Alles is “Anders” in “De Verlosser” van Robert Musil

Uit: Dagboekfragmenten 2014
jwr47
9 juli 2014 – Robert Musil's “De man zonder eigenschappen
Geïnspireerd door Robert Musil onderzoek ik een alternatiee anal!se an de ego"
pronomina# zoals ieu
1
! die op de bijbe$orende# goddelijke naam Dieu lijken%
Analyse van de eerste twee boeken van “De man zonder eigenschappen”
&olgens mij $eeft Musil oorspronkelijk $elemaal geen beeld an de staat Kakanië# maar een
m!stiek epos oer God's menselijke evenbeeld willen s($etsen%
)n $et leenswerk noemt Musil zijn alter"ego *lri($# een +2"jarige wiskundige# die $ij
oorspronkelijk ,-nders. $ad willen noemen%
/onder $et omangrijke manus(ript door te werken kan men in 0ikipedia de olgende#
eelzeggende elementen e1tra$eren2
0aar aak geda($t wordt dat eigens($appen 3zoals $et geslacht# beroep# nationaliteit en
nog meer%%%4 kenmerken zijn die onze persoonlijk$eid ormen# ziet *lri($ ze als
kra($ten die ons erreemden an onszelf% 5en mens doet er daarom $et beste aan
afstand te nemen an $et maats($appelijk $andelen en te leen als een 'mens zonder
eigens($appen'%
)n boek twee werkt Musil de relatie uit tussen *lri($ en zijn ijf jaar jongere
2
zus
-gat$a# die $ij nooit eerder $eeft gezien omdat ze elders is opgeoed% Door $et
opoeren an -gat$e naast zijn alter"ego *lri($ wekt Musil een soort an androgyn
erlangen naar eenwording op# dat uiteindelijk uitmondt in een m!stiek e1periment%
Getwee6n komen ze di($t in de buurt an een e1tatis($e eraring# maar uiteindelijk
mislukt $un m!stieke e1periment omdat *lri($ te $oge eisen stelt aan zijn m!stieke
ideaal en zi($ erliest in get$eoretiseer% 7et leidt tot een intelle(tuele worsteling waarin
de onmogelijk$eid an $et oltooien an $et derde boek zi($ reeds aftekent%
Delen an $et onoltooid gebleen derde boek werden in 184+ gepubli(eerd door zijn
weduwe# een jaar na de dood an de auteur% 7et werk raakte wereldwijd bekend na een
$ernieuwde uitgae in 1892# waaraan nog nieuwe onafgewerkte $oofdstukken
toegeoegd werden% De :ederlandse ertaling uit 1881 bestaat in feite uit ier boeken
en telt in totaal 17;9 bladzijden%
Dat Musil een filosofis($ werk $eeft ontworpen blijkt wel uit de namen Diotima en <onadea# die de
auteur oor enkele $oofdpersonen $eeft toegepast%
1 =$e >e!words in God's :ame
2 )n de :ederlandse 0ikipedia wordt aangegeen# dat -gat$e 9 jaar ouder is dan *lri($% )n de Duitse bes($rijing is
zij ijf jaar jonger2 Agathe ist *lri($s um 9 ?a$re jüngere @($wester% <eide kennen si($ allerdings kaum# beor sie
si($ als 5rwa($sene bei der <eerdigung des &aters wiedertreffen%
Mijn interpretatie
Met name $et gesla($t erreemdt ons an onszelf% -ls man en rouw wordt de mens in details
,anders. dan zijn @($epper% 5en mens doet er daarom $et beste aan afstand te nemen an $et
maats($appelijk $andelen en te leen als een 'mens zonder eigens($appen'# bijoorbeeld door zijn
mannelijk$eid in een $uwelijk met een aangetrouwde rouwelijk$eid tot een androg!ne ,mens. te
neutraliseren% Dit is de kernboods($ap an ,de man zonder eigens($appen.# die in feite geen man#
maar ,de mens zonder eigens($appen. zou moeten worden genoemd% )n feite de ,de man zonder
eigens($appen. een (ontradi(tio in terminis# wat in de naolgende anal!se erduidelijkt zal worden%
Merkwaardig is oerigens# dat de pasgeboren mens als kind nog geen eigens($appen $eeft% 7et
gesla($t is nog rijwel onzijdig 3elk diminutief begrip is onzijdig# dus ook $et kind4# terwijl beroep
en nationaliteit nog onbeduidend zijn% 7et kind is dus niet ,anders. dan zijn @($epper en een e($te
mens zonder eigenschappen%
Het concept van De man zonder eigenschappen
Musil's oorspronkelijke (on(ept 3,een allegorie met als t$ema de s($epping an de mens.4 wijkt
mijns inziens sterk af an wat wij als $et resultaat bes($ouwen 3A ,een gigantis($e#
allesin(orporerende s($ildering an $et eral an de burgerlijke (ultuur an $et laat"7absburgse
Bostenrijk"7ongarije.4% De bes($rijing an Kakanië is een bijzaak# die de t$ese an de auteur
eraagt%
*lri($# de Cman zonder eigens($appen,# wordt als een willekeurig personage in een
willekeurige werkelijk$eid oorgesteld% De ooronderstelling dat er een andere
werkelijkheid is# is oor Musil de dimensie an $et m!stieke"
De protagonist “Anders”
De begrippen ,anders. en ,m!stiek. zijn in $et oorspronkelijke (on(ept oor $et $oofdwerk De
man zonder eigenschappen nog in de titel en de naam oor de $oofdpersoon identifi(eerbaar% Musil
$ad oorspronkelijk oor zijn $oofdwerk 3,Der Mann ohne Eigenschaten.
+
4 de titel ,De !erlosser.
gekozen en oor de protagonist *lri($ de naam ,Anders.
4
% Dietri($ 7o($stDtter interpreteert in zijn
werk "prache des M#glichen Musil's God e1pli(iet als een ,wezen zonder eigenschappen.
9
%
Musil's &erlosser is dus een $od zonder eigenschappen% -ls ,wezen zonder eigenschappen. $eeft
God de mens eeneens als ,wezen zonder eigenschappen. ges($apen% -ls man en rouw $eeft de
mens e($ter eigens($appen# die tijdens een s($eppingsfase moeten zijn ontstaan en die Musil nu
door een androg!ne paarorming wil elimineren%
)k $erinnerde mij# dat dit prin(ipe in $et erleden al eerder in sommige woorden s!mbolis($
was toegepast# bijoorbeeld in de EroenFaalse woorden ,)5*. 3ik4 en ,D)5*. 3God4
G
%
Deze woorden lijken op elkaar% ) en * s!mboliseren de antipoden man en de rouw% Dit zijn
twee eigens($appen# die Musil tra($tte te (ompenseren door $en tot een androg!n e($tpaar
te ersmelten%
7et idee bestaat dus daarin# $et elimineren an eigens($appen door de (ompensatie an antipoden#
zoals bijoorbeeld de letters ,). en ,*. in een 0oord ,)5*.% Musil's naam ,Anders. betekent dan#
dat de ene mens anders is dan diens bijbe$orende partner# die als antipode moet worden bes($ouwd%
+ De man zonder eigens($appen
4 CDer 5rlHser, sollte der Roman ursprIngli($e $eiJen 320+4 en
C-nders, wollte Musil seinen Erotagonisten nennen 320+4 in @pra($e des MHgli($en K on Dietri($ 7o($stDtter 318724
9 Gott als 0esen o$ne 5igens($aften 32044 in @pra($e des MHgli($en K on Dietri($ 7o($stDtter 318724
G =$e 7ermeti( Lode1 )) " <ipolar Monot$eism
)n een samengesteld erband ,)5*. neutraliseren de antipoden ) en * elkaar en resulteren in een
,wezen zonder eigenschappen.% )n zijn roman $eeft Musil kennelijk eeneens een dergelijk (on(ept
ontworpen# dat in een re(onstru(tie nader toegeli($t kan worden%
Philo van Alexandri
7et oorspronkelijke (on(ept# waarop Musil zijn roman baseert stamt an E$ilo an -le1andri6%
E$ilo
7
320 %L% K 90 na L%4 was de eerste# die $et idee an de $emelse mens 3MNOPQRMS TQUOVWMS4
als eenbeeld an de $emelse @($epper 3als %ezen zonder aardse eigenschappen4 formuleerde%
E$ilo stelde dat de logos 3XYZMS# Grieks oor [woord[4 Gods s($eppende beginsel was% &an God
gaat de kra($t uit die de wereld onder$oudt\ in $et (on(ept an de &ogos wordt een aantal Griekse
filosofis($e (on(epten met elkaar erbonden% E$ilo's ersie an $et s($eppingser$aal komt
oereen met dat an Elato\ 7ij olgt diens dialoog =imaeus en plaatst de s($epping oor $et begin
an de tijd%
De s($epping erloopt in twee fasen2 in de eerste fase ontstaat een wezen zonder eigens($appen# dat
in een tweede fase wordt opgesplitst in twee antipoden# die prin(ipieel tegengestelde eigens($appen
ertonen%
Het mystieke idee van een !od als "chepper # $erlosser
Dit (on(ept staat en alt met $et m!stieke idee# dat er in den beginne sle($ts ]]n mens ges($apen
werd% -lleen deze eenzame -dam >admon was $et ,wezen zonder eigenschappen. als eenbeeld
an de @($epper en kon als ,ik."begrip tere($t een geneutraliseerde ,ieu."stru(tuur als eenbeeld
an ,Dieu. (laimen%
&erolgens $eeft enige tijd later de s($eiding an deze Adam Kadmon in $et tweetal Adam en Eva
plaatsgeonden# waarin Adam en Eva duidelijk ers($illen en zi($ wederzijds dus ,#nders. mogen
noemen% Deze indiiduele -dam en 5a zijn geen eenbeelden an de @($epper en ertonen
spe(ifieke eigens($appen% /ij be$oren niet meer tot de ,wezens zonder eigenschappen.% Bm deze
redenen moest Musil wel een rouwelijke persoon -gat$e introdu(eren# die t$eoretis($ in staat was
om de eigens($appen an de ander te neutraliseren% Dat dit uiteindelijk mislukt# was bij de
(on(eptfase nog onbekend% Musil $eeft zijn proje(t opgestart zonder $et eindpunt te kunnen
oerzien%
)n de >abbala wordt Adam Kadmon oerigens door $et streepje aan de boenkant an de
eerste letter $od an $et 'etragrammaton gerepresenteerd
;
%
5en perfe(t eenbeeld an (et %oord 3de &ogos4 is dus de $emelse mens# bes($reen als een idee
,zonder eigens($appen.# de $emelse mens 3MNOPQRMS TQUOVWMS4 an E$ilo% Dit eenbeeld is
duidelijk geen man en geen rouw%
De aardse mens# die God daarna gedurende -dam >admon's slaap $eeft ges($apen# wordt als
,Anders. bes($ouwd en bes($ikt als man# respe(tieelijk rouw wel oer ,eigens($appen.%
8
E$ilo's (on(ept werd destijds ook door de ^arizee6rs beestigd# die de @($rift goed $ebben
geanal!seerd% -dam werd niet als ,man.# maar als androg!ne gestalte geormd en pas in
een daarop olgende fase in man en rouw ,opgesplitst.
10
%
7 E$ilo leefde in de zelfde tijd als ?ezus an :azaret en de apostelen%
; -dam >admon is represented onl! b! t$e t$orn of t$e first letter _od$% 3,t$e thorn of t$e )od. is just t$e small
(ure at t$e top of t$e letter# ` A Matt$ew 921; :-@4 K _od " Bne er! @ignifi(ant aetter
8 =$e $eaenl! man# as t$e perfe(t image of t$e aogos# is neit$er man nor woman# but an in(orporeal intelligen(e
purel! an idea\ w$ile t$e eart$l! man# w$o was (reated b! God later# is per(eptible to t$e senses and partakes of
eart$l! bualities 3A E$ilo in -dam >admon4
10 -dam was (reated as a man"woman 3androg!nous4# e1plaining הבקנו רכז 3Genesis 12274 as [male and female[
instead of [man and woman#[ and t$at t$e separation of t$e se1es arose from t$e subsebuent operation upon -dam's
@!mbolis($ resulteerde de opsplitsing an ,)5*. 3-dam >admon4 dus in een ,). 3als man -dam4
en een ,*. 3als rouw 5a4% 7et ego"pronomen ,)5*. s!mboliseert dan $et *ik+ zonder
eigenschappen# dat als 5go"s!mbool oor de androg)ne gestalte an $et ideale# e($te paar# $et
,e($tpaar. 3man en rouw samen4# kan $ebben gediend%
) en * worden dan als losse elementen bes($ouwd# die zi($ na $et bereiken an de olwassen$eid
door een $uwelijk erenigden tot een androg!n eenbeeld 3)* of )5*4 an de eerste mens -dam
>admon% -lleen door een $uwelijk kon de mens als echtpaar $et eenbeeld an de @($epper
eenaren%
Bok de kleuren(odes rood# blau% en paars# die in 51odus en >ronieken meermaals worden
aange$aald# kunnen welli($t als antipoden 3$et mannelijke rood en $et rouwelijke blauw4#
respe(tieelijk paars 3als mengkleur an rood en blauw4 worden opgeat% De bijbe$orende
kleurstoffen ormden in de oud$eid e1portwaar# die destijds anuit =!rus in alle ri($tingen
werd ge61porteerd%
)s $et denkbaar# dat Robert Musil in ,De &erlosser. een m!stieke allegorie ge(on(ipieerd $eeft#
waarin zijn alter"ego ,-nders. met zijn partner -gat$e als de ,weder$elft. uit een opgesplitste
-dam >admon tot een een$eid zonder eigens($appen ersmeltc
)s $et denkbaar# dat de ego"pronomina ieu
11
# iau en iou als woorden 3,&ogoi.4 en s($eppende
beginsels op basis an de E$ilonis($e leer de androg!ne gestalte an -dam >admon
representeerden# die in $et EroenFaals een eenbeeld an de @($epper Dieu 3resp% in een andere
s($rijfwijze Diau en Diou4 s!mboliseerdenc
"amenvatting
Robert Musil $eeft ,De man zonder eigens($appen. als een allegoris($e interpretatie an de
E$ilonis($e leer opgebouwd# waarin God als een @($epper zonder eigens($appen een s($epsel met
eigens($appen $eeft ges($apen% Dit is alleen mogelijk als er in die s($eppingslegende een
tussenstap kan worden ingeoegd%
)n feite is de ,de man zonder eigens($appen. een (ontradi(tio in terminis# wat in de naolgende
uitleg erduidelijkt zal worden%
Met name de $oofdeigens($ap ,gesla($t. erreemdt ons an onszelf% -ls man en rouw wordt de
mens ,anders. dan zijn @($epper% 5en mens doet er daarom $et beste aan afstand te nemen an $et
maats($appelijk $andelen en te leen als een 'mens zonder eigens($appen'# bijoorbeeld door zijn
mannelijk$eid in een $uwelijk met een aangetrouwde rouwelijk$eid te neutraliseren% 7et
androg!ne e($tpaar is een oorbeeld an een mens zonder eigens($appen%
Dit is de kernboods($ap an Elato's s($eppingslegende# de <ijbelse s($eppingslegende en ,de man
zonder eigens($appen.# die in feite ,de mens zonder eigens($appen. zou moeten worden genoemd%
-lleen als pasgeboren kind zijn wij niet ,anders. dan onze @($epper en e($te mensen zonder
eigenschappen%
bod!
11 o%a% )n $et EroenFaalse diale(t en in dierse -lpendiale(ten
10 $uli 2014 – De &leur 'an de mens zonder eigenschappen
)n illo tempore K kort na de s($epping was er alleen God met zijn s($epsels -dam en 5a%
-ls tussenstap bij de s($epping $eeft korte tijd -dam >admon geleefd# de mens zonder
eigens($appen als eenbeeld an God%
)k (on(entreer mij nogmaals op de kleuren(odes paars# rood en blauw% -ls $et (on(ept an de -dam
>admon K de mens zonder eigens($appen K in kleur(odes moet worden omgezet# is $et duidelijk#
dat rood en blauw de tegenstrijdige kleuren zijn# die $et gesla($t s!mboliseren% Rood en blauw
(ompenseren elkaar door paars%
Eaars 3als mengsel an 90d rood en 90d blauw4 is de kleur an de mens zonder eigens($appen#
d%w%z% an -dam >admon en an God natuurlijk%
Rood en blauw zijn de kleuren an de twee mensen# die zi($ alleen door $un gesla($t
onders($eiden% >ort na de s($epping zijn er immers nog geen rangen en standen# er bestaan nog
geen gildes met $andwerkslieden# adelgesla($ten# koningen of keizers% De wereld is nog eenoudig%
)n de eenoudigste wereld is $et gesla($t de ultimatiee eigens($appen# die de mens onders($eidt
an God en -dam >admon% Bm nu -dam >admon en God te eenaren moet de mens zijn gesla($t
elimineren%
Dit lijkt mij de kwintessens an Musil's ,De Man zonder eigens($appen. ]n de E$ilonis($e aeer te
zijn% )n feite $eeft Musil in zijn leenswerk de E$ilonis($e leer an -dam >admon in eigen
bewoordingen $er$aald% 5n in feite is alleen de boektitel ,De Man zonder eigens($appen. al
eelzeggend genoeg# als men de passende uitleg op de flap an de omslag ermeldt%%%
&reemd is# dat Musil de pasgeboren kinderen niet als mensen zonder eigens($appen $eeft
gea((epteerd% 0it lijkt mij de s!mbolis($e kleur an de pasgeborenen% De kleur an de ons($uld
(ompenseert eeneens de antipoden en s!mboliseert $et ontbreken an elke orm an
tegenstrijdig$eid% Easgeborenen kennen geen gesla($t# geen adelgesla($t# geen rangen en standen of
gilden% /ij $ebben geen beroep en zijn onwetend%%% Rood en blauw zijn de kleuren an de
olwassenen# wit de kleur an de pasgeborenen%
Originelen
:ederland $eeft nu in een waardige eldslag an -rgentini6 erloren% )k $eb $et einde niet
eens afgewa($t en ben na de eerste $elft an de erlenging ingeslapen%
&andaag ga ik restanten uit $et ouderlijk $uis% De aanstaande eigenaars willen originele
bestanddelen be$ouden% )k $erinner mij# dat de aips"sloten en de bijbe$orende aips"sleutel nog
e($te originelen zijn% Die sleutel $eb ik an mijn ouders ontangen en nooit erloren% 7et slot is
ook nooit erangen% -ndere sleutele1emplaren zijn uiteraard toegeoegd% Miss($ien moet ik de
foto's an deze originelen andaag nog eens door fotograferen do(umenteren%
5en ander origineel is bijoorbeeld de klink an de zolderdeur# die aan alle ernieuwingen is
ontsnapt% 7et zoeken naar originelen lijkt wel wat op de speurto($t naar de bewijzen oor de ,mens
zonder eigens($appen.% @tuk oor stuk ontdek ik de originelen% 7et is dete(tiewerk% Gisteren
waren $et de klinkers in de persoonlijke oornaamwoorden% &andaag zijn $et de kleuren# die
ongetwijfeld ook in de nationale driekleur bewaard zijn gebleen% -lleen $et paars ontbreekt%
0aaromc &ermoedelijk# omdat -dam >admon niet meer tot de leenden be$oorde%%%
Inhaltsverzeichnis
8 juli 2014 K Robert Musil's ,De man zonder eigens($appen.%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%1
-nal!se an de eerste twee boeken an ,De man zonder eigens($appen.%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%1
Mijn interpretatie%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%2
7et (on(ept an De man zonder eigens($appen %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%2
De protagonist ,-nders.%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%2
E$ilo an -le1andri6%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%+
7et m!stieke idee an een God als @($epper e &erlosser%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%+
@amenatting%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%4
10 ?uli 2014 K De kleur an de mens zonder eigens($appen%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%9
Briginelen%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%9

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful