A N A L I Z A A P L I K AC J I

W ZO R N I C T WA P R Z E MYS ŁOW E G O

Ministerstwo Gospodarki Departament Rozwoju Gospodarki – Plac Trzech Krzyży 3/5 00-507 Warszawa tel.: +48 22 693 42 61 faks: +48 22 693 40 84 e-mail: sekretariatdrg@mg.gov.pl http://www.mg.gov.pl – Raport przygotowany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Zakład Rozwoju Nowego Produktu – Autorzy: Beata Bochińska – Prezes Zarządu Instytutu Wzornictwa Przemysłowego Sp. z o.o. Dr Iwona Palczewska – Dyrektor Pionu Badań i Rozwoju w IWP Anita Putkiewicz – Kierownik Zakładu Rozwoju Nowego Produktu w IWP – Korekta merytoryczna: Prof. dr hab. Jerzy Ginalski – Ekspert w Zakładzie Rozwoju Nowego Produktu w IWP – projekt graficzny i dtp: Zdanowicz & Pawrowski foto: Archiwum Instytutu Wzornictwa Przemysłowego oraz materiały własne producentów

Ministerstwo Gospodarki

A N A L I Z A A PL I K AC J I

W ZO R N I C T WA P R Z E MYS ŁOW E GO
W P O L SK I C H PR Z EDS I Ę B I O R S T WAC H

Warszawa, grudzień 2007

Spis treści
Podsumowanie dla kierownictwa 1. Cel raportu 2. Główne wnioski 3. Rekomendacje autora 4. Wzornictwo przemysłowe 5. Wspieranie rozwoju wzornictwa w Polsce 6. Ochrona własności intelektualnej 7. Wzornictwo w wybranych krajach Unii Europejskiej 8. Analiza stopnia wykorzystania i rozwoju wzornictwa przemysłowego w polskich przedsiębiorstwach – badania ilościowe i jakościowe IWP 9. Wyniki badania ilościowego 10. Wyniki badania jakościowego 11. Dobre praktyki – Studia przypadków 13. Metodyka przygotowania raportu 14. Bibliografia 15. Rozpowszechnianie raportu i kontakt 16. Ograniczenie odpowiedzialności autora 17. Instytut Wzornictwa Przemysłowego 60 76 116 148 164 166 170 172 174 6 8 10 16 20 24 38 48

12. Projektowanie wzornicze jako sposób na prowadzenie własnej działalności gospodarczej 160

Spis ilustracji
Rozkład próby 1 Rozkład próby 2 Rozkład próby 3 Rozkład próby 4 Rozkład próby 5 Rozkład próby 6 Rozkład próby 7 Rozkład próby 8 Rozkład próby 9

| Rozkład procentowy podmiotów według branży. N=301 | Rozkład procentowy podmiotów ze względu na region. N=301 | Rozkład procentowy podmiotów ze względu na liczbę zatrudnionych. N=301 | Rozkład procentowy podmiotów ze względu na wiek firmy. N=301 | Branżowy rozkład firm w poszczególnych regionach. N=301 | Płeć osób badanych | Wykształcenie osób badanych | Stanowiska osób badanych

65 65 66 67 67 68 68 68

| Rozkład procentowy podmiotów ze względu na wielkość miejscowości. N=301 66

Spis tabel
Tabela 1 Tabela 2 Tabela 3 Tabela 4 Tabela 5 Tabela 6

| Przemysł kreatywny w krajach EU | Zrealizowany rozkład próby | Rozkład próby przedsiębiorstw – sektor branżowy i wielkość przedsiębiorstwa | Średnia liczba projektów wprowadzonych na rynek w zależności od branży | Średnia liczba projektów wprowadzonych na rynek w zależności od wielkości firmy | Średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy w zależności od branży

56 63 72 79 80 81 81 92

Tabela 7

| Średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy w zależności od wielkości firmy | Ważność czynników wewnętrznych wpływających na sukces ekonomiczny firmy

Tabela 8

Spis rycin
Rycina 1 Rycina 2

| Wzornictwo przemysłowe; J. Ginalski | Drabina designu

22 54

Spis fotografii
Foto 1 Foto 2

| Nagrzewnica LEO PLASTIC (producent Flowair) | Fotel ON (producent PROFIm)

151 155

00

Podsumowanie dla kierownictwa

Niniejszy raport, oparty na szczegółowych badaniach ilościowych i jakościowych, jest pierwszą próbą analizy aplikacji wzornictwa w polskich przedsiębiorstwach działających w gospodarce rynkowej. Do tej pory w Polsce nie były prowadzone niezależne, systematyczne badania dotyczące aplikacji wzornictwa dla reprezentatywnej próby krajowych przedsiębiorstw. Zakres i skala przeprowadzonych badań jest porównywalna z badaniami prowadzonymi w innych krajach Unii Europejskiej, także tych wiodących w zakresie rozwoju wzornictwa, jak na przykład kraje skandynawskie. Wzorem dla przygotowania badań jest program badawczy prowadzony w UK przez Design Council. Zakresem tego raportu nie jest porównanie wyników badań aplikacji wzornic­ twa w Polsce z wynikami innych krajów, co wymagałoby dodatkowych prac unifikujących metody badań i normalizujących wyniki. Wyniki badań pokazują dużą i wciąż rosnącą świadomość roli wzornictwa w promocji produktów, osiąganiu przewagi konkurencyjnej oraz rozwoju firmy wśród polskich przedsiębiorstw, niezależnie od badanej branży. W każdej branży ukształtowała się grupa liderów wzornictwa, czyli firm, które częściej niż inne podejmują świadome inwestycje we wzornictwo. Badania wskazują na duży potencjał rozwoju przedsiębiorstw stosujących innowacje oparte na wzornictwie. Jednocześnie polskie firmy potrzebują narzędzi do oceny i aplikacji wzornictwa, metodyki i procedur wdrażania nowych produktów, przygotowanej kadry i organizacji, a także narzędzi wspomagających zarządzanie rozwojem nowego produktu oraz sprawdzonych wyspecjalizowanych doradców i dostawców usług projektowych. Braki te wynikają z faktu, że polskie przedsiębiorstwa były zazwyczaj poddostawcami korzystającymi z obcych wzorów. Przygotowany przez IWP kluczowy projekt promocji wzornictwa i rozwoju otoczenia biznesu, realizowany w ramach POIG, jak również inne projekty objęte statutową działalnością IWP, mają wspierać tworzenie profesjonalnego otoczenia firm w obszarze wzornictwa. Analogiczne działania są dotowane ze środków publicznych w większości gospodarek Unii Europejskiej, także tych, w których praktyka aplikacji wzornictwa jest znacznie bardziej ugruntowana i podnosi rentowność oraz konkurencyjność przedsiębiorstw.

Cel raportu

007

Cel raportu

1.

Wazon CZTERY PORY ROKU projekt: Marzena Wolińska producent: KROSNO S.A. Dobry Wzór 2004

00

1. Cel raportu

Niniejszy raport został opracowany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego dla potrzeb Ministerstwa Gospodarki na zlecenie Departamentu Rozwoju Gos­ podarki. Głównym celem niniejszego opracowania jest analiza aplikacji wzornictwa przemysłowego i użytkowego w Polsce (w polskich przedsiębiorstwach), której rezultatem ma być: > Opisanie stanu aplikacji wzornictwa w Polsce. > Ocena stopy zwrotu z inwestycji we wzornictwo (w przedsiębiorstwach stosujących wzornictwo). > Stopień wykorzystania specjalistycznego kapitału ludzkiego (projektanci, studia projektowe). > Rekomendacje dla przedsiębiorstw, studiów projektowych. > Rekomendacje dla instytucji publicznych, podejmujących działania dla rozwoju innowacyjności gospodarki oraz organizacji otoczenia biznesu.

Główne wnioski

00

Główne wnioski

2.

Odkurzacz WODNIK Duo Plus z filtrem wodnym projekt: Ergo Design, zespół projektowy Zelmer producent: ZELMER S.A. Nagroda Dyrektora IWP 2002, Dobry Wzór 2002

010

2. Główne wnioski

Autorzy raportu pragną zwrócić uwagę na następujące główne wnioski wypływające z analizy przeprowadzonych badań. Większość badanych polskich przedsiębiorstw dostrzega istotną rolę i potencjalne korzyści wynikające z aplikacji wzornictwa dla promocji produktów i osiągania przewagi konkurencyjnej: … 76% przedsiębiorstw uważa, że wzornictwo odgrywa kluczową lub ważną rolę dla ich rozwoju, a 27% dostrzega istotny wpływ wzornictwa w ostatnim okresie. … 86% firm uważa, że opłaca się inwestować we wzornictwo (98% liderów). … 78% firm deklaruje, że pracuje nad nowym wzorem. … We wzornictwo inwestują szczególnie firmy duże. … Przedsiębiorstwa, szczególnie liderzy wzornictwa1), doceniają korzyści z aplikacji wzornictwa w zakresie: … Poprawy konkurencyjności produktów – 86% firm (w dużym stopniu – 34%); liderzy – odpowiednio: 71% i 51%, … Istotnego wzrostu (powyżej 25%) ceny produktów – 27% firm (liderzy – 49%; a 22% z nich – powyżej 40% ceny), … Satysfakcji konsumentów – w dużym stopniu 51% firm (60% liderów). … Świadomość wartości wzornictwa jest zależna od branży: … Wzornictwo jest szczególnie doceniane w branżach dóbr konsumpcyjnych, takich jak wyposażenie wnętrz, AGD, odzież i akcesoria, ceramika i oświetlenie. … Niższe jest zainteresowanie wzornictwem w obszarze dóbr inwestycyjnych lub środków transportu (nie dotyczy motoryzacji). … Postrzeganie roli wzornictwa jest proporcjonalne do konkurencyjności branży.

1) Liderem wzornictwa jest przedsiębiorstwo świadomie inwestujące we wzornictwo w stopniu znacznie wykraczającym ponad przeciętną. Definicja lidera wzornictwa stosowana w tym raporcie podana jest w Rozdziale 9 ­ „Wyniki badania ilościowego”.

011

> Jednocześnie firmy definiują modyfikację istniejących własnych lub cudzych wzorów jako inwestycję we wzornictwo, co rodzi ryzyko plagiatów: … Ponad połowa firm modyfikuje cudze wzory, uważając, że stosuje wzornic­ two. … Jedynie co dziesiąta firma realizuje wyłącznie nowe projekty wzornicze, podczas gdy zdecydowana większość przedsiębiorstw wprowadza nowe i modyfikuje istniejące wzory (własne lub obce). … Co dwunasta firma deklaruje, że nie korzysta z projektantów i wyłącznie modyfikuje cudze wzory lub otrzymuje gotowe wzory od kooperantów. > Badania wskazują na niedostatek zasobów i specjalistycznej wiedzy na temat zarządzania wzornictwem oraz metod oceny efektywności wzornic­ twa dla rozwoju biznesu, zarówno wśród profesjonalistów zajmujących się wzornictwem w przedsiębiorstwach, jak i dostawców usług projektowych: … Tylko w połowie firm istnieje wyodrębnione stanowisko lub dział zajmujący się rozwojem produktów wzorniczych. … Większość firm, szczególnie małe i średnie, nie prowadzi badań preferencji konsumentów; ocena wzornictwa jest intuicyjna, dokonywana w oparciu o opinię pracowników lub dystrybutorów. … Zaledwie 5% firm potrafi ocenić stopę zwrotu i ryzyko decyzji inwestycyjnych związanych z wzornictwem. … Oczekiwania przedsiębiorstw wobec projektantów wykraczają poza kształtowanie formy i funkcjonalności produktu i obejmują obszary związane z marketingiem, sprzedażą, logistyką, dystrybucją i obsługą klienta: … 56% firm oczekuje współpracy projektanta na każdym etapie powstawania produktu, wobec 41% zorientowanych wyłącznie na pozyskanie projektu formy zewnętrznej (styling), … Chociaż większość firm korzysta z usług projektantów, wewnętrznych lub zewnętrznych, rzadko ocenia ich przygotowanie jako w pełni wystarczające. … Relatywnie często (w opinii firm) zdarzają się rozbieżności między dostarczonym wzorem a oczekiwaniami przedsiębiorstwa oraz między stosunkowo wysoką ceną projektu a jego wartością.

012

… Internet i prasa branżowa stanowią podstawowe źródło wiedzy o projektantach, firmy mają niewielkie możliwości weryfikacji tych informacji poza własnym doświadczeniem. > W przedsiębiorstwach rośnie gotowość do outsourcingu usług projektowania, zarówno przez zatrudnianie profesjonalnych studiów projektowych, jak i zakup licencji: … Co trzecia firma współpracuje okazjonalnie z zewnętrznymi projektantami, co siódma – stale. … 69% liderów wzornictwa zatrudnia wewnętrznych projektantów, a 46% korzysta z usług zewnętrznych projektantów, zależnie od sytuacji. … 9% firm kupuje licencje. … Firmy uważają, że barierą inwestycji we wzornictwo są niezbędne nakłady finansowe i jednocześnie trudność w ocenie stopy i ryzyka zwrotu z inwestycji: … 38% firm uważa, że barierą jest dostępność środków na inwestycje we wzornictwo w połączeniu z trudnością oceny stopy zwrotu i ryzyka. … Cztery firmy na dziesięć uważają, że projekt wzorniczy jest zbyt drogi, jednocześnie deklarują relatywnie niskie nakłady na wzornictwo w stosunku do obrotów (większość nie podaje tych informacji). … Jednocześnie część przedsiębiorstw nie zna cen pozyskania projektów wzorniczych. > Wsparcie instytucji publicznych, w tym administracji państwowej oraz instytucji otoczenia biznesu, dla rozwoju wzornictwa było do tej pory ograniczone: … Do chwili obecnej przepisy nie pozwalały na finansowanie inwestycji w nowe wzory ze środków przeznaczonych na rozwój innowacyjności. … Przełomem w tym zakresie może stać się program POIG 2007­2013, który zapewnia zarówno środki na rozwój otoczenia biznesu, jak i na inwestycje własne przedsiębiorstw. > W obszarze szkolnictwa brakuje specjalistycznych studiów i kursów dla profesjonalistów zarządzania wzornictwem jako narzędziem biznesowym, zarówno w uczelniach kształcących kadry zarządzające dla przedsiębiorstw, jak i dostawców usług projektowych:

013

… Projektanci wzornictwa kształcą się niemal wyłącznie w Akademiach Sztuk Pięknych, w niedostatecznym stopniu zorientowanych na aspekty ekonomiczne projektowania oraz współpracę z przemysłem (brak praktyk zawodowych). … Poza ASP brakuje instytucji edukacyjnych oferujących kursy lub studia uzupełniające z zarządzania wzornictwem i rozwojem nowego produktu. Podsumowując, należy zwrócić uwagę na duży potencjał rozwoju wzornictwa w polskich przedsiębiorstwach, co wynika z rosnącej świadomości, presji konkurencyjnej oraz – coraz częściej – własnych pozytywnych doświadczeń. Liderzy wzornictwa, konkurujący z markami międzynarodowymi, dostrzegają możliwości podniesienia atrakcyjności własnych produktów oraz potencjał tkwiący w wysokiej stopie zwrotu z inwestycji we wzornictwo. Z drugiej strony ocena kompetencji zarówno przedsiębiorców, jak i dostawców usług projektowych, wskazuje na istotne braki i niedostatki po stronie umiejętności zarządzania, jak i zasobów dla zdefiniowania i wdrożenia skutecznej strategii osiągania przewagi konkurencyjnej dzięki wzornictwu. W konsekwencji posiadany park maszynowy i know­how w zakresie technologii nie jest w pełni wykorzystany.

Rekomendacje autora

015

Rekomendacje autora

3.

Lampy Puff projekt i producent: Puff-Buff Design ASP Warszawa – Nagroda Wydz. Wzornictwa im. prof. Jerzego Sołtana 2007; wyróżnienie w konkursie Design Management Europe Award 2007 finalista PRODECO 2007 i Dobrego Wzoru 2006

01

3. Rekomendacje autora

Dla podjęcia efektywnego wysiłku wsparcia rozwoju wzornictwa w celu zwiększenia innowacyjności i konkurencyjności gospodarki pożądane są opisane poniżej działania. 3.1. Rekomendacje dla instytucji publicznych podejmujących działania dla rozwoju innowacyjności gospodarki oraz organizacji otoczenia biz­ nesu: > Objęcie obszaru wzornictwa programem systematycznych badań, których wyniki będą udostępnione zarówno administracji, jak i przedsiębiorstwom. Badania te powinny być w pełni porównywalne (standaryzowane) w ramach Unii Europejskiej. > Udostępnienie narzędzi wsparcia finansowego dla wdrożeń innowacyjnych projektów wzorniczych, w tym aplikacji wymagań ergonomicznych oraz ochrony praw autorskich. > Podjęcie współpracy międzynarodowej w ramach Unii Europejskiej nad programem rozwoju wzornictwa. > Podjęcie studiów nad efektywnością wzornictwa oraz udostępnienie ich wyników przedsiębiorstwom i dostawcom usług projektowych. > Rozwój istniejącego szkolnictwa specjalistycznego zgodnie z potrzebami rynku, w tym przygotowanie studiów uzupełniających dla absolwentów szkół artystycznych, technicznych i menedżerskich w celu zapewnienia profesjonalnej kadry. > Rozwój ogólnopolskich i regionalnych instytucji otoczenia biznesu w celu zapewnienia profesjonalnych usług projektowych oraz upowszechniania metodologii wdrażania nowego produktu wzorniczego, w tym także wymiana doświadczeń i promocja dobrych praktyk. > Powierzenie, wzorem innych krajów europejskich i wschodzących gospodarek, koordynacji strategii rozwoju i promocji wzornictwa profesjonalnej instytucji, działającej na zlecenie Ministerstwa Gospodarki, dla zachowania odpowiednich standardów.

017

> Włączenie promocji wzornictwa do programów promocji kraju (np. EXPO), w celu zaprezentowania kompetencji i możliwości polskiej gospodarki. Realizacja wybranych działań została zainicjowana przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego we współpracy z Ministerstwem Gospodarki w postaci niniejszych badań oraz programu kluczowego IWP rozwoju otoczenia biznesu realizowanego ze środków POIG w latach 2008­2011. 3.2. Rekomendacje dla przedsiębiorstw i dostawców usług projekto­ wych > Systematyczne uzupełnianie kompetencji w zakresie zarządzania wzornic­ twem, między innymi poprzez: kształcenie kadry, przegląd i modyfikację procesów zarządzania wzornictwem oraz obserwację dobrych wzorców krajowych i zagranicznych. > Opracowanie i wdrożenie strategii inwestycji we wzornictwo dla podniesienia konkurencyjności produktów, poprawy uzyskiwanych wyników, a tym samym podniesienia wartości przedsiębiorstwa. > Wypracowanie metodyki wdrożenia nowego produktu, w tym oceny efektywności inwestycji we wzornictwo, metody przygotowania i prowadzenia projektu. > Wykorzystanie dostępnych środków publicznych (np. POIG) dla inwestycji we wzornictwo oraz zminimalizowanie własnego ryzyka biznesowego. > Zwiększenie nakładów na badania preferencji konsumentów w celu optymalizacji zwrotu i zminimalizowania ryzyka inwestycji w nowy projekt wzorniczy. > Współpraca z instytucjami otoczenia biznesu, posiadającymi kompetencje w zakresie aplikacji i oceny efektywności wzornictwa. > Właściwy dobór profesjonalnych partnerów i dostawców usług wzorniczych dla uzyskania optymalnego efektu oraz zabezpieczenia się przed plagiatami.

Wzornictwo przemysłowe

01

Wzornictwo przemysłowe

4.

Dywan _mohohej! DIA projekt: Magdalena Lubińska, Michał Kopaniszyn producent: Moho Design Sp. z o.o. Wallpaper Best Textile 2006, Śląska Rzecz 2005 nagroda „1 z 20 najlepszych projektów z ostatnich 5 lat“ („2+3D” 2007)

020

4. Wzornictwo przemysłowe

ICSID ICSID (The International Council of Societies of Industrial Design) jest międzynarodową organizacją typu „non­profit”, promującą rozwój wzornictwa przemysłowego na świecie. ICSID istnieje od 1957 roku i ma swoją siedzibę w Montrealu (Kanada). Obecnie do ICSID należy ponad 150 członków z ok. 50 krajów, reprezentujących ponad 150 tys. projektantów. Członkami ICSID są stowarzyszenia zawodowe, instytucje rządowe, przedsiębiorstwa, a także instytucje i organizacje zajmujące się promocją, edukacją, których celem jest rozwój wzornictwa przemysłowego. W roku 2007 ICSID powołała kapitułę przyznającą tytuł Światowej Stolicy Design aplikującym miastom; pierwszym jest Turyn (2008), a kolejnym Seul (2010). Na wniosek ICSID corocznie, od roku 2008, dzień 28 czerwca będzie obchodzony jako Światowy Dzień Design. W Polsce do tej organizacji należą: Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych (od 1964 r.)2) oraz Instytut Wzornictwa Przemysłowego (od 2007 r.). Definicja wzornictwa przemysłowego wg ICSID ICSID określa definicję wzornictwa przemysłowego poprzez jego cele i zadania. > Cel Wzornictwo jest działalnością twórczą, mającą na celu uzyskanie określonych cech przedmiotów, procesów, usług oraz ich relacji, w całościowych cyklach istnienia życia produktów lub usług. Wzornictwo jest głównym czynnikiem innowacyjnego humanizowania technologii, jak też kluczowym czynnikiem wymiany kulturalnej i gospodarczej. > Zadania Wzornictwo dąży do odkrywania i oceny powiązań strukturalnych, organizacyjnych, funkcjonalnych, ekspresyjnych i gospodarczych, stawiając sobie za zadanie: … wzmocnienie globalnej równowagi i ochrony środowiska (etyka globalna),

2) Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych (www.spfp.diz.pl).

021

… zapewnienie korzyści i swobody całej społeczności ludzkiej, indywidualnym i zbiorowym adresatom, producentom i aktorom rynku (etyka społeczna), … wspieranie różnorodności kulturowej niezależnie od postępujących procesów globalizacji (etyka kulturowa), … zapewnienie produktom, usługom i ich zespołom takiej formy, która łączyłaby komunikację (semiotyka) i estetykę . Wzornictwo zajmuje się produktami, usługami i systemami będącymi owocami działania narzędzi, organizacji i logiki, jakie wprowadziła industrializacja – nie tylko w przypadku wytwarzania seryjnego. Przymiotnik „przemysłowy” w odniesieniu do wzornictwa musi wiązać się z pojęciem przemysłu lub jego znaczenia jako sektora produkcji, względnie nawiązywać do historycznego pojęcia „działalności wytwórczej”. Wzornictwo jest działalnością angażującą szerokie spektrum specjalistów i obejmuje swym zasięgiem produkty, usługi, grafikę, wnętrza oraz architekturę. Łącznie działania te powinny udoskonalać – w harmonii z innymi pokrewnymi profesjami – wartość egzystencji. Określenie projektant wzornictwa odnosi się do jednostki uprawiającej profesję intelektualną, a nie po prostu rzemiosło lub świadczenie usług dla przedsiębiorstw3). Inne definicje wzornictwa Zdaniem sir George’a Coxa, przewodniczącego rady Design Council UK, wzornictwo łączy kreatywność i innowacyjność, nadaje formę pomysłom, tak by stały się praktycznymi i atrakcyjnymi propozycjami dla użytkowników lub konsumentów. Wzornictwo można określić jako kreatywność zrealizowaną w formie konkretnego efektu końcowego4). Wzornictwo nie obejmuje jedynie strony wizualnej (estetycznej, artystycznej) produktu czy usługi (jak to często jest potocznie rozumiane), ale integruje różne obszary, jak nauka czy technika (Rycina 1). Dobrze zaprojektowany produkt uwzględnia zarówno uwarunkowania rynku (potrzeby konsumenckie, sytuację ekonomiczną, konkurencję), cele biznesowe firmy, jak i charakter marki. Proponuje nowe (innowacyjne) rozwiązania i technologie, dające nową wartość dla użytkownika, czy też usprawniające proces produkcji lub – zgodnie z najnowszymi trendami – będące przyjaznymi dla środowiska.
3) www.icsid.org. 4) Cox G., Cox Review of Creativity in Business: building on the UK’s strenghts; 2005.

022

Rycina 1 Wzornictwo przemysłowe; J. Ginalski5)

PRZEMYSŁ SZTUKA RYNEK WZORNICTWO PRZEMYSŁOWE TECHNIKA NAUKA

5) Ginalski J., Wzornictwo przemysłowe, prezentacja dla IWP; 2007.

Wspieranie rozwoju wzornictwa w Polsce

023

Wspieranie rozwoju wzornictwa w Polsce

5.

BIRDS kolekcja koordynowanych tekstyliów domowych marka DECORADOR projekt: Ewa Szyszka-Oczkowska producent GlobalDom Sp. z o.o. Dobry Wzór 2006

024

5. Wspieranie rozwoju wzornictwa w Polsce

5.1. Wpływ rozwoju wzornictwa przemysłowego i innowacji na konku­ rencyjność gospodarki – bieżąca sytuacja, szanse i zagrożenia Analiza SWOT przygotowana w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego Silne strony > Polska gospodarka w dużym stopniu opiera się na branżach produkcyjnych, które w najbliższych latach nadal będą miały znaczący udział w tworzeniu krajowego PKB – korzyści z aplikacji wzornictwa są istotne dzięki efektowi skali w tych branżach. > Polska ma bogate tradycje wzornictwa i rozwinięte szkolnictwo w tej dyscyplinie. > Na rynku funkcjonuje liczna grupa dostawców usług projektowych, z doświadczeniem zarówno krajowym, jak i zagranicznym, przygotowana do współpracy z przedsiębiorstwami. > Polskie przedsiębiorstwa są skłonne do podejmowania ryzyka dla zapewnienia dalszego rozwoju. Słabe strony > Relatywnie niski stopień innowacyjności polskich przedsiębiorstw. > Liderzy rynku zbudowali swoją pozycję na zleconych wzorach kontrahentów zagranicznych, stąd w ograniczonym stopniu posiadają doświadczenie w tworzeniu własnych produktów i doceniają rolę wzornictwa. > Wzornictwo jako czynnik rozwoju innowacyjności było do tej pory niedoceniane przez administrację państwową. > Brak jest praktyki i świadomości prawa ochrony prawa autorskiego (kopiowanie wzorów). > Kształcenie dostawców usług projektowych na Akademiach Sztuk Pięknych odbywa się w pewnym oderwaniu od zagadnień ekonomicznych. > Polskie przedsiębiorstwa w niewielkim stopniu korzystają z badań konsumenckich.

025

> Brak badań dotyczących aplikacji i efektywności wzornictwa, brak europejskich standardów monitorowania aplikacji i efektywności wzornictwa. Szanse > Możliwość konkurowania dobrze zaprojektowanymi produktami na rynkach Europy Zachodniej i innych krajów rozwiniętych (korzystna relacja jakości do ceny). > Przychylne nastawienie krajowych przedsiębiorstw do aplikacji wzornictwa. > Wykorzystanie w przedsiębiorstwach środków na rozwój wzornictwa, dostępnych w ramach POIG, w tym projektu kluczowego IWP. > Wykorzystanie we wdrażaniu wzornictwa doświadczeń z krajów Europy Zachodniej. > Potraktowanie wzornictwa jako ważnego składnika innowacyjności i udostępnienie środków dla rozwoju innowacyjności (inwestycje w maszyny czy know-how). > Wykorzystanie absolwentów wydziałów wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych dla zaspokojenia rosnących potrzeb w zakresie usług projektowych. > Wykorzystanie wzornictwa dla promocji polskiej gospodarki za granicą. Zagrożenia > Rosnąca konkurencja ze strony rozwijających się krajów o taniej produkcji: Chiny, Korea, Indie, Brazylia etc., rozwijających wzornictwo własnych produktów. > Ograniczenie roli wzornictwa do powierzchownej stylizacji (styling) produktów. > Marnotrawstwo środków publicznych – nieprofesjonalna koordynacja strategii rozwoju i promocji wzornictwa (np. brak kompetencji w alokacji środków z POIG). 5.2. Wzornictwo w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka W Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka na lata 2007­2013 zaplanowano działania, które mają wspomóc polskie przedsiębiorstwa w realizacji projektów wzorniczych. Wśród tych działań należy wymienić: > działanie 4.2 Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa,

02

> działanie 1.4­4.1 Wsparcie projektów celowych oraz wsparcie wdrożeń wyników prac B+R, > działanie 5.2 Dyfuzja innowacji, > działanie 5.4 Zarządzanie własnością intelektualną. (Uwaga: Informacje o poszczególnych programach zostały przygotowane na podstawie projektów dokumentów i mogą ulec zmianie w momencie uruchomienia Działań, które jest planowane na I kwartał 2008 roku.) Działanie 4.2) Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakre­ sie wzornictwa W ramach tego działania przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie na prowadzenie prac B+R oraz wsparcie wdrożeń nowych produktów, wykorzystujących wzornictwo przemysłowe jako źródło przewagi konkurencyjnej. Z programu tego będą mogły skorzystać mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca będzie mógł wystąpić o dofinansowanie w przypadku chęci zakupu prawa do wzoru przemysłowego lub użytkowego, a także wytworzenia takiego wzoru we własnym zakresie (o ile wykaże we wniosku, że posiada odpowiedni potencjał ludzki i techniczny). Jednym z kryteriów uzyskania dofinansowania będzie wdrożenie wzoru do produkcji w danym przedsiębiorstwie. Projekt będzie oceniany także pod kątem opłacalności oraz zgodności z prawem unijnym. Wydatki kwalifikowane w ramach Działania 4.2 obejmują: > cenę nabycia albo koszt wytworzenia nowych aktywów związanych z prowadzeniem badań i prac rozwojowych lub z opracowaniem i wdrożeniem do produkcji wzoru przemysłowego lub użytkowego przez przedsiębiorcę, > cenę nabycia wartości niematerialnych i prawnych w formie patentów, licencji, nieopatentowanej wiedzy technicznej, > raty spłat wartości początkowej aktywów lub wartości niematerialnych i prawnych przez korzystającego, należnej finansującemu z tytułu umowy leasingu prowadzącej do przeniesienia własności tych aktywów na korzystającego, z wyłączeniem leasingu zwrotnego,

6) Opracowano na podstawie Pakietu informacyjnego, Działanie 4.2 Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa; PARP, Zespół Badań i Rozwoju/Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia; Warszawa 2007; www.parp.gov.pl oraz Gralec W. (PARP), Wsparcie projektów wzorniczych z POIG; 2007.

027

> wydatki na zakup szkoleń specjalistycznych bezpośrednio związanych z nabyciem, wytworzeniem, leasingiem środków trwałych lub wartości niematerialnych, o których mowa w punktach powyżej, w wysokości nie przekraczającej 10% całkowitych wydatków kwalifikowanych (kwota wsparcia na szkolenia nie może przekroczyć 1 mln PLN), > cenę zakupu przez przedsiębiorcę analiz przygotowawczych i usług doradczych związanych z inwestycją, w wysokości nie przekraczającej 50% wydatków faktycznie poniesionych na ten cel, przy czym usługi te nie mogą być elementem stałej lub okresowej działalności przedsiębiorcy lub być związane z bieżącymi wydatkami operacyjnymi przedsiębiorcy, > cenę nabycia prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego gruntu do wysokości 10% wydatków kwalifikowanych, > cenę nabycia własności budynku lub budowli pod warunkiem, że poza spełnieniem warunków ogólnych przedsiębiorca przedstawi opinię rzeczoznawcy budowlanego potwierdzającą, że nieruchomość może być używana w określonym celu, zgodnym z celami projektu objętego wsparciem, lub określającą zakres niezbędnych zmian lub ulepszeń, > cenę nabycia robót i materiałów budowlanych, > raty spłat wartości początkowej gruntów, budynków i budowli przez korzystającego, należnej finansującemu z tytułu umowy leasingu do wysokości ich wartości początkowej z dnia zawarcia umowy leasingu, poniesione do dnia zakończenia realizacji inwestycji, z wyłączeniem leasingu zwrotnego, > cenę nabycia używanych aktywów w przypadku mikro, małych i średnich przedsiębiorców oraz inwestycji polegającej na nabyciu przez niezależnego inwestora aktywów bezpośrednio związanych z przedsiębiorstwem, które zos­ tało zlikwidowane lub zostałoby zlikwidowane, gdyby zakup nie nastąpił. Intensywność wsparcia zależy od wielkości przedsiębiorstwa oraz miejsca realizacji inwestycji (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie ustalenia pomocy regionalnej z dnia 13 października 2006 r.). Wartość wsparcia w ramach działania 4.2 wynosi odpowiednio dla przedsiębiorstw: > mikro i małych: 50­70%, > średnich: 40­60%, > dużych: 30–50%.

02

W przypadku wydatków szkoleniowych zostały określone odrębne poziomy intensywności wsparcia. Wartość wydatków kwalifikowalnych na część szkoleniową może wynosić maksymalnie 1 mln PLN i odpowiednio dla przedsiębiorstw: > mikro i MSP – maksymalnie 45%, > dużych – maksymalnie 35%. Wydatki na analizy przygotowawcze oraz doradztwo w przypadku MSP mogą być dofinansowane do 50%. W przypadku dużych przedsiębiorstw pomoc na doradztwo może wynieść maksymalnie 50% poniesionych kosztów i stanowi pomoc de minimis. Minimalna wartość kosztów kwalifikowalnych dla części inwestycyjnej wynosi 400 tys. PLN, a maksymalna – 21 mln PLN. Działanie 1.4 – 4.17) Wsparcie projektów celowych oraz wsparcie wdrożeń wyników prac B+R W ramach tego działania projekty będą realizowane dwuetapowo. Pierwsza faza obejmować będzie przeprowadzenie badań przemysłowych i prac rozwojowych w działaniu 1.4. Działanie 1.4 (Wsparcie projektów celowych) jest realizowane w ramach 1. osi priorytetowej, koncentrującej się na zwiększeniu znaczenia sektora nauki w gospodarce przez realizację programów badawczych na rzecz przedsiębiorstw. Działanie to ma na celu wspieranie projektów obejmujących przedsięwzięcia techniczne, technologiczne lub organizacyjne (badania przemysłowe i prace rozwojowe). Badania przemysłowe są rozumiane jako planowane badania ukierunkowane na zaadoptowanie na potrzeby przedsiębiorstwa nowej wiedzy, która może być wykorzystana w rozwoju nowych produktów, procesów czy usług lub może przyczynić się do znaczącego udoskonalenia produktów i usług już istniejących. Wyniki tych badań nie mogą mieć jeszcze przełożenia na zastosowanie ulepszeń w konkretnych produktach (towarach lub usługach) lub też wprowadzenie nowych produktów. Prace rozwojowe polegają na wykorzystaniu dostępnej wiedzy na potrzeby planowania produkcji, projektowania nowych produktów bądź usług. Prace te mogą obejmować stworzenie wszelkiej dokumentacji niezbędnej do wdrożenia

7) Opracowano na podstawie Pakietu informacyjnego; Działanie 1.4­4.1 Wsparcie dla przedsiębiorców na prace badawcze i rozwojowe; PARP, Zespół Badań i Rozwoju/Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia; Warszawa 2007.

02

do produkcji wyników badań w tym: przygotowanie projektów, planów, opracowanie prototypów urządzeń, przeprowadzenie niezbędnych testów. W ramach działania 1.4 dofinansowane będą: > projekty badawcze obejmujące przeprowadzenie badań (we własnym zakresie lub zlecenie zewnętrznej jednostce badawczej) z niezbędną częścią doradczą, > koszty bezpośrednie prowadzenia prac badawczych i rozwojowych, takie jak: … wynagrodzenia wraz z pochodnymi od wynagrodzeń osób zaangażowanych bezpośrednio w realizację projektu oraz osób zarządzających projektem, … koszty zakupu lub używania sprzętu i aparatury, … wartość amortyzacji budynków w zakresie i przez okres ich używania na potrzeby projektu itp., … zakup badań, usług doradczych oraz nabycie wartości niematerialnych i prawnych. Stworzenie prototypu będącego efektem prac badawczo­rozwojowych kończy okres kwalifikowalności wydatków w ramach działania 1.4, przy czym w ramach projektów badawczych nie jest dopuszczalne utworzenie prototypu o komercyjnym przeznaczeniu. Komercjalizacja efektu badań jest przedmiotem projektu w ramach działania 4.1. Działanie 4.1 (Wsparcie wdrożeń wyników prac B+R) jest kontynuacją prac badawczych i rozwojowych z działania 1.4. Ze względu na to, że działanie to jest realizowane w ramach 4. osi priorytetowej, koncentruje się na praktycznym zastosowaniu wyników prac badawczych w działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Warunkiem kontynuacji działań przez przedsiębiorcę w ramach działania 4.1 jest przedstawienie sprawozdania potwierdzającego zakończenie badań przemysłowych i prac rozwojowych objętych wsparciem, a także przedłożenie przez przedsiębiorcę analiz ekonomicznych i badań rynkowych potwierdzających celowość wdrożenia wyników prac. Poprawne zrealizowanie części badawczej projektu warunkuje przystąpienie do drugiej fazy projektu – wdrożenia wyników przeprowadzonych badań w przedsiębiorstwie. Z założenia wszystkie projekty powinny obejmować zarówno część badawczą, jak i wdrożeniową, co powinno zostać uwzględnione w dokumentacji aplikacyjnej. Jeżeli jednak przeprowadzone badania nie przyniosą oczekiwanych wyników, bądź wykonane badania rynkowe wskażą, że wdrożenie wyników badań

030

jest nieopłacalne dla przedsiębiorcy, działania inwestycyjne przewidywane dla drugiej fazy nie zostaną dofinansowane. W takich przypadkach przedsiębiorca nie będzie jednak zobowiązany do zwrotu środków uzyskanych na realizację prac badawczych w ramach pierwszego etapu badawczego. Wsparcie w ramach Działań 1.4 i 4.1 będą mogły uzyskać mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa. Maksymalna kwota dofinansowania na prace badawcze (w ramach działania 4.1) to 7,5 mln EUR, a w przypadku II etapu projektu (wdrożenia wyników przeprowadzonych badań do produkcji) – 20 mln PLN. Działanie 5.2) Dyfuzja innowacji Działanie 5.2 dotyczy wspierania instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi proinnowacyjne oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym. Ma na celu ułatwienie przedsiębiorcom na terenie całego kraju dostępu do kompleksowych, wysokiej jakości usług biznesowych, niezbędnych z punktu widzenia prowadzenia działalności innowacyjnej. Ponadto przewidziane jest wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym, działających na rzecz wsparcia działalności innowacyjnej przedsiębiorstw, m.in. w zakresie transferu technologii, wykorzystania praw ochrony własności przemysłowej, prowadzenia działalności kooperacyjnej oraz wykorzystania wzornictwa przemysłowego. Budżet działania wynosi 65,7 mln EUR, a jego beneficjentami są instytucje otoczenia biznesu oraz sieci tych instytucji. Rodzaje projektów: > przygotowanie i rozwój pakietu usług o charakterze proinnowacyjnym (składający się z usług doradczych, szkoleniowych, informacyjnych oraz usług sieciowego poszukiwania partnera), służących podniesieniu innowacyjności przedsiębiorstw działających na terenie Polski, > dofinansowanie świadczenia wybranych, wyżej wymienionych usług dla przedsiębiorców, > dofinansowanie funkcjonowania instytucji należących do sieci IOB oraz instytucji o zasięgu ogólnokrajowym, świadczących usługi proinnowacyjne,

8) Opracowano na podstawie informacji zamieszczonych na www.fundusze­ue.com.pl oraz pomocy Zespołu Wdrażania Instrumentów Instytucjonalnych PARP.

031

a także dofinansowanie wspólnych przedsięwzięć podejmowanych przez instytucje skupione w sieci, > dofinansowanie funkcjonowania jednostki koordynującej działalność sieci (o charakterze sekretariatu sieci), > dofinansowanie budowy i rozwoju systemu informatycznego obejmującego informacje o innowacjach, obsługującego jednostkę koordynującą działalność sieci (m.in. źródła innowacji, przedsięwzięcia innowacyjne na różnych etapach rozwoju: projekty badawcze, prace B+R, prototypy etc., lista podmiotów zaangażowanych w działalność innowacyjną – m.in. uczelnie, jednostki badawczo­rozwojowe, inkubatory technologiczne, centra transferu technologii, przedsiębiorcy – powiązania kooperacyjne), > wsparcie wykorzystania wzornictwa przemysłowego wśród przedsiębiorców. Działanie 5.4) Zarządzanie własnością intelektualną W ramach tego działania przedsiębiorcy będą mogli występować o dofinansowanie uzyskania ochrony prawnej wzorów przemysłowych i użytkowych. Wsparcie będzie obejmować: > koszty przygotowania zgłoszenia przez zawodowego pełnomocnika, który zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym kraju jest uprawniony do występowania przed właściwym organem udzielającym ochrony, > opłaty urzędowe za dokonanie zgłoszenia wynalazku/wzoru użytkowego/ wzoru przemysłowego, > koszty prowadzenia postępowania przed właściwym organem w celu uzyskania ochrony, > koszty tłumaczenia, > koszty reprezentacji zawodowego pełnomocnika przed danym organem własności przemysłowej. Objęcie własności przemysłowej ochroną na terytorium RP będzie możliwe pod warunkiem wykorzystania trybu zgłoszenia międzynarodowego, w ramach którego terytorium RP nie jest jedynym terytorium wnioskowanej ochrony.

9) Gralec W. (PARP), Wsparcie projektów wzorniczych z POIG; 2007.

032

5.3. Udział jednostek badawczo­rozwojowych w kreowaniu innowacyj­ ności poprzez wzornictwo i transfer wzornictwa dla przedsiębiorstw – na przykładzie IWP Środowisko instytutów badawczych, ośrodków badawczo­rozwojowych, centralnych laboratoriów to ponad 20 tys. osób, w tym 5 tys. z tytułami i stopniami naukowymi. Jest to znaczący potencjał badawczy i doświadczalno­produkcyjny. W jednostkach tych powstaje wiele innowacyjnych opracowań, rozwiązań i wdrożeń w różnych obszarach gospodarki, dominują jednak prace z obszaru techniki i technologii. Instytut Wzornictwa Przemysłowego jest jedyną państwową instytucją prowadzącą działalność na rzecz stymulowania innowacyjności i konkurencyjności polskich przedsiębiorstw poprzez wzornictwo. W Polsce, w przeciwieństwie do innych państw UE, nie funkcjonują sieci regionalnych ośrodków typu design council (DC), o zadaniach promocyjno­informacyjnych, których celem działania byłoby wywoływanie popytu na profesjonalne usługi projektowe. Istniejące na południu oraz północy kraju dwa ośrodki (Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości, Pomorski Park Naukowo­Technologiczny), które powstały w roku 2006, działają niezależnie, a zasięg ich działalności z racji posiadanych zasobów i kompetencji ograniczony jest do regionu10) i funkcji wyłącznie informacyjnej. IWP, realizując swoje cele statutowe, stara się poszukiwać najbardziej efektywnych metod współpracy pomiędzy przemysłem, projektantami i sferą nauki oraz jednocześnie wypracowywać standardy takiej współpracy, prowadząc działalność: > badawczo­rozwojową, zarządzania wdrożeniami, > upowszechnieniową, wystawienniczą, wydawniczą, > doradczą i szkoleniową w zakresie wzornictwa, ergonomii i rozwoju nowego produktu, o dużym znaczeniu gospodarczym i społecznym. Tematyka prac badawczych obejmuje zagadnienia z obszaru zarządzania wzornictwem, ergonomii i biomechaniki dla tworzenia podstaw merytorycznych wspomagających rozwój nowego produktu, kształtowania środowiska pracy

10) Grzecznowska A., Mostowicz E., Miszczak M., Efektywność ekonomiczna aplikacji wzornictwa; Prace i Materiały IWP, 18; Warszawa 2006.

033

i życia człowieka oraz kreowania wzornictwa przemysłowego jako ważnego elementu strategii społeczno­gospodarczej państwa i tożsamości kulturowej. Instytut, współpracując z administracją państwową i samorządową, opracowuje ekspertyzy i raporty, wspierając wśród decydentów rozwój świadomości roli wzornictwa, jako jednego z najbardziej efektywnych mechanizmów podnoszących konkurencyjność przedsiębiorstw na rynku. Wzornictwo często niesłusznie kojarzy się jedynie z powierzchowną „kosmetyką” produktu. Innowacyjność formy jest ściśle związana z innowacyjnością techniczną, a nawet ją wyprzedza. Prawdziwe cechy innowacyjne produktu można osiągnąć, uznając wzornictwo za integralną część całego procesu projektowania. Według J. Ginalskiego: zarządzanie innowacyjne (zarządzanie przez innowacje) jest nie projektową, lecz menedżerską działalnością twórczą. Jest sposobem zarządzania firmą, w którym polityka innowacyjna stanowi główne narzędzie rozwoju. Największe i długofalowe sukcesy odnoszą te firmy, w których zarządzanie innowacyjne znajduje się w rękach osób mających wykształcenie i praktykę zawodową w dziedzinie wzornictwa przemysłowego, uzupełnioną dodatkowymi, specjalistycznymi studiami i praktyką w zakresie zarządzania11). Instytut poszukuje najbardziej efektywnych form współpracy z przedsiębiorstwami i projektantami wzornictwa w zakresie rozwoju nowego produktu i transferu wiedzy. Oprócz tradycyjnych form wsparcia, jak udział w projektach celowych, badawczych, rozwojowych, dofinansowywanych ze środków budżetowych za pośrednictwem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, realizuje także bezpośrednie umowy dwustronne, wielostronne, umowy licencyjne, projekty złożone, obejmujące pełny proces rozwoju nowego produktu: od koncepcji i założeń, przez badania rynku, określenie grupy docelowej, poprzez prace badawcze i rozwojowe, prototypowanie, aż po wdrożenie produktu na rynek i działania promocyjne. Działania skierowane na promocję wzornictwa wśród przedsiębiorstw mogą odbywać się zarówno na drodze bezpośredniej, jak i pośredniej. Instytut podjął współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego, aby przez odpowiednie ukierunkowanie strategii rozwoju miast czy regionów stworzyć warunki dla rozwoju sektorów gospodarki związanych z wzornictwem, np. takich jak sektor branż kreatywnych. Rozwój działalności Instytutu związanej z transferem wiedzy realizowany jest poprzez organizację szkoleń i warsztatów dla przedsiębiorców, kadry menedżerskiej, osób zarządzających marketingiem nauki, a także wystaw, konkursów,

11) Ginalski J., Liskiewicz M., Seweryn J., Rozwój nowego produktu; ASP Kraków; 1995.

034

konferencji i seminariów, wskazujących rolę wzornictwa jako czynnika pozycjonującego produkt na rynku i zwiększającego jego konkurencyjność. Zdaniem Instytutu obiecującą drogą upowszechniania wiedzy z zakresu zarządzania wzornictwem są, realizowane we współpracy z uczelniami wyższymi, studia podyplomowe oraz udział pracowników instytutu jako wykładowców akademickich w procesie kształcenia projektantów. Działalność IWP, ukierunkowana na poszerzenie wiedzy w zakresie kreowania i wdrażania innowacji produktowej, przy wykorzystaniu profesjonalnego designu, mieści się w priorytetach rządowych programów związanych z włączeniem się Polski w budowanie globalnej gospodarki opartej na wiedzy (GOW) oraz z działaniami wspierającymi innowacyjność w polskich przedsiębiorstwach, ujętych w: > Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007­2015, Priorytet 1. – Wzrost konkurencyjności i innowacyjności gospodarki; > Narodowej Strategii Spójności na lata 2007­2013; Program Operacyjny: Innowacyjna Gospodarka, Priorytet 5. – Dyfuzja Innowacji; > Krajowym Programie Reform na lata 2005­2008; Priorytet 3. – Wzrost Innowacyjności Przedsiębiorstw; > Narodowych Strategicznych Ramach Odniesienia 2007­2013; > Narodowym Programie Zdrowia na lata 2006­2015; > Programach Operacyjnych Ministerstwa Rozwoju Regionalnego oraz w Regionalnych Programach Operacyjnych zarządzanych przez samorządy województw (Regionalne Strategie Innowacji), w tym w znajdującym się na etapie projektu Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Mazowieckiego 2007­2013 (RPO WM), Priorytet I. Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości na Mazowszu. Problematyka badawcza Instytutu koncentruje się na obszarach uwzględnionych w dokumencie strategicznym Ministerstwa Gospodarki: Kierunki zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007–2013, w którym wzornictwo przemysłowe uznano za źródło przewagi konkurencyjnej, służące zwiększeniu transferu rozwiązań innowacyjnych do przedsiębiorstw (kierunek: Własność intelektualna dla innowacji). Instytut, specjalizujący się w obszarze rozwoju i wprowadzania na rynek nowych produktów, w tym produktów i usług niematerialnych oraz tworzenia i pozycjonowania marek, postrzega badania naukowe jako ważny produkt wymaga-

035

jący innowacyjnych i profesjonalnych metod marketingu i sprzedaży. Istotnym zagadnieniem jest wybór właściwego medium w celu dotarcia do odpowiedniej grupy docelowej odbiorców oferty współpracy czy transferu wiedzy. Współcześnie za takie medium uważa się Internet. Serwis prowadzony przez IWP pod adresem www.iwp.com.pl jest obecnie najbogatszą bazą wiedzy o wzornictwie w języku polskim i jest sukcesywnie rozbudowywany. E­biuletyn to wydawany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego kwartalnik poświęcony tematyce wzornictwa przemysłowego, wdrażaniu nowych produktów i zarządzaniu designem. Jest adresowany do przedsiębiorstw, projektantów, menedżerów produktu, działów marketingu i jest dostępny bezpłatnie w wersji on­line.

Ochrona własności intelektualnej

037

Ochrona własności intelektualnej 

.

Fotel FADO projekt: Tomasz Augustyniak producent: Com40 PRODECO 2002 Wystawy: Polskie Drogi 2007, Design PL 2006, „Polish Designers” Fuori Salone – Milano 2005, „Made in Poland” Museum für Angewandte – Frankfurt, Design on Tour 2003

03 

. Ochrona własności intelektualnej 

.1. Metody ochrony własności intelektualnej w Polsce Własność intelektualna to prawa chroniące dobra niematerialne. Obszary chronione jako własność intelektualna mają swoje regulacje zarówno w ustawodawstwie krajowym, jak również międzynarodowym czy też regionalnym. Ochrona własności intelektualnej w Polsce unormowana jest między innymi przez następujące akty prawne: ustawę z dnia 30 marca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późniejszymi zmianami), ustawę z dnia 4 lutego 1994 r. O prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 z późn. zmianami), oraz ustawę z dnia 16 kwietnia 1993 r. O zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 1993 r. Nr 47 poz. 211). Można stwierdzić, iż akty te w pewien sposób uzupełniają się nawzajem, regulując różne aspekty ochrony. Zaznaczyć należy, iż dopiero przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej ostatecznie uczyniły, wzorując się na dyrektywie nr 98/71/WE, wzory przemysłowe samodzielnym przedmiotem ochrony. Wcześniej ich ochrona nie była jednolita. Wzór przemysłowy został szczegółowo zdefiniowany w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej. Zgodnie z przedmiotowym artykułem – wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz jego ornamentację. Z przepisu tego wynika, iż wzór przemysłowy stanowi „postać wytworu”, tzn. jego forma i wygląd, nie jest nim natomiast sam produkt. Wytworem zaś, zgodnie z ust. 2, jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy obejmujący w szczególności także opakowanie, symbole graficzne, kroje pisma typograficznego. Postać wytworu, aby mogła zostać zaklasyfikowana do kategorii wzorów podlegających ochronie, musi charakteryzować się nowością i indywidualnością. Wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób, z zastrzeżeniem ust. 2. Wzór uważa się za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się od niego jedynie nieistotnymi szczegółami. Wzoru nie uważa się za udostępniony publicznie, w rozumieniu art. 1, je-

03

żeli nie mógł dotrzeć do wiadomości osób zajmujących się zawodowo dziedziną, której wzór dotyczy. Indywidualny charakter, zgodnie z art. 104 ustawy Prawo własności przemysłowej, wzór ma wówczas, gdy ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo. Dla zakwalifikowania danego rozwiązania do grupy wzorów przemysłowych obie wskazane przesłanki, tj. nowość i indywidualny charakter, muszą być spełnione równocześnie. Kolejnym rozwiązaniem chronionym przez ustawę Prawo własności przemysłowej jest wzór użytkowy. Wzorem użytkowym, zgodnie z definicją zawartą w art. 94 ust. 1, jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Przede wszystkim jednak wzór użytkowy powinien być rozwiązaniem nowym. Oznacza to, że przed datą zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP identyczne rozwiązanie nie mogło być gdziekolwiek udostępnione publicznie, w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez wystawienie, stosowanie, lub w jakikolwiek inny sposób. Nie jest istotne, czy rzeczywiście znaczny krąg osób mógł zapoznać się z tym rozwiązaniem. Wystarczy, że zaistniała potencjalna możliwość przedostania się informacji o rozwiązaniu (w zakresie ujawniającym szczegóły budowy) do wiadomości osób trzecich. Czas trwania prawa ochronnego na wzór użytkowy wynosi 10 lat od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP. Zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne, które są interpretowane w powiązaniu z rysunkiem. Należy podkreślić, iż zakres prawa ochronnego jest dość wąski, wskutek czego relatywnie niewielka modyfikacja wzoru użytkowego może prowadzić do wzoru nie objętego ochroną, co często stwarza okazję do wykorzystania przez podmioty konkurencyjne. Instytucja prawa wyłącznego, udzielanego na wzór użytkowy, nie jest kategorią ochrony własności intelektualnej powszechnie uznawaną na świecie. W wielu krajach taki przedmiot ochrony w ogóle nie występuje, w innych z kolei odmienne są wymogi dotyczące przesłanek udzielenia prawa wyłącznego na wzór użytkowy. W związku z tym nie jest możliwe występowanie o udzielenie regionalnego prawa wyłącznego na wzór użytkowy, tak jak to się dzieje w przypadku wzoru przemysłowego wspólnotowego (za pomocą jednego zgłoszenia wnioskuje się o ochronę na terytorium całej Unii Europejskiej). Istnieje jednak możliwość uzyskania ochrony regionalnej na rozwiązanie dotyczące urządzenia, aparatu, narzędzia, konstrukcji, artykułu użytku osobistego lub domowego, określonego przez jego budowę i przeznaczenie, w oparciu o regulacje dotyczące ubiegania

040

się i udzielania ochrony patentowej, np. ochrony regionalnej wynikającej z patentu europejskiego. Należy jednak podkreślić, że w takim wypadku w stosunku do nowego rozwiązania o charakterze technicznym nałożony jest dodatkowy wymóg – poziomu wynalazczego, tj. wymóg, aby rozwiązanie nie wynikało (dla znawcy) w sposób oczywisty ze stanu techniki, tj. ze stanu wiedzy dostępnej przed datą dokonania zgłoszenia w Europejskim Urzędzie Patentowym. Czas trwania prawa wyłącznego z patentu europejskiego wynosi 20 lat od daty dokonania zgłoszenia. Terytorialny zakres ochrony obejmuje te wszystkie kraje­strony Konwencji o patencie europejskim, które zostały wyznaczone w toku postępowania o udzielenie patentu. Od 1 marca 2004 r. krajem wyznaczonym może być także Polska. Tak więc jest to również sposób na uzyskanie ochrony nie tylko w odniesieniu do państw europejskich, ale również w odniesieniu do Polski. Ustawa Prawo własności przemysłowej szczegółowo uregulowała kwestie związane z ochroną praw wyłącznych, przyznanych przez udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy czy też prawa z rejestracji na wzór przemysłowy oraz z możliwością dochodzenia tych praw. W świetle ustawy możliwe jest wystąpienie z roszczeniami jeszcze przed naruszeniem prawa. Należy pamiętać, iż przepisy odnoszące się do patentu analogicznie stosowane są do wzorów przemysłowych oraz do wzorów użytkowych. Zgodnie z art. 287 uprawniony z patentu, którego patent został naruszony, lub osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać od naruszającego patent zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia również naprawienia wyrządzonej szkody. Domaganie się zaniechania naruszeń jest niewątpliwie najważniejszym z roszczeń, gdyż utrzymujący się stan naruszenia może spowodować sytuację nieodwracalną. Istotnym novum, wprowadzonym w ostatnim czasie do ustawy Prawo własności przemysłowej, są przepisy regulujące postępowania o zabezpieczenie dowodów oraz o udzielenie informacji, które są niezbędne do dochodzenia roszczeń. Są to przepisy, które mają na celu ułatwienie oraz usprawnienie dochodzenia roszczeń. Ustawa Prawo własności przemysłowej, podobnie jak przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jak również Kodeks postępowania cywilnego, zapewniają ochronę praw osobistych oraz majątkowych twórców. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory: wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, zna-

041

kami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe); plastyczne; fotograficzne; lutnicze; wzornictwa przemysłowego; architektoniczne, architektoniczno­urbanistyczne i urbanistyczne; muzyczne i słowno­muzyczne; sceniczne, sceniczno­muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne; audiowizualne (w tym filmowe)12). Fakt, iż wzór użytkowy kwalifikuje się również jako utwór, potwierdziło orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w którym przyjęto, iż wzór użytkowy jest utworem, jeśli spełnia on wymagania stawiane przez przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przedmioty kwalifikowane jako rozwiązania własności intelektualnej, takie jak np. wzory przemysłowe czy wzory użytkowe, oprócz tego, iż podlegają ochronie określanej nieformalnie jako tymczasowa lub niepełna, wynikającej z samego zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP, czy też objęte są ochroną wynikającą z udzielonego prawa, a więc prawa wyłącznego do korzystania z danego rozwiązania na konkretnym obszarze lub też są utworami w rozumieniu ustawy prawa autorskiego, a tym samym podlegają ochronie od momentu ustalenia utworu, choćby nie miał postaci ukończonej, mogą również podlegać ochronie na podstawie przepisów wynikających z ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Na szczególną uwagę zasługuje naśladownictwo produktów, określane jako niewolnicze naśladownictwo, szczegółowo unormowane w art. 13, który stanowi, iż czynem nieuczciwej konkurencji jest naśladowanie gotowego produktu, polegające na tym, że za pomocą technicznych środków reprodukcji jest kopiowana zewnętrzna postać produktu, jeżeli może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu. Nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji naśladowanie cech funkcjonalnych produktu, w szczególności budowy, konstrukcji i formy zapewniającej jego użyteczność. Należy zaznaczyć, iż zarówno wzory przemysłowe, jak również wzory użytkowe bardzo często są przedmiotem naśladownictwa. Istotne przy tym jest to, czy skopiowany produkt może wprowadzać klienta w błąd co do tożsamości producenta lub produktu, ponieważ działanie takie spełnia ogólne znamiona czynu nieuczciwej konkurencji, gdyż zagraża lub narusza interes klienta. Klient jest bowiem z reguły zainteresowany źródłem pochodzenia towaru i nawet jeśli zdecyduje się na zakup produktu będącego rezultatem naśladownictwa, to pragnie by była to jego decyzja, a nie wprowadzenie w błąd. Kwestie ochrony własności intelektualnej na terytorium Polski reguluje Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, natomiast wszelkie

12) Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 z późn. Zmianami; art. 1, ust. 2.

042

koszty związane z uzyskaniem i utrzymywaniem ochrony własności przemysłowej na terytorium Polski określa i reguluje szczegółowo Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2001 r. w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych (Dz. U. Nr 90, poz. 1000), zmienione rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 marca 2004 r. w sprawie zmiany opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych (Dz. U. Nr 35, poz. 309), będące aktem wykonawczym do powołanej wyżej Ustawy. Rozporządzenie to określa szczegółowe zasady ustalania, uiszczania oraz wysokość opłat w związku z ochroną, między innymi, wzorów użytkowych i wzorów przemysłowych. Należy zaznaczyć, iż opłaty urzędowe związane z uzyskaniem, jak również utrzymaniem ochrony własności przemysłowej, dzielą się na opłaty jednorazowe oraz opłaty okresowe. Wspólnotowe wzory przemysłowe są rejestrowane w Unii Europejskiej na podstawie Rozporządzenia Rady (WE) 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych. Na wzór przemysłowy wspólnotowy, podobnie jak na wzór przemysłowy krajowy polski, udziela się ochrony na okres 25 lat, podzielony na okresy 5­letnie. Istotnym elementem, charakterystycznym dla zgłoszenia wzorów przemysłowych wspólnotowych, jest możliwość dokonywania tzw. zgłoszeń zbiorowych, obejmujących sposobność zgłoszenia nawet 200 wzorów wspólnotowych w jednym zgłoszeniu. System ten znacznie ułatwia ubieganie się o ochronę na wzór przemysłowy wspólnotowy w większej ilości wzorów. Powyższe dwa systemy – krajowy oraz wspólnotowy są dwoma systemami umożliwiającymi uzyskanie prawa ochronnego na wzór przemysłowy na terytorium Polski. Natomiast uzyskanie prawa z rejestracji na wzór użytkowy w odniesieniu do Polski możliwe jest tylko w ramach systemu krajowego. Nie funkcjonuje odpowiednik europejskiego zgłoszenia wzoru użytkowego, takiego jak system zgłoszenia wzoru przemysłowego wspólnotowego, a więc jedno zgłoszenie skuteczne w stosunku do określonego regionu. Jedyną możliwością uzyskania ochrony na wzór użytkowy w odniesieniu do terytorium państw europejskich jest zgłoszenie rozwiązania spełniającego kryteria wynalazku. Należy zaznaczyć, iż 13 września 2007 r. został sporządzony Projekt rozporządzenia zmieniający rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 marca 2004 r. w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych (Dz. U. Nr 90, poz. 1000 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 309)

043

wydane na podstawie art. 222 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej. Wprowadzenie zmian związane jest między innymi z postępującą informatyzacją Urzędu Patentowego. Zgodnie z Projektem znacznej zmianie uległyby opłaty związane zarówno z procesem zgłoszenia wzoru użytkowego i przemysłowego, jak również opłaty związane z utrzymaniem ochrony na wzory użytkowe. I tak na przykład opłaty związane ze zgłoszeniem wzoru użytkowego pozostałyby niezmienione tylko pod warunkiem, iż zgłoszenie dokonane byłoby w postaci elektronicznej. Zgłoszenie dokonane sposobem tradycyjnym byłoby zgłoszeniem droższym. Inna zmiana, jaką niesie Projekt zmieniający rozporządzenie Rady Ministrów, to zwiększenie opłat związanych z ochroną za okresy dziesięcioletnie w przypadku wzorów użytkowych. Niewspółmiernie w stosunku do poprzednich kosztów, związanych z prowadzeniem postępowań przed Urzędem Patentowym RP, wzrosłyby również koszty związane z postępowaniami spornymi przed UPRP. .2. Możliwość uzyskania refundacji kosztów uzyskiwania ochrony praw własności przemysłowej w urzędach patentowych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w 2007 r. uruchomiła program Wsparcie na ochronę własności przemysłowej dla mikroprzedsiębiorców, małych lub średnich przedsiębiorców posiadających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Program ten był bezzwrotnym wsparciem finansowym na uzyskanie ochrony praw własności przemysłowej, udzielonym na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 2 grudnia 2006 r. W sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej niezwiązanej z programami operacyjnymi (Dz. U. Nr 226, poz. 1651 z późn. zm.) w ramach działań Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, mających na celu podniesienie konkurencyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorców oraz wsparcie działalności innowacyjnej. Wsparcie na ochronę własności przemysłowej wypłacane było jako refundacja faktycznie poniesionych i udokumentowanych przez wnioskodawcę wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem i udzielane było z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zgłoszenia: wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego lub znaku towarowego do właściwego organu w celu uzyskania ochrony przyznawanej przez krajowe, regionalne lub międzynarodowe organy ochrony prawa własności przemysłowej, z zastrzeżeniem, iż wsparcie na ochronę własności przemysłowej nie mogło być udzielane na pokrycie kosztów zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego i znaku towarowego do Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej w celu uzyskania ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

044

Przewidziany budżet na program Wsparcie na ochronę własności przemysłowej wyniósł 500 tys. PLN. Tak więc była to niska kwota. Z kolei kwota 4000 PLN przewidziana na jeden wniosek o udzielenie wsparcia była kwotą zaporową, ponieważ obejmowała ona wyłącznie opłaty urzędowe odnoszące się tylko do jednego przedmiotu zgłoszenia. Była to kwota bardzo wysoka w stosunku do urzędowych opłat, które przeciętnie wydatkuje się na zgłoszenia przedmiotów własności przemysłowej. Na przykład zgłoszenia wzorów przemysłowych, aby spełniały kryteria kwoty minimalnej programu, musiałyby zawierać sporą ilość odmian wzorów przemysłowych w jednym zgłoszeniu. Sporą wadą programu Wsparcie na ochronę własności przemysłowej, obowiązującego od dnia 22 sierpnia 2007 r. do dnia 31 października 2007 r., było ograniczenie w postaci wyłączenia z wydatków kwalifikowanych wszelkich opłat za zgłoszenia do Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej w celu uzyskania ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto wydatkami kwalifikowanymi w ogóle nie zostały objęte wynagrodzenia pełnomocników, których pomoc była konieczna. W najbliższym czasie Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości planuje wprowadzenie kolejnego programu związanego z ochroną własności przemysłowej. Zamierzeniem nowego programu jest znaczne obniżenie progu dotyczącego kwoty odnoszącej się do jednego zgłoszenia, tak by nie stanowiła ona kwoty zaporowej, jak również uwzględnienie kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocników. Miejmy nadzieje, iż działanie 5.4 Zarządzanie własnością intelektualną w ramach Programu Operacyjnego – Innowacyjna Gospodarka (którego uruchomienie jest planowane w I kwartale 2008 r.) wypełni luki programu Wsparcie na ochronę własności przemysłowej. W działaniu 5.4 planowany jest zwrot kosztów reprezentacji zawodowego pełnomocnika przed danym organem oraz zwrot kosztów przygotowania zgłoszenia przez zawodowego pełnomocnika. Należy jedynie mieć nadzieję, iż minimalna kwota zwrotu nie będzie kwotą zaporową dla wielu przedsiębiorców. Podobny postulat powinien dotyczyć obniżenia kwoty minimalnej odnoszącej się do opłat urzędowych za dokonanie zgłoszenia wynalazku/wzoru użytkowego/wzoru przemysłowego oraz kosztów prowadzenia postępowania przed właściwym organem w celu uzyskania ochrony na dane rozwiązanie. Niestety, program ten, podobnie jak program Wsparcie na ochronę własności przemysłowej, nie przewiduje możliwości wnioskowania o dotację na projekt związany ze zgłoszeniem wynalazku, wzoru użytkowego oraz wzoru przemysłowego do Urzędu Patentowego RP w celu uzyskania ochrony na terytorium RP. Objęcie własności przemysłowej ochroną na terytorium RP będzie możliwe pod warunkiem wykorzystania trybu zgłoszenia międzyna-

045

rodowego, w ramach którego terytorium RP nie jest jedynym terytorium wnioskowanej ochrony. Jest to niewątpliwie wada, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, iż np. program Wsparcie na ochronę własności przemysłowej, obowiązujący w 2007 r., skierowany był do mikroprzedsiębiorców, małych oraz średnich przedsiębiorców, dla których kwoty minimalne były kwotami zaporowymi, a zgłoszenia nie obejmowały rozwiązań chronionych tylko w odniesieniu do terytorium Polski. Wydawałoby się, iż program skierowany do wymienionych grup – mikro i małych przedsiębiorców – powinien przede wszystkim odnosić się do kwestii związanych z uzyskaniem oraz utrzymaniem ochrony na terytorium Polski. Niewątpliwym minusem jest więc nieuwzględnienie tej kwestii w planowanych działaniach. Pozostałe działania ujęte w PO IG, jak np. Działanie 4.2, przewidujące udostępnianie przedsiębiorcom środków finansowych związanych między innymi z opracowywaniem wzorów przemysłowych i użytkowych, czy z kolei Działanie 5.2, przewidujące wykorzystanie praw ochrony własności przemysłowej oraz wykorzystanie wzornictwa przemysłowego i użytkowego lub Działanie 5.4, dotyczące udzielania pożyczek oraz dotacji na pokrycie kosztów postępowań związanych z uzyskaniem praw własności przemysłowej, usług doradczych związanych z ochroną praw własności przemysłowej, wsparcia instytucji lub organizacji zarządzających prawami własności intelektualnej w celu usprawnienia procesu transferu technologii, nie przybliżają, niestety, tematyki refundacji kosztów w postaci szczegółowego określenia wytycznych dla wnioskodawców. Bez tego z kolei nie można ściśle określić zarówno korzyści, jak również stron negatywnych wprowadzenia i funkcjonowania planowanych Działań. Na dzień dzisiejszy podane informacje są sformułowane zbyt ogólnikowo.

Wzornictwo w wybranych krajach Unii Europejskiej

047

Wzornictwo w wybranych krajach Unii Europejskiej

7.

Kolekcja mebli XEON projekt: Piotr Kuchciński producent: Fabryka Mebli BALMA S.A. PRODECO 2005, Produkt Roku 2004

04

7. Wzornictwo w wybranych krajach Unii Europejskiej

7.1. Wyniki badań zagranicznych w zakresie wykorzystania wzornictwa przemysłowego Poniżej zaprezentowano wyniki przykładowych badań przeprowadzonych w innych krajach. Wybrano Wielką Brytanię i Danię jako kraje posiadające długie tradycje i znaczne sukcesy w zakresie wdrażania wzornictwa. 7.1.1. Studia i sondaże prowadzone w Wielkiej Brytanii13) W latach 1990­1992 Design Innovation Group (The Open University) we współpracy z Institute of Science and Technology (University of Manchester) przeprowadzili badania, których celem była ocena efektów wykorzystania dotacji na opracowanie projektów nowych wzorów wyrobów oraz sporządzenie ekspertyz wzorniczych modernizowanych wyrobów14). Badaniami objęto 209 przedsiębiorstw różnych branż (m.in. tekstylnej, meblarskiej, obuwniczej, elektronicznej, gospodarstwa domowego, opakowań), które wcześniej otrzymały rządowe subsydia na zatrudnienie zawodowego konsultanta ds. wzornictwa. Rozkład próby badawczej, z punktu widzenia liczby zatrudnionych, był następujący: > 43 firmy (21% respondentów) o zatrudnieniu do 20 osób, > 82 firmy (39%ogółu) zatrudniające od 20 do 99 osób, > 76 firm (36% badanych) o zatrudnieniu 100­499 osób, > 8 firm (4% respondentów), w których zatrudnienie przekraczało 500 osób. Ponad połowa badanych firm wykorzystała otrzymaną dotację, zatrudniając na etat projektantów w zespołach badawczo­rozwojowych. W ok. 30% firm dotację przeznaczono na wsparcie (doradztwo) działalności projektowej wykonywanej przez pracowników inżynieryjno­technicznych, nieposiadających jednak formalnych kwalifikacji w tym zakresie. Ok. 10% przedsiębiorstw zdecydowało się powierzyć opracowanie projektów nowych wyrobów wyłącznie profesjonalistom spoza firmy.

13) Obszerne fragmenty z pracy: Grzecznowska A., Mostowicz E., Miszczak M., Efektywność ekonomiczna aplikacji wzornictwa; Prace i Materiały IWP, 18; Instytut Wzornictwa Przemysłowego; Warszawa 2006. 14) Roy R., Potter S., The commercial impacts of investment in design, Design Studies, Nr 2; 1993.

04

Efekty wsparcia ze środków budżetowych projektowania wzorniczego w przedsiębiorstwach były znaczące. Blisko 2/3 opracowanych projektów zostało wdrożonych. Ok. 60% wszystkich projektów i ok. 90% wdrożonych przyniosło sukces ekonomiczny producentom (wzrost obrotów, zysku). Za najważniejsze korzyści uzyskane przez firmy uznano ponadto: > podniesienie konkurencyjności produkowanych wyrobów, > umożliwienie firmom „wejście” na nowe rynki zbytu (dotyczyło to 28% respondentów) lub zwiększenia udziałów na dotychczasowych rynkach (30% firm), > wzrost eksportu wyrobów unowocześnionych wzorniczo (15% przedsiębiorstw), > zmianę stosunku niektórych producentów do wzornictwa, a przede wszystkim uzmysłowienie jego roli w walce o klienta; w rezultacie ok. 50% badanych firm zdecydowało się na dalsze zatrudnienie projektantów, > pomoc w zdobyciu umiejętności zarządzania zespołem projektowym. Inne badania, realizowane przez British Design Council w latach 2000­2001, objęły następujące zagadnienia: > rola wzornictwa przemysłowego w przedsiębiorstwach, > praktyka wprowadzania wzornictwa, > wpływ wdrażania wzornictwa na kondycję firmy, > korzystanie z usług wzorniczych i pomocy udzielanej przez Design Council15). 17% badanych firm przypisało wzornictwu znaczącą i integralną rolę w działalności firmy, 24% wskazało na jego ograniczoną rolę, a 42% badanych firm nie dostrzegało żadnej roli dla wzornictwa w firmie. Duże przedsiębiorstwa częściej dostrzegały znaczenie wzornictwa. Na wyniki badań wpłynął fakt, że ankietę przeprowadzono nie tylko wśród przedsiębiorstw przemysłowych, ale i rolniczych, przemysłu wydobywczego, hoteli, restauracji, hurtowni itp., które nie korzystają systematycznie z usług projektantów przemysłowych, chociaż mogą być zainteresowane różnymi projektami wzorniczymi.

15) National Survey of Firms 2002, A report prepared by PACEC on behalf of Design Council (G.Britain), London 2003, (Internet: www.pacec.co.uk).

050

Obecnie Design Council przeprowadza cyklicznie tego typu badania (National Survey of Firms), realizowane na dużych próbach przedsiębiorstw brytyjskich. Badania mają na celu monitorowanie, w jaki sposób firmy stosują i rozumieją wzornictwo oraz jaki jest wpływ wzornictwa na ich efektywność ekonomiczną. National Survey of Firms przeprowadzone w 2005 roku objęło badaniem 1500 przedsiębiorstw z różnych regionów Wielkiej Brytanii16). Podczas badania zostały przeprowadzone wywiady telefoniczne z menedżerami firm zatrudniających 10. i więcej pracowników. Dodatkowo spośród badanych, na podstawie wyników ankiety, została wyodrębniona grupa firm – „wzorniczo świadomych” (design alert). Wśród tej grupy znalazły się przedsiębiorstwa, które podkreślały istotny wpływ wzornictwa na ich konkurencyjność, udziały w rynku, wielkość obrotów i zatrudnienia. Następnie grupie tej zadano już bardziej szczegółowe pytania, dotyczące sposobu wykorzystania wzornictwa w ich firmach i jego przełożenia na korzyści biznesowe. Badanie dowodzi, że wzornictwo ma bezpośrednie i znaczące przełożenie na poprawę wyników sprzedaży, wielkość obrotów i rozwój firmy. Przedsiębiorstwa, które są świadome roli wzornictwa i stosują ją w praktyce, osiągają przewagę konkurencyjną nad innymi. Prawie połowa z badanych uważa, że przez ostatnie 10 lat wzornictwo stało się ważnym czynnikiem, pomagającym im w osiągnięciu przewagi konkurencyjnej. Ponad 3/4 firm, w których wzornictwo stanowi integralną cześć procesu, stwierdziło, że dzięki wzornictwu zwiększyli swoją konkurencyjność i wielkość obrotów. Przedsiębiorstwa takie rzadziej muszą konkurować jedynie ceną w porównaniu z firmami, które nie stosują wzornictwa (mniej niż 1/2 wobec 2/3 firm). Przedsiębiorstwa szybko rozwijające się 3 razy częściej niż inne firmy wskazują wzornictwo jako czynnik kluczowy do osiągnięcia sukcesu i prawie 6 razy częściej niż inni postrzegają wzornictwo jako integralną część biznesu. Są one także bardziej niż inne (2 razy częściej) skłonne do zwiększania nakładów na wzornictwo, a 1/3 z nich już to uczyniła w ostatnim okresie. Analizując wyniki z badania dla grupy „wzorniczo świadomych” (design alert) firm, stwierdzono, że: > średnio zwiększyły one swój udział rynkowy o 6,3% dzięki wykorzystaniu wzornictwa,

16) Design in Britain 2005­2006; Design Council, (Internet: www.designcouncil.org.uk).

051

> każde 100 funtów zainwestowanych we wzornictwo spowodowało wzrost obrotów tych firm o 225 funtów i wzrost zysków o 83 funty. 7.1.2. Badania Duńskiego Centrum Wzornictwa (Danish Design Cen­ ter)17) W 1995 r. Duńskie Centrum Wzornictwa przeprowadziło badania dotyczące wykorzystania wzornictwa przemysłowego w przedsiębiorstwach produkcyjnych. Jednym z podstawowych celów badań było określenie udziału wzornictwa w kształtowaniu strategii produktu. Badaniem ankietowym objęto 276 przedsiębiorstw, które zatrudniały powyżej 20 osób i osiągały roczne obroty nie mniejsze niż 1 mln duńskich koron. Były to więc firmy nie tylko z sektora MSP, ale i większe. Pochodziły one z następujących branż: > elektronika, > maszyny przemysłowe, > medyczne urządzenia techniczne, > komputery, urządzenia biurowe, > meble, > sprzęt oświetleniowy, > artykuły wyposażenia domów i ogrodów. Z punktu widzenia wzornictwa wybrane firmy tworzyły razem ok. 50% popytu na usługi projektowe w duńskim przemyśle18). Ok. 60% badanych przedsiębiorstw uznało wzornictwo za ważny składnik strategii marketingowej, zmierzającej do zapewnienia sukcesu produktu oraz firmy na rynkach krajowym i zagranicznym. Ponad 80% respondentów podkreśliło decydującą rolę profesjonalnego projektowania wyrobu w kształtowaniu jego jakości. Przyznali, że w produktach najwyższej jakości cechy estetyczne wyrobu, a także organizacja jego produkcji, warunki sprzedaży i inne czynniki tworzą spójną całość składającą się na tzw. filozofię produkcji przemysłowej, która kształtuje wizerunek firmy i wyznacza jej pozycję konkurencyjną. Wśród czynników stymulujących postęp we wzornictwie szczególną wagę nadano:

17) Obszerne fragmenty z pracy: Grzecznowska A., Mostowicz E., Miszczak M., Efektywność ekonomiczna aplikacji wzornictwa; Prace i Materiały IWP, 18; Instytut Wzornictwa Przemysłowego; Warszawa 2006. 18) Bernsen J., Design in small and medium size companies. Danish Design Centre, (Internet: www.ddc.dk).

052

> wysokiej technice i technologii produkcji; nowoczesne surowce i materiały zastosowane w produkcji pozwalają na uzyskanie lepszych wzorów wyrobów, które podnoszą ich innowacyjność, > stosowaniu różnorodnych strategii marketingowych promujących działalność projektową, w tym m.in. intensywne kampanie reklamowe poprzez wydawnictwa, bazy i banki danych dotyczące problematyki szeroko rozumianego wzornictwa przemysłowego, > regulacjom prawno­finansowym wspierającym wprowadzanie nowych wzorów wyrobów na rynek (dotacje na usługi projektowe), > rozszerzeniu systemu edukacji społeczeństwa w zakresie roli wzornictwa w rozwoju społeczno­gospodarczym i kulturowym. W opinii wielu producentów inwestowanie we wzornictwo jest rentowne. Koszty projektu wzorniczego stanowią zwykle minimalną (rzędu kilku procent) część kosztów prac badawczo­rozwojowych, uruchomienia produkcji i wprowadzenia wyrobu na rynek. Badanie korzyści ekonomicznych, płynących ze stosowania designu, kontynuowane było przez Duńskie Centrum Wzornictwa w 2003 r. Pozwoliło ono na ocenę poziomu aktywności wzorniczej firm19). Przedsiębiorstwa podzielono na 4 grupy, zależnie od tej aktywności, którą sklasyfikowano następująco: > brak korzystania z wzornictwa, > wzornictwo jako stylizacja, > wzornictwo jako proces (metoda pracy), > wzornictwo jako strategia – ma centralne znaczenie w firmie. Wyniki ankiety wykazały, że duńskie przedsiębiorstwa inwestujące we wzornic­ two zwiększyły swe dochody brutto w ciągu 5­ciu lat. Dochody te były wyższe o 22% od dochodów firm, które nie inwestowały we wzornictwo. Okazało się też, że firmy, które zainwestowały w szkolenie projektantów etatowych lub korzystały z usług projektantów z zewnątrz, uzyskały wzrost dochodów brutto o 40% wyższy niż firmy nieinwestujące w tej dziedzinie. Korzystanie przez omawiane przedsiębiorstwa z usług projektantów pozwoliło im na eksport średnio 34% produkcji (firmy niekorzystające z wzornictwa eksportowały 18% wytwarzanych wyrobów).
19) Ramlau Hovgaard U., In Denmark, Design Tops the Agenda; Design Management Review, Fall 2004.

053

Stwierdzono też pozytywną korelację pomiędzy korzystaniem z wzornictwa i zatrudnieniem. W ciągu 5. lat łączny wzrost zysków przedsiębiorstw, które korzystały z usług wzorniczych, był rzędu 58 mld koron wyższy niż firm, które nie korzystały z tych usług20). 7.2. Międzynarodowa współpraca w badaniach wzornictwa W 2005 r. zawiązała się międzynarodowa grupa International Research Collaboration (IRC), łącząca instytucje/organizacje zajmujące się wzornictwem. Celem grupy jest współpraca w wypracowaniu wspólnego podejścia do sposobu badania wzornictwa w biznesie, dzielenie się swoimi doświadczeniami w tym obszarze („dobre praktyki”). Do grupy przystąpiły następujące organizacje: > APCI (Francja), > Centre for Design Innovation (Irlandia), > DDC Danish Design Centre (Dania), > DDI Spanish Agency for Design & Innovation (Hiszpania), > Design Austria, > Design Council (Wielka Brytania), > Design Vlaanderen (Belgia), > National Institute of Design (Indie), > Norwegian Design Council (Norwegia), > Premsela (Holandia), > SVID Swedish Industrial Design Foundation (Szwecja). Pod koniec 2007 do grupy IRC dołączyła Polska, reprezentowana przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. W zrealizowanym przez IWP badaniu zostały uwzględnione pytania, wypracowane i ustalone wspólnie przez członków IRC. Jednym z nich jest kluczowe pytanie, pozwalające określić świadomość firmy w stosowaniu wzornictwa („dojrzałość wzorniczą” przedsiębiorstw). Na podstawie odpowiedzi udzielonych przez firmy można wykreślić „drabinę designu”, wskazującą na stopień dojrzałości w podejściu firm do wzornictwa.
20) Danish Design Centre, 2004, The Economic Effects of Design. Dania: Kopenhaga, (Internet: www.ddc.dk).

054

Rycina 2 Drabina designu

świadomość wzornicza

4. wzornictwo jako element strategii firmy 3. wzornictwo jako proces

2. wzornictwo jako „styling”
0

1. brak wzornictwa

Design

W ramach prac grupy IRC zostały podjęte pierwsze próby porównania wyników badań przeprowadzonych w kilku krajach – w Wielkiej Brytanii, Danii, Hisz­ panii i Norwegii. Zadanie okazało się trudne ze względu na różne wielkości prób, strukturę próby oraz różnice w zadawanych pytaniach. Prace nad porównaniem danych są kontynuowane. Generalnym wnioskiem grupy jest konieczność uzgodnienia wspólnych pytań i ustalenia porównywalnych prób, aby móc w przyszłości porównywać dane z różnych krajów. Na polskim rynku też zaczyna wyłaniać się kwestia konieczności ustandaryzowania badań wzornictwa w przedsiębiorstwach. Obszar ten (wzornictwo w przedsiębiorstwach) zaczyna być w centrum zainteresowania i w związku z tym podejmowane są inicjatywy mające na celu jego zbadanie. Jedną z takich inicjatyw są badania ankietowe przeprowadzone pod koniec 2007 roku w ramach pilotażu „Wzornictwo przemysłowe w Małopolsce”, będącego elementem projektu europejskiego Wzmacnianie Regionalnej Strategii Innowacji – RIS Małopolska (InnoRegioMałopolska). Projekt ten jest realizowany w ramach 6. Programu Ramowego i ma na celu wsparcie procesu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Małopolskiego na lata 2005­201321). W ramach InnoRegioMałopolski w 2007 roku zostały przeprowadzone badania dotyczące wiedzy i zainteresowania obszarem wzornictwa wśród przed-

21) Mamica Ł., red.; Wzornictwo Przemysłowe w Małopolsce – oczekiwania firm i studentów; Centrum Design w Krakowie; Kraków 2007.

055

siębiorstw działających w województwie małopolskim. Wyniki z tego interesującego przedsięwzięcia nie są, niestety, w pełni porównywalne z badaniami przeprowadzonymi przez IWP w tym samym roku. Wynika to z odmiennej konstrukcji próby, różnic w podejściu do zadawanych pytań oraz sposobie realizacji badania. W ramach InnoRegioMałopolski badaniem objęto 2 grupy przedsiębiorstw: 1. Mikro oraz małe i średnie przedsiębiorstwa, które otrzymały środki finansowe z funduszy unijnych w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw na lata 2004­2006, działania 2.1, 2.2.1 i 2.3. Badanie objęło więc przedsiębiorstwa o różnym profilu działalności, jak np. firmy doradcze, prawnicze, stomatologiczne. Na rozesłane ankiety odpowiedziało 90 firm. 2. Przedsiębiorstwa ubiegające się o dofinansowanie w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego na lata 2004­2006, działania 3.4 i 2.5, głównie firmy młode, działające na rynku kilka lat, co wynika z założeń obu ww. priorytetów ZPORP. Rozesłana ankieta została wypełniona przez 87 firm. Ciekawą inicjatywą było przeprowadzenie w ramach projektu spotkań branżowych, mających na celu wsparcie naukowców z małopolskich wyższych uczelni w nawiązywaniu współpracy z partnerami biznesowymi oraz ułatwienie dla przedsiębiorców w dostępie do potencjału naukowo­badawczego małopolskich uczelni i jednostek badawczo­rozwojowych22). Spotkania branżowe zostały poprowadzone przez Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu (CITTRU). Podczas spotkania przedsiębiorcy mieli możliwość przedstawienia problemów, z jakimi borykają się w ramach swojej działalności (i które mogłyby zostać rozwiązane przez naukowców), a z drugiej strony badacze mieli szansę na zaproponowanie konkretnych rozwiązań, jakie mogą zaoferować firmom z danej branży. W ramach projektu przeprowadzono 2 spotkania branż: odlewniczej oraz obuwniczej. Niestety, ze względu na brak funduszy zrezygnowano ze wstępnie planowanego na styczeń 2008 spotkania branżowego dotyczącego wzornictwa przemysłowego.

22) Działek J.; Projekt pilotażowy „Małopolskie Spotkania Branżowe”; CITTRU; Uniwersytet Jagielloński; 2007.

05

7.3. Raport „BEDA” dotyczący przemysłu kreatywnego w krajach EU
wielkość obrotów przemysłu kreatywnego (w mln EUR) Austria Dania Estonia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Norwegia Polska Szwajcaria Szwecja Wielka Brytania Włochy Tabela 1 Przemysł kreatywny w krajach EU 1 560 591 40 2 400 10 817 2 600 600 36 6 900 350 57 1 700 838 16 700 900 procent PKB liczba projektantów

0,67 0,30 0,40 0,15 0,01 0,09 0,57 0,40 0,14 0,32 0,16 0,02 0,60 0,31 0,99 0,07

9 500 11 000 2 000 12 000 8 500 21 200 46 000 8 000 900 80 000 2 100 6 000 12 000 10 000 185 500 14 800

W 2007 roku ogólnoeuropejska organizacja, działająca na rzecz środowisk związanych z przemysłem kreatywnym, „BEDA” (The Bureau of European Design Associations) w ramach pierwszej inicjatywy przygotowała krótki raport dotyczący przemysłu kreatywnego (European Design Report). Raport zawiera dane dotyczące przemysłu kreatywnego (w tym – wzornictwa przemysłowego) z różnych krajów europejskich, takie jak: wielkość obrotów, udział tego przemysłu w produkcie krajowym brutto oraz liczbę projektantów w danym kraju (Tabela 1)23). Wielkości te dotyczą roku 2006. Powstały na podstawie dostępnych raportów i szacunków z poszczególnych krajów. W 2008 roku ma zostać wpro23) European Design Report; BEDA; DesignAustria; 2007.

057

wadzony kod NACE 74.10 Wyspecjalizowane usługi projektanckie (Specialized Design Activities) do Międzynarodowego systemu kwalifikowania działalności, co pozwoli na zdecydowanie dokładniejsze pomiary i, w związku z tym – porównania, ale już dzięki temu zestawieniu jest możliwość porównania, ilu projektantów reprezentuje dany kraj, oraz ocena wpływu ich działalności na gospodarkę krajową. W raporcie zostali wzięci pod uwagę profesjonalni projektanci, w tym: wzornictwa przemysłowego, wnętrz, multimediów, graficy. Z szacunków „BEDA” wynika, że ponad 447 tys. projektantów w Europie generuje roczny przychód ponad 36 miliardów euro. Zdecydowanym liderem w liczebności projektantów (ponad 185 tys.), jak i w generowaniu przychodu z przemysłu kreatywnego (16 700 mln EUR), jest Wielka Brytania. Polska w obrotach przemysłu kreatywnego (57 mln EUR) znajduje się w podobnej sytuacji, co Estonia (40 mln) czy Luksemburg (36 mln). Polski przemysł kreatywny stanowi jeszcze znikomy procent produktu krajowego brutto (0,02 proc.), co plasuje Polskę na 2. miejscu od końca, przed Grecją (0,01 proc.). Z liczbą 6 tys. projektantów Polska wyprzedza Luksemburg (0,9 tys.), Estonię (2 tys.) oraz Norwegię (ponad 2 tys.).

Analiza stopnia wykorzystania i rozwoju wzornictwa przemysłowego...

05 

.
Analiza stopnia wykorzystania i rozwoju wzornictwa przemysłowego w polskich przedsiębiorstwach – badania ilościowe i jakościowe IWP

Modułowe sofy HIDDEN projekt: Tomek Rygalik producent: IKER finalista Dobry Wzór 2006

00 

. Analiza stopnia wykorzystania i rozwoju wzornictwa przemy­ słowego w polskich przedsiębiorstwach – badania ilościowe i ja­ kościowe IWP
W kolejnych dwóch rozdziałach przedstawiono wyniki badania ilościowego i jakościowego przeprowadzonego w trzecim kwartale 2007 roku przez firmę badawczą Ipsos na zlecenie i we współpracy merytorycznej Instytutu Wzornic­ twa Przemysłowego. .1. Badanie ilościowe – przedmiot badania i metodologia badania .1.1. Określenie zagadnień badawczych Omawiane w niniejszym raporcie badanie dotyczy m.in. następujących zagadnień: > Wykorzystywanie wzornictwa przez badane przedsiębiorstwa. > Zasady i warunki zarządzania wzornictwem w przedsiębiorstwach. > Ocena wzornictwa w branży reprezentowanej przez badaną firmę. > Postrzegany wpływ wzornictwa na rozwój przedsiębiorstwa oraz na efektywność biznesu. > Metody stosowane w zakresie pozyskiwania projektów wzorniczych (źródła wiedzy o projektantach, sposób zdobywania ofert, miejsce projektanta w organizacji). > Określenie motywów i barier dla pozyskiwania oraz wdrażania nowych projektów wzorniczych i wprowadzania ich na rynek. > Organizacja procesu wdrażania nowego produktu oraz jego wprowadzania na rynek (sposób organizacji procesu, istnienie procedur, sposoby weryfikacji potencjału produktu i minimalizacji ryzyka rynkowego, postrzegane trudności). > Ocena wartości dodanej wzornictwa dla rozwoju przedsiębiorstwa, pozycjonowania marki, potencjału rynkowego produktów, konkurencyjności przedsiębiorstwa w kraju i zagranicą. > Metody ochrony własności intelektualnej i ocena ich skuteczności. > Liczba nowych produktów/projektów wdrożonych do produkcji i wprowadzonych na rynek w roku 2006.

01

> Dane finansowe badanych przedsiębiorstw (obroty w roku 2006, nakłady na wzornictwo przemysłowe w 2006, udział nakładów na wzornictwo w kosztach B+R). > Próba określenia branż i przedsiębiorstw wiodących w zakresie wykorzystywania wzornictwa. .1.2. Próba badawcza Badaniem objętych zostało 301 przedsiębiorstw przemysłowych reprezentujących 8 wybranych branż. Wyjściowa lista branż zawierała, poza innymi, kategorię „nowe media”, jednak ze względu na niewielką reprezentację takich firm i niemożność dotarcia do nich, branża ta nie znalazła swej reprezentacji w badaniu ilościowym. Operatem stanowiącym źródło bazy adresowej firm był operat HBI. Jest to jedna z największych dostępnych na rynku baz danych, systematycznie weryfikująca i aktualizująca swoje dane. W badaniu wzięły udział przedsiębiorstwa/osoby spełniające następujące kryteria rekrutacyjne: > Firmy mające na swoim koncie realizacje przemysłowe – w ciągu ostatnich 3 lat wdrożyły do produkcji nowy projekt 24). > Osoby odpowiedzialne w przedsiębiorstwie za wdrażanie i rozwój nowych produktów. Kryteria różnicujące respondentów: > Wielkość przedsiębiorstw, w którym pracuje respondent: … małe – zatrudniające 10­49 pracowników, … średnie – zatrudniające 50­249 pracowników, … duże – zatrudniające 250 i więcej pracowników. > Reprezentowana branża: … wyroby AGD i RTV, sprzęt komputerowy, multimedialny, urządzenia peryferyjne, … wyroby inwestycyjne (maszyny i narzędzia), … środki transportu,
24) Kryterium to zastosowano głównie ze względu na podstawowe cele badania: chęć uzyskania odpowiedzi na pytania dotyczące całego procesu zarządzania wzornictwem w polskich przedsiębiorstwach.

02

… meblarstwo i wyposażenie wnętrz, … ceramika i szkło, … ubiór, tkanina, akcesoria oraz obuwie, … artykuły oświetleniowe, … sprzęt sportowy/artykuły sportowe. > Region kraju: 1. Region Centralny (woj. mazowieckie, woj. łódzkie). 2. Region Południowy (woj. śląskie, woj. małopolskie). 3. Region Wschodni (woj. podlaskie, woj. lubelskie, woj. świętokrzyskie, woj. podkarpackie), 4. Region Północno­Zachodni (woj. zachodnio­pomorskie, woj. lubuskie, woj. wielkopolskie). 5. Region Południowo­Zachodni (woj. dolnośląskie, woj. opolskie). 6. Region Północny (woj. pomorskie, woj. kujawsko­pomorskie, woj. warmińsko­ ­mazurskie). Badane firmy dla poszczególnych regionów GUS dobrane zostały proporcjonalnie do ich udziału w bazie. Reasumując, badanie zrealizowane zostało na próbie kwotowej, w której określone zostały kwoty dla branży, regionu i wielkości firmy.
lp. próba zrealizowana 301 branża 1 2 3 4 5 6 7 wyroby AGD i RTV, sprzęt komputerowy, multimedialny, urządzenia peryferyjne wyroby inwestycyjne (maszyny i narzędzia) środki transportu meblarstwo i wyposażenie wnętrz ceramika i szkło ubiór, tkanina, akcesoria oraz obuwie oświetlenie N 38 40 36 44 40 39 27 100% % 13% 13% 12% 15% 13% 13% 9%

03

8

sprzęt sportowy/artykuły sportowe

37

12%

region GUS 1 2 3 4 5 6 Centralny Południowy Wschodni Północno-Zachodni Południowo-Zachodni Północny 61 61 42 58 28 51 20% 20% 14% 19% 9% 17%

wielkość firmy 1 2 3 małe (10-49 pracowników) średnie (50-249 pracowników) duże (250 pracowników i powyżej) 115 134 52 38% 45% 17%

Tabela 2 Zrealizowany rozkład próby

Próba zrealizowana odbiegła w niewielkim stopniu od próby założonej, z powodu trudności pozyskania wywiadów dla części przedsiębiorstw w czasie przewidzianym na realizację badania. W celu uzupełnienia liczebności ogółem, zrealizowano wywiady nadwyżkowe dla tych branż, regionów i kategorii wielkości, dla których okazało się to możliwe. Rozbieżność między próbą założoną i próbą zrealizowaną nie ma istotnego wpływu na wartość uzyskanych wyników. Analizując wyniki dla poszczególnych kategorii, należy pamiętać o niewysokich liczebnościach w poszczególnych podpróbach badawczych. Zwłaszcza ostrożnie należy traktować wyniki dla regionów, które są bardzo silnie uzależnione od struktury branżowej zlokalizowanych tam przedsiębiorstw. Z tego względu nie zdecydowano się zaprezentować wyników dla poszczególnych regionów w tym raporcie. W związku z powyższym niniejsze badanie należy traktować jako badanie rozpoznawcze. Aby móc generalizować wyniki i uznać je za w pełni reprezentatywne, szczególnie w ramach wybranych kategorii (region, branża, wielkość firmy), niezbędne jest przeprowadzenie badania na znacznie większej próbie, tak aby jednostki analizy (np. regiony, branże, wielkość przedsiębiorstwa) reprezentowane były w badaniu odpowiednio licznie.

04

Przy opracowaniu wyników nie zastosowano wag, ponieważ ze względu na niewielkie liczebności frakcji mogłoby to znacząco zniekształcić i zafałszować rzeczywisty obraz sytuacji. .1.3. Osoby badane W ramach badanych firm wywiady realizowane były z przedstawicielami kierownictwa firmy lub innymi osobami odpowiedzialnymi za opracowywanie/ wprowadzanie nowych produktów. .1.4. Metoda badania Biorąc pod uwagę szeroki zakres badania oraz trudną dostępność respondentów, zadecydowano o realizacji badania metodą bezpośrednich wywiadów osobistych. Ankieterzy realizujący badanie wyposażeni byli w list przewodni podpisany przez dyrekcję Instytutu Wzornictwa Przemysłowego i Ipsos Polska, co w wielu przypadkach skutkowało bardziej pozytywnym nastawieniem respondentów do wywiadu. Ogólnie biorąc, realizacja badania nastręczała dużo trudności. Respondenci często odmawiali udziału w badaniu, tłumacząc się brakiem czasu. Częste były przypadki, że mimo umówionego terminu wywiadu, respondenci nie chcieli w nim uczestniczyć i wyznaczali kolejny termin spotkania. Okazało się też, że spora część firm nie spełniała kryterium selekcyjnego, jakim był warunek wdrożenia do produkcji i wprowadzenia na rynek w okresie ostatnich 3 lat przynajmniej jednego nowego, własnego projektu. Niektóre z nich nie wprowadziły na rynek żadnego nowego projektu, inne co prawda wprowadziły, ale nie był to ich własny projekt, tylko projekt przekazany przez inną firmę, centralę lub zagranicznego partnera (tych ostatnich przypadków było najwięcej). Abstrahując od trudności z umówieniem się z respondentem i dużej liczby odmów wzięcia udziału w badaniu, respondenci raczej pozytywnie podchodzili do badania. Na ogół rozumieli celowość realizacji tego typu projektów. Na korzyść badania działało również to, że realizowane ono było na zlecenie Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, który w oczach respondentów jest instytucją godną zaufania. Oczywiście były też głosy krytyczne. Głównym problemem dla respondentów było mówienie o sprawach finansowych, co postrzegali oni jako zbyt „inwazyjne”. Wielu respondentów przy pytaniach o wskaźniki finansowe odmawiało udzielenia odpowiedzi. Inni czuli niepewność, co do tego, czy mają prawo udzielać informacji dotyczących finansów firmy. .1.5. Charakterystyka badanych przedsiębiorstw W tej części raportu zaprezentowano podstawowe charakterystyki przebadanych podmiotów ze względu na takie cechy, jak branża, region, liczba zatrudnionych, wielkość miejscowości, w której zlokalizowana jest firma, a także wiek firmy.

05

Rozkład próby 1

Rozkład procentowy podmiotów według branży. N=301
0 AGD i RTV, sprz. komputer. i multimedialny 13% wyroby inwestycyjne i wykończeniowe 13% środki transportu 12% meble i wyposażenie wnętrz 15% ceramika i szkło 13% ubiory, tkaniny, obuwie 13% oświetlenie
9%

3

6

9

12

15

sprzęt sportowy 12%

Rozkład próby 2

Rozkład procentowy podmiotów ze względu na region. N=301
0 Centralny Południowy Wschodni Północno-Zachodni Południowo-Zachodni Północny
20%

5

10

15

20

25

20%

14%

19%

9%

17%

0

Rozkład próby 3

Rozkład procentowy podmiotów ze względu na liczbę zatrudnionych. N=301
0 10 20 30 40 50

10-49 pracowników

38,2%

50-249 pracowników

44,5%

250+ pracowników

17,3%

Rozkład próby 4

Rozkład procentowy podmiotów ze względu na wielkość miejscowości. N=301
0 wieś 6% miasto do 20.000 mieszkańców 12,6% od 20.001 do 50.000 mieszkańców 13,3% od 50.001 do 100.000 mieszkańców 11,6% od 100.001 do 200.000 mieszkańców 8,6% od 200.001 do 300.000 mieszkańców 3,3% od 300.001 do 500.000mieszkańców 8% powyżej 500.000 mieszkańców 36,5% 5 10 15 20 25 30 35 40

07

Rozkład próby 5

Rozkład procentowy podmiotów ze względu na wiek firmy. N=301
0 5 10 15 20 25

<10 lat

18,3%

10-15 lat

19,9%

16-20 lat

24,3%

21-30 lat

15,0%

>30 lat

16,6%

Rozkład próby 

Branżowy rozkład firm w poszczególnych regionach. N=301
21,4% 21,4% 21,6% 21,6% 25%

25
19,7%

19%

17,2%

16,4%

16,4%

16,7%

17,2%

20

17,9%

13,1% 14,8%

15,5 13,8%

14,3%

11,9%

9,5%

10,3%

8,6%

7,8% 3,6% 3,6%

1,6%

5

7,1%

0

Centralny

Południowy

Wschodni

0%

Północno-Zachodni

Południowo-Zachodni

0%

2%

Północny oświetlenie sprzęt sportowy

AGD i RTV, sprz. komputer. i multimedialny wyroby inwestycyjne i wykończeniowe środki transportu

meble i wyposażenie wnętrz ceramika i szkło ubiory, tkaniny, obuwie

7,8%

10

8,6% 8,6%

11,8%

11,8%

15

111,5% 9,8% 11,5% 11,5% 13,1% 13,1% 13,1%

11,5% 9,8% 13,1%

14,3

14,3%

15,7%

0 

.1.. Charakterystyka osób badanych
Rozkład próby 7

Płeć osób badanych
0 10 20 30 40 50 60 70 80

mężczyzna

71,1%

kobieta

28,9%

Rozkład próby 

Wykształcenie osób badanych
0 10 20 30 40 50 60 70 80

ukończona szkoła zawodowa

2,3%

ukończona szkoła średnia

22,9%

ukończone studia wyższe

72,4%

odmowa odp.

2,3%

0

Rozkład próby 

Stanowiska osób badanych
0 prezes/dyrektor naczelny zastępca prezesa/dyrektora dyrektor/kierownik marketingu dyrektor do spraw produkcji dyrektor do spraw strategii inny członek Zarządu właściciel/współwłaściciel kierownik/menedżer produktu inne odmowa odpowiedzi
12,3% 4% 15,9% 7,6% 3% 3% 18,3% 26,6% 7,6% 1,7%

5

10

15

20

25

30 

.2. Badanie jakościowe – przedmiot i metodologia badania .2.1. Cel badania Celem badania było poznanie stopnia wykorzystania i rozwoju wzornictwa w przedsiębiorstwach z różnych branż i różniących się wielkością, co pozwoli w końcowym efekcie na określenie aktualnego stanu wzornictwa, jego wpływu na efektywność i konkurencyjność przedsiębiorstw oraz perspektyw jego rozwoju w Polsce. Zagadnienia eksplorowane w badaniu: > Zasady i warunki zarządzania wzornictwem w przedsiębiorstwach. > Wykorzystanie wzornictwa przez przedsiębiorstwa. > Postrzegane znaczenie wzornictwa dla biznesu i rozwoju przedsiębiorstwa oraz wpływ na efektywność biznesu. > Sposób szacowania kosztów i nakładów na wzornictwo. > Metody współpracy w zakresie pozyskiwania projektów wzorniczych (źródła wiedzy o projektantach, sposób zdobywania ofert, miejsce projektanta w organizacji).

070

> Określenie motywów i barier dla pozyskiwania oraz wdrażania nowych projektów wzorniczych. > Organizacja procesu wdrażania nowego produktu oraz jego wprowadzania na rynek (sposób organizacji procesu, istnienie procedur, sposoby weryfikacji potencjału produktu i minimalizacji ryzyka rynkowego, postrzegane trudności). > Ocena wartości dodanej wzornictwa dla rozwoju przedsiębiorstwa, pozycjonowania marki, potencjału rynkowego produktów, konkurencyjności przedsiębiorstwa w kraju i zagranicą. > Metody ochrony własności intelektualnej – ocena skuteczności, obawy. .2.2. Metodyka badania Podczas badania jakościowego przeprowadzono indywidualne wywiady pogłębione trwające ok. 1h. .2.3. Liczba wywiadów Zrealizowano 30 wywiadów (w tym: 18 przeprowadzono podczas bezpośredniego spotkania z respondentem, a 12 – telefonicznie). .2.4. Termin realizacji Badanie było realizowane w październiku i listopadzie 2007 roku. .2.5. Dobór próby Dobór próby miał charakter celowy, z uwzględnieniem kryteriów wyszczególnionych poniżej. .2.. Kryteria doboru próby Do badania zostały zaproszone osoby zajmujące w firmie najwyższe stanowiska zarządzające, decyzyjne w kwestii wdrażania i rozwoju nowego projektu, odpowiedzialne w przedsiębiorstwie za planowanie, wdrażanie i rozwój nowych produktów, mające na swoim koncie realizacje przemysłowe – nadzorowały/koordynowały wdrożenie do produkcji minimum jednego nowego projektu w danej firmie. .2.7. Respondenci W badaniu wzięło udział: > 13 osób zatrudnionych na stanowisku dyrektorskim – w tym:

071

… 3 dyrektorów zarządzających, … 5 dyrektorów do spraw rozwoju, > 9 szefów działu rozwoju produktu, > 5 brand managerów (szefów działu marketingu), > 3 szefów działu konstrukcji. .2.. Charakterystyka przebadanych przedsiębiorstw W badaniu zostały uwzględnione firmy: > małe (zatrudniające 10­49 pracowników), > średnie (50­249 pracowników), > duże (250 i więcej pracowników). W badaniu wzięło udział 9 dużych firm, 12 średnich oraz 9 małych. Wywiady zostały przeprowadzone z przedstawicielami firm reprezentujących następujących 9 branż: > wyroby AGD i RTV, sprzęt komputerowy, multimedialny, urządzenia peryferyjne, > wyroby inwestycyjne, > środki transportu, > meblarstwo, > ceramika i szkło, > nowe media, > ubiór, tkanina, akcesoria, obuwie, > oświetlenie, > sprzęt sportowy. W branżach: > wyroby AGD i RTV, sprzęt komputerowy, multimedialny, urządzenia peryferyjne zrealizowanych zostało 5 wywiadów, > ubiór, tkanina, akcesoria, obuwie zrealizowano 4 wywiady,

072

> wyroby inwestycyjne, środki transportu, meblarstwo, ceramika i szkło, nowe media, oświetlenie i sprzęt sportowy zrealizowano po 3 wywiady z każdej z wymienionych branż. Rozkład próby z uwzględnieniem kryterium wielkości przedsiębiorstwa i sektora branżowego przedstawia Tabela 3.
branża/wielkość firmy wyroby AGD i RTV, sprzęt komputerowy, multimedialny, urządzenia peryferyjne wyroby inwestycyjne środki transportu meblarstwo ceramika i szkło nowe media ubiór, tkanina, akcesoria, obuwie oświetlenie sprzęt sportowy suma wywiadów mała 10-49 pracowników 1 – sprzęt multimedialny średnia 50-249 pracowników 1 – AGD 1 – RTV 1 – sprzęt komputerowy 1 1 1 1 2 1 1 1 12 duża powyżej 250 pracowników 1 – AGD suma wywiadów 5

1 1 1 1 1 1 1 1 9

1 1 1 1 – 2 1 1 9

3 3 3 3 3 4 3 3 30

Tabela 3 Rozkład próby przedsiębiorstw – sektor branżowy i wielkość przedsiębiorstwa

W badaniu wzięły udział przedsiębiorstwa z następujących województw Polski: > Mazowieckie – 12 wywiadów, > Łódzkie – 5 wywiadów, > Śląskie – 4 wywiady, > Wielkopolskie – 3 wywiady, > Kujawsko­Pomorskie – 2 wywiady, > Lubelskie – 1 wywiad,

073

> Małopolskie – 1 wywiad, > Dolnośląskie – 1 wywiad, > Podkarpackie – 1 wywiad. .2.. Metoda przeprowadzenia wywiadów Techniką badawczą zastosowaną w tym projekcie były indywidualne wywiady pogłębione. Wszystkie wywiady zostały przeprowadzone na podstawie scenariusza. Większość wywiadów z osobami odpowiedzialnymi w przedsiębiorstwie za proces rozwoju nowego produktu została przeprowadzona w trakcie bezpośredniego wywiadu­spotkania. 6 wywiadów zostało przeprowadzonych telefonicznie.

Wyniki badania ilościowego

075 

.
Wyniki badania ilościowego

Sofa SLIM projekt: Towarzystwo Projektowe (Jerzy Porębski, Grzegorz Niwiński) producent: NOTI Wystawy: Design PL, Dni Koloru

07 

. Wyniki badania ilościowego

Omawiane poniżej wyniki badania dostarczają wiedzy na temat tego, czy i w jaki sposób polskie przedsiębiorstwa wykorzystują wzornictwo, jak oceniają jego rolę i perspektywy, na jakie trudności natrafiają. Na potrzeby analiz, poza innymi podstawowymi zmiennymi, takimi jak branża, region i wielkość firmy, skonstruowana została zmienna „liderzy wzornictwa”. Pozwala ona na porównawczą prezentację wyników dla tak określonej grupy przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw, które do tej grupy nie weszły. „Liderów wzornictwa” zdefiniowano poprzez następujące cechy: > mający powyżej 20 nowych produktów/projektów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat, > mający powyżej 5 nowych produktów/projektów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 12 miesięcy, > potwierdzający kluczową lub ważną rolę wzornictwa w firmie, > wykorzystujący nowe wzornictwo przynajmniej w połowie produktów wprowadzanych na rynek w ciągu ostatnich 3 lat. Grupa ta liczy 45 spośród 301 zbadanych firm, co stanowi 15%. Uwaga: W nawiasach podano numery diagramów, do których odwołują się autorzy przy omawianiu wyników. Rysunki przedstawiające wykresy z danymi z badania zostały umieszczone w oddzielnym aneksie – Analiza aplikacji wzornictwa przemysłowego w polskich przedsiębiorstwach. Aneks – diagramy z wynikami badań. .1. Wykorzystywanie wzornictwa przez badane przedsiębiorstwa W warunkach gospodarki rynkowej coraz więcej polskich przedsiębiorstw zdaje sobie sprawę ze znaczenia wzornictwa i jego wpływu zarówno na wizerunek firmy, jak też sprzedaż produktów. Oczywiście są branże, w których wzornictwo odgrywa większą rolę i branże, w których ma ono mniejsze znaczenie. Główną linię podziału można by już przeprowadzić na poziomie przemysłu lekkiego i przemysłu ciężkiego. Świadomość roli wzornictwa to jedno, a jego wykorzystywanie w praktyce to drugie. Wiele firm nie wykorzystuje wzornictwa zbyt intensywnie lub wyko-

077

rzystuje je, stosując metody oszczędnościowe ze względu na przekonanie, że jest to kosztowne, a istnieje ryzyko, iż inwestycja we wzornictwo się nie zwróci. Jest jednak coraz więcej firm, które z całą świadomością ryzyka podejmują je z przekonaniem, że bez tego firma nie będzie się rozwijać, a jej konkurencyjność na rynku będzie coraz słabsza. Poszerzają się też dziedziny, w jakich firmy wykorzystują profesjonalne wzornictwo. .1.1. Dziedziny, w jakich wykorzystywane jest wzornictwo Wykorzystywanie przez przedsiębiorstwa wzornictwa nie ogranicza się zazwyczaj jedynie do wzornictwa własnych produktów (które stosuje 67% firm). W ostatnim roku większość badanych przedsiębiorstw wykorzystywało wzornictwo także przy projektach związanych z komunikacją i marką (59%), z multimediami (61%) oraz z wnętrzem i wystawiennictwem (38%) (Diagram 1). W odniesieniu do własnych produktów/wzorów profesjonalne wzornictwo wykorzystywały najczęściej firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie”, „AGD/RTV i komputery”, „wyroby inwestycyjne”, a także „ceramika i szkło” (Diagram 2). Duże firmy częściej niż małe czy średnie korzystały z profesjonalnego wzornic­ twa we wszystkich analizowanych tu dziedzinach, w tym zwłaszcza powiązanych z multimediami. W odniesieniu do produktu i wzoru przemysłowego różnice stopnia wykorzystania wzornictwa zależnie od wielkości przedsiębiorstwa są mniej znaczące (Diagram 3). Natomiast firmy należące do grupy „liderów wzornictwa” znacznie częściej od pozostałych firm wykorzystują profesjonalne wzornictwo w różnych dziedzinach swojej działalności (Diagram 4). .1.2. Rola wzornictwa w polskich przedsiębiorstwach Pomimo że większość badanych przedsiębiorstw uznaje rolę wzornictwa za kluczową lub ważną (76%), to jednak blisko co piąte z przedsiębiorstw uznaje ją za ograniczoną lub w ogóle nieważną (Diagram 5). Na kluczową rolę wzornictwa przy opracowywaniu nowych projektów częściej od pozostałych wskazują firmy z branży „odzież, tkaniny, obuwie” oraz „ceramika i szkło”. O ograniczonej lub nieistotnej roli wzornictwa najczęściej wspominają reprezentanci firm z branży „środki transportu”, a także, choć rzadziej, z branży „AGD/RTV i komputery”, „wyroby inwestycyjne”, „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 6). Wraz ze wzrostem wielkości firmy rośnie też skłonność do określania roli wzornictwa jako kluczowej. Ogólnie jednak różnice nie są duże (Diagram 7). „Liderzy wzornictwa” częściej niż pozostałe firmy określają rolę wzornictwa jako kluczową przy opracowywaniu nowych projektów firmy (38% wobec 11%). Wynika to już z samej definicji tej kategorii (Diagram 8).

07

Badani byli pytani także o znaczenie wzornictwa w sposób bardziej rozbudowany. Mieli wskazać stwierdzenie, które najlepiej charakteryzuje rolę wzornictwa w ich przedsiębiorstwie. Najczęściej przedstawiciele badanych przedsiębiorstw przyznają, że w ich firmie wzornictwo jest niezbędne przy opracowywaniu nowych projektów, ale nie jest głównym elementem procesu. Ponad 1/5 przedstawicieli firm twierdzi, że wzornictwo nie jest czymś, z czego firma systematycznie korzysta. Wzornictwo wykorzystywane jest tam okazjonalnie. Jednocześnie ponad 1/5 spośród nich przyznaje, że wzornictwo należy do naturalnych i strategicznych narzędzi zarządzania firmą (Diagram 9). O strategicznym znaczeniu wzornictwa wyraźnie częściej przekonani są przedstawiciele firm określonych w badaniu jako „liderzy wzornictwa” (Diagram 10). Przedsiębiorcy mają świadomość, że w Polsce rola wzornictwa przemysłowego rośnie. O wzroście tej roli przekonanych jest 60% badanych przedsiębiorstw. Coraz bardziej docenia się znaczenie dobrego, profesjonalnie opracowanego wzoru. Firmy coraz bardziej zdają sobie sprawę z tego, że bez inwestowania we wzornic­ two nie osiągną w dłuższej perspektywie sukcesu (Diagram 11). O wyraźnym w ostatnich latach wzroście znaczenia wzornictwa w firmie szczególnie często mówią przedstawiciele firm z branży: „meble i wyposażenie wnętrz”, „odzież, tkaniny, obuwie” oraz „ceramika i szkło” (Diagram 12). Podobnie o wyraźnie rosnącej roli wzornictwa częściej przeświadczeni są reprezentanci dużych firm niż firm małych i średnich (Diagram 13). Ponownie „liderzy wzornictwa” wyróżniają się w swych wypowiedziach na tle pozostałych firm i aż trzykrotnie częściej wskazują na wyraźny wzrost znaczenia wzornictwa (Diagram 14). Większość badanych przedsiębiorstw (65%) przekonanych jest, że w najbliższych latach nastąpi u nich wzrost wykorzystania wzornictwa. W co piątej z badanych firm panuje przeświadczenie, że w najbliższych latach rola wzornictwa będzie wyraźnie rosła (Diagram 15). Firmy z branż, w których w ostatnich latach szczególnie wyraźnie wzrosło znaczenie wzornictwa (odzież/obuwie, ceramika i szkło, meble i wyposażenie wnętrz), częściej niż pozostałe firmy spodziewają się przyszłego wyraźnego wzrostu tej roli (Diagram 16). Również w tym przypadku duże firmy częściej niż małe i średnie przeświadczone są o tym, że w najbliższych latach znaczenie wzornictwa będzie u nich rosło w wyraźny sposób. Może to świadczyć o gorszej kondycji i niższym poziomie świadomości znaczenia wzornictwa w małych i średnich przedsiębiorstwach w Polsce (Diagram 17). „Liderzy wzornictwa” trzykrotnie częściej niż pozostałe firmy spodziewają się wyraźnie rosnącego znaczenia wzornictwa w najbliższych latach (Diagram 18).

07 

.2. Liczba nowych produktów/projektów wdrożonych do produkcji i wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat Wśród badanych przedsiębiorstw występuje silne zróżnicowanie pod względem liczby nowych projektów wprowadzanych na rynek w okresie ostatnich 3 lat. Duża część z nich posiada tylko nieliczne realizacje – 22% przedsiębiorstw w ciągu ostatnich 3 lat wprowadziło na rynek nie więcej niż dwa nowe produkty, a mniej niż 10% przedsiębiorstw ma na swym koncie ponad 50 nowych projektów (Diagram 19). Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że badaniem nie zostały objęte przedsiębiorstwa, które w tym czasie nie wprowadziły żadnego nowego produktu, a jak wynika z informacji przekazanych przez realizatorów badania, nie były to nieliczne wyjątki. Do czołówki pod względem liczby nowych projektów wprowadzonych na rynek w ciągu minionych 3 lat należy branża „odzież/obuwie”, „ceramika i szkło” oraz „meble i wyposażenie wnętrz”. W branżach tych pojawia się najwięcej firm mających ponad 50 nowych realizacji (Diagram 20). Średnia liczba projektów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat wynosi 19. Występuje silne zróżnicowanie wewnętrzne pod tym względem w każdej branży, o czym świadczą duże wartości odchyleń standardowych (Tabela 4).
branża średnia liczba nowych projektów w okresie 3 lat 8,8 7,6 10,4 21,9 19,5 58,6 9,8 11,2 odchylenie standardowe 25) 15,5 7,8 15,6 36,6 28 116,8 19,3 12,3

1 2 3 4 5 6 7 8

AGD i RTV, sprzęt komputerowy i multimedialny wyroby inwestycyjne i wykończeniowe środki transportu meble i wyposażenie wnętrz ceramika i szkło odzież, tkaniny, obuwie oświetlenie artykuły sportowe

Tabela 4 Średnia liczba projektów wprowadzonych na rynek w zależności od branży

25) Duża wartość odchylenia standardowego oznacza, że firmy reprezentujące poszczególne branże są silnie zróżnicowane pod względem liczby nowych projektów wprowadzonych na rynek w ciągu ostatnich 3 lat. Im większe odchylenie standardowe, tym większe różnice między firmami z danej branży.

00

Wraz ze wzrostem wielkości firmy rośnie odsetek firm mających na swym koncie ponad 50 nowych realizacji za okres ostatnich 3 lat. Jednocześnie firmy duże rzadziej niż małe lub średnie deklarują minimalny poziom nowych realizacji, obejmujący 1­2 nowe produkty. Trzeba jednak zaznaczyć, że firmy średniej wielkości tylko nieznacznie ustępują dużym firmom pod względem średniej liczby nowych projektów (Diagram 21). Ponownie odchylenia standardowe dla poszczególnych średnich są duże, co oznacza, że wewnątrz analizowanych kategorii występuje silne zróżnicowanie (Tabela 5).
wielkość firmy 1 2 3 10-49 pracowników 50-249 pracowników 250+ pracowników średnia liczba nowych projektów w okresie 3 lat 13,6 21,7 23,3 odchylenie standardowe 26) 23,2 59,6 58,5

Tabela 5 Średnia liczba projektów wprowadzonych na rynek w zależności od wielkości firmy

Ex definitione liderzy wzornictwa wyróżniają się wyraźnie na tle pozostałych firm. Połowa z nich w ostatnich 3 latach wprowadziła na rynek ponad 50 nowych projektów. Mają na swym koncie średnio 89,8 nowych projektów, podczas gdy pozostałe badane przedsiębiorstwa – 7,1 projektów (Diagram 22). Firmy, oceniające rolę wzornictwa jako kluczową dla swej działalności, w okresie ostatnich 3 lat wprowadziły na rynek średnio 4 razy więcej nowych projektów niż pozostałe firmy (54% wobec 13%). Podobnie firmy, które oceniają konkurencję w branży jako bardzo dużą, w okresie ostatnich 3 lat wprowadziły na rynek średnio 2,5 raza więcej nowych projektów niż pozostałe firmy (33% wobec 13%). .3. Liczba nowych produktów/projektów wdrożonych do produkcji i wprowadzonych na rynek w ciągu ostatnich 12 miesięcy Podobnie jak w przypadku liczby nowych projektów, wprowadzonych na rynek w ciągu ostatnich 3 lat, także liczba nowych projektów w ostatnim roku wyraźnie różnicuje badane firmy. Znaczna część przedsiębiorstw ma bardzo skromne osiągnięcia w tej dziedzinie. Co trzecia z badanych firm wprowadziła w tym czasie tylko jeden nowy produkt, a co dziesiąta nie wprowadziła żadnego. Średnia
26) Duża wartość odchylenia standardowego oznacza, że firmy reprezentujące poszczególne kategorie wielkości są silnie zróżnicowane pod względem liczby nowych projektów wprowadzonych na rynek w ciągu ostatnich 3 lat. Im większe odchylenie standardowe, tym większe różnice między firmami z danej kategorii wielkości.

01

liczba projektów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 12 miesięcy wynosi 6 (Diagram 23). Ponownie, tak jak przy liczbie projektów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat, w czołówce znajdujemy branże: „odzież/tkaniny/obuwie”, „ceramika i szkło” oraz „meble i wyposażenie wnętrz” (Tabela 6 i Diagram 24).
branża średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy 3,4 2,4 5,1 8,2 8,8 14,3 3,3 4,2 odchylenie standardowe

1 2 3 4 5 6 7 8

AGD i RTV, sprzęt komputerowy i multimedialny wyroby inwestycyjne i wykończeniowe środki transportu meble i wyposażenie wnętrz ceramika i szkło odzież, tkaniny, obuwie oświetlenie artykuły sportowe

7,1 2,4 9,5 14,3 15,3 27,7 7,7 6,3

Tabela  Średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy w zależności od branży

Również w odniesieniu do osiągnięć z ostatniego roku potwierdza się wynik, że firmy duże częściej niż małe i średnie posiadają na swym koncie więcej nowych projektów. Ale firmy średniej wielkości tylko nieznacznie ustępują firmom dużym (Tabela 7 i Diagram 25).
wielkość firmy średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy 5,1 6,9 7,2 odchylenie standardowe

1 2 3

10-49 pracowników 50-249 pracowników 250+ pracowników

10,4 15,6 15,9

Tabela 7 Średnia liczba nowych projektów w okresie ostatnich 12 miesięcy w zależności od wielkości firmy

02

I w tym przypadku „liderzy wzornictwa”, poprzez samą definicję tej kategorii, wyróżniają się znacząco na plus na tle pozostałych firm. Mogą się poszczycić średnio 29,7 nowymi projektami za okres ostatnich 12 miesięcy wobec 2,9 projektów pozostałych firm (Diagram 26). Blisko osiem na dziesięć badanych przedsiębiorstw deklaruje, że trwają w nich prace nad kolejnym, nowym projektem/projektami. Niemniej, ponad 20% przedsiębiorstw prac takich nie prowadzi (Diagram 27). W większości badanych branż częstość takich deklaracji wygląda podobnie. Nieco rzadziej niż w pozostałych pojawiają się one w branży „artykuły oświetleniowe” oraz „AGD, RTV, komputery” (Diagram 28). Duże firmy są pod tym względem bardziej aktywne niż firmy małe i średniej wielkości. Częściej są w nich aktualnie prowadzone prace nad nowym projektem/nowymi projektami (Diagram 29). „Liderzy wzornictwa” nie tylko charakteryzują się większych dorobkiem, jeśli chodzi o liczbę nowych projektów/produktów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat czy 12 miesięcy, ale też częściej aktywnie pracują nad nowymi projektami (Diagram 30). Badane przedsiębiorstwa równie często prowadzą aktualnie prace nad nowymi projektami, jak i planują w najbliższym czasie rozpoczęcie takich prac (nad kolejnymi projektami). Planów takich na najbliższe 6 miesięcy nie deklaruje tylko co piąte z przedsiębiorstw (Diagram 31). Nieco częściej niż w pozostałych branżach plany takie istnieją w branży „artykuły oświetleniowe” oraz „odzież/ tkaniny/obuwie”. Warto zaznaczyć, że ta druga wyróżnia się na plus także, jeśli chodzi o częstość deklarowania aktualnie prowadzonych prac nad nowymi projektami (Diagram 32). Firmy duże są bardziej aktywne od firm małych i średnich pod względem planowanych prac nad nowymi projektami (Diagram 33). Także liderzy wzornictwa wyprzedzają pozostałe firmy pod tym względem (93% wobec 77%) (Diagram 34). .4. Samoocena pozycji firmy ze względu na stosowane wzornictwo Większość z badanych przedsiębiorstw jest zdania, że nadąża za obowiązującym i zmieniającym się wzornictwem. Za „liderów wzornictwa” uważa się mniej więcej jedno na siedem z badanych przedsiębiorstw. Tylko nieliczne z firm mają problemy z nadążaniem za obowiązującymi trendami wzorniczymi (Diagram 35). We własnej samoocenie do liderów częściej od pozostałych skłonne są siebie zaliczać firmy z branży: „meble i wyposażenie wnętrz”, „artykuły oświetleniowe” oraz „ceramika i szkło”. Najczęściej na problem z nadążaniem za trendami wzorniczymi wskazują firmy z branży „środki transportu” (Diagram 36). Samoocena firm dotycząca pozycji ze względu na stosowane wzornictwo nie

03

różni się istotnie w firmach małych, średnich i dużych (Diagram 37). Firmy, które na potrzeby prowadzonych analiz zdefiniowane zostały jako „liderzy wzornic­ twa”, trzy razy częściej same siebie oceniają jako liderów niż firmy pozostałe (Diagram 38). Porównując się z innymi firmami z tej samej branży, aż 84% badanych firm uważa, że wyróżnia się na korzyść na ich tle pod względem wykorzystywania wzornictwa. Blisko co piąta uznaje, że wyraźnie wyróżnia się na korzyść. Tylko nieliczne skłonne są przyznawać, że inni są od nich lepsi i same pozostają w tyle (Diagram 39). Przeświadczenie o własnej wyraźnej dominacji szczególnie często charakteryzuje firmy z branży „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „ceramika i szkło” (Diagram 40). Duże firmy częściej niż firmy małe i średnie skłonne są uznawać, że wyróżniają się w branży na korzyść pod względem wykorzystywania wzornictwa. Niewątpliwie wiąże się to z faktem, że dysponują większymi środkami, które mogą na wzornictwo przeznaczać (Diagram 41). „Liderzy wzornictwa” 3,5 razy częściej od pozostałych firm wyrażają przeświadczenie o tym, że zdecydowanie na korzyść wyróżniają się wobec innych firm z tej samej branży (Diagram 42). .5. Zasady i warunki zarządzania wzornictwem w przedsiębiorstwach Klimat „wokół wzornictwa” Firmy z badanych branż mają świadomość znaczenia wzornictwa dla pozycji firmy na rynku. Przekłada się to na fakt, że w większości z nich panuje przychylny klimat wobec wzornictwa (77%). Tylko nieliczne sygnalizują brak odpowiedniego, stymulującego klimatu (7%) (Diagram 43). O pozytywnym nastawieniu wobec wzornictwa najczęściej mówią przedstawiciele branży „ceramika i szkło”, a także „odzież, tkaniny, obuwie”, w których w ogóle nie pojawiły się odpowiedzi wskazujące na istnienie jakiegokolwiek nieprzychylnego klimatu (Diagram 44). Nie ma widocznych różnic między firmami małymi, średnimi i dużymi pod względem częstości deklarowania klimatu bardzo przychylnego wzornictwu, natomiast ogólnie przychylny klimat częściej charakteryzuje raczej firmy duże niż małe lub średnie. W małych firmach nieco częściej zdarza się klimat nieprzychylny wobec wzornictwa (Diagram 45). „Liderzy wzornictwa” ponad 3 razy częściej bardzo pozytywnie oceniają panujący w ich firmie klimat wokół wzornictwa niż pozostałe firmy (Diagram 46). Miejsce wzornictwa w strukturze organizacyjnej firmy Niewiele ponad połowa z badanych przedsiębiorstw posiada dział lub stanowisko dedykowane wzornictwu. Nieco mniej niż połowa zatrudnia własnego

04

projektanta. Regularną współpracę z zewnętrznym projektantem deklaruje co siódma z badanych firm, a okazjonalną współpracę co trzecia. Przedstawiciel co dwunastej z badanych firm przyznaje, że tak naprawdę jego firma nie wykorzystuje wzornictwa. Są to najczęściej firmy, które przygotowują nowe projekty i wzory na podstawie obserwacji rynku lub też otrzymują gotowe wzory od zagranicznych lub zewnętrznych kooperantów (Diagram 47). Posiadanie działu lub stanowiska dedykowanego wzornictwu najczęściej charakteryzuje firmy z branży „ceramika i szkło”, „odzież/obuwie” oraz „meble i wyposażenie wnętrz”. Najrzadziej takie działy/stanowiska posiadają firmy z branży „środki transportu”, a także „AGD, RTV, komputery”, „artykuły oświetleniowe” oraz „artykuły sportowe” (Diagram 48). Firmy z branży „ceramika i szkło” przodują też, jeśli chodzi o zatrudnianie własnego projektanta. Należą do czołówki także pod względem częstości regularnego korzystania z usług zewnętrznych projektantów, tylko nieznacznie ustępując pod tym względem firmom z branży „wyroby inwestycyjne”. Najwięcej deklaracji o niewykorzystywaniu wzornictwa pojawiło się w branży „środki transportu”, która to branża jako jedyna odbiega pod tym względem w sposób istotny statystycznie od branży „meble i wyposażenie wnętrz”, gdzie odpowiedzi takich jest najmniej. Im większa firma, tym większe prawdopodobieństwo, że posiada dział/stanowisko dedykowane wzornictwu oraz że zatrudnia własnego projektanta. Firmy duże 2,5 razy częściej niż firmy małe i średnie, stale lub regularnie korzystają też z usług zewnętrznych projektantów (Diagram 49). „Liderzy wzornictwa” to firmy, które wyraźnie częściej od pozostałych: posiadają działy/stanowiska dedykowane wzornictwu, zatrudniają własnego projektanta, korzystają ze stałych lub regularnych usług zewnętrznych projektantów, jak też zatrudniają zewnętrznych projektantów okazjonalnie, w zależności od potrzeb (Diagram 50). Blisko połowa firm deklarujących posiadanie działów/stanowisk dedykowanych wzornictwu zatrudnia w nich/na nich nie więcej niż dwie osoby. Ponad jedna czwarta z takich firm zatrudnia na stanowiskach dedykowanych wzornictwu 5 lub więcej osób (Diagram 51). Jak można było oczekiwać, liczba pracowników zatrudnionych na stanowiskach dedykowanych wzornictwu jest wyraźnie związana z wielkością firmy. W małych firmach najczęściej na stanowiskach takich zatrudniona jest jedna lub dwie osoby (76%). W firmach średniej wielkości wygląda to różnie. Jest spora część firm (43%), które podobnie jak firmy małe zatrudniają nie więcej niż dwie osoby na tego typu stanowiskach, ale równie często (41%) pojawiają się firmy zatrudniające więcej niż cztery osoby. Firmy duże są oczywiście liderem, jeśli chodzi o zatrudnianie większej liczby pracow-

05

ników na stanowiskach związanych ze wzornictwem. Wiąże się to niewątpliwie z częstszą tam obecnością całych działów zajmujących się sprawami wzornictwa (Diagram 52). Liderzy wzornictwa, ogólnie rzecz biorąc, dedykują wzornictwu więcej stanowisk pracy niż pozostałe przedsiębiorstwa (Diagram 53). Strategia korzystania z wzornictwa przy pracach nad nowymi projektami Różne firmy w różny sposób wykorzystują wzornictwo i różnie nim zarządzają zależnie od potrzeb, preferencji, ale też możliwości. W okresie ostatnich 3 lat tylko co dziesiąta z badanych firm przy pracach nad nowymi projektami korzystała wyłącznie z nowego wzornictwa. Większość firm w mniejszym lub większym stopniu korygowała istniejące wzory. Istnieje też niewielka grupa firm (3%), które wyłącznie korygowały istniejące już wzory (Diagram 54). Przodujące branże, w których najczęściej korzystano wyłącznie z nowego wzornictwa, to: „ceramika i szkło”, odzież, tkaniny, obuwie”, „wyroby inwestycyjne”, a także „meble i wyposażenie wnętrz”. Branża „środki transportu”, to branża, w której najczęściej wyłącznie lub w większości przypadków korygowano istniejące wzory (Diagram 55). Istnieje niewielka tendencja wskazująca, iż to małe i średnie firmy częściej niż duże sięgają wyłącznie po nowe wzornictwo (Diagram 56). Zaobserwowane różnice są jednak niewielkie i nieistotne statystycznie. Ich weryfikacja wymagałaby badań na większej próbie. Równocześnie tylko w małych i średnich firmach w ostatnich 3 latach wyłącznie korygowano istniejące wzory. Generalnie duże firmy intensywniej korzystają z nowego wzornictwa – częściej od firm małych i średnich deklarują, że korzystają wyłącznie lub w większości przypadków z nowych wzorów (41% odpowiednio wobec 34% i 29%). „Liderzy wzornictwa” zdecydowanie odbiegają na korzyść od pozostałych firm pod względem „intensywności” korzystania z nowego wzornictwa przy pracach nad nowymi projektami. Jest to oczywiście związane ze sposobem zdefiniowania tej kategorii. Warto jednak podkreślić, że „liderzy wzornictwa” w ostatnich 3 latach, pracując nad nowymi projektami, cztery razy częściej korzystali wyłącznie z nowych wzorów (Diagram 57). .. Ocena roli wzornictwa w branży reprezentowanej przez badaną firmę Większość przedsiębiorstw pragnących utrzymać lub wzmocnić swą rynkową pozycję zdaje sobie sprawę ze znaczenia wzornictwa. Konkurencja sprawia, że wciąż trzeba podążać za zmieniającymi się trendami i gustami konsumentów. Oczywiście sytuacja wygląda nieco inaczej w różnych branżach. Są branże, w których zmiany wzornictwa wymuszane są szybciej, i takie, w których wzory dłużej zachowują swą „aktualność”. Większość badanych uważa, że w ich branży

0

rola wzornictwa jest istotna. 3/4 z nich rolę tę ocenia jako ważną lub wręcz kluczową (Diagram 58). O kluczowej roli wzornictwa w ich branży najwyraźniej przeświadczone są firmy z branży „ceramika i szkło”, „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „odzież/tkaniny/obuwie”. Ograniczona lub nieistotna rola wzornic­ twa najczęściej pojawia się w ocenach firm z branży „artykuły sportowe”, „wyroby inwestycyjne”, „środki transportu”. Pojawienie się w tym miejscu „artykułów sportowych” dziwi i można to jedynie wytłumaczyć specyfiką przebadanych firm z tej branży (Diagram 59). Firmy zdefiniowane jako „liderzy wzornictwa” znacznie częściej niż pozostałe podkreślają kluczową rolę wzornictwa w branży. W ogóle nie pojawiają się wśród nich opinie o nieistotnej roli wzornictwa (Diagram 60). Przedstawicieli badanych firm proszono, aby ocenili ewentualne zmiany roli wzornictwa w ich branży w ostatnich latach. Większość badanych (65%) przekonana jest o wzroście znaczenia wzornictwa. Zaledwie nieliczni (2%) mówią o spadku tego znaczenia (Diagram 61). O wyraźnym wzroście znaczenia wzornictwa w branży szczególnie często przekonani są reprezentanci firm z branży: „meble i wyposażenie wnętrz”, „ceramika i szkło” oraz „odzież/tkaniny/obuwie” (Diagram 62). Firmy z kategorii „liderzy wzornictwa” znacznie częściej niż pozostałe firmy wyrażają przekonanie o wyraźnym wzroście roli wzornictwa w branży w ostatnich latach (53% wobec 24%) (Diagram 63). Przedstawiciele firm proszeni byli także o ocenę przewidywanej, przyszłej roli wzornictwa w branży przez nich reprezentowanej. Ponad 2/3 badanych uważa, że rola wzornictwa w najbliższych latach będzie w ich branży rosła, w tym blisko ¼ badanych przypuszcza, że wzrost ten będzie wyraźny (Diagram 64). Podobnie, jak w przypadku oceny zmiany roli wzornictwa w okresie ostatnich lat, tak również w przypadku spodziewanych zmian w najbliższych latach, na tle innych wyróżniają się firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie”, „meble i wyposażenie wnętrz”, „ceramika i szkło”. To ich przedstawiciele najczęściej spodziewają się wyraźnego wzrostu znaczenia wzornictwa (Diagram 65). I ponownie liderzy wzornictwa w porównaniu z innymi firmami zdecydowanie częściej spodziewają się wyraźnego wzrostu roli wzornictwa w swojej branży (Diagram 66). .7. Wpływ wzornictwa na rozwój przedsiębiorstwa oraz na efektywność biznesu. Ocena wartości dodanej wzornictwa Tylko w nielicznych przedsiębiorstwach (6%) panuje przekonanie, że we wzornictwo nie warto inwestować. Większość przedstawicieli badanych firm (86%) uważa, że jest to inwestycja opłacalna, w tym 1/3 uważa, że zdecydowanie się ona opłaca (Diagram 67). Zdecydowane przeświadczenie o tym, że warto inwestować we wzornictwo szczególnie częste jest w takich branżach, jak: „odzież,

07

tkaniny, obuwie”, „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „ceramika i szkło” (Diagram 68). Są to zatem te same branże, które intensywnie wykorzystują wzornic­ two, ogólnie uznają ważną rolę wzornictwa i dostrzegają wzrost tej roli. Dochodzą tu jeszcze dodatkowo firmy reprezentujące branżę „wyroby inwestycyjne”. Choć branża ta pozostaje w tyle za innymi pod względem wykorzystywania wzornictwa, to jednak znacząca część jej przedstawicieli zdaje sobie sprawę z tego, że inwestowanie we wzornictwo jest opłacalne. Najwięcej wątpliwości dotyczących opłacalności inwestowania we wzornictwo wyrażają przedstawiciele branży „artykuły sportowe” i „środki transportu”. Zaskakuje zwłaszcza kwestionowanie tej opłacalności przez pierwszą z wymienionych tu branż. Jak już wspominano może to wynikać z faktu wejścia do próby specyficznych firm reprezentujących tę branżę, jak też faktu bardzo dużej konkurencji ze strony światowych liderów oraz tanich towarów azjatyckich, co powoduje, że polskim firmom, nawet inwestującym we wzornictwo, trudno jest funkcjonować na rynku. Firmy należące do kategorii „liderzy wzornictwa” dwa razy częściej niż pozostałe firmy przeświadczone są o tym, że we wzornictwo zdecydowanie warto inwestować (Diagram 69). Oceniając wpływ wzornictwa na różne dziedziny swojej działalności, badane firmy najczęściej dostrzegają jego istotne znaczenie dla satysfakcji konsumentów (43%), a w następnej kolejności dla wizerunku firmy (36%), konkurencyjności firmy (34%) i wzrostu zysków (32%). Stosunkowo najrzadziej potwierdzano fakt przekładania się stosowanego wzornictwa na wzrost zatrudnienia w firmie (14%) (Diagram 70). Poniżej omówiono szczegółowe wyniki mówiące o wpływie wzornictwa na poszczególne dziedziny działalności firmy. Wpływ wzornictwa na eksport firmy Co piąte z badanych przedsiębiorstw dostrzega wyraźne korzyści związane z przekładaniem się stosowanego w ostatnich 12 miesiącach wzornictwa na eksport firmy (Diagram 71). Firmy z branży „ceramika i szkło” częściej niż firmy reprezentujące pozostałe branże mówią o znaczącym wpływie wzornictwa na ich eksport. Najrzadziej wpływ stosowanego wzornictwa na wielkość eksportu dostrzegają firmy z branży „środki transportu” oraz „AGD/RTV i komputery” (Diagram 72). W firmach dużych dwukrotnie częściej niż w firmach małych i średnich stosowane wzornictwo przekładało się istotnie w okresie ostatnich 12 miesięcy na wielkość eksportu (Diagram 73). Firmy określone w badaniu jako „liderzy wzornictwa” ponad trzykrotnie częściej niż pozostałe firmy potwierdzają

0

fakt istotnego przekładania się stosowanego wzornictwa na eksport firmy (Diagram 74). Wpływ wzornictwa na wizerunek firmy 90% zbadanych przedsiębiorstw wyraziło przekonanie, że w okresie ostatnich 12 miesięcy stosowane przez nie wzornictwo wpłynęło na wizerunek firmy, a 1/3 respondentów postrzegała ten wpływ jako duży (Diagram 75). Wyraźny wpływ wzornictwa na wizerunek firmy szczególnie często dostrzegają firmy z branży „ceramika i szkło” (Diagram 76). O małym lub żadnym wpływie wzornictwa na wizerunek firmy najczęściej przekonane są firmy z branży „środki transportu” oraz „odzież/tkaniny/obuwie”. Dziwi nieco wynik uzyskany dla branży „odzież/ tkaniny/obuwie”. Być może w większym stopniu niż gdzie indziej są to firmy o ugruntowanym wizerunku lub nie posiadające wyrazistego wizerunku. Przekonanie o wpływie stosowanego wzornictwa na wizerunek firmy wygląda podobnie w firmach różnej wielkości (Diagram 77). „Liderzy wzornictwa” dwa razy częściej niż pozostałe firmy wyrażają opinię o dużym wpływie wzornictwa na wizerunek firmy (Diagram 78). Wpływ wzornictwa na satysfakcję konsumentów Badane przedsiębiorstwa dostrzegają wyraźny związek między stosowanym przez siebie wzornictwem a poziomem satysfakcji konsumentów. Mówią o tym prawie wszystkie z badanych firm (Diagram 79). Szczególnie często o znaczącym w okresie ostatnich 12 miesięcy wpływie wzornictwa na zadowolenie klientów mówią firmy z branży „artykuły sportowe”, „odzież/tkaniny/obuwie” oraz „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 80). Przedstawiciele małych firm częściej niż przedstawiciele firm średnich i dużych dostrzegają wyraźny pozytywny wpływ stosowanego przez siebie wzornictwa na satysfakcję konsumentów. Natomiast firmy duże stosunkowo rzadziej niż pozostałe dostrzegają wyraźny wpływ swojego wzornictwa na zadowolenie klientów (Diagram 81). „Liderzy wzornictwa” częściej niż pozostałe firmy przeświadczeni są o dużym wpływie stosowanego wzornictwa na zadowolenie konsumentów w okresie ostatnich 12 miesięcy (Diagram 82). Wpływ wzornictwa na wzrost zysków Co trzecia z badanych firm przekonana jest o tym, że stosowane przez nią w ostatnich 12 miesiącach wzornictwo w dużym stopniu przyczyniło się do wzrostu jej zysków (Diagram 83). W większości badanych branż przekonanie o wyraźnym związku między stosowanym wzornictwem a wzrostem zysków wygląda podobnie. O słabym lub żadnym przekładaniu się wzornictwa na zy-

0

ski firmy częściej od pozostałych mówią przedstawiciele firm z branży: „środki transportu”, „AGD/RTV i komputery” oraz „wyroby inwestycyjne” (Diagram 84). Przekonanie o wpływie stosowanego wzornictwa na wzrost zysków firmy wygląda podobnie w firmach różnej wielkości (Diagram 85), „liderzy wzornictwa” natomiast częściej niż pozostałe firmy dostrzegają wyraźny wpływ stosowanego wzornictwa na wzrost zysków firmy (Diagram 86). Wpływ wzornictwa na rozwój nowych rynków Blisko 30% z badanych firm wyraża przekonanie, że stosowane przez nią wzornictwo w ostatnich 12 miesiącach wyraźnie przyczyniło się do rozwoju nowych rynków (Diagram 87). Przeświadczenie takie szczególnie często panuje wśród firm z branży: „wyroby inwestycyjne”, „meble i wyposażenie wnętrz”, „artykuły oświetleniowe” oraz „ceramika i szkło” (Diagram 88). Brak wpływu lub mały wpływ wykorzystywanego wzornictwa na rozwój nowych rynków najczęściej deklarują firmy z branży „środki transportu”. Przekonanie o wpływie stosowanego wzornictwa na rozwój nowych rynków wygląda podobnie w firmach różnej wielkości (Diagram 89), liderzy wzornictwa natomiast są dwa razy częściej niż pozostałe firmy przekonani o tym, że rozwój nowych rynków w dużym stopniu zawdzięczają stosowanemu wzornictwu (Diagram 90). Wpływ wzornictwa na wzrost udziału w rynku Ponad jedna czwarta z badanych firm wyraża przekonanie, że stosowane przez nią wzornictwo w ostatnich 12 miesiącach wyraźnie przyczyniło się do wzrostu udziału w rynku (Diagram 91). Branżami, w których w ciągu ostatnich 12 miesięcy wzornictwo najczęściej wyraźnie przyczyniło się do wzrostu udziału w rynku, są „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „odzież/tkaniny/obuwie” (Diagram 92). Przekonanie o pozytywnym wpływie stosowanego wzornictwa na wzrost udziału w rynku nie zależy od wielkości firmy (Diagram 93), „liderzy wzornictwa” natomiast przeszło dwa razy częściej niż pozostałe firmy potwierdzają wyraźny wpływ stosowanego wzornictwa na wzrost udziałów w rynku (Diagram 94). Wpływ wzornictwa na konkurencyjność firmy Co trzecia z badanych firm wyraża przekonanie, że wzornictwo miało w ich przypadku istotny wpływ na konkurencyjność firmy (Diagram 95). Szczególnie często o znaczącym wpływie wzornictwa na zwiększenie konkurencyjności firmy przeświadczone są firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie” oraz „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 96). Firmy średniej wielkości nieco częściej niż firmy małe i duże mówią o znaczącym wpływie wzornictwa na konkurencyjność

00

firmy (Diagram 97), podobnie jak „liderzy wzornictwa” w porównaniu z innymi firmami (Diagram 98). Wpływ wzornictwa na wzrost zatrudnienia Wzrost zatrudnienia najrzadziej spośród analizowanych czynników kojarzony jest w badanych firmach ze stosowanym wzornictwem. Niemniej tylko niespełna co piąta z badanych firm nie dostrzega między nimi żadnego związku (Diagram 99). Firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie” nieco częściej niż pozostałe dostrzegają istnienie w okresie ostatnich 12 miesięcy takiego związku. O braku jakiegokolwiek wpływu wzornictwa na wzrost zatrudnienia najczęściej mówią firmy z branży „środki transportu” (Diagram 100). Przekonanie o wpływie stosowanego wzornictwa na wzrost zatrudnienia wygląda podobnie w firmach różnej wielkości (Diagram 101), „liderzy wzornictwa” natomiast nieco częściej niż pozostałe firmy potwierdzają znaczący wpływ stosowanego wzornictwa na wzrost zatrudnienia (Diagram 102). Wpływ wzornictwa na wzrost obrotów Co czwarta z badanych firm jest zdania, że wzornictwo w ich przypadku istotnie przyczynia się do wzrostu obrotów (Diagram 103). Przeświadczenie takie podobnie często wyrażają firmy reprezentujące wszystkie badane branże. Można jednak zauważyć, że firmy z branży „środki transportu” częściej od pozostałych mówią o bardzo słabym lub o braku jakiegokolwiek związku między tymi elementami (Diagram 104). Firmy małe i średnie częściej niż firmy duże dostrzegają istotny związek między stosowanym wzornictwem a wzrostem obrotów firmy (Diagram 105), podobnie jak „liderzy wzornictwa” (Diagram 106). Wpływ wzornictwa na ogólny rozwój firmy Ponad ¼ firm przyznaje, że w ich przypadku, w ostatnich 12 miesiącach, wzornictwo miało duży wpływ na ogólny rozwój firmy. Zaledwie 1% badanych firm zaprzecza istnieniu jakiegokolwiek związku między stosowanym wzornictwem a rozwojem firmy (Diagram 107). Firmy z branży „meble i wyposażenie wnętrz” częściej niż inne dostrzegają istotny związek między stosowanym wzornictwem a ogólnym rozwojem firmy (Diagram 108). Przekonanie o wpływie stosowanego wzornictwa na ogólny rozwój firmy nie zależy od jej wielkości (Diagram 109), „liderzy wzornictwa” natomiast dwukrotnie częściej niż pozostałe firmy dostrzegają wyraźny związek między stosowanym wzornictwem a ogólnym rozwojem firmy (Diagram 110).

01

Dobre wzornictwo a inne czynniki wpływające na sprzedaż produktów firmy Na sprzedaż produktów wpływają różnorodne czynniki związane zarówno z samym produktem, jak i z szerszym kontekstem ekonomicznym. Badani, mając do wyboru listę siedmiu czynników wpływających na sprzedaż produktów firmy, na trzecim miejscu wskazują dobre wzornictwo. Ustępuje ono jedynie dobrej jakości oraz atrakcyjnej cenie produktów (Diagram 111). Firmy z branży: „meble i wyposażenie wnętrz”, „ceramika i szkło”, „odzież/tkaniny/obuwie” częściej niż firmy z pozostałych branż zaliczają dobre wzornictwo do najważniejszych czynników mających wpływ na sprzedaż swoich produktów (Diagram 112). Dobre wzornictwo jako istotny czynnik wpływający na sprzedaż swoich produktów najrzadziej wymieniają firm z branży „środki transportu” oraz „wyroby inwestycyjne” (Diagram 113). Wśród firm małych i średnich można zauważyć tendencję do częstszego wskazywania dobrego wzornictwa jako jednego z najistotniejszych czynników wpływających na sprzedaż ich produktów w porównaniu z firmami dużymi (Diagram 114). „Liderzy wzornictwa” częściej niż pozostałe firmy wyrażają przekonanie, że na sprzedaż ich produktów najważniejszy wpływ mają przede wszystkim dobra jakość i dobre wzornictwo. Pozostałe firmy częściej podkreślają rolę atrakcyjnej ceny swoich produktów (Diagram 115). Rola wzornictwa w wyznaczaniu sukcesu ekonomicznego firmy na tle in­ nych czynników Respondenci na skali od 1 do 7 oceniali ważność kilku wyróżnionych czynników, związanych z zarządzaniem firmą, w wyznaczaniu sukcesu ekonomicznego firmy. Na czele listy znalazły się „sprzedaż i marketing” (kluczowo ważne – 46% wskazań; średnia ocena – 6,1), „sprawne kierownictwo” (odpowiednio: 38% i 6,0) oraz „zarządzanie finansami” (38% i 6,0) (Diagram 116 oraz Tabela 8). Rola wzornictwa jest przez przedsiębiorstwa mniej doceniana, choć uznana za ważną – 20% badanych wskazało wzornictwo jako czynnik kluczowy wpływający na sukces ekonomiczny firmy. Wartość dodana wzornictwa W trakcie badania proszono przedstawicieli badanych firm o ocenę, o ile procent zastosowanie dobrego, spełniającego potrzeby rynku projektu/wzoru podnosi średnio wartość/cenę produktu w ich branży. Co czwarty z badanych ocenił, że dobry wzór podnosi wartość produktu o więcej niż 25% (Diagram 117). Wartość dodana wzornictwa szczególnie wyraźna jest w branży „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „ceramika i szkło”, gdzie odpowiednio 26% i 20% badanych mówi

02

oceniane czynniki 1 2 3 4 5 6 7 zarządzanie finansami badania i rozwój (B+R) zarządzanie zasobami ludzkimi wzornictwo sprawne kierownictwo komunikacja wewnętrzna sprzedaż i marketing

średnia wartość na skali 1-727) 5,95 5,09 5,51 5,39 6,01 5,74 6,13

odchylenie standardowe 1,11 1,51 1,24 1,36 1,06 1,15 1,09

Tabela  Ważność czynników wewnętrznych wpływających na sukces ekonomiczny firmy

o tym, że dobre wzornictwo podnosi wartość wyrobu więcej niż o 40%. Jednocześnie znaczący odsetek przedsiębiorstw (17%) nie potrafił wycenić wpływu wzornictwa na wartość produktu, co świadczy o braku wiarygodnych, obiektywnych mierników, które pozwalałyby firmom określić wartość dodaną wzornictwa. Najniżej wartość dodana wzornictwa oceniana jest w takich branżach jak „wyroby inwestycyjne”, „AGD/RTV i komputery” oraz „środki transportu”, w których przeważają firmy wskazujące na nie większy niż 10% wzrost wartości produktu dzięki zastosowaniu dobrego wzornictwa (Diagram 118). „Liderzy wzornictwa” natomiast zdecydowanie wyżej niż pozostałe firmy oceniają wartość dodaną wzornictwa. Prawie trzykrotnie częściej uważają, że dobre wzornic­ two podnosi wartość produktu o ponad 40% (Diagram 119). Zmienne wykorzystane w analizie Pytania stanowiące wskaźniki korzystania z wzornictwa przemysłowego: P7. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy Pana(i) firma wykorzystywała profesjonalne wzornictwo w następujących dziedzinach swojej działalności: A. Komunikacja i marka (informatory, opakowania, grafika, druk, logo). B. Produkt i wzór przemysłowy. C. Wnętrze i wystawiennictwo (wzornictwo punktów sprzedaży, aranżacja pomieszczeń biurowych/produkcyjnych, oświetlenie, stanowiska wystawowe). D. Multimedia (strona www, animacje, prezentacje multimedialne).

27) W analizie „1” oznaczało „w ogóle nie ma znaczenia dla sukcesu ekonomicznego firmy”, a „7” oznaczało „kluczowo ważne”.

03

P74. A ile w roku 2006 wyniosły wydatki firmy na wzornictwo przemysłowe? P75. Jeśli nie może Pan(i) podać dokładnych wydatków firmy na wzornictwo przemysłowe, to proszę powiedzieć, w jakim przedziale wielkości one się mieściły? Pytania stanowiące wskaźniki rozwoju i wielkości firmy: P66. Jakie były obroty firmy w roku 2006? P67. Jeśli nie może Pan(i) podać dokładnych obrotów firmy, to proszę powiedzieć, w jakim przedziale wielkości one się mieściły? M9. Ile osób jest zatrudnionych w Pana(i) firmie (na pełnych lub częściowych etatach)? Wstępne operacje na zmiennych Przed przystąpieniem do wykonania analiz konieczne było przygotowanie powyższych zmiennych, aby mogły zostać wprowadzone do modeli badających zależności pomiędzy wzornictwem przemysłowym a rozwojem firmy. Zmienną opisującą wydatki na wzornictwo przemysłowe (P74) uzupełniono o informac­ ję ze zmiennej P75. Osobom, które nie podały dokładnej kwoty wydawanej na wzornictwo a tylko przedział, w którym ta kwota się mieści, nadano wartości będące środkami zaznaczonych przez nie przedziałów. W ten sposób uzupełniono zmienną określającą kwotę wydaną na wzornictwo. Pomimo zastosowania powyższej operacji, pozostało 151 firm, w których nie udało się określić wydatków na wzornictwo przemysłowe. Podobne przekształcenie wykonano w przypadku obrotów firmy. Zmienną określającą wielkość obrotów (P66) uzupełniono o informację ze zmiennej P67. Tu również zostały wzięte środki przedziałów zaznaczonych przez respondentów. W tym przypadku nie udało się określić wielkości obrotów w 135 firmach. Dalsze analizy wykonywano tylko na firmach, dla których udało się określić wartości powyższych zmiennych. Opis wykorzystanych analiz Do wykonania analiz wykorzystano analizę regresji liniowej oraz analizę wariancji. Analiza regresji ma na celu zbudowanie równania liniowego, pomiędzy serią zmiennych niezależnych a zmienną zależną. Podczas budowy równania określa się współczynniki odpowiadające każdej zmiennej niezależnej w taki sposób, aby można było jak najdokładniej przewidywać wartości zmiennej zależnej. Dzięki tej metodzie możliwe jest określenie, jak bardzo będą zmieniać się wartości zmiennej zależnej w zależności od zmian poszczególnych zmiennych niezależnych. W analizie regresji przyjmuje się, że zmienne powinny być, co najmniej na przedziałowym poziomie pomiaru.

04

Analiza wariancji to metoda, dzięki której można określić, czy dana seria zmiennych niezależnych (mierzonych na nominalnym poziomie pomiaru) istotnie wiąże się ze zmienną zależną. Dokładniej mówiąc, pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy różnice w średnim poziomie zmiennej zależnej na różnych poziomach zmiennej niezależnej można uznać za istotne na poziomie populacji, którą reprezentuje wylosowana próba. Analizę regresji wykorzystano do zbudowania modelu pomiędzy wielkością wydatków na wzornictwo przemysłowe (zmienna niezależna) a wielkością obrotów firmy (zmienna zależna). Założono, że im więcej firma wydaje na wzornictwo, tym większe obroty powinna uzyskiwać. Ponieważ zależność pomiędzy obrotami firmy a wydatkami na wzornictwo może być uwarunkowana samą wielkością firmy, wprowadzono dodatkową zmienną kontrolną, jaką jest liczba osób zatrudnionych. Dzięki temu można było sprawdzić, jak wzornictwo przemysłowe wiązałoby się z obrotami firmy przy założeniu, że wszystkie firmy zatrudniają tę samą liczbę pracowników, czyli generalnie wszystkie firmy są podobnej wielkości. Taką możliwość uzyskano, wprowadzając dodatkowo do modelu zmienną niezależną „wielkość zatrudnienia”. Aby sprawdzić, czy wykorzystanie wzornictwa przemysłowego w poszczególnych dziedzinach działalności firmy (komunikacja i marka, produkt i wzór przemysłowy, wnętrze i wystawiennictwo oraz multimedia) wiąże się z wielkością obrotów firmy, wykonano serię analiz wariancji, w których za zmienne niezależne uznano kolejno wykorzystanie wzornictwa w poszczególnych dziedzinach działalności, a za zmienną zależną wielkość obrotów firmy. Dodatkowo, jak w wyżej opisanej analizie, kontrolowano wielkość zatrudnienia. Dzięki zastosowaniu tej metody możliwe było zweryfikowanie hipotezy, mówiącej o tym, że firmy wykorzystujące wzornictwo przemysłowe w danej dziedzinie uzyskują większe obroty. Na podstawie prostego modelu regresji można stwierdzić, że odpowiedź na pytanie „czy wydatki na wzornictwo wiążą się z obrotami firmy” jest twierdząca – wzrost wydatków na wzornictwo o 1 PLN powoduje wzrost obrotów o 17,67 PLN. Model ten nie uwzględniał jednak wielkości firmy. Zarówno wydatki na wzornictwo, jak obroty firmy w dużej mierze uzależnione są od wielkości firmy. Po wprowadzeniu do modelu zmiennej związanej z wielkością zatrudnienia, niezależny wpływ wydatków na wzornictwo na obroty firmy zmniejszył się i stracił istotność statystyczną. Niewykluczone, że wpływ taki istnieje, ale nie można tego dowieść na podstawie danych z ograniczonej liczby przypadków, z jaką mieliśmy do czynienia w tym badaniu.

05

Zastosowano też analizę wariancji, na podstawie której sprawdzano, czy wykorzystywanie lub niewykorzystywanie profesjonalnego wzornictwa w 4 wybranych dziedzinach działalności firmy wiąże się w jakiś sposób z obrotami firmy. Zależność tę ponownie kontrolowano ze względu na wielkość zatrudnienia. Na podstawie uzyskanych rezultatów można powiedzieć, że o ile wykorzystywanie profesjonalnego wzornictwa w dziedzinie „produkt i wzór przemysłowy” oraz „wnętrze i wystawiennictwo” wykazuje związek z obrotami firmy, o tyle nie obserwujemy takiej zależności w przypadku wykorzystywania wzornictwa w dziedzinie „komunikacja i marka” oraz „multimedia”. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że przedstawione rezultaty wymagałyby weryfikacji w badaniu na większej próbie i wykorzystującym precyzyjne, twarde zmienne (o co trudno w sytuacji, gdy polskie firmy masowo odmawiają odpowiedzi na pytania o wskaźniki ekonomiczne). Przeprowadzenie wartościowych analiz wymagałoby danych od reprezentatywnej próby liczącej przynajmniej 300 podmiotów. W badaniu pytano także respondentów o to, czy w ostatnich latach rola wzornic­ twa w firmie wzrosła czy zmalała oraz o to, czy w ostatnich latach wzrosły czy zmalały obroty firmy. Prowadzone analizy wykazują istnienie związku między tymi zmiennymi. Tam, gdzie rośnie rola wzornictwa, rosną również obroty firmy. Wielkość zatrudnienia nie zmienia tej zależności. Omawiane tu analizy zostały wykonane na danych zastanych – głównym celem analiz było udowodnienie, że wykorzystanie wzornictwa wpływa (jest przyczyną) lepszego stanu bądź rozwoju firmy. Jednak zależności przyczynowo­skutkowe trudno jest udowadniać, nie stosując do tego celu badań eksperymentalnych. Dane, na których przeprowadzono analizy, pozwalają na stwierdzenie zależności pomiędzy korzystaniem ze wzornictwa a obrotami firmy. Nie wiadomo jednak, czy rzeczywiście wykorzystanie wzornictwa powoduje wzrost obrotów, czy może odwrotnie – większe firmy mają więcej środków na inwestycje we wzornictwo. Zaobserwowane związki mogą mieć również przyczynę w trzeciej niekontrolowanej w badaniu zmiennej. Aby mieć większą pewność wnioskowania, kontrolowano wielkość zatrudnienia, dzięki czemu związek interesujących nas zmiennych można było oddzielić od wielkości firmy. Jednak do końca nie można stwierdzić, czy nie zostały pominięte inne istotne czynniki, które jednocześnie wpływają na wykorzystanie wzornictwa i na obroty firmy.

0 

.. Metody stosowane w zakresie pozyskiwania projektów wzorniczych (źródła wiedzy o projektantach, sposób zdobywania ofert, miejsce pro­ jektanta w organizacji) Ogólnie można powiedzieć, że polskie przedsiębiorstwa stosują głównie samodzielne opracowywanie nowych projektów/wzorów. Nowe projekty wzornicze pozyskują najczęściej przez samodzielne opracowanie wzoru na podstawie obserwacji konkurencji na rynku krajowym lub zagranicznym (Diagram 120). Istotnym źródłem informacji, umożliwiającym samodzielne opracowanie wzoru, są też targi i wystawy oraz informacje zamieszczane w prasie i wydawnictwach branżowych. Co czwarta z badanych firm pozyskuje wzory od zagranicznych kooperantów. Mniej niż jedna piąta firm zamawia nowe wzory u profesjonalnych projektantów. Polskie przedsiębiorstwa jeszcze rzadziej korzystają z zakupu licencji. Ten sposób pozyskiwania wzorów charakteryzuje zaledwie co dziesiątą z badanych firm. Oczywiście wiąże się to ze specyfiką branżową – nie wszystkie branże produkują produkty, na które udziela się licencji. Z usług profesjonalnych projektantów w ostatnich 3 latach najczęściej korzystały firmy z branży „wyroby inwestycyjne” oraz „ceramika i szkło”. Z usług takich stosunkowo najrzadziej korzystały firmy z branży „artykuły oświetleniowe”, choć wydaje się, że jest to branża, w której profesjonalni projektanci maja wiele do zaoferowania (Diagram 121). Można zauważyć, że duże firmy częściej niż małe czy średnie wykorzystują usługi profesjonalnych projektantów. Wiąże się to niewątpliwie z faktem, że częściej stać je na zatrudnienie takiego projektanta. Firmy duże częściej też pozyskują nowe wzory od zagranicznych kooperantów. Wydaje się, że małe i średnie firmy często obawiają się ryzyka związanego z zatrudnieniem profesjonalnego projektanta, którego usługi mogą oceniać jako drogie i nie dające 100% gwarancji, że będą opłacalne (Diagram 122). Co ciekawe firmy z grupy „liderów wzornictwa” przy pozyskiwaniu nowych wzorów korzystają z usług profesjonalnych projektantów tak samo często, jak pozostałe firmy, ale częściej od pozostałych stosują inne, zróżnicowane sposoby pozyskiwania takich wzorów (Diagram 123). Główną przyczyną niekorzystania przez firmy z usług projektantów zewnętrznych lub własnych są wysokie koszty takich usług. Na tę barierę wskazują cztery z dziesięciu firm niekorzystających z usług projektantów. Co trzecia z badanych firm przekonana jest o tym, że jej produkty nie wymagają specjalnego wzornic­ twa, a co za tym idzie nie muszą korzystać ze specjalistycznych usług projektowych. Co trzecia z badanych firm wyraża przeświadczenie, że projektant jest zbędny, ponieważ sami wiedzą, jak opracować nowy produkt (Diagram 124).

07

Decydując się na zewnętrzne profesjonalne usługi, firmy z reguły podejmują współpracę z konkretnym projektantem. Zdecydowanie rzadziej decydują się na współpracę ze studiem projektowym lub, ze względów oszczędnościowych, z osobami studiującymi dopiero projektowanie (Diagram 125). Podejmując współpracę z zewnętrznymi projektantami firmy, z reguły stosują bezpośrednie zlecenie. Rzadko zdarza się, aby podejmowały współpracę na podstawie otwartego lub zamkniętego konkursu (Diagram 126). Firmy korzystające z usług zewnętrznych projektantów oczekują od nich przeważnie współpracy na każdym etapie prac nad nowym produktem. Niemniej, znaczna część firm oczekuje od projektanta wyłącznie dostarczenia samej formy zewnętrznej projektu (Diagram 127). Ogólnie biorąc, w badanych firmach korzystających z usług zewnętrznych projektantów ich wiedza dotycząca metod opracowywania produktu o wysokim potencjale rynkowym oceniana jest raczej pozytywnie, choć tylko co czwarta z tych firm ocenia tę wiedzę bardzo wysoko (Diagram 128). Większość z firm korzystających z usług zewnętrznych projektantów jest przeświadczonych, że przy pracy nad projektem zakres odpowiedzialności każdej ze stron (firmy i projektanta) zawsze lub z reguły jest jasno określony. Niemniej, co dziesiąta z firm przyznaje, że różnie pod tym względem bywa (Diagram 129). W momencie rozpoczynania współpracy nad nowym projektem najczęściej dochodzi do wspólnych uzgodnień dotyczących tego, co będzie należeć do obowiązków projektanta i za co będzie on odpowiedzialny. Rzadziej zdarza się, że firma jednostronnie narzuca projektantowi zakres jego obowiązków i odpowiedzialności. Zdarzają się także sytuacje, choć zdecydowanie rzadziej, w których to projektant określa warunki współpracy (Diagram 130). Wydaje się, że nieporozumienia między projektantami a przedstawicielami firmy na różnych etapach prac nad nowym projektem nie należą do rzadkości. Otwarcie potwierdza to ponad 1/3 firm współpracujących z zewnętrznymi projektantami. O braku nieporozumień mówi tylko niespełna 1/10 firm (Diagram 131). Większość firm (89%) potwierdzających występowanie nieporozumień z projektantami twierdzi, że w sytuacji konfliktu wypracowywany jest kompromis między stronami. Pozostali mówią o tym, że przyjmowane są z reguły racje przedsiębiorstwa. Spory i nieporozumienia między przedstawicielami firmy i zewnętrznym projektantem najczęściej dotyczą głównej idei projektu i różnych koncepcji wzorniczych, finansów, a także wynikają z niedostatecznej orientacji projektanta w kwestiach stosowanej w firmie technologii (Diagram 132).

0

Głównym i najczęściej wykorzystywanym źródłem wiedzy na temat projektantów pracujących dla branży jest w firmach Internet (Diagram 133). Tylko nieznacznie ustępuje mu prasa branżowa. Rzadziej firmy, poszukując informacji o projektantach, sięgają do wydawnictw profesjonalnych lub odwołują się do tak sprawdzonego źródła informacji, jakim są referencje znajomych. Niespełna co dziesiąta z firm współpracujących z zewnętrznymi projektantami po informacje o projektantach sięga do wydawnictw Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. .. Określenie motywów i barier dla pozyskiwania oraz wdrażania no­ wych projektów wzorniczych i wprowadzania ich na rynek ..1. Motywy wprowadzania przez firmę na rynek nowych projektów/ produktów wzorniczych Wprowadzając na rynek nowe projekty/produkty wzornicze, firmy spodziewają się przede wszystkim pozyskania nowej grupy klientów (61%). Drugim najistotniejszym motywem tych działań jest chęć kształtowania wizerunku firmy jako innowacyjnej i nowoczesnej (43%). Warto podkreślić, że najrzadziej wskazywano na motywy związane z chęcią uzyskania wyższej ceny za produkt (27%) (Diagram 134). Na pozyskaniu nowej grupy klientów zależy zwłaszcza firmom z branży: „ceramika i szkło”, „środki transportu” oraz „artykuły sportowe”. Natomiast bycie postrzeganym jako firma nowoczesna i innowacyjna jest ważne zwłaszcza dla przedsiębiorstw z branży „wyrobów inwestycyjnych”, „AGD/RTV i komputery” oraz „środków transportu”. O tym, że do głównych motywów wprowadzania na rynek nowych produktów/projektów wzorniczych należy po prostu rozwój firmy, częściej od pozostałych mówią przedstawiciele branży „wyroby inwestycyjne” oraz „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 135). Rozwój firmy jest szczególnie ważny dla dużych przedsiębiorstw, w których z kolei rzadziej niż w mniejszych przedsiębiorstwach wskazuje się na chęć pozyskania nowej grupy klientów, czy kształtowania wizerunku firmy jako przyjaznej klientowi. Dużym firmom częściej też niż firmom małym i średnim zależy na zdobyciu przewagi konkurencyjnej nad innymi. Małe firmy nieco częściej niż firmy średnie i duże pragną przez wprowadzenie na rynek nowych produktów wzorniczych wyróżnić się na tle konkurencji (Diagram 136). „Liderzy wzornictwa” nie różnią się wyraźnie od pozostałych firm, jeśli chodzi o motywy wprowadzania na rynek nowych produktów wzorniczych. Można tylko zauważyć, że w ich przypadku rzadziej akcentowany jest motyw chęci pozyskania nowej grupy klientów, częściej zaś chęć zdobycia przewagi konkurencyjnej (Diagram 137).

0 

..2. Bariery w pozyskiwaniu nowych rozwiązań projektowych Przedstawicieli badanych przedsiębiorstw proszono, aby wymienili główne bariery w pozyskiwaniu nowych rozwiązań projektowych. Było to pytanie otwarte, na które respondenci mogli swobodnie odpowiadać, nie ograniczając się do wyboru spośród zaproponowanych odpowiedzi. Ponad 1/4 badanych nie potrafiła wskazać żadnych barier, a co dziesiąty badany wprost mówił o braku barier. Można to interpretować jako wynik pozytywny – co trzecie z badanych przedsiębiorstw nie dostrzega wyraźnych barier utrudniających im dostęp do nowych projektów. Oczywiście wiąże się to również z faktem, że część firm niespecjalnie poszukuje nowych wzorów. Pozostali badani wymieniali całą listę różnorodnych czynników utrudniających pozyskiwanie nowym rozwiązań projektowych. Jak można było oczekiwać, zdecydowanie najistotniejszą przeszkodą jest brak dostępności środków finansowych. Opracowanie nowych projektów kosztuje i nie wszystkie firmy stać na częste opracowywanie nowych wzorów. Mają z tym problemy zwłaszcza małe firmy, które częściej niż średnie i duże podkreślają znaczenie tej właśnie bariery (45% odpowiednio wobec 32% i 37%). Inne przeszkody wymieniano zdecydowanie rzadziej. Nieco liczniejsze wskazania dotyczyły barier technologicznych i produkcyjnych, braku odpowiednio wykształconych kadr z odpowiednią wiedzą technologiczną, zmniejszający się rynek konsumencki, dużą konkurencję, przepisy prawne i wymogi biurokratyczne. Tylko nieliczne firmy wskazały na brak profesjonalnych firm projektowych czy odpowiednio kreatywnych projektantów (3%) (Diagram 138). ..3. Bariery we wdrażaniu nowych rozwiązań projektowych i wprowa­ dzaniu ich na rynek Podobnie jak w przypadku barier związanych z pozyskiwaniem nowych rozwiązań projektowych, tak również w przypadku barier związanych z wdrażaniem nowych rozwiązań projektowych, przedstawiciele badanych firm udzielali swobodnych, otwartych odpowiedzi. Ponownie podstawową barierą postrzeganą przez przedsiębiorstwa jest brak środków na finansowanie projektów. Firm często nie stać na wdrożenie nowych rozwiązań projektowych. Na barierę tę wskazuje blisko co trzecia z badanych firm, przy czym barierę tę częściej wymieniają przedstawiciele małych firm niż firm średnich i dużych (35% odpowiednio wobec 29% i 23%). Wyraźnie rzadziej pojawiają się wypowiedzi na temat tego, że przeszkadza brak gwarancji na powodzenie projektu, w tym w związku ze słabym marketingiem, dystrybucją, zbytem, a także duże wymogi rynku związane z dużą konkurencją. W części firm pojawiają się głosy mówiące o tym, że brak im odpowiedniej kadry oraz maszyn, urządzeń i technologii. Przeszkadzają

100

też takie czynniki zewnętrzne, jak braki materiałowe, surowcowe, niesolidni kooperanci. Pojawiają się pojedyncze głosy mówiące o biurokracji i przepisach prawnych utrudniających wdrażanie i wprowadzanie na rynek nowych projektów, a także o ryzyku związanym z brakiem odpowiedniej ochrony wzorów, szybkim ich kopiowaniem przez konkurencję. Ponad 1/3 badanych nie potrafi wskazać barier związanych z wdrażaniem nowych rozwiązań projektowych lub wręcz mówi o tym, że nie ma takich barier (Diagram 139). .10. Organizacja procesu wdrażania nowego produktu oraz jego wpro­ wadzania na rynek (sposób organizacji procesu, istnienie procedur, spo­ soby weryfikacji potencjału produktu i minimalizacji ryzyka rynkowego, postrzegane trudności) Odrębną komórkę odpowiedzialną za rozwój nowych produktów posiada tylko nieco ponad 1/3 badanych firm (Diagram 140). Częściej niż w firmach pozostałych branż znajdują się one w branży „ceramika i szkło”, „wyroby inwestycyjne” oraz „środki transportu”. Posiadanie odrębnej komórki organizacyjnej odpowiedzialnej za rozwój produktów najrzadziej deklarują firmy z branży „artykuły oświetleniowe” oraz „odzież/tkaniny/obuwie” (Diagram 141). Im większa firma, tym większe prawdopodobieństwo, że dysponuje ona odrębną komórką organizacyjną zajmującą się nowymi produktami. Małe firmy posiadają tego typu komórkę dwa razy rzadziej niż firmy średniej wielkości i trzy razy rzadziej niż firmy duże (Diagram 142). Firmy z grupy „liderzy wzornictwa” nie wyróżniają się istotnie pod tym względem na tle pozostałych firm, choć można zauważyć tendencję wskazującą na ich nieznaczną przewagę w tej sprawie (Diagram 143). W badanych firmach komórką odpowiedzialną za rozwój nowych produktów jest najczęściej dział marketingu i nieco rzadziej dział nowego produktu. Za rozwój nowych produktów rzadziej odpowiedzialne są komórki organizacyjne innego rodzaju, w tym takie jak dział strategii, dział rozwoju, biuro konstrukcyjne, dział projektowy (Diagram 144). Tylko niewielka część firm dysponuje komórkami organizacyjnymi zatrudniającymi wiele osób. Więcej niż co trzecia firma ma komórkę, w której zatrudnienie ogranicza się do maksimum 2 osób. Sześć na dziesięć firm zatrudnia w takiej komórce nie więcej niż 4 osoby. Z jednej strony związane jest to zapewne z różnymi potrzebami poszczególnych firm, z drugiej wiąże się z różnymi możliwościami finansowymi (Diagram 145). Dla sprawnej organizacji procesu wdrażania nowego produktu istotne jest funkcjonowanie w firmie wypracowanych procedur wdrożeniowych. Przeważają firmy, które (zgodnie z ich deklaracjami) mają wypracowane procedury wdrażania nowych produktów. Niemniej cztery firmy na dziesięć procedur takich nie po-

101

siadają (Diagram 146). Firmy reprezentujące różne branże nie różnią się wyraźnie, jeśli chodzi o częstość wykorzystywania przez nie procedur wdrożeniowych. Można jedynie zauważyć, że funkcjonowanie takich procedur nieco rzadziej od pozostałych deklarują firmy z branży „artykuły sportowe”, a nieco częściej z branży „ceramika i szkło” (Diagram 147). Czynnikiem, który różnicuje firmy pod względem prawdopodobieństwa posiadania przez nie procedur wdrożeniowych, jest wielkość firmy. Firmy duże wyraźnie częściej niż firmy małe i średnie mówią o posiadaniu specjalnych procedur wdrożeniowych (Diagram 148). Również przynależność do grupy „liderów wzornictwa” sprzyja posiadaniu takich procedur. Firmy, które wprowadzają na rynek dużo nowych produktów i na ogół wykorzystują przy tym w pełni nowe wzornictwo, wyróżniają się wyraźnie na korzyść na tle innych firm (Diagram 149). W zdecydowanej większości firm, posiadających wypracowane procedury wdrożeniowe nowych produktów, w trakcie prac nad nowym projektem wyróżniane i dokumentowane są na piśmie wszystkie ważniejsze etapy tych prac, od opracowania założeń projektowych po wdrażanie nowego projektu. Najczęściej dokumentowany jest ten ostatni etap (Diagram 150). Są jednak także firmy, które nie dokumentują poszczególnych etapów prac nad nowym projektem. Należy w tym miejscu dodać, że firmy, które nie zadeklarowały posiadania wypracowanych procedur wdrożeniowych z pewnością zdecydowanie rzadziej dokumentują na piśmie poszczególne etapy prac nad nowym projektem. Tym samym niewątpliwie przyczyniają się do kłopotów, które potem się pojawiają (takich jak np. trudności z odtworzeniem działań i procedur w sytuacji konieczności późniejszej korekty czy modyfikacji projektu). Ważnym elementem procesu wdrożeniowego są jasno określone kryteria oceny nowego projektu. Choć w większości badanych firm przy ustalaniu założeń projektowych określone są zazwyczaj kryteria oceny projektu, to jednak spora część firm kryteriów takich z góry nie ustala. Może to prowadzić do nieporozumień z projektantem, jak i do utrudnienia całego procesu wdrożeniowego (Diagram 151). Branża, w której najczęściej potwierdzane jest funkcjonowanie jasno określonych kryteriów oceny projektów, to „artykuły oświetleniowe”. O ich funkcjonowaniu najrzadziej wspominają reprezentanci firm z branży „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „AGD/RTV i komputery” (Diagram 152). Wraz z wielkością firmy rośnie prawdopodobieństwo, że podczas ustalania założeń projektowych ustalane są też kryteria oceny projektu (Diagram 153). „Liderzy wzornictwa” nieco częściej niż pozostałe firmy deklarują, że kryteria oceny projektu są u nich określane na etapie ustalania założeń projektowych. Może to świadczyć o poważniejszym tam podejściu do nowych projektów (Diagram 154).

102

O ogólnie dużej wadze przykładanej przez firmy do nowych projektów świadczy fakt, że decyzje dotyczące wyboru nowego projektu w większości z nich podejmuje najwyższe kierownictwo firmy lub też jest to kolektywna decyzja przedstawicieli różnych działów firmy (Diagram 155). W małych firmach wyraźnie dominuje wzór decyzji podejmowanych przez najwyższe kierownictwo lub właściciela firmy. W dużych firmach, w których co prawda ten wzór jest również najczęstszy, wyraźnie częściej niż w firmach małych i średnich decyzje o wyborze nowego produktu mają charakter bardziej kolektywny i są podejmowane przez przedstawicieli różnych działów (Diagram 156). .10.1. Sposoby weryfikacji potencjału produktu i minimalizacji ryzyka rynkowego Jedną z najważniejszych barier, jakie napotykają firmy planujące wprowadzenie na rynek nowego produktu, jest niepewność co do jego rynkowego sukcesu. Im więcej kosztuje opracowanie i wdrożenie nowego wzoru, tym większe ryzyko i większe obawy firmy. Dlatego niezmiernie ważne jest podejmowanie przez firmy działań pozwalających zminimalizować to ryzyko. Najpowszechniejszym z nich (stosowanym przez blisko połowę przedsiębiorstw) i przy okazji mało kosztownym jest obserwowanie rynku krajowego. Można sądzić, że w praktyce działanie takie w mniejszym lub większym zakresie stosują wszystkie przedsiębiorstwa. Drugie co do częstości działanie to kalkulowanie opłacalności finansowej (36%). Na trzeciej pozycji znalazło się badanie preferencji klientów (29%). Stosunkowo popularne są też takie działania, jak pozyskiwanie informacji od handlowców lub dystrybutorów, testowanie prototypu, obserwacje tego, co robią główni konkurenci, pozyskiwanie informacji na targach branżowych, czy obserwacja tego, co dzieje się na rynkach zagranicznych. Tylko co dziesiąta z firm stara się eliminować ryzyko związane z wprowadzanym, nowym produktem przede wszystkim poprzez precyzyjne określenie celów i kryteriów oceny projektu (Diagram 157). Badanie preferencji i potrzeb konsumentów to jedno z ważniejszych narzędzi, mających na celu zapewnienie sukcesu rynkowego nowym produktom. Jednak przedstawiciel co piątej z badanych firm spontanicznie przyznaje, że nie bada się u nich preferencji konsumentów podczas prac nad nowym produktem. Firmy, które badają preferencje konsumentów, najczęściej robią to przed przystąpieniem do opracowania założeń nowego projektu. Badania na innych etapach rozwoju nowego produktu prowadzone są znacznie rzadziej (Diagram 158). Wskazując trzy główne źródła wiedzy firmy o potrzebach konsumentów, badani wymieniają najczęściej obserwacje rynku (68%), a w następnej kolejności infor-

103

macje uzyskiwane od handlowców (43%), zdobywane na targach i wystawach branżowych (42%). W czterech na dziesięć badanych firm wymieniono własne doświadczenia i wiedzę jako jedno z głównych źródeł wiedzy o konsumentach. Tylko 13% firm zadeklarowało, że ich podstawowa wiedza na temat konsumentów i ich potrzeb pochodzi z prowadzonych badań. Częściej zdarza się, że wiedza taka czerpana jest z wewnętrznych sondaży realizowanych wśród pracowników firmy (Diagram 159). Jak zatem widać, firmy wybierają metody pośrednie w dotarciu do konsumenta i poznaniu jego potrzeb, co może prowadzić do błędnego wnioskowania i skutkować wprowadzeniem na rynek „nietrafionego” produktu. Jedynie znikoma część firm, deklarujących prowadzenie badań konsumenckich, korzysta z usług profesjonalnych firm badawczych (4%). Większość firm robi badania konsumenckie samodzielnie (Diagram 160). Żadna z badanych branż nie wyróżnia się istotnie na plus pod względem korzystania z usług profesjonalnych firm badawczych przy realizacji badań konsumenckich. W niektórych branżach żadna z firm nie zadeklarowała korzystania z takich usług, w innych deklaracje te są na poziomie zaledwie kilku procent. Trudno więc mówić o istotnych statystycznie różnicach w sytuacji, gdy korzystanie z usług firm badawczych jest zjawiskiem rzadkim, a reprezentacja branżowa mało liczna. Nie wykluczone jednak, że badanie realizowane na dużych próbach pozwoliłoby wyłonić branże przodujące pod tym względem (Diagram 161). Firmy duże mają tylko nieznaczną przewagę nad firmami małymi i średnimi, jeśli chodzi o częstość korzystania z usług firm badawczych (Diagram 162). Również pozycja „liderów wzornictwa” nie oznacza częstszego korzystania z badań konsumenckich realizowanych przez profesjonalne firmy badawcze (Diagram 163). Część firm nie korzysta z badań konsumenckich czy marketingowych ze względów finansowych, część nie widzi takiej potrzeby lub też nie ma do takich badań zaufania. Zdarza się też, że firmy nie potrafią przełożyć wyników badań marketingowych na konkretne działania, gdyż są one dla nich niejednoznaczne lub trudne do interpretacji. Dominują firmy, które nie mają sprecyzowanej opinii na temat użyteczności danych pochodzących z badań marketingowych (Diagram 164). Co czwarta z badanych firm uważa, że z reguły interpretacja wyników badań marketingowych jest trudna, a decyzje podejmowane na ich podstawie są ryzykowne. Tylko co trzecia spośród ogółu badanych firm jest zdania, że wyniki badań marketingowych z reguły dostarczają jasnych danych, pozwalających na podjęcie decyzji o wprowadzeniu nowego produktu. Niemal wszystkie (91%) firmy, korzystające przy badaniach marketingowych z usług profesjonalnych agencji badawczych, pozytywnie oceniają ich przydatność i jasność. Firmy, które realizują takie badania własnymi siłami, są wyraźnie

104

bardziej wstrzemięźliwe w ocenach – tylko według 30% z nich wyniki badań marketingowych z reguły dostarczają jasnych danych, pozwalających na podjęcie decyzji o wprowadzeniu nowego produktu (co może wynikać z braku odpowiedniej wiedzy i kompetencji do przeprowadzania takich badań i interpretowania ich wyników). .10.2. Trudności napotykane przez firmę podczas prac nad nowymi pro­ duktami Tylko 4% spośród ogółu badanych firm stwierdza, że nie napotyka trudności podczas prac nad nowymi produktami lub też nie potrafi konkretnie wskazać takich trudności (Diagram 165). Podstawowe trudności wynikają z niedostatecznych czy też niewłaściwie prowadzonych prac na wstępnym etapie opracowywania projektu. Najczęściej zgłaszane przez firmy trudności w trakcie prac nad nowym produktem to konieczność wprowadzania w projekcie poprawek i – co się z tym wiąże – niedostateczne doprecyzowanie założeń na początku projektu. Na czynniki te wskazuje łącznie 64% respondentów. Dodatkowo blisko 1/5 respondentów wymienia trudności związane z niedokładnym opisem wszystkich elementów projektu i tyle samo z nich mówi o trudnościach wynikłych z nieuwzględnienia przez projektanta możliwości i ograniczeń wybranej technologii. Co czwarta z badanych firm wśród podstawowych trudności wymienia niedotrzymanie harmonogramu i przekroczenie czasu przewidzianego na przygotowanie projektu. Można zatem powiedzieć, że podstawowe trudności wynikają z niedostatecznie starannego przygotowywania się firm do procesu wdrożeniowego już od samego jego początku. Efektem błędów popełnianych przez firmy na różnych etapach procesu wdrożeniowego są projekty, które nie znalazły swej finalizacji przez wprowadzenie ich na rynek. Występowanie takiego zjawiska w okresie ostatnich 3 lat potwierdza blisko co trzecia z badanych firm (Diagram 166). O przypadkach takich częściej wspominają firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie”, „meble i wyposażenie wnętrz”, „ceramika i szkło”, „artykuły sportowe” oraz „artykuły oświetleniowe”, rzadziej firmy z branży „AGD/RTV, komputery”, „środki transportu” i „wyroby inwestycyjne” (Diagram 167). Przypadki niepowodzenia w pracach nad nowym projektem równie często przydarzały się małym, średnim, jak i dużym firmom (Diagram 168). Firmom, które mają w dorobku dużo nowych projektów, dwukrotnie częściej zdarzały się nieudane projekty niż tym, które takich projektów zrealizowały mniej (Diagram 169). Potwierdza to poniekąd wagę, jaką „liderzy wzornictwa” przykładają do spraw nowego wzornictwa. Nie zrażając się niepowodzeniami, realizują kolejne projekty.

105

Połowa z firm, którym w ostatnich 3 latach zdarzyły się nieudane projekty, mówi o tym, że dotyczyło to maksimum 2 projektów, ale aż 13% firm miało na swoim koncie więcej niż 10 porażek. Były to na ogół firmy wprowadzające w tym czasie na rynek dużo nowych projektów (połowę stanowiły firmy, które wprowadziły na rynek powyżej 50), tym samym ryzyko niepowodzenia któregoś z nich było większe niż w przypadku firm „mniej produktywnych” (Diagram 170). Przyczyną porażki nowego projektu najczęściej było jego rozminięcie się z potrzebami konsumentów. Blisko co trzecia z firm, posiadająca złe doświadczenia z nowymi projektami, mówi o tym, że ostatni nieudany projekt nie spotkał się z zainteresowaniem klientów, był nietrafiony (w tym był zbyt luksusowy lub zbyt nowoczesny). Wynik ten ponownie potwierdza znaczenie badań preferencji konsumentów w procesie rozwoju nowego produktu. W wielu branżach nieudany projekt kosztuje wielokrotnie więcej niż realizacja badań marketingowych. Inne, ważniejsze przyczyny niepowodzenia projektu to brak akceptacji ze strony zamawiającego, zbyt wysokie koszty produkcji lub dystrybucji, zbyt wysoka cena końcowa produktu, a także różnego rodzaju ograniczenia technologiczne (Diagram 171). Skuteczność prac nad nowym projektem, zdaniem respondentów, najczęściej jest obniżona przez konieczność wprowadzania różnorodnych modyfikacji, czy to w związku z koniecznością doprecyzowania celów projektu (23%), czy ze względu na dodatkowe dane pojawiające się w trakcie prac nad projektem (22%). Inne, rzadziej już wymieniane czynniki obniżające skuteczność prac nad projektem, to fakt jego rozmijania się z założeniami technologicznymi, budżetowymi czy też rynkowymi. Niektórzy badani wskazywali także na strukturę organizacyjną firmy jako czynnik obniżający skuteczność prac nad nowym projektem (Diagram 172). .11. Metody ochrony własności intelektualnej – stosowanie i ocena sku­ teczności Przypomnijmy, że 3/4 badanych firm podkreśla kluczową lub ważną rolę wzornic­ twa przy opracowywaniu nowych projektów firmy. Może więc nieco dziwić fakt, że tylko mniej niż połowa firm stosuje jakiekolwiek metody ochrony własnych wzorów (Diagram 173). Mało zapobiegliwe pod tym względem są zwłaszcza firmy z branży „odzież/tkaniny/obuwie”, „AGD/RTV i komputery” (Diagram 174). Może to wynikać z tego, że wzornictwo w tych branżach jest bardzo silnie zróżnicowane i nawet chroniąc wzór, trudno zapobiec jego kopiowaniu i śledzić takie przypadki. Wiele produktów tych branż charakteryzuje „krótki cykl życia” i szybko wypierane są przez nowe wzory, co też może nie sprzyjać chęci ich chronienia.

10

Wraz ze wzrostem wielkości firmy rośnie skłonność do stosowania zabezpieczeń dla własnego wzornictwa. Duże firmy prawie dwa razy częściej stosują metody ochrony własności intelektualnej niż firmy małe i półtora raza częściej niż firmy średniej wielkości (Diagram 175). Można też zauważyć, że metody ochrony własności intelektualnej w odniesieniu do swoich produktów częściej stosują firmy długo obecne na rynku niż firmy z krótszym stażem (22% firm ze stażem poniżej 10 lat i 68% firm ze stażem powyżej 30 lat). Zaskakuje nieco fakt, że „liderzy wzornictwa” nie różnią się od pozostałych firm pod względem skłonności do ochrony własnych wzorów (po 44% z nich deklaruje stosowanie jakichś metod ochrony własności intelektualnej). Najpopularniejszym sposobem ochrony własności intelektualnej, odnoszącym się do produktów badanych przedsiębiorstw, jest zgłoszenie znaku towarowego (56%), a w drugiej kolejności – ochrona wzoru użytkowego (46%) (Diagram 176). W grupie metod ochrony stosowanych przez przedsiębiorstwa określonej jako „Inne” (2% wskazań), badani wymieniali takie rozwiązania, jak: certyfikat, umowy cywilno prawne czy tajemnica dokumentacji. Tylko co czwarta z firm, stosująca jakieś metody ochrony własności intelektualnej, uznaje je za w pełni skuteczne. Co piąta z firm uznaje, że stosowane przez nią metody są mało skuteczne (Diagram 177). Niestosowanie przez przedsiębiorstwa metod ochrony własności intelektualnej, a także nie zawsze odpowiednia ich skuteczność w efekcie prowadzą do tego, że więcej niż co trzecia z ogółu badanych firm potwierdza fakt skopiowania ich wzoru/wzorów przez konkurencję (Diagram 178). Doświadczenia takie nieco częściej od pozostałych mają firmy z branży „meble i wyposażenie wnętrz”, „wyroby inwestycyjne” oraz „artykuły oświetleniowe” (Diagram 179). Wart podkreślenia jest fakt, że są to branże częściej stosujące jakieś metody zabezpieczeń swoich wzorów. Być może jest tak, że firmy/branże słabiej chroniące swe wzory, rzadziej też śledzą przypadki ich kopiowania (np. firmy z branży „odzież, tkaniny, obuwie”). Trudno jest badać problemy etyki czy łamania prawa w badaniu ilościowym. Tym bardziej na uwagę zasługuje fakt, że 11% badanych firm przyznaje, że świadomie lub nieświadomie skopiowało cudze wzornictwo (Diagram 180). Z pewnością nie przyznały się do tego wszystkie firmy, którym się to zdarzyło. Oznacza to, że w Polsce stosunek do własności intelektualnej jest wciąż dosyć swobodny. Firmy z jednej strony niezbyt skrupulatnie chronią swoje wzory, z drugiej nierzadko przywłaszczają sobie cudze. Do skopiowania cudzych wzorów nieco częściej od innych przyznają się firmy z branży „artykuły oświetleniowe”, „meble i wyposażenie wnętrz” oraz „odzież, tkaniny, obuwie”. Dwie pierwsze z nich to branże, które najczęściej sygnalizują kopiowanie przez innych ich wzorów

107

(Diagram 181). Wielkość firmy nie ma wpływu na „skłonność” do kopiowania cudzych wzorów (Diagram 182). Świadome lub nieświadome kopiowanie cudzych wzorów nieco częściej przydarzało się „liderom wzornictwa” niż pozostałym firmom (Diagram 183). .12. Dane finansowe badanych przedsiębiorstw (obroty w roku 200, nakłady na wzornictwo przemysłowe w 200, udział nakładów na wzor­ nictwo w kosztach B+R) Jednym z celów badania było pozyskanie danych finansowych przedsiębiorstw, w tym danych dotyczących obrotów, nakładów na badania i rozwój, nakładów na wzornictwo. Niestety, cel ten okazał się trudny do zrealizowania. Bardzo wiele firm odmówiło podania danych finansowych. Respondenci, jeśli już udzielali odpowiedzi, to chętniej robili to dla wartości przedziałowych niż bezwzględnych, co w konsekwencji uniemożliwiało obliczanie wartości średnich czy precyzyjnych wskaźników. Przedstawiciele badanych przedsiębiorstw chętniej też odpowiadali na pytania dotyczące dynamiki wskaźników finansowych niż na pytania dotyczące samych wskaźników. W konsekwencji przedstawione niżej dane finansowe dotyczą w przybliżeniu połowy badanych przedsiębiorstw. Obroty firmy W roku 2006 obroty co szóstej z badanych firm nie przekraczały 500 tysięcy PLN, co czwartej z firm nie przekraczały jednego miliona złotych. Blisko co trzecia z firm uzyskiwała obroty w przedziale 1­5 milionów PLN. Tyle samo z nich uzyskiwało obroty przekraczające 10 milionów PLN (Diagram 184). Jest sprawą dosyć oczywistą to, że firmy małe charakteryzują się generalnie mniejszymi obrotami niż firmy średnie i duże. Częściej od nich deklarują obroty z najniższego przedziału do 500 tysięcy PLN, rzadziej dochody z górnych przedziałów przekraczające 10 milionów PLN. Firmy duże wyraźnie częściej od firm małych i średnich charakteryzują się obrotami powyżej 10 milionów PLN. Obroty takie deklaruje przeszło 2/3 dużych firm, w tym 1/4 deklaruje obroty powyżej 50 milionów (Diagram 185). „Liderzy wzornictwa” występują w każdej z badanych kategorii obrotów, jednak częściej charakteryzują je obroty powyżej 5 milionów PLN (62% wobec 43%) (Diagram 186). Większość badanych firm (blisko 2/3) deklaruje, że w ciągu ostatnich 3 lat ich obroty rosły. Tylko nieliczne mówią o spadku obrotów (Diagram 187). Branże, w których najczęściej miał miejsce wzrost obrotów, to „meble i wyposażenie wnętrz” oraz branża „wyrobów inwestycyjnych”. Najmniejsza dynamika obrotów charakteryzuje branżę „artykuły oświetleniowe” (Diagram 188). Duże

10

i średnie firmy częściej niż firmy małe wykazywały wzrost obrotów w okresie ostatnich 3 lat. Małe firmy, częściej niż duże i średnie, charakteryzuje stabilność obrotów (Diagram 189). „Liderzy wzornictwa”, a więc firmy wyróżniające się pod względem liczby nowych produktów wprowadzonych na rynek w okresie ostatnich 3 lat i ostatnich 12 miesięcy, częściej niż pozostałe firmy deklarują wzrost obrotów w ostatnich 3 latach (Diagram 190). Firmy, w których w ostatnich 3 latach rosły obroty: > 3,5 razy częściej niż pozostałe firmy deklarują, że w tym czasie rosły też ich wydatki na wzornictwo (57% wobec 16%), > 1,7 razy częściej niż pozostałe firmy określają rolę wzornictwa przemysłowego przy opracowywaniu nowych projektów jako kluczową (20% wobec 12%). Wydatki na badania i rozwój Polskie firmy nie przeznaczają na badania i rozwój zbyt wygórowanych kwot. Co piąta z firm w roku 2006 przeznaczyła na ten cel nie więcej niż 10 tysięcy PLN, nieco ponad połowa firm wydała nie więcej niż 50 tysięcy PLN. Duże wydatki na ten cel, przekraczające 500 tysięcy PLN, zadeklarowało tylko 8% firm (Diagram 191). Wraz ze wzrostem wielkości firmy maleje udział firm przeznaczających na badania i rozwój stosunkowo niewielkie środki, nie przekraczające 10 tysięcy PLN (Diagram 192). Wydatki tego rzędu ponosi blisko co trzecia z firm małych, ale już tylko co dziesiąta z dużych firm. Żadna z małych firm nie zadeklarowała wydatków przekraczających 500 tysięcy PLN. Deklaracje takie złożyła co dziesiąta ze średnich firm. Wśród dużych firm co czwarta deklaruje przekroczenie tej kwoty. „Liderzy wzornictwa” częściej niż pozostałe firmy wydają na badania i rozwój kwoty przekraczające 100 tysięcy PLN, rzadziej ograniczają swoje wydatki do kwoty 10 tysięcy PLN (Diagram 193). Niemal połowa z badanych firm w ciągu ostatnich 3 lat zwiększyła swoje wydatki na badania i rozwój. W połowie firm wydatki te pozostawały stabilne. Tylko nieznaczna część firm odnotowała w tym okresie spadek wydatków przeznaczanych na ten cel (Diagram 194). Branża, w której najrzadziej deklarowany jest wzrost wydatków na badania i rozwój, to branża „AGD/RTV i komputery”. Na jej tle wyróżnia się pozytywnie branża „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 195). Choć różnice w wynikach dla firm różnej wielkości nie są zbyt duże, to można zauważyć tendencję, iż wraz ze wzrostem wielkości firmy rośnie prawdopodobieństwo wzrostu w ostatnich latach wydatków na badania i rozwój (Diagram 196). „Liderzy wzornictwa” częściej niż pozostałe firmy deklarują wzrost wydatków na badania i rozwój w okresie ostatnich 3 lat (Diagram 197).

10

Wydatki na wzornictwo przemysłowe Podobnie jak wydatki na badania i rozwój, również wydatki polskich firm na wzornictwo przemysłowe trudno zaliczyć do wysokich. Więcej niż co trzecia z firm w roku 2006 przeznaczyła na ten cel nie więcej niż 10 tysięcy PLN, blisko 2/3 firm wydało nie więcej niż 50 tysięcy PLN. Duże wydatki na ten cel, przekraczające 500 tysięcy PLN, zadeklarowało tylko 6% firm (Diagram 198). Małe firmy wyraźnie odbiegają pod tym względem od firm średnich i dużych. Blisko połowa z nich w roku 2006 wydała na wzornictwo przemysłowe nie więcej niż 10 tysięcy PLN (Diagram 199). Udział takich wydatków w grupie firm średnich i dużych jest wyraźnie niższy, choć podobny w firmach średnich i firmach dużych. Deklaracje dotyczące wysokich wydatków na wzornictwo przemysłowe, przekraczających milion PLN, pojawiły się jedynie w firmach dużych. „Liderzy wzornictwa” blisko dwa razy rzadziej niż pozostałe firmy deklarują, że na wzornictwo przemysłowe wydali w ubiegłym roku mniej niż 10 tysięcy PLN. Niemniej, dotyczy to 20% firm tej kategorii. (Diagram 200). Dynamika wydatków na wzornictwo w okresie ostatnich 3 lat była zbliżona do dynamiki wydatków na badania i rozwój. Badane firmy nieco częściej skłonne są deklarować stabilność pod tym względem aniżeli wzrost. Niemniej, cztery na dziesięć firm mówią o wzroście wydatków na wzornictwo przemysłowe (Diagram 201). Biorąc pod uwagę badane branże, można zauważyć, że dynamika wydatków na wzornictwo jest najmniejsza w branży „artykuły sportowe” oraz „środki transportu” (Diagram 202). Wzrost wydatków na wzornictwo, choć słabo, ale koreluje z wielkością firmy. Im większa firma, tym większe prawdopodobieństwo, że w ostatnich 3 latach odnotowała wzrost wydatków na wzornictwo przemysłowe (Diagram 203). Liderzy wzornictwa wyraźnie częściej niż pozostałe firmy deklarują wzrost wydatków na wzornictwo przemysłowe w ostatnich 3 latach (Diagram 204). Firmy, w których w ostatnich 3 latach rosły wydatki na wzornictwo: > prawie 2 razy częściej niż pozostałe firmy mówią o wzroście obrotów w ostatnich 3 latach (85% wobec 45%), > 3 razy częściej niż pozostałe firmy mówią, że rosła też dynamika eksportu w ostatnich 3 latach (78% wobec 26%)28), > 2,4 razy częściej niż pozostałe firmy przeświadczone są o tym, że we wzornic­ two warto inwestować (58% wobec 24%).
28) Dane dla firm eksportujących.

110

Wydatki na wzornictwo w wydatkach ogółem firmy i w wydatkach na badania i rozwój Wydatki na wzornictwo stanowią z reguły tylko niewielki ułamek wydatków firmy ogółem. Ponad połowa firm określa ten udział na nie więcej niż 4%. Niemniej, są też firmy (mniej więcej co ósma), w których wydatki na wzornictwo przekraczają 20% wydatków ogółem (Diagram 205). Niespełna połowa badanych firm (49%) wydatki na rozwój nowych produktów wzorniczych wlicza do kosztów B+R. Te, które to robią, pytano, jaki udział w wydatkach na badania i rozwój stanowiły wydatki na rozwój nowych produktów. Uzyskane odpowiedzi wykazały, że wydatki na wzornictwo nie stanowią dominujących pozycji w wydatkach przeznaczanych w firmach na badania i rozwój. Ponad 2/3 firm wliczających wydatki na wzornictwo do wydatków na badania i rozwój deklaruje, że ich udział stanowi nie więcej niż 10% (Diagram 206). .13. Liderzy wzornictwa Dla przypomnienia – w badaniu wyróżniona została grupa „liderów wzornictwa” (stanowiąca 15% próby). Bliższe przyjrzenie się tej grupie pozwala scharakteryzować firmy, które z sukcesem wykorzystują wzornictwo przemysłowe. Liderów wzornictwa częściej niż w pozostałych spotyka się w takich branżach jak „odzież/tkaniny/obuwie”, „ceramika i szkło” oraz „meble i wyposażenie wnętrz” (Diagram 207). Można zatem powiedzieć, że są to branże wiodące w zakresie wykorzystywania wzornictwa. „Liderzy wzornictwa” to najczęściej firmy duże lub średnie (Diagram 208). Przynależność do tej grupy dwukrotnie obniża prawdopodobieństwo, że firma nie eksportuje swych wyrobów, zwiększa natomiast szanse na to, że eksport stanowi ponad 50% obrotów firmy (Diagram 209). „Liderzy wzornictwa” wyraźnie częściej niż pozostałe firmy odnotowały w ostatnich 3 latach wzrost: eksportu (Diagram 210), obrotów (Diagram 211), wydatków na badania i rozwój (Diagram 212) oraz wydatków na wzornictwo przemysłowe (prawie dwukrotnie częściej niż pozostałe firmy) (Diagram 213), a także częściej niż pozostałe firmy zatrudniają regularnie lub stale przy pracach nad nowymi projektami zewnętrznego (Diagram 214) lub własnego projektanta (Diagram 215). .14. Postulaty formułowane wobec administracji (np. Ministerstwa Gos­ podarki) oraz wobec Instytutu Wzornictwa Przemysłowego Wyniki badań wykazały, że prawie połowa z badanych nie dostrzega roli, jaką mogłaby spełnić administracja w celu ułatwienia przedsiębiorstwom wprowadzania na rynek nowych projektów wzorniczych (Diagram 216), co wynika za-

111

pewne z braku wiedzy o programach i instrumentach wsparcia funkcjonujących w innych krajach. Respondenci kierują wobec administracji postulaty dotyczące przede wszystkim różnego rodzaju dotacji, ulg i programów pomocowych dla wdrożenia wzornictwa, a także zmian prawnych polegających na weryfikacji przepisów oraz norm, często niedopasowanych do współczesnych realiów, po to by ułatwić przedsiębiorstwom realizacje założonych celów. Inne spośród częściej wymienianych propozycji wobec administracji dotyczą: > organizowania i finansowania targów, konkursów, wydawnictw katalogowych i ogólnie promowania polskich firm na forum międzynarodowym, szczególnie przedsiębiorstw lub całych branż innowacyjnych, wzorem działań Korei, Japonii lub krajów skandynawskich, > obniżenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, w tym podatków, certyfikacji i kosztów ochrony własności intelektualnej, > ochrony polskich przedsiębiorstw przed importem, zwłaszcza azjatyckim, > kontroli i likwidacji szarej strefy, > przeznaczanie większych środków na badania i rozwój naukowy i technologiczny, co przyniesie korzyści przedsiębiorstwom. Przedstawiciele polskich przedsiębiorstw są zainteresowani istnieniem instytucji, takiej jak IWP, profesjonalnie wspierającej rozwój wzornictwa w przedsiębiorstwach w obszarze promocji, badań, analiz, doradztwa i edukacji. .15. Podsumowanie Polscy przedsiębiorcy coraz bardziej doceniają znaczenie wzornictwa. O wzroś­ cie roli wzornictwa w firmie w ostatnich latach mówi 60% badanych przedsiębiorstw i większość respondentów (65%) przekonanych jest, że w najbliższych latach nastąpi dalszy wzrost roli wzornictwa. Tylko w nielicznych przedsiębiorstwach panuje przekonanie, że we wzornictwo nie warto inwestować. Większość przedstawicieli badanych firm (86%) uważa, że jest to inwestycja opłacalna. Wyniki badania dowodzą jednoznacznie, że we wzornictwo warto inwestować. Firmy, w których w ostatnich 3 latach rosły wydatki na wzornictwo: > prawie 2 razy częściej niż pozostałe firmy mówią o wzroście obrotów w ostatnich 3 latach (85% wobec 45%),

112

> 3 razy częściej niż pozostałe firmy mówią, że rosła też dynamika eksportu w ostatnich 3 latach (78% wobec 26%)29), > 2,4 razy częściej niż pozostałe firmy przeświadczone są o tym, że we wzornic­ two warto inwestować (58% wobec 24%). Warto zauważyć, że firmy, oceniające rolę wzornictwa jako kluczową dla swej działalności, w okresie ostatnich 3 lat wprowadziły na rynek średnio 4 razy więcej nowych projektów niż pozostałe firmy (54% wobec 13%) oraz prawie 3 razy częściej oceniają konkurencyjność swoich produktów na rynku krajowym jako bardzo dobrą (29% wobec 11%). Oceniając wpływ wzornictwa na różne dziedziny swojej działalności, badane firmy najczęściej dostrzegają jego istotne znaczenie dla satysfakcji konsumentów, a w następnej kolejności dla wizerunku firmy, konkurencyjności firmy i wzrostu zysków. Około 1/3 badanych firm ocenia pozytywnie wpływ wzornic­ twa na wskaźniki kondycji firmy w ostatnich 12 miesiącach: > konkurencyjność firmy (34%), > wzrost zysków (32%), > rozwój nowych rynków (28%), > wzrost udziału w rynku (27%), > wzrost obrotów (25%), > ogólny rozwój firmy (27%). Co czwarta z badanych firm wyraża przekonanie, iż dobry wzór podnosi wartość produktu o więcej niż 25%. Choć rola wzornictwa doceniana jest przez polskie przedsiębiorstwa, to jednak wzory jego wykorzystywania wyraźnie odbiegają od wzorów funkcjonujących w rozwiniętych krajach zachodnich. Tylko niespełna co piąta z firm zamawiała w ostatnich 3 latach nowe wzory u profesjonalnych projektantów. Co trzecia z badanych firm przekonana jest o tym, że jej produkty nie wymagają specjalnego wzornictwa, a co za tym idzie nie muszą korzystać ze specjalistycznych usług projektowych. Z usług takich częściej korzystały firmy duże niż małe lub średnie. Główną przyczyną niekorzystania przez firmy z usług projektantów są wysokie koszty takich usług.

29) Dane dla firm eksportujących.

113

Finansowanie stanowi również podstawową barierę w pozyskiwaniu nowych rozwiązań projektowych, a następnie dla wdrażania nowych projektów i wprowadzania ich na rynek. Na barierę tę wskazuje blisko co trzecia z badanych firm. Bariera ta jest szczególnie dotkliwa dla małych firm. Niemniej, firmy natrafiają również na inne bariery. Przeszkadza im m.in. brak gwarancji na powodzenie projektu, a także duże wymogi rynku związane z dużą konkurencją. Wśród stosowanych przez firmy metod minimalizacji ryzyka rynkowego najpopularniejsze jest obserwowanie rynku krajowego, kalkulowanie opłacalności finansowej, badanie preferencji klientów, pozyskiwanie informacji od handlowców lub dystrybutorów, obserwowanie tego, co robią główni konkurenci, pozyskiwanie informacji na targach branżowych lub obserwacja tego, co dzieje się na rynkach zagranicznych. Tylko nieznaczna część firm prowadzi badania konsumenckie, korzystając z usług profesjonalnych firm badawczych. Warto zauważyć, że w sporej części badanych firm panuje przekonanie, iż interpretacja wyników badań marketingowych jest trudna, a decyzje podejmowane na ich podstawie są ryzykowne. Jednak praktycznie wszystkie firmy korzystające z profesjonalnych badań marketingowych pozytywnie oceniają przydatność i jasność wyników takich badań. Podstawowe trudności, jakie napotykają firmy podczas prac nad nowymi projektami wynikają z niedostatecznych lub też niewłaściwie prowadzonych prac na wstępnym etapie opracowywania projektu. Konsekwencją błędów popełnianych przez firmy na różnych etapach procesu wdrożeniowego są projekty, które nie znalazły swej finalizacji przez wprowadzenie ich na rynek. Występowanie takiego zjawiska w okresie ostatnich 3 lat potwierdza blisko co trzecia z badanych firm. Przyczyną porażki nowego projektu najczęściej było jego rozminięcie się z potrzebami konsumentów. Blisko co trzecia z firm, posiadająca złe doświadczenia z nowymi projektami, mówi o tym, że ostatni nieudany projekt nie spotkał się z zainteresowaniem klientów. Choć większość badanych firm podkreśla kluczową lub ważną rolę wzornictwa przy opracowywaniu nowych projektów firmy, to jednak tylko mniej niż połowa firm stosuje jakiekolwiek metody ochrony własnych wzorów. Najczęściej stosowanym sposobem ochrony własności intelektualnej jest zgłoszenie znaku towarowego, a w drugiej kolejności – ochrona wzoru użytkowego. Skuteczność stosowanych metod ochrony własności intelektualnej nie jest najlepiej oceniana. Znajduje to swoje odbicie w tym, że więcej niż co trzecia z badanych firm potwierdza fakt skopiowania ich wzoru/wzorów przez konkurencję. Warto też podkreślić, że 11% badanych firm przyznało się do świadomego lub nieświadomego skopiowania cudzego wzornictwa. Odsetek ten jest z pewnością wyższy i świadczy o niefrasobliwym wciąż w Polsce stosunku do własności intelektualnej.

Wyniki badania jakościowego

115

10.
Wyniki badania jakościowego

Linia okapów przyściennych SA, SB, SBW projekt: Łukasz Schmidt, Tomasz Gazdowicz producent: CIARKO Sp. z o.o. Dobry Wzór 2006

11

10. Wyniki badania jakościowego

10.1. Wstęp Raport ma charakter analityczny, co oznacza, że zawarte w nim dane są wynikiem analizy informacji zebranych podczas wywiadów. Aby przybliżyć rozumienie poszczególnych zagadnień przez uczestników badania, wnioski poparto wypowiedziami respondentów. Poniżej podane są wyjaśnienia pojęć często wykorzystywanych w raporcie. Zaznaczyć jednak należy, że większość z nich nie funkcjonuje w naturalnym języku respondentów i zostały zaproponowane przez Ipsos: > Wzornictwo – pojęcie nie było obecne w spontanicznych wypowiedziach respondentów. Posługiwali się oni raczej określeniem „projekt wzorniczy” w rozumieniu nadania produktowi zewnętrznych cech użytkowych i estetycznych. Słowo „wzornictwo” pojawiało się w sposób wspomagany, jako konsekwencja jego zastosowania w scenariuszu wywiadu i pytaniach moderatora. > Innowacje – posługujemy się tym pojęciem jako nadrzędnym wobec wzornic­ twa, przyjmując, że wzornictwo jest jednym z elementów rozwijania innowacji w przedsiębiorstwach. W spontanicznym języku respondentów pojęcie „innowacje” pojawiało się sporadycznie. Wnioski w raporcie o innowacjach produktowych, marketingowych czy procesowych są rezultatem analizy wypowiedzi respondentów, którzy o tego typu innowacjach mówili nie wprost. Dlatego w rozdz. 2.2. wnioskujemy, że wiedza na temat wzornictwa jest słabo strukturalizowana wśród uczestników badania. > Produkt – w języku respondentów jest rozumiany w swoim podstawowym znaczeniu, jako oferta firmy (wszystko to, co firma jest w stanie zaoferować swoim nabywcom, co zaspokaja ich określone potrzeby). W tym kontekście wzór jest częścią produktu. > Sprzedaż i sprzedaż wiązana – mówiąc o „sprzedaży” respondenci mieli na myśli sprzedaż produktów przedsiębiorstwa. „Sprzedaż wiązana” rozumiana jest jako strategia sprzedawania klientom kolejnych produktów na podstawie ich poprzednich zakupów (np. zakup całej serii wyposażenia kuchni, a nie tylko jednego elementu).

117

10.2. Podsumowanie i wnioski > Wśród przedsiębiorstw objętych badaniem obserwuje się przychylną postawę wobec kwestii rozwijania wzornictwa przemysłowego i przekonanie o jego ważności. Za podstawową rolę wzornictwa uznaje się wzrost sprzedaży produktu, ale także wzrost wartości firmy, poprawę wizerunku, co w konsekwencji daje możliwość sterowania polityką cenową produktów i jej konkurencyjności na rynku. > Dość powszechne jest przekonanie o coraz lepszym jakościowo i wizualnie polskim wzornictwie, choć nadal zdystansowanym wobec potentatów zagranicznych. Większość przedsiębiorstw postrzega siebie jako konkurencyjne na rynku polskim (starają się kreować trendy – zwłaszcza duże firmy). Część z tych firm stara się także zaistnieć na rynkach zagranicznych, co jest już zdecydowanie trudniejsze. Stwarza to obszar do aktywnego wspierania i promowania polskiego wzornictwa (polskich marek) na rynku unijnym (i nie tylko) przez instytucje publiczne. > W przedsiębiorstwach dominują innowacje produktowe i marketingowe, natomiast rzadziej – innowacje procesowe. Branże dominujące pod względem rozwijania wzornictwa to te, które działają na rynku wymagającym częstych zmian i postępu we wzornictwie. > Pojawiające się bariery wobec innowacyjności wzorniczej w przedsiębiorstwach wynikają z kilku głównych przyczyn: … barier finansowych (niewystarczające środki na wdrożenia), … niepewności dotyczącej rynku (czy istnieje trwały popyt na produkt), … ograniczeń technologicznych i zasobów ludzkich, … barier legislacyjnych (duża ilość norm i przepisów prawnych związanych z wprowadzeniem nowego produktu). > W zakresie zarządzania wzornictwem w firmach wykorzystuje się głównie własne, samodzielnie wypracowane schematy postępowania, a nie ogólną wiedzę z zakresu zarządzania innowacjami. Z różnorodności branż i specyfiki funkcjonowania poszczególnych firm wyłania się wspólny proces kierowania nowym projektem: … od opracowania koncepcji projektu,

11

… przez weryfikację wstępnych założeń (wewnątrz i poza firmą) i estymację budżetu, … aż do decyzji (zwykle zarządu) o akceptacji i wdrożeniu nowego projektu. > Ochrona własności intelektualnej stosowana jest przede wszystkim w większych firmach. Przeważnie jest to rejestracja znaku towarowego lub wzoru użytkowego, w branży wyrobów inwestycyjnych dodatkowo spotyka się zastrzeganie rozwiązań technologicznych: … większość przedsiębiorców ma przychylny stosunek do ochrony własności intelektualnej przedsiębiorstwa, jednak działania firmy w zakresie stosowania metody ochrony własności intelektualnej wynikają z konkretnej potrzeby firmy i sytuacji na rynku, na którym działa, … wśród części przedsiębiorców widoczny jest sceptycyzm dotyczący skuteczności ochrony wzorów. Wynika on ze świadomości globalizacji i szybkiego kopiowania wzorów, rozbudowanych procesów prawnych, braku wiary w korzystne rozstrzygnięcia dla małych firm. Dlatego warto wzmacniać przekaz o korzyściach płynących z ochrony własności intelektualnej i zwiększyć dostępność tych procedur, głównie dla MSP. 10.3. Postawy wobec innowacji w zakresie wzornictwa przemysłowego Ogólne wnioski Uczestnicy badania zgodnie uznają ważność rozwijania wzornictwa przemysłowego oraz korzyści płynące z niego. Jednak siła tego przekonania jest różna w zależności od branży firmy i rynku, na którym działa. Polskie wzornictwo postrzegane jest jako mniej konkurencyjne wobec europejskiego (i światowego), ale stale rozwijające się. Jako innowacyjne i konkurencyjne (także za granicą) postrzegają siebie przede wszystkim duże firmy. Mniejsze firmy w dziedzinie wzornictwa czują się raczej naśladowcami niż kreatorami. Niezależnie od pozycji, jaką zajmuje firma pod względem jakości i poziomu wzornictwa, prawie wszystkie przedsiębiorstwa aktywnie promują swoje wyroby, aby skutecznie dotrzeć do finalnego klienta. 10.3.1. Rola wzornictwa przemysłowego i postawy wobec niego Wszyscy objęci badaniem przedstawiciele przedsiębiorstw deklarują pozytywne nastawienie wobec potrzeby rozwijania wzornictwa i dostrzegają jego ważną rolę w efektywnym funkcjonowaniu ich firmy. Za podstawową rolę wzornictwa uznają oni:

11

> Wzrost sprzedaży – ważna dla wszystkich firm, ale nieco bardziej podkreślana przez mniejsze firmy, silnie uzależnione od płynności sprzedaży i zysku. Są one zmuszone maksymalnie eliminować ryzyko niepowodzenia – musimy przetrwać na rynku, jest to podstawa naszego sukcesu. Jednocześnie chodzi o wzmocnienie sprzedaży wiązanej, zwiększenie atrakcyjności całej serii/kolekcji, aby skłonić klienta do jej zakupu, np. sprzętu AGD, a nie tylko pojedynczego egzemplarza produktu. > Chęć wyróżnienia się na rynku spośród konkurencji – ważna dla firm (głównie liderów danej branży) działających na wysoce konkurencyjnym rynku, zajmujących dość wysoką pozycję pod względem zysków, mających rozpoznawalną markę. Celem jest uzyskanie podstawowej przewagi w atrakcyjności produktu, w jego designie. Już przy pierwszym wizualnym kontakcie klienta z produktem – produkt ma wyróżnić się spośród innych towarów tej samej kategorii (ma wpaść w oko, ma być zauważalny). > Budowanie wizerunku firmy/marki – postrzegane jako szczególnie ważne przez firmy ustabilizowane, które mają rozpoznawalną markę i/lub wysoką sprzedaż. Kolejne produkty firmy mają za zadanie wzmacniać wizerunek firmy/marki. Natomiast przedsiębiorstwa, które mają mniejsze zasoby ludzkie, finansowe oraz mniej rozbudowane struktury organizacyjne, są bardziej skoncentrowane na utrzymaniu sprzedaży, nie kładą dużego nacisku na budowanie swojego wizerunku. Tworzenie wizerunku firmy/marki pozwala na: … łatwą identyfikację wizualną firmy (klient ma nas rozpoznawać), … kreowanie odrębnych marek produktów (możliwość dotarcia do różnych grup odbiorców), … zwiększenie konkurencyjności firmy (zwiększenie wartości marek handlowych), … tworzenie ogólnego obrazu firmy jako innowacyjnej, rozwijającej się (nowy wzór to podstawa rozwoju). > Sprostanie wymaganiom klientów finalnych, którzy chcą mieć wpływ i cenią sobie możliwość oddziaływania na kształtowanie się ostatecznego wyrobu (zwłaszcza w branżach oferujących dostosowanie produktu do indywidualnych potrzeb konsumenta, co oznacza możliwość wpływu klienta na ostateczny kształt produktu).

120

> Dostosowanie się do ogólnych zmian na różnych rynkach, np. trend wytwarzania produktów z ekologicznych składników oraz ich późniejszego zużytkowania (łatwa możliwość recyklingu zużytego produktu czy opakowania). Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Ma się sprzedać, mówiąc najprościej, ona ma być ładna, ma mieć dobrą cenę i ma się podobać i ma się długo i dobrze sprzedawać, do tego to się sprowadza, cokolwiek by się innego nie powiedziało to najważniejsze jest po prostu sprzedać produkt (...). My patrzymy na taki projekt poprzez aspekt sprzedażowy, czy to się sprzeda, to jest zasadnicze pytanie, kto to kupi, za ile (duża firma, branża: sprzęt sportowy). > Głównie opinia opiera się na moich pytaniach, spostrzeżeniach i tym, jakiego rodzaju opinię klienci wyrażają. Co im się podoba, co nie, co by zmienili, co jest dla nich funkcjonalne, a co mniej funkcjonalne. A może to by inaczej widzieli, a może to powinno być mniejsze, większe, a może to inaczej by zrobili (mała firma, branża: wyroby inwestycyjne). > Sukces jest realizacją zakładanej sprzedaży, to jest absolutnie jedyny miernik obiektywny sukcesu. Ponieważ to trzeba rozumieć w tym sensie, że jeżeli jest zakładana sprzedaż zrealizowana, to znaczy, że zrobiliśmy wyrób taki, jakiego oczekiwał klient (duża firma, branża: oświetlenie). > Rynki są teraz bardzo dynamiczne i oczekują zmian, coś nowego, i w związku z tym, trzeba myśleć, żeby dać klientowi, rynkowi coś nowego, żeby klienta zadowolić. Ważne, żeby miał chęć kupować ten produkt, żeby go przekonać do tego produktu, żeby zauważył nasz produkt (średnia firma, branża: środki transportu). > Wzornictwo jest elementem strategii. Jest narzędziem do tego, aby nasza firma była identyfikowalna, aby miała swój image, jest bardzo ważnym składnikiem i narzędziem do tworzenia image firmy (duża firma, branża: oświetlenie). > Wzornictwo jest nam potrzebne, żeby sprzedać produkt (duża firma, branża: AGD). > To też pokazanie, że stać nas na coś więcej, że potrafimy zrobić nowe produkty, że nasza firma się rozwija. Pokazywanie nowych rzeczy jest też zachętą do odwiedzania naszych sklepów, do korzystania z naszych produktów (mała firma, branża: ceramika i szkło).

121

> Chcemy tylko więcej sprzedać i być konkurencyjnym, bo wiadomo, że konkurencja nie śpi, wymyśla nowe wzory, coraz ładniejsze, i my też staramy się być konkurencyjni (duża firma, branża: środki transportu). > Dla nas najważniejszym celem jest to, żeby nasz produkt wygrał z konkurencja i żeby był zauważalny i żeby się sprzedał. Bo konkurencję mamy dużą (branża: wyroby inwestycyjne). Nasilenie pozytywnych postaw jest jednak zróżnicowane i zależy od następujących czynników: > Charakter branży, w jakiej działa przedsiębiorstwo – chodzi o znaczenie wartości estetycznych lub funkcjonalnych w produktach. Estetyka jest kluczowa dla ubioru, ceramiki (konieczność podążania za szybko zmieniającymi się trendami). W przypadku branż takich, jak np. niektóre środki transportu, sprzęt sportowy, wyroby inwestycyjne (maszyny i urządzenia) lub odzież techniczna/sportowa, wzornictwo w sensie estetyki wyglądu w opinii respondentów ma charakter drugorzędny wobec funkcjonalności, która w głównej mierze decyduje o atrakcyjności produktu dla docelowego klienta. W przypadku wielu branż istnieje równowaga pomiędzy atrakcyjnością a funkcjonalnością produktu (np. meblarstwo – produkt musi spełniać zarówno wymogi estetyczne, jak i funkcjonalne). > Skracanie się cyklu życia produktów – im krótszy cykl życia produktu, tym większe znaczenie opracowywania kolejnych/nowych wzorów przemysłowych. Czynnik ten jest szczególnie ważny dla branż, w których jest położony nacisk na estetykę produktów (np. ubiór, oświetlenie, AGD/ RTV). > Ważność trendów i dynamika zmian w ofercie produktowej firm – im większa dynamika zmian, tym większe zaangażowanie w opracowywanie nowych wzorów (np. stosunkowo mała w wyrobach inwestycyjnych, a duża w branży ceramicznej, tkanin, nowych mediów). > Wielkość firmy oraz jej pozycja na rynku polskim i ewentualnie zagranicznym – im silniejsza pozycja firmy, rola lidera kategorii, im większy zajmowany segment rynku, tym większe zaangażowanie we wzornictwo. Wynika ono z chęci wzmocnienia swojej uprzywilejowanej pozycji oraz – w przypadku obecności na rynkach światowych – z silnej presji konkurencyjnych firm zagranicznych.

122

> Zróżnicowanie i podział rynku pomiędzy konkurentów – im większa liczba konkurentów, tym większa rola wzornictwa (konieczność wyróżniania się na tle konkurencji). > Rodzaj głównego odbiorcy (indywidualny bądź biznesowy) – im większa rola odbiorcy indywidualnego, tym większy nacisk na rolę estetyki wzornictwa/ designu (produkt musi się klientowi podobać). Nieco inaczej kwestię estetyki akcentuje klient biznesowy. Zdaniem respondentów kieruje się on w większym stopniu funkcjonalnością i ceną niż atrakcyjnością wyglądu produktu. Zasadniczo: im większe zapotrzebowanie ze strony rynku na innowacje lub różnicowanie i modyfikowanie produktów, tym większa ranga przypisywana wzornictwu i bardziej przychylne nastawienie pracowników przedsiębiorstwa wobec niego. Jeśli nie ma uzasadnienia wprowadzania zmian w produkcie – kontynuuje się daną linię produktową (np. w sprzęcie sportowym, transportowym). Dotyczy to głównie dobrze sprzedających się produktów, które są (chwilowo) odporne na wahania rynku, bądź mają grono lojalnych klientów. Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Cykl życia takiego produktu troszeczkę się skraca i to jest przyczyna, z powodu której designerzy będą sobie jeszcze długo żyli w tym kraju, zarówno ci meblowi, jak i inni (duża firma). > Obserwujemy trendy, które będą obowiązywały w następnych latach. Na tej podstawie staramy się stworzyć design na przykład nowego produktu (branża: AGD). > Generalnie produkt musi spełnić oczekiwania klienta, musi spełnić to, co klient od niego wymaga, bo jeżeli nasz produkt ma akumulatory, z których się wylewa elektrolit, to klient takiego produktu nie będzie kupował, albo będzie się psuł podczas jazdy i coś mu będzie odpadać (duża firma, branża: środki transportu). Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Postrzeganie przez firmy wzornictwa jako ważnego elementu w podnoszeniu konkurencyjności produktów i różnicowaniu oferty (odpowiadającej na potrzeby różnych grup docelowych).

123

> Wzornictwo wpisane w strategię firm (dotyczy niektórych ­> dużych firm, działających na bardziej konkurencyjnych rynkach). > Postrzeganie wzornictwa jako elementu pozytywnie wpływającego na budowanie wizerunku firmy (jako nowoczesnej, rozwijającej się) oraz w następstwie – na wzrost jej wartości. Słabe strony > Wzornictwo nadal postrzegane jest w wielu firmach jedynie jako element estetyczny i stawiane w opozycji do funkcjonalności produktu. > Położenie nacisku na element funkcjonalności w firmach działających w obszarze B2B. > Traktowanie przez firmy (szczególnie MSP) projektowania wzorniczego jako kosztu, a nie – inwestycji. Szanse > Dzięki wpisaniu wzornictwa w strategię firm mogą nastąpić zmiany systemowe w tych firmach, wpływające pozytywnie na całościową organizację procesu rozwoju nowego produktu. > Wzrost możliwości konkurowania polskich firm (dzięki rozwojowi wzornic­ twa) na rynkach zagranicznych. > Potrzeby/oczekiwania rynku wymuszające zmiany w firmach, co prowadzi do opracowania bardziej konkurencyjnych wyrobów (i tym samym wzrostu znaczenia wzornictwa w rozwoju produktów) oraz szerszej oferty dla konsumenta. Zagrożenia > Sprowadzanie wzornictwa do elementu czysto estetycznego, co prowadzi do braku angażowania projektanta w cały proces rozwoju produktu i skutkuje brakiem rozwiązań w pełni innowacyjnych. > „Stagnacja wzornicza” w firmach mniejszych i w branżach o mniejszym nasileniu konkurencyjności, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do „wypadnięcia” tych firm z rynku (szczególnie w przypadku pojawienia się nowych graczy z bardziej konkurencyjną ofertą). > Rezygnacja z rozwijania wzornictwa przez małe firmy ze względu na brak środków.

124

> Rezygnacja z rozwijania wzornictwa ze względu na obawę przed szybkim skopiowaniem przez konkurencję. > Niska innowacyjność produktów, co ułatwia kopiowanie wzorów. 10.3.2. Wykorzystanie wzornictwa w przedsiębiorstwach Choć uczestnicy badania intuicyjnie wyczuwają dużą rolę wzornictwa, to jednak nie mają ściśle zdefiniowanej wiedzy na jego temat. Jedynie nieliczni, pracujący w dużych koncernach będących potentatami na rynku, mogą pochwalić się szeroką wiedzą na temat innowacyjności (w tym wzornictwa) i sposobów zarządzania innowacjami (zarówno w zakresie innowacji produktowych, jak i marketingowych). Analizując wypowiedzi respondentów, można odnieść wrażenie, że w ich przedsiębiorstwach dominują innowacje produktowe (dążące do poprawy jakości istniejących produktów, zwykle jest to raczej ulepszanie produktów) lub marketingowe (związane ze zmianami w wyglądzie produktów – opakowań, promocji). Nieliczni wskazują dodatkowo na innowacje procesowe, które mają na celu wprowadzenie nowych, usprawniających metod wytwarzania produktu. Zasadniczo, branże wiodące pod względem wzornictwa to te, które działają na rynku wymagającym dużej aktywności w tym zakresie oraz te, które mają silną, unikalną pozycję na rynku. Kojarzone z innowacjami wzorniczymi stanowią benchmark dla konkurentów, a kształtowanie trendów jest istotnym elementem ich przewagi konkurencyjnej. Firmy, dla których wzornictwo jest podstawą działania i utrzymania się na rynku, należą do takich branż, jak: ceramika, ubiór i tkanina, meblarstwo oraz wyroby AGD/RTV, oświetlenie i nowe media. Wynika to z dużej roli trendów estetycznych w tych branżach oraz szybkiej ich zmienności. Wzornictwo ważne, ale drugorzędne w stosunku do funkcjonalności, obserwuje się w branżach typu: wyroby inwestycyjne (maszyny i narzędzia), środki transportu i sprzęt sportowy. Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Możemy coś takiego powiedzieć, że są tak jakby dwie linie: wzornictwo na jednym końcu, a na drugim końcu jest funkcjonalność. W miarę wzrostu funkcjonalności, wzornictwo schodzi na plan dalszy. Jeżeli coś jest mniej funkcjonalne, jest bardziej ogólnodostępne i ma szeroki zakres zastosowania, jest uniwersalne, to tutaj ważniejsze jest wzornictwo (duża firma, branża sprzęt sportowy).

125

Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Wzornictwo jest postrzegane jako ważne, szczególnie w branżach produktów konsumpcyjnych: ceramika, ubiór/tkanina, meblarstwo, AGD/RTV, oświetlenie, nowe media. > Firmy wiodące pod względem wzornictwa są na ogół liderami w swoich branżach, kształtują trendy. Słabe strony > Brak strukturalistycznej wiedzy nt. wzornictwa (i rozwoju nowego produktu) w MSP. > Generalnie brak innowacji w ścisłym tego słowa znaczeniu – nowe rozwiązania wzornicze są na ogół ulepszoną wersją dotychczasowych produktów. > Wzornictwo postrzegane jest jako mniej ważne w branżach: wyroby inwestycyjne, środki transportu, sprzęt sportowy (!). > Brak praktyki stosowania outsourcingu w zarządzaniu rozwojem nowego produktu (brak zaufania do zewnętrznych specjalistów). Szanse > Firmy podążające za liderami muszą postawić na wzornictwo, aby nie wypaść z rynku. > Rynek wymusza zmiany postaw i zachowań firm. Zagrożenia > Większa możliwość skopiowania wzoru/produktu przy małej innowacyjności produktów. > Rozwijanie nowych produktów wzorniczych własnymi siłami, metodą prób i błędów wpływa na wzrost kosztów firmy i niesie zagrożenie zniechęcenia się firmy do wdrażania nowych rozwiązań. > W przypadku sprzętu sportowego (głównie, ale także innych branż postrzegających wzornictwo jako mniej istotny element w rozwoju produktu) – pozbawianie się szansy na konkurencyjność na rynku krajowym i zagranicznym (na świecie dla branży sportowej wzornictwo jest podstawą, rozumiane jako połączenie funkcjonalności i estetyki). > Brak realnego wyboru dla konsumenta, jeśli oferty są zbliżone do siebie (kopie) i brak rzeczywistych innowacji.

12

10.3.3. Percepcja jakości i poziomu rozwoju polskiego wzornictwa oraz konkurencyjności przedsiębiorstw w tym zakresie Wśród uczestników badania panuje przekonanie o coraz lepszym, rozwijającym się polskim wzornictwie, choć nadal zdystansowanym wobec potentatów europejskich i światowych (przykładowo liderami wzornictwa w odzieży, ceramice, meblarstwie są Włochy, Hiszpania; w najnowszych technologiach – Japonia, w branży oświetleniowej – Niemcy, Skandynawia). Postrzegane czynniki wysokiego poziomu rozwoju zagranicznego wzornic­ twa: > większa otwartość społeczeństwa na innowacje, > wymiana międzykulturowa, zwiększająca zainteresowanie i poziom akceptacji dla nowych, nieznanych wzorów, > dostęp do najnowszych technologii produkcyjnych, > duże oczekiwania społeczeństwa względem designu. Głównymi barierami dla polskiego wzornictwa jest pewne zapóźnienie technologiczne i nadal dominujący konserwatyzm społeczeństwa (mniej otwartego na awangardę, a raczej preferującego „bezpieczne”, pospolite rozwiązania), choć pewne grupy finalnych klientów coraz bardziej aspirują i upodabniają się do innych społeczeństw pod względem otwartości na nowe, rozwojowe wzornictwo (przede wszystkim młodzi zamożni konsumenci oraz firmy zwracające dużą uwagę na swój wizerunek, kreowany poprzez wygląd biur i używanych produktów). Na zadane pod koniec wywiadu otwarte pytanie o mocną stronę polskiego wzornictwa w większości wywiadów respondenci mieli wyraźne trudności w podaniu mocnych stron. Częściej wskazywali na konkurencyjność cenową zaprojektowanych produktów oraz dobrą jakość wyrobów w stosunku do zagranicznych produktów (choć zagrożeniem jest narastająca konkurencyjność cenowa towarów produkowanych w Chinach). Jeśli chodzi o atrakcyjność polskiego designu – jest ona oceniana wysoko w takich branżach, jak: ceramika, odzież i niektóre sprzęty sportowe czy transport (jednak w większości pozytywnie oceniali tylko liderzy rynku danej branży). W pozostałych branżach dominuje wśród badanych wrażenie (opóźnionego) podążania za trendami zagranicznymi, a nie ich tworzenia. Jako konkurencyjne na rynku polskim i zagranicznym postrzegają siebie przede wszystkim duże firmy. Małe firmy widzą siebie jako przeciętne pod wzglę-

127

dem innowacji wzorniczych – w ich odczuciu są raczej biernymi naśladowcami niż aktywnymi kreatorami. Sporadycznie pojawia się postawa ogólnej niechęci wobec konkurowania (w małych firmach) i skłonność do koncentrowania się jedynie na doraźnej sprzedaży i zysku, a co za tym idzie niechęć, bądź obojętność wobec wprowadzania innowacji w produkcie. Pokazuje to różnicę pomiędzy firmami: duże i średnie firmy przyjmują dalekowzroczną perspektywę, monitorują trendy, opracowują strategię konkurowania, podczas gdy małe firmy przyjmują perspektywę krótkowzroczną, skupioną na przetrwaniu firmy „tu i teraz”, a innowacje dotyczą wyłącznie koniecznego nadążania za konkurencją. Większość przedsiębiorstw aktywnie promuje swoje wyroby głównie poprzez: > uczestnictwo w targach, wystawach branżowych, > udział w konkursach branżowych (np. w ceramice, meblarstwie), > komunikację na swoich stronach internetowych, > mailingi do klientów, > standardowe ekspozycje w miejscach sprzedaży (stałe ekspozycje w sklepach wielkopowierzchniowych, katalogi/foldery). Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Nasze wzornictwo do najbardziej wybijających się nie należy i mamy tego w pełni świadomość, jesteśmy na tym polu bardziej odtwórczy niż twórczy. My bardziej korzystamy z pomysłów wielkich firm, staramy się przenieść jakiś nowy pomysł, który widzieliśmy gdzieś na targach, który jest zupełnie innowacyjny, ale da się go przenieść, to staramy się go szybko przenieść na nasz rynek krajowy. Ale nie ma tej drogi w odwrotnym kierunku, a jeżeli jest, kilka razy nam się zdarzyło, że po roku zauważyliśmy, że oni zrobili to samo, co my i mamy wtedy satysfakcję, ale to są pojedyncze przypadki, natomiast z reguły przepływ tej myśli twórczej jest w naszym kierunku, do nas ( duża firma, branża: sprzęt sportowy). > Są akcje marketingowo-mailowe, są rozsyłane foldery, pocztowa akcja - jeśli chodzi o dział klientów już pozyskanych. Jeśli chodzi o nowych klientów to do nich docieramy przez dział telemarketingu. On wyszukuje nowe firmy. Umawia na spotkanie naszego handlowca. Nasz handlowiec, jedzie i przedstawia całą ofertę naszej firmy. I mamy sprawnie działający dział sprzedaży (branża: wyroby inwestycyjne).

12

> Jak wchodzi nowy produkt, to zawsze w sklepach wieszamy plakaty, które informują o tym, że jest nowy produkt. Na stronie internetowej też pojawia się informacja, że mamy nowe produkty, jest opis, co to jest i do czego służy. W sklepiku internetowym też tak samo dokładnie informujemy, że są nowe produkty (mała firma, branża: ceramika i szkło). > Polacy są bezpłciowi, przezroczyści, jeszcze do naszego narodu, do naszej świadomości jeszcze nie dotarła kreatywność. Byliśmy przez 10 lat zablokowani pewnymi normami, których musieliśmy się trzymać i mi się wydaje, że Polacy jeszcze nie dojrzeli tak jak w innych krajach Europy (mała firma, branża: wyroby inwestycyjne). Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Polskie wzornictwo jest postrzegane wśród firm jako rozwijające się, będące na wyższym poziomie w stosunku do lat ubiegłych. > Konkurencyjne cenowo, a jednocześnie dobrej jakości polskie wyroby wzornicze (dobry produkt = dobrze zaprojektowany za przystępną cenę). Słabe strony > Zapóźnienie technologiczne w polskich przedsiębiorstwach (szczególnie MSP). > „Konserwatyzm” polskiego społeczeństwa w stosunku do nowoczesnego wzornictwa (wynikający też z możliwości finansowych ­> bardziej innowacyjne produkty wzornicze, bądź tzw. „dizajnerskie” mają często ceny przekraczające możliwości finansowe przeciętnego polskiego konsumenta). Szanse > Rosnąca otwartość polskiego konsumenta na innowacyjne rozwiązania, poszukiwanie ich dzięki zjawisku globalizacji (przepływ nowych produktów, informacji z innych rynków). > Wzrost możliwości finansowych (nabywczych) polskiego konsumenta w dłuższej perspektywie (­> wzrost klasy średniej). > Wzrost grupy nabywców stawiających bardziej na jakość (dobre wzornictwo) czy znaną markę niż jedynie na cenę (niezainteresowanych w związku z tym tanimi wyrobami z Chin).

12

Zagrożenia > Poczucie niższości polskich firm w obszarze wzornictwa wobec niektórych krajów i brak wiary, że można im dorównać. > Konkurencyjność cenowa produkcji z Chin wobec braku wystarczającej przewagi innowacyjnej/wzorniczej polskich produktów w niektórych branżach (innowacji, które uzasadniałyby zapłacenie przez konsumenta wyższej ceny).

10.4. Zasady i warunki zarządzania wzornictwem w przedsiębiorstwach Ogólne wnioski Większość objętych badaniem firm korzysta ze schematów zarządzania wzornic­ twem wypracowanych przez siebie w ciągu wielu lat doświadczeń. Myśląc o zarządzaniu wzornictwem, należy uwzględnić kilka wymiarów, które zostaną szczegółowo omówione w poniższych podrozdziałach: > Źródła koncepcji nowych projektów. > Decydenci w zakresie akceptacji nowego projektu i jego wdrożenia. > Budżet – planowanie i kontrola realizacji budżetu. > Weryfikacja trafności i ocena potencjału nowego projektu. Mimo różnorodności objętych badaniem branż i specyfiki każdej z nich (pod kątem dynamiki rozwijania i wprowadzania nowych wzorów, stopnia złożoności procesu i ryzyka, jakie za tym stoi), można wskazać pewne stałe, powtarzające się w firmach etapy: Koncepcja projektu > weryfikacja wstępnych założeń projektu wewnątrz firmy > weryfikacja założeń projektu poza firmą > estymacja budżetu przedsięwzięcia > decyzja o realizacji nowego projektu (spisanie szczegółowych założeń i decyzja zarządu) Po każdym z tych etapów następuje sformułowanie opinii/informacji zwrotnej kierowanej do osoby odpowiedzialnej za rozwój danej koncepcji (np. kierownik

130

ds. produkcji, kierownik działu handlowego), która z kolei raportuje cząstkowe rezultaty zarządowi firmy. 10.4.1. Źródła koncepcji nowych projektów Inicjatywa dotycząca nowej koncepcji produktu wychodzi przeważnie od pracowników firmy, przy czym można wskazać dwa zasadnicze źródła stymulacji: > źródła zewnętrzne w stosunku do firmy, > źródła wewnętrzne firmy. Źródła zewnętrzne w stosunku do firmy to wszystkie te koncepcje, gdzie bodziec pochodzi spoza firmy, zwykle jako zapotrzebowanie rynku generowane w różny sposób: > Informacje zwrotne od partnerów handlowych firmy (dystrybutorów, dealerów). > Informacje zwrotne bezpośrednio od finalnych odbiorców (np. zgłaszane do działu serwisu w firmie). > Informacje o planowanych inwestycjach w regionie/kraju (np. producent i instalator oświetlenia obserwuje rynek budowlany i przetargi na usługi montażu oświetlenia). Źródła wewnętrzne firmy to wszystkie inicjatywy pochodzące ze struktur firmy, od pracowników firmy zatrudnionych na różnych stanowiskach: > Dział produkcji – kierownik produkcji, technolog, który proponuje własne koncepcje modyfikacji produktu. Ewentualnie koncepcja pochodzi bezpośrednio od projektanta zatrudnionego w firmie. > Zarząd – ustala politykę/strategię produktową firmy (np. jako reakcja na skracanie się cyklu życia produktów). > Dział marketingu – kierownik produktu/produkt manager pozyskuje informacje poprzez analizę: trendów (targi, prasa branżowa), wielkości sprzedaży produktu/kolekcji, analizę potentatów krajowych i zagranicznych oraz najbliższej konkurencji (jej oferty produktowej, cenowej). > Dział obsługi klienta – dostarcza informacji głównie o problemach zgłaszanych przez klientów. > Dział sprzedaży – informuje o zapotrzebowaniu na określony towar/wzór.

131

Komentarza wymaga kwestia targów i wystaw branżowych, w których zdecydowana większość firm stara się regularnie uczestniczyć (bądź jako wystawca, bądź jako obserwator). Obecność na imprezach targowych jest: > z jednej strony źródłem zewnętrznym w pozyskiwaniu pomysłów, możliwością zapoznania się firmy z nowymi trendami w danej branży oraz produktami konkurencji, > z drugiej strony jest źródłem wewnętrznym – jako zgromadzone informacje/ obserwacje przetworzone i zanalizowane przez dział marketingu lub wprost przez projektantów. Generalnie, w przedsiębiorstwach następuje integracja informacji pochodzących z różnych źródeł, które w efekcie dostarczają wiedzy o wymaganiach i zapotrzebowaniu rynku oraz o atrakcyjności oferty producenta (w jakim stopniu spełnia ona te wymagania i jest przyszłościowa). Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Pomysł powstaje w najróżniejszy sposób. Od konkretnego zapotrzebowania ze strony rynku, albo to dział marketingu mówi, że jest brak. Mamy sygnały od klientów, z działu dystrybucji. Ewentualnie sami nagle wpadamy na pomysł, że brakuje nam danego produktu śledząc to, co się dzieje na rynku i u konkurencji (firma duża). > Przeważnie osoby z marketingu wychodzą z nową propozycją, ale nieraz zbieramy informacje z różnych działów, marketingu też, ale i ze sprzedaży i z produkcji, na temat, co oni chcieliby uruchomić, czy widzą temat, który można by było pociągnąć. Po zebraniu takich kilku projektów spotykamy się wspólnie i analizujemy te pomysły, czy jesteśmy w stanie to wszystko zrobić, czy wyrobimy się pieniężnie i powstaje plan, który uruchamiamy na kolejny rok (duża firma).

132

10.4.2. Decydenci i działy odpowiedzialne za akceptację projektów wzor­ niczych W typowej strukturze organizacyjnej przedsiębiorstw (zwłaszcza średnich i dużych) obecne są trzy zasadnicze działy/piony: produkcji, finansów oraz sprzedaży i marketingu. Zwykle w skład zarządu firmy wchodzą reprezentanci tych działów. We wszystkich przedsiębiorstwach objętych badaniem, niezależnie od branży przedsiębiorstwa, decydentami w zakresie wdrożenia nowego wzoru są osoby pełniące następujące funkcje: Małe firmy: > właściciel firmy/zarządzający firmą, > kierownik produkcji, > kierownik działu handlowego. Średnie firmy: > członek zarządu odpowiedzialny za produkcję, sprzedaż i dystrybucję lub za finanse firmy; osoby odpowiedzialne za produkcję, sprzedaż i dystrybucję muszą uzyskać akceptację decydenta ds. finansów, > kierownik projektu, > kierownik/dyrektor rozwoju produktu, > dyrektor ds. produkcji, > dyrektor sprzedaży. Duże firmy: > członek zarządu odpowiedzialny za produkcję, sprzedaż i dystrybucję lub za finanse firmy; osoby odpowiedzialne za produkcję, sprzedaż i dystrybucję muszą uzyskać akceptację decydenta ds. finansów, > dyrektor handlowy, > dyrektor generalny firmy, > dyrektor działu rozwoju (firmy, produktów), > kierownik projektu.

133

W małych firmach jest to mniej ustrukturalizowane – decydentem jest właściciel firmy lub osoba posiadająca kwalifikacje do oceny potencjału projektu wzorniczego (bardzo częste jest łączenie przez jedną osobę różnych funkcji – finansowych, organizacyjnych, marketingowych). W średnich i dużych firmach decyzja dotycząca wdrożeń jest bardziej ustrukturalizowana, co związane jest z rozbudowaną strukturą organizacyjną przedsiębiorstw, zgodną z modelem zarządzania firmą. Decydentem jest zwykle zarząd, który uwzględnia analizy szans i zagrożeń nowego projektu, opracowywane i przedstawiane mu przez dział marketingu i sprzedaży. W gestii zarządu leżą także kwestie finansowe – akceptowanie budżetu przedsięwzięcia. W średnich i dużych firmach pion marketingu odgrywa kluczową rolę w pracach nad planowaniem i wdrożeniem nowego produktu. Ta komórka organizacyjna daje impuls do rozpoczęcia prac nad nowym produktem oraz wysuwa wstępne propozycje nowego produktu (jako własna inicjatywa, bądź w reakcji na pomysły innych działów). Do zadań tego działu należą także analizy rynku, opracowywanie ogólnej koncepcji produktu, weryfikacja jego potencjału, wstępne określenie grupy docelowej oraz segmentu cenowego produktu. W firmach branży przemysłowej (transport, maszyny, sprzęt sportowy) znaczną rolę odgrywają technolodzy produkcji i inżynierowie (konstruktorzy), którzy często pełnią rolę wewnętrznych projektantów docelowych produktów. W dużych firmach, silnie konkurujących w Polsce i na rynkach zagranicznych, mających kilka wdrożeń w ciągu roku, często już istnieje lub w najbliższej przyszłości jest planowane ustanowienie działu rozwoju produktu. Zadaniem tego działu jest prowadzenie wszystkich prac związanych z nowymi produktami. W jego składzie znajdują się osoby, które dotychczas pracowały w dziale marketingu przy wprowadzaniu nowych produktów. 10.4.3. Planowanie budżetu na innowacje wzornicze Wśród uczestników badania są różne podejścia do kwestii planowania budżetu na przedsięwzięcia związane z wprowadzaniem nowych wzorów: > część firm planuje budżet i stara się nie przekroczyć jego ram, > część firm nie planuje budżetu i wycenia projekty ad hoc. Planowanie/ustalanie budżetu Analizując profil firm, w których zakłada się/ustala budżet na nowe projekty wzornicze (zwykle jest to budżet w cyklu rocznym), i czynniki, które temu sprzyjają, można wysnuć następujące wnioski:

134

1. W zależności od wielkości firmy: > są to przeważnie duże firmy będące częścią zagranicznego koncernu (gdzie budżet ustala centrala działająca poza Polską, a polski oddział firmy musi go jedynie przyjąć), > są to średnie firmy, które ustalają budżet cząstkowy (osobny dla każdego planowanego projektu). Podstawą określenia wielkości przyszłego budżetu jest ocena potencjału nowych projektów, ale także suma kosztów produkcji poprzednich udanych projektów. 2. W zależności od specyfiki branży i rynku są to firmy, które działają na względnie ustabilizowanym rynku lub te, które mają ustabilizowaną pozycję na rynku. Doświadczenie zdobyte w trakcie rozwoju firmy oraz specyfika rynku powoduje, że planują własne nakłady na wdrażanie innowacji, np. AGD, środki transportu, wyroby inwestycyjne (maszyny), sprzęt sportowy. Te obszary działalności charakteryzują się stosunkowo małą dynamiką zmian na rynku i długim cyklem użytkowania produktu przez finalnego odbiorcę. W planowaniu budżetu pojawia się wycena potencjalnego przedsięwzięcia. Najczęściej są brane pod uwagę: koszt wzoru (zamówionego bądź gotowego), koszty produkcji (lub koszty całej partii próbnej) i na tej podstawie szacowana jest rentowność projektu (ROI ­ return on investment). Powszechna jest tutaj postawa: wszystko, co może przynieść zysk, jest realizowane, jak jest dobry projekt, to jest budżet. Generalnie, mimo planowania określonego budżetu, większość firm dopuszcza odstępstwa (stosują tzw. widełki dla każdego projektu) i elastyczność, która polega na tym, że pojawiające się w ciągu roku nowe, potencjalnie zyskowne koncepcje mogą liczyć na dofinansowanie (po rzetelnej analizie i symulacji rentowności projektu i akceptacji zarządu). Brak planowania/ustalania budżetu Na podstawie analizy firm, w których nie ustala się budżetu na nowe projekty wzornicze, można zauważyć, iż taka postawa jest analogicznie związana z: 1. Wielkością firmy – są to przeważnie małe firmy lub średnie, które stosunkowo rzadko wprowadzają nowe wzory, w związku z tym nie mają jeszcze wystarczającego doświadczenia i wyczucia rynku, aby precyzyjnie oszacować wielkość budżetu (godzą się na decyzje ad hoc). Przedsiębiorstwa te uczą się funkcjonować na rynku i w dalszej przyszłości chciałyby wprowadzić planowany budżet.

135

2. Specyfiką branży i rynku, na którym działa firma: > Firmy działające w branżach o dużej dynamice konsumpcji, stosunkowo krótkich cyklach produktu (i wzoru) oraz dużej konkurencyjności (niezależnie od wielkości firmy), np. ubiór, tkaniny, meblarstwo, ceramika, oświetlenie. Decyzje uzależnione są od bieżącej sytuacji na rynku i są podejmowane ad hoc. Przedsiębiorstwa oceniają taki sposób traktowania kwestii finansowych jako najlepsze rozwiązanie dla poprawnego funkcjonowania firmy. > Firmy działające na stosunkowo młodym rynku, nieustabilizowanym i silnie uzależnionym od trendów (nawet trudnych do przewidzenia). Podstawą sukcesu takiej firmy jest szybkie reagowanie na nowe kierunki rozwoju produktów (np. nowe media). Decyzje są podejmowane ad hoc. 10.4.4. Weryfikacja trafności i ocena potencjału nowych projektów Pomijając fazę wstępną, definiującą zapotrzebowanie rynku, obecne i przyszłe trendy oraz analizę konkurencji, będące jednym ze źródeł pomysłów nowych projektów (patrz rozdz. „Źródła koncepcji nowych projektów”) i wstępną oceną trafności przyjętego kierunku rozwoju portfolio firmy, przeprowadzana jest bieżąca weryfikacja założeń i adekwatności konkretnego projektu wzorniczego. Weryfikacja ta dokonywana jest na każdym z etapów projektowania: od etapu konceptu (graficznego) i prototypu po wyprodukowanie tzw. partii pilotażowej lub ocenę wielkości sprzedaży produktów gotowych, już wprowadzonych na rynek. Sposób tej weryfikacji może być bardziej lub mniej sformalizowany: od konsultacji wewnątrzpracowniczych po profesjonalne badania marketingowe obejmujące opinie partnerów handlowych (Business­to­Business – B­to­B), jak również opinie finalnych użytkowników (Business­to­Consumer – B­to­C): > Konsultacje wewnątrz firmy – wśród pracowników: … analiza możliwości technologicznych posiadanego przez firmę parku maszynowego, opracowanie założeń konstrukcyjnych i wstępna kalkulacja kosztów produkcji (akceptacja przez dział handlowy), … analiza możliwości finansowych firmy (wspólnie z dyrektorem finansowym), … analiza atrakcyjności produktu (głosowanie wśród zebranych pracowników firmy), … ocena jakości wykonanego produktu (certyfikaty, testy bezpieczeństwa) – domena kierownika produkcji.

13

> Badanie opinii partnerów handlowych (charakterystyczne dla większości firm uczestniczących w badaniu) i ekspertów (zaledwie kilka firm) – udostępnienie im pierwszych projektów wzorniczych i zebranie opinii na temat funkcjonalności i atrakcyjności dla potencjalnych użytkowników (np. testowanie sprzętu sportowego przez pracowników AWF, testowanie sportowej odzieży technicznej przez alpinistów). > Badanie rynku – analiza konkurencji, cyklu życia produktów (np. nowy produkt zastępuje odchodzący produkt), analiza trendów. > Badanie opinii finalnych użytkowników : … badania jakościowe – testy konceptów/prototypów produktów, … ilościowe testy produktów (testy w miejscach sprzedaży, wywiady środowiskowe, in-home test – testy użytkowania produktów w domach finalnych użytkowników, w naturalnym środowisku użytkowników (np. AGD, sprzęt sportowy, nowe media), … badania satysfakcji klientów – sprawdzanie poziomu zadowolenia z produktów ich obecnych użytkowników, zarówno wśród partnerów handlowych (Business­to­Business – B­to­B), jak również wśród finalnych użytkowników (Business­to­Consumer – B­to­C). Przedsiębiorstwa stosują dodatkowe formy zabezpieczenia się przed ryzykiem straty w produkcji poprzez: > Partie pilotażowe, produkty próbne – czyli ocena pierwszych egzemplarzy sprzedaży wśród dealerów lub finalnych użytkowników i w zależności od wyniku decyzja o kontynuacji produkcji. > Umowę z klientem na zamówienie określonej, minimalnej liczby sztuk towaru. Im firma jest bardziej świadoma ryzyka związanego z niewłaściwą decyzją dotyczącą nowego projektu (im większe koszty wdrożenia, im większe nowatorstwo przedsięwzięcia), tym większą wagę przykłada do ww. weryfikacji wewnątrz­ i pozafirmowych. Dodatkowe nakłady na prace B+R (Badania i Rozwój) w zakresie nowych funkcji produktów i rozwoju wzornictwa spotyka się głównie w dużych firmach, o silnej pozycji na rynku. Zasadniczo, sukces nowego projektu/wdrożenia jest przez wszystkich respondentów rozumiany jako realizacja założonych celów, które przede wszystkim

137

określają opłacalny poziom sprzedaży nowego produktu (realizacja zakładanego planu sprzedaży z zakładaną marżą i z zakładanym zyskiem). Jeśli poziom ten zostanie osiągnięty, jest podejmowana decyzja o kontynuacji produkcji. Inni sukces dodatkowo definiują w kategoriach estetyki – wyróżnienia się produktu na rynku i jego wizualnej atrakcyjności dla klienta. W sytuacji braku powodzenia nowego produktu (np. partia pilotażowa lub docelowa nie przyniosła efektu w postaci zakładanego poziomu sprzedaży) projekt jest zwykle wycofywany z produkcji i traktowany jako element nabytego doświadczenia. Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Integracja informacji pochodzących z różnych źródeł w firmach, co wpływa na lepsze opracowanie koncepcji nowego produktu. Słabe strony > Wypracowanie systemu zarządzania wzornictwem/rozwojem nowego produktu własnymi siłami, na zasadzie prób i błędów. > Brak kadry wyspecjalizowanej w prowadzeniu procesu rozwoju nowego produktu wzorniczego. > Brak praktyki stosowania outsourcingu w zarządzaniu rozwojem nowego produktu (brak zaufania do zewnętrznych specjalistów). > Sporadyczne weryfikowanie nowych koncepcji z finalnym odbiorcą. Szanse > Tworzenie w dużych firmach wyspecjalizowanych działów rozwoju produktu. > Inwestowanie w prace B+R (w większych firmach), dające możliwość opracowania bardziej innowacyjnych rozwiązań wzorniczych. Zagrożenia > Potrzeby konsumenta nie są traktowane przez firmy jako główny bodziec do powstania koncepcji nowych projektów (a potem – ich weryfikacji), co może skutkować powstawaniem wyrobów „nietrafionych”, nie odpowiadających na potrzeby nabywców (i w związku z tym – słabo sprzedających się, mało konkurencyjnych).

13

> Brak planowania budżetu na nowe projekty wzornicze, co powinno być podstawą, szczególnie w firmach działających na silnie konkurencyjnych rynkach (modyfikowane w zależności od sytuacji rynkowej). > Podpatrywanie rozwiązań stosowanych przez konkurencję (np. na targach branżowych), co może sprzyjać świadomemu, bądź nieświadomemu kopiowaniu wzorów. 10.5. Parametry jakościowe dotyczące efektywności wzornictwa w przed­ siębiorstwach Ogólne wnioski Wśród uczestników badania istnieje zgodność co do finalnych korzyści, jakie daje rozwijanie i wdrażanie nowych projektów wzorniczych, i są nimi: wzrost wartości firmy i jej konkurencyjności. Konsekwencją rozwijania wzornictwa jest pojawianie się marek produktów oraz motywacja przedsiębiorstw do ochrony własności intelektualnej (najczęściej w postaci zastrzegania znaku towarowego lub wzoru użytkowego). Istnieje szereg barier w skutecznym wdrażaniu innowacji wzorniczych. Kluczową z nich jest bariera finansowa, dotykająca głównie mniejsze przedsiębiorstwa. 10.5.1. Korzyści ze stosowania wzornictwa przemysłowego Dla respondentów korzyści uzyskiwane ze stosowania wzornictwa przemysłowego w znacznym stopniu pokrywają się z rolą, jaka jest przypisywana wzornic­ twu. Dla uczestników badania rola wzornictwa pokrywa się z powodami i oczekiwanymi korzyściami, dla których rozwijają oni wzornictwo w swoich firmach ­ patrz rozdział „Rola wzornictwa przemysłowego i postawy wobec niego”. Generalnie, wśród finalnych korzyści z rozwijania wzornictwa dostrzeganych przez respondentów dominują te, które bezpośrednio odnoszą się do handlowego (sprzedażowego) i marketingowego sukcesu firmy. Są to zatem: > Wzrost wartości firmy, czyli m.in. wartości znaku towarowego i możliwość pozycjonowania marki (marka wspiera sprzedaż). Pozwala to firmie na budowanie segmentu lojalnych klientów (w różnych segmentach produktów/marek), co zwiększa gwarancję stałego zysku dla przedsiębiorstwa. > Wartość dodana wzoru przemysłowego dla promocji i sprzedaży produktu: … w sensie dosłownym (jako cenowa polityka produktów: lepszy wzór > lepszy produkt > lepsza cena),

13

… w sensie znaczeniowym (jako wyróżnik marki i niesione przez nią wartości), co z kolei przy silnej marce pozwala firmie na kreowanie trendów rynkowych (trendsetting) i przyjęcie roli lidera kategorii. > Wzrost konkurencyjności firmy na rynku krajowym i zagranicznym, przy czym: … w opinii respondentów na rynku rodzimym łatwiej jest kreować trendy (brak silnej konkurencji pod względem innowacyjności, wzornictwa), … na rynku zagranicznym aktywność początkowo sprowadza się do nadążania za zastanymi tam trendami. Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Musimy brać pod uwagę bardziej wysublimowane gusta klientów, ponieważ sprzedajemy też dużo do Europy Zachodniej i w Polsce rynek też jest dosyć mocno opanowany, musimy dogadzać gustom klientów, które niestety też się zmieniają (duża firma). > Firma sama jest kreatywna, chciałaby zmieniać swój wizerunek, chciałaby żeby marka była zapamiętywana i żeby nasze projekty i maszyny były fundamentem naszego wizerunku (mała firma, branża: wyroby inwestycyjne). > Nie możemy stworzyć rzeczy bardzo fikuśnej, bo nie będzie spełniało swojego zdania, roli, musi to być maszyna, która będzie pracowała, spełniała swoją rolę, musi spełniać szereg rzeczy (mała firma, branża: wyroby inwestycyjne). 10.5.2. Bariery w pozyskiwaniu i wdrażaniu nowych rozwiązań projek­ towych Większość uczestników badania jest zgodna co do tego, że podstawową i najczęstszą (zwłaszcza na początku rozwoju firmy) barierą w stosowaniu i rozwijaniu nowych projektów wzorniczych jest bariera finansowa (czynnik ekonomiczny). Chodzi tu o potencjalne nakłady na rozwijanie i wdrożenie nowego produktu/wzoru, do których zaliczane są wysokie koszty: oprzyrządowania do maszyn oraz wprowadzenia nowych technologii produkcji i rozbudowa parku maszynowego. Wysoki koszt inwestycji w projektanta – np. finansowanie jego podróży zagranicznych w celu uczestnictwa w targach. Jednocześnie wiele firm (szczególnie małych i średnich) faktycznie nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi na inwestycje we wzornictwo przy jednoczesnych braku dostępu do wiedzy o zewnętrznych źródłach finansowania.

140

Pozostałe bariery dotyczą następujących obszarów: > Niepewność co do rynku – trudny do określenia popyt (zwłaszcza w sytuacji nowatorskiego produktu) lub obecność zdecydowanego lidera kategorii (bariera dla mniejszych firm). > Ograniczenia technologiczne – brak właściwych urządzeń produkcyjnych lub wymóg zbyt drastycznej zmiany w standardowym procesie wytwarzania produktu (ogranicza to możliwość szybkiego reagowania na zmiany w rynku, na sezonowość sprzedaży, zmiany preferencji nabywców). > Bariery legislacyjne, np. atesty, certyfikaty, normy bezpieczeństwa produktu (składu i działania), zdecydowanie zwiększyły się po wejściu Polski do UE. Chodzi o konieczność dopasowania norm w Polsce do norm obowiązujących na danym rynku europejskim lub brak zgodności polskich norm z normami unijnymi (dostosowanie do norm polskich w przypadku firm importujących towary do Polski lub dostosowanie do norm docelowego rynku za granicą – w przypadku firm eksportujących towar z Polski). > Ograniczenia w zasobach ludzkich – brak wewnętrznych projektantów lub drogie usługi projektantów zewnętrznych oraz ich niedostateczne zrozumienie biznesu i oczekiwań klienta (patrz ocena współpracy z projektantami w raporcie Ipsos z sierpnia 2007 roku, zrealizowanego dla IWP). > Bariery natury psychologicznej – nieco rzadziej spotykane. Charakterystyczne dla niektórych przedstawicieli działu produkcji i technologów, którzy preferują wykonywanie prac stałych, dobrze opanowanych czynności przy produkcji, podczas gdy wprowadzenie nowego projektu wymaga zmian wytwarzania nowego produktu. W związku z trudnościami związanymi z projektowaniem i wdrażaniem nowych pomysłów, większość przedsiębiorstw stara się minimalizować ryzyko porażki poprzez działania szczegółowo opisane w rozdziale „Weryfikacja trafności i ocena potencjału nowych projektów”. 10.5.3. Metody współpracy w zakresie pozyskiwania projektów wzorni­ czych Projektanci wewnętrzni Większość uczestników badania deklaruje posiadanie własnego (zatrudnionego na pełny etat) projektanta lub zespołu projektantów. Są to, w zależności od wymogów branży, projektanci wzornictwa przemysłowego, plastycy, architekci,

141

inżynierowie lub konstruktorzy (technolodzy). Osoby o wykształceniu bardziej technicznym niż artystycznym są wykorzystywane głównie w branżach produkcji środków transportu, sprzętu sportowego – wszędzie tam, gdzie ważniejsze jest opracowanie konstrukcji narzędzia/sprzętu niż estetyka jego wyglądu. Odwrotnie dzieje się w branżach typu odzież, ceramika, gdzie duże znaczenie ma przygotowanie plastyczne projektanta i jego wrażliwość estetyczna. Uzasadnieniem (i jednocześnie motywem) takiego modelu współpracy są: > duża dynamika i intensywność (w skali roku) pracy nad nowymi projektami/ wzorami – wymaga stałej, bliskiej współpracy projektantów z poszczególnymi działami zaangażowanymi w opracowywanie i wdrażanie koncepcji, > konieczność bardzo dobrej znajomości rynku i branży przez projektanta, w tym zagadnień technologicznych – sprzyja większej efektywności współpracy z projektantem, > czynnik psychologiczny – zatrudniony projektant ma większą motywację do twórczej pracy, projekty traktuje jako „swoje”, co sprzyja jego aktywnej roli w firmie – motywuje do opracowywania nowych rozwiązań, stymuluje pracę innych działów (bywa wizjonerem). Ten rodzaj współpracy jest zwykle źródłem wzajemnego zrozumienia i zadowolenia obu stron. Projektanci zewnętrzni Część firm współpracuje wyłącznie z zewnętrznymi projektantami (wyłanianymi w drodze przetargu), do których należą: biura projektowe, biura plastyków, agencje marketingowe obsługujące kompleksowo klienta, także pod kątem usług projektowych. Projektanci zewnętrzni zatrudniani są w sytuacji, gdy: > nie ma potrzeby pełnego zatrudnienia projektanta z uwagi na mniejszą częstotliwość wprowadzania nowych wzorów w firmie, > firma unika ponoszenia kosztów utrzymania projektanta (poza kosztami stałymi są także koszty podróży na targi w Polsce i za granicą, koszty oprogramowania do projektowania) i uważa, że korzystanie z zewnętrznych biur projektowych wymusza na tych biurach większą konkurencyjność (także cenową), co w efekcie jest korzystniejsze dla zleceniodawcy.

142

Wadą tego typu współpracy bywa natomiast niedostateczne rozumienie biznesu klienta (zwłaszcza kwestii technologicznych, determinujących często decyzję o wprowadzeniu danego wzoru). Projektanci wewnętrzni i zewnętrzni Nieliczni wskazują na wykorzystywanie modelu łączonego, tzn. oprócz pracy własnych projektantów, korzystają z usług zewnętrznych specjalistów w tym zakresie (dominuje formuła fakturowania tych usług). Taki model współpracy jest przede wszystkim podyktowany aktualnym zapotrzebowaniem przedsiębiorstwa (większą intensywnością pracy). Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Zatrudnianie projektantów na stałe w firmach wprowadzających dużo nowych projektów wzorniczych w ciągu roku, co wpływa na lepszą znajomość rynku przez projektantów, a tym samym – na powstawanie projektów wzorniczych lepiej odpowiadających na potrzeby rynku. Słabe strony > Brak w firmach projektantów w ścisłym tego słowa znaczeniu (­> postrzeganie inżyniera­konstruktora lub artysty­plastyka jako projektanta), co może wpływać na stosowane rozwiązania w nowych projektach, tj. bez zrównoważenia elementów funkcjonalnych i estetycznych w zaprojektowanym wyrobie. Szanse > Postrzeganie przez firmy zatrudniające projektanta na stałe jako korzystnego rozwiązania dla firmy (przynoszącego jej wymierne korzyści). Zagrożenia > Bariera finansowa w przypadku mniejszych przedsiębiorstw w stosowaniu wzornictwa. > Postrzeganie jako koszt (a nie jako inwestycja): … nakładów na nowe technologie, oprzyrządowanie, nowy park maszynowy, … nakładów na zatrudnienie i rozwój zawodowy projektanta. > Brak dopracowanych metod i narzędzi do właściwego szacowania ryzyka wprowadzenia nowego produktu wzorniczego.

143

10.. Metody ochrony własności intelektualnej i ich skuteczność 10..1. Wykorzystywanie ochrony własności intelektualnej w przedsię­ biorstwach Analizując deklaracje uczestników badania, można zauważyć, że ochrona własności intelektualnej stosowana jest przede wszystkim w dużych firmach, natomiast sporadycznie w średnich firmach i prawie wcale nie jest stosowana w małych firmach. Przeważnie jest to rejestracja znaku towarowego lub wzoru użytkowego, w branży wyrobów inwestycyjnych dodatkowo spotyka się zastrzeżenie rozwiązań technologicznych. Generalnie stosunek uczestników badania wobec ochrony własności intelek­ tualnej przedsiębiorstwa jest przychylny, jednak zdeterminowany konkretną sytuacją firmy na polu jej działalności. Poniżej zostaną przedstawione motywy i bariery wobec stosowania tego typu ochrony. 10..2. Motywy Motywy stosowania ochrony własności intelektualnej przedsiębiorstwa dotyczą następujących aspektów: > Zabezpieczenie znaku towarowego (marki wszystkich produktów lub tylko wybranej serii/nazwy kolekcji produktów) – podstawowa ochrona dla przedsiębiorstwa, zwłaszcza w kategorii zdominowanej przez kopiowanie wzorów (np. AGD – naczynia kuchenne; ceramika). Gwarantuje wyegzekwowanie wymiernego odszkodowania za wykorzystanie znaku. Motywacja ta bywa wzmocniona negatywnymi doświadczeniami z kopiowaniem wzoru przez inne firmy i ma zapobiegać „piractwu” (np. nowe media). > Standard działania w funkcjonowaniu firmy – charakterystyczne dla dużych przedsiębiorstw o wyrobionej i znanej marce, działających na rynku polskim i zagranicznym. Do najczęściej pojawiających się w badaniu form ochrony własności należy: zastrzeganie wzoru i rozwiązań technicznych (np. AGD, środki transportu). Poczucie własności rozwiązań (przywiązanie do projektu) i chęć wyróżnienia go w percepcji klientów i wzmocnienia identyfikacji wzoru z producentem (żeby klient wiedział, że to jest nasz produkt i nie pomylił go z innym). > Komfort psychiczny producenta, rodzaj zabezpieczenia przed zarzutem konkurencji o skopiowanie wzoru.

144

10..3. Bariery Bariery wobec stosowania ochrony własności intelektualnej przedsiębiorstwa wynikają z kilku źródeł: > Charakteru branży i cyklu życia produktów – krótki cykl sprzedaży produktu (np. odzież powszednia), silnie podatny na szybko zmieniające się trendy, modę. Nieadekwatność czasu trwania procedury zastrzegania wzoru lub patentu w stosunku do „życia” kolekcji. > Charakteru produktu: … stopnia jego innowacyjności, unikalności – im bardziej powszedni, zwyczajny wzór, tym mniejsza potrzeba i chęć do zastrzegania go (np. tkaniny), … stopnia jego powszechności vs. indywidualności – produkty oferowane w krótkich seriach, kilku egzemplarzach na indywidualne zamówienie nie wymagają ochrony, duża niszowość produktu powoduje nieopłacalność kopiowania wzoru dla konkurencji (np. instalacja oświetleniowa zaprojektowana na potrzeby konkretnego budynku). > Małych zasobów finansowych (głównie w małych firmach). > Braku wiary/przekonania o skuteczności ochrony (nadal istniejące ryzyko skopiowania technologii, wzorów produktów przez konkurentów) oraz poczucie niewystarczającego zysku z wygranego procesu w stosunku do czasu i kosztów, jakie taki proces nakłada na firmę pozywającą (poczucie, że mała firma nigdy nie wygra z dużym koncernem). > Specyficznych parametrów produktu, konieczności uwzględnienia wielu parametrów i obowiązku patentowania najmniejszej zmiany (np. w modyfikowaniu maszyny, sprzętu sportowego – zbyt duża liczba szczegółów wymagająca aktualizacji w patentowaniu, w związku z tym zbyt duży nakład pracy i środków na te procedury). Wybrane cytaty z wypowiedzi respondentów: > Mamy prawo do tego i korzystamy z tego prawa. Korzystamy z niego oczywiście w celu ochrony tej własności. A przed czym, to jasne, że przed zakusami konkurencji, która często pewnie by chciała skopiować nasze wzory (duża firma, branża: oświetlenie).

145

> Zastrzeżenie własności intelektualnej nie chroni przed jej naruszeniem. To tylko i wyłącznie pomaga w tym, aby walczyć o ewentualne odszkodowania, aby wspomóc się w jakimś procesie (duża firma). > Jeśli wymyślamy coś ciekawego i uda się to opatentować, tzn. nadaje się to do opatentowania, zarówno jeśli chodzi o wzornictwo i rozwiązania techniczne, to się to robi. Cały świat, jeśli chodzi o naszą branżę, jeździ sobie do sklepów, kupuje sobie nawzajem swoje produkty, rozbiera je do najmniejszej śrubki i kopiuje co się da, po to, aby ograniczyć koszty, wprowadzić jakieś ciekawsze rozwiązania techniczne, skopiować jakąś funkcję, która okazała się strzałem w dziesiątkę itd., więc jeżeli coś jest możliwe, to robi się naprawdę szalone rzeczy (duża firma). Analiza SWOT wyników badań przygotowana przez ekspertów IWP Silne strony > Stosowanie ochrony własności intelektualnej w dużych firmach wpisane w ich standardy. > Stosowanie ochrony własności intelektualnej daje komfort psychiczny producentowi (­> zabezpieczenie przed ewentualnym zarzutem skopiowania). Słabe strony > Brak zasobów finansowych w małych firmach na przeprowadzenie procedur ochrony własności intelektualnej. Szanse > Wzrost postrzegania wzornictwa jako istotnego czynnika dla rozwoju firmy i w związku z tym potrzeby ochrony/zastrzegania wzorów. Zagrożenia > Zbyt mała innowacyjność produktów, co nie sprzyja potrzebie stosowania ochrony własności intelektualnej. > Brak wiary przedsiębiorstw w skuteczność zabezpieczenia swoich wzorów przed skopiowaniem.

Dobre praktyki – Studia przypadków

147

11.
Dobre praktyki – Studia przypadków

Jacht NOON 55 projekt: Janusz Kasieczko producent: Noon Yachts S.A. Wystawa „Designed in Poland” Berlin 2005/2006 fot. Giuliano Luzzatto „Main Sail Magazine”

14

11. Dobre praktyki – Studia przypadków

11.1. Nagrzewnica powietrza LEO PLASTIC – firma Flowair (wyroby inwe­ stycyjne)30) Firma FLOWAIR Głogowski i Brzeziński Sp. J.; Gdynia. Istnieje od 2003 roku. Kapitał: polski (100%). Wielkość firmy: mała (15 zatrudnionych). Branża: wyroby inwestycyjne; branża grzewczo­wentylacyjna. Sprzedaż na rynek polski (głównie) i zagraniczny. Produkty: produkty do ogrzewania obiektów średnio i wielkokubaturowych (m.in. nagrzewnice wodne oraz gazowe, kurtyny powietrza). Projektanci współpracujący z firmą: Studio 1:1 (Jarosław Szymański, Rafał Dętkoś, Piotr Wierczyński). W konkursie Dobry Wzór w 2006 roku jednym z finalistów w kategorii Sfera Pracy została nagrzewnica powietrza LEO PLASTIC, której producentem jest firma Flowair z Gdyni. LEO PLASTIC jest bardzo specjalistycznym produktem, przeznaczonym do ogrzewania obiektów wielkokubaturowych. W 2006 roku ten innowacyjny produkt został również wyróżniony tytułem MEDIUM­Lider Instalacji na międzynarodowych targach INSTALACJE w Poznaniu. Nagrzewnica powietrza LEO PLASTIC jest dobrym przykładem zastosowania przez producenta odpowiedniej strategii biznesowej zorientowanej na potrzeby klienta, opartej na nowoczesnej technologii i wzornictwie. Połączono w niej bardzo dobre parametry projektowe i nowoczesny wygląd urządzenia z nowatorskim sterowaniem – komfortowym a jednocześnie oszczędnym, zarówno w eksploatacji, jak i pod względem inwestycji. LEO PLASTIC został wprowadzony na rynek we wrześniu 2005, a w 2006 roku z sukcesem zadebiutował na rynku niemieckim. Od początku sprzedaży zauważalny był dynamiczny trend wzrostowy – w 2007 roku firma odnotowała 146% wzrost sprzedaży nagrzewnicy w stosunku do poprzedniego roku.
30) Opracowano na podstawie artykułów: Karpowicz­Starek I., Dobre praktyki; Biuletyn IWP, 2007, 2; Szymański P., Nagrzewnica wodna Leo Plastic; Systemy Instalacyjne, 2007, 3 oraz informacji od firmy Flowair. Zdjęcie nagrzewnicy dzięki uprzejmości firmy Flowair.

14

LEO PLASTIC – studium przypadku Co produkować i dla kogo? – czyli znalezienie niszy rynkowej Badanie rynku nagrzewnic przeprowadzone przez firmę Flowair pokazało, że nie ma producenta, który specjalizuje się w ogrzewaniu powietrznym. Produkt dostępny na rynku europejskim był zaniedbany zarówno pod względem atrakcyjności wzornictwa, jak i stosowanych materiałów oraz rozwiązań technicznych. Oferta była mało zróżnicowana: metalowe prostopadłościany z giętej blachy. Brakowało urządzeń, które mogłyby być stosowane w miejscach publicznych, gdzie liczy się nie tylko funkcjonalność, ale również estetyczny wygląd produktu. Swoim innowacyjnym pomysłem – zastosowaniem estetycznej plastikowej obudowy – firma Flowair przeprowadziła swego rodzaju rewolucję w branży. Czy warto zatrudnić projektanta wzornictwa? – czyli przełamanie nega­ tywnych stereotypów Stereotypami, często pokutującymi wśród firm (szczególnie małych), są: 1. Projekt wzorniczy jest bardzo drogi. Młodej, startującej na rynku firmy nie stać na design. Damy sobie radę sami. 2. Projektanci wzornictwa to „artyści” – nie mają pojęcia o produktach stricte technicznych. 3. Produkty wykonane przy współudziale designera – to produkty ekskluzywne i drogie. Pierwsze doświadczenia firmy w tym projekcie to sukces w stworzeniu nowatorskiego systemu sterowania nagrzewnicą z jednej strony i niezadowalające, nawet twórców projektu, próby estetycznego dopasowania plastikowej obudowy do urządzenia. Producent miał świadomość, że bez walorów estetycznych nawet nowoczesne technologicznie urządzenie nie ma prawa bytu. Opracowanie projektu nagrzewnicy powierzono zespołowi projektantów ze Studio 1:1, w którym znaleźli się Jarosław Szymański (szef zespołu), Rafał Dętkoś, Piotr Wierczyński. Ze strony producenta zespół zasilili inżynierowie: z branży wentylacyjnej, mechanicznej, elektrycznej itp. Założenia do projektu, czyli wytyczenie drogi projektantom Wspólną pracę zespół rozpoczął od rozpoznania branży i sformułowania ostatecznych założeń do produktu. Określono, że odbiorcami nagrzewnic są bezpośredni inwestorzy i projektanci, dla których istotne są parametry techniczne,

150

wysoka jakość urządzenia i prostota jego codziennej obsługi oraz instalatorzy, dla których najważniejsze cechy to łatwość montażu i niezawodność. Wybór technologii – nowe rozwiązania czy wykorzystanie tego, czym dysponujemy Flowair jest firmą opierającą się na poddostawcach, dlatego unika problemu wielu producentów, którzy tworzą produkty pod kątem posiadanego parku maszynowego. Technologia nie ogranicza projektantów – jej wybór należy do nich. Tak też było w przypadku nagrzewnicy LEO PLASTIC – wszyscy produkowali urządzenia z blachy, a Flowair zaczął wykorzystywać tworzywo sztuczne. Rezultat – nagrzewnica LEO PLASTIC W efekcie prac powstała rodzina nagrzewnic wodnych LEO PLASTIC. Służą one do ogrzewania powietrznego obiektów o dużej kubaturze, takich jak hale produkcyjne, warsztaty, magazyny itp. Zastosowanie tworzywa sztucznego, jako materiału do wykonania obudowy urządzenia, pozwoliło na uzyskanie atrakcyjnego wyglądu nagrzewnicy. Dzięki temu urządzenie może być instalowane m.in. w takich miejscach, jak salony wystawowe, kościoły, obiekty sportowe, sklepy i supermarkety. Wykorzystanie tworzywa sztucznego do wykonania elementów nagrzewnicy przyniosło wiele korzyści, m.in.: > zmniejszenie ciężaru urządzenia (o ponad 30% w stosunku do tradycyjnych rozwiązań), dzięki zastosowaniu tworzywa sztucznego zarówno w obudowie, jak i w wirniku wentylatora, > uniknięcie procesu korozji, > obudowa plastikowa jest mniej wrażliwa na zarysowania, > wyższa zdolność tłumienia drgań mechanicznych (urządzenie pracuje ciszej), > podlega procesowi recyklingu. Zaletą nagrzewnicy jest współpracujący z nią układ automatyki, pozwalający na płynną (od 0 do 100%) regulację prędkości obrotowej wentylatora. Pozwala on na precyzyjne dostosowanie wydajności wentylatora i tym samym – dostarczanie wymaganej w danej chwili ilości ciepła. Dzięki zastosowaniu specjalnie zaprojektowanego sterownika, uzyskano możliwość pracy nagrzewnicy w trybie auto. Taki rodzaj pracy oparty jest na samo-

151

czynnym dostosowaniu wydajności urządzenia w zależności od różnicy temperatur: żądanej (ustawionej na nastawniku) a powietrza w pomieszczeniu. Wraz ze spadkiem różnicy temperatur maleją obroty wentylatora. A zatem w pomieszczeniu warunki komfortu cieplnego utrzymywane są niemal cały czas na stałym poziomie. Takie rozwiązanie zmniejsza zużycie energii dzięki dostarczaniu do pomieszczenia dokładnie takiej ilości ciepła, jaka jest aktualnie wymagana. Zmniejsza się również ilość energii elektrycznej pobieranej przez wentylator ze względu na spadek jego wydajności wraz ze zmniejszającą się różnicą temperatur. Ponadto wzrasta komfort pracy urządzenia, gdyż wraz ze zmniejszającą się

Foto 1 Nagrzewnica LEO PLASTIC (producent Flowair)

152

prędkością obrotową wentylatora spada prędkość przepływu powietrza, a tym samym hałas generowany przez wentylator maleje. W przypadku LEO PLASTIC M możliwe jest sterowanie nawet dziesięcioma urządzeniami za pomocą jednego sterownika. Istnieje również możliwość podłączenia nagrzewnic do centralnych systemów sterowania. Do urządzenia serii Leo Plastic została specjalnie stworzona obrotowa konsola montażowa 3D. Dzięki konsoli 3D urządzenie może być zamontowane w roz­ maitym położeniu, pod dowolnym kątem – zarówno pionowo, jak i poziomo. Jest to zasługa projektantów ze Studio 1:1. Promocja produktu, czyli nie sztuka wyprodukować... Promocja polegała przede wszystkim na pokazywaniu produktu „na żywo”. Specjalne stanowiska montowano w hurtowniach instalacyjnych, na targach branżowych. Prowadzono także akcję informacyjną w mediach branżowych. Wizerunek LEO PLASTIC wzmocniony został poprzez reklamy i udział w prestiżowym konkursie Dobry Wzór 2006. Jakie korzyści przyniósł firmie dobrze zaprojektowany produkt LEO PLASTIC osiągnął dobre wyniki sprzedaży, nie tylko w kraju, ale przede wszystkim w eksporcie. Okazało się, że współpraca z profesjonalistami dała dużą wartość dodaną dla produktu, a koszty wdrożenia nie były tak wysokie, jak początkowo zakładano. Jak mówi szef firmy Maciej Głogowski: Przy okazji nauczyliśmy się zasad współpracy z firmą wzorniczą. Idąc za ciosem, wdrożyliśmy kolejny produkt – LEO SMART, następne są w opracowaniu. Dzięki wykorzystaniu przewagi wynikającej z zastosowania wzornictwa staliśmy się bardzo dobrze rozpoznawalną marką na rynku i firmą naśladowaną przez inne.

153

11.2. Fotel biurowy ON – firma PROFIm (meblarstwo)31) Firma PROFIm; Turek. Istnieje od 1991 roku. Kapitał: polski (100%). Wielkość firmy: duża (1300 zatrudnionych). Branża: meblarstwo. Produkty: krzesła i fotele biurowe. Wielkość produkcji: ok.850 tys, sztuk rocznie. Wielkość eksportu: 55% produkcji. Wartość sprzedaży za rok 2006: 136 mln zł. Projektanci współpracujący z firmą: Grzegorz Olech, Piotr Kuchciński, Tomasz Augustyniak, Ronald Straubel, Wolfgang Deisig. Fotel ON jest nowoczesnym fotelem biurowym, będący przykładem dobrze zastosowanego wzornictwa – łączy funkcjonalność z ładnym wyglądem. Przy jego konstrukcji wykorzystano technologie sprawiające, że jest on fotelem spełniającym w pełni wymogi ergonomiczne, niezapominając jednocześnie o jego funkcji estetycznej. Został on zaprojektowany w odpowiedzi na zapotrzebowanie i zgodnie z oczekiwaniami grupy docelowej. Rodzina Foteli Biurowych ON – studium przypadku Po przeanalizowaniu sytuacji na rynku i swojej oferty produktowej, jesienią 2004 firma PROFIm podjęła decyzję o rozszerzeniu swojej oferty o model nowoczesnego fotela biurowego. Proces rozwoju produktu został przeprowadzony zgodnie z procedurą obowiązującą w PROFIm, obejmującą: określenie założeń projektowych, wybór projektanta, utworzenie zespołu projektowego, realizację projektu i wdrożenie na rynek. Przyjęto założenia, że ma powstać krzesło obrotowe z wykorzystaniem zaawansowanych technologii i rozwiązań ergonomicznych, w przystępnej cenie. Ze względu na plany wprowadzenia produktu na rynki Europy Zachodniej i w związku z tym – potrzebę dopasowania modelu fotela do trendów obowiązujących na tamtejszych rynkach, do współpracy został zaproszony niemiecki projektant – Wolfgang Deisig.

31) Opracowano na podstawie informacji udostępnionych przez firmę Profi m. Zdjęcie fotela ON dzięki uprzejmości firmy PROFIm.

154

W ramach projektu został podzielony zakres odpowiedzialności pomiędzy projektanta a firmę. Projektant odpowiadał za: > prace koncepcyjne i rozwój projektu, > badania nad materiałami i technologią, > wczesne rysunki 2D i 3D poszczególnych części krzesła, > zaprezentowanie modeli, pokazanie różnych rozwiązań i alternatyw, > prowadzenie projektu do momentu wprowadzenia do produkcji, > nie był odpowiedzialny za inżynierię/technologię. Firma PROFIm była odpowiedzialna za: > inżynierię/technologię, przygotowywanie prototypów, > wykorzystanie rysunków 2D i 3D oraz przełożenie ich na wyprodukowanie poszczególnych części, > wspieranie projektanta w tworzeniu modeli, konsultacje projektowe, > pomoc w produkcji części metalowych do prototypów, > koordynację procesu wdrożenia, organizację spotkań, zarówno w Polsce, jak i w Niemczech. W wyniku przeprowadzonego projektu, który trwał od stycznia 2005 do lipca 2007, powstała rodzina foteli biurowych ON. Rodzinę tworzy fotel obrotowy oraz krzesła na nogach i płozie. Wyróżniającym elementem modelu ON jest ergonomiczne oparcie wykonane z mieszanki tworzywa i specjalnych kulek szklanych. Dzięki temu rozwiązaniu oparcie, przy jednoczesnej dużej wytrzymałości, zachowuje dużą sprężystość, co pozwala na aktywne siedzenie. Dodatkowo dla poprawy sprężystości wykonano w oparciu nacięcia oraz włożono w środek specjalne wkładki z tworzywa, wspomagające zarówno sprężystość, jak i wytrzymałość oparcia. W fotelu ON zastosowano również specjalne rozwiązanie technologiczne, pozwalające na osiągnięcie efektu optymalnego dopasowania do kręgosłupa użytkownika, także w trakcie wykonywanych przez niego ruchów. Stworzenie elastycznego oparcia było wielkim wyzwaniem dla firmy PROFIm. Było to trudne i zarazem bardzo kosztowne wdrożenie. Wynikało to z faktu, że

155

w celach projektu przyjęto m.in. założenie stworzenia elastycznego plastikowego oparcia, które jednocześnie spełnia wszystkie wymogi ergonomiczne oraz normy wytrzymałościowe i stabilności. Najtrudniejszym zadaniem było znalezienie balansu pomiędzy kształtem oparcia, grubością plastiku a samym rodzajem tworzywa. Optymalne dobranie tych parametrów zapewniło osiągnięcie celu, czyli stworzenie elastycznego a jednocześnie stabilnego i wytrzymałego oparcia. Fotel ON wyróżnia się także dzięki zastosowaniu nowoczesnego mechanizmu synchronicznego, który wymusza zachowanie właściwej pozycji siedzącej oraz niweluje nieprzyjemne wrażenie „wyciągania marynarki” podczas odchylania się. Interesującym detalem są aluminiowe elementy łączące oparcie z mechanizmem siedziska – obok funkcji konstrukcyjno­estetycznej stanowią także regulację wysokości oparcia. Pod tym względem fotel jest na rynku polskim produktem innowacyjnym. W miejscu łączenia siedziska z oparciem został zaprojektowany mechanizm regulacji oparcia, pozwalający na dostosowanie podparcia lędźwiowego do wysokości siedzącego. Przód oparcia wykończony jest tapicerką wypełnioną pianką poliuretanową wylewaną w formach, która dodatkowo poprawia komfort siedzenia. Została uwzględniona możliwość wymiany tapicerki przez użytkownika, co sprawia, że krzesło może być użytkowane przez wiele lat i łatwo zmieniać swój wygląd (przy relatywnie niewielkim koszcie).

Foto 2 Fotel ON (producent PROFIm)

15

Do innych rozwiązań decydujących o ergonomicznym charakterze modelu zaliczyć można: regulację głębokości siedziska, odchylenie siedziska o kąt 3. stopni, regulowane podłokietniki i, w dodatkowej opcji – zagłówek, który dla zwiększenia komfortu użytkownika przymocowano do oparcia elastycznym łącznikiem. Dzięki wielu możliwościom wykończenia i doboru detali, krzesło znajduje zastosowanie w wielu współczesnych aranżacjach biurowych. Fotel ON otrzymał certyfikaty ergonomiczności: z Instytutu Medycyny Pracy oraz z LGA. Badania w LGA wykonywane są według kryteriów opracowanych przez prof. dr Diebschlag. Przyznanie ww. certyfikatu oznacza, że model zaprojektowany jest w sposób umożliwiający optymalne dostosowanie produktu do potrzeb i warunków pracy użytkownika i spełnia kryteria zawarte w surowych normach ergonomicznych. Model przeszedł również szereg drobiazgowych tes­ tów, którym poddane zostały poszczególne elementy konstrukcyjne. Fotel po raz pierwszy został zaprezentowany na Targach Orgatec w Kolonii w 2006 roku, gdzie spotkał się z dużym zainteresowaniem, co utwierdziło firmę w decyzji o wprowadzeniu produktu na rynek. W 2007 roku cała rodzina foteli ON otrzymała złoty medal na Targach w Poznaniu oraz wyróżnienie w kategorii Diament Meblarstwa. Fotel ON został wprowadzony do sprzedaży 1 lipca 2007 r. Wprowadzenie produktu na rynek zostało wsparte kampanią reklamową i PR w prasie i Internecie, wydaniem katalogu handlowego oraz bezpośrednimi prezentacjami handlowców firmy na spotkaniach z klientami. Po kilku miesiącach sprzedaży jej wielkość kształtowała się na poziomie kilkuset sztuk, co zostało uznane przez firmę za sukces (jako że produkt zazwyczaj zaczyna się sprzedawać po półrocznej obecności na rynku). Fotel dobrze się sprzedaje zarówno na rynku krajowym, jak i zagranicznym. 11.3. Studia przypadków z przeprowadzonego badania jakościowego – przykłady projektów wdrożeniowych zakończonych sukcesem Ogólny wniosek Analizując wybrane studia przypadków wdrożeń zakończonych sukcesem, można zauważyć wpływ kilku czynników: > właściwy moment pojawienia się produktu na rynku i odpowiedź na nowe, ściśle określone potrzeby/wpasowanie się w trendy, > wykorzystanie innowacji w dosłownym tego słowa znaczeniu (np. nowy składnik w tkaninie, nowa technologia informatyczna), budującej unikalność i wartość produktu,

157

> oferta indywidualnego dostosowania produktu w sytuacji, gdy klient jest wrażliwy na wybór szczegółowych parametrów urządzenia. Czynniki te mogą współistnieć, ale o sukcesie może też decydować jeden z nich, w zależności od tego, co w danej kategorii i dla danej grupy klientów jest wartością oczekiwaną. Studia przypadków32) 1. Produkt – suszarka do warzyw i owoców, produkcja uruchomiona 2007 roku, w dużej firmie z branży AGD. Produkt jest w ofercie firmy od kilku lat i do tej pory nie sprzedawał się zbyt dobrze, w 2007 roku odnotowano istotny wzrost sprzedaży. Za przyczynę sukcesu uważa się pojawienie się (wzrost popularności) mody na suszenie warzyw i owoców. 2. Produkt średniej firmy z branży nowe media: gry komputerowe – bardzo popularne, podążające za światowymi trendami. Za przyczynę sukcesu uważa się wykorzystanie najnowszej technologii (najlepsze parametry silnika do gry) oraz zatrudnienie najlepszych w Polsce projektantów gry i programistów, co przyczyniło się do wyrobienia silnej marki i pozycji firmy na rynku. 3. Produkt małej firmy z branży sprzętu sportowego – urządzenie do ćwiczeń siłowych, adresowane do klientów biznesowych (np. właściciele siłowni, klubów fitness). Za przyczynę sukcesu podaje się dwa główne powody: … dobry moment na rynku – moda na aktywność fizyczną, uprawianie sportu oraz … ofertę indywidualnego dostosowania produktu dla klienta: dobór elementów dekoracyjnych, kolorystyki urządzenia według własnych preferencji klienta. Natomiast ścisła współpraca projektanta z osobą znającą anatomię ludzkiego ciała zaowocowała powstaniem urządzenia, które pozwala na bardzo precyzyjne zastosowanie (w zależności od partii ciała, którą należy wyćwiczyć – kwestie, na które są wrażliwi klienci). 4. Produkt firmy średniej wielkości z branży ubiór wierzchni/odzież damska codziennego użytku z kolekcji jesień/zima 2007. Zaobserwowano duży wzrost sprzedaży i bardzo pozytywne opinie klientów. Za przyczynę sukcesu uważa

32) Ze względu na wymóg zachowania poufności danych respondentów, zgodnie z kodeksem Esomaru, nazwy firm nie mogą być ujawnione, jak również szczegóły, które by mogły pozwolić na identyfikację firmy.

15

się wprowadzenie nowego, unikalnego i jednocześnie bardzo atrakcyjnego wizualnie surowca (bawełna + kaszmir). 5. Produkt małej firmy z branży wyroby inwestycyjne (np. sprzęt biurowy/bindownice) oraz artykuły związane z fotografią cyfrową. Produkt, zdefiniowany jako sukces, to album do zdjęć cyfrowych uzupełniany bezobsługowo (maszyna drukuje zdjęcia, binduje i wkłada w album). Korzyści: szybkość, możliwość umieszczenia setek zdjęć. Za przyczynę sukcesu firma uważa dobry moment wejścia produktu na rynek, tj. intensywny rozwój fotografii cyfrowej i odpowiedź na nowe potrzeby klientów (możliwość wykonywania i potrzeba obróbki znacznie większej liczby zdjęć niż w przypadku fotografii tradycyjnej).

Projektowanie wzornicze jako sposób na prowadzenie własnej działalności gospodarczej

15

12.
Projektowanie wzornicze jako sposób na prowadzenie własnej działalności gospodarczej

Akcesoria stołowe z serii BONA projekt: Triada Design producent: ARTEFE Sp. z o.o. Wystawa „Designed in Poland” Berlin 2005/2006

10

12. Projektowanie wzornicze jako sposób na prowadzenie własnej działalności gospodarczej

W przeprowadzonym w 2007 roku badaniu ilościowym (opisanym w tym raporcie) prawie połowa przedsiębiorstw deklaruje, że zatrudnia własnego, wewnętrznego projektanta wzornictwa. 31% firm podejmuje współpracę z projektantami zewnętrznymi w miarę potrzeby, a 14% ­ współpracuje regularnie (stale) z zewnętrznym projektantem. Projektanci zewnętrzni współpracują z przedsiębiorstwami w ramach umowy o dzieło lub współpracują jako podmioty gospodarcze – studia projektowe lub firmy jednoosobowe. Każda z form działalności ma swoje zalety i wady. Jedną z podstawowych korzyści stałego zatrudnienia, postrzeganą zarówno przez projektantów, jak i przedsiębiorców, jest lepsze zrozumienie potrzeb danej firmy (jej oczekiwań i możliwości technologicznych) oraz nabywców, do których firma kieruje swoją ofertę. Do korzyści wynikających z pracy na własny rachunek projektanci zaliczają: > wolność, niezależność w podejmowaniu decyzji (samodecydowanie), > stymulację rozwoju zawodowego (dzięki współpracy z różnymi klientami), > większą skuteczność i efektywność działania, > korzystne rozliczenie podatkowe (50% ryczałtowe koszty umowy o dzieło). Postrzeganie negatywnych stron prowadzenia własnej działalności różni się w zależności od tego, czy pytana osoba jest 1­osobową firmą, czy właścicielem studia projektowego. W przypadku projektantów posiadających własne studia projektowe wymieniane są następujące trudności, wynikające z konieczności łączenie funkcji projektanta z zarządzaniem studiem: > odpowiedzialność za inne osoby (zespół) i za całokształt prac, > ograniczony czas przeznaczony na projektowanie, > konieczność wybierania rozwiązań kompromisowych. Osoby działające samodzielnie, wymieniając utrudnienia wynikające z własnej działalności, kładą większy nacisk na:

11

> koszty (profesjonalnego sprzętu, oprogramowania, wyjazdów na targi itp.), > brak ciągłości finansowania, > „osamotnienie” w działaniu (brak stymulacji wynikającej z pracy zespołowej, często skutkującej bardziej kreatywnymi rozwiązaniami). Wśród czynników stanowiących barierę w rozwoju zawodowym projektanci wskazują: > bariery finansowe (brak kapitału na inwestycje w rozwój), > brak odpowiedniego profesjonalnego sprzętu, w tym kosztownego specjalistycznego oprogramowania (powiązane z kwestią braku środków finansowych), > brak umiejętności współpracy z przedsiębiorstwami, w szczególności pracy zespołowej, > brak wiedzy/umiejętności dotarcia do przedsiębiorstw i innych potencjalnych zleceniodawców. W dalszej kolejności projektanci wymieniają: > brak miejsca/możliwości prezentacji i profesjonalnej promocji swojego dorobku i osiągnięć, > brak możliwości profesjonalnej certyfikacji (formalnego uznania odpowiedniego poziomu wiedzy i osiągnięć w praktyce zawodowej).

Metodyka przygotowania raportu

13

13.
Metodyka przygotowania raportu

Krzesło TopSpin projekt: Stanisław Charaziak producent: Zakłady Mebli Giętych FAMEG S.A. Dobry Wzór 2003, Nagroda Ministra Gospodarki Wzór Roku 2003

14

13. Metodyka przygotowania raportu

Podstawą formalno­prawną do realizacji zadania badawczego pt. „Analiza rynku wzornictwa przemysłowego i użytkowego w Polsce”, zleconego do wykonania Instytutowi Wzornictwa Przemysłowego przez Departament Rozwoju Gos­ podarki w Ministerstwie Gospodarki, jest umowa z dnia 20 sierpnia 2007 r. Raport przygotowano w oparciu o: > wyniki badań własnych: … ilościowych – przeprowadzonych na próbie 300 polskich przedsiębiorstw, … jakościowych – przeprowadzonych na próbie 30 polskich przedsiębiorstw, > opublikowane raporty realizowane w innych krajach UE, > studia przypadków (tzw. dobre praktyki), opisujące sukcesy polskich produktów wzorniczych, pozyskane w drodze wywiadów z przedsiębiorstwami, > opracowania, doświadczenia i opinie ekspertów IWP.

Bibliografia

15

14.
Bibliografia

Dywan GENTELMAN z serii Five o’cloth projekt: Anna Maria Suchodolska producent: Sztuka Beskidzka Rękodzieło Ludowe i Artystyczne finalista Śląska Rzecz 2005

1

14. Bibliografia

Bernsen J., Design in small and medium size companies. Danish Design Centre, (Internet: www.ddc.dk). Cox G., Cox Review of Creativity in Business: building on the UK’s strenghts; 2005. Danish Design Centre, 2004, The Economic Effects of Design. Dania: Kopenhaga, (Internet: www.ddc.dk). Definition of Design; ICSID; 2007, (Internet: www.icsid.org). Design in Britain 2005-06; Design Council, (Internet: www.designcouncil.org.uk). Działanie 1.4-4.1 Wsparcie dla przedsiębiorców na prace badawcze i rozwojowe, Pakiet informacyjny; PARP, Zespół Badań i Rozwoju/Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia; Warszawa 2007. Działanie 4.2 Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa, Pakiet informacyjny; PARP, Zespół Badań i Rozwoju/Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia; Warszawa 2007. Działek J., Projekt pilotażowy „Małopolskie Spotkania Branżowe”; CITTRU; Uniwersytet Jagielloński; Kraków 2007. European Design Report; BEDA; DesignAustria; 2007. Ginalski J., Liskiewicz M., Seweryn J., Rozwój nowego produktu; ASP Kraków; 1995. Ginalski J., Wzornictwo Przemysłowe, prezentacja dla IWP; 2007. Gralec W. (PARP), Wsparcie projektów wzorniczych z POIG; 2007. Grzecznowska A., Mostowicz E., Miszczak M., Efektywność ekonomiczna aplikacji wzornictwa; Prace i Materiały IWP, 18; Instytut Wzornictwa Przemysłowego; Warszawa 2006. Grzecznowska A., Mostowicz E., Oporski J., Wzornictwo jako instrument podnoszenia innowacyjności produktu; Prace i Materiały nr 12; Instytut Wzornictwa Przemysłowego; Warszawa 2005. Grzecznowska A., Mostowicz E., Udział wzornictwa przemysłowego w rozwoju przedsiębiorstw; Prace i Materiały nr 9; Instytut Wzornictwa Przemysłowego; Warszawa 2004. Mamica Ł., red.; Wzornictwo Przemysłowe w Małopolsce – oczekiwania firm i studentów; Centrum Design w Krakowie; Kraków 2007.

17

National Survey of Firms 2002, A report prepared by PACEC on behalf of Design Council (G. Britain), London 2003, (Internet: www.pacec.co.uk). POIG 5.2 Wspieranie instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi proinnowacyjne oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym; Fundusze Unii Europejskiej; 2007, (Internet: www.fundusze-ue.com.pl). Prawo własności przemysłowej, Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późniejszymi zmianami. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka; Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości; 2007, (Internet: www.parp.gov.pl). Ramlau Hovgaard U., In Denmark, Design Tops the Agenda; Design Management Review, Fall 2004. Roy R., Potter S., The commercial impacts of investment in design, Design Studies, Nr 2;1993 Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych, (Internet: www.spfp.diz.pl). Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 z późniejszymi zmianami. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz. U. z 1993 r. Nr 47, poz. 211.

Rozpowszechnianie raportu i kontakt

1

15.
Rozpowszechnianie raportu i kontakt

Rower 5th Avenue Pro projekt: Dział Rozwoju Nowego Produktu KROSS producent: KROSS S.A. Wystawa „Designed in Poland” Berlin 2005/2006

170

15. Rozpowszechnianie raportu i kontakt

Rozpowszechnianie i publiczne cytowanie raportu wymaga przywołania nazwy autora raportu, jakim jest Instytut Wzornictwa Przemysłowego Sp. z o.o. Instytut Wzornictwa Przemysłowego ma prawo posługiwać się całością lub częściami raportu we własnych projektach lub publikacjach. Zgodnie z doświadczeniem IWP, dla potrzeb powszechnego udostępnienia raportu dla mediów, przedsiębiorstw oraz administracji i instytucji otoczenia biznesu rekomendujemy przygotowanie skróconych lub dedykowanych wersji raportu. Zakres i skala badań jest porównywalna z prowadzonymi w innych krajach Unii Europejskiej, a wyniki wskazują na duży potencjał rozwoju polskiej gospodarki. Sugerujemy przygotowanie prezentacji wyników badań dla mediów połączone z konferencją prasową. Osobą kontaktową w zakresie raportów i analiz w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego jest dr Iwona Palczewska, zastępca dyrektora ds. Badań i Rozwoju, e­mail: iwona_palczewska@iwp.com.pl, tel.: +48 22 860 02 37.

Ograniczenie odpowiedzialności autora

171

1.
Ograniczenie odpowiedzialności autora

Autobus szynowy 21 Mc projekt: Arkadiusz Sobkowiak, Marek Adamczewski, Jakub Gołębiewski, Mariusz Gorczyński, Barbara Kusz, Bartosz Piotrowski; producent: PESA BYDGOSZCZ S.A. Holding Nagroda Dyrektora IWP Designer Roku 2006, Dobry Wzór 2006

172

1. Ograniczenie odpowiedzialności autora

Autor raportu, którym jest IWP, nie ponosi odpowiedzialności za konsekwencje decyzji, podjętych na podstawie niniejszego raportu.

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

173

17.
Instytut Wzornictwa Przemysłowego

Samolot dyspozycyjno­turystyczny EM­11C ORKA projekt: Edward Margański, Grzegorz Sadłek, Tadeusz Zboś, Mariusz Wolak, Łukasz Kielar, Tomasz Jasiński, Paweł Zyzak; producent: Zakłady Lotnicze Margański & Mysłowski Sp. z o.o. Wzór Roku 2006, Dobry Wzór 2006

174

17. Instytut Wzornictwa Przemysłowego

Instytut Wzornictwa Przemysłowego jest instytucją ogólnopolską, posiadającą 50­letnie doświadczenie w obszarze upowszechniania wzornictwa i rozwoju nowego produktu, świadczącą usługi eksperckie i doradcze dla przedsiębiorstw i administracji. Obecna działalność IWP koncentruje się na 3 głównych obszarach: promocji i upowszechnianiu wzornictwa, badaniach i rozwoju oraz edukacji.

Organizuje krajowe i międzynarodowe wystawy, konferencje, konkursy i wydarzenia promujące wzornictwo. Wiodącym programem, organizowanym przez IWP od roku 1993, jest Dobry Wzór, obejmujący monitoring, konkurs i wystawę najlepiej zaprojektowanych produktów na polskim rynku. Jest to najbardziej prestiżowy – o charakterze eksperckim – program dedykowany wzornictwu w Polsce. Centrum Design opracowuje i wydaje publikacje, w tym e­Biuletyn, oraz prowadzi serwis internetowy www.iwp.com.pl. Od 50 lat gromadzi i udostępnia pozycje książkowe i czasopisma dotyczące wzornictwa i obecnie dysponuje jedną z największych w Europie bibliotek poświęconych wzornictwu, której zbiory są stopniowo digitalizowane i udostępniane on­line.

Realizuje badania naukowe z dziedziny ergonomii, biomechaniki oraz zarzadzania wzornictwem i rozwojem nowego produktu. Opracowuje wymogi, normy ergonomiczne oraz antropometryczne dla projektantów i producentów. Realizuje badania rynkowe w zakresie aplikacji wzornictwa oraz trendów rynkowych. Wykonuje ekspertyzy i projekty doradcze na zlecenie firm, instytucji, administracji państwowej i samorządowej.

Prowadzi szkolenia, warsztaty i konferencje dla projektantów oraz przedsiębiorców z zakresu zarządzania wzornictwem i wprowadzania nowego produktu wzorniczego na rynek. Wspólnie z SGH prowadzi od roku 2008 podyplomowe studia z design management, adresowane do managerów produktu i projektantów.

175

W 2007 roku IWP opracowało następujące ekspertyzy i raporty: > Wzornictwo szansą rozwoju branży jubilersko-złotniczej i bursztyniarskiej w Polsce – ekspertyza przygotowana na zlecenie Departamentu Regulacji Gospodarczych Ministerstwa Gospodarki; > Analiza świadomości potrzeb konsumenckich w przedsiębiorstwach przy opracowywaniu i wdrażaniu nowego produktu – ekspertyza opracowana na potrzeby PARP­u i Ministerstwa Gospodarki; > Gdynia dla ludzi z wyobraźnią – koncepcja programu strategicznego dla samorządu miasta Gdyni zrealizowana na zlecenie Urzędu Miasta Gdyni; > Gdynia Design Days 2008 – koncepcja programu festiwalu designu przygotowana na zlecenie Urzędu Miasta Gdyni; > Ekspertyzy w sprawach spornych dotyczące ochrony własności intelektualnej na zlecenie sądów.

Instytut Wzornictwa Przemysłowego Sp. z o.o. ul. Świętojerska 5/7 00­236 Warszawa tel.: +48 22 860 00 66 faks: +48 22 831 64 78 e­mail: iwp@iwp.com.pl http://www.iwp.com.pl

17

Instytut Wzornictwa Przemysłowego chciałby wyrazić podziękowanie następującym firmom za udostępnienie zdjęć produktów i zgodę na ich umieszczenie w raporcie (w kolejności alfabetycznej): > ARTEFE Sp. z o.o., > CIARKO Sp. z o.o., > Com40 LIMITED Sp. z o.o., > Fabryka Mebli BALMA S.A., > Fabryka Porcelany KRZYSZTOF S.A., > Flowair Głogowski i Brzeziński Sp.j. > GlobalDom Sp. z o.o., > IKER Sp. z o.o., > KROSNO S.A., > KROSS S.A., > Moho Design Sp. z o.o., > Noon Yachts S.A., > NOTI, > PESA BYDGOSZCZ S.A. Holding, > PROFIm Sp. z o.o. > Puff­Buff Design, > Sztuka Beskidzka Rękodzieło Ludowe i Artystyczne, > Zakłady Lotnicze Margański & Mysłowski Sp. z o.o., > Zakłady Mebli Giętych FAMEG S.A., > ZELMER S.A.