You are on page 1of 29

Universiteti për Biznes dhe Teknologji

Fakulteti për Shkenca Kompjuterike dhe Inxhinieri
Master në Teknologjinë e Informimit dhe Komunikimit
Projekti #: Rrjetet Kompjuterike
Lënda: Metodat e Kërkimit
Kandidati: Nr. inde Ligjëruesi i
lëndës
Berat !ashari "#$$$"#%#&
'r.().Petrit (hala
Prishtinë* "#$+
1
ABSTRAKT
Në këtë projekt janë përshkruar rrjetat kompjuterike në përgjithësi duke prekur qdo
detaj që ka të bëjë në lidhje me rrjetat kompjuterike, prej më të thjeshtave e deri
ato më të ndërlikuara..
Rrjetat historikisht ishin zgjidhje të lidhshmërisë së lartë që ishin pjesë integrale
ezgjidhjes kompjuterike me pronësi të barabartë. Kompanitë që automatizonin të dhënat
e tyre gjatë funksioneve përpunuese ose llogaritare gjatë ditëve primitive para paraqitjes
së kompjuterëve personal duhej të aplikonin tek prodhuesi përkatës për zgjidhje adekuate.
anë !ek llojet e rrjetave kompjuterike L"# $ Lo!al "rea #et%ork&' M"# $ Metropolitan
"rea #et%ork &' ("# $ (ide "rea #et%ork&.
)e rrjetat komjuterike L"# klasike janë përshkruar topologjitë e L"#*it $ +ll' ,nazë dhe
Magjistrale - Lineare& .
)e (L"# $ (irelless Lo!al "rea #et%ork& janë pershkruar vetë rrjetat (L"# p.sh.
(ireless L"# është një mënyrë fleksibile e komunikimit si një zgjerim i rrjetave lokale
L"# klasike' si një mënyrë alternative ndaj atyre L"# klasike.
anë !ekur po ashtu edhe topologjitë e rrjetave ku në zënë vend të rëndësishëm në
trajtimin e këtij projekti'sepse topologjitë kanë lehtësuar lidhjen e rrjetave kompjuterike
në botën e sotme.
.he krejt në fund' kemi dhënë një përshkrim për shërbimet që bëhen në botën e sotme në
internet' e !ila është bërë pjesë e jetës sonë.
/
0ërmbajtja
"bstratkt.............................................................................................................................../
1.Hyrje.................................................................................................................................1
/.RRJETET KOMJ!TER"KE......................................................................................7
/.1.Të mirat e
rrjeteve..........................................................................................................8
/./.Pjesët përbëse bazë të
rrjeteve.......................................................................................9
2.ROLET E KOMPJUTERIT NË RRJET.....................................................................9
2.1Rrjetet peer-to-peer(një me
një)....................................................................................11
3.##OJET E RRJET$%E KOMJ!TER"KE.............................................................12
3.1.Lan !e "an................................................................................................................12
1.TOO#O&J"T' E RRJETE%E.................................................................................12
1.1.#$rimi %ana&i !e estina'ioni....................................................................................1(
1./.Rre)$&&at e %om$ni%imit..............................................................................................1*
4.TOO#O&J"T' E #"()JE* *' RRJETE%E KOMJ!TER"KE.......................1*
4.1.Top&o)jia
&ineare..........................................................................................................1+
4./.Topo&o)jia
ma)jistra&e.................................................................................................1+
4.2.Topo&o)jia y&&...............................................................................................................17
4.3.)opologjia
unazë..........................................................................................................17
2
4.1.Topo&o)jia tree (,ormë
r$ri).......................................................................................18
4.4.Topo&o)jia
!ibrie........................................................................................................18
4.5.)ërsisht të lidhur..........................................................................................................16
5.MO(E#ET E *T!("M"T T' RRJET'*+O*" .......................................................2-
5.1..oe&i /si...................................................................................................................2-
5./.0ive&i i ap&i%imit (1p&i'ation &ayer)............................................................................2-
5.2.0ive&i i prezantimit(Presentation
&ayer).......................................................................2-
5.3.0ive&i i transportit (Transport
&ayer)............................................................................2-
5.1.0ive&i i rrjetës (0et2or% &ayer)....................................................................................21
5.4.0ive&i ,izi% (p!ysi'a& &ayer).........................................................................................21
7.ROTOKO##ET.........................................................................................................21
7.1.T3P45P.........................................................................................................................22
7./..oe&i T3P45P.............................................................................................................22
7.2.6ra!asimi i moe&it /75 !e moe&it T3P45P.............................................................22
6.K#$*$T E RRJET"T..................................................................................................28
9.1.9ate2ays.....................................................................................................................28
9.2.Ro$ter..........................................................................................................................28
18.*)'R,"MET -' "-TER-ET..................................................................................2(
18.1.3&ient server
ar%ite%t$ra.............................................................................................2*
3
11.'R.!-("M..............................................................................................................2+
1/.RE.ERE-/$T...........................................................................................................27
1.!rje
9itet e fundit numri i kompjuterëve' e me të edhe numri i shfrytëzuesve të tyre :do ditë
po rritet. 0ërmasat e punëve në kompjuterë dita ditës janë më të mëdha' gjithashtu edhe
numri i informa!ioneve të përpunuara dhe nevoja për transmetimin e tyre. o vetëm
kompanitë e mëdha por edhe ndërmarrjet e vogla si dhe individët kanë blerë numër të
madh të kompjuterëve për stafin e vet' andaj edhe problemet rreth ndarjes së
informa!ioneve janë rritur. ;hfrytëzimi i përbashkët i të dhënave nënkuptonte krijimin e
kopjeve dhe vendosjen e tyre në një kompjuter tjetër përmes disketave. Kjo metodë ishte
e suksesshme kur ishte pyetja vetëm për disa kompjuterë' por me rritjen e përmasave të të
dhënave është rritur edhe numri i problemeve sepse disa punë kërkonin dhjetëra disketa
pastaj edhe bartja fizike e tyre në loka!ionin që ishte pak a shumë në largësi nga
kompjuteri burimor.
#evojat e punës' megjithatë' kërkonin këmbim më të shpejtë dhe më të besueshëm të
informa!ioneve. 0randaj edhe lidhja e dy' e më vonë edhe më shumë kompjuterëve në
mes veti është paraqitur si pro!es normal në zhvillimin e teknikës kompjuterike.
<peratorët në kompjuter tani më shumë kohë i kushtojnë punës së tyre se sa bartjes së
disketave nëpër zyra.
.efini!ione të ndryshme mund të përdoren për të sqaruar no!ionin e rrjetës kompjuterike'
por në parim thënë më thjeshtë rrjeta paraqet bashkësi të dy apo më tepër kompjuterëve'
të !ilët janë të lidhur ndërmjet veti për të këmbyer të dhënat dhe për të shfrytëzuar
resurset e përbashkëta. Kur kompjuterët janë të lidhur në rrjetë' shfrytëzuesit e tyre mund
ti ndajnë datotekat (,aj&&at): porositë: )ra,i%ën: s!ërbimet e printerit: moemët: !e
res$rset tjera !ar$eri%e. Rrjetëzimi ës!të z!vi&&$ar n)a nevoja ;ë më s!$më s!,rytëz$es
1
një%o!ësis!t të s!,rytëzojnë të !ënat si n)a %ompj$teri i tij as!t$ e!e n)a %ompj$terët
tjerë në rrjetë. 6ompj$terët si të pavar$r janë mjet i s!%ë&;yer për përp$nimin e të
!ënave: tabe&ave: )ra,i%eve !e &&ojeve tjera të in,orma'ioneve: por n$% m$nësojnë ;ë
o%$mentet &e!të të na!en ;ë ës!të e!e arsyeja %ryesore e z!vi&&imit të rrjetave.
Resurset e përbashkëta kompjuterët mund ti përdorin sipas parimit të shfrytëzuesit $user*
level&' apo sipas parimit të pajisjes së përbashkët $share*level&. #ë rastin e parë' resursit
të përbashkët i ndahet lista e shfrytëzuesve me fjalëkalime me aplikimin e së !ilës vetëm
ata mund të kenë qasje. #ë rastin e dytë resursi deklarohet si i përbashkët' andaj edhe
mund të kenë qasje të gjithë shfrytëzuesit me apo pa fjalëkalim. 9ërtet që në rastin e dytë
siguria e rrjetës në aspektin e shfrytëzimit ilegal është e vogël' por vendimi për këtë varet
nga pronari' pra nga shfrytëzuesi i kompjuterit.
0ërmasat dhe format e rrjetave janë të ndryshme nga rasti në rast' por në këtë punim do të
sqarohet mënyra e funksionimit' si dhe elementet e nevojshme për funksionimin e
topologjisë përkatëse
4
". RRJETET KOMPJUTERIKE
=farë është një rrjet>
Ka lloje të ndryshme rrjetesh' që na sigurojnë lloje të ndryshme shërbimesh. 0.sh.' gjatë
ditës një person mund të bëjë një telefonatë' të shohë një shfaqje televizive' të dëgjojë
radion' të kërkojë për di:ka në ?nternet' ose madje të bëjë një lojë me dikë në një shtet
tjetër. )ë gjitha këto aktivitete që bëhen në jetën e përditshme varen plotësisht nga rrjete
të ndryshme. Rrjetet sigurojnë mundësinë që të lidhin njerëzit dhe pajisjet pavarësisht se
ku ndodhen në botë. #jerëzit i përdorin rrjetet pa menduar ndonjëherë sesi funksionojnë
ose sesi mund të ishte nëse rrjetet n$% o e%zistonin.
<isa n)a rrjetet %ryesore të për zors!me sot janë=
Rrjetet %ompj$teri%e4të të !ënave: të 'i&ët janë rrjete ;ë si)$rojnë %om$ni%ime miis
përor$esve %ompj$teri%ë me anë të &i!jeve me te&a ba%ri: ,ibër opti%e !e me va&ë.
Rrjetet te&e,oni%e &i!in te&e,on$esit !e m$nësojnë &i!je me moem: me anë të &injave
to%ësore trai'iona&e !e atyre me va&ë: si te&e,onia 'e&$&are.
Rrjetet te&evizive si)$rojnë transmetime të rre)$&&ta !e me 'i&ësi të &artë me va&ë: me
%ab&&o !e sate&it.
Te%no&o)jia e %om$ni%imit në vitet 199- !e më parë: %ër%onte rrjete të nara për zë:
vieo !e të !ëna %ompj$teri%e. 7e'i&i n)a %ëto rrjete %ër%onte një &&oj të nrys!ëm
pajisje për të !yrë në %ëto rrjete. Te&e,onat: te&evizorët !e %ompj$terët përornin
te%no&o)ji spe'i,i%e !e str$%t$ra rrjeti të nrys!me të ei%$ara: për të %om$ni%$ar. Por
5
>,arë no! nëse njerëzit $an t?i a%sesojnë të )jit!a %ëto s!ërbime rrjeti të përmen$ra
më sipër në të njëjtën %o!ë: nos!ta $%e përor$r !e një pajisje të vetme@
Te%no&o)jitë e reja %rijojnë një &&oj të ri rrjeti ;ë si)$ron më s!$më se një &&oj s!ërbimi.
0rys!e n)a rrjetet e ei%$ar: %ëto rrjete të reja të %onver)j$ara janë në )jenje të
si)$rojnë s!ërbime zanore: vieo !e të !ënas! mbi të njëjtin %ana& %om$ni%imi ose
str$%t$rë rrjeti.
Pro$%tet e reja ;ë sot janë në tre) s!,rytëzojnë të )jit!a m$nësitë ;ë o,rojnë %ëto rrjete
in,orma'ioni të %onver)j$ara. Tani njerëzit m$n të s!o!in transmetime vieo ire%te në
%ompj$terët e tyre: të bëjnë një te&e,onatë me anë të 5nternetit: ose të bëjnë %ër%ime në
5nternet $%e përor$r te&evizorin. Rrjetet e %onver)j$ara e m$nësojnë ,are mirë %ëtë.
@ig.1.;istemi i rrjeteve
AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
".$ Të mirat e rrjeteve
Rrjetet janë me madhësi të ndryshme. "ta variojnë nga rrjete të thjeshta që përbëhen nga
dy kompjutera' në rrjete që lidhin miliona pajisje. Rrjetet e instaluara në zyra të vogla ose
në zyra në shtëpi njihen si rrjete ;<C< $;mall <ffi!e Come <ffi!e&. Rrjetet ;<C<
mundësojnë ndarjen e resurseve' si printera' dokumente' fotografi dhe muzikë' ndërmjet
disa kompjuterave të lidhur lokalisht.
#ë biznes' rrjete të mëdha mund të përdoren për të reklamuar dhe shitur produktet'
7
porositur pajisje dhe komunikuar me klientët. Komunikimi në rrjet zakonisht është më i
efektshëm dhe më i lirë se format tradi!ionale të komunikimit' si posta e zakonshme ose
telefonatat jashtë rrethit dhe shtetit. Rrjetet lejojnë komunikim të shpejtë' si posta
elektronike dhe mesazheri i :astit' dhe sigurojnë ruajtje dhe marrje informa!ioni nga
servera të ndryshëm në rrjet.
Rrjetet e biznesit dhe ato ;<C< zakonisht kanë një lidhje në ?nternet. ?nterneti
konsiderohet Drrjeti i rrjeteveE' sepse ai në të vërtetë përbëhet nga mijëra rrjete që lidhen
me njëri*tjetrin.
#$%a përdor$&e të tjera të një rrjet$ d'e Internet$t janë:
* ;hkëmbimi i skedarëve të muzikës dhe atyre video
* 0unë kërkimore dhe edukim në distan!ë
* Aisedim në kohë reale me miqtë
* 0lanifikim pushimesh
* Alerje dhuratash dhe pajisjesh' etj.
0o ashtu ka përdorime të shumta të rrjeteve' pa të !ilat në kohën e sotme vështirësohet
puna e përditshme.
Rrjetet e vogla shtëpiake janë rrjete që lidhin disa kompjutera me njëri*tjetrin dhe në
përgjithësi kanë një lidhje të përbashkët në ?nternet.
Rrjetet ;<C< mundësojnë lidhjen e kompjuterave në një rrjet tjetër të kompanisë për të
komunikuar dhe shkëmbyer resurset e ndryshme.
Rrjetet mesatare deri në të mëdha' si ato që përdoren nga kompanitë e mëdha ose
shkollat' mund të kenë disa pika' të !ilat përmbajnë me qindra e mijëra kompjutera të
lidhur me njëri*tjetrin.
Rrjetet mbarë botërore' si ?nterneti' janë rrjete të rrjeteve që lidhin qindra miliona
kompjutera në mbarë botën.
"."..Pjesët përbërëse bazë të rrjetee
Ka shumë pjesë përbërëse që mund të jenë pjesë e një rrjeti' për shembull kompjuterat
personalë' serverat' pajisjet e rrjetit dhe kabllimi. Këto pjesë përbërëse mund të grupohen
në katër kategori kryesoreB
* Kompjuterat
* 0eriferikët e përbashkët
6
* 0ajisjet e rrjetit
* Mjedisi i transmetimit i rrjeteve

!" #$%&T & K$MP'(T&#IT )* ##'&T
)ë gjithë kompjuterat e lidhur në rrjet' që komunikojnë me anë të rrjetit' futen te grupi i
pajisjeve fundore të rrjetit. Kompjuterat dhe pajisjet fundore të rrjetit mund të dërgojnë
dhe marrin mesazhe në rrjet. #ë rrjetet moderne' kompjuterat mund të sillen si klient'
server ose të dyja njëkohësisht. ;oftueri i instaluar në kompjuter për!akton rolin që luan
kompjuteri.
;erverat janë kompjutera që kanë softuer të instaluar' që u mundësojnë atyre të sigurojnë
informa!ion' si e*mail apo faqe uebi' te kompjuterat e tjerë në rrjet. =do shërbim kërkon
softuer të ve:antë serveri. 0ër shembull' një kompjuter kërkon softuer uebi për të siguruar
shërbime uebi në rrjet.
Klientët janë kompjutera që kanë softuer të instaluar' që u mundësojnë atyre të kërkojnë
dhe afishojnë informa!ionin e marrë nga serveri. #jë shembull i softuerit klient është një
shfletues uebi' si ?nternet FGplorer ose Mozilla @irefoG.
'isa nga rolet e serverave dhe klientëve në rrjet

18
@ig.".;hërbyesit. AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Klient dhe serer uebi: ;erveri i uebit ekzekuton softuer serveri dhe klientët
përdorin softuerin e tyre të shfletimit' si ?nternet FGplorer ose Mozilla @irefoG' për të
hapur faqet e uebit që ruhen në server.7
Klient dhe serer skedarësh: ;erveri i skedarëve ruan skedarin' pajisja e
klientit akseson skedarin me softuer klient si (indo%s FGplorer*i.
Klient dhe serer e+mail+i: ;erveri i postës elektronike ekzekuton softuer
serveri dhe klientët përdorin softuerin e klientit të e*mail*it' si Mi!rosoft <utlook' për të
aksesuar e*mail*in në server.
#jë kompjuter me softuer serveri mund të sigurojë shërbime të njëkohshme në një ose më
shumë klientë.
11
0ërve: kësaj' një kompjuter i vetëm mund të ekzekutojë lloje të shumta softuerësh
serveri. #ë shtëpi' ose te bizneset e vogla mund të jetë e domosdoshme që një kompjuter
të shërbejë si server skedarësh' server uebi dhe server e*mail*i.
#jë kompjuter i vetëm' gjithashtu' mund të ekzekutojë lloje të shumta softuerësh klienti.
.uhet të ketë softuer klient për :do shërbim që kërkohet. Me shumë klientë të instaluar'
një kompjuter mund të lidhet me shumë servera në të njëjtën kohë. 0ër shembull' një
përor$es m$n të %ontro&&ojë e-mai&-in !e të s!o!ë një ,a;e $ebi: %$r në të njëjtën %o!ë
bën A'!atB !e ë)jon raio në 5nternet.
!"," #rjetet peer+to+peer -një+me+një.
;oftuerët klient dhe server zakonisht ekzekutohen në kompjutera të ve:antë' por është
gjithashtu e mundur që një kompjuter tHi kryejë të dyja rolet në të njëjtën kohë. #ë
bizneset e vogla dhe në shtëpi' shumë kompjutera funksionojnë si servera dhe klientë në
rrjet. Ky lloj rrjeti quhet rrjet një*me*një. Rrjeti më i thjeshtë një*me*një përbëhet nga dy
kompjutera të lidhur direkt' duke përdorur një lidhje me kabllo ose me valë.
#ë mënyrë të ngjashme' shumë kompjutera mund të lidhen për të krijuar një rrjet më të
madh një*me*një' por kjo kërkon një pajisje rrjeti' si hub' për të ndërlidhur kompjuterat.
Mangësia kryesore e një mjedisi një*me*një është se performan!a e një kompjuteri mund
të n)aa&ëso!et: nëse ai p$non e!e si %&ient: e!e si server në të njëjtën %o!ë.
0ë bizneset më të më!a: për s!%a% të m$nësisë për sasi të më!a tra,i%$: s!pes! ës!të
e omosos!me të %etë servera të ei%$ar për t?i$ për)ji)j$r n$mrit të %ër%esave të
s!ërbimeve.
"vantazhet e rrjetit një*me*një janëB
* ? thjeshtë në konfigurim
* o kompleks
* Kosto më të ulët' përderisa mund të mos kërkohen pajisje rrjeti dhe servera të
dedikuar
* Mund të përdoret për detyra të thjeshta' si transferimi i skedarëve dhe ndarja e
printerave
.isavantazhet e rrjetit një*me*një janëB
* ;Hka administrim të !entralizuar
* o shumë i sigurt
1/
* o i zgjerueshëm
* )ë gjitha pajisjet punojnë edhe si klient edhe si server' :ka mund të ulë performan!ën
e tyre në rrjet
(. LLOJET E RRJETA)E KOMPJUTERIKE
3.1. L10 (Lo'a& area net2or%) C %a %ara%ter &o%a& !e i &i!ë %ompj$terët në një
!apësirë të %$,iz$ar (nërmarrje: or)anizatë: etj.)
C 5ntraneti nër&i!ë sistemet %ompj$teri%e të një nërmarrje apo or)anizate $%e $
baz$ar në te%ni%ën e internetit posa>ëris!t në T3P45P proto%o&&in
- DEtraneti bënë z)jerimin e intranetit me nërmarrje të tjera si p.s! istrib$torët:
,$rnitorët etj.
3./."10 ("ie 1rea 0et2or%) mb$&on !apësirë të )jerë )jeo)ra,i%e !e m$nëson
%om$ni%imin në istan'a të më!a. (rrjetë e L10-neve të nër&i!$ra në !apësirë të
)jerë )jeo)ra,i%e)
5nterneti &i!ë intranetët n)a e )jit!ë bota
,.T$P$%$/'IT* & ##'&T&0&
#ë një rrjet të thjeshtë të përbërë nga disa kompjutera' është e lehtë të shihet sesi lidhen të
gjitha pjesët përbërëse të rrjetit. #dërsa rrjetet zgjerohen' është më e vështirë të ndiqen
vendndodhja e :do departamenti dhe sesi :do pjesë përbërëse lidhet në rrjet. Rrjeti me
kabllo kërkon shumë kabllime dhe pajisje rrjeti për të siguruar lidhje për të gjithë pajisjet
fundore të tij.
Kur instalohen rrjetet' krijohet një hartë me topologjinë fizike për të shënuar se ku
ndodhet :do kompjuter dhe sesi lidhet në rrjet. Carta e topologjisë fizike tregon'
gjithashtu' se ku janë instaluar kabllot dhe vendet e pajisjeve të rrjetit që lidhin pajisjet
fundore njëra me tjetrën. 0ër të paraqitur pajisjet aktuale fizike përdoren ikona brenda
hartës së topologjisë. Mirëmbajtja dhe përditësimi i hartave e topologjisë fizike është
shumë e rëndësishme' pasi ndihmon instalimin dhe gjetjen e problemeve më vonë' kur
bëhen ndryshime.
0ërve: hartës së topologjisë fizike' ndonjëherë është e domosdoshme që të kihet dhe një
pamje logjike e topologjisë së rrjetit. #jë hartë e topologjisë logjike grupon kompjuterat
12
dhe pajisjet fundore nga mënyra sesi ato e përdorin rrjetin' pa pasur rëndësi se ku
ndodhen ato fizikisht. Fmrat e kompjuterave' adresat' informa!ioni për grupet dhe
aplikimet mund të ruhen te harta e topologjisë logjike.
0ë )ra,i%at më pos!të i&$stro!et nrys!imi miis !artave të topo&o)jisë &o)ji%e !e atyre
,izi%e.

@ig.*.topologjiafizike.AurimiBhttp://gjadat.com/wpcontent/uploads/2011/03/Comp
uterNetworkg
13
Fig1.topologji logjike
AurimiBhttp://gjadat.com/wcontent/uploads/2011/03/ComputerNetwork.jpg

2","3urimi4 kanali dhe destinacioni
Iëllimi parësor i :do rrjeti është që të sigurojë një metodë për të shkëmbyer informa!ion.
#ga njerëzit më të hershëm e deri te shken!ëtarët më të avan!uar sot' shkëmbimi i
informa!ionit me të tjerët ka qenë dhe mbetet i rëndësishëm për zhvillimin njerëzor. ?
gjithë komunikimi fillon me një mesazh ose informa!ion' që duhet të dërgohet nga një
individ ose pajisje në një tjetër. Metodat e përdorura për dërgimin' marrjen dhe
interpretimin e mesazheve ndryshojnë sipas kohës me avan!imin e teknologjisë.
)ë gjitha metodat e komunikimit kanë tre elemente të përbashkët. ? pari nga këta
elementë është burimi i mesazhit' ose dërguesi. Aurimet e mesazhit janë njerëzit' ose
pajisjet elektronike që duhet të komunikojnë një mesazh tek individët a pajisjet e tjera.
Flementi i dytë i komunikimit është destina!ioni' ose marrësi i mesazhit. .estina!ioni e
11
merr mesazhin dhe e interpreton atë. #jë element i tretë' i quajtur kanal komunikimi'
siguron rrugën në të !ilën udhëton mesazhi nga burimi në destina!ion.
5.2.##&/(%%5T & K$M()IKIMIT
#ë :do bisedë midis dy njerëzve' ka shumë rregulla e protokolle që të dy duhet të
ndjekin' me qëllim që mesazhi të shkojë me sukses dhe të kuptohet si duhet. #dërmjet
protokolleve për komunikim njerëzor të suksesshëm janëB
* ?dentifikimi i dërguesit dhe marrësit
* Mjedisi i transmetimit ose kanali i komunikimit i pranuar $ballë për ballë' telefon'
letër' fotografi&
* Regjimi i duhur i komunikimit $me të folur' me shkrim' e ilustruar' ndërvepruese ose
një drejtimëshe&
* Jjuha e përbashkët
* Jramatika dhe struktura e fjalisë
* ;hpejtësia dhe ritmi i dërgimit
?magjinoni se :farë do të ndodhte nëse nuk do të ekzistonin protokolle ose rregulla për të
për!aktuar sesi njerëzit të komunikojnë me njëri*tjetrin. " do kishit mundësi tHi kuptonit
ata> " jeni në gjendje të leGoni paragrafin që nuk ndjek protokollet e përbashkëta të
pranuara>
)ë njëjtat rregulla dhe protokolle komunikimi janë absolutisht të domosdoshme të
zbatohen edhe në komunikimet e pajisjeve fundore në rrjetet kompjuterike.
+.TOPOLO,JITË E LI#JES SË RRJETE)E KOMPJUTERIKE
)opologjia e rrjetit është model i lidhjeve të !ilat lidhin :ifte të nyjeve të rrjetit. Kshtë
formë e rrjetit L"# ose të ndonjë sistemi tjetër komunikues. #jë nyje e dhënë ka një ose
më shumë lidhje me tjera' dhe këto lidhje mund të shfaqen në shumëllojshmëri formash
të ndryshme. Lidhja më e thjeshtë është lidhja e njëanshme mes dy njësive ose mjeteve.
Lidhje e dytë mund të shtohet për komunikim të dyanshëm. )opologjia e rrjetit është e
për'a%t$ar prej %on,i)$rimit të &i!jeve mes nyjeve. Topo&o)jitë e rrjetave janë të nara
në %ëto %ate)ori t!eme&ore=
Linare C (&ine)
14
.a)jistra&ë C (b$s)
F&& C (star)
Gnazë C (rin))
<r$ C (tree)
.es!
+.1.Topologjia lineare
@ig.-.topologji lineare AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Topo.o/j$a .$neare krijon lidhje të dyanshme në mes një kompjuteri dhe kompjuterit të
ardhshëm. Kjo përvojë është nga fillimi i kompjuterëve' pasi që se!ili kompjuter' përve:
atyre në fillim dhe fund' kërkon dy pranues dhe dy transmetues.
4./.Topologjia magjistrale
@ig.+.topologji nagjistrale.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Topo.o/j$a &a/j$%tra.ë karakterizohet me bartjen kryesore që paraqet shtyllën e
rrjetës ku janë të lidhur kompjuterët. Kjo topologji llogaritet pasive sepse kompjuterët e
lidhur në magjistralë vetëm LvëzhgojnëD :ka ndodh në të. Kur e vërejnë përmes kartelës
së rrjetit se të dhënat janë drejtuara kah ato atëherë këto të dhëna i pranojnë. Kur
kompjuteri është i përgatitur për të dhënë informata'ai në fillim vërtetohet se asnjë
kompjuter tjetër nuk dërgon të dhëna në magjistralë' dhe atëherë i dërgon pakot e
informa!ioneve të tij .#ë rrjetë si magjistralë më shpesh shfrytëzohet kabllo koaksial. $ky
kabëll shumë pak dallohet prej kabllos së )9 të rëndomtë&.Rrjetat me topologji
magjistralë lehtë lidhen dhe zgjerohen në krahasim me topologjitë tjera ato kërkojnë sasi
të !aktuar të kabllove. #ë rrjetat me topologji magjistrale janë të shpeshta ndërprerjet
kabllovike ku vështirë mund të zbulohen. #ëse një konektor hiqet bien e gjithë rrjeta.
15
Këto rrjeta sot përdoren më rrallë të mbetura nga e kaluara. #ë figurë duket topologjia
magjistralë.
4.2.Topologjia -ll
@ig.0.topologji yll.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
#ë topologjinë yll kompjuterët janë të lidhur me pajisje qendrore për lidhje i !ili quhet
shpërndarës. ;e!ili kompjuter është i lidhur me kabllon e ve:antë deri në shpërndarës. 0ër
arsye se për se!ilin kompjuter të lidhur ekziston kabllo e ve:antë dhe portë e ve:antë për
lidhje 'shumë lehtë mund rrjeta edhe të zgjerohet. Kufizim mund të jetë vetëm numri i
hyrjeve në shpërndarës. #ëse një kompjuter :Hky:et kompjuterët tjerë mund të punojnë
pa problem në mes veti. 0jesa më e ndjeshme është shpërndarësi qendror. #ë topologjinë
yll shpërndarësi shërben si pikë e lidhjes qendrore si që shihet në figurë.
4././.)opologjia unazë
@ig.1.topologji unaz.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Në topo.o/j$në 2na3ë kompjuterët lidhen me kabllo në rend dhe formojnë rreth fizik.
#ë këtë topologji informa!ioni udhëton kah për:uesit $kabllot& në një drejtim.
Kompjuterët në unazë pranojnë paketë dhe pastaj të njëjtën paket e dërgojnë te
17
kompjuteri tjetër në rrjetën unazë. )opologjia unazë llogaritet aktive sepse kompjuterët e
lidhur në unazë dërgojnë token nëpër gjatësinë e unazës. )oken është paket i ve:antë i të
dhënave.
Jjetja e defektit në topologjinë unazë është mjaft e vështirë sepse me prishjen e një
kompjuteri në rrjetë ndërpritet rrjedhja e informatave në unazë dhe kështu nuk dimë ku
është ndërprerja. @utjen dhe heqjen e kompjuterit të ri në rrjetë bënë ndërprerje të punës
së rrjetës. 0ër arsye se hardueri për )oken ring është i shtrenjtë dhe për mirëmbajtjen e
kësaj rrjete duhet administratorë me përvojë të madhe këto rrjeta përdoren vetëm në
firmat e fuqishme e jo në rrjeta lokale shtëpiake. 0ër rrjeta lokale në zyra dhe shtëpi më e
përshtatshme është rrjeta në yll. #ë figurën e mëposhtme shihet topologjia e rrjetës në
unazë figurë.
..".+.Topologjia tree /0ormë druri&
@ig.4.topologji tree.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Topo.o/j$a tree 56or&ë dr2r$7 mund të shihet si nj koleksion i rrjetave yll të
vendosura në hierarki. Ky rregullim në formë druri ka nyje periferike individuale të !ilat
kanë detyrë të pranojnë dhe transmetojnë vetëm prej nyjeve dhe nuk kërkohen të jenë si
repetitorë apo regjeneratorë. #ë dallim prej topologjisë yll nyja qendrore mund të
shpërndahet.
;i në rrjetin konven!ional yll' nyje individuale mund të izolohen prej rrjetit me një defekt
të vetëm të një pike të vetme transmetuese. #ë qoftë se një lidhje me gjethin e rrjetit në
formë druri dështon' ai gjeth $leaf& izolohetM në qoftë se një lidhje me nyje e !ila nuk
është gjeth dështon' një sektor i tërë i rrjetit izolohet prej pjesës tjetër.
0ër ta lehtësuar sasinë e trafikut të dhënave që vjen nga transmetimi i :farëdo të dhëne
dhe nga !ilido vend' janë krijuar nyje më të përparuara që do të mbajnë llogari për
identitetin e sistemeve të ndryshme të lidhura në rrjet. Këto ;%it!h*a rrjeti do ta mësojnë
16
bazën e rrjetit duke transmetuar të paketa të dhënash gjithandej e pastaj duke vëzhguar
prej nga vijnë përgjigjet paketë.
4.2.)opologjia hibride
@ig.18.topologji hibride.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Rrjetat '$9r$de përdorin kombinimin e dy ose më shumë topologjive në atë mënyrë që
rezulton që rrjeti nuk e ka asnjë nga format standarde.
.y shembuj më të shpeshtë të rrjetave hibride janëB
Rrjeti yll*unazë $star ring& përbëhet nga sy ose mëshomë topologji yll të lidhura me
$M",& multistation a!!es unit si C,A qendror
Rrjeti yll*magjistralë $star*bus& përbëhet nga dy ose më shumë topologji yll të lidhura me
$bus trunk&.
..%.Tërësisht të lidhur
@ig.11.tërësisht te lidhur.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-
'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
Tërë%$%'t të .$d'2r $ky:ur& nënkuptohet topologjia në të !ilën tëgjith kompjuterët të
atij rrjeti janë të lidhur se!ili me njëri tjetrin dhe kalimi i informatave bëhet drejtpërdrejt
pa ndërmjetësim.
/8
0. MO#ELET E STU#IMIT TË RRJETËS:OSI
Kah fundi i viteve 78 dhe fillimi i viteve 68*ta paraqitet rritje e përdorimit të rrjetave që
implementonin vetëm hardver dhe softver që rezultonte në jokompatibilitet dhe dobësim
të lidhjeve
?;< erdhi ne përfundim që kishte nevojë të krijohet një model i rrjetit që do tNi
ndihmonte konstruktuesve të rrjetës të implemetojnë rrjeta që mund të komunikojnë dhe
funksionojnë së bashku. ;i rezultat në vitin 1673 u publikua Modeli Referues <;?.
Modeli referues <;? i lejon përdoruesve të vizualizojnë funksionet e rrjetës që zhvillohen
në se!ilin nivel.
1.$. Modeli $SI
;htatë nivelet e modelit referues <;? janëB
#iveli 5B #iveli i aplikimit $"pli!ation layer&
#iveli 4B #iveli i prezantimit $0resentation layer&
#iveli 1B #iveli i sesionit $;ession layer&
#iveli 3B #iveli i transportit $)ransport layer&
#iveli 2B #iveli i rrjetës $#et%ork layer&
#iveli /B #iveli i lidhjes se shënimeve $.ata link layer&
#iveli 1B #iveli fizik $0hysi!al layer&
#iveli i aplikimit $"pli!ation layer&
6"7")ieli i aplikimit -5plication la8er2 është niveli më i afërt i
<;? për përdoruesit. "i iu ofron aplika!ioneve të përdoruesve shërbime të rrjetave.
.allohet nga nivelet tjera në atë se nuk i ofron shërbime asnjë niveli tjetër të <;? por
vetëm aplika!ioneve jashtë modelit <;?.
1.+. )ieli i prezantimit -Presentation Ia8er2
#iveli i prezantimit siguron që informa!ionet që i dërgon niveli i aplikimit të një sistemi
janë të leGueshme nga niveli i aplikimit të një sistemi tjetër
1.%.)ieli i transportit -Transport la8er.
#iveli i transportit segmenton të dhënat nga sistemet e dërguesit dhe i ri*grumbullon të
dhënat ne burimin e të dhënave ne sistemin e pranuesit
/1
Kufiri ndërmjet nivelit të transportit dhe nivelit të sesionit mund të mendohet si kufi
ndërmjet protokolleve të aplikimit dhe protokolleve të rrjedhjes se të dhënave.
Jjersa niveli i aplikimit' prezantimit dhe i sesionit kanë te bëjnë me :ështje aplikative'
katër nivelet e ulëta kanë të bëjnë me :ështjen e transportimit të te dhënave.
1., )ieli i #rjetës -)et9ork la8er.
#iveli i rrjetës është nivel kompleks që ofron lidhshmëri dhe selektim të rrugës ne mes të
dy sistemeve të konferen!ierëve $nyjave& që mund të jenë të vendosur ne rrjeta të ndara
gjeografikisht.
Rrugëtimi $routing&
6":")ieli fizik -Ph8sical la8er.
#iveli fizik definon spe!ifika!ionet elektrike' mekanike' pro!edurale dhe funksionale për
aktivizimin' mirëmbajtjen dhe deaktivizimin e lidhjes fizike ne mes të sistemeve të
fundme.
Këto karakteristika si niveli i tensionit' ndryshimet e tensionit' shkallët e të dhënave
fizike' maksimumi i distan!ës se transmetimit' konektorët fizik dhe të tjerë dhe atributet e
ngjashme definohen nga spe!ifika!ionet e nivelit fizik.
1.PROTOKOLLET
0ërshkrimi pre!iz i rregullave dhe mënyra në të !ilën kompjuterët e ndryshëm mund të
komunikojnë në rrjet quhet protokoll.
Me anë të protokolleve arrihet lidhja në mes të kompjuterëve personalë dhe qendrës së
madhe kompjuterike.
;oftveri i !ili mundëson funksionimin normal të ?nternetit përbëhet nga dy komponentë të
protokolleve të !ilat sipas standardeve ndërkombëtare quhenB
)O0 $)ransmission Oontrol 0roto!ol & dhe ?0 $ ?nternet 0roto!ol&
)O0 ka për detyrë organizmin dhe shpërndarjen e të dhënave në pakete të !ilat duhet që
të dërgohen' kurse ?0 ka për detyrë bartjen e tyre nëpër rrjet' që në terminologjinë
kompjuterike quhet rutim $routing&.
;e!ili rrjet kompjuterik dhe se!ili kompjuter i ndërlidhur në rrjet - i ashtuquajtur host i
internetit' merr një adresë të ve:antë të protokollit të ?nternetit $?0&' p.sh. 1/6.133.18.14.
//
@ig.1".AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
;",.T3P45P
KomunikimiPbartja e të dhënave ndërmjet sistemeve kompjuterike në internet realizohet
nëpërmjet të të ashtuquajturit transmision !ontrol proto!olPinternet proto!ol*)O0P?0 * me
ndarje të të dhënave me madhësi të njëjtë * të ashtuquajtura paketa të !ilat munden të jenë
me gjatësi të njëjta apo të ndryshme.

@ig.1*.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
6.".&odeli T3P45P
? krijuar nga .epartamenti i Mbrojtjes i ;CA"*ve.
Modeli )O0P?0 ka katër niveleB nivelin e aplikimit' nivelin e transportit' nivelin e
?nternetit dhe nivelin e qasjes në rrjetë.

@ig.1(.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
6.+. Krahasimi i modelit 7(5 dhe modelit T3P45P
/2

@ig.1-.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
8.K%5S5T & ##'&TIT
Fkzistojnë tri klasa të rrjetave )O0P?0. ;e!ila klasë shfrytëzon adresë ?0 2/ bitëshe në
mënyrë të ndryshme' duke shfrytëzuar më shumë ose më pak bita për pjesën e rrjetit
$net%ork part& të adresës. Klasat janë të emërtuara me shkronjat e para të alfabetit anglezB
klasa "' klasa A dhe klasa O.
8.$./ate9a8s
)ë gjitha rrjetat kompjuterike nuk shfrytëzojnë protokollin të njëjtë për bartjen e të
dhënave )O0P?0
0ër të komunikuar sistemet kompjuterike të rrjetave të tilla duhet ndërlidhur kompjuterët
për komunikim të të ashtuquajturit gate%ays të !ilët bëjnë ndarjen e rrjetave totalisht
njërën prej tjetrës' duke mos dhënë kurrfarë informatash për protokollin e rrjetit në fjalë'
por vetëm bëhet bartja e të dhënave $bazë&
9.2.Router
0araqesin pajisje spe!iale planifikuese të rrugës në nyjat e rrjetave dhe janë përgjegjës
për zgjedhjen e pjesës së rrugës të pakos që bartet
në bazë të analizës së adresës së memoruar në vet pakon $ku duhet arritur pako& dhe në
bazë të tabelës së adresave interne $routing tables& bën për!aktiminPzgjedhjen e rrugës së
mëtutjeshme të pakos të të dhënave nëpër rrjet.
/3
@ig.1+.routeri.AurimiB !ttp=44)jaat.'om42p-'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
10.S<ËRBIMET NË INTERNET
e*mail $ele!troni! mail&- paraqet shërbimin më të shfrytëzuar të internetit' zakonisht kanë
prapashtesatB
.!om *për organizata komer!iale dhe profitabile
.org - organizata të përziera dhe joprofitabile
.net - infrastrukturën dhe dhënësit e shërbimeve të internetit
.edu - fakultete dhe universitete
.gov - institu!ione qeveritare
;M)0*$simple mail transport proto!ol& protokolli për bartjen e postës elektronike
;M)0 -;erver - sistem kompjuterik nëpërmjet të !ilit bëhet bartja e postës
9o?0 $?nternet telephony' voi!e over ?0* bartja e telefonatave nëpërmjet rrjetave
kompjuterike të bazuara në ?0 posa:ërisht nëpërmjet ?nternetit
(eblogs - online ditarë $(eb faqe private apo të ndërmarrjeve' të radhitura
kronologjikisht' kurse përmbajtja e tyre mundë të komentohet nga të tjerët. 0ërpos
(eblogjeve personale ekzistojnë po ashtu edhe (eblogje sipas temave të !aktuara' si dhe
(eblogje të ndërmarrjeve të !ilat shërbejnë për komunikim' diskutim si dhe për
transferimin e diturisë&
/1
$#.$.3lient9server arkitektura
Olient*server*sistem në përpunimin elektronik të të dhënave paraqet apo quajmë atë
strukturë rrjetore ku resurset ofrohen nga një server qëndror $softver& e të !ilave munden
tH u qasen të ashtuquajturit !lient*ët $sta!ionet punuese&
;erveri ofron një shërbim kurse !lienti një sipërfaqe punuese apo një interfejs të
aplika!ionit p.shB shfrytëzuesi i (eb bro%serit bën kërkesat e !lientit pë faqet $sajtet&
nga serveri nëpër (ebin e tërë.

@ig10.arkitektura internetit
Aurimi.!ttp=44)jaat.'om42p'ontent4$p&oas42-114-843omp$ter0et2or%.jp)
/4
11.0ërfundim
;i përfundim mund të thuhet se tema ;ë ës!të trajt$ar !e p$n$ar në %ëtë proje%t:jam
m$n$ar të s!pje)oj në etaje a; sa %am pas$r m$nësi !e %apa'itet.të para;es p$nët
;ë bë!en sot me rrjetat %ompj$teri%e.
#$mri i përor$esve në internet y,is!o!et >o 8 vjet: %jo e bën internetin më të
so,isti%$ar !e me %on%$r$es për %omapanite e sotme. 5nterneti ës!të një rrjet )&oba&
%ompj$teras! për të %om$ni%$ar më njëri tjetrin: $%e përor$r një s!$m&&ojs!mëri
të proto%o&&eve: !e mbës!tet$r në një &armi më të ma!e s!ërbimes!
"ndaj gjithë komunikimi që bëhet sot në internet' ro& të ma! %ryejnë rrjetat
%ompj$teri%e: pasi përmes tyre bota %a avan'$ar në botën e re te%no&o)ji%e moerne.
.he në krejt në fund jam i kënaqur me temën që kam përzgjedhur'sepse kam mësuar
shumë për rrjetat kompjuterike' edhe pse kam pasur njohuri për to'por jam pasuruar edhe
me shumë për njohurit e tyre..

/5
1/. Referen!at
1. Ois!o "!ademy' softuer kompjuterik për studentët e Oisko "!ademy' 0rishtinë'
/88/.
/. Fdmond Aeqiri ?nterneti' 0rishtinë' /88/.
2. 222.s'rib.'om4...4#azat-e-Rrjetave-6ompj$teri% (data 17.81./81/ ora 11 B 28&
3. httpBPP%%%.%lana.orgPlearnPedu!ate2.htm $data 17.81./81/ ora /1 B 32&
1. httpBPP%%%.%lan.org.ukPhr%%.htm $ data /1.81./81/ ora 14 B 18 &
4. %%%.mi!rosoft.!omPte!hnetPse!urityPprodte!hP%indo%sserver/882Ppki%ireP
s%lan.mspG>mfrQtre $ data /3. 81. /81/ ora /2 B 85 &
5. Lasse ;eppanen' skripta e dhënë në ligjerata $ /4. 81. /81/ ora // B 18 &.
/7
/6