You are on page 1of 37

HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF

FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA


OUM KUCHING, SARAWAK
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
SEMESTER SEPTEMBER 2013
TAJUK TUGASAN
AKTIVITI 1 :
KAJIAN DOKUMEN MENGENAI PENDIDIKAN KHAS
SARSIFARILA BINTI USIN
1
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
BIL PERKARA MUKA SURAT
AKTIVITI 1 : KAJIAN DOKUMEN
1.0 Pengenalan
2.0 Definisi Pendidikan Khas
3.0 Konsep Individu Berkeperluan Khas
4.0 Kategori Individu Berkeperluan Khas
5.0 Cara engenalpasti Individu Berkeperluan Khas
!.0 "ktiviti Pe#$ela%aran dan Penga%aran Bertepatan dengan
Keperluan &etiap Individu Khas
'.0 Keperluan (i)ikal atau Infrastruktur Khas seperti Peralatan*
Bahan dan lain+lain
,.0 -ain+lain Perkara .ang difikirkan $ersesuaian.
/.0 Kesi#pulan
0u%ukan
2
Sarsifarila/SEMSEPT2013
ISI KANDUNGAN
ISI KANDUNGAN
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
3
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
1.0 P!"!#$#!
Pendidikan khas di ala.sia adalah satu usaha .ang $erterusan untuk #elahirkan
insan .ang $erke#ahiran* $erhaluan* $erupa.a* $eri#an* $erdikari* #a#pu #eran1ang dan
#enguruskan kehidupan serta #en.edari potensi diri sendiri se$agai seorang individu dan
ahli #as.arakat .ang sei#$ang dan produktif selaras dengan (alsafah Pendidikan
Ke$angsaan.
Pendidikan khas ialah progra# .ang diran1ang khusus untuk #e#enuhi pel$agai keperluan
#urid khas* ter#asuk penggunaan $ahan khas* peralatan khas* teknik penga%aran dan
pe#$ela%aran #engikut tahap ke$oehan dan keupa.aan pela%ar .ang #e#fokuskan kepada
perke#$angan #ental* kesta$ilan e#osi dan integrasi sosial. Program Pendidikan Khas
Kementerian Pelajaran Malaysia dilaksanakan melalui sekolah khas bagi murid bermasalah
penglihatan dan bermasalah pendengaran dan Program Pendidikam Khas Integrasi pula
disediakan untuk murid-murid berkeperluan khas bermasalah pembelajaran, bermasalah
pendengaran dan bermasalah penglihatan. Ia di2u%udkan di sekolah harian $iasa rendah dan
#enengah dan sekolah #enengah teknik atau vokasional .ang #enggunakan pendekatan
penga%aran dan pe#$ela%aran se1ara pengasingan dan separa inklusif.
2.0 D%&!&'& P!(&(&)#! K*#'
Pendidikan Khas di ala.sia telah #ula dilaksanakan oleh tiga organisasi uta#a*
iaitu Ke#enterian Pela%aran ala.sia* Ke#enterian Perpaduan dan Pe#$angunan
as.arakat 34a$atan Ke$a%ikan as.arakat5 dan pel$agai $adan kera%aan dan $ukan kera%aan
.ang lain seperti Persatuan Kanak+kanak &pastik* Pusat Bi#$ingan &inaran atahari* Pusat
6arian Kanak+kanak Isti#e2a dan 7a.asan &indro# Do2n Ki2anis.
enurut C*+# ,1-.2/, Pendidikan Khas #eru%uk pada pendidikan $agi kanak+kanak luar
$iasa* iaitu kanak-kanak yang dari segi intelek, fizikal, soaial atau emosi, tidak mencapai
pertumbuhan dan penyuburan biasa, hinggakan mereka tidak mendapat faedah sepenuhnya
daripada rancangan sekolah biasa
G#0*#01 (#! W&'*#*! ,1-.0/ pula #engatakan $aha2a Pendidikan Khas ialah su$siste#
dala# siste# pendidikan* .ang $ertanggung%a2a$ #engadakan peruntukkan ke#udahan dan
keisti#e2aan $agi #e#$antu kanak+kanak dan $elia .ang $ersifat luar$iasa.
4
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
Pendidikan Khas didefinisikan se$agai satu $entuk pendidikan .ang disediakan untuk
#e#enuhi keperluan kanak+kanak $erkeperluan khas ,H#$$#*#! (#! K#+%%2#!, 2003/.
G#0"&+$4 ,2003/ pula #endefinisikan Pendidikan Khas ialah progra# penga%aran khusus
.ang direka $entuk untuk #e#enuhi keperluan pela%ar luar $iasa. Ia #ungkin #e#erlukan
penggunaan $ahan+$ahan* peralatan dan kaedah penga%aran khusus. F0&!( ,2005/
#en.atakan Pendidikan Khas adalah penga%aran .ang direka $entuk khusus $agi #e#enuhi
keperluan kanak+kanak .ang kurang upa.a. Penga%aran ini #ungkin dikelolakan dala# $ilik
dar%ah* di ru#ah* di hospital atau institusi lain. Progra# Pendidikan Khas di ala.sia
#erupakan satu usaha .ang $erterusan untuk #enggalakkan perke#$angan opti#a seseorang
se$agai seorang .ang $erke#ahiran ,M#!'40, 2005/
2.1 D%&!&'& K#!#)5)#!#) K*#'
enurut pakar pendidikan kanak+kanak khas #erupakan kanak+kanak .ang telah dikenal
pasti dan disahkan oleh pakar professional klinikal se$agai #engala#i #asalah .ang
#engganggu proses pe#$ela%aran.
Kanak-kanak yang berbeza dari kanak-kanak sederhana atau biasa
!"# dalam ciri-ciri mental !$# keupayaan-keupayaan deria !%# dalam ciri-
ciri saraf dan otot atau fizikal !&# dalam tingkahlaku sosial atau emosi
!'# dalam keupayaan komunikasi atau !(# dalam pelbagai kekurangan
sehinggakan ia memerlukan amalan-amalan sekolah yang diubahsuai,
atau perkhidmatan-perkhidmatan pendidikan khas supaya ia boleh
berkembang sehingga kemampuan yang maksimum
Kork, S.A. et.al. Educatin E!ce"tional #$ildren%,
1&&'
.....8Penga%aran .ang $er1orak individu direka untuk #e#enuhi keperluan+keperluan
pendidikan .ang $erkaitan dengan #urid+#urid kurang upa.a. Pendidikan Khas .ang
#en.ediakan peluang+peluang pe#$ela%aran .ang tidak disediakan dala# kurikulu# .ang
$aru atau $iasa atau perkhid#atan+perkhid#atan sekolah $iasa8.
2.2 D%&!&'& P!(&(&)#! I!)$+'&%
5
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
Pendidikan Inklusif $er#aksud kanak+kanak $erkeperluan khas ini di#asukkan ke dala#
siste# pendidikan untuk kanak+kanak $iasa. Kanak+kanak ini #ungkin #e#erlukan
perkhid#atan tertentu .ang lain na#un #ereka akan #engikut kurikulu# seperti kanak+
kanak lain. Ia #eli$atkan tanggung%a2a$ $ersa#a antara guru $iasa dan guru pendidikan
khas. Pendidikan Inklusif #e#$eri peluang kanak+kanak $erkeperluan khas untuk
$erinteraksi dengan kanak+kanak lain.
asalah kanak+kanak $erkeperluan khas ini #ungkin dise$a$kan oleh faktor+faktor seperti
perke#$angan prenatal .ang kurang se#purna kerana pen.akit* kekurangan )at #akanan
ataupun dadah. Keru#itan se#asa proses kelahiran $oleh #e#$eri kesan kepada
perke#$angan kanak+kanak . Persekitaran kanak+kanak seperti kekurangan #akanan $er)at*
pen.akit+pen.akit* penderaan dan kurang kasih sa.ing %uga #erupakan faktor penting dala#
perke#$angan kanak+kanak. Kanak+kanak keperluan khas #e#erlukan perhatian* pen%agaan
.ang khusus dan sentiasa #enuntut kasih sa.ang* perhatian dan kesa$aran serta ko#it#en
guru .ang sangat tinggi.
9leh itu* se$agai seorang pendidik haruslah $erpengetahuan tentang pe#asalahan kanak+
kanak $erkeperluan khas supa.a kita dapat #engendalikan proses pe#$ela%aran dan
penga%aran golongan terse$ut. Dengan de#ikian* kanak+kanak golongan ini %uga akan dapat
#erasai ala# pe#$ela%aran seperti %uga kanak+kanak lain. Ini kerana progra# pendidikan
khas adalah progra# .ang diran1ang khusus untuk #e#enuhi pel$agai keperluan #urid+
#urid khas. Ini ter#asuklah penggunaan su#$er dan peralatan khas untuk #e#$antu
pe#$ela%aran #urid+#urid khas.
3.0 K4!'6 I!(&7&(+ B0)60$+#! K*#'
Per$e)aan kognitif* sosial* e#osi* fi)ikal dan rohani di kalangan kanak+kanak di dala#
se$uah $ilik dar%ah #erupakan perkara $iasa. &elain daripada pengaruh $aka dan
persekitaran* kanak+kanak $erke#$ang pada tahap dan kadar .ang $er$e)a. 9leh .ang
de#ikian* di dala# sese$uah kelas akan terdapat #urid .ang 1ergas serta $erke$olehan dan
ada #urid .ang #enghadapi kesukaran dala# #engikut penga%aran. urid+#urid #ungkin
$er$e)a daripada rakan+rakann.a .ang lain dari segi ke#a#puan #ereka #en.elesaikan
#asalah* ke$olehan $er$in1ang dan $ergaul dengan rakan* #enga2al perasaan atau
#en%alani kegiatan fi)ikal. :a#un* kadang kala kita akan $er%u#pa kanak+kanak .ang
6
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
per$e)aann.a agak ketara dan tidak #engikut nor#a+nor#a perke#$angan seperti kanak+
kanak lain. Per$e)aan ini %uga #ungkin #en.e$a$kan kanak+kanak ini tidak dapat #engikut
penga%aran di dala# $ilik dar%ah seperti rakan+rakann.a .ang lain dan akhirn.a terpinggir dan
ketinggalan dala# pela%arann.a.
Kanak+kanak ini #enun%ukkan 1iri+1iri perke#$angan .ang $er$e)a daripada kanak+kanak
$iasa* #isaln.a keupa.aan kognitif* fi)ikal .ang terhad* kesukaran $erinteraksi dan
$erko#unikasi. Kanak+kanak ini #ungkin #enghadapi #asalah tertentu seperti #asalah
fi)ikal* #asalah penglihatan* pendengaran* pertuturan* tingkah laku* #asalah pe#$ela%aran*
teren1at akal dan pintar 1erdas. Kanak+kanak ini dikategorikan se$agai kanak+kanak
$erkeperluan khas. &atu $entuk pendidikan .ang khusus perlu diran1ang dan dilaksanakan
untuk kanak+kanak seperti ini. Pendidikan .ang disediakan untuk kanak+kanak ini dina#akan
pendidikan khas.
Di ala.sia* pendidikan untuk kanak+kanak ini terletak di $a2ah Ke#enterian Pela%aran
ala.sia dan Ke#enterian Pe#$angunan ;anita* Keluarga dan as.arakat.Ke#enterian
Pe#$angunan ;anita* Keluarga dan as.arakat #en.ediakan perkhid#atan untuk kanak+
kanak .ang #enghadapi #asalah seperti 1a1at fi)ikal teruk* teren1at akal sederhana dan
teruk* pel$agai ke1a1atan dan ke1a1atan .ang tidak #e#$olehkan kanak+kanak terse$ut
$ela%ar di sekolah+sekolah .ang disediakan oleh Ke#enterian Pela%aran ala.sia.
Ke#enterian Pela%aran ala.sia perlu #en.ediakan perkhid#atan pendidikan untuk #urid+
#urid pe#ulihan khas dan keperluan khas.
enurut dasar pendidikan khas di ala.sia* #urid+#urid $erkeperluan khas #eru%uk kepada
#urid+#urid .ang #engala#i ke1a1atan penglihatan* pendengaran dan #asalah
pe#$ela%aran. Kategori kanak+kanak .ang $er#asalah pe#$ela%aran di $a2ah
tanggung%a2a$ Ke#enterian Pela%aran ter#asuk sindro# do2n* autis#e ringan* attention
defi1it h.peraktie disorder 3"D6D5* teren1at akal #ini#u# dan #asalah pe#$ela%aran
spesifik seperti disleksia. "ntara progra# .ang diran1ang di $a2ah Ke#enterian Pela%aran
ala.sia ter#asuk progra# Pendidikan Khas Ber#asalah Penglihatan* Progra# Pendidikan
Khas Integrasi* Progra# Pendidikan Khas Prasekolah* Progra# Pendidikan Khas <eknik dan
=okasional serta Progra# Pendidikan Khas Inklusif.
8.0 K#1"40& K#!#)5)#!#) B0)60$+#! K*#'

Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
asalah Ke1a1atan (i)ikal* #asalah penglihatan* #asalah pendengaran* #asalah
pe#$ela%aran* #asalah tingkahlaku* le#$a$3slo2 learner5* teren1at akal ringan* autis#e*
pintar 1erdas* sindro# do2n* attention defi1it > h.pera1tivit. Disorder "DD>"D6D dan
Disleksia #erupakan antara #asalah .ang la)i#n.a terdapat dala# kategori kanak+kanak
$erkeperluan khas. Berikut disenaraikan definisi serta 1iri+1iri $agi setiap kategori kanak+
kanak $erkeperluan khas ?
i) Ma(ala$ Kecacatan )i*ikal
asalah ke1a1atan fi)ikal #eru%uk kepada kanak+kanak .ang #engala#i
ketidakupa.aan fi)ikal* dan #e#erlukan peru$atan atau peralatan khas seperti pendakap
3$ran1es5 atau kerusi roda. asalah ini %uga #eli$atkan ketidakupa.aan $er$entuk neurologi
.ang #eli$atkan otak dan urat saraf .ang rosak 3ohd. &harani* 200!5 serta ke1ederaan
ortopedik .ang #eli$atkan tulang* sendi dan otot. "ntara #asalah untuk kategori ini ialah
1ere$ral pals.* epilepsi* spina $ifida* #us1ular d.stroph.* li#$ defi1ien1ies* asth#a* dia$etes
dan leuki#ia.
Cere$ral pals. $oleh #engaki$atkan #asalah koordinasi anggota atau #asalah pergerakan
#otor. Kanak+kanak #en%adi sukar untuk $ergerak kerana tidak dapat #engkoordinasikan
$adan dise$a$kan oleh neurologi #otor .ang tidak dapat $erfungsi dengan $aik kerana
ke1ederaan di $ahagian otak. Ke1ederaan itu #ungkin $erlaku se$elu#* se#asa dan selepas
kelahiran. @#u#n.a* kanak+kanak ini akan #e#pun.ai ke1a1atan lain seperti #asalah
penglihatan* pertuturan atau teren1at akal.
Apilepsi ialah pen.akit sa2an .ang dise$a$kan oleh #asalah neurologi .ang #en.e$a$kan
kanak+kanak #enggeletar. &pina $ifida ialah ke1a1atan pada tulang $elakang .ang $oleh
#en.e$a$kan kelu#puhan pada $ahagian $a2ah $adan. Ia adalah satu keadaan .ang $erlaku
se%ak kelahiran tetapi $oleh di$antu dengan pe#$edahan. us1ular d.stroph. ialah
ke#erosotan kekuatan otot se1ara progresif sehingga kanak+kanak akan #e#erlukan kerusi
roda. Ke1erdasan kanak+kanak terse$ut tidak ter%e%as. -i#$ defi1ien1ies #eru%uk kepada
kanak+kanak .ang anggota $adann.a tidak se#purna #ungkin dise$a$kan oleh ke#alangan
atau ke1a1atan se#asa kelahiran. Kanak+kanak ini $oleh dilatih #enggunakan anggota palsu.
"sth#a ialah #asalah pernafasan .ang $erlaku apa$ila tiu$ $ron1hial daripada saluran
pernafasan kerongkong #en%adi se#pit. asalah ini di$antu dengan dadah dan penggunaan
!
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
nebulisec Dia$etes atau ken1ing #anis ialah pen.akit .ang dise$a$kan oleh pankreas .ang
tidak dapat $erfungsi untuk #enghalang peningkatan gula dala# darah #anusia. &eperti
asth#a* pen.akit ini $oleh dika2al dengan dadah serta pe#akanan .ang $etul. -euki#ia
#erupakan satu $entuk kanser .ang $iasa di kalangan kanak+kanak. Pen.akit ini dise$a$kan
peningkatan se1ara #endadak sel darah putih dala# tulang su#+su#. Ki#oterapi #erupakan
satu 1ara .ang digunakan untuk #e#$antu #enga2aln.a.
ii) Ma(ala$ +enli$atan,Vi(uall- I."aired/
Definisi #asalah penglihatan dari segi pendidikan $er#aksud seku#pulan kanak+
kanak .ang #e#erlukan pendidikan khas kerana #asalah penglihatan. <erdapat dua kategori
uta#a dala# #aslah penglihatan iaitu $uta dan ra$un 2arna ataupun dise$ut penglihatan
terhad 3lo2 vision5. Pertu$uhan Kesihatan Dunia 3;695 #endefinisikan kedua+dua kategori
#asalah penglihatan ini se$agai kebutaan 3penglihatan kurang daripada 3>!0* pada #ata .ang
ter$aik ataupun #edan penglihatan kurang daripada 10 dar%ah sesudah ra2atan ataupun
pe#$etulan $iasa+refra1tive5 dan rabun ataupun penglihatan terhad !lo) *ision# iaitu
penglihatan kurang dari !>1, sehingga persepsi* 1aha.a pada #ata ter$aik ataupun#edan
penglihatan kurang daripada 10 dar%ah sesudah ra2atan ataupun pe#$etulan $iasa
3refra1tive5. Individu .ang penglihatann.a terhad #asih dapat #elakukan tugas harian
#enggunakan deria penglihatan.
Keta%a#an penglihatan $agi seseorang individu ialah !>!0 B le$ih 20>200. Kanak+kanak
.ang #enghadapi #asalah penglihatan turut $er#asalah untuk #e#$a1a* #enulis dan
ilustrasi di papan putih. ereka perlu dia%ar orientasi asas dan ke#ahiran pergerakan. Di
sa#ping itu* #ereka %uga #e#erlukan sokongan se#asa $erinteraksi dengan kanak+kanak
.ang tidak 1a1at. Kanak+kanak ini perlu #e#$a1a dan #enulis dengan $antuan Braille
sekiran.a #asalah penglihatan #ereka pada tahap .ang teruk dan dikategorikan se$agai $uta
atau separuh 1elik 3ra$un %auh>dekat5.
asalah penglihatan $agi kanak+kanak kategori ini $oleh dilihat dala# tahap $erikut ?
i5 &ederhana C #asalah pada tahap sederhana di #ana kanak+kanak #asih $oleh
#elihat 1aha.a dan #en%alankan aktiviti #eli$atkan deria penglihatan dengan
#enggunakan alat $atu khas seperti kanta atau 1er#in #ata.
"
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
ii5 <eruk C #asalah pada tahap teruk $oleh #en.e$a$kan kanak+kanak #ungkin
#e#erlukan le$ih $an.ak #asa dan tenaga dala# #en%alankan aktiviti #alah
#engala#i kesukaran #elakukan aktiviti $erkaitan penglihatan ter#asuk #o$iliti
2alaupun dengan $antuan alat khas.
iii5 &angat teruk C #asalah pada tahap ini $oleh #engaki$atkan kanak+kanak
#enghadapi kesukaran #elakukan aktiviti visual seperti #e#$a1a* #enulis serta
#o$iliti dan perlu $ergantung pada deria+deria lain.
"ntara $ahagian #ata .ang $oleh #engala#i kerosakan atau pen.e$a$ kepada #aslah
penglihatan ialah seperti kornea* retina* #a1ular* iris* kanta #ata dan pupil. Pun1a kepada
ke1a1atan #ata ter#asuklah $aka dan keturunan* ko#plikasi se#asa ha#il dan se#asa lahir*
dan ru$ella. asalah+#asalah #ata %uga $oleh #en.e$a$kan kepada ke1a1atan penglihatan
seperti #asalah katarak* glau1o#a 3akut>kronik5* degenerasi #akular 3kering>$asah5* o1ular
#otilit.* stra$is#us 3#ata %uling5* a#$l.opia 3la). e.e5* dan nistag#us.
iii) Ma(ala$ +endenaran
Pendengaran adalah sangat penting $agi setiap orang untuk #en%alani kehidupan .ang
nor#al. <anpa pendengaran sesuatu perkara .ang $akal dilakukan #en%adi tidak se#purna
kerana tidak dapat #endengar dengan %elas perkara .ang hendak dilaksanakan. Kehilangan
pendengaran #erupakan satu an1a#an kepada se#ua individu $ukan saha%a terhadap
ko#unikasi tetapi %uga #e#pengaruhi per%alanan kehidupan seharian dan pergaulan sosial
individu itu. Ketidakupa.aan #endengar pertuturan* $ahasa* #u)ik* dan $un.i+$un.i ala#
sekeliling adalah $erkaitan dengan #asalah psikososial .ang pastin.a #e#$eri kesan
#endala# terhadap fungsi dan kualiti kehidupan seharian 3-ind$lade dan 1Donald
1//5D&aunders 1//4D<a.lor 1//35.
Definisi se$enar #asalah pendengaran ialah seseorang .ang #engala#i #asalah pendengaran
dan tidak dapat #endengar dengan $aik dise$a$kan oleh $e$erapa aki$at .ang #en.e$a$kan
telinga tidak dapat $erfungsi dengan $aik. enurut Clark 31///5* istilah $er#asalah
pendengaran adalah istilah .ang la)i# digunakan oleh pihak peru$atan 3klinikal5 dan
pendidikan kerana kanak+kanak .ang dila$elkan pekak sepenuhn.a kerana #ereka #asih
#e#pun.ai sisa 3resisual5 pendengaran. Kelainan upa.a #asalah pendengaran adalah
$er$e)a dengan istilah pekak* tuli* pekak $isu dan 1a1at pendengaran.
10
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
6allahan dan Kauff#an 31//15 #e#$eri definisi #urid+#urid $er#asalah pendengaran
se$agai #urid+#urid .ang tidak dapat #endengar pada satu+satu tahap intensit. atau
kekuatan $un.i. urid+#urid $er#asalah pendengaran %uga adalah sinoni# dengan #urid+
#urid .ang #engala#i #asalah ko#unikasi* sosial serta akade#ik. @#u# #engetahui
$aha2a pendengaran adalah satu perkara .ang $egitu penting dala# penguasaan pertuturan.
Ber#asalah pendengaran #en.e$a$kan pertuturan #en%adi tidak %elas dan tidak dapat
#eneri#a $ahasa dengan $aik. <idak dapat #enguasai pendengaran dengan $aik
#engaki$atkan pertuturan individu itu tergendala dan #en.e$a$kan kesukaran $erinteraksi
dengan orang lain.
-ing 31/,/5 #enekankan $aha2a pendengaran #e#ainkan peranan .ang sangat penting
kepada #urid+#urid untuk #e#pela%ari $ahasa dan ia #erupakan halangan paling $esar .ang
dihadapi oleh #urid+#urid $er#asalah pendengaran. anakala* #enurut o%untin A$in
31//'5* #urid+#urid $er#asalah pendengaran #engala#i kela#$atan dala# perke#$angan
pertuturan dan $ahasa. 9leh se$a$ faktor tidak dapat #endengar dan $ertutur* #ereka tidak
$oleh $erfikir seperti #urid+#urid lain dan akhirn.a #en.e$a$kan perke#$angan akal
#ereka ter$antut.
Dala# $idang peru$atan dan pendidikan* #urid+#urid $er#asalah pendengaran
dikategorikan #engikut tahap kehilangan pendengaran #asing+#asing. @kuran kehilangan
pendengaran pula ditentukan #engikut keupa.aan individu #endengar kekuatan $un.i .ang
$erdasarkan unit de1i$el 3;illia#s* 1//15. Di ala.sia* kategori untuk $er#asalah
pendengaran #enggunakan tahap ukuran kehilangan pendengaran 4a$atan "udiologi dan
&ains Pertuturan 6ospital @niversiti Ke$angsaan ala.sia 36@K5.
Pun1a $erlakun.a #asalah pendengaran kerana halangan di dala# saluran telinga luar aki$at
daripada pengu#pulan tahi telinga 3seru#in5 .ang terlalu $an.ak atau sekatan $enda asing.
6al ini #ungkin ter%adi apa$ila ke#alangan .ang #engaki$atkan kerosakan pada gegendang
telinga aki$at tekanan .ang terlalu kuat seperti $un.i letupan dan %uga %olokan $enda keras
pada gegendang. Ketu#$uhan tetulang halus 3otosklerosis5 pada stapes 3struktur di $ahagian
telinga tengah5 .ang #elekat pada %endela $u%ur dan tidak dapat digerakkan %uga pen.e$a$
kepada kehilangan pendengaran. &elain itu* faktor %angkitan %uga turut #e#pengaruhi
11
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
#asalah pendengaran kerana %angkitan kronik .ang $erlaku pada lapisan kulit telinga luar
atau dala# telinga dikenali se$agai 9titis AEternal dan 9titis edia. 9titis AEternal ialah
%angkitan $akteria dikenali Fs2i##ers ear8 $iasa $erlaku kepada perenang kerana kekerapan
air terperangkap #asuk ke dala# salur telinga. 9titis edia pula #erupakan infeksi di
$ahagian #e#$ran #ukus telinga tengah. Biasan.a pen.akit ini dikaitkan dengan pen.akit
seperti 1a#pak* de#a# dan $atuk kokol. Individu akan $erasa sakit di $ahagian telinga
se1ara ti$a+ti$a dan de#a# panas. Kepekakan $oleh ter%adi sekiran.a pen.akit ini #en.erang
kedua+dua telinga. 4ika la#$at dira2at $oleh #en.e$a$kan keadaann.a #en%adi teruk.
Kanak+kanak .ang #engala#i #asalah pendengaran sedikit se$an.ak akan #enghadapi
gangguan dan halangan dala# tu#$esarann.a kerana ala#i kesukaran untuk #e#perolehi
$ahasa dengan se#purna. Ini kerana kanak+kanak $er#asalah pendengaran tidak dapat
$ertutur dengan $aik kerana #e#perolehi $ahasa .ang terhad. "ki$atn.a* kanak+kanak akan
#engala#i kesukaran dala# aspek ko#unikasi dan pertuturan lisan #ereka.
iv) Ma(ala$ +e.0ela1aran ,Di(lek(ia/
asalah pe#$ela%aran $erkaitan dengan 1ara otak #eneri#a* #e#proses* #enganalisis dan
#en.i#pan #aklu#at. Ia #erupakan ke1elaruan dala# satu atau le$ih daripada satu proses
psikologi .ang #eli$atkan kefaha#an atau penggunaan $ahasa* sa#a ada lisan atau $ertulis.
Ke1elaruan ini akhirn.a $oleh #en%e%askan keupa.aan #endengar* $erfikir* $ertutur*
#e#$a1a* #enulis* #enge%a ataupun #engira. Ia #eli$atkan kadar pe#$ela%aran #urid ini
$er$e)a dengan #urid lain dan sering dikaitkan dengan #asalah tingkah laku dan e#osi.
Kanak+kanak $er#asalah pe#$ela%aran #erupakan kanak+kanak .ang telah dikenalpasti dan
disahkan oleh pakar professional klinikal se$agai #engala#i ke1a1atan .ang #engganggu
proses pe#$ela%aran. Ke1a1atan .ang diala#i $oleh dikategorikan #engikut tahap kefungsian
kanak+kanak dala# ke$olehan+ke$olehan seperti ke$olehan kognitf* tingkah laku
sosial>perke#$angan sosial* penguasaan $ahasa lisan>pertuturan* penguasaan #e#$a1a*
ke#ahiran perke#$angan 3develop#ent skills5 dan ke#ahiran #ate#atik.
Disleksia #erupakan antara salah satu kategori #asalah pe#$ela%aran kepada kanak+kanak.
Disleksia didefinisikan se$agai ketidakupa.aan #e#peroleh pengetahuan daripada proses
pe#$ela%aran aki$at kele#ahan dala# #entafsir kod a.at. Kanak+kanak disleksia #e#pun.ai
#asalah dala# $a1aan* #enulis dan #enge%a 3&anders dan .ers* 1//!5. Kategori disleksia
12
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
$oleh di$ahagikan kepada tiga iaitu disleksia *isual #eli$atkan deria penglihatan* disleksia
auditori #eli$atkan pendengaran dan disleksia *isual-auditori .ang #eli$atkan penglihatan
dan pendengaran.
+isleksia ,isual adalah $erkaitan dengan #asalah kanak+kanak dala# #enggunakan deria
penglihatan. ;alaupun kanak+kanak itu dapat #elihat dengan $aik tetapi dia tidak dapat
#e#$e)akan apa .ang dilihat dengan #engintepretasi serta #engingatin.a. +isleksia
-uditori $erkaitan dengan #aslah kanak+kanak dala# #enggunakan deria pendengaran.
Kanak+kanak kategori ini #asih $oleh #endengar tetapi #ereka tidak #engala#i kesukaran
dala# #endiskri#inasikan $un.i* #e#$e)akan persa#aan dan per$e)aan antara $un.i*
#engenalpasti $un.i $agi perkataan ataupun #e#$ahagikan perkataan dala# suku kata.
+isleksia ,isual-auditori adalah kanak+kanak .ang $erada pada tahap .ang agak teruk kerana
kedua+dua deria penglihatan dan pendengaran tidak dapat #e#$antun.a #engintepretasi apa
.ang dilihat dan didengar 34a#ila* 20055 Ke$iasaann.a* kanak+kanak disleksia tidak $er#inat
terhadap pela%aran. Perke#$angan fi)ikal #ereka %uga ter%e%as. Da.a penga#atan dan
pendengaran serta penglihatan #ereka #en%adi le#ah. ereka sering keliru untuk
#e#$e)akan kiri dan kanan.
Kesi#pulann.a* kanak+kanak disleksia ialah kanak+kanak .ang kurang ke#a#puan $ela%ar
dise$a$kan oleh #asalah pe#aha#an* pertuturan* penulisan dan pen.elesaian #asalah
#ate#atik tidak ter#asuk #asalah pe#$ela%aran oleh keren1atan #ental* kurang upa.a
penglihatan* pendengaran* gangguan e#osi dan tingkah laku.
v) 2e.0a0 ,(lo3 learner/
Kanak+kanak kategori ini dikenali se$agai kanak+kanak .ang #e#erlukan pendidikan
kelas pe#ulihan. Kanak+kanak ini dapat dikenalpasti pada peringkat a2al apa$ila #ereka
gagal #enguasai ke#ahiran 3 dala# pendidikan. Pe#asalahan kanak+kanak ini han.a
dapat dikesan apa$ila #ereka #e#asuki ala# persekolahan. Kanak+kanak le#$a$ ini
$iasan.a tidak dapat #engikuti pela%aran .ang dia%ar oleh guru .ang #enggunakan kaedah
$iasa. Ini kerana #ereka tidak dapat #e#$eri sepenuh tu#puan dan #inat terhadap proses
pe#$ela%aran dan penga%aran.
enurut esse 320015 keupa.aan intelektual kanak+kanak ini $erada pada tahap sederhana
iaitu pada tahap ,5 atau le$ih di dala# skor u%ian saringan ke1erdasan. ereka %uga
13
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
#e#pun.ai #asalah dala# #e#$eri perhatian* #engu#pul atau #e#proses #aklu#at .ang
diteri#a di dala# ingatan #ereka. ereka %uga #udah hilang tu#puan* #udah #e#$uat
kesalahan aki$at ke1uaian* sukar untuk #en.iapkan tugasan dan kepa.ahan #e#$uat tugasan
.ang $erturutan. Dala# pela%aran ate#atik* #ereka #enghadapi kesukaran dala#
#engingati si#$ol+si#$ol .ang digunakan dan turutan proses dala# pen.elesaian #ate#atik.
9leh kerana #asalah kurang tu#puan* sukar #e#proses #aklu#at* sukar #en.iapkan
tugasan dan se$again.a #en.e$a$kan kanak+kanak ini #e#pun.ai #asalah so1ial+e#osi.
<ingkah laku kanak+kanak ini akhirn.a $eralih arah kepada sering #engganggu rakan+rakan.
vi) Terencat Akal 4inan
Persatuan Keren1atan "kal "#erika 3""05 #endefinisikan teren1at akal se$agai
satu ketidakupa.aan .ang dapat dilihat #elalui fungsi intelek serta tingkah laku pen.esuaian
seperti ko#unikasi* pen%agaan diri dan ke#ahiran sosial .ang a#at terhad. Kanak+kanak
.ang #engala#i keren1atan akal ringan #enun%ukkan 1iri+1iri $erikut ? $er#asalah
koordinasi #ata dan tangan* sukar #enu#pukan perhatian* kurang koordinasi #otor*
ke#ahiran #e#$a1a dan $ahasa .ang le#ah serta $erada pada tahap .ang rendah daripada
rakan se$a.a* sukar #engaplikasi sesuatu .ang dipela%ari dala# situasi $aru dan kesukaran
dala# #e#aha#i konsep .ang a$strak dan #e#$uat kesi#pulan. Kanak+kanak ini %uga sukar
#enurut arahan dan tidak $erupa.a #e#ilih aktiviti se1ara $ersendirian. ereka #e#pela%ari
$ahasa dan ke#ahiran dengan perlahan $er$anding kanak+kanak $iasa.
Kurikulu# di sekolah digu$al untuk kanak+kanak $iasa dan #erupakan 1a$aran $esar $agi
kanak+kanak kategori ini kerana ke$an.akan #ereka gagal di sekolah dise$a$kan IG #ereka
rendah 3antara 55H!0 dan ,5>/05 $er$anding kanak+kanak nor#al IG /0 ke atas. :a#un
de#ikian* kanak+kanak $er#asalah teren1at akal ringan #asih $oleh ke sekolah dan $oleh
#e#pela%ari pel$agai ke#ahiran akade#ik seperti ke#ahiran vokasional sosial untuk
#e#$antu #en%adikan #ereka se$agai individu .ang produktif apa$ila de2asa kelak.
vii) +intar #erda(
<erdapat pel$agai pendapat #engenai konsep pela%ar pintar 1erdas. &tanford Binet
31/1!5 #erupakan orang perta#a .ang #en%alankan u%ian pintar 1erdas iaitu* .he /tanford-
0inet .est #endefinisikan pintar 1erdas se$agai #eru%uk kepada keupa.aan individu
#e#aha#i* #e#$uat perti#$angan dan penaakulan dengan $aik. -e2is <er#an 31/1!5 pula
#endefinisikan pintar 1erdas se$agai seseorang .ang $erke$olehan untuk $erfikir se1ara
14
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
a$strak. anakala arland 31/'25 #e#$erikan definisi pintar 1erdas .ang diteri#a pakai
oleh 4a$atan Pendidikan :egara* "#erika &.arikat 31/'25 se$agai* 1ifted and talented
children are those identified by professionally 2ualified persons )ho by *irtue of outstanding
abilities are capable of high performance .hese are children )ho re2uire differentiated
educational programs and ser*ices beyond those normally pro*ided by the regular school
program in order to realize their contribution to self and society 3hildren capable of high
performance include those )ith demonstrated achie*ement and4or potential ability in any of
the follo)ing areas singly or in combination 1eneral intellectual aptitude, /pecific academic
aptitude, 3reati*e or producti*e thinking, 5eadership ability and ,isual and performing arts
4elaslah $aha2a kanak+kanak>individu pintar 1erdas #e#pun.ai potensi tinggi dan $akat
.ang luar $iasa serta #ele$ihi ke$olehan rakan se$a.an.a serta $oleh diperke#$angkan
#elalui progra# .ang le$ih siste#atik dan khusus untuk #ereka. Ke$olehan luar $iasa .ang
ada pada #ereka #e#$antu #ereka untuk #e#aha#i dan #engadaptasi segala 1a$aran
persekitaran kepada hidup dan #indan.a.
viii) 5i"erakti6
6iperaktif diper1a.ai $erpun1a daripada gangguan #ekanis#e siste# saraf. ;alaupun
faktor genetik* infeksi atau kerosakan pada otak sering dikaitkan se$agai pun1a pen.akit ini*
na#un faktor+faktor seperti #asalah di ru#ah* toksin* kekurangan )at #akanan dan alahan
kepada #akanan #ungkin le$ih $erpengaruh. ereka seolah+olah sentiasa 1ergas dan
$ertenaga setiap #asa. enurut 4a#ilah 320055* #asalah hiperaktif ini adalah istilah .ang
digunakan untuk kanak+kanak .ang #e#pun.ai tingkah laku .ang terla#pau aktif dan
#engganggu tetapi #asih #e#pun.ai tu#puan .ang singkat. 3&andra* 200,5* #en%e%askan
terdapat dua %enis #asalah kanak+kanak kurang tu#puan iaitu -ttention +eficit +isorder
-++# atau masalah kurang tumpuan tanpa hiperaktif dan -ttention +eficit 6iperacti*ity
+isorder !-+6+# atau masalah kurang daya tumpuan dengan hiperaktif &andra %uga
#en.atakan $aha2a #asalah "DD atau "D6D adalah $ersifat fisiologi dan $iologi. enurut
&heila I &a#silah 3200!5 "D6D adalah satu keadaan .ang #eletakkan kanak+kanak .ang
#engala#in.a #e#pun.ai #asalah tingkah laku .ang terla#pau aktif dan i#pulsif.
-a)i#n.a* kanak+kanak #e#ang nor#al se%ak lahir hingga pada )a#an kanak+kanak #ereka
sehinggalah ke satu tahap tertentu pada tahap perke#$angan #ereka .ang $er$e)a
15
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
#enun%ukkan peru$ahan. Kanak+kanak $er#asalah "D6D atau "DD akan #enun%ukkan
pel$agai tingkah laku .ang $er#asalah .ang tidak sesuai dengan perke#$angann.a
$er$anding kanak+kanak lain seusia #ereka 3&andra* 200,5. Definisi "D6D #enurut
Persatuan Psikologi "#erika 3"P"5 se$agai ke1elaruan psikologi dengan petanda+
petandan.a .ang dapat dikesan pada u#ur tu%uh tahun dan dikategorikan kepada 3 iaitu
"D6D kurang tu#puan dise$a$kan kerap #engela#un di dala# kelas* kerap pelupa dan
ker%a tidak teratur untuk tugasan .ang telah di$erikan* "D6D hiperaktif+i#pulsif .ang
#enun%ukkan %u#lah pergerakan .ang sangat tinggi #anakala $agi i#pulsif iaitu #elakukan
sesuatu tanpa $erfikir dan "D6D ga$ungan iaitu #enun%ukkan ga$ungan kedua+dua 1iri
"D6D kurang tu#puan* hiperaktif dan i#pulsif. Pun1a #asalahn.a ialah kekurangan
neuratrans#iter .ang spesifik iaitu noreprinephrine dan dopa atau dopa#ine dala# sel litar
otak.
ix) Sindro. Do3n
Istilah &indro# Do2n $erasal daripada seorang doktor $er$angsa Inggeris $erna#a
Dr. 4ohn -angdon 6andon Do2n #erupakan orang perta#a
.ang telah #en%elaskan keadaan serta tanda dan ge%ala pen.akit
genetik ini pada tahun 1,!!. enurut ka#us* perkataan
sindro# #e#$a2a #aksud kehadiran ge%ala dan tanda .ang
#enun%ukkan kepada sesuatu pen.akit.
anakala Definisi &indro# Do2n daripada su#$er lain ialah F+o)n
/yndrom is the most common and readily identifiable chromosomal condition associated )ith
intellectual disabilities It is caused by a chromosomal abnormality7 for some unkno)n
reason, an accident in cell de*elopment results in &8 instead of the usual &( chromosomes
.his e9tra chromosomes changes the orderly de*elopment of the body and brain In most
cases, the diagnosis of +o)n /yndrom is made according to results from a chromosomes test
administered shortly after birth
&indro# Do2n adalah suatu ku#pulan ge%ala aki$at daripada a$nor#al atau ketidaknor#alan
kro#oro#. -a)i#n.a* kro#oso# 21 .ang tidak $erhasil #e#isahkan diri sela#a #eiosis
sehingga ter%adi individu dengan 4' kro#oso#. Dala# kandungan i$u* anak akan #eneri#a
4! kro#oso# iaitu 23 kro#oso# daripada i$u dan 23 kro#oso# lagi adalah daripada $apa.
Dala# kes &indro# Do2n ini* anak #eneri#a satu kro#oso# le$ih iaitu pada kro#oso# 21*
#en%adikan %u#lah kro#oso# se#uan.a 4' kro#oso# iaitu le$ih satu kro#oso#.
16
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
&indro# Do2n #erupakan kelainan kro#oso# autoso#al .ang paling $an.ak ter%adi pada
#anusia dan #en%adi pun1a teren1at akal. Pun1a .ang #endorong ter%adin.a pen.akit genetik
&indro# Do2n ini adalah $erkaitan dengan faktor u#ur i$u se#asa #engandung. 6asil
ka%ian #enun%ukkan le$ih 50J kanak+kanak &indro# Do2n dapat dikesan se%ak lahir kerana
fi)ikal #ereka %elas #e#aparkan kategori terse$ut. Ke$an.akan kanak+kanak &indro# Do2n
#engala#i teren1at akal .ang ringan ataupun sederhana. Di ala.sia* kelahiran $a.i
&indro# Do2n .ang $erlaku adalah satu dala# setiap !!0 $a.i. &e1ara per$andingan*
kelahiran $a.i &indro# Do2n di "#erika &.arikat han.a $erlaku satu dala# setiap 1000
$a.i. 6al ini $er#akna kelahiran $a.i &indro# Do2n di ala.sia adalah le$ih tinggi
$er$anding "#erika &.arikat. Kanak+kanak ini #e#pun.ai tahap IG .ang rendah iaitu antara
30 hingga ,0.

Ciri+1iri kanak+kanak sindro# do2n ialah #e#pun.ai ra#$ut %arang dan lurus* #uka
$er$entuk leper* #ata ke1il dan senget* lidah te$al*kasar dan pendek serta 1enderung untuk
ter%elir* %ari tangan dan kaki .ang pendek* #udah di%angkiti pen.akit telinga* #ata dan hidung
dan $erleher pendek* #ulut .ang sentiasa ter$uka atau tidak tertutup rapat* #ata sentiasa
$erair dan #erah serta terdapat lapisan kulit dala# #ata* kepala le$ih ke1il daripada
ke$iasaan dan $ahagian $elakang kepala rata* suka $er#an%a* $er#ain dan dapat $ergaul
dengan $aik* dan $er$adan ge#pal* pendek dan agak $ongkok.
x) Ma(ala$ +ertuturan Kanak7kanak Sindro. Do3n
asalah pertuturan kanak+kanak sindro# do2n
ter#asuklah pertuturan a2al le2at dan gagap. Per1akapan
.ang #erupakan #asalah $agi kanak+kanak ini untuk
#e#$entuk pertuturan la)i#n.a ter%adi pada peringkat
a2al kanak+kanak. Kanak+kanak dala# ku#pulan ini
#erasa ser$a kekurangan dan gelisah. asalah pertuturan
1
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
.ang diala#i la)i#n.a tertu#pu kepada pertuturan .ang kurang %elas se$utann.a. Pertutuan
kanak+kanak sindro# do2n adalah sukar difaha#i kerana #engala#i perke#$angan oral
#otor .ang terhad dan #asalah apraEia. &kil 9ral otor #eru%uk kepada kekuatan dan
pergerakan otot #uka teruta#an.a pergerakan .ang #eli$atkan pertuturan seperti #ulut*
rahang* lidah* $i$ir dan pipi. Ia sangat penting dala# proses pengu1apan se#asa $ertutur dan
%uga ekspresi 2a%ah. Pertuturan apraEia %uga dikenali se$agai d.spraEia #erupakan #asalah
pertuturan di #ana individu terse$ut #enghadapi #asalah untuk #engatakan apa .ang
dikehendaki dengan perkataan .ang $etul* konsisten dan %elas.
Bagi kanak+kanak $iasa* #asalah pertuturan ini $oleh dikategorikan kepada e#pat %enis iaitu
#asalah se$utan* #asalah gagap* #asalah suara dan #asalah $ahasa. asalah se$utan ialah
ke1enderungan #eninggalkan suku kata atau #engu$ah $un.i sesuatu perkataan* #isaln.a
perkataan Fsa.a8 #en%adi F1a.a8. -a)i#n.a kanak+kanak akan #elalui fasa ini dala# te#poh
perke#$angan #ereka. asalah ini %arang dipandang serius na#un %ika ia $erlan%utan
perhatian perlu di$erikan segera. Ciri+1iri kanak+kanak $er#asalah pertuturan seperti
ke1elaruan pertuturan* ke1elaruan $ahasa* #asalah artikulasi* dan #asalah kelan1aran.
asalah gagap #erupakan gangguan terhadap kelan1aran per1akapan. Ini $erlaku apa$ila
aliran pertuturan terganggu di #ana seseorang itu #ungkin #engulang* #e#$erhenti seketika
atau #en1elah dengan suku kata atau perkataan. Ia kerap $erlaku apa$ila individu terse$ut
teru%a dan ingin #en.atakan sesuatu dengan kadar .ang 1epat. asalah suara pula $erkaitan
dengan kualiti suara seseorang iaitu #ungkin terlalu lantang* le#$ut* garau* kasar* sengau*
nada .ang tinggi atau rendah atau nada .ang sa#a dan tidak $eru$ah. anakala #asalah
$ahasa pula $erkaitan dengan siste# saraf pusat. enurut .kle$ust 31/'15 #asalah ini
#engganggu kefaha#an atau penggunaan perkataan. Kanak+kanak ini akan #enghadapi
kesukaran #entafsir $ahasa dala# sesuatu per$ualan dan kesukaran dala# #enggunakan
perkataan .ang sesuai se#asa $erko#unikasi. asalah $ahasa #e#$eri kesan kepada
perke#$angan kognitif kanak+kanak. anakala #asalah perkataan seperti se$utan* gagap dan
suara $oleh #eni#$ulkan rasa #alu dan #en.e$a$kan kanak+kanak terse$ut #erasa tidak
selesa dala# situasi sosial #ereka. asalah ini tidak #engganggu pe#$ela%aran kanak+kanak
$er$anding #asalah $ahasa.
xi) Auti(.e
1!
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
Ka#us 9Eford "dvan1e -earner #endefinisikan autis#e se$agai* Fa mental condition in
)hich a person is unable to communicate or form relationships )ith other Ka#us
Alektronik An1arta ter$itan i1rosoft Corporation #en.atakan autis#e ialah* Fa disturbance
in phycological de*elopment in )hich use of language, reaction to stimuli, interpretation of
the )orld, and the formation of relationships are not fully established and follo) unusual
pattern "utis#e adalah gangguan perke#$angan .ang sangat ko#pleks pada kanak .ang
ge%alan.a sudah ti#$ul se$elu# anak itu #en1apai usia tiga tahun. "utis#e dise$a$kan oleh
gangguan neuro$iologist .ang #e#pengaruhi fungsi otak sede#ikian rupa sehingga anak
tidak #a#pu $erinteraksi dan $erko#unikasi dengan dunia luar se1ara efektif. Individu
autis#e agak sukar dikesan kerana sifat fi)ikal>luaran #ereka adalah nor#al seperti kanak+
kanak $iasa. 6an.a dala#an saha%a .ang tidak nor#al pada individu autis#e. enurut
Persatuan Ke$angsaan "utis#e ala.sia 3:"&95* setiap seorang daripada 150 kanak+
kanak .ang dilahirkan di seluruh dunia #e#iliki autis#e dan dianggarkan 4' 000 orang
kanak+kanak di ala.sia #engidapn.a. "da di antara #ereka #engidap autis#e .ang kronik
dan ada .ang $aru saha%a di peringkat a2al. erupakan se%enis pen.akit &ki)ofrenia .ang
$er#ula selepas $a.i $eru#ur 30 $ulan. Kanak+kanak ini $iasan.a terganggu dari segi e#osi
dan suka #e#pa#erkan 1iri+1iri tingkah laku seperti kanak+kanak teren1at akal.
"utis#e $oleh ter%adi pada siapa sa%a tanpa #engira 2arna kulit* status sosial ekono#i
#ahupun pendidikan seseorang. <idak se#ua individu "&D>K&" #e#iliki IG .ang rendah.
&e$ahagian dari #ereka dapat #en1apai pendidikan di peringkat tinggi dan #e#pun.ai
ke#a#puan luar $iasa di $idang tertentu #isaln.a #u)ik* #ate#atik* #engga#$ar dan lain+
lain. 0ingkasn.a* autis#e ialah gangguan psikologi terhadap perke#$angan ko#unikasi*
gerakan tu$uh $adan* sikap* e#osi* sosial* dan sentuhan.
5.0 C#0# M!"!#$6#'1& I!(&7&(+ B0)60$+#! K*#'
Kanak+kanak $erkeperluan khas $oleh dikenalpasti #elalui 1iri+1iri pena#pilann.a.
elalui 1iri+1iri pena#pilan ini #e#udahkan pihak guru #enentukan kategori individu
$erkeperluan khas terse$ut. &elain itu* #elalui pe#erhatian dan $e$erapa siri u%ian dan
penilaian %uga hendaklah dilaksanakan untuk #engkategorikan #ereka #engikut keperluan
1"
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
#asing+#asing. Berikut antara $e$erapa 1ontoh 1iri+1iri individu $erkeperluan khas .ang
$oleh dikenalpasti.
&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) D&'$)'&#
Boleh dikenal pasti se#asa proses $a1aan $erlaku di #ana kanak+kanak ini sering
$erpura+pura #e#$a1a dan #enun%ukkan teks se#asa #e#$a1a. &elain itu* #ereka
%uga turut #engala#i kekeliruan dala# perkataan seperti keliru dengan kedudukan
perkataan* pe#$alikan perkataan* keliru Bahasa Inggeris dengan Bahasa ela.u*
pena#$ahan huruf* kependekan perkataan dan pe#$alikan huruf dala# perkataan.
Drake 31/,/5 #en.atakan $aha2a #asalah disleksia diru%uk kepada $e$erapa 1iri*
antaran.a? kesukaran $ela%ar $er$ahasa* ketidaksei#$angan dan ke$olehan
intelektual* tidak lan1ar #e#$a1a sesuatu $ahan $er1etak* tidak dapat #enulis dengan
lan1ar dan tepat 3kesukaran #eniru tulisan dari papan tulis atau $uku5* #ata #en%adi
penat setelah $e$erapa #init #enu#pu pada tulisan* dan tu#puan .ang terhad
3pendengaran dan penga#atan visual5. urid .ang le#ah dala# pe#$ela%aran seperti
#engala#i disleksia perke#$angan ialah kanak+kanak .ang #e#$a1a kurang $aik
$er$anding dengan kanak+kanak .ang le$ih #uda darin.a dan kerapkali dite#patkan
ke dala# kelas pe#ulihan khas. Ke2u%udan kelas pe#ulihan khas ini $ertu%uan untuk
#e#$antu #engatasi kegagalan #urid #enguasai ke#ahiran 3 iaitu #e#$a1a*
#enulis dan #engira.
0osana 31//,5 pula #en.atakan $aha2a kanak+kanak disleksia dapat dikesan #elalui
, 1iri iaitu ? kosa kata tulisan tidak sei#$ang dengan kosa kata lisan* la#$at dala#
tindakan lisan* le#ah dala# #en.usun isi $arangan* tahu pada sesuatu ketika dan lupa
pada hari $erikutn.a* kurang ke#ahiran #enge%a pada tahap .ang sepatutn.a* faha#
$ahan penga%aran dala# kelas tetapi #erosot dala# u%ian* tidak tepat dala# $a1aan
dan tidak teran1ang dala# pe#$ela%aran #ereka.
Kanak+kanak disleksia sering #engala#i #asalah $ahasa. ereka #engala#i
ketidakupa.aan $er$ahasa dan #en%e%askan ke$erkesanan ko#unikasi kendiri.
ereka #enghadapi #asalah dala# perke#$angan pe#aha#an $ahasa dari aspek
fonologi* #orfologi* sintaksis* se#antik serta fungsi $ahasa dala# ko#unikasi
20
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
3prag#atik5. <i#$uln.a #asalah $ahasa di kalangan kanak+kanak disleksia ini
dise$a$kan oleh $e$erapa pun1a seperti kele2atan $ahasa 3#enguasai $ahasa5*
aphasia 3pun1a kerosakan otak5* dan gangguan proses auditori pusat 3kele#ahan
fungsi otak #eneri#a #aklu#at dari telinga dengan $aik5
Kanak+kanak disleksia $er#asalah pe#$ela%aran la)i#n.a #enghadapi #asalah
$ahasa .ang serius le$ih tertu#pu kepada ketidakupa.aan #e#peroleh dan
#enguasai $ahasa peneri#aan .ang tepat* ketidakupa.aan #e#proses $ahasa dengan
tepat* dan ketidakupa.aan #enguasai serta #elahirkan $ahasa pelahiran.
&&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) S&!(042 D4:!
Kanak+kanak sindro# do2n $oleh dikenal pasti kerana #ereka selalun.a #engala#i
#asalah kataraks #ata* #asalah %antung dan ke1a1atan usus. Pengidap sindro# do2n
%uga kerap #eninggal dunia apa$ila #en1e1ah usia de2asa kerana #asalah+#asalah
.ang dihadapi tetapi kini dengan ke#a%uan teknologi #ereka sudah $oleh #en%alani
kehidupan $iasa dan sihat seperti individu nor#al lain. Kanak+kanak ini #e#erlukan
pen%agaan .ang le$ih rapi #isaln.a keadaan fi)ikal #uka .ang rata #e#$uatkan
#ereka 1enderung #engala#i #asalah pernafasan dan sukar untuk #akan. ereka
%uga le#ah dala# koordinasi #ata dan otot dan kurang upa.a #eneroka persekitaran.
&okongan i$u $apa dan pen%aga a#at diperlukan untuk #e#$antu dan #e#$i#$ing
serta #engasuh #ereka untuk $erdikari dan #enguasai ke#ahiran.
&&&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) M#'#$#* P2;$#<#0#!
Pun1a #asalah pe#$ela%aran $agi kanak+kanak $erkeperluan khas $oleh dikenal pasti.
er1er 31//'5 #en.atakan pun1a tentang $erlakun.a learning difficulties se1ara
peru$atann.a $erkaitan dengan etiologies. <erdapat e#pat pun1a $erlakun.a learning
difficulties iaitu a1Luired trau#a 3prenatal* perinatal* posnatal5* faktor keturunan*
faktor persekitaran dan $io1he#i1al a$nor#alities. &elain itu* pun1a ti#$uln.a kanak+
kanak $er#asalah pe#$ela%aran $oleh di$ahagikan kepada dua kategori iaitu pun1a
$iologi dan pun1a psikososial. Pun1a $iologi #erangku#i faktor+faktor $aka dan
pen.akit+pen.akit .ang #en%e%askan fungsi otak dan urat saraf. Kekurangan oksigen
se2aktu kelahiran 3aspraEia5* le#$a# lapisan otak 3#eningitis5 dan sa2an .ang
21
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
$erpan%angan $oleh #en.e$a$kan disfungsi urat saraf 3neurologi d.sfun1tion5. Pakar
kanak+kanak %uga #en.atakan $aha2a kandungan plu#$u# .ang tinggi dala# darah
3lead poisoning5 seseorang kanak+kanak $oleh #en.e$a$kann.a #engala#i #asalah
pe#$ela%aran. Kepekaan pihak doktor dan i$u $apa terhadap perkara terse$ut dapat
#e#$antu #engurangkan risiko anak+anak terdedah kepada penggunaan $ahan+$ahan
terse$ut se1ara $erle$ihan.
Pun1a psikososial seperti pengaruh persekitaran .ang tidak sihat* kurang rangsangan*
kurang perhatian i$u $apa dan ke#iskinan hidup turut #endorong kanak+kanak
#engala#i #asalah pe#$ela%aran. &e1ara u#u#n.a* unsur $iologi sering $erinteraksi
dengan unsur psikososial. aka* kanak+kanak .ang #enghadapi #asalah ini perlu
dira2at se1ara teliti dengan #enggunakan pendekatan .ang $erasingan. Ka%ian untuk
#engenal pun1a+pun1a kegagalan dala# pela%aran ke atas kanak+kanak dala# kelas
pe#ulihan telah di%alankan pada tahun 1/,! 3-PPK: dengan ker%asa#a KP5
#eli$atkan tiga $uah sekolah di &elangor dan Kuala -u#pur #endapati antara pun1a
.ang dikenal pasti ialah kurangn.a perhatian oleh i$u $apa dala# soal pela%aran anak+
anak* kurangn.a #otivasi dala# kalangan kanak+kanak itu sendiri dan la#$at
#e#peroleh ke#ahiran #e#$a1a* #enulis dan #engira.
&7/ C&0&59&0& )#!#)5)#!#) #+1&'2
Pen.e$a$ autis#e adalah gangguan neuro$iologis .ang #en%e%askan fungsi otak
sede#ikian rupa
sehingga anak tidak
#a#pu $erinteraksi
dan $erko#unikasi
dengan dunia luar
se1ara $erkesan.
Ke%ala .ang sangat
#enon%ol adalah
sikap kanak+kanak
.ang 1enderung
tidak #e#pedulikan
22
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
persekitaran dan orang+orang di sekitarn.a* seolah #enolak proses $erko#unikasi dan
$erinteraksi* serta seakan hidup dala# dunian.a sendiri. "nak autistik %uga #engala#i
kesukaran dala# #e#aha#i $ahasa dan $erko#unikasi se1ara lisan. Kanak+kanak
autis#e ialah kanak+kanak $er#asalah ko#unikasi* sukakan rutin* sering $erada di
dala# dunia sendiri* ekolalia* 1ederakan diri sendiri* ko#pulsif* tidak suka $ergaul*
tidak suka $ertentang #ata dan keren1atan $ahasa. Ke%ala autis#e %uga $er$e)a. "da
.ang $erkelakuan hiperaktif dan agresif atau #en.akiti diri* dan ada pula .ang pasif.
ereka kurang #ahir #engendalikan e#osi diri dan sering te#pertantru# 3#enangis
dan #enga#uk5* keta2a atau #arah+#arah tanpa se$a$. Individu autis#e gagal
#e#$eri respons apa$ila na#a #ereka dipanggil serta tidak dapat #en%a2a$ soalan
#udah .ang dike#ukakan. ereka gagal untuk #entafsir #aklu#at .ang diteri#a
dan kurang tahu 1ara untuk #e#$alasn.a se1ara lisan. ereka %uga tidak #en1apai
tahap perke#$angan fi)ikal tepat pada 2aktun.a* sentiasa la#$at dari kanak+kanak
nor#al. Kanak+kanak autis#e le$ih ge#ar akan per$uatan .ang $erulang+ulang
seperti #engha.un atau #e#using+#usingkan $adan atau keadaan .ang le$ih
$er$aha.a seperti #enggigit atau #enghantuk kepala. -a)i#n.a anak autis#e la#$at
$ela%ar $er1akap* tiada hu$ungan #ata ketika $er1akap* tidak #enun%ukkan e#osi
apa$ila ada orang sen.u# pada #ereka* tidak peduli dengan anak+anak lain dan suka
$er#ain sendiri. Aronikn.a* kanak+kanak autis#e kurang sensitif kepada rasa sakit
tetapi le$ih sensitif kepada $un.i* sentuhan serta sensori 3deria rasa5. &ifat sensitiviti
.ang kuat itu telah #en.e$a$kan #ereka %arang #ahu dipeluk.
7/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) )0!9#1#! #)#$
Kanak+kanak dala# kategori ini #e#pun.ai dar%ah ke1erdasan 3IG5 di antara 35
hingga ,5 dan $oleh dikenal pasti #enggunakan u%ian #engukur dar%ah ke1erdasan
dan #elalui kaedah pe#erhatian atau u%ian saringan.
7&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) H&60#)1&%
Kanak+kanak hiperaktif seperti tidak $oleh duduk dia#* i#pulsif* #e#pun.ai
tu#puan perhatian .ang singkat* suka #engganggu orang lain* selalu $er1akap $an.ak
dan selalu tidak #e#atuhi arahan serta gagal #en.iapkan ker%a+ker%a sekolah* ker%a
harian dan tugas. Pela%ar hiperaktif suka $er#ain dengan anggota $adan #ereka dan
tidak pandai duduk dia# di te#pat #ereka. ereka %uga suka #era.ap dala# kelas
23
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
tanpa #enghiraukan guru .ang $erada di dala# kelas. anakala dala# sukan dan
per#ainan* #ereka akan $ergerak le$ih 1ergas $er$anding dengan pela%ar .ang lain.
Pela%ar heraktif %uga gagal #e#$eri tu#puan sepenuhn.a dala# pe#$ela%aran
#ereka. ereka tidak akan #e#atuhi arahan dan gagal untuk #en.iapkan ker%a
sekolah .ang di$erikan. ereka %uga #engala#i #asalah untuk #engatur tugas serta
aktiiti+aktiviti .ang #e#erlukan tu#puan .ang la#a. <u#puan pela%ar hiperaktif %uga
selalu $eralih dari satu aktiviti ke satu aktiviti lain dan #en%adi #udah pelupa
2alaupun tidak sepatutn.a $erlaku %ika #engikut usia #ereka. Di sa#ping itu* 1iri+
1iri .ang ditun%ukkan #elalui tingkah laku pula adalah seperti selalu #e#$eri
%a2apan se$elu# soalan lengkap dia%ukan* kurang sa$ar dan hadapi #asalah ketika
#enunggu giliran* sering #engganggu atau #en1elah per$ualan orang lain* sering
#e#$uat perti#$angan .ang salah dan #udah #engala#i ke#alangan.
7&&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) P&!1#0 C0(#'
Kanak+kanak pintar 1erdas #e#pun.ai 1iri+1iri positif dari aspek fi)ikal* psikologi
dan tingkah laku. ereka #e#iliki da.a penga#atan tinggi $oleh #en.edari sesuatu
dengan le$ih teliti $er$anding dengan kanak+kanak .ang se$a.a dengann.a .ang
#ungkin terlepas pandang. ereka %uga #e#pun.ai sifat ingin tahu .ang le$ih tinggi
serta #e#pun.ai #inat .ang #endala# terhadap se#ua hal seperti o$%ek* idea*
keadaan situasi atau sesuatu a1ara .ang di#inati dala# te#poh tertentu. &elain itu*
#ereka %uga #eneri#a infor#asi dengan pantas iaitu dii$aratkan seperti span
#en.erap segala #aklu#at dengan 1epat dan $an.ak. -a)i#n.a* kanak+kanak pintar
1erdas dapat #e#$a1a se$elu# usia #en%angkau 5 tahun. ereka #e#pun.ai #inat
suka #e#$a1a $a1aan .ang #eluas dan pel$agai su$%ek serta #e#$a1a dengan
pantas. Pe#$a1aan .ang #eluas telah #e#$antu kanak+kanak ini #e#iliki
penggunaan tata$ahasa .ang #eluas* 1anggih serta $an.ak dan suka #enggunkan
perkataan .ang $aru dan unik. ereka %uga #e#pun.ai tahap penu#puan .ang le$ih
la#a dala# sesuatu perkara ke1uali aktiviti .ang tidak #enggunakan da.a pe#ikiran
$er$anding kanak+kanak nor#al. Ciri+1iri lain untuk kanak+kanak pintar 1erdas ialah
$erke$olehan #en.elesaikan #asalah* suka $ertan.a dengan le$ih teliti* keupa.aan
i#aginasi .ang tinggi* #inat dala# falsafah dan isu+isu sosial* sangat sensitif dari segi
24
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
e#osi dan tingkah laku* sangat #enitik$eratkan hal+hal keadilan* $erse#angat dan
$ertenaga* pandai $er%enaka* #e#entingkan kese#purnaan dan a#at teliti.
7&&&/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) M#'#$#* P!(!"#0#!
&e$enarn.a kanak+kanak $er#asalah pendengaran %ika dilihat dari segi fi)ikal tidak
%auh $e)an.a dengan kanak+kanak nor#al. Ini kerana 2u%udn.a #asalah pendengaran
han.a aki$at daripada gangguan kelainan .ang datangn.a dari $ahagian telinga .ang
$erfungsi se$agai deria untuk #endengar. "ntara 1iri+1iri .ang dikenalpasti pada
kanak+kanak ini ialah perke#$angan $ahasa #ereka agak la#$at. ereka $ela%ar
$ahasa dengan
han.a #elihat
saha%a.
ereka %uga
le#ah dala#
per1akapan*
$a1aan*
kefaha#an
dan penulisan
2alaupun
dapat #enguasai $ahasa is.arat dengan $aik. Ke$iasaann.a kanak+kanak ini han.a
faha# konsep tunggal .ang dia%ar.
elalui perke#$angan intelek kanak+kanak kategori ini* #ereka tiada ke1a1atan lain
kerana intelek #ereka adalah nor#al. Proses pe#ikiran #ereka %uga adalah sa#a
seperti individu nor#al. anakala dari aspek perke#$angan sosial* #ereka sangat
$ergantung kepada orang* sangat rapat sesa#e sendiri serta kurang #atang dan #alu*
kurang pendedahan dan le$ih #asalah e#osi se#asa re#a%a. Pen1apaian akade#ik
$agi kanak+kanak ini a#at $aik $agi #ata pela%aran ate#atik* seni lukis* dan P4K.
anakala le#ah dala# $an.ak #ata pela%aran lain ter#asuk $ahasa.
Ko#unikasi se1ara lisan adalah ele#en paling penting untuk #en.a#paikan sesuatu
#aklu#at dan digunakan se#asa proses sosialis seorang individu itu dan dala#
proses pe#$ela%arann.a. Kanak+kanak .ang #engala#i #asalah pendengaran sudah
25
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
tentun.a #enghadapi #asalah untuk #e#perke#$angkan aspek $ahasa #elalui
pertuturann.a. ereka akan #en%adi sukar untuk #eneri#a $un.i+$un.ian dengan
$etul dan le$ih tepat. "ki$atn.a* #ereka sukar untuk #en.e$ut ke#$ali perkataan
atau a.at .ang digunakan. "$dullah 7usoff 320045 #engatakan $aha2a kanak+kanak
ini %uga #engala#i kesukaran untuk #e#aha#i pertuturan $erpun1a daripada
pendengaran #ereka terhadap perkataan+perkataan atau a.at .ang diu%arkan tidak
%elas dan tidak kesa#paian.
Kanak+kanak ini %uga #engala#i perke#$angan pertuturan dan $ahasan.a terganggu
dan le2at dari ke$iasaann.a. Kele2atan ini akan #e#pengaruhi pertu#$uhan #ental
#ereka. Ketidakupa.aan organ deria telinga untuk $erfungsi dengan $aik #en%e%askan
perke#$angan $ahasa dan aspek pertuturan seterusn.a #e#$ataskan pergaulan sosial
kanak+kanak ini untuk $ela%ar $ersa#a dengan kanak+kanak nor#al lain. &elain itu*
#ereka %uga $an.ak $erko#unikasi dengan #enggunakan is.arat %ari #engikut
pe#aha#an #ereka sendiri untuk #en.a#paikan #aksud. Kanak+kanak ini %uga
kurang #e#$eri perhatian apa$ila sesi interaksi per$ualan di%alankan. Ini ter%adi
kerana #ereka tidak dapat #e#aha#i perkara .ang di$ualkan lantaran pendengaran
terganggu oleh getaran gelo#$ang suara .ang diteri#a #elalui telinga #ereka agak
le#ah. aka #ereka tidak $er#inat untuk #engikuti sesi per$ualan atau aktiviti
ko#unikasi lisan terse$ut.
Kanak+kanak $er#asalah pendengaran %uga #engala#i kesukaran untuk #eneri#a
dan #e#aha#i arahan dan pertuturan lisan. 9leh itu* #ereka le$ih $an.ak
#enggunakan $ahasa $adan dan is.arat tangan untuk $erinteraksi dan tidak
#enun%ukkan #inat se#asa aktiviti pe#$ela%aran. Pada peringkat ini* #ereka le$ih
suka $erkha.al kerana tu#puan sepatutn.a pada pe#$ela%aran $eralih kepada situasi
lain #isaln.a #en.endiri.
&=/ C&0&59&0& K#!#)5)#!#) M#'#$#* P!"$&*#1#!
Kanak+kanak $er#asalah penglihatan #e#pun.ai 1iri+1iri fi)ikal seperti $erikut?
$e$ola #ata $erputar* #ata sensitif terhadap 1aha.a* $ahagian tepi #ata kelihatan
#erah* kelopak #ata $engkak* #ata selalu $erair* %uling dan terdapat $intik+$intik di
tengah #ata. Ciri+1iri tingkah laku kanak+kanak ini pula seperti #e#usingkan kepala
26
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
pada se$elah arah ketika #elihat o$%rk* selalu #engerut atau #enge1ilkan #ata* kerap
#engerdipkan #ata* selalu terlanggar o$%ek* #enonton tv atau #e#$a1a dengan %arak
.ang dekat* kurang ke.akinan dan sering #en.isihkan diri* selalu #enutup se$elah
#ata dan sering #en1ari+1ari $aris a.at .ang di$a1a. Bagi 1iri+1iri kognitif pula*
kanak+kanak ini #e#pun.ai da.a penga#atan tentang %isi# a#at le#ah dan ter$atas
serta sangat keliru dengan huruf. Ciri dala# aspek psiko#otor #enun%ukkan #ereka
le#ah dala# #elukis sai) dan %arak dala# #ate#atik dan han.a #engetahui tentang
konsep #elalui sentuhan 31ontoh? konsep se%uk+panas5.
3.0 A)1&7&1& P2;$#<#0#! (#! P!"#<#0#! B016#1#! (!"#! K60$+#! S1&#6
I!(&7&(+ K*#'
&atu ka%ian telah dilakukan oleh Dr. 6a%%ah 7as#in Binti 6ussain $erkaitan dengan
kanak+kanak $erkeperluan khas 320115 iaitu #en1adangkan guru+guru #enggunakan kaedah
terapi untuk #e#$antu individu .ang #e#pun.ai pel$agai keperluan khas .ang #eli$atkan
kognitif* e#osi* sosial dan psiko#otor #en1apai perke#$angan se1ara #aksi#u# dan
digunakan dala# penga%aran dan pe#$ela%aran. enurut $eliau* terapi #erupakan kaedah
untuk #e#$antu seseorang pela%ar untuk $ergerak $alas terhadap aktiviti atau ke#ahiran.
enurut Ka#us Peru$atan osle. 320015 #en.atakan terapi ialah ra2atan pe#ulihan ke
atas pesakit .ang pernah #enghadapi se$arang pen.akit atau #engala#i sesuatu ke1ederaan
$ertu%uan #en.e$a$kan kefungsian $adan se1ara nor#al.
6asil ka%ian Dr. 6a%%ah 7as#in Binti 6ussain 320115 #en.atakan antara kepentingan terapi
ialah untuk #eningkatkan da.a penga#atan #urid+#urid* #erangsang #urid untuk $ergerak
$alas se1ara positif terhadap sesuatu ke#ahiran serta #eningkatkan perke#$angan fungsi
kognitif* e#osi* sosial dan psiko#otor #ereka. Di sa#ping itu* #elalui terapi %uga guru+guru
dapat #elatih #urid+#urid #enguasai ke#ahiran tertentu .ang $ersesuaian dan $erkaitan
dengan kehidupan seharian serta #e2u%udkan suasana pe#$ela%aran .ang kondusif lagi
#en.eronokkan. 3K.Alliana* 200,* &. Pengill.* 200,D M. I$rahi#* 200/5
<erapi+terapi .ang $oleh dilaksanakan #elalui aktiviti pe#$ela%aran dan penga%aran guru
#enurut Dr. 6a%%ah 7as#in ialah seperti terapi fisio* terapi kuda* terapi 1ara ker%a* terapi
2
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
pertuturan* terapi #u)ik dan pergerakan kreatif* terapi seni* terapi air>hidro* terapi pasir*
terapi #ain* dan terapi alternative. "pa$ila difikirkan se1ara logikn.a* ke$an.akan terapi
seperti .ang din.atakan tadi se#e#angn.a $oleh digunakan dala# proses pe#$ela%aran dan
penga%aran kanak+kanak $erkeperluan khas.
Contoh terapi .ang dia#$il daripada hasil ka%ian Dr. 6a%%ah 7as#in .ang telah dilaksanakan
ke atas seorang kanak+kanak sindro# do2n .ang #e#pun.ai #asalah pergerakan serta
#e#pun.ai #asalah pertuturan dan penga#atan seperti $erikut ?
Akti8iti Tera"i ?+
.erapi Motor Kasar C $er%alan* $erlari* gallop dan lo#pat di garisan lurus* di garisan
$engkok dan #enggunakan alatan seperti $angku.
.erapi Pengamatan 3visual* auditori dan ta1tile5 C #elihat ga#$ar $ertindih* #en1ari
$enda terse#$un.i dala# ga#$ar* #e#$e)a $un.i+$un.ian dan #en.entuh>#erasa
%enis per#ukaan.
.erapi Kuda C #enunggang kuda serta #e#$etul postur $adan dan perke#$angan
e#osi.
.erapi motor halus C #e#egang pensel dan #en1onteng atas kertas.
.erapi air C $er#ain dengan $ola dala# air $agi pengukuhan pergerakan dan
perke#$angan otot.
"ktiviti pe#$ela%aran dan penga%aran $agi kanak+kanak disleksia pula .ang #engala#i
#asalah $ahasa $oleh diatasi #elalui pe#$ela%aran se1ara khusus seperti #engingat ke#$ali
perkataan .ang telah dipela%ari* #en.atakan se#ula perkara atau $entuk .ang a$strak*
#e#aha#i perkataan .ang #e#pun.ai pel$agai #akna* #enggunakan a.at .ang $etul dan
lengkap* #e#inta pen%elasan untuk #ese% .ang kurang difaha#i*#enghasilkan #ese% .ang
ko#pleks dari segi sintaksis dan #e#aklu#kan sesuatu #aklu#at kepada orang lain serta
#e#pel$agaikan ga.a $erko#unikasi untuk #en.esuaikann.a dengan pendengar .ang
$er$e)a.
Kuru $erperanan penting dala# #e#astikan proses pe#$ela%aran dan penga%aran .ang
disa#paikan difaha#i oleh anak didikn.a. 9leh itu* guru hendaklah #e#pun.ai pengetahuan
2!
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
.ang #eluas tentang #enghadapi kanak+kanak .ang pel$agai ke$olehan dan tahap
peneri#aan pe#$ela%aran #ereka. 4usteru itu* untuk kanak+kanak autis#e* guru perlu
#enga%ar #ereka dala# $entuk .ang le$ih #udah* le$ih fakta dan konkrit. =a11a 3200'5
per1a.a $aha2a adalah le$ih $aik sekiran.a guru #enggunakan $ahan .ang realiti
$er$anding $anhan .ang $er$entuk fantasi dala# proses penga%aran dan pe#$ela%aran. =a11a
%uga $erpendapat $aha2a guru perlu #en%adikan aktiviti #a#$a1a untuk autis#e suatu
aktiviti .ang #en.eronokkan dengan #enggunakan "utheti1 6igh Interest =isual aterial.
4urnal oleh Krandlin 320025 #en.atakan $aha2a kanak+kanak autistik #e#iliki pe#ikiran
visual dan #ereka tidak #e#ikirkan $ahasa tetapi se$alikn.a dala# $entuk ga#$ar ra%ah.
Dala# per#ulaan penga%aran* guru haruslah #engikut #inat kanak+kanak autistik terle$ih
dahulu* 1ontohn.a* guru #e#inta #ereka #elukis kartun la2ak dan ke#udian #enulis
penerangan #engenai kartun terse$ut. &etelah selesai #elakukan sesuatu tugasan* #ereka
perlu di$eri kata+kata pu%ian $iarpun tidak #e#aha#in.a. Kan%aran %uga $oleh di$erikan
tanda #ereka telah $er%a.a #elaksanakan tugasan itu. Kuru %uga digalakkan untuk
#enggunakan foto+foto* ga#$ar ra%ah* la#$ang atau is.arat $agi #e#$antu #ereka untuk
#eluahkan perasaan #ereka se#asa proses penga%aran. Keprihatinan guru dala# #engenal
pasti perasaan #ereka adalah perlu supa.a e#osi dan perasaan #ereka tidak #e#pengaruhi
tingkah laku #ereka 1enderung ke arah negatif seperti #en1ederakan diri atau orang lain.
Pendekatan penga%aran dan pe#$ela%aran $agi kanak+kanak $er#asalah pendengaran le$ih
kepada pendekatan lisan dengan sisa pendengaran .ang ada pada #ereka. Kuru han.a perlu
#enggunakan pertuturan .ang #udah difaha#i dala# #en.a#paikan $ahasa kepada #ereka.
isaln.a* guru $oleh #enggunakan alat auditori* visual learning dan ta1tual untuk #enga%ar
#ereka. Kuru %uga $oleh #enggunakan pe#$esaran $un.i* #e#$eri latihan auditori* spee1h
reading dan alat $antu teknologi. Is.arat dala# pertuturan %uga $oleh digunakan supa.a
kanak+kanak ini dapat #e#aha#i perkara .ang dia%ar. "ktiviti pe#$ela%aran seterusn.a ialah
dengan #enggunakan $ahasa is.arat untuk #e2akili kata+kata* idea dan konsep serta guna
ikonik untuk sa#paikan sesuatu #akna. &e%a%ar dengan itu* 2u%udlah $ahasa is.arat orang
pekak* e%aan %ari* sign eEa1t Anglish* kod tangan $ahasa ela.u* pertuturan KI@* "#eri1an
sign language dan $ahasa is.arat ala.sia. Dengan de#ikian* kanak+kanak $er#asalah
pendengaran dapat dia%ar $ahasa is.arat terse$ut untuk #e#udahkan #ereka $erko#unikasi
2"
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
lisan $ersa#a kanak+kanak nor#al lain. "ktiviti pe#$ela%aran #enggunakan is.arat tangan*
#i#ik #uka* gerak $adan* #enulis* $er1akap dan #elatih pela%ar #endengar $un.i $oleh
#e#$antu #urid untuk #e#$eri tu#puan terhadap pe#$ela%aran.

0ahasa isyarat untuk nombor
0ahasa isyarat untuk abjad
&elain itu* pihak guru %uga perlu #enggalakkan pela%ar nor#al supa.a #eneri#a pela%ar
hilang pendengaran dala# pe#$ela%aran. <erapi pertutuan $oleh digunakan untuk
#elaksanakan aktiviti pe#$ela%aran kanak+kanak ini. <erapi ini #enekankan kaedah latihan
surpraseg#ental .ang #enekankan aspek suara dan pernafasan. <erapi pertuturan a#at
#enekankan latihan pertuturan .ang #eli$atkan latihan pandangan #ata dan tu#puan
perhatian kerana kadar tu#puan kanak+kanak ini sangat pendek dan hal ini #a#pu
#e#$antu #ereka untuk #enggunakan deria #ata se$agai pengganti pendengaran #ereka.
&eterusn.a* #ereka akan #engikuti terapi pendengaran se$agai kesina#$ungan terapi
pertuturan di #ana $e$erapa aktiviti di dala# terapi pendengaran $oleh #e#$antu kanak+
kanak ini #e#$eri fokus terhadap sisa pendengaran .ang #asih ada dengan le$ih %elas.
<erapi pendengaran ini akan le$ih $erfungsi sekiran.a kanak+kanak ini #enggunakan alat
$antuan khas pendengaran atau #ereka telah #e#asang i#plant koklea. &esi terapi
pendengaran ini #e#fokuskan kepada aspek #engesan $un.i* #e#$e)akan $un.i*
#engenalpasti $un.i dan #e#aha#i $un.i untuk #e#$antu kanak+kanak #endapat
#aklu#at atau #aksud $un.i dengan %elas dan tepat.
30
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
3ontoh bilik darjah kanak-kanak berkeperluan khas masalah pendengaran
Di sa#ping itu* guru dan i$u $apa perlu #e#$eri rangsangan dan sering $ersa#a+sa#a
#elakukan sesuatu pergerakan .ang ingin dia%ar kepada kanak+kanak ini. -atihan .ang
$erulangan diperlukan dengan #en.ertakan $er$agai rangsangan seperti $un.i dan 2arna
.ang terang untuk kanak+kanak ra$un 1ontohn.a. Kanak+kanak harus dia%ar untuk
#enggunakan i#$angan seperti duduk dengan postur .ang $etul dan $erdiri untuk
#endapatkan kesei#$angan. "ktiviti #otor halus $oleh di%alankan seperti #enggenggan*
#era#as* #enekan* #enggunting* #e2arna dan #en.urih $oleh dilakukan kepada kanak+
kanak $er#asalah penglihatan ini. ereka %uga $oleh dia%ar untuk #enggunakan $ola getah
dan gunting untuk #elakukan sesuatu aktiviti di sa#ping #enguatkan otot tangan #ereka.
"pa$ila sesuatu tahap asas dala# pergerakan telah dikuasai #aka aktiviti gross #otor $oleh
di1adangkan untuk di%alankan. &e$agai 1ontoh ialah aktiviti pe#adanan o$%ek. "ktivit 1ir1le
ga#es seperti %ongkang+%ongkit* gelungsur* #arr.+go+round %uga $oleh dilakukan. &e#ua
aktiviti ini #e#erlukan penga2asan untuk #en%a#in kesela#atan #ereka. "ktivit fi)ikal
seperti $erlari* #elo#pat* #endaki* $erguling* #eregang dan $erpusing %uga #e#$olehkan
31
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
kanak+kanak ini #enge#$angkan ke#ahiran #otor #ereka selain dapat #e#$erikan
kepuasan dala# #elakukan sesuatu aktiviti 3Kain* 20045.
"ktiviti .ang #eli$atkan deria %uga $oleh dia#alkan dala# #e#$erikan pe#$ela%aran
kepada kanak+kanak ini seperti deria sentuh* $au* pendengaran dan rasa. Kuru $oleh
#e#$antu atau #e#inta rakan se$a.a lain untuk pandu tangan #ereka untuk #en.entuh
$enda+$enda. Beri #ereka pel$agai $enda ataupun o$%ek pel$agai tekstur* $entuk dan sai).
Beri peluang kepada #ereka untuk #en%alankan aktiviti seharian seperti $er#ain* #engurus
diri* #en.ertai keluarga di dapur ataupun di ta#an. 4uga pastikan kanak+kanak ini #endapat
peluang untuk #enghidu $au $enda #isaln.a #akanan* #inu#an* sa$un .ang digunakan
untuk #andi* $au petrol* #in.ak 2angi* $edak dan lain+lain supa.a #ereka terdedah dengan
$au $ahan+$ahan terse$ut. Kuru $oleh #enga%ak kanak+kanak ini untuk #ena#akan $enda+
$enda .ang disentuhn.a dan $eritahu apa .ang sedang $erlaku di sekelilingn.a. <erangkan
kepada #ereka $enda+$enda .ang sedang dilakukan dan %elaskan tentang perasaan kepada
#ereka. enggalakkan kanak+kanak ini $er1akap serta #engelakkan daripada #enggunakan
$asa pelat dengan kanak+kanak. "khir sekali guru $oleh #enggalakkan #ereka #erasa
dengan #e#asukkan $enda ke dala# #ulut untuk #enggalakkan sensasi rasa #ereka.
Kunakan $enda .ang $ersihdan $esar serta tidak $oleh ditelan.
>.0 K60$+#! F&?&)#$ #1#+ I!%0#'10+)1+0 K*#' '601& P0#$#1#!, ;#*#! (#! $#&!5
$#&!
Pendidikan $agi kanak+kanak $er#asalah penglihatan perlu dilengkapi dengan peralatan
sesuai #engikut tahap #asalah .ang dihadapin.a. "ntaran.a adalah tongkat putih* #esin
$raile* $uku Braile* alat sentuh seperti peta* ga#$ar ra%ah ti#$ul* #odel tiga di#ensi* $ilik
su#$er .ang lengkap dengan ke#udahan #esin $raile* alat raka#an audio* dupli1ator $raile*
$ilik pen.elenggaraan $raile* $ilik lo2 1ision* hand held #agnifier* stand #agnifier* spe1ta1le
#agnifier dan teleskop seperti ga#$ar ditun%ukkan di $a2ah.
32
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
Bagi tu%uan proses penga%aran dan pe#$ela%aran .ang $erkesan* susun atur sese$uah $ilik
dar%ah .ang diperlukan di peringkat sekolah rendah agak $er$e)a $er$anding dengan di
peringkat sekolah tinggi. &uasana fi)ikal dala# $ilik dar%ah khususn.a te#pat duduk
#e#ainkan peranan penting. &ai) $ilik haruslah sesuai agar penga%aran dan pe#$ela%aran
dapat dilakukan dengan selesa. &usunan pera$ot* seperti ko#puter* al#ari* #e%a guru* #e%a
$esar untuk ker%a ku#pulan .ang selesa dan ke#as $oleh #eni#$ulkan suasana .ang 1eria
$agi pela%ar #en%alani proses pe#$ela%aran. &egala ke#udahan dan kelengkapan #urid
$erkeperluan khas harus disediakan se1ukupn.a $agi #e#udahkan #ereka untuk $ela%ar dan
$ergerak. &etiap peralatan .ang disediakan hendaklah $ersesuaian dengan #asalah keperluan
khas individu #isaln.a individu $er#asalah penglihatan* pendengaran* pe#$ela%aran dan
#asalah fi)ikal. Peralatan dan $ahan+$ahan penga%aran dan pe#$ela%aran hendaklah seiring
dengan keperluan khas pela%ar pendidikan khas. Ini #en%an%ikan keselesaan kepada #ereka
untuk $ela%ar.
Pe#$inaan dan pen.ediaan infrastruktur di sekolah pendidikan khas teruta#a $ilik dar%ah
.ang disediakan hendaklah dapat #e#enuhi segala keperluan pela%ar pendidikan khas ini.
"ssessi$iliti $ilik dar%ah pendidikan khas $agi se#ua kategori hendaklah dapat #e#enuhi
keperluan penga%aran dan pe#$ela%aran pendidikan khas. enurut Purke. dan &#ith 31/,35*
persekitaran sese$uah sekolah #e#ainkan peranan .ang penting dala# #enentukan ke%a.aan
seseorang pela%ar. &elain itu* pel$agai %enis $ilik untuk keperluan pendidikan khas ini harus
diu%udkan seperti $ilik pengurusan diri* $ilik akses kendiri* $ilik pendidikan #oral* $ilik IC<*
tandas dan se$again.a.
Dari segi $ahan $antu #enga%ar 3BB5 pula* kelengkapan sepenuhn.a untuk se#ua kategori
#urid $erkeperluan khas harus disediakan. Ini kerana penggunaan BB #erupakan satu+satu
1ara untuk #eningkatkan ke%a.aan dan pen1apaian pela%ar+pela%ar $erpendidikan khas.
Ke#udahan IC< harus disediakan kerana pela%ar $erkeperluan khas ini #e#pun.ai #inat
.ang sa#a dengan pela%ar $iasa terhadap penggunaan IC<. ereka #udah tertarik dengan
$ahan+$ahan pe#$ela%aran .ang $ersifat interaktif. Perisian #esra pendidikan khas .ang
disediakan $oleh #e#$antu pela%ar untuk #eningkatkan ke#ahiran #enggunakan ko#puter
kerana pela%ar pendidikan khas le$ih #udah #e#pela%ari suku kata dengan #engikuti arahan
$erpandukan pen.a#paian pe#$ela%aran #enggunakan ko#puter. edia+#edia lain seperti
33
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
pengi#a$asan teks* ga#$ar* video dan %uga akses internet $oleh disediakan $ertu%uan untuk
#e#$eri peluang kepada pela%ar #engakses pel$agai teknologi #aklu#at $agi
#enge#$angkan dan #en.a#paikan sesuatu tugasan #ereka.
"spek kesela#atan #erupakan aspek penting kepada pela%ar+pela%ar pendidikan khas.
ereka perlu sentiasa di$eri perhatian seperti #en.ediakan $ilik pe#$ela%aran .ang terletak
pada aras rendah dan $erha#piran dengan tandas untuk keselesaan #ereka. Kanak+kanak
$erkeperluan khas perlu $erasa selesa* sela#at dan terka2al $agi #eneri#a pela%aran. Ini
penting kerana ia #e2i%udkan kesina#$ungan dala# persekitaran $agi #e#$olehkan #ereka
#e#$eri #akna terhadap dunia sekitar #ereka dan #e#$entuk konsep te#pat #ereka.
Kesi#pulann.a* infrastruktur $ilik dar%ah* ke#udahan dan kelengkapan serta $ahan $antu
#enga%ar se#e#angn.a a#at penting dala# #erealisasikan #atla#at se$enar pendidikan
khas iaitu #e#astikan #ereka %uga #eneri#a pe#$ela%aran setara dengan kanak+kanak
nor#al. &egala keperluan dan kelengkapan pendidikan khas adalah #engikut kriteria dan
spesifikasi standard pela%ar kurang upa.a serta ke1a1atan fi)ikal #ereka.
..0 L#&!5$#&! P0)#0# @#!" (&%&)&0)#! ;0''+#&#!.
&elain daripada ke#udahan infrastruktur* ke#udahan dan kelengkapan khas* peralatan dan
$ahan $antu #enga%ar disediakan di sekolah+sekolah pendidikan khas $erpandukan kriteria
kategori pela%ar $erkeperluan khas* pihak kera%aan atau agensi $erkenaan %uga harus
#en.ediakan perkara+perkara lain .ang $ersesuaian dengan keperluan #ereka. Ini
ter#asuklah pengesanan a2al* intervensi dan sokongan pen%agaan kesihatan ke atas pela%ar
$erkeperluan khas. Kelu2esan dala# kurikulu# pe#$ela%aran dan penga%aran #e#$olehkan
keperluan khusus #urid $erkeperluan khas disesuaikan. Kerelevanan dan kualiti kurikulu#
haruslah dapat #e#$antu #elengkapkan ku#pulan pela%ar ini dengan ke#ahiran tertentu
untuk persediaan ke$erlangsungan hidup ala# de2asa dan ala# peker%aan. Ketersediaan
$ilangan guru terlatih * tenaga pakar dan kakitangan sokongan .ang #en1ukupi untuk
#e#$antu dan #endidik #urid $erkeperluan khas dan kesedaran serta pengli$atan a2a#
#engenai isu+isu $erkaitan keperluan #urid $erkeperluan khas dan pengli$atan #as.arakat
dala# pendidikan #ereka supa.a segala .ang telah diran1ang untuk #ereka #e#$eri #akna
dan #anfaat kepada #ereka.
34
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
-.0 K'&26+$#!
&etiap #asalah .ang #eni#pa pela%ar $erkeperluan khas #e#$eri kesan kepada per%alanan
hidup #ereka dan terlalu sukar untuk dipulihkan kepada nor#al. aka adalah #en%adi
tanggung%a2a kepada se#ua pihak teruta#an.a guru+guru dala# #engenal pasti setiap 1iri+
1iri kanak+kanak $erkeperluan khas supa.a dapat $erhadapan dengan #ereka dengan $i%ak
serta #enggunakan segala ke#ahiran .ang ada dala# #e#$entuk #ereka #en%adi seperti
kanak+kanak lain. Kesa$aran dan keta$ahan a#atlah diperlukan kepada setiap orang dala#
#enguruskan individu $erkeperluan khas kerana tanpan.a $oleh #en.e$a$kan kanak+kanak
ku#pulan ini akan terus se$ati dengan #asalah #ereka seu#ur hidup.
elalui per$in1angan di atas dapat disi#pulkan $aha2a golongan $erkeperluan khas
#e#erlukan pe#$elaan daripada se#ua pihak teruta#an.a pihak kera%aan* agensi sosial dan
agensi s2asta* se%a%ar dengan #atla#at dan visi pendidikan khas untuk #e#$aiki kualiti
kehidupan golongan $erkeperluan khas di sa#ping #endapat peluang pe#$ela%aran .ang
sepatutn.a $agi #eneruskan hidup #ereka.
R+<+)#! L#2#! W;
35
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
K":"K+K":"K BA0KAPA0-@": K6"& 3D0.:90MI-" M"K"0I" Pens.arah dan
Pakar Psikiatri 4a$atan Psikiatri* @niversiti &ains ala.sia* Kelantan.

http?>>#eeradu#eera.$logspot.1o#>2012>12>kategori+kanak+kanak+$ekeperluan+khas.ht#l 14
okt 2013
http?>>norli)asa#)akaria.$logspot.1o#>2012>12>kanak+kanak+$erkeperluan+khas+#odul.ht#l
14 okt 2013 3$a1a ru%ukan>$lu# lg5
http?>>pk$psks%.$logspot.1o#>200,>03>hiperaktif+hiperaktif+diper1a.ai.ht#l #uatturun pada
15 :ov 2013
http?>>isti#e2apendidikankhas.$logspot.1o#> #uatturun pada 15 :ov 2013
http?>>lisa)adora.$logspot.1o#>2012>0'>definisi+sindro#+do2n.ht#l #uatturun pada 15 :ov
2013
http?>>222.slideshare.net>norhali)aha#id>ta%uk+10+kanak+kanak+$erkeperluan+khas
#uatturun pada 1! :ov 2013
http?>>222.s1ri$d.1o#>do1>35/120//>PI:<"0+CA0D"& #uatturun pada 20 :ov 2013
https?>>222.a1ade#ia.edu>4135250>K"4I":NKA&NKAN"<"&NP09K0"NPA:DIDIK":
NI:K-@&I(NDIN&AK9-"6N"-I0":NPA0D":" #uatturun pada 21 :ov 3013
"rtikel Penuh? http?>>222.utusan.1o#.#.>utusan>info.aspO
.P200/IdtP0/0!Ise1PKesihatanIpgPknN05.ht#QiE))2h1hA1kK R @tusan ela.u 35
Bhd
http?>>lisa)adora.$logspot.1o#>2012>0'>pendekatan+penga%aran+dan+pe#$ela%aran.ht#l
#uatturun pada 21 :ov 2013
http?>>%pn.#oe.gov.#.>%pn#elaka>upkhas>indeE.php>en>site+#ap>#asalah+penglihatan
#uatturun pada 22 :ov 2013
R+<+)#! I$2&#*
ohd. 6afi) Baharo#.&KPK "-" 3PA:K-I6"<":5 Pulau Pinang dan &ulai#an ohd.
0i)lan. &KPK Putra%a.a. 320125 Info Pendidikan Khas, Profil :P; Melaka-masalah-
penglihatan. @nit Pendidikan Khas.
36
Sarsifarila/SEMSEPT2013
HBEF3503 PENDIDIKAN INKLUSIF
4a#ila K." oha#ed. Pendidikan Khas @ntuk Kanak+kanak Isti#e2a. 2005
Buku Pelan Pe#$angunan Pendidikan ala.sia 2013+2025. Page 121
http?>>222.#oe.gov.#.>ipg#>ppp#2013N25>files>assets>$asi1+ht#l>page121.ht#l
3
Sarsifarila/SEMSEPT2013