1

Inhoudstafel
1 Inleiding……………………………………………………………………….…pag. 2 1.1 Emoties…………………………………………………………………………pag. 2 1.2 Emoties: leren, ervaren, lichamelijke verandering, en voelen……..pag. 2 2 Emotie en expressie……………………………………………………………pag. 6 2.1 Wat zeggen gezichtsuitdrukkingen………………………………………pag. 6 2.2 Emoties en gevoelens herkenbaar in het gelaat……………………….pag. 12 3 Gebaren als uitdrukking van emotie……………………………………….pag. 14 3.1 Leerprocessen………………………………………………………………….pag. 18 3.2 Actualiteit………………………………………………………………………pag. 21 3.3 Emotie en fysiologische voorbereiding van gedrag……………………pag. 23 3.4 Subjectieve beleving van emoties…………………………………………pag. 24 3.5 Evalueren van emoties………………………………………………………pag. 24 Tip…………………………………………………………………………………….pag. 25

2

1 Inleiding 1.1 Emoties
Een bijzondere vorm van motivatie zijn je emoties. Emoties kunnen krachtige drijfveren zijn bij de keuze waarom je dingen wel of niet doet. Emoties zijn eigenlijk het resultaat van de waarnemingen die we doen. Het zijn psychische en lichamelijke reacties die ontstaan door interne of externe prikkels die je als schadelijk of gunstig voor je belangen ervaart . Prikkels Een interne prikkel kan zijn het gevoel van pijn, honger en andere driften. Bij externe prikkels denken we aan brand, schrik, een compliment of een liedje dat je mooi vindt. Deze prikkels kunnen allerlei emoties oproepen. Van brand worden we angstig, van een complimentje worden we blij. Bij lichamelijk reacties naar aanleiding van een bepaalde emotie veranderen er zaken in je lichaam. Je produceert bijvoorbeeld meer adrenaline, je krijgt stijve spieren, je krijgt klamme handen, je bloeddruk wordt hoger. Bij een psychische reactie kun je denken aan boosheid, dagdromen, vrolijkheid of verdriet.

1.2 Emoties: leren, ervaren, lichamelijke veranderingen en het voelen van emoties
Cognitief We nemen een gebeurtenis waar die we op een bepaalde manier interpreteren. Dit gebeurt vanzelf als we dreiging of onlust ervaren. Emoties vormen het ‘kader’ voor het verstand. Waar moeten we op letten? Wat moeten we doen? Prikkels kunnen op grond van onze ervaringen en emotionele waarde krijgen. Deze emoties zijn niet aangeboren. Denk maar aan: vakantie, teddybeer, dansen. Om te weten waarom iets emotioneel geladen is moet je van die persoon weten wat zijn vaardigheden,

3 persoonlijke geschiedenis en normen zijn. Gedrag Aan ons uiterlijk is te zien dat we een bepaalde emotie ervaren. Zo is bij woede ons gezicht verwrongen. Je lichaamshouding kan zo ook je emotie laten zien. Je kunt soms letterlijk de blijdschap van iemands gezicht af lezen. Niettegenstaande veel uitingen van emoties restanten zijn van vroeger gedrag in de evolutie, hebben emoties nog steeds een functie. Ze zijn onze gidsen die ons leiden in onze intermenselijke relaties en in de omgeving waar we leven. Enkele voorbeelden: Waarschuwen voor gevaar Helpen aanpassen in een wijzigende omgeving Het ondersteunen van onze communicatie met anderen. Fysiologie Binnen in ons lichaam treedt een verandering op. Denk hierbij aan een verhoogde hartslag, verwijding van de pupillen, kleuren van het aangezicht,transpireren etc. Subjectief Deze emotie kunnen we bewust voelen. Het gaat hier dus om een beleving van de emotie. We voelen ons bang, blij, verdrietig etc. Andere mensen zijn ook van invloed op je emoties. Zij kunnen model staan voor een emotie, maar ze kunnen je ook (negatief) beïnvloeden. Emoties hebben hoe dan ook een functie. Op fysiologisch gebied stelt een emotie ons in staat tot een oerreactie; vluchten of vechten. Het lichaam geeft je op dat moment de energie om te handelen Verderop in de cursus gaan we hier dieper op in.

Beïnvloeden mensen elkaar met hun emoties?
Beantwoord de volgende vragen…

9.

Als iemand dezelfde houding aanneemt als zijn gesprekspartner… vindt de ander dat na-apen meestal erg irritant duidt dit vaak op overeenstemming weet hij zichzelf geen goede houding te geven komt dat wat stijfjes over 2. Als een jongen en een meisje hand in hand lopen…

4

is haar hand meestal de voorste is zijn hand meestal de voorste verschilt het telkens wie zijn hand voor heeft is er geen voorste of achterste hand 3. Iemand die zijwaarts blikt als hij nadenkt… herinnert zich een bepaald gevoel. heeft een bepaald beeld in gedachten herinnert zich een geur of smaak van vroeger overdenkt wat hij gehoord heeft

4. De eerste glimlach van een baby… is reflexmatig gedrag geeft blijk van blijdschap ontstaat door nabootsen van ouderen duidt op herkenning 5. De meeste gesprekken vinden plaats in… de intieme zone de persoonlijke zone de sociale zone de publieke zone 6. Bij een gelijkwaardige handdruk: heb je je hand boven die van de ander heb je je hand onder die van de ander is je hand in vertikale positie groet je met twee handen 7. Optrekken van de wenkbrauwen kan duiden op: herkenning of verbazing verdriet

5

boosheid afkeer 8. Tijdens een gesprek vertelt lichaamstaal vooral iets over de intelligentie van de sprekers de inhoud van de boodschap de onderlinge relatie van de gesprekspartners de gezondheid van de aanwezigen 9.Tijdens een persoonlijk gesprek (face-to-face) is lichaamstaal belangrijker dan gesproken taal is gesproken taal belangrijker dan lichaamstaal kun je spreken zonder lichaamstaal te gebruiken vullen lichaamstaal en gesproken taal elkaar aan

Als we over emoties spreken hebben we het over ons gevoelsleven. Daarbij dienen we een onderscheid te maken tussen:
1 2 3 4 Emotie Stemming Temperament Gevoelsstoornis

1. Emoties Zijn van relatief korte duur en komen in alle culturen voor, ze zijn dus algemeen menselijk. De uiting van emoties is cultuurgebonden. Ze kennen een aanleiding: een verwijzing naar een gebeurtenis of het denken aan iets. 2. Stemming Een stemming kent doorgaans een langere duur. Je kan de ganse dag nors en prikkelbaar rondlopen maar je kan niet de ganse dag woedend zijn. Stemmingen hebben niet altijd een duidelijke aanleiding, de ene persoon is er ook gevoeliger voor dan de andere. 3. Temperament Een temperament is iets heel persoonlijks. Het is de manier waarop iemand tegen de dingen aankijkt of op de wereld om zich heen reageert. Het is de geneigdheid van iemand om een bepaalde emotie of stemming bij zichzelf op te roepen. Dit maakt van hem of haar dan een vrolijk, verlegen of melancholisch iemand. 4. Gevoelsstoornis

6 Het woord “stoornis” wijst op een afwijking, een ziekte op het gebied van de stemming of de uiting van emoties. Een gevoelsstoornis kan van kortere of langere duur zijn. Soms is het een permanente gevoelstoestand zoals een diepe angst. Een persoon met dergelijke stoornis kan soms nog behoorlijk functioneren maar vaak is er professionele hulp nodig.

Het begrip emotie
Het begrip emotie is afkomstig van het Latijnse woord “movere” en heeft verschillende betekenissen: bewegen, doen beven, schudden, roeren, ontroeren, verandering brengen, de rust verstoren. Elk van die betekenissen heeft een zelfde basis: iets in beweging brengen.

2
2.1

Emotie en expressie: gezichtsuitdrukkingen
Wat zeggen gezichtsuitdrukkingen?

We vertellen niet altijd hoe we ons voelen, maar dat laten we wel zien. Onze emoties en gevoelens zijn het best herkenbaar aan de mimiek.

Mimiek is wat gelaat en handen zeggen zonder woorden. • Opdracht 1 Welke emoties of gevoelens herken jij op de onderstaande foto's? (deze oefening maak je alleen) Foto1:…………………………………………………………………………………………. Foto2:………………………………………………………………………………………… Foto3:……………………………………………………………………………………….. Foto4:………………………………………………………………………………………… Foto5: ………………………………………………………………………………………….. Foto6:…………………………………………………………………………………………. Foto7:………………………………………………………………………………………….

7 Opdracht 2 Plaats de juiste nummer van de foto’s bij de juiste omschrijving van emoties of gevoelens die hier onder beschreven staan.

Boosheid Vreugde Angst Verdriet Afschuw Verrassin g De zevende foto (belangstelling) is geen universeel herkenbare basisemotie.

Ken je nog andere emoties? Brainstorm per 2 ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………..

8

9

Opdracht 3 Lees

de

onderstaande

omschrijvingen

en

noteer een

gebeurtenis waarbij je deze emotie zelf toonde.

BOOSHEID Veel mensen uiten hun boosheid vooral met een frons en opeengeperste lippen. De boze persoon kijkt je daarbij strak aan en knijpt zijn oogleden samen. De boosheid kan nog een keer extra ondersteund worden met de vuist onder de kin.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………… ………………….

VREUGDE Hier zie je vreugde. Grote ogen en opgetrokken wenkbrauwen die de glimlach begeleiden. De wenkbrauwen reageren op iets onverwachts. Het is een uitdrukking die maar moeilijk gespeeld kan worden.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………… ………………….

ANGST Kenmerkend bij angst is de open mond en de naar binnen en omhoog getrokken wenkbrauwen.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………… ………………….

10

VERDRIET Haar ogen worden samengetrokken en haar mondhoeken wijzen omlaag. Bij hevig verdriet betrekt bijna het hele gezicht. Let op of er wel tranen bij zijn! Je kunt deze mimiek ook spelen.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………… ………………….

AFSCHUW Als iemand iets vies vindt, trekt hij vaak zijn neus op. Hier wordt de afschuw eerder geuit door de ingetrokken kin.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………… ………………….

VERRASSING Als iemand verrast wordt door iets leuks, valt zijn mond open en worden zijn ogen zo groot als schoteltjes.

Gebeurtenis: ………………………………………………………………………………………………… ……

11

Wist je dat??? Deze emoties zijn universeel herkenbaar aan de gezichtsuitdrukking, ongeacht cultuur. Onderzoek naar basisemoties Onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Paul Eckman heeft aangetoond dat de zes basisemoties: boosheid, vreugde verdriet, angst, afschuw en verrassing onveranderd herkenbaar zijn bij mensen uit verschillende culturen. Onderzoeker Goleman voegt hier nog twee basisemoties aan toe: aanvaarding en verwachting. Goleman maakt ook melding van verwante emoties. emotie s
aanvaarding angst verrassing verdriet afschuw woede verwachting vreugde

Verwante emoties
Vriendelijkheid, vertrouwen, aardigheid, affiniteit, toewijding, adoratie, verliefdheid Bezorgdheid, ongerustheid, nervositeit, zorg, ontzetting, wantrouwen, alertheid, schrik, afgrijzen (psychopathologie: fobie, paniek) Schok, verbijstering, verrassing, verwondering Smart, rouw, vreugdeloosheid, zwaarmoedigheid, melancholie, zelfmedelijden, eenzaamheid, bedroefdheid, wanhoop, (psychopathologie: ernstige depressie) Verachting, minachting, misprijzen, verafschuwing, aversie, afkeer, weerzin Furie, verontwaardiging, wrok, toorn, wrevel, verbolgenheid, ergernis, bitterheid, animositeit, hinder, irritatie, vijandigheid Geen Plezier, geluk, opluchting, tevredenheid, vervoering, verrukking, geamuseerdheid, trots, sensueel genot, extase, voldoening, beloning, euforie, (psychopathologie: manie)

Aan acteurs werd gevraagd om verschillende emoties uit te beelden; daarvan werden foto's gemaakt. Deze foto's liet men zien aan mensen uit "ontwikkelde landen" zoals Zweden, Japan, Kenia, maar ook aan ongeschoolde mensen uit geïsoleerde stammen in Nieuw Guinea. Het bleek dat mensen uit de verschillende culturen dezelfde emoties herkenden vanaf de foto's.

12 Aan de stamleden uit Nieuw Guinea werd vervolgens gevraagd om emoties uit te beelden die passend waren bij verschillende situaties. Daarvan werden foto's gemaakt:
• • •

"je kind is overleden" "je vriend komt op bezoek en jij bent te

blij" "je bent boos en staat op het punt om gaan vechten" • "je ziet een dood varken dat daar al een poosje ligt" De foto’s werden getoond aan Amerikaanse studenten. De beoordelingen van de gevoelens kwamen overeen met de emoties die de stamleden probeerden uit te drukken. Blind of doof geboren kinderen kunnen geen andere kinderen of volwassenen observeren en nabootsen. Deze kinderen zullen nochtans op dezelfde wijze hun emoties uitdrukken als andere kinderen. (Goodenaugh 1932) We ontwikkelen onze aangeboren emoties ook verder gedurende ons verdere leven. Onze emoties worden meer precies en krijgen individuele trekjes.

ik weet nu dat……………….

2.2

Emoties en gevoelens herkenbaar in het gelaat

Opdracht 4 Zoek in een krant een foto van een gezichtsuitdrukking voor één van de volgende emoties (taak: plak de foto achteraan in je cursus en noteer de juiste omschrijving erbij.)
WANTROUWEN De frons in combinatie met de schuine blik duidt op wantrouwen of achterdocht. Ze toont weinig vertrouwen in de acties van anderen en meent dat ze hen beter in de gaten moet houden. Ze verlangt misschien een verklaring. AANGESLAGEN Leunen met de kin op de hand, duidt vaak op verveling of vermoeidheid. De afgedwaalde blik geeft echter de indruk dat zij ver weg is met haar gedachten.

13
MINACHTING/ ARROGANTIE Als iemand een lage dunk van je heeft, kijkt hij letterlijk op je neer. Let op de schuine blik en opgeheven kin.

Gezichtsuitdrukking tonen emoties

Een emotie wordt vaak omgeschreven als een innerlijke beleving of gevoel van bijvoorbeeld vreugde, angst, boosheid, verdriet dat door een bepaalde situatie wordt opgeroepen of spontaan kan optreden.

Gevoel is een innerlijke (positieve of negatieve) beleving van een bepaalde gebeurtenis. Dit kan een specifieke externe prikkel uit de omgeving zijn, maar ook een interne gebeurtenis zoals een gedachte of een beeld dat wij in ons oproepen. Een gevoel kan echter ook ‘spontaan’ optreden, zoals bij een bepaalde stemming. Men voelt zich dan bijvoorbeeld opgewekt of neerslachtig zonder duidelijke aanwijsbare aanleiding of invloed van buitenaf.

Tekstanalyse

Basisemoties
Sommige mensen hebben het idee dat anderen altijd wel aan hun gezichtsuitdrukking kunnen zien hoe ze zich precies voelen. De gezichtsuitdrukking speelt inderdaad een belangrijke rol bij het herkennen van emoties maar toch blijken we niet elke gezichtsuitdrukking even goed te kunnen interpreteren. Darwin beschreef al in 1872 in zijn boek: The Expression of the Emotions in Man and Animals over het bestaan van enkele universele uitingen van emoties door middel van de mimiek. Paul Ekman, proffessor psychologie aan de universiteit van Californië deed later uitgebreide onderzoekingen naar gezichtsuitdrukkingen van de mens en bevestigde zes basisemoties.

14

Deze basisemoties worden overal ter wereld op juiste wijze aan de gezichtsuitdrukking van de mensen herkend. Ook kinderen die zowel doof als blind geboren zijn blijken in staat hun gevoelens te uiten door middel van deze universele mimiek. Er kan dus worden geconcludeerd dat het uiten van deze basisemoties door middel van mimiek aangeboren is. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld gebaren waarvan de betekenis per cultuur kan verschillen. Zoals gezegd is het minder makkelijk om andere emoties dan de bovengenoemde te herkennen aan alleen de gezichtsuitdrukking. Tijdens onderzoeken waar foto's van mensen werden getoond werden steeds de basisemoties makkelijk herkend. Met andere uitingen van gevoelens hadden de deelnemers meer moeite, omdat ze niet konden afgaan op andere lichaamstekens zoals intonatie en houding en ze ook geen informatie hadden over de context. Woede, vreugde, angst, verdriet, afschuw en verrassing zijn dus goed te herkennen aan de mimiek van de ander. Voor het interpreteren van andere gevoelens zoals jaloezie, tevredenheid, onzekerheid, schuldgevoel, spijt, achterdocht, teleurstelling, wantrouwen, enzovoort hebben we meer informatie nodig dan alleen de gezichtsuitdrukking. Vragen: omcirkel het juiste antwoord 1. Mensen kunnen altijd aan de gezichtsuitdrukking zien hoe anderen zich precies voelen. Juist / fout

2. Er bestaan enkele universele uitingen van emoties door middel van de mimiek. Juist / fout

3. De 6 basisemoties worden overal ter wereld op juiste wijze aan de gezichtsuitdrukking van de mensen herkend. Juist / fout

15

4. Het uiten van een basisemoties door middel van mimiek is aangeboren. Juist / fout

5.

Gebaren zijn aangeboren. Juist / fout

6. Andere uitingen van gevoelens dan één van de 6 basisemoties zijn moeilijk te herkennen aan alleen de gezichtsuitdrukking Juist / fout

Hoe komt dit? ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ____________________________________________

3. Gebaren als uitdrukking van emotie
Heel wat uitingen van emotie zijn cultureel bepaald en dus aangeleerd. Een zelfde emotie wordt niet in alle culturen op dezelfde manier uitgedrukt. In onze eigen cultuur hebben we geleerd om ook rekening te houden met de omstandigheden bij het uiten van emotie. We hebben ook geleerd om expressie van gevoelens te onderdrukken. Meer nog we hebben geleerd om andere gevoelens uit te drukken dan de emoties die we echt beleven. - lees de volgende 2 fragmenten over gebaren en cultuur
‘Een glas om je neus’

16

Gebaren met afgesproken betekenis Bepaalde gebaren hebben een vaststaande betekenis. Als je zo'n gebaar maakt, begrijpt een ander je zelfs zonder dat je wat zegt. Denk maar aan de opgestoken duim. Dit betekent bij ons: Goed zo! Dit soort gebaren verschillen echter per cultuur. In Iran bijvoorbeeld, is een opgestoken duim helemaal niet zo netjes. Daar is duim opsteken een obsceen gebaar waarmee een lichaamsopening wordt aangeduid. Onbekende gebaren Betekenissen van gebaren kunnen dus verschillen, maar er bestaan in andere culturen ook gebaren die voor ons totaal vreemd zijn. Voor dit soort gebaren die wij niet kennen hoeven we helemaal niet eens zo ver weg. Zo kennen de Fransen een gebaar waarbij ze met hun hand een draaiende beweging rond hun neus maken. Het lijkt wel of ze hun neus eraf willen draaien. Wat zou dit gebaar precies kunnen betekenen? Je bent dronken! Met dit gebaar - het draaien met de hand om de neus - kunnen de Fransen laten weten dat je dronken bent: "je hebt een glas om je neus!". Ook als ze over een ander praten die dronken is, kunnen ze dit gebaar maken Griekse gebaren

17

Gebarenkampioenen Wij in het westen maken lang niet zoveel gebaren als de mensen uit culturen rond de Middellandse Zee. Vooral de Grieken staan bekend als kampioenen in het maken van gebaren terwijl ze praten. Hun handen, lichaam en gezicht staan nauwelijks stil en soms kun je al vanaf een afstand van vijftig meter inschatten waar ze over spreken. Op andere momenten is het moeilijk, tenminste voor ons westerlingen, omdat de Griekse gebaren soms wat anders betekenen dan bij ons.

18
Nee In plaats van hun hoofd te heen en weer te schudden, zoals wij, hebben Grieken een andere onbeschrijflijke manier om 'nee' te zeggen. Dit doen ze door hun hele hoofd naar achteren te bewegen en tegelijkertijd met hun tong te klikken. Soms zijn deze bewegingen zo subtiel en vlug dat je geen idee hebt of de ander al geantwoord heeft. Dus herhaal je de vraag opnieuw en opnieuw tot je ontdekt dat hij al die tijd al 'nee' heeft gezegd. Ja! Ook ja wordt op een andere manier uitgedrukt. Er wordt dan een zijwaartse beweging met het hoofd gemaakt, waarbij de ogen licht worden gesloten als het hoofd omlaag gaat. Het lijkt het meest op de hoofdbeweging die wij maken als we ergens over twijfelen. Het lijkt ook meer op ons 'nee' dan op ons 'ja'! Verwarrend, omdat het Griekse woord voor ja wordt uitgesproken als: nè! Dit lijkt ook al op nee! Kom hier! Als Grieken andere wenken: "kom hier!", doen ze dit met de palm van hun hand naar beneden. Ze knijpen dan hun hand open en dicht, waarbij hun vingers op een neer gaan. Voor ons lijkt het juist alsof ze willen zeggen: ga weg! of ga een beetje achteruit. Dat is nogal verwarrend, want hoe verder je naar achteren stapt hoe heftiger ze beginnen te gebaren. Wij wenken iemand met de palm van ons hand omhoog en niet omlaag. Ik wil je iets vertellen Dit vindt plaats door het aanraken van of kloppen op de onderlip met de vinger. Dit kan ook gemakkelijk verkeerd begrepen worden. Het lijkt alsof je gevraagd wordt om stil te zijn. Het wordt vaak toegepast na het 'kom hier-gebaar'. De betekenis van deze twee gebaren na elkaar betekent gewoonweg: Kom hier, ik wil je wat vertellen. Wat wil je; wat bedoel je? Met een vragende blik in zijn of haar ogen kantelt de Griek het hoofd van de ene zijkant naar de andere. Dit betekent gewoonlijk dat de Griek niet heeft begrepen wat je vroeg. Hij of zij vraagt je hiermee om het te herhalen. Het kan ook zijn dat hij of zij vraagt wat je wilt. Dank je wel mijn vriend! Het ja-gebaar wordt gevolgd door een gebaar met de rechter hand op het hart. De Griek staat daarbij gewoonlijk tegenover je en het gebaar wordt dan natuurlijk aangevuld met

19
een verbale verklaring. Maar dit gebaar kan ook als dankteken vanaf afstand worden gemaakt.

Richtvragen: Wat wordt er bedoeld met welke gebaren bij ons, bij de Fransen, in Iran, bij de Grieken?
1. de opgestoken duim is een universeel vaststaande betekenis heeft dezelfde betekenis bij ons als in Iran betekent alleen bij ons ‘goed zo’ betekent lichaamsopening in Iran

2. een gebaar waarbij met de hand een draaiende beweging rond de neus wordt gemaakt betekent bij ons hetzelfde als bij de fransen heeft geen enkele betekenis betekent ‘grappenmaker’ bij de Fransen is een gebaar dat in de Vlaamse cultuur onbekend is 4. Iemand die het hoofd heen en weer schudt en ‘nee’ bedoelt, zal bij het spreken met een Griek hele hoofd naar achteren bewegen en tegelijkertijd met de tong klikken zegt ‘ja’ als deze persoon een Griek is heeft te veel hoofdpijn hiermee bedoelt de Griek dat die het niet heeft begrepen wat je vroeg 5. kloppen op de onderlip met de vinger betekent dat er gevraagd wordt om stil te zijn bij de Grieken geeft blijk van blijdschap bij de Grieken betekent;’kom hier, ik wil je iets vertellen’ bij de Grieken duidt op herkenning bij de Grieken

20

3.1 leerprocessen bij het aanleren van emotionele expressies
We hebben de aangeboren mogelijkheid om expressief gedrag te tonen. Wat we er uiteindelijk mee doen is het gevolg van leerervaringen.
1 operant conditioneren. Door de effecten van je Jan vraagt heel onderdanig emotionele gedrag op je aan zijn ouders of hij voor omgeving leer je al snel of zijn verjaardag een nieuwe een bepaald gedrag nuttig is gsm krijgt. Het lukt! of niet. Misschien krijg hij bij zijn grootouders op die manier ook wel een groter cadeau los. Heel veel gedrag nemen we De zus van jan tracht op over door nabootsing. Ook dezelfde manier een iets de gezichtsuitdrukkingen groter verjaardagscadeau die je dagelijks in je voor mekaar te krijgen. leefwereld waarneemt. Door gerichte waarneming en In onze cultuur leren we bij door gebruik te maken wat je het toasten (gezondheid) om vroeger leerde, leer je hoe je elkaar in de ogen te kijken. in jou cultuur emoties moet uiten.

2 Leren door imiteren

3 Inzichtelijk leren

Opdracht 5
Het is carnaval... alaaf! Alaaf is de officiële uitroep bij carnavalsactiviteiten en deze gaat gepaard met een specifiek gebaar. Voor wie het nog niet kent: breng de rechterhand naar het linkeroor, al roepende: Alaaf! Alaaf! Alaaf! Dat dit hier driemaal staat is geen toeval; het gebaar wordt namelijk gewoonlijk driemaal achtereen gebracht! Op zoek naar de oorsprong van dit alaaf gebaar stuitte ik op het volgende verhaal in gebarentaal over een dronken prins carnaval. Probeer het eens zonder ondertitel te begrijpen...

Schrijf per horizontale gebaren reeks op wat je begrijpt en maak er dan een zin mee Ga samen zitten per 3 en bespreek wat jullie gevonden hebben We luisteren aandachtig naar wat de andere groepen gevonden hebben en trekken een besluit.

1.

Ik begrijp….

2.

Ik begrijp….

21

3.

Ik begrijp….

4.

Ik begrijp….

Zin:

22

23

3.2 Actualiteit
‘Voorkeur voor rechts’ De positie van de hand bij de handdruk Bij de handdruk is de positie van de hand bepalend voor hoe je over komt. De handdruk met de handpalm naar beneden is een dominante handdruk. Het brengt de ander in een lagere positie. Sterker willen overkomen Als Bush voor de camera de hand schudt, staat hij bij voorkeur aan de rechter kant (=voor de kijkers links). Vanuit deze positie kan hij gemakkelijk zijn hand bovenop die van de ander leggen. Op die manier toont hij zich de meerdere. Meer over dit onderwerp: Wat is de positie van jouw hand? Hoe groet je bij een zakelijke bijeenkomst? Wat is jouw manier van groeten? Heb je de handentest al gedaan?

24 Wie zijn deze twee personen? - rechter persoon op de foto: - linker persoon op de foto: Waarom zouden ze elkaar de hand kunnen schudden? Wie toont zijn dominantie? Hoe toont deze persoon zijn dominantie?

Wat kunnen de gebaren op deze foto betekenen?

25

Fragment 2 ‘Lichaamstaal zegt alles’ Een leidinggevende vertelt een medewerker wat hij moet doen. Het gebeurt niet. De manager is geïrriteerd. Hoe moeilijk kan het zijn? Goed, hij legt het nog één keer uit. Weer gebeurt er niets. De baas is nu echt boos. Hij is toch heel duidelijk geweest? Niet als wij het aan de medewerker vragen. Die vindt dat hij niets verkeerd heeft gedaan. Veel mensen praten dagelijks langs elkaar heen. Dat komt doordat wij nog steeds denken dat de inhoud belangrijk en vooral bepalend is. Wij besteden onvoldoende aandacht aan de reacties van de gesprekspartner, omdat wij bezig zijn onze eigen boodschap over te brengen.

3.3 Emoties en de fysiologische voorbereiding van het gedrag

26

Wanneer we over emoties praten gebruiken we uitdrukkingen om aan te geven wat we bij die emoties voelen. o Mijn haren gingen rechtstaan op mijn armen bij het zien gebeuren van dat ongeval. Dergelijke uitdrukking verwijst naar een lichamelijke verandering die ons klaarmaakt op het gedrag. Op die lichamelijke veranderingen hebben we meestal geen vat. Met de nieuwere onderzoeksmethoden kunnen onderzoekers een kijkje nemen in het lichaam en de hersenen. Zo worden er steeds meer fysiologische details ontdekt van de manier waarop ons lichaam zich via emotie voorbereidt op uiteenlopende reacties. Wij ‘voelen’ een emotie aan de veranderingen in ons lichaam.
Hartslag Bloeddruk Ademhaling Transpiratie Maag- en darmactiviteit en urineafscheiding Hormonale verandering Onze hartslag kan toenemen bij het horen van voetstappen in een donkere gang. De bloeddruk verhoogt ondermeer als gevolg van een versneld hartritme. Bij felle emoties wordt onze ademhaling sneller. Er wordt meer zuurstof naar de hersenen gepompt. Klamme handen wijzen meestal op een vorm van angst, wanneer we ons niet op ons gemak voelen. Je kan het in je broek doen van het lachen. Bij hevige emotie of heftige inspanning stijgt de adrenalinespiegel. Hierdoor zal de hartslag verhogen en het ademhalingsritme toenemen.

3.4 Spreken in het openbaar is een bekend voorbeeld waarbij verschillende fysiologische veranderingen plaats vinden die we gaan trachten onder controle te krijgen. Opdracht 6 Aan welke fysiologische veranderingen denk je bij in het openbaar spreken? ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… Volgens Darwin (1872) zijn vele van de hiervoor genoemde lichamelijke veranderingen en expressies van emoties restanten van reacties die in een vroegere evolutiefase hun nut hadden. De lichamelijke expressies stonden in functie van het overleven en van het behoud van de soort.

27 o Sommige dieren worden volledig verlamd bij groot gevaar. Zeer nuttig omdat een jagend roofdier verlamde prooien enkel besnuffelt en niet aanvalt. 3.4 De subjectieve beleving van emotie 1. Een cognitief proces: het interpreteren van de omgeving. Een kind welk leert fiets rijden zal makkelijker op een fiets durven waar zijwieltjes aan bevestigd zijn. 2. We beoordelen de situatie: onze waarneming wordt beïnvloed door eerder opgedane kennis. Dit speelt een rol bij de beoordeling van emotioneel geladen situaties. Als een gevaarlijke situatie wordt gezien als een bedreiging die niet kan worden afgewend dan ontstaat vrees. Wordt de situatie opgevat als één van opzettelijke hinder, dan wordt woede opgewekt. Als een situatie als een aantrekkelijke uitdaging wordt gezien, dan ontstaat enthousiasme en gretigheid. 3. We zijn wel of niet bereid tot actie: We kunnen emotioneel gedrag tonen, onderdrukken of zelfs uitstellen en bovendien herbeleven. Zo kan je bij het kijken van een film je wenen onderdrukken of toestaan. We zijn ons op dat moment bewust van de aanzet tot handelen (weigeren, toestaan). 3.5 Het evalueren van de emotie

We evalueren bij elk emotioneel gevoel of we het prettig of onprettig vinden. Bovendien kan eenzelfde emotie in de ene situatie prettig en in een andere onprettig zijn. Zo kan wenen bij een film waarnaar je met een groep onbekenden zit te kijken onprettig zijn (al is dat nergens voor nodig) terwijl het prettig kan zijn als je in de armen van je lief ligt.

28

Tip

Overtuigende presentatie Het geven van een voordracht aan een grote groep is een activiteit die door mensen die dat niet elke dag doen, soms als een lastige klus wordt ervaren. Het gaat niet alleen om de woorden, maar ook om de manier waarop je het brengt.

Waar gaat het over? Wanneer iemand een presentatie houdt die niet goed is, blijft er bij de luisteraars weinig hangen van waar het nu eigenlijk over gaat. Als de presentatie op een eentonige manier wordt gegeven, zakt de concentratie van de toehoorders erg naar beneden. Oogcontact. Tijdens een gesprek met iemand is oogcontact erg belangrijk. Door oogcontact te maken met de luisteraars, kun je een indruk krijgen van hoe je over komt. Oogcontact maken met iemand die actief luistert, een persoon die wat naar voren leunt en af en toe instemmend knikt, stimuleert je om verder te spreken. Als iemand een vraag stelt, richt je doorgaans eerst je blik op de vraagsteller, terwijl je begint met antwoorden. Vervolgens richt je je blik naar anderen en je beëindigt je antwoord weer met een blik naar de vraagsteller.

29

Kennis van lichaamstaal helpt bij het neerzetten van een goede presentatie.

Succes verzekerd met goede lichaams - taal!: weblog lichaamstaal

Een weblog, ook wel blog genoemd, is een website waarop regelmatig - soms meerdere keren per dag - nieuwe bijdragen verschijnen en waarop de informatie in chronologische volgorde (op datum) wordt weergegeven. Wie een weblog bezoekt, treft op de voorpagina de recentste bijdrage(n) aan. De auteur, ook wel blogger genoemd, biedt in feite een logboek van informatie die hij wil delen met zijn publiek, de bezoekers van zijn weblog. Meestal gaat het dan om tekst, maar het kan ook om foto's (een fotoblog), video (vlog) of audio (podcast) gaan. Weblogs bieden hun lezers ook veelal de mogelijkheid om - al dan niet anoniem - reacties onder de berichten te. Beantwoord de vragen: - Welke informatiekanalen kan men vinden op een blog? ________________________________________________ - Hoe wordt de auteur van een weblog genoemd? _______________________________________ - Wat is een weblog? ___________________________________________________________________________ _____________________________________________ Vul de volgende woorden in op de juiste plaats van de tekst: Kennis/ de manier waarop/ lichaamstaal/ communicatie Succes krijg je niet altijd door veel ___________________op te doen of een vlotte babbel te hebben. Het heeft vaker te maken met _______________________je met anderen in contact treedt. Hoe je bij hen over komt wordt eerder door middel van_______________________ uitgedrukt dan in woorden. De weblog ‘lichaamstaal’ www.lichaamstaal.nl biedt handige tips en verwijzingen voor iedereen die zijn non-verbale taal wil verbeteren. Je kan

30 je kennis van lichaamstaal testen en nog veel meer informatie over dit onderwerp vinden.