Z3-2 Geschiedenis van Humanisme

College literatuur
1 Chadwick: Introductie Wallis & Bruce
2 Chadwick: 2 Chadwick: 3
3 Chadwick: 6 Chadwick: 7 Rousseau
4 Chadwick: 9 Gasenbeek & Nabuurs
5 Kuijlman Baalen

Vragen
College 1
1 a) Welke definities geven Wallis en Bruce van het be-grip religie?
1 b) Welke definitie vinden zij het meest bruikbaar ivm het onderzoek naar secularisatie
en waarom?
2) Hoe verhoudt zich de definitie van religie van Wallis en Bruce tot hetgeen Chadwick
over religie (inclusief christendom) schrijft?
3 a) Op welke manieren gebruiken Wallis en Bruce het begrip secularisatie?
3 b) Hoe gebruikt Chadwick deze term? Welke kantte-keningen plaatst hij bij het gebruik
van deze term?
4 a) Voor welke verkeerde veronderstellingen waar-schuwt Chadwick in het onderzoek
naar secularisatie?
4 b) Hoe verhoudt zich dit tot het onderzoek dat Wallis en Bruce voorstaan?
5) Benoem de verschillen in methode en benadering van onderzoek naar secularisatie door
respectievelijk Wallis en Bruce en Chadwick.

College 2
1) Welke relatie schetst Chadwick in hoofdstuk 2 tus-sen religie, liberalisme en
secularisatie?
2 a) Geef een samenvatting van de bijdrage die J.S. Mill leverde aan de discussie over
vrijheid en religie.
2 b) Geef weer welke kritiek F. Stephen hierop formu-leerde
3 a) Welke rol speelde de Engelse pers aan het einde van de 19e eeuw?
3 b) Vind je Chadwicks analyse ook relevant voor de huidige situatie?
4) Welke beeld geeft Chadwick van de relatie tussen li-beralisme en de kerk?
5) Geef weer welke ontwikkelingen Marx doormaakte in zijn houding ten opzichte van
religie
6) Sluiten communisme/socialisme en christendom elkaar per definitie uit volgens
Chadwick? Licht je antwoord toe.
7a)Welke bronnen gebruikt Chadwick in hoofdstuk 2 en 3?
7b) Vind je zijn brongebruik toereikend in relatie tot zijn onderzoeksvraag of vind je dat hij
andere bronnen bij zijn onderzoek had moeten betrekken? Zo ja, welke, waarom en hoe.

College 3

1) a) Leg aan de hand van de fragmenten uit Rousseau’s ‘Geloofdsbelijdenis’ uit waarom zijn
positie religieus is te noemen.
b) Leg uit waarom Rousseau’s ‘Geloofsbelijdenis’ des-ondanks op zoveel kritiek van kerkelijke
zijde stuitte.
2) Geef een samenvatting van de receptie van Voltaire en Rousseau in de 19e eeuw in Engeland en
Frankrijk.
3) Welke invloed oefenden zij volgens Chadwick uit op secularisatie in de 19e eeuw?
4) Leg uit hoe Darwin’s Origin of Species een symbool kon worden voor de strijd tussen
wetenschap en religie

College 4
1a) Leg uit wat de seculiere religie van Comte inhoudt en hoe hij tot deze vorm van religie
komt
1b) In welke opzichten kun je Comtes seculiere religie als een vorm van humanisme beschouwen?
2) Laat aan de hand van het werk van Brunetière en Vogüé zien waarom dit aan het einde van de
19e eeuw geen bevredigend alternatief bood voor een op religie gebaseerde moraal.
3) In welke opzichten sluiten de ontwikkelingen van de vrijdenkersbeweging in Nederland aan op
Europese ontwikkelingen zoals geschetst door Chadwick?
4) Welke bijdrage heeft de Nederlandse vrijdenkersbewe-ging geleverd aan secularisatie in
Nederland?

College 5
1a) Leg uit waarom de oprichting van de PvdA volgens Van Praag de oprichting van een
humanistische beweging noodzakelijk maakte.
1b) In welke opzichten kun je de PvdA en het HV als complementaire bewegingen beschouwen
en in welke opzichten niet? Licht je antwoord toe.
2a) Wat verstonden de na-oorlogse religieus humanisten onder religie?
2b) Hoe verhouden hun opvattingen zich ten opzichte van deïsme enerzijds en het christendom
anderzijds?
3a) Leg o.g..v de tekst van Kuijlman uit waarom de controverse tussen de religieus humanisten en
de seculier humanisten zo moeilijk op te lossen is.
3b) Kuijlman laat de politieke dimensie in zijn onderzoek naar de geschiedenis van het
Humanistisch Verbond buiten beschouwing. Wat kun je over de rol van de politiek binnen het HV
zeggen n.a.v. de tekst van Van Baalen?
4a) Wat kun je uit de teksten van Kuijlman en Van Baalen afleiden over de relatie tussen
humanisme en secularisatie?
4b) Idem n.a.v. de tekst van Van Baalen over de relatie tussen socialisme en secularisatie?