
από αρετές, ταλέντο και σπουδές.
 Ποιο το σημαντικότερο έργο του Φωτίου και τι γνωρίζετε σχετικά με αυτό;
Το σημαντικότερο έργο του είναι η Μυριόβιβλος. Ήταν εγκυκλοπαίδεια που
περιελάμβανε 300 φιλολογικά δοκίμια για έργα ελάχιστα γνωστά στους συγχρόνους
του.
 Τι άλλο έγραψε ο Φώτιος εκτός από τη Μυριόβιβλο;
Έγραψε ένα λεξικό, ομιλίες και θεολογικά έργα.
 Ποιο μεγαλόπνοο εγχείρημα πραγματοποιείται υπό τη φωτισμένη ηγεσία του
Φωτίου;
Το εγχείρημα του εκχριστιανισμού των Σλάβων.
δ. Αραβικοί πόλεμοι και επική ποίηση
 Πώς οι Βυζαντινοί οδηγούνται στην αντεπίθεση εναντίον των Αράβων;
Οι Άραβες ως τα μέσα του 9ου αιώνα πραγματοποιούσαν εισβολές και λεηλασίες στις
μικρασιατικές επαρχίες. Αποκορύφωμα των καταστροφών αποτέλεσε η άλωση από
τους Άραβες του Αμορίου, του ισχυρότερου φρουρίου της Μικράς Ασίας. Έτσι ο
αυτοκράτορας Θεόφιλος ( 829 – 842 ) κινητοποιεί τους Χριστιανούς της Ανατολής
και της Δύσης σε μια γενική συμμαχία κατά του Ισλάμ. Η βυζαντινή αντεπίθεση
αρχίζει.
 Τι ήταν τα ακριτικά τραγούδια;
Τα ακριτικά τραγούδια συνέθεταν ανώνυμοι τραγουδοποιοί και ήταν άσματα που
εξυμνούσαν τους αγώνες των ακριτών δηλαδή των στρατιωτών που προστάτευαν τα
ανατολικά σύνορα ( άκραι ) του Βυζαντίου και ιδίως του Διγενή Ακρίτα από τους
Άραβες. Τα ηρωικά άσματα αυτού του είδους, όπως μας πληροφορεί ο επίσκοπος
Καισαρείας και σπουδαίος λόγιος Αρέθας, έψαλλαν τραγουδιστές περιφερόμενοι στις
επαρχίες της Μικράς Ασίας και θεωρούνταν τα σημαντικότερα δείγματα της
δημώδους λογοτεχνίας των Βυζαντινών.

26

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο τρίτο
Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου
Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία
4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βούλγαρους
α. Ο εκχριστιανισμός των Μοραβών
 Πώς επιτυγχάνεται ο εκχριστιανισμός των Σλάβων;
Ο ηγεμόνας της Μοραβίας, Ραστισλάβος ζήτησε από το Βυζάντιο ιεραποστόλους, για
να διδάξουν στο λαό του το Χριστιανισμό ( 862/3 ). Επιθυμούσε να στηριχτεί στο
Βυζάντιο, γιατί απειλείτο από τους Γερμανούς και τους Βούλγαρους.
 Ποια ήταν τα οφέλη της πρότασης του Ραστισλάβου και ποιοι τα
αντιλήφθηκαν πρώτοι;
- Το Βυζάντιο θα μπορούσε να επεκτείνει την επιρροή και την πνευματική του
ακτινοβολία στην κεντρική Ευρώπη.
Πρώτοι τα αντιλήφθηκαν ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ΄ και ο πατριάρχης Φώτιος.
 Σε ποιους ανατέθηκε η αποστολή του εκχριστιανισμού των Σλάβων και γιατί;
Ανατέθηκε στους δυο αδελφούς από τη Θεσσαλονίκη Μεθόδιο και Κωνσταντίνο
διότι ήταν έμπειροι διπλωμάτες και γνωστοί λόγιοι και γνώριζαν άριστα τη σλαβική
και άλλες γλώσσες.
 Σε ποιες ενέργειες προβαίνει ο Κωνσταντίνος προκειμένου να βοηθήσει στον
εκχριστιανισμό των Σλάβων;
Δημιούργησε ένα σλαβικό αλφάβητο που απέδιδε όλες τις φωνητικές ιδιαιτερότητες
της σλαβικής και απέδωσε στα σλαβικά τη Θεία Λειτουργία και τα ιερά βιβλία.
 Σε ποια γλώσσα ή ποιες γλώσσες πίστευαν αντίστοιχα οι εκπρόσωποι της
Ρωμαϊκής και Βυζαντινής εκκλησίας ότι έπρεπε να εκχριστιανίζονται οι ξένοι
λαοί, σύμφωνα με το πρώτο παράθεμα;
Σύμφωνα με το πρώτο παράθεμα οι εκπρόσωποι της Ρωμαϊκής εκκλησίας πίστευαν
ότι μόνο σε τρεις γλώσσες μπορεί να υμνείται ο θεός, στην εβραϊκή, στη λατινική και
στην ελληνική. Έτσι κατηγορούσαν τον Κωνσταντίνο ο οποίος ως εκπρόσωπος της
Βυζαντινής εκκλησίας πίστευε ότι ο θεός μπορεί να τιμηθεί και να δοξαστεί σε όλες
τις γλώσσες. Για αυτό και προσάρμοσε τη θεία Λειτουργία και στα σλαβικά
προκειμένου να πετύχει τον εκχριστιανισμό των Σλάβων.
β. Σημασία του εκχριστιανισμού
 Ποια η σημασία του εκχριστιανισμού των Σλάβων;
- Οργανώθηκε η σλαβική εκκλησία
- Πολλοί Σλάβοι μυήθηκαν στο πολιτιστικό σύστημα των Ελλήνων και του
Χριστιανισμού
- Επιτεύχθηκε η ενότητα των Σλάβων

27

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία
Κεφάλαιο τρίτο
Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου
Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία
4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βούλγαρους
γ. Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων
 Με ποιο συγκρούεται η βυζαντινή εκκλησία στο ζήτημα του εκχριστιανισμού
των Βουλγάρων;
Συγκρούεται με τον πάπα, ο οποίος επεδίωκε την επέκταση της Ρωμαιοκαθολικής
εκκλησίας στην Βουλγαρία.
 Σε ποια ενέργεια προβαίνει ο Βυζαντινός στρατός έναντι στο Βούλγαρο
ηγεμόνα Βόρη;
Ο Βυζαντινός στρατός υποχρεώνει το Βόρη να δεχτεί τον Χριστιανισμό από την
Κωνσταντινούπολη και να βαπτιστεί μάλιστα ο ίδιος με ανάδοχο τον αυτοκράτορα
Μιχαήλ Γ΄ .
 Ποιος επεμβαίνει στα ζητήματα της Βουλγαρικής εκκλησίας και από ποιον
κατηγορείται;
Επεμβαίνει ο πάπας και κατηγορείται από τον πατριάρχη Φώτιο, ο οποίος
καταγγέλλει την επέμβαση της Ρώμης στη Βουλγαρία και κατηγορεί τη ρωμαϊκή
εκκλησία για λειτουργικά και δογματικά λάθη.
 Τι αποφασίζεται στη σύνοδο του 867;
Στη σύνοδο αυτή αναθεματίζεται ο πάπας, απορρίπτεται το δόγμα περί εκπορεύσεως
του Αγίου Πνεύματος και του Υιού και καταδικάζεται η επέμβαση της Ρώμης στη
Βουλγαρία.
 Γιατί θεωρείται σημαντική η σύνοδος του 870;
Διότι σε αυτή αποφασίζεται και υπάγεται οριστικά η εκκλησία της Βουλγαρίας στη
δικαιοδοσία του πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης.
 Ποιες άθλιες συνήθειες και ψευδείς διδασκαλίες επέβαλλαν οι
-ρωμαιοκαθολικοί στους Βούλγαρους σύμφωνα με το δεύτερο παράθεμα;
- τη νηστεία το Σάββατο
- τη συντόμευση της τεσσαρακοστής κατά μια βδομάδα
- την καταδίκαση των νυμφευμένων ιερέων
- ότι μόνο οι επίσκοποι μπορούν να τελούν το μυστήριο του χρίσματος
- το δόγμα της διπλής εκπόρευσης του Αγίου Πνεύματος

28

Ασία 5. ματαίωσε τις φιλοδοξίες του. Ποια ήταν τα σχέδιά και οι φιλοδοξίες του. αλλά ο θάνατός του. Το διαδέχεται ο Πέτρος.  Ποιος διαδέχεται το Συμεών και ποια η δική του στάση απέναντι στους Βυζαντινούς. Στα χρόνια του Ρωμανού Λακαπηνού  Ποιος ήταν ο στόχος των Βυζαντινών σε αυτούς τους αγώνες ενάντια στους Άραβες. • Οι στρατηγοί – αυτοκράτορες: Νικηφόρος Φωκάς. Πολιόρκησε την Κωνσταντινούπολη. που ήθελε να ιδρύσει βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία στη θέση της βυζαντινής. Έτσι φιλοδοξούσε να αποκτήσει πλούτη και να διαδώσει παντού τον Χριστιανισμό. • Ο στρατηγός Ιωάννης Κούρκους καταλαμβάνει την Έδεσσα της Συρίας. Η Βυζαντινή Εποποιία. Τα σχέδια του ήταν να κατακτήσει αρχικά τη Συρία και την Αίγυπτο και μετά ολόκληρη την Ανατολή και τη Δύση. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας α. Ο Νικηφόρος Φωκάς έβλεπε τον πόλεμο με τους Σαρακηνούς σαν μια προσπάθεια για την προσάρτηση του παλαιού εδάφους της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Ανατολή. Η ανάκτηση όλων των παλαιών ρωμαϊκών εδαφών της Εγγύς Ανατολής και η διάδοση του Χριστιανισμού  Με ποιους στρατηγούς και αυτοκράτορες επιτυγχάνεται η βυζαντινή αντεπίθεση ενάντια στους Άραβες και ποιες περιοχές ανακτούν. σύμφωνα με την παρατιθέμενη επιστολή.  Πώς έβλεπε τον πόλεμο κατά των Σαρακηνών ο Νικηφόρος Φωκάς.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Αυτός σύνηψε με το Βυζάντιο συνθήκη ειρήνης και μάλιστα νυμφεύθηκε την ανεψιά του Ρωμανού Λακαπηνού. Αγώνες με τους Βούλγαρους  Πότε οι φιλικές σχέσεις των Βυζαντινών με τους Βούλγαρους γίνονται εχθρικές. Αγώνες με τους Άραβες  Πότε εγκαινιάζονται οι νέοι αγώνες των Βυζαντινών ενάντια στους Άραβες. Μαρία. 29 . τις πόλεις της Κιλικίας και τμήματα της Συρίας και της Παλαιστίνης. Ιωάννης Τζιμισκής και Βασίλειος Β΄ ανακτούν τις μεγαλονήσους Κρήτη ( 961 ) και Κύπρο ( 965 ).  Τι γνωρίζετε για το Συμεών. β. Ήταν ελληνομαθής. Όταν ανήλθε στο βουλγαρικό θρόνο ο Συμεών. Αυτοτιτλοφορήθηκε βασιλεύς Βουλγάρων και Ρωμαίων.

Σε τι διέφερε ο Βασίλειος από άλλους στρατιωτικούς ηγέτες. Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Βασίλειος Β΄. Οικονομικές συνέπειες των πολέμων  Ποιες οι οικονομικές συνέπειες των πολέμων. Αποτέλεσμα: η πλήρης υποταγή της Βουλγαρίας το 1018 και ο χωρισμός της σε δύο θέματα. Ο Βασίλειος διέφερε από τους άλλους στρατιωτικούς ηγέτες επειδή έκανε εκστρατείες ενάντια στους εχθρούς όλο το χρόνο. 30 . Αντίθετα οι άλλοι σταματούσαν σε περιόδους μεγάλου κρύου και υπερβολικής ζέστης. . γ.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ψυχολογικές συνέπειες Ο πλούτος έφερε ευμάρεια και χλιδή.Προστέθηκαν στο κράτος νέα εδάφη.  Ποιο το αποτέλεσμα των μαχών αυτών. . αλλά και οι εχθροί του Βυζαντίου. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας  Με ποιου την ηγεσία το Βυζαντινό κράτος βρίσκεται πάλι υπό απειλή. παραγωγικό δυναμικό και έσοδα. Έτσι όσον αφορά την αριστοκρατία περιόρισε τη δύναμή τους. Άμεσες συνέπειες: Οι κατακτήσεις του Βυζαντινού στρατού και η επέκταση των συνόρων ευνόησαν την άνθηση της οικονομίας: .  Ποιος αυτοκράτορας αναλαμβάνει να αντιμετωπίσει το τσάρο Σαμουήλ. Όσον αφορά τους εχθρούς φρόντισε να πολεμήσει εναντίον τους χειμώνα και καλοκαίρι. Στις μάχες Σπερχειού ( 997 ) και Κλειδίου ( 1014 ).  Σε ποιες μάχες σημειώνεται η συντριβή των Βουλγάρων.  Ποια ήταν τα κυριότερα προβλήματα του Βυζαντινού κράτους και πώς τα έλυσε ο Βασίλειος Β΄ σύμφωνα με το τρίτο παράθεμα. Η Βυζαντινή Εποποιία.Πολλαπλασιάστηκαν η παραγωγή και τα νομισματικά αποθέματα του Βυζαντινού κράτους.Έχουμε την ειρηνική καλλιέργεια της γης λόγω της διακοπής των αραβικών επιδρομών. χωρίς να κάνει ανακωχές. Ασία 5. ο οποίος ιδρύει το νέο Βουλγαρικό κράτος με επίκεντρο την ελληνική περιοχή της Αχρίδας. χειμώνα και καλοκαίρι. ενίσχυσε το διεθνές κύρος της αυτοκρατορίας και γέννησε αισθήματα αυτοπεποίθησης και περηφάνιας στους υπηκόους. Τα κυριότερα προβλήματα του Βυζαντινού κράτους ήταν η αριστοκρατία των μεγάλων οικογενειών. Επίσης ανέδειξε γύρω του μια ομάδα εκλεκτών συνεργατών στους οποίους εμπιστεύτηκε τα μυστικά του κράτους. Τα σύνορα του Βυζαντίου έφτασαν και πάλι στο Δούναβη. Όταν αναλαμβάνει τσάρος ο Σαμουήλ.

Πουλούσαν δέρματα κάστορα. ενώ οι Σλάβοι έδωσαν τη γλώσσα και τη λαϊκή βάση.  Με ποιους αναμειγνύονται και συγκροτούν το Ρωσικό έθνος. 31 . που επέτρεπαν στους Ρώσους να ταξιδεύουν και να εμπορεύονται στην Κωνσταντινούπολη. Αξιοποίησαν τους υδάτινους δρόμους της σημερινής Ρωσίας για να επικοινωνούν με τους Έλληνες – Βυζαντινούς.  Τι γνωρίζετε για τις σχέσεις Βυζαντίου – Ρώσων. ξίφη. κρασί και όλων των ειδών τα στολίδια. Οι έμποροι και οι διπλωμάτες που ταξίδευαν μεταξύ Κίεβο και Βυζαντίου ήταν φορείς ιδεών και πεποιθήσεων.  Ποια προϊόντα διακινούσαν οι Ρώσοι έμποροι σύμφωνα με τα παραθέματα. που δημιουργήθηκε τον 9ον αιώνα. Ασία 6.  Πώς προετοιμάζεται ο εκχριστιανισμός των Ρώσων. η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού Κράτους α. Οι Ρώσοι έκαναν δύο αποτυχημένες εκστρατείες κατά του Βυζαντίου. Έπαιρναν χρυσό. β. μεταξωτά. Αναμειγνύονται με τους ανατολικούς Σλάβους και δημιουργούν βαθμιαία ένα νέο λαό. Ήταν σκανδιναβικά φύλα. Έλεγχε το δρόμο του ποταμού Ντον και έκανε εμπόριο με το Βυζάντιο και το Χαλιφάτο. μαύρης αλεπούς.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ήταν το πρώτο ρωσικό κράτος. ερμίνας και σκίουρου. Ίδρυση κράτους – Σχέσεις με το Βυζάντιο  Τι ήταν η ηγεμονία του Κίεβο.  Ποια προϊόντα έπαιρναν οι Ρώσοι από την Κωνσταντινούπολη σύμφωνα με το δεύτερο παράθεμα. Η ίδρυση. ζιμπελίν. Έτσι οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών προετοίμασαν τον εκχριστιανισμό των Ρώσων που άρχισε στα μέσα και ολοκληρώθηκε στα τέλη του 10ου αιώνα. Η διαμόρφωση του έθνους των Ρώσων  Τι γνωρίζετε για τους Βάραγγους. κερί και μέλι. Στο λαό αυτό έδωσαν οι ίδιοι το όνομα και την κρατική οργάνωση ( Ρώσόι και ρωσικό κράτος ). Τον 10ον αιώνα υπέγραψαν δύο σημαντικές εμπορικές συνθήκες με το Βυζάντιο ( 911 και 944 ). Ήταν γνωστοί στους Λαούς της Δύσης με τα ονόματα Βίκιγκς και Νορμανδοί και ασχολούνταν με τις εμπορικές και πειρατικές δραστηριότητες. που εμφανίστηκαν τον 9ον αιώνα και ονομάστηκαν Ρώς από τους ανατολικούς Σλάβους.

ο πνευματικός και υλικός πολιτισμός των Ρώσων επηρεάστηκαν από τους Βυζαντινούς. Η τεράστια έκταση της Ρωσίας μπήκε στη σφαίρα επιρροής του Βυζαντίου. Ακολούθησε έτσι η ομαδική βάπτιση των Ρώσων στα νερά του Δνειπέρου. 2. 4. ΕπιτΡεπόταν να εμπορεύονται ανάλογα με τις ανάγκες τους και να επιστρέφουν πάλι στη χώρα τους. 2. 3. 1. Έπρεπε να μπαίνουν στην Πόλη από ορισμένη πύλη. γ. Σε ποιους περιορισμούς υπόκειτο η παραμονή των Ρώσων εμπόρων στην Κωνσταντινούπολη. η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού Κράτους  Διαβάστε προσεχτικά τους όρους της συνθήκης του 944. Δεν επιτρεπόταν να ξεχειμωνιάζουν κοντά στο ναό του Αγίου Μάμαντα. 6. Στελνόταν εκεί ένας υπάλληλος του Βυζαντίου που κατέγραφε τα ονόματά τους και τους δινόταν μηνιαίο βοήθημα. Αυξήθηκε ο αριθμός των Βαράγγων και των Ρώσων μισθοφόρων στην αυτοκρατορική φρουρά και στο βυζαντινό στρατό. 5. Η ίδρυση. 3. 4. Δεύτερη φάση: Ο Βλαδίμηρος κατέλαβε τη Χερσώνα και ο Βασίλειος δέχεται το γάμο με την πρόσθετη προϋπόθεση ότι ο Βλαδίμηρο θα ασπαζόταν τον Χριστιανισμό. Ασία 6.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Η νύφη ταξίδεψε στη Χερσώνα όπου έγινε η βάπτιση του Βλαδίμηρο και ο βασιλικός γάμος.τι εφόδια χρειάζονταν και εξόπλιζαν τα πλοία τους. Εκχριστιανισμός Ρώσων  Περιγράψτε τις δύο φάσεις εκχριστιανισμού των Ρώσων. 32 . άοπλοι και σε ομάδες των πενήντα ανδρών κάθε φορά. Πρώτη φάση: Ο Ρώσος ηγεμόνας Βλαδίμηρο έστειλε στρατιωτικό σώμα για να βοηθήσει το Βασίλειο Β΄ ( μετά από παράκληση του ιδίου ) να αντιμετωπίσει την εξέγερση των μεγαλογαιοκτημόνων ( δυνατών ) στη Μικρά Ασία. αλλά δεν τήρησε αρχικά την υπόσχεσή του. Ο Βασίλειος Β΄ υποσχέθηκε στο Βλαδίμηρο. Η νοοτροπία. Όταν έφευγαν έπαιρνα ό. Εντατικοποιήθηκαν οι εμπορικές ανταλλαγές με το Βυζάντιο. για τη βοήθειά του να τον παντρέψει με την αδερφή του Άννα.  Ποιες οι συνέπειες του εκχριστιανισμού των Ρώσων. Όφειλαν να καταλύσουν κοντά στο ναό του Αγίου Μάμαντα. συνοδευόμενοι από υπαλλήλους. 1.

2. Ωστόσο νικήθηκε μέσα του 10ου αιώνα στρατιωτικά από τους Άραβες. εξασφαλίζοντας συμμάχους στη Δύση και ανταλλάσσοντας πρεσβείες με τους ηγέτες της. όπου το ελληνικό στοιχείο πυκνώνει. Ιταλία.  Τι αναγκάζονται να κάνουν οι Σικελιώτες εξαιτίας των αραβικών επιθέσεων.  Πότε οι Άραβες ολοκληρώνουν την κατάκτηση της Σικελίας. ή παιδιά σάρκες των γονιών τους ή αδελφών τους. Ιταλία. Ενισχύεται τον 7ον και 8ον αιώνα με μετοικεσίες πληθυσμών από την Ελλάδα εξαιτίας των σλαβικών επιδρομών. Αγώνες για τη διατήρηση των ιταλικών κτήσεων α. Ιταλία. Οι Ισμαηλίτες κυρίευσαν όλη τη χώρα και λεηλάτησαν όλους τους τόπους της.  Ποιος προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους Άραβες και με ποιο τρόπο. Αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να κινηθούν προς τη Ν. τόση που αναγκάστηκαν πολλοί Χριστιανοί να φάνε σάρκες των αγαπημένων τους παιδιών. Αποσκοπούσε στη διατήρηση και την επέκταση των κτήσεών τους στην Ιταλία και στην απόκρουση των αραβικών επιθέσεων και της γερμανικής απειλής. Τον 10ον αιώνα. Ιταλία. Περιλάμβανε τα θέματα Λογοβαρδίας. Καλαβρίας και Λουκανίας. Η ιταλική πολιτική των Μακεδόνων – σχέσεις με το Γερμανικό κράτος  Σε τι αποσκοπούσε η ιταλική πολιτική των Μακεδόνων. Συνέπεια ήταν να εγκαταλείψουν πολλοί Σικελιώτες τις εστίες τους και να πάνε προς τη Ν. β.  Ποιους θεματικούς στρατούς περιλάμβανε η βυζαντινή Ν. Σχέσεις Βυζαντίου – Δύσης. 1. Ιταλία. Έτσι το ελληνικό στοιχείο πυκνώνει σε αυτή την περιοχή.  Εντοπίστε μέσα από το πρώτο παράθεμα τις αιτίες μετανάστευσης των Σικελιωτών. η οποία βρισκόταν υπό την κυριαρχία του Βυζαντίου. Ο Ελληνισμός της Ιταλίας  Πότε και με ποιο τρόπο ενισχύεται το ελληνικό στοιχείο στη Σικελία και τη Ν. Έπεσε φοβερή πείνα στους κατοίκους.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ποιες οι συνέπειες για τη Ν. Ασία 7. Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους Άραβες. 33 .

Έδειξε αλαζονεία αφού διέσχισε τη Ν. έτσι πυρπόλησαν τα πλοία και κρέμασαν τους καπετάνιους τους. νυμφεύθηκε στη Ρώμη τον Όθωνα Β΄ . Ιταλία που αποτελούσε βυζαντινό έδαφος.  Αναζήτησε στο δεύτερο απόσπασμα τις αιτίες της εξέγερσης του πληθυσμού του Rossano Καλαβρίας. Συγχρόνως ακολούθησε μετριοπαθή πολιτική έναντι των Γερμανών. Ταξιδεύει στην Κωνσταντινούπολη ( Δεκέμβριος 968 ) για να προτείνει ειρήνη και γάμο του Γερμανού διαδόχου με μια βυζαντινή πριγκίπισσα. 34 . διάδοχο του γερμανικού θρόνου. με προίκα τις βυζαντινές κτήσεις της Ν. Το 972 η Θεοφανώ. Ασία 7. που ήταν ανιψιά του βυζαντινού αυτοκράτορα . Επικαλέστηκε τη γερμανική επιθετικότητα ενάντιων των ιταλικών κτήσεων.  Πώς ο Όθων Β΄ δείχνει την αλαζονεία του έναντι στο Βυζάντιο.  Ποιο ρόλο παίζει ο πρεσβευτής του Όθωνα Λιουτπράνδος μετά την ανταλλαγή πρεσβειών. Αγώνες για τη διατήρηση των ιταλικών κτήσεων β. Συνένωσε τα τρία ιταλικά θέματα και ίδρυσε το καπετανάτο Ιταλίας. Σχέσεις Βυζαντίου – Δύσης. έτσι ο Λιουτπράνδος επιστέφει άπρακτος στη Δύση.  Ποια η πολιτική του Ιωάννη Τζιμισκή. Σε αυτά θα υπηρετούσαν οι κάτοικοι της Καλαβρίας πράγμα που δες τους άρεσε.  Πώς αντιδρά ο Νικηφόρος Φωκάς στην πρόταση του Λιουτπράνδου. στηριζόμενος σε συμμαχίες με Ιταλούς ηγεμόνες και στη βοήθεια του τοπικού πληθυσμού. Ακολουθεί αμυντική τακτική.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ.  Πότε η απειλή για τις βυζαντινές κτήσεις στην Ιταλία γίνεται έντονη. Ιταλίας. Ο διοικητής ( κατεπάνω ) έδρευε στο Μπαρί. Ο αξιωματικός Νικηφόρος Εξακιονίτης σκέφτηκε να κατασκευάσει τα λεγόμενα χελάνδια ( βυζαντινά πολεμικά πλοία ) σε κάθε πόλη της Καλαβρίας. Η ιταλική πολιτική των Μακεδόνων – σχέσεις με το Γερμανικό κράτος  Ποια στάση τηρεί ο Νικηφόρος Φωκάς έναντι των Αράβων της Σικελίας και των Γερμανών . Όταν ο Γερμανός ηγεμόνας Όθων Α΄ ανακηρύχτηκε βασιλεύς Ιταλίας το 951 και στέφθηκε από τον πάπα στη Ρώμη αυτοκράτωρ Ρωμαίων το 962. Πώς εκφράστηκε η δυσαρέσκεια των εξεγερμένων.  Τι γνωρίζετε για τη Θεοφανώ.

αφού κατέλαβε τη Ρώμη με εχθρική εισβολή. Ιταλίας.  Γιατί σύμφωνα με το τρίτο παράθεμα οι βυζαντινές αρχές δεν αναγνώριζαν στον Γερμανό ηγεμόνα τον τίτλο imperator αλλά μόνο τον τίτλο ρήγας. Ασία 7.  Με ποιανών τη βοήθεια ο Βασίλειος Β΄ αντιμετωπίζει τις εξωτερικές απειλές. 35 .Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τρίτο Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. τα οποία διευρύνθηκαν από τους Κομνηνός.  Πότε οι Νορμανδοί γίνονται επικίνδυνοι για τις βυζαντινές κτήσεις. Τον 11ον αιώνα γίνονται επικίνδυνοι γιατί είχαν κατακτήσει πολλά εδάφη στη Ν. απαγχονίζοντας. όταν ο άντρας της είχε πεθάνει.  Τι παραχώρησε ο Βασίλειος Β΄ στους Βένετους. Τι καταλογίζει ο Νικηφόρος Φωκάς στον Γερμανό πρεσβευτή και στη γερμανική πολιτική. Με τη βοήθεια των Βενετών και των Πισατών. σκοτώνοντας. Τέλος του καταλογίζει ότι επιχείρησε ο κύριός του να καθυποτάξει δια πυρός και σιδήρου τις πόλεις του κράτους.  Πότε η επιρροή του βυζαντινού πολιτισμού στη Γερμανία γίνεται έντονη. Του λέει ότι η ασέβεια του κυρίου του δεν επιτρέπει στους Βυζαντινούς να τον υποδεχτούν φιλικά. Παραχώρησε τα πρώτα εμπορικά προνόμια. τυφλώνοντας και εξορίζοντας. Η ιταλική πολιτική των Μακεδόνων – σχέσεις με το Γερμανικό κράτος  Τι συμβαίνει κοντά στον Κρότωνα. Στα χρόνια που η Θεοφανώ επιτρόπευε τον ανήλικο γιο της. Αγώνες για τη διατήρηση των ιταλικών κτήσεων β. Διότι δεν ήθελαν να τον δεχτούν με ξενική ορολογία αλλά με ελληνική. Ιταλία. Σχέσεις Βυζαντίου – Δύσης. Ο Όθων Β΄ συντρίβεται από τους Άραβες σε ναυμαχία που έγινε κοντά στον Κρότωνα. λιμάνι της Ν.

Οι ευγενείς έκαναν μια ζωή γεμάτη χλιδή εξαιτίας των εσόδων που έπαιρναν από τα κτήματά τους. Πένητες. Ήταν πολυάριθμες και διάσπαρτες εκτάσεις γης. θρησκευτικοί άρχοντες. Μίσθωναν γη για καλλιέργεια.  Τι γνωρίζετε για τους παροίκους. της αυτοκρατορικής. της εκκλησιαστικής και μοναστικής περιουσίας. ακτήμονες γεωργούς και παροίκους.  Ποιους ονομάζουμε δυνατούς. διαχειριστές της κρατικής. Οικονομία και κοινωνία της υπαίθρου  Ποιες δύο αριστοκρατίες κάνουν την εμφάνισή τους στο μεταίχμιο από τον 8ο προς τον 9ον αιώνα. Κινδύνευαν από τη συνήθεια των μεγαλοκτηματιών να αποκτούν τα κτήματα των μικρομεσαίων γαιοκτημόνων με νόμιμους ή και παράνομους τρόπους.  Ποιους ονομάζουμε πένητες και από ποιους αποτελούνταν. 1. που καλλιεργούσαν ελεύθεροι ενοικιαστές ή πάροικοι. Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία  Ποιες εξελίξεις έχουμε στα χρόνια της δυναστείας των Μακεδόνων. Οι δύο ομάδες αριστοκρατίας συνήθιζαν να συνδέονται με επιγαμίες μέχρι που τελικά συγχωνεύτηκαν σε μια τάξη. είναι οι αγροτικές μάζες που αποτελούνταν από ελεύθερους γαιοκτήμονες.  Τι γνωρίζετε για τους ακτήμονες γεωργούς. Η αριστοκρατία της γης ή επαρχιακή αριστοκρατία και η αριστοκρατία των αξιωμάτων ή αστική αριστοκρατία. 36 . αλλά και από τις βαριές φορολογίες που έβαζε το κράτος.  Τι ονομάζουμε χωρία ή προάστια.  Ποιοι περιλαμβάνονταν στην τάξη των δυνατών. Σταθεροποιείται η δημογραφική εξέλιξη 2.  Που έδειχναν απροθυμία οι ευγενείς. Βελτιώθηκαν οι δείκτες της οικονομίας α. αλλά και των μισθών που λάμβαναν ως αξιωματούχοι του κράτους.  Εξηγήστε τη χλιδάτη ζωή των ευγενών. Ήταν δεμένοι με τη γη ή είχαν προσωπική εξάρτηση από τους κυρίους τους.  Από τι κινδύνευε η αγροτική κοινότητα και οι ανεξάρτητοι αγρότες αρχές του 9ου αιώνα. αυτή των δυνατών. Οι δυνατοί προέκυψαν τον 10ον αιώνα από τη συγχώνευση της αριστοκρατίας της γης και της αριστοκρατίας των αξιωμάτων. στρατιωτικοί.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κοινωνία και οικονομία 1. Περιλαμβάνονταν πολιτικοί.

η Ευχάϊτα και η Τραπεζούντα. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κοινωνία και οικονομία 1.  Τι ήταν τα συστήματα. 37 .Στο να δαπανήσουν χρήμα για να βελτιώσουν τις εγκαταστάσεις των υποστατικών τους και τα μέσα και τις τεχνικές παραγωγής. Αστικά κέντρα με ημιαγροτικό χαρακτήρα ( αστυκώμαι ή αγροπόλεις ) έγιναν τα κάστρα όπως το Άρτζε ( Γεωργία ) και το Άνιον ( Αρμενία ). Πένητες ↓ ↓ Μεγαλογαιοκτήμονες ελεύθεροι γαιοκτήμονες // ακτήμονες γεωργοί// πάροικοι Ζουν στην πολυτέλεια ↓ Έσοδα από γη και μισθοί άθλιες συνθήκες ζωής από κράτος  Ποιες κατηγορίες αγαθών περιλάμβανε και που οφειλόταν η ευφορία των κτημάτων του Φιλάρετου. Αριστοκρατία της γης β. οκτακόσια άλογα που έβοσκαν στα λιβάδια του. Τα φαγητά που σερβίρονταν ήταν φαγητά που ταίριαζαν σε αυτοκράτορες και έπιναν σε κούπες άφθονο κρασί. β. Μεγάλη εμπορική κίνηση και διεξαγωγή εμποροπανηγύρεις έκαναν η Έφεσος. Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία Σχήμα κοινωνία της υπαίθρου α. να εντοπίσεις τα στοιχεία που δείχνουν την πολυτέλεια της ζωής της βυζαντινής αριστοκρατίας ( φαγητά. Ήταν επίσης ιδιοκτήτης σαράντα οκτώ εκτεταμένων αγροκτημάτων που είχαν καθορισμένα όρια και διέθετε πολλούς υπηρέτες και πάρα πολλά πλούτη. εκατό ζευγάρια βοδιών για όργωμα. στρογγυλόσχημο και υπερβολικά μεγάλο. Οικονομία και κοινωνία των πόλεων  Πώς χαρακτηρίζεται η οικονομία των πόλεων και γιατί. στην οποία βρίσκονταν ένα αρχαίο τραπέζι από ελεφαντόδοτο με χρυσή επένδυση.  Αξιοποιώντας τα δεδομένα του σχετικού παραθέματος και τις λεπτομέρειες της εικόνας του δείπνου. ποιες έγιναν αστικά κέντρα με ημιαγροτικό χαρακτήρα και ποιες έκαναν ετήσιες εμποροπανηγύρεις. δώδεκα χιλιάδες πρόβατα. ογδόντα άλογα και μουλάρια που χρησίμευαν για μεταφορές. έπιπλα ) Τα στοιχεία που δείχνουν την πολυτέλεια ότι υπήρχε πολυτελής αίθουσα για επίσημα δείπνα. σερβίτσια. Εκχρηματισμένη διότι στηριζόταν σε συναλλαγές με χρήματα. σκεύη. Ο Φιλάρετος ήταν ζάμπλουτος και κατείχε πολλά κοπάδια:εξακόσια βόδια.  Ποιες παλιές πόλεις ανοικοδομούνται. Τέλος υπήρχαν δούλοι που δούλευαν μόνο και μόνο για το σερβίρισμα του φαγητού. Οι παλιές πόλεις που ανοικοδομήθηκαν ήταν η Πάτρα και η Σπάρτη. αφού χωρούσε τριάντα έξι άνδρες.

τις ιταλικές πόλεις και ιδιαίτερα τη Βενετία και με το Χαλιφάτο. εμπορική πύλη της Μικράς Ασίας προς Ανατολάς. τους Ρώσους. ναυκλήρους και τραπεζίτες. Από τον 10ον αιώνα κάνουν την εμφάνισή τους επιχειρήσεις σχετικές με την επεξεργασία και εμπορία ειδών πολυτελείας ( μετάξι. Αυτά προκαθόριζαν την παραγωγή και τις τιμές των προϊόντων. Οι Βυζαντινοί έμποροι ταξίδευαν μέχρι το Κάιρο και άλλους τόπους του Χαλιφάτου και προμηθεύονταν τα περιζήτητα και πολύ επικερδή μπαχαρικά.  Τι γνωρίζετε για τις εμπορικές σχέσεις Βυζαντίου – Χαλιφάτου. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κοινωνία και οικονομία 1. πολύτιμοι λίθοι ). Οι περισσότερες βιοτεχνίες αφορούσαν τον τομέα των τροφίμων. μπαχαρικά.Ήταν συντεχνίες ή επαγγελματικά σωματεία στα οποία ήταν οργανωμένοι οι έμποροι και οι βιοτέχνες. Δημιουργήθηκε η μεσαία τάξη. Τι γνωρίζετε για αυτήν. Αλλά και οι μουσουλμάνοι έμποροι έφερναν από το Βυζάντιο στις δικές τους αγορές: μπαχαρικά. αρώματα και βαφικές ύλες. Περιλάμβανε εμποροβιοτέχνες.  Με τι ασχολούνταν οι περισσότερες βιοτεχνίες και ποιες νέες κάνουν την εμφάνισή τους τον 10ον αιώνα. συλλογή διατάξεων των αρχών του 10ου αιώνα. Αυτή η τάξη ήταν οργανωμένη σε συντεχνίες ή αδελφότητες και υποκινούσε συχνά λαϊκά κινήματα κατά των ευγενών. Μεσαία τάξη: 1. Καθοριζόταν από το Επαρχικόν Βιβλίον. Σχήμα κοινωνία της υπαίθρου α.  Τι γνωρίζετε για την τάξη του δήμου.  Με ποιες περιοχές αναπτύσσει το Βυζάντιο εμπορικές σχέσεις στα μέσα του 10ου αιώνα. ναύκληροι γ. Ο εκτελωνισμός των εμπορευμάτων γινόταν στην Τραπεζούντα. Αριστοκράτες αξιωμάτων β. Δήμοι: φτωχοί εργάτες 38 .  Ποια τάξη δημιουργήθηκε από τη ανάπτυξη της αστικής οικονομίας και ποιους περιλάμβανε. Έφτασε στο απόγειο της πολιτικής και κοινωνικής της επιρροής στα μέσα του 11ου αιώνα. Με τους Βούλγαρους. Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία  Από ποιον καθοριζόταν η λειτουργία των συστημάτων στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν πολυάριθμη και αποτελούνταν από φτωχούς που εργάζονταν περιστασιακά ή ήταν άνεργοι. δηλαδή η τάξη των επιχειρηματιών.

3. Εξάλλου 4.  Ποιες συλλογές ή μεμονωμένους νόμους εξέδωσαν και σε τι αφορούσαν. Νεαρές: νέοι νόμοι που απέβλεπαν κυρίως στον περιορισμό της μεγάλης γαιοκτησίας. Αυτό σήμαινε ότι η άμυνα(στρατός) και η οικονομία(έσοδα) του Βυζαντίου ήταν αδιανόητα χωρίς τη μικρή και μεσαία αγροτική ιδιοκτησία. Έτσι φρόντισαν να αναθεωρήσουν τη δυναστεία των Ισαύρων και να εκδώσουν νόμους προσαρμοσμένους στις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της εποχής τους. Διότι οι δυνατοί ( μεγάλοι γαιοκτήμονες ) επιδίωκαν: 1. 1. Επαρχικόν Βιβλίον:διατάξεις που ρύθμιζαν τη λειτουργία των συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης. Νόμοι και αγώνας κατά των δυνατών  Γιατί το κράτος αγωνίζεται κατά των δυνατών. Έτσι το Βυζαντινό κράτος δεν μπορούσε να ανεχθεί αυτές τους τις επιδιώξεις. Διότι ήθελαν να κάνουν περισσότερο εύρυθμη τη λειτουργία της διοίκησης και να λύσουν τα επείγον κοινωνικά προβλήματα. Πρόχειρος νόμος: εύχρηστο επάνθημα νόμων που αντικατέστησε την Εκλογή  νομική συλλογή των Ισαύρων. οι ελεύθεροι αγρότες υπηρετούσαν στους θεματικούς στρατούς και οι φόροι που πλήρωναν αποτελούσαν την κύρια πηγή εσόδων του κράτους. 2. Η νομοθετική δραστηριότητα  Γιατί η δυναστεία των Μακεδόνων αναθεώρησε τη νομοθεσία των Ισαύρων.  Αναφερθείτε στους νόμους με τους οποίους οι Μακεδόνες αυτοκράτορες προσπάθησαν να περιορίσουν τη δύναμη των δυνατών 1. όταν πουλιόταν ένα κομμάτι κοινοτικής γης. 2. εμποροβιοτέχνες Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κοινωνία και οικονομία 2.2. να ιδιοποιηθούν τη γη των φτωχών. β. 4. Βασιλικά: συλλογή νόμων. Η νομοθεσία της Μακεδονικής δυναστείας και η σύγκρουσή της με τους «δυνατούς» α. Επαναγωγή: εισαγωγή στον Πρόχειρο νόμο που καθόριζε με ακρίβεια τις αρμοδιότητες του αυτοκράτορα και του πατριάρχη. να αποσπάσουν προνόμια 3. και να κατακτήσουν την πολιτική εξουσία. Έτσι έπρεπε οι αυτοκράτορες να προστατεύσουν την αγροτική κοινότητα και τους ελεύθερους καλλιεργητές από τις καταχρήσεις των δυνατών. η οποία αντλεί από τις νομικές συλλογές του Ιουστινιανού ( 60 βιβλία ). 39 . τραπεζίτες 3. 5. Επέβαλαν να προτιμώνται ως αγοραστές οι γείτονες και οι συγγενείς.

έναντι των πενήτων. Να περιοριστεί η αύξηση της εκκλησιαστικής περιουσίας 5.2. αφού λάβεις υπόψη ότι αυτή καταργούσε το νόμο. Επίσης τους προκαλούσαν θλίψεις και στενοχώριες προξενώντας έτσι μεγάλες καταστροφές στο κοινό συμφέρον. Να απαγορεύεται η πώληση και αγορά στρατιωτικών κτημάτων. Η νομοθεσία της Μακεδονικής δυναστείας και η σύγκρουσή της με τους «δυνατούς»  Να εντοπίσεις τα βασικά σημεία της Νεαράς του 996. Να αποδίδονται τα χωράφια που είχαν σφετεριστεί οι δυνατοί στους προηγούμενους φτωχούς ιδιοκτήτες τους χωρίς αποζημίωση. 4. 3. 40 . Έτσι οι φτωχοί εξαιτίας των προβλημάτων αυτών αναγκάζονταν να πουλούν τη γη τους και να δουλεύουν ως εργάτες σε χωράφια των γαιοκτημόνων ή να ενοικιάζουν γη από τους δυνατούς και να την καλλιεργούν. Ενώ όποιος διέθετε τέτοια κτήματα έπρεπε να στρατεύεται. Ποιες επιπτώσεις είχε αυτή στη ζωή των ελεύθερων αγροτών. τους πένητες. Οι δυνατοί προκαλούσαν βίαιες επιθέσεις. Η Νεαρά του 996 έλεγε ότι για σαράντα χρόνια οι δυνατοί έπρεπε να αποδίδουν στους φτωχούς την περιουσία τους και οι ίδιοι να μην δικαιούνται να πάρουν πίσω το αντίτιμο της αγοράς αυτών των τόπων και τα έξοδα των βελτιώσεων που έκαναν. μετά παρέλευση 40ετίας απήλλασσε τους δυνατούς από την υποχρέωση να αποδώσουν στους πένητες τα κτήματα που είχαν σφετεριστεί. ο οποίος. διώξεις και αγγαρείες προς τους φτωχούς. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κοινωνία και οικονομία 2.  Σχολιάστε τη συμπεριφορά των δυνατών. όπως αυτή περιγράφεται στη Νεαρά του έτους 934. Οι δυνατοί να πληρώνουν τους φόρους των φτωχών του χωριού και όχι όλη η κοινότητα όπως γινόταν παλιά.

Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 1. 41 . πειθαρχίας και ηθικού. εκμετάλλευση των φτωχών και της αστικής τάξης από τους αυτοκράτορες). Όταν πέθανε ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄δηλαδή το 1025  Εξηγήστε την κατάσταση κρίσης στην οποία είχε περιέλθει το Βυζάντιο. Α) Το Βυζάντιο πήρε μέτρα αποστρατιωτικοποίησης επειδή είχε τη ψευδαίσθηση ότι είχε εξασφαλίσει αδιατάρακτη και διαρκή ειρήνη. αντικατέστησε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία με ένα φόρο που χρησιμοποιήθηκε για τη στρατολογία ξένων μισθοφόρων και 4. Ανατολή  οι Σελτζούκοι:τουρκικό φύλο Δύση  οι Νορμανδοί. Η εσωτερική κρίση  Πότε αρχίζει η εσωτερική κρίση του Βυζαντίου. Αίτια της ήττας:η έλλειψη οπλισμού.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I. κοντά στη λίμνη Βαν της Αρμενίας (1071) συντρίβουν τα μισθοφορικά στρατεύματα του Βυζαντίου. 2. σκανδιναβικής καταγωγής Βορράς  οι Ούγγροι και οι Σέρβοι  Ποιες στρατιωτικές επιτυχίες σημειώνουν οι εχθροί του Βυζαντίου. Οι Νορμανδοί αφαιρούν από το Βυζάντιο τις ιταλικές του κτήσεις. 3. Το 1071 πέφτει στα χέρια τους το τελευταίο βυζαντινό οχυρό της Ιταλίας. Οι στρατιωτικές αποτυχίες  Ποιοι οι εχθροί του Βυζαντίου στην Ανατολή. β. Η κρίση και οι απώλειες της αυτοκρατορίας κατά τον 11ο αιώνα (1025 – 1081) α. Έτσι: 1. χρησιμοποίησε πολλούς ξένους σε ανώτερες θέσεις. Β) Οι βαριές φορολογίες που επέβαλε το Βυζάντιο προκάλεσαν ταραχές και εξεγέρσεις των επαρχιακών αγροτικών πληθυσμών (κοινωνική κρίση). τη Δύση και το Βορρά. διέλυσε σταδιακά τα θέματα και τους θεματικούς στρατούς. Οι Σελτζούκοι στη μάχη του Ματζικέρτ. η πόλη Μπάρι στις ακτές της Αδριατικής. παραμέλησε το στόλο. Γ) Είχε εκδηλωθεί πολιτική αστάθεια (αλλαγές αυτοκρατόρων.

δεν πρέπει να απονέμουν μεγάλους τίτλους αλλά και ούτε να τους εμπιστεύονται τις εξουσίες αφού κάνοντας κάτι τέτοιο συνεπάγεται μείωση των Ρωμαίων αρχόντων. σύμφωνα με το παράθεμα. Επίσης αν ακούσουν στη χώρα του ξένου ότι αυτός πήρε Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I. Ο στρατηγός υποστηρίζει ότι στους ξένους που δεν κρατάνε από βασιλική γενιά στη χώρα τους. Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 1. Πού αποδίδεται από το χρονογράφο Κέδρινο. Η κρίση και οι απώλειες της αυτοκρατορίας κατά τον 11ο αιώνα (1025 – 1081) αξιώματα σε άλλη χώρα σίγουρα θα γελάσουν και θα πουν πόσο ανάξιοι θα ήταν οι Ρωμαίοι για να δώσουν σε αυτόν τα αξιώματα. Ήταν άσχετοι και άχρηστοι και στερημένοι από μισθό και τις συνηθισμένες προμήθειες επειδή κανένας αυτοκράτορας δεν είχε επιχειρήσει εκστρατεία για πολλά χρόνια. Η δυναστεία των Κομνηνών. Ήταν επίσης δειλοί και φυγόμαχοι και φαίνονταν ανίκανοι για οποιαδήποτε γενναία πράξη.  Ποιοι θα επιφέρουν την άνοδο του Βυζαντίου.Ενώ πολύ επικίνδυνοι στα βόρεια ου Βυζαντίου αποδεικνύονται οι Ούγγροι και οι Σέρβοι.  Ποια άποψη πρεσβεύει ο στρατηγός για τους ξένους και πού τη στηρίζει. Ούζους και άλλους ξένους όπως Φράγκους και Βάραγγους.  Ποια ήταν. Όλοι αυτοί ήταν λίγοι άντρες. Ο βυζαντινός στρατός αποτελείτο από Βούλγαρους. 42 . η κατάσταση του βυζαντινού στρατού στις παραμονές της μάχης του Ματζικέρτ. τσακισμένοι από τη φτώχεια και το άγχος και άοπλοι.

Ασία που περιλάμβανε τη Νίκαια. ενώ οι απλοί αγρότες βυθίστηκαν στην αθλιότητα. Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας α. τη Σμύρνη. Το Βυζάντιο δεχόταν επίθεση και κινδύνευε σε όλα τα μέτωπα. Οι Κομνηνοί εφαρμόζουν το θεσμό της Πρόνοιας. αγροκτήματα και φορολογικά έσοδα στους ευγενείς. Ο ιδρυτής της δυναστείας των Κομνηνών. 43 . Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 2. Ποιοι ο εχθροί του Βυζαντίου αυτή την εποχή και ποια η δράση τους. β. εξαιτίας του θεσμού της Πρόνοιας. Δηλαδή παραχωρούσαν ισόβια. Ανέκτησε τη δυτική Μ. Επίσης στα Βαλκάνια πέτυχε με τη διπλωματία και τον πόλεμο να απαλλαγεί από τις επιδρομές των Πατζινακών και των Κουμάνων.  Τι γνωρίζετε για το θεσμό της Πρόνοιας. Οι ευγενείς ονομάστηκαν προνοιάριοι ή στρατιώτες και έγιναν η άρχουσα τάξη. Εσωτερική πολιτική  Ποια η εσωτερική πολιτική των Κομνηνών. Εξωτερικές επιτυχίες  Ποιες οι εξωτερικές επιτυχίες του Αλεξίου Α΄ .  Πώς ονομάστηκαν οι ευγενείς και σε ποια κατάσταση περιήλθαν οι απλοί αγρότες. Ο θεσμός της πρόνοιας στηριζόταν στους ευγενείς. με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικών υπηρεσιών.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I. Κατάσταση της αυτοκρατορίας  Ποιος ήταν ο Αλέξιος Α΄ . οι Κουμάνοι – Πατζινάκες που λεηλατούν τα Βαλκάνια και οι Σελτζούκοι που κατακτούν μέρος της Μικράς Ασίας. Οι Νορμανδοί που απειλούν τις ακτές της Ηπείρου.  Τι γίνεται όταν ο Αλέξιος ανήλθε στο θρόνο (1081 – 1118) . την Έφεσο και τις Σάρδεις. γ.

Ασίας. Παγιώθηκε η θέση των Τούρκων και επηρεάστηκε καθοριστικά η φυσιογνωμία της Μ. Τον εξισλαμισμό των μικρασιατικών επαρχιών.  Ποιες οι συνέπειες της νίκης των Τούρκων. Σύνηψε ειρήνη με τους Ούγγρους. Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας δ. σύμφωνα με το δεύτερο παράθεμα. Κατέκτησε διάφορα ξένα κρατίδια στη Μ. Ανέθεσε σπουδαία καθήκοντα μόνο σε Λατίνους περιφρονώντας τη μαλθακότητα και θηλυπρέπεια των Ελλήνων.οι κάτοικοι 44 . Ασία. Οι προνοιάριοι έγιναν η άρχουσα τάξη.  Με ποια ήττα συνέκρινε ο Μανουήλ Κομνηνός την ήττα στο Μυριοκέφαλο.  Ποιες οι εξωτερικές επιτυχίες του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1143 – 1180). Ασία και έφτασε ως τη συριακή Αντιόχεια. Οι προνοιάριοι όπως τους κατάντησε ο Μανουήλ ήταν χαλαρή στρατιωτική τάξη από ευγενείς. Επίσης συνέχισε τις εκστρατείες κατά των σελτζουκικών κτήσεων στη Μ. Φυγή Χριστιανών σε γειτονικές χώρες 5. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I. Οι συνέπειες της επέκτασης του θεσμού της Πρόνοιας ήταν ότι:1. Εξολοθρεύεται το 1176 στο Μυριοκέφαλο της Φρυγίας από τους Τούρκους. Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 2. Με την ήττα στο Ματζικέρτ. Οι Λατίνοι είχαν αφοσίωση και δύναμη πράγμα που έκανε το Μανουήλ να τους παραχωρεί υψηλότερα αξιώματα. Καταλήψεις πόλεων 3. Πείνα 6. Στα Βαλκάνια επέβαλε την κυριαρχία τους στους Σέρβους και προσπάθησε να θέσει υπό βυζαντινή κηδεμονία το Ουγγρικό Βασίλειο που αποτελούσε μια αναδυόμενη δύναμη.  Ποια ήταν η ταυτότητα των προνοιάριων και ποιες συνέπειες είχε η επέκταση του θεσμού της πρόνοιας στα χρόνια του Μανουήλ Κομνηνού. 2. Ποιες οι εξωτερικές επιτυχίες του Ιωάννη Κομνηνού (1118 – 1143). κυριάρχησε στα βορειοδυτικά Βαλκάνια και ταπείνωσε τους Σέρβους. Σφαγές 4. Ποια η πολιτική του Μανουήλ έναντι των Λατίνων. 1. Πανούκλα  Τι επιφέρουν αυτές οι συνέπειες. Σε αυτούς παραχωρούσαν ισόβια αγροκτήματα και φορολογικά έσοδα με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικών υπηρεσιών. Ακλούθησε φιλοδυτική πολιτική και στηρίχτηκε στις υπηρεσίες των Λατίνων. Η στρατιωτική κατάρρευση  Πού εξολοθρεύεται σχεδόν ο Βυζαντινός στρατός και πότε.

επαρχίες λεηλατήθηκαν από τους εχθρούς ενώ άλλες καταστράφηκαν από τους ίδιους τους προνοιάρους. Τα προνόμια ήταν τα εξής: 1. αφού τους άρπαζαν τα χρήματά τους και τα ρούχα τους. χωρίς να πληρώνουν δασμούς σε όλα τα σημαντικά βυζαντινά λιμάνια. Από τους Βένετους.  Ποια η σημασία του χρυσόβουλου. Ήταν επίσημη έγγραφη συμφωνία. 3. Οι Βενετοί διείσδυσαν οικονομικά και ίδρυσαν πανίσχυρη αποικιακή αυτοκρατορία στην Ανατολή. Η ενετική οικονομική διείσδυση και το σχίσμα των Εκκλησιών α.των επαρχιών υπέστησαν τα πάνδεινα από την απληστία των προνοιάριων. 2. όποιος ήθελε μπορούσε να στρατολογηθεί φτάνει να είχε ένα περσικό άλογο ή να κατάθετε λίγα χρυσά νομίσματα. Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 3. παραχωρήθηκαν τίτλοι και χρηματικές χορηγίες στους κοσμικούς και εκκλησιαστικούς άρχοντες της Βενετίας. Δόθηκε το 1082. Το Βυζάντιο παραιτήθηκε από τα φορολογικά.  Τι ήταν το χρυσόβουλο. Το Βυζάντιο έχασε το ρόλο του μεσάζοντα μεταξύ Αράβων και Δυτ. 45 . Το χρυσόβουλο το έδωσε ο Αλέξιος Α΄ στους Βένετους για να τους ανταμείψει για τη βοήθειά τους. Τέλος. Επίσης 2. 3. επιτράπηκε στους Βένετους να εμπορεύονται ελεύθερα. Εμπορικά προνόμια στους Βένετους  Από ποιους ζητά βοήθεια ο Αλέξιος Α΄για να αποκρούσει τους Νορμανδούς της Ιταλίας που είχαν αποβιβαστεί στα παράλια της Ηπείρου. 3. υπογεγραμμένη από τον αυτοκράτορα και σφραγισμένη με τη χρυσή του βούλα. Το Βυζάντιο κατανικά τους Νορμανδούς. ναυτιλιακά και οικονομικά του δικαιώματα. Ευρώπης και την κυρίαρχη θέση του στο εμπόριο της Μεσογείου.  Τι συμβαίνει εξαιτίας της αρωγής των Βενετών. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I.  Πότε δόθηκε το χρυσόβουλο και ποια προνόμια δίνονταν στους Βένετους. παραχωρήθηκαν στους έμπορους της Βενετίας σκάλες (αποβάθρες) και εμπορικά καταστήματα στην προκυμαία της πρωτεύουσας. 2. 1.

1. Σχίσμα ονομάζουμε τη ρήξη μεταξύ των πατριαρχείων της Δύσης και της Ανατολής (Ρώμης και Κωνσταντινούπολης). 46 . Δήμευσαν τις περιουσίες των Βενετών. 3. Η αλαζονεία των δύο διαπραγματευτών οδήγησε στην οριστική ρήξη μεταξύ των δύο πατριαρχείων. Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών  Τι ονομάζουμε σχίσμα. 2. Υποκίνησαν βιαιότητες του πληθυσμού της πρωτεύουσας εναντίον τους. Η ενετική οικονομική διείσδυση και το σχίσμα των Εκκλησιών β. των Ιεροσολύμων και της Αλεξάνδρειας. Η εξασθένιση του Βυζαντίου και το σχίσμα με τη Δύση 3. παρεμβαίνοντας στρατιωτικά στην Ιταλία. όπως ο Ιουστινιανός Α΄ Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο I. Τα πατριαρχεία της Αντιόχειας. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε το μίσος μεταξύ Ανατολής και Δύσης.  Κάτω από ποιες συνθήκες οδηγηθήκαμε στο σχίσμα. Αφορούσε το ζήτημα της κυριαρχίας επί της χριστιανικής οικουμένης (ποια από τις δύο εκκλησίες θα κυριαρχεί).  Ποια πατριαρχεία συμπαρατάσσονται με αυτό της Κωνσταντινούπολης. Έτσι στο εξής είχαμε την ορθόδοξη και ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Η παπική εκκλησία με αρχηγό τον καρδινάλιο Ουμβέρτο επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη. για να συζητήσει με τον πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο την επίλυση των λειτουργικών και δογματικών διαφορών που υπήρχαν ανάμεσα στα δύο πατριαρχεία. Πίζα και Γένουα που ανταγωνίζονταν τη Βενετία. Ο Μανουήλ Α΄ Κομνηνός παραχώρησε προνόμια στις άλλες ιταλικές πόλεις. Πώς προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα οι επόμενοι αυτοκράτορες.

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο II. Προήλθε από πρωτοβουλία των παπών και απέβλεπε στην απελευθέρωση του Πανάγιου Τάφου και των Αγίων Τόπων από τους Σελτζούκους. Οι σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης α. Αφού έκανε λοιπόν τις απαραίτητες συνθήκες και αντάλλαξε όρκους πίστης εκστράτευσε στην Ανατολή. 1. Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες Α΄ σταυροφορία Χρόνος: 1096 – 1099 Κήρυξη: από τον πάπα Ουρανό Β΄ στην Κλερμόν της Γαλλίας Χαρακτήρας: θρησκευτικός Διακρίνεται: σε μια λαϊκή και μια φεουδαρχική σταυροφορία Τι έγινε. Έτσι παρακίνησε πολλούς της Δύσης να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους. τα οικονομικά προβλήματα της Δύσης 3. 47 .  Ποιοι παράγοντες επηρέασαν τη διαμόρφωση των σταυροφοριών. Ανάγκασε πολλούς Πέρσες να εγκαταλείψουν τις χώρες των Ρωμαίων και αποκατέστησε τη ρωμαϊκή δύναμη στην Ανατολή. Ορισμός και παράγοντες  Τι ήταν οι σταυροφορίες. β. έτσι συνειδητοποιείσαι ότι έπρεπε να συμμαχήσει με τους Ιταλούς. το κάλεσμα για βοήθεια που απηύθυνε ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός στους ηγεμόνες της Δύσης. Οι σταυροφορίες και οι συνέπειές τους για το Βυζάντιο 1.  Ο Αλέξιος Α΄ και η πρώτη σταυροφορία (πηγή) Ο Αλέξιος Α΄ σκέφτηκε ότι δεν ήταν σε θέση να σηκώσει μόνος του το βάρος του αγώνα εναντίον των Σελτζούκων. Για να τους παρακινήσει λοιπόν χρησιμοποίησε την πρόφαση ότι οι Λατίνοι θεωρούσαν ανυπόφορο που οι Τούρκοι έλεγχαν το ζωοποιό τάφο και τα Ιεροσόλυμα. η φημολογία για τις ωμότητες των Αράβων και Τούρκων κατά των προσκυνητών 2. Ήταν μια κίνηση που εκδηλώθηκε τον 11ον αιώνα στη Δύση.

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο II. Οι σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης Σε αυτή τη σταυροφορία η Κύπρος καταλήφθηκε από τον Άγγλο βασιλιά Ριχάρδο Λεοντόκαρδο και παραδόθηκε έπειτα στο φράγκο Λουζινιάν (1192). Η τέταρτη σταυροφορία  Ποια η διαφορά αυτής της σταυροφορίας με τις άλλες.Οι ανοργάνωτες λαϊκές μάζες εξολοθρεύτηκαν από τους Τούρκους. Ιδρύθηκε από τους φεουδάρχες μια σειρά από ηγεμονίες και αυτοτελή κρατίδια. γ. Τι ιδρύθηκε στη Συρία και Παλαιστίνη. 48 . αλλά παρεξέκλιναν από αυτόν και κατάλαβαν την Κωνσταντινούπολη (1204). Ο αρχικός στόχος ήταν να πάνε οι σταυροφόροι στην Αίγυπτο και τη Συρία. Η σταυροφορία αυτή δεν βασιζόταν σε θρησκευτικά κίνητρα αλλά σε υλικά. Β΄ και Γ΄ σταυροφορία Χρόνος: 12ος αιώνας Τι έγινε. Τι σχέση έχει η Κύπρος με τη Γ΄ σταυροφορία. Ακολούθησε η εκστρατεία των φεουδαρχών που νίκησαν τους Τούρκους και έτσι ανέκτησαν και παραχώρησαν στο Βυζάντιο βάσει συμφωνίας τα εδάφη της δυτικής Μικράς Ασίας. Η Κύπρος ήταν σημαντική απώλεια για το Βυζάντιο. Οι σταυροφορίες και οι συνέπειές τους για το Βυζάντιο 1.  Ποιος ήταν ο αρχικός στόχος της Δ΄ σταυροφορίας και ποιος κατέληξε να είναι. Δεν στέφθηκαν με επιτυχία.

Όταν μοιράστηκαν τα βυζαντινά εδάφη (Ρωμανία). 49 . Η περίοδος της Λατινοκρατίας και τα ελληνικά κράτη α) Τα λατινικά κράτη  Πότε αρχίζει η περίοδος της Λατινοκρατίας. Οι σταυροφορίες και οι συνέπειές τους για το Βυζάντιο 2.  Ποια λατινικά κράτη εξαρτιόνταν από το βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Στο δουκάτο των Αθηνών το 14ον αιώνα εξουσίασαν αρχικά οι Καταλανοί και αργότερα μια Φλωρεντινή οικογένεια τραπεζιτών.  Τι καταφέρνει να πάρει ο κόμης Βαλδουίνος της Φλάνδρας. Στην ηγεμονία της Αχαΐας γεννήθηκε το Δεσποτάτο του Μυστρά. Εξηγήστε.  Ποιο εξουσίασαν στο δουκάτο των Αθηνών και ποιοι στην ηγεμονία της Αχαΐας. Οι Βενετοί είναι αυτοί που παίρνουν τη μερίδα του λέοντος. Το βασίλειο της Θεσσαλονίκης που περιλάμβανε θρακικά και μακεδονικά εδάφη.  Ποιο βασίλειο εξαρτιόνταν από την αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπόλης.Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο II.  Ποιοι παίρνουν το μεγαλύτερο κομμάτι εδαφικής γης. β) Τα ελληνικά κράτη  Σε ποια ελληνικά κράτη βρίσκουν καταφύγιο οι Έλληνες μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης(1204). Πήρε την αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης. αφού λαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της Βασιλεύουσας και τα σημαντικότερα λιμάνια και νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους. Το δουκάτο των Αθηνών και η ηγεμονία της Αχαΐας.

Οι σταυροφορίες και οι συνέπειές τους για το Βυζάντιο 2.  Ποια πόλη ήταν η πρωτεύουσα του δεσποτάτου και γιατί θεωρείται σημαντική. έδερναν και βασάνιζαν με αγγαρείες και ταλαιπωρίες τους Σαλωνίτες.  Πηγή: Το κράτος της Τραπεζούντας κατά το μαροκινό γεωγράφο Ουμάρι Το κράτος διασχίζεται από πολλούς ταξιδευτές. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο II. Έτσι σύμφωνα με την πηγή έχουμε το πέρασμα από τη Φραγκοκρατία στην Οθωμανική κατάκτηση. Δίνονται τα κάστρα Μάνη. στη Στερεά Ελλάδα.  Γιατί θεωρήθηκε σημαντική η επανάκτηση αυτών των κάστρων. 50 . γ) Λατίνοι και Έλληνες  Πώς αντιμετώπισαν οι Έλληνες τους Λατίνους. Ήταν η πόλη Μυστράς και θεωρείται σημαντική γιατί αποτελεί με τα παλάτια. Μάλιστα ένας Φράγκος αυθέντης άρπαξε τα πλούτη του δεσπότη των Σαλώνων Σεραφείμ και πήρε και την κόρη αυτού. Γεράκι. Ο βασιλιάς της είναι από γενιά ενδοξότερη και υπερέχει από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου κατά πολύ. Από τον αδελφό του Βυζαντινού αυτοκράτορα.  Από ποιον κυβερνιόταν το δεσποτάτο του Μυστρά. Μονεμβασιά και Μυστράς. τα αρχοντικά και τις εκκλησίες της τη ζωντανή μαρτυρία για το μεγαλείο του πολιτισμού και της τέχνης του δεσποτάτου. Ο δεσπότης τότε ξεσήκωσε τους Σαλωνίτες εναντίον του και έγραψε στους Τούρκους να έρθουν να τους δώσουν τα Σάλωνα. Η περίοδος της Λατινοκρατίας και τα ελληνικά κράτη  Τι δίνεται από τους Φράγκους πίσω στο Βυζάντιο μετά τη μάχη της Πελαγονίας (1259). Ο πληθυσμός της είναι μεγαλύτερος και πιο τολμηρός από το βασίλειο της Γεωργίας σύμφωνα με τους χριστιανούς μονάρχες. στο παλάτι του. Οι στρατιώτες του βασιλιά είναι ήρωες και θυμίζουν λιοντάρια που δεν επιτρέπουν να τους ξεφύγει η λεία. Διότι αυτά θα αποτελέσουν τον πυρήνα ενός μικρού κράτους που απορρόφησε βαθμιαία τις φραγκικές κτήσεις και εξελίχθηκε σε δεσποτάτο του Μυστρά.Βρίσκουν καταφύγιο σε τρία ελληνικά κράτη: στην αυτοκρατορία της Τραπεζούντας που εκτείνονταν στις ΝΑ ακτές του Εύξεινου Πόντου.  Πηγή: Η φραγκική καταπίεση στη Στερεά Ελλάδα Οι Φράγκοι ξεγύμνωναν. στην αυτοκρατορία της Νίκαιας στο ΒΔ τμήμα της Μικράς Ασίας και στο κράτος της Ηπείρου που περιλάμβανε την Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία.

 Πηγή: Ο Ιωάννης Βατάτζης απαγορεύει την εισαγωγή πολυτελών ενδυμάτων Επειδή οι Ρωμαίοι σπαταλούσαν τα πλούτη τους για να αγοράζουν ενδύματα από ξένους λαούς ο Ιωάννης Βατάτζης βγάζει νόμο και απαγορεύει την εισαγωγή των πολυτελών ενδυμάτων. Πότε πραγματοποιείται τελικά η ανάκτηση της Πόλης.Οι Έλληνες αντιστάθηκαν αποφασιστικά στους Λατίνους. Η περίοδος της Λατινοκρατίας και τα ελληνικά κράτη  Που καταφέρνουν να αναπτυχθούν τα ελληνικά κράτη και σε τι τους βοήθησε αυτό. που τελικά πραγματοποιείται από τον αυτοκράτορα της Νίκαιας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο το 1261. Οι σταυροφορίες και οι συνέπειές τους για το Βυζάντιο 2. Το κάνει αυτό για να ψηλώσει την οικονομία τς δικής του χώρας αλλά και για να μην αγοράζουν οι Ρωμαίοι από τους Βυζαντινούς. το κράτος της Ηπείρου και το δεσποτάτο του Μυστρά. Η νέα ιδεολογία ισοδυναμούσε με το ξύπνημα του εθνικού τους αισθήματος. η αυτοκρατορία της Νίκαιας. Αν κάποιος φορούσε ξενόφερτα ρούχα κηρυσσόταν άτιμος. Οι Έλληνες τους Βυζαντίου είχαν καταλάβει πλέον ότι έπρεπε να υπερασπιστούν τα στοιχεία που τους όριζαν σαν λαό. παρά την υπεροψία και περιφρόνηση που έδειξαν αυτοί. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο II. Αυτό τους δίνει έναυσμα για να εργαστούν σκληρά για την ανάκτηση της Πόλης.  Ποια ήταν η νέα ιδεολογία που διοχετεύτηκε στους Έλληνες και τους βοήθησε να ανακτήσουν την Πόλη. δηλαδή την αρχαία ελληνική κληρονομιά και τη χριστιανική πίστη. δ) Νέα ιδεολογία και ανάκτηση της Πόλης  Ποια ήταν τα τέσσερα ελληνικά κράτη που συσπείρωσαν τους Έλληνες εναντίον των Λατίνων. Καταφέρνουν να οργανωθούν στρατιωτικά και πολιτικά και να προκόψουν στην οικονομία. Η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. 51 . του αισθήματος ότι ήταν Έλληνες.

Η αδυναμία του Βυζαντίου  Πότε χρονολογείται η τελευταία αναλαμπή του Βυζαντίου. Ο λαός και η μεσαία τάξη αντιδρούν με επαναστάσεις εναντίον των ευγενών στη Θεσσαλονίκη και την Ανδριανούπολη.Η υποτίμηση του νομίσματος (οικονομική εξαθλίωση). η οποία καταλύθηκε εύκολα από τους Τούρκους. .Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο III.  Που οδηγεί η αδυναμία του Βυζαντίου. Οδηγεί στην δημιουργία της αδύναμης αυτοκρατορίας των Στενών (δηλαδή στην παρακμή και συρρίκνωση του Βυζαντίου). Ανασύσταση Βυζαντίου και υποταγή στους Οθωμανούς 1.Οι εμφύλιοι πόλεμοι που έφεραν γρήγορα την οικονομική και στρατιωτική κατάρρευση.Η μείωση από τον Ανδρόνικο Β΄ του στρατού και του στόλου και η κριάρια των ξένων μισθοφόρων. κυρίως χάρη στην ευφυή διπλωματία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Η τελευταία αναλαμπή του Βυζαντίου χρονολογείται ως τα μέσα του 14ου αιώνα.  Πώς αντιδρά ο λαός και η μεσαία τάξη εξαιτίας της βαριάς φορολογίας και εξαθλίωσης που επικρατούσε.  Ποιοι παράγοντες συνέτειναν στην αδυναμία του Βυζαντίου. . . .Η επιβολή βαριάς φορολογίας. 52 . .Η γενική εξαθλίωση που επικρατούσε. Εξάπλωση των Τούρκων και τελευταίες προσπάθειες για ανάσχεσή τους α.

δηλαδή τα παιδιά των Χριστιανών. τους έκαναν στρατιώτες δικούς τους. τους γνωστούς γενίτσαρους. Με τη μάχη της άγκυρας και με την σύνοδο της Φερράρας – Φλωρεντίας. Οθωμανοί και οι κατακτήσεις τους  Τι γνωρίζετε για τους Οθωμανούς. Προσπάθειες ανάσχεσης των Οθωμανών  Ποιες οι προσπάθειες ανάσχεσης των Οθωμανών.  Τι γνωρίζετε για τη μάχη της Άγκυρας. .β. .  Πώς ονομάζεται η μάχη στην οποία οι Σέρβοι υπέκυψαν στους Οθωμανούς. Ανασύσταση Βυζαντίου και υποταγή στους Οθωμανούς 1. Τα παιδιά αυτά αποτέλεσαν ένα νέο στρατό. για να αναγκάσουν τις ελληνικές πόλεις να παραδοθούν μετά από μακρόχρονη πολιορκία. Ασία. .Μετανάστευσαν σε μια περιοχή κοντά στην Προύσα. . Έτσι κατέκτησαν βαθμιαία όλη τη Μ. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Κεφάλαιο τέταρτο III. Μάχη του Κοσσυφοπεδίου (1389). . 53 . τους Βαλκανικούς λαούς.  Με ποια μέσα κατάφεραν να επικρατήσουν και να επεκταθούν οι Οθωμανοί.Οργανώθηκαν από το σουλτάνο Οθμάν ή Οσμάν στον οποίο οφείλουν το όνομά τους. όπως η Βουλγαρία και η Σερβία (1389).  Πότε αρχίζουν οι ευρωπαϊκές κατακτήσεις των Οθωμανών και ποιες ήταν αυτές. Οι Οθωμανοί για να ενισχύσουν το στρατό τους στρατολογούσαν τα χριστιανόπαιδα. Οι Οθωμανοί περνούν στην Ευρώπη και κατακτούν την Καλλίπολη (1354). Αφού τα εξισλάμιζαν και τους μάθαιναν την Τουρκική.Αξιοποίησαν τον ισλαμικό θεσμό των γαζηδών (δηλαδή των φανατικών μαχητών του Ισλάμ).Τούρκικη φυλή. Οθωμανοί και οι κατακτήσεις τους  Τι γνωρίζετε για το παιδομάζωμα.Νομάδες ασιατικής καταγωγής. γ. . το τάγμα των γενιτσάρων.Εφάρμοσαν το παιδομάζωμα για να ενισχύσουν το στρατό τους Έτσι δημιούργησαν ένα νέο στρατό το οποίο ήταν επίλεκτο τάγμα. Αρχίζουν στα μέσα του 14ου αιώνα. Εξάπλωση των Τούρκων και τελευταίες προσπάθειες για ανάσχεσή τους β.

 Ποιες οι συνέπειες της άρνησης του λαού.  Ποιος επανέφερε την τάξη αναδιοργανώνοντας τον τουρκικό στρατό.Συντελείται το 1402 από τους Μογγόλους. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία βυθίστηκε στην αναρχία. Ανασύσταση Βυζαντίου και υποταγή στους Οθωμανούς 2.  Ποιες οι πολιορκητικές ενέργειες του Πορθητή πριν την πολιορκία της Πόλης. Προκαλείται βαθιά κρίση στο Οθωμανικό κράτος και δίνεται παράταση ζωής στο ετοιμόρροπο Βυζάντιο.  Ποιες οι ενέργειες του Μουράτ Β΄ μετά την αναδιοργάνωση του τουρκικού στρατού. οι οποίοι εισβάλλουν στη Μικρά Ασία και κατανικούν το σουλτάνο Βαγιαζίτ. την οποία διεξήγαγε με επιτυχία ο διάδοχός του Μωάμεθ Β΄ Πορθητής (1451 – 1481). • Έχτισε το φρούριο της Ρουμέλης. • Κατανίκησε ένα σταυροφορικό στρατό στη Βάρνα (1444). Η άλωση της Πόλης α. Ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ ανανέωσε στη σύνοδο της Φερράρας – Φλωρεντίας την ένωση δηλαδή την υποταγή της Ορθόδοξης στη Ρωμαϊκή εκκλησία (1438). στην ακτή του Βοσπόρου. απέναντι από την Κωνσταντινούπολη. για να εμποδίσει τον επισιτισμό της πόλης από τον Εύξεινο. Το Βυζάντιο έμεινε απροστάτευτο στα κατακτητικά σχέδια των Οθωμανών. Ο σουλτάνος Μουράτ Β΄.  Πόσες μέρες κράτησε η πολιορκία της Πόλης. Πολιορκία και άλωση της Πόλης  Ποια η κατάσταση των Οθωμανών μετά τη μάχη της Άγκυρας.  Ποια η σημασία της ήττας των Οθωμανών. Προετοίμασαν την Πολιορκία της Πόλης. • Κατέλαβε τα Γιάννενα και τη Θεσσαλονίκη (1430).  Ποια η αντίδραση του λαού για τη σύνοδο της Φερράρας – Φλωρεντίας.  Σε τι συνέβαλαν αυτές οι νίκες του Μουράτ Β΄ . Κράτησε 54 μέρες (6 Απριλίου – 29 Μαΐου 1453). Δεν έγινε αποδεκτή από το λαό. που είχε πρώτος αποδεχτεί ο Μιχαήλ Η΄ στη σύνοδο της Λυών (1274).  Τι γνωρίζετε για τη σύνοδο της Φερράρας – Φλωρεντίας. 54 . Κεφάλαιο τέταρτο III.

☺ Οι Οθωμανοί έκλεισαν τους δρόμους της Ανατολής για τους Ευρωπαίους που αναζήτησαν νέους. κυκλωμένος από τους εισβολείς. Κεφάλαιο τέταρτο III. Οι Ρώσοι θεώρησαν ότι ήταν οι μοναδικοί κληρονόμοι της βυζαντινής πνευματικής και πολιτικής 55 . Πότε: νύχτα 29ης Μαΐου 1453 Πώς: σφοδροί βομβαρδισμοί και επιθέσεις γενιτσάρων από τα ρήγματα των τειχών. Οι συνέπειες  Ποιες οι συνέπειες της άλωσης της Πόλης. γ. πώς. ☺ Οι Βυζαντινοί με αυτοκράτορα τους τον γενναίο Κωνσταντίνο ΙΑ΄ διέθεταν ελάχιστες δυνάμεις. Η άλωση της Πόλης  Ποια η δύναμη των πολιορκητών της Πόλης σύμφωνα με το πρώτο παράθεμα. Το μοσχοβίτικο κράτος επηρεάζεται από τη βυζαντινή ιδεολογία. πόσες οι μέρες πολιορκίας). Ανασύσταση Βυζαντίου και υποταγή στους Οθωμανούς 2. Προσευχήθηκε στην Αγία Σοφιά και έκανε πρωτεύουσα του Οθωμανικού του κράτους την Πόλη.  ΑΝΙΣΟΣ ΑΓΩΝΑΣ  Τελική επίθεση (πότε. ☺ Η υπεροχή των Τούρκων σε στρατιώτες και οπλισμό ήταν συντριπτική. από ποιον. Ποιες οι κύριες αιτίες της ήττας των Βυζαντινών. Με το μέρος των Τούρκων στους οποίους μάλιστα έστειλαν πολλά χρήματα και ανθρώπους. ☺ Τραυμάτισε η άλωση την περηφάνια των Ελλήνων. ☺ Οι λόγιοι πήγαν στη Δύση και μετέφεραν εκεί το πνεύμα του Βυζαντίου. ☺ Οι Βυζαντινοί δεν είχαν βοήθεια από τα άλλα χριστιανικά κράτη. Οι πολιορκητές παρέταξαν 400 μικρά και μεγάλα πλοία στη θάλασσα και 200 χιλιάδες άντρες στη στεριά. Από ποιον: Μωάμεθ Β΄ Πορθητής Μέρες πολιορκίας: τρεις μέρες σφαγών και λεηλασιών  Ποια η πρώτη ενέργεια του Μωάμεθ μπαίνοντας στην κατακτημένη πόλη. Η βυζαντινή πνευματική κληρονομιά  Πώς επηρέασε τους Ρώσους η βυζαντινή πνευματική κληρονομιά (τι πίστευαν και ποια θεωρία διατύπωσαν). ☺ Γεννήθηκε ωστόσο η ελπίδα για την Ανάσταση του Γένους. β. Όπως προέβλεπε ο θρησκευτικός νόμος η Πόλη παραδόθηκε στους μαχητές. Ο αυτοκράτορας έπεσε στη μάχη.  Με ποιου το μέρος πήγαν οι Σέρβοι σύμφωνα με το πρώτο παράθεμα.

Οι συγγενείς και οι φίλοι γύριζαν στο σπίτι του γαμπρού. από την οποία επηρεάστηκαν το Χαλιφάτο. ☺ Πριν από το γάμο τελούνταν οι αρραβώνες ☺ Υπογραφόταν συμβόλαιο που καθόριζε την προίκα της νύμφης και τα δώρα του γαμπρού.  Τι γνωρίζετε σχετικά με το αν ένα ζευγάρι επιθυμούσε να πάρει διαζύγιο. η Ρωσία και το Οθωμανικό κράτος. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 1. Επηρεάστηκαν και οι ορθόδοξοι βαλκανικοί λαοί. ☺ Πρόσφερε πολλά στη θρησκευτική μουσική.  Ποια η προσφορά του Βυζαντίου στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πολιτισμό. Η Ορθοδοξία που γνώρισαν από το Βυζάντιο τους βοήθησε να διατηρήσουν την ταυτότητά τους στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. που επηρέασε Ανατολή και Δύση (όπως η ιταλική προαναγεννησιακή τέχνη και η αραβική αρχιτεκτονική). που αργότερα εξελίχθηκαν στη δυτική Ευρώπη. Πολλές φορές όμως κυριαρχούσαν στην οικογενειακή ζωή. Δεν είχαν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες και η συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή ήταν περιορισμένη. ☺ Διαφύλαξε και μετέφερε στη Δύση την κλασική αρχαιοελληνική κληρονομιά και τη ρωμαϊκή νομική παράδοση.  Ποιοι άλλοι λαοί επηρεάζονται από το βυζαντινό πολιτισμό και πώς τους βοήθησε αυτός. όπου ακολουθούσε το γαμήλιο γλέντι. Έτσι η Μόσχα τον 16ον αιώνα διατυπώνει τη θεωρία ότι ήταν η Τρίτη Ρώμη που θα προσπαθούσε να ανασυστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η οικογενειακή ζωή  Σε ποια ηλικία παντρεύονταν τα κορίτσια και σε ποια τα αγόρια. στο μοναστισμό και στις ανθρωπιστικές σπουδές. ☺ Δημιούργησε μεγάλη και πρωτότυπη τέχνη.  Ποιες οι ενέργειες που έπρεπε να γίνουν πριν από το γάμο. ☺ Διέσωσε τον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πολιτισμό από τις αραβικές επιθέσεις. ☺ Ανέπτυξε νέα γραμματειακά είδη (χρονογραφία – λειτουργική ποίηση) και τις θετικές επιστήμες (αστρονομία – μαθηματικά). Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο α. ☺ Τελειοποίησε την κρατική οργάνωση.  Τι γινόταν μετά την τέλεση του μυστηρίου. 56 .  Ποια τα δικαιώματα των γυναικών στη βυζαντινή εποχή.παράδοσης. ☺ Ο νόμος δεν επέτρεπε να παντρεύονται τα κορίτσια κάτω από δώδεκα χρονών και τα αγόρια κάτω από δεκατέσσερα. Η Εκκλησία ήταν αντίθετη με το διαζύγιο αλλά το κράτος το επέτρεπε. εφόσον συναινούσαν και τα δύο μέρη. τα βαλκανικά κράτη.

άρχιζε να μαθαίνει τα πρώτα γράμματα στο σχολείο.  Πώς καθιερώθηκε το επώνυμο. Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο β. Πώς έπρεπε να εμφανίζονται όταν έβγαιναν έξω. Τι γνωρίζετε για αυτούς. αστρονομία και μουσική. Στον κύκλο σπουδών του γραμματιστή φοιτούσαν παιδιά από την ηλικία των επτά περίπου ετών.  Ποια μαθήματα διδάσκονταν τα παιδιά. Τα παιδιά μάθαιναν σταδιακά ανάγνωση. Το σχολείο  Ποιοι δυο κύκλοι σπουδών ακολουθούνταν από το βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστημα. Η μητέρα του. Αργότερα όμως και αρχικά στις αριστοκρατικές οικογένειες. γραμματική. Από τα δίδακτρα που κατέβαλλαν οι μαθητές. Οι πλούσιες συνοδεύονταν από ένα δούλο κατά τις εξόδους τους.  Τι είδους σχολεία λειτουργούσαν εκτός από τα κοσμικά.  Ποια διαφοροποίηση υφίσταται τον 11ον αιώνα στα δικαιώματα των γυναικών. γραφή. Λειτουργούσαν τα εκκλησιαστικά σχολεία αλλά και τα δωρεάν σχολεία για τα ορφανά.  Μετά τον κύκλο του σχολείου τι έκαναν οι απόφοιτοι. φιλοσοφία. Η οικογένεια ΄ταν αυτή που φρόντιζε το παιδί.  Τι γνωρίζετε σχετικά με το μεγάλωμα και τη φροντίδα ενός παιδιού. καθιερώθηκε το επώνυμο. Μπορούσαν να λάβουν μέρος στα κοινά και είχαν πρόσβαση στην παιδεία.  Από ποιους προέρχονταν τα χρήματα για τη λειτουργία των σχολείων. 57 . του διάβαζε παραμύθια ή αφηγήσεις από την Αγία Γραφή. Του γραμματιστή και του γραμματικού. Διδάσκονταν επίσης Όμηρο. αριθμητική. κλασικούς και μεταγενέστερους συγγραφείς. ενώ στον κύκλο του γραμματικού παιδιά από την ηλικία των δώδεκα. Αργότερα όταν το παιδί περνούσε τα πρώτα στάδια της ζωής του κοντά στην οικογένειά του. Όσοι από αυτούς είχαν κλίση ή είχαν οικονομικές δυνατότητες σπούδαζαν στο Πανεπιστήμιο. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 1. Στην αρχή στα παιδιά που γεννιούνταν για να τα ξεχωρίζουν απ΄τα άλλα παιδιά πρόσθεταν το όνομα του πατέρα τους σε πτώση γενική. όπως ήταν οι Κομνηνοί και οι Παλαιολόγοι. όπως η παιδική ηλικία του Ισαάκ και του Ιακώβ. γεωμετρία. Όταν έβγαιναν έξω όφειλαν να σκεπάζουν το πρόσωπό τους και δεν είχα δικαίωμα να μετέχουν σε δημόσιες τελετές. ρητορική.

κουζίνα. στάβλος και αποθήκες. η ιατρική και κοινωνική περίθαλψη. Φορούσα μακρύ χιτώνα με πολλές πτυχώσεις. Οι πιο ευκατάστατοι χωρικοί ζούσαν σε διώροφα σπίτια. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 1. Η ασθένεια. 58 . Τα σπίτια στις πόλεις οικοδομούνταν γύρω από μια κεντρική αίθουσα. προκειμένου να αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας. λουτρό και εικονοστάσιο ή παρεκκλήσι. Κάθε πόλη διέθετε το νοσοκομείο της με αριθμό γιατρών ανάλογα με τον πληθυσμό της. όπου βρίσκονταν τα υπόλοιπα δωμάτια. πτωχοκομεία και ορφανοτροφεία που συντηρούνταν από την εκκλησία. Η κατοικία  Ποια η οικοδόμηση των σπιτιών στις πόλεις. ο θάνατος  Ποια μέτρα πήραν οι Βυζαντινοί για την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη. ενώ στον πάνω όροφο βρίσκονταν τα δωμάτια της οικογένειας. βέβαια. Το ισόγειο χρησίμευε για κοτέτσι. Η ενδυμασία και η μόδα  Πώς ντύνονταν οι αστοί. δ. Έμεναν στην επαρχία μακριά από τα χωριά σε πολυτελείς επαύλεις με εσωτερικούς κήπους και στοές. τα σπίτια διέθεταν δώματα με τζάκι. Σε κάθε πόλη υπήρχαν. που την χρησιμοποιούσαν για την υποδοχή. ε. Η κατοικία  Πώς ήταν τα σπίτια των φτωχών της Κωνσταντινούπολης και των άλλων πόλεων.  Πού έμεναν οι μεγαλοκτηματίες.  Πού οδηγούσαν το λαό οι δεισιδαιμονίες.γ. μπότες δερμάτινες το χειμώνα και ανατολίτικα παπούτσια το καλοκαίρι. Τον οδηγούσαν στη μαγεία. Ήταν μικρά και αποτελούνταν από ένα μικρό στεγασμένο χώρο. πλυσταριό. από τις οποίες καταβαλλόταν. που μερικές φορές ήταν διαιρεμένος σε δύο δωμάτια. γιατροί που δέχονταν ασθενείς στα ιατρεία τους ή τους επισκέπτονταν στα σπίτια τους. Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο δ. Κολόνες πέτρινες ή ξύλινες στήριζαν τον επόμενο όροφο. Υπήρχαν. Κατοικίες άθλιες με ελάχιστες έως ανύπαρκτες ανέσεις.  Πώς ήταν τα σπίτια των χωρικών. επίσης. Οργάνωσαν ιατρικές υπηρεσίες. Στο ισόγειο.

ψάρια. Η διατροφή  Τι περιλάμβανε το γεύμα ενός ευκατάστατου σπιτιού. όπως ορεκτικά. οι κάτοικοι της πρωτεύουσας. Φροντίζουν τα μαλλιά τους με επιμέλεια και μακιγιάρονται. κοινωνικές και λαϊκές γιορτές. Διασκέδαζαν σε ιεροτελεστίες. Φορούσαν πολυτελή ενδύματα. αλλά πάντα ζωσμένοι στη μέση. κρέατα. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 1.  Ποια τα γενικότερα καλλωπίσματα των γυναικών. Οι χιτώνες – στιχάρια των χωρικών ήταν μερικές φορές χωρίς μανίκια. Οι βράκες είναι μακριές ως τον αστράγαλο και κυκλοφορούν ξυπόλυτοι ή με παπούτσι ανοιχτά στη φτέρνα. Δεν είχε πολλές διατροφικές επιλογές. Οι γυναίκες φορούσαν πάνω από το στιχάριο. Οι κάτοικοι της πρωτεύουσας διασκέδαζαν στον Ιππόδρομο. μεταξωτά και λινά. ιμάτιο με μακριά μανίκια που καλύπτει και το κεφάλι. θρησκευτικές.  Πώς διασκέδαζαν τις Αποκριές.  Πώς διασκέδαζαν οι κάτοικοι της πρωτεύουσας. όπου γίνονταν αρματοδρομίες.  Πώς ντύνονταν οι πλούσιες της εποχής. αυθαιρεσίες των δυνατών και των αξιωματούχων καθώς και επιδημίες και θεομηνίες. γλυκά και κρασί. Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο στ. θρησκευτικές πομπές. αφού έπρεπε να αντιμετωπίσει εχθρικές επιδρομές. Πώς ντύνονταν οι χωρικοί. ζ. 59 . θεατρικές παραστάσεις και διάφορα άλλα λαϊκά προγράμματα. Η ψυχαγωγία  Ποιοι οι βασικοί τρόποι ψυχαγωγίας των Βυζαντινών. δημόσιες τελετές.  Ποιες οι διατροφικές επιλογές ενός μέσου βυζαντινού. Ποικίλα φαγητά.

Ξεκίνησε από την Αίγυπτο. Ο μοναχισμός  Τι ήταν ο μοναχισμός. Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο η. οπότε τα μοναστήρια αυξάνονται. Είχε αρχικά τη μορφή αναχώρησης σε κάποιο ερημικό ή κάποιο ακατοίκητο μέρος μακριά από τους άλλους ανθρώπους και τα εγκόσμια. Ονομάστηκαν μοναχοί. Με την ίδρυση μοναστηριών. στην Καππαδοκία και αλλού καλύπτονται με μοναστήρια. θεραπευτές.  Πού βρίσκεται το σημαντικότερο μοναστικό κέντρο. αφού υπερέβαλλαν το σώμα τους σε δοκιμασίες. Στα ετήσια πανηγύρια που εξελίσσονταν σε λαϊκές γιορτές. 60 . Στο Άγιο όρος στη χερσόνησο του Άθω. Πού εξαπλώθηκε στη συνέχεια. όπως νηστεία. άναβαν φωτιές στους δρόμους και οι νέοι πηδούσαν μέσα σε αυτές. Οι δύο μορφές του ήταν η μοναχική (πρότυπο ο άγιος Αντώνιος) και η κοινοβιακή (ιδρυτής ο Παχώμιος). ενώ με αφορμή τη νέα σελήνη. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 1. Πού ιδρύονται μοναστήρια. Τη γνωρίζει μετά την αναστήλωση των εικόνων. θαυματοποιοί. Περιοχές ολόκληρες στον Όλυμπο της Βιθυνίας. αναχωρητές. Ο μοναχισμός  Πότε οργανώνεται καλύτερα ο κοινοβιακός μοναχισμός. οι οποίοι τραβούσαν την προσοχή του κόσμου.  Πότε γνωρίζει μεγάλη ακμή ο μοναχισμός. Εκεί συγκεντρώνονταν μάγοι. Στη συνέχεια απλώθηκε στην Εγγύς Ανατολή και σε όλο τον χριστιανικό κόσμο. Ο αρχηγός των μοναστηριών ονομαζόταν ηγούμενος και ήταν υπεύθυνος για την τήρηση των κανόνων. από τους μοναχούς και από τον ίδιο.  Ποιος ήταν ο αρχηγός των μοναστηριών.  Πώς ονομάστηκαν οι άνθρωποι που ακολουθούσαν την μοναχική ζωή.Μεταμφιέζονταν και έκαναν παρέλαση στους δρόμους. η. Στις ταβέρνες τη μέρα εκείνη προσφερόταν φαγητό και άφθονο κρασί.  Από που ξεκίνησε το μοναχικό κίνημα και ποιες οι δυο κλασικές του μορφές. ερημίτες ή ασκητές. αστρολόγοι. προσευχή και αϋπνία.  Πώς διασκέδαζαν οι κάτοικοι της επαρχίας.

61 . Βυζαντινή Γραμματεία Θρησκευτική ποίηση  Πότε αναπτύσσεται η θρησκευτική ποίηση και σε ποια δύο είδη διακρίνεται. Τα δύο είδη της θρησκευτικής ποίησης είναι η λειτουργική. Αναπτύσσεται μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού. του μυστικισμού και του ησυχασμού. δηλαδή αυτή που χρησιμοποιείται στις λατρευτικές τελετές και η μη λειτουργική.  Τι είναι ο μυστικισμός και τι ο ησυχασμός. Στην ανάπτυξη της θεολογικής γραμματείας. Θεολογική γραμματεία  Τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στην αγιολογία. Είναι η μελέτη όσων αφορούν τους αγίους.Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 2. Θεολογικά κινήματα  Πού συνέβαλαν η ανάπτυξη της αγιολογίας.

 Τι γνωρίζετε σχετικά με την Ελληνική Ανθολογία. Γράφτηκε από άγνωστο ποιητή τον 11ον αιώνα την εποχή των Μακεδόνων αυτοκρατόρων. Στην ιστοριογραφία και στη χρονογραφία. Προσπαθούσαν να μιμηθούν το ύφος και τη γλώσσα των αρχαίων Ελλήνων.  Σε ποια δύο είδη επιδόθηκαν οι Βυζαντινοί της εποχής. Πολλά μοναστήρια ίδρυσαν βιβλιοθήκες και εργαστήρια αντιγραφής.Λόγια κοσμική γραμματεία  Ποιος ο κυριότερος εκπρόσωπος της κοσμικής γραμματείας αυτή την περίοδο. Ο Γεώργιος Πισίδης. Η προσπάθεια αυτή προϋπόθετε σχολαστική μελέτη και συχνά αποστήθιση των αρχαίων κειμένων. Μέσα από αυτό αναδύεται ένας κοινός αραβοβυζαντινός κόσμος και διακρίνονται οι αμοιβαίες επιρροές των πληθυσμών που ζούσαν στις δύο πλευρές των ανατολικών συνόρων της αυτοκρατορίας. Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 2. 62 . Αποτέλεσε το κυριότερο κοσμικό ποιητικό μνημείο.  Τι προσπαθούσαν οι λόγιοι της εποχής. Στο έργο του περιέχονται πολλά έργα αρχαίων Ελλήνων και Χριστιανών συγγραφέων. Σχολιάστε. όπου εξειδικευμένοι μοναχοί αντέγραφαν τα αρχαία κείμενα δείχνοντας μεγάλη επιμέλεια τόσο για την καλλιγραφία όσο και για την ακρίβεια της αντιγραφής. Διαδραμάτισε πρωταρχικό ρόλο στην πνευματική άνθηση της εποχής του και στη διάδοση της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς.  Έπος Βασίλειος Διγενής Ακρίτας. Ύμνησε με τα ποιήματά του σε αρχαίο μέτρο τα κατορθώματα του αυτοκράτορα Ηρακλείου.  Τι γνωρίζετε για το Γεώργιο Πισίδη.  Τι γνωρίζετε για τον πατριάρχη Φώτιο.  Με ποιο τρόπο κατάφεραν οι Βυζαντινοί να διασώσουν τα κλασικά γράμματα. Περιέχει τέσσερις χιλιάδες περίπου επιγράμματα σε αρχαία μέτρα χρονολογημένα από τον 6ον έως τον 10ον αιώνα. Έγινε ευκολότερη με τη χρήση της μικρογράμματης γραφής. Βυζαντινή Γραμματεία Λόγια κοσμική γραμματεία  Πώς η αντιγραφή των χειρογράφων έγινε ευκολότερη.

 Ποια έργα αρχαίων φιλοσόφων εξακολουθούσαν να μελετώνται την εποχή αυτή. Είναι ιστορικό ποίημα και εξιστορεί τη φράγκικη κυριαρχία στο Μοριά. Επίσης στο έργο δεν κρύβονται τα εχθρικά αισθήματα του Φράγκου στιχουργού για του Έλληνες. Έχει όμως γλωσσικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Ο Θεόδωρος Πρόδρομος ή Πτωχοπρόδρομος που έγραψε πολλά λογοτεχνικά έργα. 63 . Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 2. ανατολικές και λαϊκές επιδράσεις. Αυτά αναφέρονται στους αγώνες των ακριτών κατά των Αράβων.  Ποιο είδος ευδοκιμεί την εποχή των Παλαιόλογων. Ποιους είχαν πρότυπο οι Βυζαντινοί ιστορικοί για τη συγγραφή των ιστοριογραφιών τους. Δεν έχει λογοτεχνική αξία. Λόγω της απομάκρυνσης των ανθρώπων από την αρχαία θρησκεία.  Ποιος ο κυριότερος εκπρόσωπος της δημώδους λογοτεχνίας. Το έμμετρο ιπποτικό μυθιστόρημα σε δημώδη γλώσσα με φράγκικες. Τα έργα κυρίως του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Τα ακριτικά τραγούδια.  Τι ονομάζουμε χρονογραφία. Τους αρχαίους Έλληνες ιστοριογράφους. Δημώδης λογοτεχνία  Ποιο το χαρακτηριστικότερο δείγμα της δημώδους λογοτεχνίας και ποιο το θέμα του. Είναι λαϊκή ιστορική αφήγηση χωρίς προσπάθεια αναζήτησης της αλήθειας με έμφαση στα θαύματα ή τις φυσικές καταστροφές.  Σε ποια κατηγορία ανήκει το Χρονικό του Μορέως και τι εξιστορείται σε αυτό. Βυζαντινή Γραμματεία Φιλοσοφία  Γιατί περιορίζεται η ενασχόληση με τη φιλοσοφία.

Προβαίνει στην ίδρυση ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.Κεφάλαιο Πέμπτο Ο πολιτισμός του Βυζαντίου 3.  Ανάφερε τα ιδρύματα που δημιουργήθηκαν την εποχή αυτή.  Σε ποιες ενέργειες προβαίνει ο αυτοκράτορας θέλοντας να καταστήσει την Κωνσταντινούπολη αξιόλογο πολιτισμικό κέντρο του κόσμου.Το Πανδιδακτήριο ή Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης ή Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας 64 . Επιστήμη και Τεχνολογία  Γιατί δεν ευνοήθηκε η ανάπτυξη των φυσικών επιστημών. Λόγω του έντονου θρησκευτικού χαρακτήρα που επικρατούσε στο Βυζάντιο.Η Πατριαρχική Ακαδημία ή Θεολογική Σχολή . .

ο οποίος ήταν ένα σύστημα ταχείας προειδοποίησης των Βυζαντινών για τις αραβικές επιδρομές. Μέσα από τη θάλασσα –αρχίζουν τα ταξίδια. Ήταν μονοκάταρτο ή δικάταρτο με τριγωνικά πανιά και μονό πηδάλιο. Επίσης ένα σχετικό ενδιαφέρον έδειξαν οι Βυζαντινοί στην επιστήμη της Γεωγραφίας. Οι Άραβες και οι Οθωμανοί. το οποίο ήταν ένα μίγμα από εύφλεκτα υλικά που εκτοξευόταν με ειδικούς σωλήνες ενάντιων εχθρικών πλοίων ή άλλων στόχων.  Με ποιο τρόπο προσπαθούν οι Ευρωπαίοι έμποροι να διοχετεύσουν τα προϊόντα τους στις αγορές της Ανατολής. Κεφάλαιο έβδομο Η Ευρώπη στους νεότερους χρόνους (15ος – 18ος αι. Οι φυσικές επιστήμες δεν ευδοκίμησαν ιδιαίτερα στο Βυζάντιο. αστρονόμοι και μαθηματικοί.  Πώς ήταν το τυπικό βυζαντινό εμπορικό πλοίο. Οι ανακατατάξεις στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή κοινωνία 1.- Το Διδασκαλείο Νόμων ή Νομική Σχολή  Τι γνωρίζετε σχετικά με την ανάπτυξη των φυσικών επιστημών στο Βυζάντιο. Επίσης σημαντική εφεύρεση αποτελεί ο οπτικός τηλέγραφος που εφευρέθηκε από τον Λέοντα το Φιλόσοφο. Οι ανακαλύψεις Τα κίνητρα και οι προϋποθέσεις  Ποιοι εμποδίζουν τους Ευρωπαίους εμπόρους την πρόσβαση στις αγορές της Ανατολής.  Ποιο είναι το γνωστότερο πολεμικό πλοίο και πώς ήταν.  Ποιες τεχνολογικές εφευρέσεις γνωρίζετε να έχουν γίνει την εποχή αυτή και τι ξέρετε σχετικά με αυτές. Εφευρέθηκε αυτή την εποχή το υγρό πυρ. ωστόσο αναδείχθηκαν αξιόλογοι ιατροί. Είχε μήκος περίπου 21 μέτρα. Βεβαίως και επιδεικνύουν ενδιαφέρον και ασχολούνται πολλοί από αυτούς με την επιστημονική δραστηριότητα.  Οι λόγιοι και φιλόσοφοι της εποχής επιδεικνύουν ή όχι ενδιαφέρον για τις φυσικές επιστήμες.) I. Είναι ο δρόμων και αποτελείτο από μια σειρά κουπιών αρχικά ενώ αργότερα από δύο. 65 . πλάτος 7 μέτρα και χωρητικότητα 50 τόνων.

η πυξίδα 2. 66 . αστρολάβος (όργανο προσδιορισμού του γεωγραφικού πλάτους με βάση την παρατήρηση των άστρων) 3. Ο Βάσκο ντε Γκάμα ανακάλυψε το Καλίκουτ των Ινδιών. δηλαδή αυτοί που διεξήγαγαν τα εξερευνητικά ταξίδια. η Αγγλία και η Γαλλία. καραβέλα (νέος τύπος πλοίου πιο ευρύχωρου.  οικονομικά  θρησκευτικά: διάδοση χριστιανισμού  πολιτικά:φιλοδοξίες ηγεμόνων  επιστημονικά:ροπή του ανθρώπου προς τη γνώση  Ποια τεχνικά μέσα βοήθησαν στην ανάπτυξη των ταξιδιών αυτών. Κεφάλαιο έβδομο Η Ευρώπη στους νεότερους χρόνους (15ος – 18ος αι. πορτολάνοι (ναυτικοί χάρτες) 4. το Χριστόφορο Κολόμβο και το Φερδινάνδο Μαγγελάνο. Η Ολλανδία. Η Ευρώπη και ο Νέος Κόσμος  Ποιες αλλαγές προκλήθηκαν στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο με τις ανακαλύψεις των νέων χωρών. μετέτρεψαν τις νέες χώρες σε αποικίες και τις μοίρασαν.) I. Έκανε τέσσερα ταξίδια ανακαλύπτοντας νησιά και ηπειρωτικές περιοχές της κεντρικής Αμερικής. Οι ανακαλύψεις  Ποιες άλλες χώρες αρχίζουν να διεκδικούν μερίδιο στις αποικίες από τα τέλη του 16ου αιώνα. Οι ανακατατάξεις στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή κοινωνία 1. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τον ανταγωνισμό και τις συγκρούσεις των ευρωπαϊκών χωρών. Συνθήκη κατά την οποία οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί. Ο Φερδινάνδο Μαγγελάνος έκανε τον περίπλου της γης αποδεικνύοντας για πρώτη φορά τη θεωρεία ότι η γη είναι σφαιρική. Η γέννηση ενός Νέου Κόσμου  Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη της Τορντεζίλας. Ποια τα κίνητρα που ωθούν τους Ευρωπαίους εμπόρους στη διεξαγωγή αυτών των εμπορικών ταξιδιών. πιο ασφαλούς και πιο ταχέος) Τα εξερευνητικά ταξίδια  Τι γνωρίζετε για το Βάσκο ντε Γκάμα. 1. Ο Χριστόφορος Κολόμβος επιχείρησε να φθάσει στην Ασία πλέοντας δυτικά. πλέοντας γύρω από την Αφρική.

67 . της βοτανικής. Αναγέννηση και Ανθρωπισμός Τι είναι η Αναγέννηση. Γ) Η εισαγωγή χρυσού και αργυρού στην Ευρώπη διεύρυνε τις ανταλλαγές και δημιούργησε νέες οικονομικές δραστηριότητες. της Λισσαβόνας και της Αμβέρσας απέκτησαν μεγαλύτερη οικονομική σπουδαιότητα από εκείνα της Βενετίας και της Γένουας. όπως της Σεβίλλη. όπως εμπορικές και τραπεζικές. Οι ανακατατάξεις στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή κοινωνία 2.) I. Β) Νέα λιμάνια. Δ) Η γνωριμία με άλλους πολιτισμούς άρχισε να κλονίζει τις προκαταλήψεις και τις αξίες του παρελθόντος. της ζωολογίας. Είναι ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό κίνημα που εκδηλώθηκε τον 15ο και 16ο αιώνα στην Ευρώπη. Ε) Ευνοήθηκε η ανάπτυξη ποικίλων επιστημονικών κλάδων. Ιδιαίτερα αρνητικές αφού: 1) οι Ευρωπαίοι εκμεταλλεύονταν τις πλουτοπαραγωγικές πηγές σε βάρος των ιθαγενών και επέβαλλαν την αρχή των άνισων ανταλλαγών 2) οι μη ευρωπαϊκοί λαοί θεωρήθηκαν ως υποδεέστεροι και εκμεταλλεύσιμοι 3) ανάπτυξη δουλείας.Α) Το κέντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας μετατοπίστηκε από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό και τη Βόρεια Θάλασσα. η αστική. Από αυτές επωφελήθηκε η νέα τάξη. της αστρονομίας. Κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης είναι η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας. της εθνολογίας και άλλων.  Ποιες οι επιπτώσεις των ανακαλύψεων για τους λαούς των νέων χωρών. φτώχειας. υποανάπτυξης και αποικιοκρατίας Κεφάλαιο έβδομο Η Ευρώπη στους νεότερους χρόνους (15ος – 18ος αι. όπως της γεωγραφίας.

η Ρώμη.Γράφουν στη λατινική (κοινή γλώσσα ανθρώπων των γραμμάτων και Εκκλησίας) . στις επιστήμες και στην ιδέα της προόδου. στις οποίες συνθέτουν πολλά από τα έργα τους. Ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται το επίκεντρο της παρατήρησης και του ενδιαφέροντος των λογίων. Οι ανακατατάξεις στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή κοινωνία 2. Αυτή η νέα οπτική στηρίζεται στην κριτική σκέψη. αποκτά μια πολυδιάστατη προσωπικότητα με Κεφάλαιο έβδομο Η Ευρώπη στους νεότερους χρόνους (15ος – 18ος αι.Ταξιδεύουν σε ολόκληρη της Ευρώπη για να διαδώσουν τις ιδέες τους . τη μετάφραση και το σχολιασμό κειμένων αρχαίων συγγραφέων. Κοιτίδα αυτών των εξελίξεων είναι οι πόλεις της Ιταλίας. Φρανσουά Ραμπελαί και Τομάς Μορ Ο οικουμενικός άνθρωπος  Ποιος είναι ο οικουμενικός άνθρωπος (homo universalis) σύμφωνα με τους ανθρωπιστές. Οι Σταυροφορίες οι οποίες έστρεψαν το ενδιαφέρον της Δύσης στην Ανατολή και η νέα κοινωνική τάξη που εμφανίζεται. Τη στροφή του ανθρώπου προς τη βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας. Ο οικουμενικός άνθρωπος είναι ο άνθρωπος που επιδιδόμενος σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ο άνθρωπος που καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο του θεωρείται ο οικουμενικός άνθρωπος.Υπερασπίζονται τις εθνικές γλώσσες.Ασκούν κριτική στις μεσαιωνικές αντιλήψεις αγωνιζόμενοι για ια καλύτερη κοινωνία. Ποιοι παράγοντες προετοίμασαν στην εμφάνιση του κινήματος της Αναγέννησης. των σοφών και των καλλιτεχνών. Οι ανθρωπιστές και η Ευρώπη των Διανοουμένων  Τι γνωρίζετε για τους ανθρωπιστές. . στην εξέλιξη.Έχουν βαθύ θρησκευτικό αίσθημα . . η Βενετία και το Μιλάνο. Μια νέα εικόνα του κόσμου Ο άνθρωπος διευρύνει το πλαίσιο σκέψης και δράσης του και διαμορφώνει μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο.  Αναφέρετε μερικούς ανθρωπιστές Έρασμος. Ο Ανθρωπισμός Η στροφή προς την αρχαιότητα  Τι ονομάζουμε Ανθρωπισμό.) I. Η συμβολή των Ελλήνων λογίων 68 . ψυχικά και σωματικά χαρίσματα. όπως η Φλωρεντία. δηλαδή η αστική. μέσα από τη μελέτη. Αναγέννηση και Ανθρωπισμός πνευματικά.

Κεφάλαιο έβδομο ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ Οι Έλληνες υπό Βενετική κυριαρχία 69 . Η ανακάλυψη αυτή διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα. Με ποιο τρόπο συνέβαλαν οι Έλληνες λόγιοι στην ενίσχυση των ανθρωπιστικών σπουδών. Οι συχνές μετακινήσεις καλλιτεχνών και λογίων σε όλη την Ευρώπη. την εφηύρε ο Ιωάννης Γουτεμβέργιο χρησιμοποιώντας κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση των βιβλίων. Β) ενίσχυσαν το ενδιαφέρον για την έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων και την συλλογή αρχαίων χειρογράφων από βιβλιοθήκες και ηγεμόνες.  Ανάφερε μερικούς Έλληνες λόγιους της εποχής.  Τι γνωρίζετε σχετικά με την εφεύρεση της τυπογραφίας. Α) πρόβαλαν τα ελληνικά γράμματα με το διδακτικό και το εκδοτικό τους έργο. Η γέννηση του τυπωμένου βιβλίου και η διάδοση της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού  Ποιες συνθήκες διευκόλυναν τη διάδοση της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού. Το 1500 λειτούργησαν 236 τυπογραφεία σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις και εκδόθηκαν 30 -35 χιλιάδες τίτλοι βιβλίων. Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων και ο επίσκοπος Νίκαιας Βησσαρίων. Η εφεύρεση της τυπογραφίας συνέβη το 1450.

 Ποιος ο κυριότερος εκπρόσωπος της Κρητικής σχολής και ποιά τα βασικά τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά του. και η τραγωδία Ερωφίλη του Χορτάτση. Κεφάλαιο έβδομο ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ Δυνάμεις επιβίωσης και ανανέωσης του Ελληνισμού 70 .Εξηγήστε.  Σε ποιό τομέα ακολούθησε ηπιότερη πολιτική η Βενετία. Γράμματα και Τέχνες  Ποια τα σημαντικότερα έργα της Κρητικής Λογοτεχνίας και ποιό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα πνευματικά κέντρα της Ιταλίας να γίνουν εστίες μόρφωσης τόσο των Κυπρίων όσο και των Κρητικών και Επτανήσιων. Ληστείες και πειρατείες. Δημογραφική φθορά Παρά το ότι σύμφωνα με το Κοράνι οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι είχαν κάποια προνόμια. Παιδομάζωμα και εξισλαμισμοί. Τα σημαντικότερα έργα ήταν το έμμετρο μυθιστόρημα Ερωτόκριτος του Κορνάρου. Ήταν ο Θεοφάνης ο Κρης ο οποίος συνδύαζε στοιχεία της Παλαιολόγιας παράδοσης και της Δυτικής τέχνης. Οι Έλληνες υπό Οθωμανική κυριαρχία Το καθεστώς των υπόδουλων  Ποιες οι συνέπειες από την Οθωμανική κατάκτηση για τον λαό. Σ’αυτά τα κείμενα είναι χαρακτηριστικό στοιχείο η χρήση της κρητικής διαλέκτου μαζί με άλλα ελληνικά και αναγεννησιακά στοιχεία.  Ποιες οι συνέπειες της κατάληψης της Κρήτης από τους Τούρκους στον πολιτιστικό τομέα.Συνθήκες διαβίωσης  Ποιο σύστημα διοίκησης επέβαλαν οι Βενετοί μετά την Άλωση. Κρητικοί πρόσφυγες μετέφεραν στα Επτάνησα την πολιτιστική τους παραγωγή και αναδείχθηκαν έτσι πολλοί σημαντικοί επτανήσιοι ζωγράφοι που συνδύαζαν την κρητική παράδοση με στοιχεία από την Αναγέννηση και τον ρυθμό Μπαρόκ. Υποχρεωτική ναυτολόγηση παράλιων πληθυσμών. επιτρέποντας την ελεύθερη μετακίνηση σπουδαστών από τις Ενετοκρατούμενες περιοχές προς την Ιταλία. Στον πολιτιστικό τομέα. Το δυτικό φεουδαρχικό σύστημα. προσαρμοσμένο στις τοπικές συνθήκες. Επιβολή βαριάς φορολογίας. αυτά κατά κανόνα καταπατούνταν. Διοικητικές αυθαιρεσίες.

Ήταν ένα είδος τοπικής αυτοδιοίκησης όπου οι Έλληνες κάθε χωριού ή πόλης αποτελούσαν μια κοινότητα. Αρματολοί και κλέφτες  Ποια η σχέση κλεφτών – αρματολών και ποια η σημασία τους στην πορεία προς την Επανάσταση. Οι κοινότητες είχαν φορολογικές. ενώ οι αρματολοί ήταν ένοπλες ομάδες που συστάθηκαν από τους Τούρκους για τη φύλαξη ορισμένων περιοχών. Ήταν μορφωμένοι και γλωσσομαθείς. έτσι τοποθετήθηκαν από την Οθωμανική διοίκηση σε υψηλά αξιώματα π. του Στόλου και του Ηγεμόνα των παραδουνάβιων ηγεμονιών.Η εκκλησία και τα προνόμια  Ποια προνόμια παραχώρησε ο Μωάμεθ Β΄ στην εκκλησία και γιατί. εκπαιδευτικές και άλλες αρμοδιότητες.χ. Η σημασία του θεσμού είναι ότι με τη δυνατότητα εκλογής τοπικών αρχόντων και συλλογικής αντιμετώπισης προβλημάτων. ζώντας με κλοπές και ληστείες. Ο Πατριάρχης αναγνωρίζεται ως θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης των Ορθοδόξων της αυτοκρατορίας Δικαίωμα παρέμβασης στην Υψηλή Πύλη εκ μέρους του ποιμνίου Δικαίωμα ίδρυσης εκκλησιαστικών δικαστηρίων για εκδίκαση υποθέσεων αστικού δικαίου Δικαίωμα επιβολής φορολογίας για τις ανάγκες της εκκλησίας και εκ μέρους της Οθωμανικής διοίκησης Τα προνόμια παραχωρήθηκαν για να εκμεταλλευτεί το διοικητικό μηχανισμό της εκκλησίας η Πύλη και να ελέγχει μέσω αυτής τους υποδούλους. Οι κοινότητες αποκτούσαν κύρος και γίνονταν πόλος συσπείρωσης. Δραγομάνος (διερμηνέας) της Πύλης. Ήταν οι λαϊκοί αξιωματούχοι που κατοικούσαν στη συνοικία Φανάρι της Πόλης. έδινε στους Έλληνες ένα αίσθημα αυτοδιοίκησης. Ο θεσμός της κοινότητας  Τι ήταν ο θεσμός της κοινότητας και ποια η σημασία του. Κεφάλαιο έβδομο ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ 71 . Οι κλέφτες ήταν ένοπλοι Έλληνες που κατέφυγαν στα βουνά για να αντισταθούν στον Οθωμανικό ζυγό. Οι Φαναριώτες  Ποιους ονομάζουμε Φαναριώτες και ποιος ο ρόλος τους. Σταδιακά ταυτίστηκαν και αποτέλεσαν τα πρώτα ένοπλα σώματα της επανάστασης αφού για χρόνια ήταν οι κύριοι εκφραστές της αντίστασης κατά των Οθωμανών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Αμπελάκια με τον συνεταιρισμό νηματουργίας. αλλά κυρίως τα δημοτικά τραγούδια που αποτελούν την γνησιότερη πνευματική εκδήλωση του λαϊκού πολιτισμού. Αδαμάντιος Κοραής και Κοσμάς ο Αιτωλός.Οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές  Πως επηρέασε τους Έλληνες η σύναψη εμπορικών σχέσεων μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των Δυτικών χωρών. Τέχνη και Λαϊκός πολιτισμός  Ποια πολιτιστικά στοιχεία βοήθησαν τους Έλληνες να διαφυλάξουν την ταυτότητά τους. Ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης ανέθεσε στον Θεόφιλο Κορυδαλλέ τη διεύθυνση της Πατριαρχικής ακαδημίας. Οι Έλληνες δραστηριοποιήθηκαν έντονα στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών. αποτελούμενη από εμπόρους. που ονομάζουμε θρησκευτικό ουμανισμό. Είναι η αποκορύφωση της πνευματικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Κεφάλαιο έβδομο ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ 72 . εγκαινιάζοντας μια προσπάθεια της εκκλησίας για αναγέννηση της παιδείας και για έξοδο από τον πνευματικό σκοταδισμό των πρώτων αιώνων της Τουρκοκρατίας. οι Έλληνες που δραστηριοποιούνταν σε κοινούς τομείς ίδρυσαν συνεταιρισμούς. Στην προσπάθεια αυτή συνέβαλε η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των υπόδουλων και η σταδιακή ανάπτυξη της αστικής τάξης.  Τι ήταν οι συνεταιρισμοί. Λόγω της ζήτησης η οικοτεχνία άρχισε να μετατρέπεται σε βιοτεχνία. Με βάση τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Επιπλέον άρχισαν να καλλιεργούν και να παράγουν προϊόντα που είχαν μεγάλη ζήτηση στο εξωτερικό. Παιδεία του υπόδουλου Ελληνισμού  Πως γεννήθηκε ο Θρησκευτικός Ουμανισμός. της ορθολογικής σκέψης και η απαίτηση για ελευθερία και ισότητα. Αυτή η προσπάθεια. Μέσα από αυτούς αναδύεται και η νέα εύπορη αστική τάξη. βιοτέχνες και πλοιοκτήτες. εντείνεται η διάδοση των θετικών αλλά και κλασικών επιστημών.  Τι ήταν ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός και ποιοι οι κυριότεροι εκπρόσωποί του. Ο μεγάλος αριθμός νέων ζωγράφων που κοσμούν τα μοναστήρια και τους ναούς με τα έργα τους. Κυριότεροι εκπρόσωποι Ρήγας Φεραίος. δίνοντας ώθηση στο εξαγωγικό εμπόριο. Για να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό. στηρίχτηκε σε λόγιους που σπούδασαν σε Δυτικά πανεπιστήμια.

Ο Παροικιακός Ελληνισμός  Που αναπτύχθηκαν Ελληνικές παροικίες και ποια η σημασία τους για τον Ελληνισμό. Η μετανάστευση των Ελλήνων δημιούργησε πολλές παροικίες στην Ευρώπη. που συνέβαλαν στη μόρφωση πολλών Ελλήνων νέων. με πιο σημαντικές εκείνες της Βενετίας. Εκεί ιδρύθηκαν πολλά ελληνικά σχολεία. Επίσης συνέβαλαν στις πρώτες σημαντικές και μαζικές εκδόσεις φιλολογικών εντύπων. 73 . της Τεργέστης και της Βιέννης.