Ng« v¨N b×nh

Bµi gi¶ng

ThiÕt kÕ, cµi ®Æt vµ ®iÒu hµnh m¹ng

Hµ Néi - 2001

2 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Môc lôc
Ch¬ng 1. Tæng quan vÒ m¹ng m¸y tÝnh ...........................................3 Bµi 1. Kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ m¹ng m¸y tÝnh ...................................3 I. Më ®Çu.....................................................................................3 II. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n...............................................................4 III. Ph©n lo¹i m¹ng m¸y tÝnh........................................................8 Bµi 2. KiÕn tróc ph©n tÇng vµ m« h×nh OSI................................13 I. KiÕn tróc ph©n tÇng...............................................................13 II. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n........................................................14 III. M« h×nh OSI.......................................................................... 16 Ch¬ng 2. M¹ng côc bé – m¹ng lan....................................................23 Bµi 1. Giíi thiÖu chung...................................................................23 I. Më ®Çu...................................................................................23 II. HÖ ®iÒu hµnh m¹ng..............................................................23 Bµi 2. Kü thuËt m¹ng côc bé.........................................................25 I. Topology..................................................................................25 II. §êng truyÒn vËt lý..................................................................28 Bµi 3. C¸c ph¬ng ph¸p truy nhËp ®êng truyÒn vËt lý .................30 I. Giíi thiÖu.................................................................................. 30 II. Ph¬ng ph¸p CSMA/CD............................................................30 III. Ph¬ng ph¸p Token BUS (ph¬ng ph¸p bus víi thÎ bµi)............32 IV. Ph¬ng ph¸p Token Ring........................................................34 V. So s¸nh................................................................................... 35 Bµi 4. C¸c thµnh phÇn m¹ng côc bé ..............................................35 I. PhÇn cøng...............................................................................35 II. PhÇn mÒm.............................................................................. 38 Bµi 5. C¸c chuÈn LAN....................................................................38 I. Ethernet................................................................................... 39 II. Token Ring.............................................................................. 46 III. FDDI (Fiber Distrubuted Data Interface)................................46 IV. Bµi tËp...................................................................................47 1 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Bµi 6. Quy tr×nh thiÕt kÕ ............................................................48 I. Ph©n tÝch...............................................................................49 II. §¸nh gi¸ lu lîng truyÒn............................................................49 III. TÝnh to¸n sè tr¹m lµm viÖc...................................................50 IV. ¦íc lîng b¨ng th«ng cÇn thiÕt.................................................51 V. Dù th¶o m« h×nh m¹ng.........................................................51 VI. §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu.....................................51 VII. TÝnh to¸n gi¸........................................................................52 VIII. X©y dùng b¶ng ®Þa chØ IP................................................52 IX. VÏ s¬ ®å c¸p ........................................................................52 Bµi tËp thùc hµnh..............................................................................53

2 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Ch¬ng 1. Tæng quan vÒ m¹ng m¸y tÝnh
Bµi 1. Kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ m¹ng m¸y tÝnh I. Më ®Çu.
- ë møc ®é c¬ b¶n nhÊt, m¹ng bao gåm hai m¸y tÝnh nèi víi nhau b»ng c¸p, sao cho chóng cã thÓ dïng chung d÷ liÖu. Mäi m¹ng m¸y tÝnh, cho dï cã tinh vi phøc t¹p ®Õn ®©u ch¨ng n÷a còng ®Òu b¾t nguån tõ hÖ thèng ®¬n gi¶n ®ã. - Lý do h×nh thµnh m¹ng m¸y tÝnh: m¹ng m¸y tÝnh ph¸t sinh tõ nhu cÇu muèn chia sÎ, dïng chung tµi nguyªn vµ cho phÐp giao tiÕp trùc tuyÕn (online). Tµi nguyªn gåm cã tµi nguyªn phÇn mÒm (d÷ liÖu, ch¬g tr×nh øng dông, ...) vµ tµi nguyªn phÇn cøng (m¸y in, m¸y quÐt, CD ROOM,.). Giao tiÕp trùc tuyÕn bao gåm göi vµ nhËn th«ng ®iÖp, th ®iÖn tö. + Tríc khi m¹ng m¸y tÝnh ®îc sö dông, ngêi ta thêng ph¶i tù trang bÞ m¸y in, m¸y vÏ vµ c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi kh¸c cho riªng m×nh. §Ó cã thÓ dïng chung m¸y tin th× mäi ngêi ph¶i thay phiªn nhau ngåi tríc m¸y tÝnh ®îc nèi víi m¸y in. Khi mµ nèi m¹ng th× cho phÐp tÊt c¶ mäi ngêi ®Òu cã quyÒn sö dông m¸y in ®ã. + NÕu kh«ng cã m¹ng m¸y tÝnh, nhu cÇu trao ®æi th«ng tin ®Òu bÞ giíi h¹n ë: • TruyÒn ®¹t th«ng tin trùc tiÕp (miÖng) • Gëi th th«ng b¸o • Copy d÷ liÖu sang ®Üa mÒm, ®em ®Üa copy sang m¸y kh¸c M¹ng cã thÓ lµm gi¶m bít nhu cÇu truyÒn th«ng trªn giÊy, tiÕt kiÖm thêi gian vµ c«ng søc. Do sù kÕt hîp cña m¸y tÝnh víi c¸c hÖ thèng truyÒn th«ng ®Æc biÖt lµ viÔn th«ng t¹o ra cuéc c¸ch m¹ng trong vÊn ®Ò tæ chøc khai th¸c vµ sö dông hÖ thèng m¸y tÝnh. M« h×nh tËp trung dùa trªn m¸y tÝnh lín ®îc thay thÕ m« h×nh c¸c m¸y tÝnh ®¬n lÎ ®îc kÕt nèi l¹i ®Ó cïng thùc hiÖn c«ng viÖc h×nh thµnh m«i trêng lµm viÖc nhiÒu ngêi sö dông ph©n t¸n. - M¹ng m¸y tÝnh ngµy nay ®· trë thµnh mét lÜnh vùc nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ øng dông cèt lâi cña CNTT. C¸c lÜnh vùc nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ øng dông cña m¹ng: kiÕn tróc m¹ng, nguyªn lý thiÕt kÕ, cµi ®Æt vµ c¸c m« h×nh øng dông. 3 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

II. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n 1. LÞch sö ph¸t triÓn
- Cuèi nh÷ng n¨m 60 c¸c hÖ thèng m¸y tÝnh ®îc tËp trung ho¸ cao ®é nh mainfram, minicomputer,... ®îc gäi lµ m¸y tÝnh trung t©m vµ nhiÒu tr¹m cuèi nèi víi nã. M¸y tÝnh trung t©m hÇu nh ®¶m nhiÖm tÊt c¶ mäi viÖc : + Xö lý th«ng tin + Qu¶n lý c¸c thñ tôc truyÒn d÷ liÖu + Qu¶n lý sù ®ång bé cña c¸c tr¹m cuèi + Qu¶n lý c¸c hµng ®îi + Sö lý c¸c ng¾t tõ c¸c tr¹m cuèi,...  Nhîc ®iÓm: + Tèn qu¸ nhiÒu vËt liÖu ®Ó nèi c¸c tr¹m víi trung t©m (tèn ®êng truyÒn) + M¸y tÝnh trung t©m qu¸ t¶i (ph¶i lµm viÖc qu¸ nhiÒu) §Ó gi¶m nhiÖm vô cña m¸y tÝnh trung t©m ngêi ta gom c¸c tr¹m cuèi vµo bé gäi lµ bé tËp trung (hoÆc bé dån kªnh) tríc khi chuyÓn vÒ trung t©m. C¸c bé nµy cã chøc n¨ng tËp trung c¸c tÝn hiÖu do tr¹m cuèi göi ®Õn vµo trªn cïng mét ®êng truyÒn. + Bé dån kªnh (multiplexor): cã kh¶ n¨ng truyÒn song song c¸c th«ng tin do tr¹m cuèi göi vÒ trung t©m. + Bé tËp trung (concentrator): kh«ng cã kh¶ n¨ng nµy, ph¶i dïng bé ®Öm ®Ó lu tr÷ t¹m thêi d÷ liÖu KL: Mäi sù liªn l¹c gi÷a c¸c tr¹m cuèi víi nhau ph¶i ®i qua m¸y tÝnh trung t©m, kh«ng ®îc nèi trùc tiÕp víi nhau hÖ thèng trªn kh«ng ®îc gäi lµ m¹ng m¸y tÝnh mµ chØ ®îc gäi lµ m¹ng xö lý - Tõ cuèi nh÷ng n¨m 70, c¸c m¸y tÝnh ®îc nèi trùc tiÕp víi nhau ®Ó t¹o thµnh m¹ng m¸y tÝnh nh»m ph©n t¸n t¶i cña hÖ thèng vµ t¨ng ®é tin cËy. §Þnh nghÜa: M¹ng m¸y tÝnh lµ mét hÖ thèng c¸c m¸y tÝnh tù trÞ (autonomous computer) ®îc kÕt nèi víi nhau b»ng mét ®îc truyÒn vËt lý vµ theo mét kiÕn tróc nµo ®ã. - Còng nh÷ng n¨m 70 xuÊt hiÖn kh¸i niÖm m¹ng truyÒn th«ng (communication network), trong ®ã c¸c thµnh phÇn chÝnh cña nã lµ c¸c nót m¹ng (Node), ®îc gäi lµ bé chuyÓn m¹ch (switching unit) dïng ®Ó híng th«ng tin tíi ®Ých. 4 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- C¸c nót m¹ng ®îc nèi víi nhau b»ng ®êng truyÒn gäi lµ khung cña m¹ng. C¸c m¸y tÝnh xö lý th«ng tin cña ngêi sö dông (host) hoÆc c¸c tr¹m cuèi (terminal) ®îc nèi trùc tiÕp vµo c¸c nót m¹ng ®Ó khi cÇn th× trao ®æi th«ng tin qua m¹ng. B¶n th©n c¸c nót m¹ng thêng còng lµ m¸y tÝnh nªn cã thÓ ®ång thêi ®ãng c¶ vai trß m¸y cña ngêi sö dông.  V× vËy chóng ta kh«ng ph©n biÖt kh¸i niÖm m¹ng m¸y tÝnh vµ m¹ng truyÒn th«ng. Môc ®Ých kÕt nèi m¹ng m¸y tÝnh: - Chia xÎ c¸c tµi nguyªn cã gi¸ trÞ cao (thiÕt bÞ, ch¬ng tr×nh, d÷ liÖu,..) kh«ng phô thuéc vµo kho¶ng c¸ch ®Þa lý cña tµi nguyªn vµ ngêi sö dông. - T¨ng ®é tin cËy cña hÖ thèng: do cã kh¶ n¨ng thay thÕ khi x¶y ra sù cè ®èi víi mét m¸y tÝnh nµo ®ã.

2. C¸c yÕu tè cña m¹ng m¸y tÝnh a. §êng truyÒn vËt lý
- §êng truyÒn vËt lý dïng ®Ó chuyÓn c¸c tÝn hiÖu gi÷a c¸c m¸y tÝnh. C¸c tÝn hiÖu ®ã biÓu thÞ c¸c gi¸ trÞ d÷ liÖu díi d¹ng c¸c xung nhÞ ph©n (on - off). TÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu ®ã ®Òu thuéc d¹ng sãng ®iÖn tõ (tr¶i tõ tÇn sè sãng radio, sãng ng¾n, tia hång ngo¹i). øng víi mçi lo¹i tÇn sè cña sãng ®iÖn tö cã c¸c ®êng truyÒn vËt lý kh¸c nhau ®Ó truyÒn tÝn hiÖu. HiÖn nay cã hai lo¹i ®êng truyÒn: + §êng truyÒn h÷u tuyÕn: c¸p ®ång trôc, c¸p ®«i d©y xo¾n (cã bäc kim, kh«ng bäc kim) , c¸p sîi quang + §êng truyÒn v« tuyÕn: radio, sãng cùc ng¾n, tia hång ngo¹i C¸p ®ång trôc dïng ®Ó truyÒn c¸c tÝn hiÖu sè trong m¹ng côc bé hoÆc lµm m¹ng ®iÖn tho¹i ®êng dµi. CÊu t¹o gåm cã mét sîi kim lo¹i ë trung t©m ®îc bäc bëi mét líp c¸ch ®iÖn vµ mét líi kim lo¹i chèng nhiÔu. ë ngoµi cïng lµ vá bäc c¸ch ®iÖn. Sîi kim lo¹i trung t©m vµ líi kim lo¹i lµm thµnh hai sîi dÉn ®iÖn ®ång trôc

5 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Vá bäc kim lo¹i D© dÉn trung t© y m Lí p c¸ch ® n iÖ L­ í i kim lo¹i

H× 1. C¸p ® trôc nh ång

Cã hai lo¹i c¸p ®ång trôc kh¸c nhau víi nh÷ng chØ ®Þnh kh¸c nhau vÒ kü thuËt vµ thiÕt bÞ ghÐp nèi ®i kÌm: c¸p ®ång trôc máng (gi¸ thµnh rÎ, dïng phæ biÕn), c¸p ®ång trôc bÐo (®¾t h¬n, cã kh¶ n¨ng chèng nhiÔu tèt h¬n, thêng ®îc dung liªn kÕt m¹ng trong m«i trêng c«ng nghiÖp) C¸p ®«i d©y xo¾n: ®îc sö dông réng r·i trong c¸c m¹ng ®iÖn tho¹i cã thÓ kÐo dµi hµng c©y sè mµ kh«ng cÇn bé khuyÕch ®¹i. CÊu t¹o gåm nhiÒu sîi kim lo¹i c¸ch ®iÖn víi nhau. C¸c sîi nµy tõng ®«i mét xo¾n l¹i víi nhau nh»m h¹n chÕ nhiÔu ®iÖn tõ. Cã hai lo¹i c¸p xo¾n ®«i ®îc sö dông hiÖn nay: c¸p cã bäc kim lo¹i (STP), c¸p kh«ng bäc kim lo¹i (UTP).

C¸p STP cã líp b¶o vÖ díi vá bäc ngoµi. Cã kh¶ n¨ng chèng nhiÔu tèt vµ còng ®¾t h¬n. C¸p UTP kh«ng cã líp b¶o vÖ díi bäc ngoµi  dïng phæ biÕn v× gi¸ rÎ
 C¸p sîi quang: lµ c¸p truyÒn dÉn sãng ¸nh s¸ng, cã cÊu tróc t¬ng tù nh c¸p ®ång trôc víi chÊt liÖu lµ thuû tinh. Tøc lµ gåm mét d©y dÉn trung t©m (mét hoÆc mét bã sîi thuû tinh hoÆc plastic cã thÓ truyÒn dÉn tÝn hiÖu quang) ®îc bäc mét líp ¸o cã t¸c dông ph¶n x¹ c¸c tÝn hiÖu trë l¹i ®Ó gi¶m sù mÊt m¸t tÝn hiÖu. Cã hai lo¹i c¸p sîi quang lµ: single-mode (chØ cã mét ®êng dÉn quang duy nhÊt), multi-mode (cã nhiÒu ®êng dÉn quang) c¸p sîi quang cã ®é suy hao tÝn hiÖu thÊp, kh«ng bÞ ¶nh hëng cña nhiÔu ®iÖn tõ vµ c¸c hiÖu øng ®iÖn kh¸c, kh«ng bÞ ph¸t hiÖn vµ thu trém, an toµn th«ng tin trªn m¹ng ®îc b¶o ®¶m. Khã l¾p ®Æt, gi¸ thµnh cao

Sãng cùc ng¾n thêng ®îc dïng ®Ó truyÒn gi÷a c¸c tr¹m mÆt ®Êt vµ c¸c vÖ tinh. Chóng ®Ó truyÒn c¸c tÝn hiÖu qu¶ng b¸ tõ mét tr¹m ph¸t tíi nhiÒu tr¹m thu.

Sãng hång ngo¹i: M«i trêng truyÒn dÉn sãng hång ngo¹i lµ mét m«i trêng ®Þnh híng, trong diÖn hÑp v× vËy nã chØ thÝch hîp cho mét m¹ng diÖn hÑp b¸n kÝnh tõ 0.5m ®Õn 20 m, víi c¸c thiÕt bÞ Ýt bÞ di chuyÓn. Tèc ®é truyÒn d÷ liÖu xung quanh 10Mbps

6 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN
 Sãng radio: m«i trêng truyÒn dÉn sãng radio lµ mét m«i trêng ®Þnh híng trong m¹ng diÖn réng víi b¸n kÝnh 30 km. Tèc ®é truyÒn d÷ liÖu hµng chôc Mbps.

B. KiÕn tróc m¹ng m¸y tÝnh (Network architecture)
nhau tham m¹ng KiÕn tróc m¹ng m¸y tÝnh thÓ hiÖn c¸ch nèi c¸c m¸y tÝnh víi ra sao vµ tËp hîp c¸c quy t¾c, quy íc mµ tÊt c¶ c¸c thùc thÓ gia truyÒn th«ng trªn m¹ng ph¶i tu©n theo ®Ó ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng tèt.

- C¸ch nèi c¸c m¸y tÝnh ®îc gäi lµ h×nh tr¹ng (topolopy) cña m¹ng hay nãi cho gän lµ topo m¹ng - TËp hîp c¸c quy t¾c, quy íc truyÒn th«ng ®îc gäi lµ giao thøc (protocol) cña m¹ng

Topo m¹ng
- Cã hai kiÓu kÕt nèi m¹ng chñ yÕu lµ ®iÓm - ®iÓm (point-topoint) vµ qu¶ng b¸ (broadcast hay point-to-multipoint) - KiÓu kÕt nèi ®iÓm - ®iÓm, c¸c ®êng truyÒn nèi tõng cÆp nót víi nhau vµ mçi nót ®Òu cã tr¸ch nhiÖm lu tr÷ t¹m thêi sau ®ã chuyÓn tiÕp d÷ liÖu ®i tíi ®Ých. Do c¸ch lµm viÖc nh thÕ nªn m¹ng kiÓu nµy cßn ®îc gäi lµ m¹ng lu vµ chuyÓn tiÕp (store and forward). Nãi chung c¸c m¹ng diÖn réng ®Òu sö dông nguyªn t¾c nµy. - KiÓu qu¶ng b¸: TÊt c¶ c¸c nót m¹ng dïng chung mét ®êng truyÒn vËt lý. D÷ liÖu göi ®i tõ mét nót m¹ng cã thÓ ®îc tÊt c¶ c¸c nót m¹ng cßn l¹i tiÕp nhËn  chØ cÇn chØ ra ®Þa chØ ®Ých cña d÷ liÖu ®Ó mçi nót kiÓm tra xem cã ph¶i lµ göi cho m×nh hay kh«ng.
H× sao (star) nh chu tr× (loop) nh c© (tree) y ®y ® (com Ç ñ plet)

H× 2. Mét s top m nh è o ¹ng kiÓ ® m- ® m u iÓ iÓ

7 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Vßng (ring)

tuyÕ tÝ (bus) n nh

vÖtinh hoÆ radio c

H× 3. Mét s top m nh è o ¹ng kiÓ q u u¶ng b ¸ Trong c¸c topo d¹ng vßng hoÆc d¹ng tuyÕn tÝnh cÇn cã mét c¬ chÕ “träng tµi” ®Ó gi¶i quyÕt xung ®ét khi nhiÒu nót muèn truyÒn tin cïng mét lóc. ViÖc cÊp ph¸t ®êng truyÒn cã thÓ lµ “®éng” hoÆc “tÜnh”. + CÊp ph¸t “tÜnh” thêng dung c¬ chÕ quay vßng ®Ó ph©n chia ®êng truyÒn theo c¸c kho¶ng thêi gian ®Þnh tríc. + CÊp ph¸t “®éng” lµ cÊp ph¸t theo yªu cÇu ®Ó h¹n chÕ thêi gian “chÕt” v« Ých cña ®êng truyÒn.

Giao thøc m¹ng
ViÖc trao ®æi th«ng tin cho dï lµ ®¬n gi¶n nhÊt, còng ®Òu ph¶i tu©n theo nh÷ng quy t¾c nhÊt ®Þnh. Hai ngêi nãi chuyÖn víi nhau muèn cho cuéc nãi chuyÖn cã kÕt qu¶ th× Ýt nhÊt c¶ hai còng ph¶i ngÇm ®Þnh tu©n theo quy t¾c: khi ngêi nµy nãi th× ngêi kia ph¶i nghe vµ ngîc l¹i. ViÖc truyÒn tÝn hiÖu trªn m¹ng còng vËy, cÇn ph¶i cã nh÷ng quy t¾c, quy íc vÒ nhiÒu mÆt + Khu«n d¹ng cña d÷ liÖu: có ph¸p vµ ng÷ nghÜa + Thñ tôc göi vµ nhËn d÷ liÖu + KiÓm so¸t chÊt lîng truyÒn + Xö lý c¸c lçi, sù cè - TËp hîp tÊt c¶ c¸c quy t¾c, quy íc trªn gäi lµ giao thøc m¹ng. Yªu cÇu vÒ xö lý vµ trao ®æi th«ng tin cña ngêi sö dông ngµy cµng cao th× giao thøc m¹ng cµng phøc t¹p. C¸c m¹ng cã thÓ cã giao thøc kh¸c nhau tuú thuéc vµo sù lùa chän cña nhµ thiÕt kÕ.

III. Ph©n lo¹i m¹ng m¸y tÝnh
Cã nhiÒu c¸ch ®Ó ph©n lo¹i m¹ng m¸y tÝnh tuú thuéc vµo yÕu tè chÝnh ®îc chän lµm chØ tiªu ®Ó ph©n lo¹i: kho¶ng c¸ch ®Þa lý, kü thuËt chuyÓn m¹ch, kiÕn tróc cña m¹ng. 8 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

1. Theo kho¶ng c¸ch ®Þa lý
Ph©n lµm 4 lo¹i: m¹ng côc bé, m¹ng ®« thÞ, m¹ng diÖn réng, m¹ng toµn cÇu - M¹ng côc bé (Local Area Networks - LAN): cµi ®Æt trong ph¹m vi t¬ng ®èi hÑp, kho¶ng c¸ch lín nhÊt gi÷a c¸c m¸y tÝnh nèi m¹ng lµ vµi chôc km. - M¹ng ®« thÞ (Metropolitan Area Networks - MAN): cµi ®Æt trong ph¹m vi mét ®« thÞ, mét trung t©m kinh tÕ x· héi, cã b¸n kÝnh nhá h¬n 100 km - M¹ng diÖn réng (Wide Area Networks - WAN): ph¹m vi cña m¹ng cã thÓ vît qua biªn giíi quèc gia vµ thËm chÝ c¶ lôc ®Þa - M¹ng toµn cÇu (Global Area Networks - GAN): ph¹m vi réng kh¾p c¸c lôc ®Þa

2. Kü thuËt chuyÓn m¹ch
Ph©n lµm 3 lo¹i: m¹ng chuyÓn m¹ch kªnh, m¹ng chuyÓn m¹ch th«ng b¸o, m¹ng chuyÓn m¹ch gãi.

a. M¹ng chuyÓn m¹ch kªnh
Khi cã hai thùc thÓ cÇn trao ®æi th«ng tin víi nhau th× gi÷a chóng sÏ thiÕt lËp mét “kªnh” cè ®Þnh vµ ®îc duy tr× cho ®Õn khi mét trong hai bªn ng¾t liªn l¹c. C¸c d÷ liÖu chØ ®îc truyÒn theo con ®êng cè ®Þnh ®ã.
Data 2 Data 1

S2

S4

Data 3

A

S1 S3 S5

S6

B

H× 4. M¹ng chuy n m kªnh nh Ó ¹ch  Nhîc ®iÓm: + tèn thêi gian ®Ó thiÕt lËp kªnh cè ®Þnh gi÷a hai thùc thÓ + HiÖu suÊt sö dông ®êng truyÒn thÊp v× sÏ cã lóc kªnh bÞ bá kh«ng do c¶ hai bªn ®Òu hÕt th«ng tin cÇn truyÒn trong khi c¸c thùc thÓ kh¸c kh«ng ®îc phÐp sö dông kªnh truyÒn nµy.

9 -

-

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

b. M¹ng chuyÓn m¹ch th«ng b¸o
- Th«ng b¸o (message) lµ mét ®¬n vÞ th«ng tin cña ngêi sö dông cã khu«n d¹ng ®îc qui ®Þnh tríc. Mçi th«ng b¸o ®Òu cã chøa vïng th«ng tin ®iÒu khiÓn trong ®ã chØ ®Þnh râ ®Ých cña th«ng b¸o. C¨n cø vµo th«ng tin nµy mµ mçi nót trung gian cã thÓ chuyÓn th«ng b¸o tíi nót kÕ tiÕp theo ®êng dÉn tíi ®Ých cña nã. - Mçi nót cÇn ph¶i lu tr÷ t¹m thêi ®Ó “®äc” ®Ó ®äc th«ng tin ®iÒu khiÓn trªn th«ng b¸o ®Ó sau ®ã chuyÓn tiÕp th«ng b¸o ®i. Tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn cña m¹ng, c¸c th«ng b¸o kh¸c nhau cã thÓ truyÒn theo ®êng truyÒn kh¸c nhau.

Message 1 S2 S4 S6 S3 Message 2 S5

A

S1

B

H× 5. M¹ng chuy n m th«ng b nh Ó ¹ch ¸o
¦u ®iÓm so víi m¹ng chuyÓn m¹ch kªnh: - HiÖu suÊt sö dông ®êng truyÒn cao v× kh«ng bÞ chiÕm dông ®éc quyÒn mµ ®îc ph©n chia gi÷a nhiÒu thùc thÓ - Mçi nót m¹ng cã thÓ lu tr÷ th«ng b¸o cho tíi khi kªnh truyÒn rçi míi göi th«ng b¸o ®i  gi¶m ®îc t×nh tr¹ng t¾c nghÏn m¹ch - Cã thÓ ®iÒu khiÓn viÖc truyÒn tin b»ng c¸ch s¾p xÕp ®é u tiªn cho c¸c th«ng b¸o - Cã thÓ t¨ng hiÖu suÊt sö dông gi¶i th«ng b»ng c¸ch g¸n ®Þa chØ qu¶ng b¸ ®Ó göi th«ng b¸o ®ång thêi tíi nhiÒu ®Ých Nhîc ®iÓm: - Kh«ng h¹n chÕ kÝch thíc cña c¸c th«ng b¸o, dÉn ®Õn phÝ tæn lu tr t¹m thêi cao vµ ¶nh hëng tíi thêi gian ®¸p vµ chÊt lîng truyÒn - ThÝch hîp cho c¸c dÞch vô th tÝn ®iÖn tö h¬n lµ c¸c ¸p dông cã tÝnh thêi gian thùc v× tån t¹i ®é trÔ do lu tr÷ vµ xö lý th«ng tin ®iÒu khiÓn t¹i mçi nót. 10 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

c. M¹ng chuyÓn m¹ch gãi
- Mçi th«ng b¸o ®îc chia lµm nhiÒu phÇn nhá h¬n ®îc gäi lµ c¸c gãi tin cã khu«n d¹ng quy ®Þnh tríc. Mçi gãi tin còng chøa c¸c th«ng tin ®iÒu khiÓn, trong ®ã cã ®Þa chØ nguån (ngêi göi) vµ ®Ých (ngêi nhËn) cña gãi tin. C¸c gãi tin cña mét th«ng b¸o cã thÓ ®i qua m¹ng tíi ®Ých b»ng nhiÒu con ®êng kh¸c nhau. Lóc nhËn ®îc, thø tù nhËn ®îc kh«ng ®óng thø tù ®îc göi ®i. m essage 1
S4 2 2 S5 1 2431 S6

A

4321

4 S1 3 2

1 S2
4 S3

B

43

243

H× 6 M¹ng chuy n m g nh . Ó ¹ch ãi So s¸nh m¹ng chuyÓn m¹ch th«ng b¸o vµ m¹ng chuyÓn m¹ch gãi ♦ Gièng nhau: ph¬ng ph¸p gièng nhau ♦ Kh¸c nhau: C¸c gãi tin ®îc giíi h¹n kÝch thíc tèi ®a sao cho c¸c nót m¹ng cã thÓ xö lý toµn bé gãi tin trong bé nhí mµ kh«ng cÇn ph¶i lu tr÷ t¹m thêi trªn ®Üa. V× thÕ m¹ng chuyÓn m¹ch gãi truyÒn c¸c gãi tin qua m¹ng nhanh chãng vµ hiÖu qu¶ h¬n so víi m¹ng chuyÓn m¹ch th«ng b¸o. Nhng vÊn ®Ò khã kh¨n cña m¹ng lo¹i nµy lµ viÖc tËp hîp c¸c gãi tin ®Ó t¹o l¹i th«ng b¸o ban ®Çu cña ngêi sö dông, ®Æc biÖt trong trêng hîp c¸c gãi ®îc truyÒn theo nhiÒu ®êng kh¸c nhau. CÇn ph¶i cµi ®Æt c¬ chÕ “®¸nh dÊu” gãi tin vµ phôc håi gãi tin bÞ thÊt l¹c hoÆc truyÒn bÞ lçi cho c¸c nót m¹ng. - Do cã u ®iÓm mÒm dÎo vµ hiÖu suÊt cao h¬n nªn hiÖn nay m¹ng chuyÓn m¹ch gãi ®îc sö dông phæ biÕn h¬n c¸c m¹ng chuyÓn m¹ch th«ng b¸o - Xu híng ph¸t triÓn cña m¹ng ngµy nay lµ tÝch hîp c¶ hai kü thuËt chuyÓn m¹ch (kªnh vµ gãi) trong mét m¹ng thèng nhÊt  m¹ng dÞch vô tÝch hîp sè

3. Ph©n lo¹i theo kiÕn tróc m¹ng
Ph©n lo¹i m¹ng theo topo vµ giao thøc sö dông

11 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

C¸c m¹ng thêng hay ®îc nh¾c ®Õn: m¹ng SNA cña IBM, m¹ng ISO, m¹ng TCP/IP

12 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Bµi 2. KiÕn tróc ph©n tÇng vµ m« h×nh OSI I. KiÕn tróc ph©n tÇng 1. KiÕn tróc ph©n tÇng
- §Ó gi¶m ®é phøc t¹p cña viÖc thiÕt kÕ vµ cµi ®Æt m¹ng, hÇu hÕt c¸c m¸y tÝnh ®Òu ®îc ph©n tÝch thiÕt kÕ theo quan ®iÓm ph©n tÇng. Mçi hÖ thèng thµnh phÇn cña m¹ng ®îc xem nh mét cÊu tróc ®a tÇng, trong ®ã mçi tÇng ®îc x©y dùng trªn tÇng tríc nã. Sè lîng c¸c tÇng còng nh tªn vµ chøc n¨ng cña mçi tÇng tuú thuéc vµo nhµ thiÕt kÕ. Trong hÇu hÕt c¸c m¹ng, môc ®Ých cña mçi tÇng lµ ®Ó cung cÊp mét sè dÞch vô nhÊt ®Þnh cho tÇng cao h¬n  mçi tÇng khi sö dông kh«ng cÇn quan t©m ®Õn c¸c thao t¸c chi tiÕt mµ c¸c dÞch vô ®ã ph¶i thùc hiÖn. TÇng N

Giao tÇng N

thøc

TÇng +1 TÇng i

i

Giao thøc tÇng i +1 Giao thøc tÇng i Giao thøc tÇng i -1 Giao tÇng 1 thøc

TÇng N TÇng i +1TÇng iTÇng i -1 TÇng 1

TÇng i -1

TÇng 1 §êng truyÒn vËt lý H×nh 7. Minh ho¹ kiÕn tróc ph©n tÇng tæng qu¸t • Nguyªn t¾c cña kiÕn tróc m¹ng ph©n tÇng: - Mçi hÖ thèng trong mét m¹ng ®Òu cã cÊu tróc tÇng nh nhau (sè lîng tÇng, chøc n¨ng cña mçi tÇng) - D÷ liÖu kh«ng ®îc truyÒn trùc tiÕp tõ tÇng i cña hÖ thèng nµy sang tÇng thø i cña hÖ thèng kia (ngo¹i trõ ®èi víi tÇng thÊp nhÊt). Bªn göi d÷ liÖu cïng víi c¸c th«ng tin ®iÒu khiÓn chuyÓn ®Õn 13 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

tÇng ngay díi nã vµ cø thÕ cho ®Õn tÇng thÊp nhÊt. Bªn díi tÇng nµy lµ ®êng truyÒn vËt lý, ë ®Êy sù truyÒn tin míi thùc sù diÔn ra. §èi víi bªn nhËn th× c¸c th«ng tin ®îc chuyÓn tõ tÇng díi lªn trªn cho tíi tÇng i cña hÖ thèng nhËn - Gi÷a hai hÖ thèng kÕt nèi chØ ë tÇng thÊp nhÊt míi cã liªn kÕt vËt lý cßn ë tÇng cao h¬n chØ lµ liªn kÕt logic hay liªn kÕt ¶o

2. C¸c vÊn ®Ò cÇn ph¶i gi¶i quyÕt khi thiÕt kÕ c¸c tÇng
- C¬ chÕ nèi, t¸ch: mçi mét tÇng cÇn cã mét c¬ chÕ ®Ó thiÕt lËp kÕt nèi (tøc lµ ph¶i cã mét c¬ chÕ ®Ó ®¸nh ®Þa chØ tÊt c¶ c¸c m¸y trong m¹ng), vµ cã mét c¬ chÕ ®Ó kÕt thóc kÕt nèi khi mµ sù kÕt nèi lµ kh«ng cÇn thiÕt n÷a - C¸c quy t¾c truyÒn d÷ liÖu: Trong c¸c hÖ thèng kh¸c nhau d÷ liÖu cã thÓ truyÒn theo mét sè c¸ch kh¸c nhau: + TruyÒn mét híng + TruyÒn theo c¶ hai híng kh«ng ®ång thêi + TruyÒn hai híng ®ång thêi - KiÓm so¸t lçi: §êng truyÒn vËt lý nãi chung lµ kh«ng hoµn h¶o, cÇn ph¶i tho¶ thuËn dïng m· nµo ®Ó ph¸t hiÖn, kiÓm tra lçi vµ söa lçi. PhÝa nhËn ph¶i cã kh¶ n¨ng th«ng b¸o cho bªn göi biÕt c¸c gãi tin nµo ®· thu ®óng, gãi tin nµo ph¸t l¹i. - §é dµi b¶n tin: Kh«ng ph¶i mäi qu¸ tr×nh ®Òu chÊp nhËn ®é dµi gãi tin lµ tuú ý, cÇn ph¶i cã c¬ chÕ ®Ó chia b¶n tin thµnh c¸c gãi tin ®ñ nhá - Thø tù c¸c gãi tin: C¸c kªnh truyÒn cã thÓ gi÷ kh«ng ®óng thø tù c¸c gãi tin  cã c¬ chÕ ®Ó bªn thu ghÐp ®óng thø tù ban ®Çu. - Tèc ®é ph¸t vµ thu d÷ liÖu: Bªn ph¸t cã tèc ®é cao cã thÓ lµm “lôt” bªn thu cã tèc ®é thÊp. CÇn ph¶i cã c¬ chÕ ®Ó bªn thu b¸o cho bªn ph¸t biÕt t×nh tr¹ng ®ã.

II. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n 1. TÇng (layer)
- Mäi qu¸ tr×nh trao ®æi th«ng tin gi÷a hai ®èi tîng ®Òu thùc hiÖn qua nhiÒu bíc, c¸c bíc nµy ®éc lËp t¬ng ®èi víi nhau. Th«ng tin ®îc trao ®æi gi÷a hai ®èi tîng A, B qua 3 bíc: Ph¸t tin: Th«ng tin chuyÓn tõ tÇng cao  tÇng thÊp 14 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

-

NhËn tin: Th«ng tin chuyÓn tõ tÇng thÊp  tÇng cao

- Qu¸ tr×nh trao ®æi th«ng tin trùc tiÕp qua ®êng truyÒn vËt lý (thùc hiÖn ë tÇng cuèi cïng)

2. Giao diÖn, dÞch vô, ®¬n vÞ d÷ liÖu
Mèi quan hÖ gi÷a hai tÇng kÒ nhau gäi lµ giao diÖn - Mèi quan hÖ gi÷a hai tÇng ®ång møc cña hai hÖ thèng kh¸c nhau gäi lµ giao thøc - Thùc thÓ (entity): lµ thµnh phÇn tÝch cùc trong mçi tÇng, nã cã thÓ lµ mét tiÕn tr×nh trong hÖ ®a xö lý hay lµ mét tr×nh con c¸c thùc thÓ trong cïng 1 tÇng ë c¸c hÖ thèng kh¸c nhau (gäi lµ thùc thÓ ngang hµng hay thùc thÓ ®ång møc) - Mçi thùc thÓ cã thÓ truyÒn th«ng lªn tÇng trªn hoÆc tÇng díi nã th«ng qua mét giao diÖn (interface). Giao diÖn gåm mét hoÆc nhiÒu ®iÓm truy nhËp dÞch vô (Service Access Point - SAP). T¹i c¸c ®iÓm truy nhËp dÞch vô tÇng trªn chØ cã thÓ sö dông dÞch vô do tÇng díi cung cÊp. - Thùc thÓ ®îc chia lµm hai lo¹i: thùc thÓ cung cÊp dÞch vô vµ sö dông dÞch vô + Thùc thÓ cung cÊp dÞch vô (service provide): lµ c¸c thùc thÓ ë tÇng N cung cÊp dÞch vô cho tÇng N +1 + Thùc thÓ sö dông dÞch vô (service user): ®ã lµ c¸c thùc thÓ ë tÇng N sö dông dÞch vô do tÇng N - 1 cung cÊp §¬n vÞ d÷ liÖu sö dông giao thøc (Protocol Data Unit - PDU) §¬n vÞ d÷ liÖu dÞch vô (Service Data Unit - SDU) Th«ng tin ®iÒu khiÓn (Protocol Control Information - PCI)

Mét ®¬n vÞ d÷ liÖu mµ 1 thùc thÓ ë tÇng N cña hÖ thèng A göi sang thùc thÓ ë tÇng N ë mét hÖ thèng B kh«ng b»ng ®êng truyÒn trùc tiÕp mµ ph¶i truyÒn xuèng díi ®Ó truyÒn b»ng tÇng thÊp nhÊt th«ng qua ®êng truyÒn vËt lý. + D÷ liÖu ë tÇng N-1 nhËn ®îc do tÇng N truyÒn xuèng gäi lµ SDU. + PhÇn th«ng tin ®iÒu khiÓn cña mçi tÇng gäi lµ PCI. + ë tÇng N-1 phÇn th«ng tin ®iÒu khiÓn PCI thªm vµo ®Çu cña SDU t¹o thµnh PDU. NÕu SDU qu¸ dµi th× c¾t nhá thµnh nhiÒu ®o¹n, mçi ®o¹n bæ sung phÇn PCI, t¹o thµnh nhiÒu PDU.

15 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Bªn hÖ thèng nhËn tr×nh tù diÔn ra theo chiÒu ngîc l¹i. Qua mçi tÇng PCI t¬ng øng sÏ ®îc ph©n tÝch vµ c¾t bá khái PDU tríc khi göi lªn tÇng trªn.

III. M« h×nh OSI 1. Giíi thiÖu
- Khi thiÕt kÕ c¸c nhµ thiÕt kÕ tù do lùa chän kiÕn tróc m¹ng riªng cña m×nh. Tõ ®ã dÉn ®Õn t×nh tr¹ng kh«ng t¬ng thÝch gi÷a c¸c m¹ng: ph¬ng ph¸p truy nhËp ®êng truyÒn kh¸c nhau, sö dông hä giao thøc kh¸c nhau,... Sù kh«ng t¬ng thÝch ®ã lµm cho ngêi sö dông c¸c m¹ng kh¸c nhau kh«ng thÓ trao ®æi th«ng tin víi nhau ®îc. Sù thóc b¸ch cña kh¸ch hµng khiÕn cho c¸c nhµ s¶n xuÊt vµ nh÷ng nhµ nghiªn cøu, th«ng qua tæ chøc chuÈn ho¸ quèc tÕ vµ quèc gia ®Ó t×m ra mét gi¶i ph¸p chung dÉn ®Õn sù héi tô cña c¸c s¶n phÈm m¹ng. Trªn c¬ së ®ã nh÷ng nhµ thiÕt kÕ vµ c¸c nghiªn cøu lÊy ®ã lµm khung chuÈn cho s¶n phÈm cña m×nh. - 1977 Tæ chøc tiªu chuÈn ho¸ quèc tÕ (International Organization for Standardization - ISO) ®a ra mét tiªu chuÈn vÒ m¹ng. - 1984 ISO ®a ra m« h×nh 7 tÇng gäi lµ m« h×nh tham chiÕu cho viÖc nèi kÕt c¸c hÖ thèng më (Reference Model for Open Systems Interconnection - OSI Reference Model) gäi t¾t lµ m« h×nh OSI. M« h×nh nµy ®îc dïng lµm c¬ së ®Ó nèi kÕt c¸c hÖ thèng më phôc vô cho c¸c øng dông ph©n t¸n  Mäi hÖ thèng tu©n theo m« h×nh tham chiÕu OSI ®Òu cã thÓ truyÒn th«ng tin víi nhau. HÖ thèng A 7 6 5 4 3 2 1
APPLICATION PRESENTATION SEsSION TRANSPORT NETWORK DATA LINK PHYSICAL

Giao thøc tÇng 7 Giao thøc tÇng 6 Giao thøc tÇng 5 Giao thøc tÇng 4 Giao thøc tÇng 3 Giao thøc tÇng 2 Giao thøc tÇng 1

HÖ thèng B
øng dông
Tr×nh diÔn Phiªn Giao vËn M¹ng Liªn kÕt d÷ liÖu VËt lý

7 6 5 4 3 2 1

16 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

2. Chøc n¨ng c¸c tÇng trong m« h×nh OSI a. TÇng vËt lý (physical)
- TÇng vËt lý liªn quan ®Õn truyÒn dßng c¸c bit gi÷a c¸c m¸y víi nhau b»ng ®êng truyÒn vËt lý. TÇng nµy liªn kÕt c¸c giao diÖn hµm c¬, quang vµ ®iÖn víi c¸p. Ngoµi ra nã còng chuyÓn t¶i nh÷ng tÝn hiÖu truyÒn d÷ liÖu do c¸c tÇng ë trªn t¹o ra. - ViÖc thiÕt kÕ ph¶i b¶o ®¶m nÕu bªn ph¸t göi bÝt 1 th× bªn thu còng ph¶i nhËn bÝt 1 chø kh«ng ph¶i bÝt 0 - TÇng nµy ph¶i quy ®Þnh râ møc ®iÖn ¸p biÓu diÔn d÷ liÖu 1 vµ 0 lµ bao nhiªu von trong vßng bao nhiªu gi©y - ChiÒu truyÒn tin lµ 1 hay 2 chiÒu, c¸ch thøc kÕt nèi vµ huû bá kÕt nèi - §Þnh nghÜa c¸ch kÕt nèi c¸p víi card m¹ng: bé nèi cã bao nhiªu ch©n, chøc n¨ng cña mçi ch©n Tãm l¹i: ThiÕt kÕ tÇng vËt lý ph¶i gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ghÐp nèi c¬, ®iÖn, t¹o ra c¸c hµm, thñ tôc ®Ó truy nhËp ®êng truyÒn, ®êng truyÒn c¸c bÝt.

b. TÇng liªn kÕt d÷ liÖu (data link)
- Cung cÊp ph¬ng tiÖn ®Ó truyÒn th«ng tin qua liªn kÕt vËt lý ®¶m b¶o tin cËy: göi c¸c khèi d÷ liÖu víi c¬ chÕ ®ång bé ho¸, kiÓm so¸t lçi vµ kiÓm so¸t luång d÷ liÖu cÇn thiÕt C¸c bíc tÇng liªn kÕt d÷ liÖu thùc hiÖn: + Chia nhá thµnh c¸c khèi d÷ liÖu frame (vµi tr¨m bytes), ghi thªm vµo ®Çu vµ cuèi cña c¸c frame nh÷ng nhãm bÝt ®Æc biÖt ®Ó lµm ranh giíi gi÷a c¸c frame + Trªn c¸c ®êng truyÒn vËt lý lu«n cã lçi nªn tÇng nµy ph¶i gi¶i quyÕt vÊn ®Ò söa lçi (do b¶n tin bÞ háng, mÊt vµ truyÒn l¹i) + Gi÷ cho sù ®ång bé tèc ®é gi÷a bªn ph¸t vµ bªn thu - Tãm l¹i: tÇng liªn kÕt d÷ liÖu chÞu tr¸ch nhiÖm chuyÓn khung d÷ liÖu kh«ng lçi tõ m¸y tÝnh nµy sang m¸y tÝnh kh¸c th«ng qua tÇng vËt lý. TÇng nµy cho phÐp tÇng m¹ng truyÒn d÷ liÖu gÇn nh kh«ng ph¹m lçi qua liªn kÕt m¹ng

c. TÇng m¹ng (Network)
- LËp ®Þa chØ c¸c th«ng ®iÖp, diÔn dÞch ®Þa chØ vµ tªn logic thµnh ®Þa chØ vËt lý

17 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- KiÓm so¸t vµ ®iÒu khiÓn ®êng truyÒn:§Þnh râ c¸c bã tin ®îc truyÒn ®i theo con ®êng nµo tõ nguån tíi ®Ých. C¸c con ®êng ®ã cã thÓ lµ cè ®Þnh ®èi víi nh÷ng m¹ng Ýt thay ®æi, còng cã thÓ lµ ®éng nghÜa lµ c¸c con ®êng chØ ®îc x¸c ®Þnh tríc khi b¾t ®Çu cuéc nãi chuyÖn. C¸c con ®êng ®ã cã thÓ thay ®æi tuú theo tr¹ng th¸i t¶i tøc thêi. - Qu¶n lý lu lîng trªn m¹ng: chuyÓn ®æi gãi, ®Þnh tuyÕn, kiÓm so¸t sù t¾c nghÏn d÷ liÖu (nÕu cã nhiÒu gãi tin cïng ®îc göi ®i trªn ®êng truyÒn th× cã thÓ x¶y ra t¾c nghÏn ) KiÓm so¸t luång d÷ liÖu vµ c¾t hîp d÷ liÖu (nÕu cÇn) Chó ý: Trong m¹ng ph©n t¸n nhiÖm vô cña tÇng rÊt ®¬n gi¶n thËm chÝ cã thÓ kh«ng tån t¹i

d. TÇng giao vËn (Transport)
end) Thùc hiÖn viÖc truyÒn d÷ liÖu gi÷a hai ®Çu nót (end - to -

- Thùc hiÖn kiÓm so¸t lçi, kiÓm so¸t luång d÷ liÖu tõ m¸y  m¸y. §¶m b¶o gãi tin truyÒn kh«ng ph¹m lçi, theo ®óng tr×nh tõ, kh«ng bÞ mÊt m¸t hay sao chÐp. - Thùc hiÖn viÖc ghÐp kªnh, ph©n kªnh c¾t hîp d÷ liÖu (nÕu cÇn). §ãng gãi th«ng ®iÖp, chia th«ng ®iÖp dµi thµnh nhiÒu gãi tin vµ gép c¸c gãi nhá thµnh mét bé - TÇng nµy t¹o ra mét kÕt nèi cho mçi yªu cÇu cña tÇng trªn nã. Khi cã nhiÒu yªu cÇu tõ tÇng trªn víi th«ng lîng cao th× nã cã thÓ t¹o ra nhiÒu kÕt nèi vµ cïng mét lóc cã thÓ göi ®i nhiÒu bã tin trªn ®êng truyÒn

e. TÇng phiªn (Session)
- Cung cÊp ph¬ng tiÖn truyÒn th«ng gi÷a c¸c øng dông: cho phÐp ngêi sö dông trªn c¸c m¸y kh¸c nhau cã thÓ thiÕt lËp, duy tr×, huû bá vµ ®ång bé ho¸ c¸c phiªn truyÒn th«ng gi÷a hä víi nhau. NhiÖm vô chÝnh: + Qu¶n lý thÎ bµi ®èi víi nh÷ng nghi thøc: hai bªn kÕt nèi ®Ó truyÒn th«ng tin kh«ng ®ång thêi thùc hiÖn mét sè thao t¸c. §Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy tÇng phiªn cung cÊp 1 thÎ bµi, thÎ bµi cã thÓ ®îc trao ®æi vµ chØ bªn nµo gi÷ thÎ bµi míi cã thÓ thùc hiÖn mét sè thao t¸c quan träng + VÊn ®Ò ®ång bé: khi cÇn truyÒn ®i nh÷ng tËp tin dµi tÇng nµy chÌn thªm c¸c ®iÓm kiÓm tra (check point) vµo luång d÷ 18 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

liÖu. NÕu ph¸t hiÖn thÊy lçi th× chØ cã d÷ liÖu sau ®iÓm kiÓm tra cuèi cïng míi ph¶i truyÒn l¹i

f. TÇng tr×nh diÔn (Presentation)
- QuyÕt ®Þnh d¹ng thøc trao ®æi d÷ liÖu gi÷a c¸c m¸y tÝnh m¹ng. Ngêi ta cã thÓ gäi ®©y lµ bé dÞch m¹ng. ë bªn göi, tÇng nµy chuyÓn ®æi có ph¸p d÷ liÖu tõ d¹ng thøc do tÇng øng dông göi xuèng sang d¹ng thøc trung gian mµ øng dông nµo còng cã thÓ nhËn biÕt. ë bªn nhËn, tÇng nµy chuyÓn c¸c d¹ng thøc trung gian thµnh d¹ng thøc thÝch hîp cho tÇng øng dông cña m¸y nhËn. - TÇng tr×nh diÔn chÞu tr¸ch nhiÖm chuyÓn ®æi giao thøc, biªn dÞch d÷ liÖu, m· ho¸ d÷ liÖu, thay ®æi hay chuyÓn ®æi ký tù vµ më réng lÖnh ®å ho¹. NÐn d÷ liÖu nh»m lµm gi¶m bít sè bÝt cÇn truyÒn - ë tÇng nµy cã bé ®æi híng ho¹t ®«ng ®Ó ®æi híng c¸c ho¹t ®éng nhËp/xuÊt ®Ó göi ®Õn c¸c tµi nguyªn trªn mÊy phôc vô

g. TÇng øng dông (Application)
- Cung cÊp c¸c ph¬ng tiÖn ®Ó ngêi sö dông cã thÓ truy nhËp ®îc vµo m«i trêng OSI, ®ång thêi cung cÊp c¸c dÞch vô th«ng tin ph©n t¸n. - TÇng nµy ®ãng vai trß nh cöa sæ dµnh cho ho¹t ®éng xö lý c¸c tr×nh øng dông nh»m truy nhËp c¸c dÞch vô m¹ng. Nã biÓu diÔn nh÷ng dÞch vô hç trî trùc tiÕp c¸c øng dông ngêi dïng, ch¼ng h¹n nh phÇn mÒm chuyÓn tin, truy nhËp c¬ së d÷ liÖu vµ email. Xö lý truy nhËp m¹ng chung, kiÓm so¸t lçi vµ phôc håi lçi.

3. DÞch vô vµ hµm
- DÞch vô lµ mét d·y, mét tËp c¸c thao t¸c s¬ cÊp hay lµ c¸c hµm nguyªn thñy mµ mét tÇng cung cÊp cho tÇng trªn nã. DÞch vô liªn quan ®Õn 2 tÇng kÒ nhau

a. DÞch vô ®Þnh híng liªn kÕt vµ dÞch vô kh«ng liªn kÕt
ë mçi tÇng trong m« h×nh OSI cã hai lo¹i dÞch vô: dÞch vô ®Þnh híng liªn kÕt (connection - oriented service) vµ dÞch vô kh«ng ®Þnh híng liªn kÕt (connectionless service) - DÞch vô ®Þnh híng liªn kÕt: lµ dÞch vô theo m« h×nh ®iÖn tho¹i, tríc khi truyÒn d÷ liÖu cÇn thiÕt lËp mét liªn kÕt logic gi÷a c¸c thùc thÓ ®ång møc - DÞch vô kh«ng liªn kÕt: kh«ng cÇn ph¶i thiÕt lËp liªn kÕt logic vµ mét ®¬n vÞ d÷ liÖu ®îc truyÒn lµ ®éc lËp víi c¸c ®¬n vÞ d÷ liÖu 19 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

tríc hoÆc sau nã. Lo¹i dÞch vô nµy theo m« h×nh bu ®iÖn: mçi b¶n tin hay mçi bøc th cÇn cã mét ®Þa chØ cô thÓ bªn nhËn Trong ph¬ng ph¸p liªn kÕt qu¸ tr×nh truyÒn th«ng gåm cã 3 giai ®o¹n: - ThiÕt lËp liªn kÕt (logic): hai thùc thÓ ®ång møc ë hai hÖ thèng sÏ th¬ng lîng víi nhau vÒ tËp c¸c tham sè sÏ sö dông trong giai ®o¹n truyÒn sau (thÓ hiÖn b»ng hµm connect) - TruyÒn d÷ liÖu: d÷ liÖu ®îc truyÒn víi c¸c c¬ chÕ kiÓm so¸t vµ qu¶n lý kÌm theo (kiÓm so¸t lçi, kiÓm so¸t luång d÷ liÖu, c¾t/hîp d÷ liÖu,...) ®Ó t¨ng ®é tin cËy vµ hiÖu qu¶ cña viÖc truyÒn d÷ liÖu (hµm DATA). Huû bá liªn kÕt (logic): gi¶i phãng c¸c tµi nguyªn hÖ thèng ®· ®îc cÊp ph¸t cho liªn kÕt ®Ó dïng cho c¸c liªn kÕt kh¸c (hµm DISCONNECT) Trong mçi lo¹i dÞch vô ®îc ®Æc trng b»ng chÊt lîng dÞch vô. Cã dÞch vô ®ßi hái bªn nhËn tin göi th«ng b¸o x¸c nhËn khi ®ã ®é tin cËy ®îc b¶o ®¶m Cã nh÷ng øng dông kh«ng chÊp nhËn sù chËm trÔ do ph¶i x¸c nhËn sù truyÒn tin (VD hÖ thèng truyÒn tin). Nhng cã nhiÒu øng dông nh th tÝn ®iÖn tö ngêi göi chØ cÇn cã mét dÞch vô víi ®é tin cËy cao, chÊp nhËn sù chËm trÔ

b. C¸c hµm nguyªn thuû cña dÞch vô
Mét dÞch vô gåm 1 sè thao t¸c s¬ cÊp hay c¸c hµm nguyªn thuû. Mét thùc thÓ cung cÊp dÞch vô cho mét thùc thÓ ë tÇng trªn nã th«ng qua viÖc gäi c¸c hµm nguyªn thuû. C¸c hµm nguyªn thuû chØ râ chøc n¨ng cÇn ph¶i thùc hiÖn vµ dïng ®Ó chuyÓn d÷ liÖu vµo th«ng tin ®iÒu khiÓn. Cã 4 hµm nguyªn thuû ®îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh t¬ng t¸c gi÷a c¸c tÇng kÒ nhau - Request (yªu cÇu): ngêi sö dông dÞch vô dïng ®Ó gäi chøc n¨ng hoÆc yªu cÇu thùc thÓ kh¸c thùc hiÖn mét c«ng viÖc nµo ®ã. - Indication (chØ b¸o): ngêi cung cÊp dÞch vô dung ®Ó gäi mét chøc n¨ng nµo ®ã, chØ b¸o mét chøc n¨ng ®· ®îc gäi ë mét ®iÓm truy nhËp dÞch vô - Response (tr¶ lêi): ngêi sö dông dÞch vô dïng ®Ó hoµn tÊt mét chøc n¨ng ®· ®îc gäi tõ tríc bëi mét hµm nguyªn thuû Indication ë ®iÓm truy nhËp dÞch vô ®ã - Confirm (x¸c nhËn): ngêi cung cÊp dÞch vô dïng ®Ó hoµn tÊt mét chøc n¨ng ®· ®îc gäi tõ tríc bëi mét hµm nguyªn thuû Response t¹i ®iÓm truy nhËp dÞch vô 20 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

HÖthèng A TÇ (N+ ng 1) request confirm

HÖthèng B TÇ (N+ SERVICE USER ng 1) response indication interface

TÇ N ng

(N) protocol

TÇ N ng

SERVICE PROVIDER

H× 8 . S¬® ng ªn lý ho¹t ® cña c¸c hµ ng nh å uy éng m uyªn thuû Quy tr×nh thùc hiÖn mét giao t¸c gi÷a hai hÖ thèng A vµ B : TÇng N+1 cña A göi xuèng tÇng N kÒ díi nã mét hµm Request - TÇng N cña A cÊu t¹o mét ®¬n vÞ d÷ liÖu ®Ó göi yªu cÇu ®ã sang tÇng N cña B theo giao thøc tÇng N ®· x¸c ®Þnh - NhËn ®îc yªu cÇu, tÇng N cña B chØ b¸o lªn tÇng N+1 kÒ trªn nã b»ng hµm Indication - TÇng N cña B tr¶ lêi b»ng hµm Response göi xuèng tÇng N kÒ díi nã - TÇng N cña B cÊu t¹o mét ®¬n vÞ d÷ liÖu ®Ó göi tr¶ lêi ®ã vÒ tÇng N cña A theo giao thøc tÇng N ®· x¸c ®Þnh - NhËn ®îc tr¶ lêi, tÇng N cña A x¸c nhËn víi tÇng N+1 kÒ trªn nã b»ng hµm Confirm, kÕt thóc mét giao t¸c gi÷a hai hÖ thèng. C¸c thao t¸c s¬ cÊp nãi chung lµ cã tham sè (VD Connect.Request). C¸c tham sè gåm: §Þa chØ m¸y gäi §Þa chØ m¸y nhËn Lo¹i dÞch vô KÝch thíc cùc ®¹i cña b¶n tin

NÕu thùc thÓ bÞ gäi kh«ng chÊp nhËn kÝch thíc cùc ®¹i mµ b¶n tin ®a ra nã cã thÓ yªu cÇu kÝch thíc míi trong thao t¸c cña hµm Response. C¸c chi tiÕt cña qu¸ tr×nh tho¶ thuËn lµ mét phÇn cña nghi thøc. C¸c dÞch vô cã thÓ x¸c nhËn hoÆc kh«ng x¸c nh©n. - C¸c dÞch vô x¸c nhËn cã thÓ cã c¸c hµm nguyªn thuû: Request, Indication, Response, Confirm 21 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- DÞch vô kh«ng x¸c nhËn cã hai hµm nguyªn thuû: Resquest, Indication Trong thùc tÕ lo¹i dÞch vô connect lu«n lu«n lµ cã x¸c nhËn, cßn c¸c lo¹i dÞch vô DATA lµ kh«ng x¸c nhËn hoÆc cã x¸c nhËn STT 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Hµm nguyªn thuû CONNECT.Request CONNECT.Indication CONNECT.Response CONNECT.Confirm DATA.Request DATA.Indication ý nghÜa Yªu cÇu thiÕt lËp liªn kÕt B¸o cho thùc thÓ bÞ gäi §ång ý hay kh«ng ®ång ý X¸c nhËn víi bªn gäi viÖc kÕt nèi cã ®îc chÊp nhËn hay kh«ng Bªn gäi yªu cÇu truyÒn d÷ liÖu B¸o cho bªn nhËn biÕt lµ d÷ liÖu ®· ®Õn B¸o cho bªn nhËn

DISCONNECT.Request Yªu cÇu huû bá liªn kÕt DISCONNECT.Indicati on

VÝ dô: 1. CONNECT.Request 2. CONNECT.Indication 3. CONNECT.Response 4. CONNECT.Confirm 5. DATA.Request 6. DATA.Indication 7. DISCONNECT.Request 8. DISCONNECT.Indication 9. DISCONNECT.Request 10. DISCONNECT.Indication B¹n quay sè ®iÖn tho¹i cña c« Lan Chu«ng reo C« Lan nhÊc m¸y Chu«ng ngõng reo B¹n nãi chuyÖn víi c« Lan C« Lan nghe thÊy b¹n nãi C« tr¶ lêi b¹n B¹n nghe thÊy c©u tr¶ lêi B¹n cóp m¸y C« Lan nghe thÊy b¹n cóp m¸y.

22 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Ch¬ng 2. M¹ng côc bé – m¹ng lan

Bµi 1. Giíi thiÖu chung I. Më ®Çu
- Do nhu cÇu thùc tÕ cña c¸c c¬ quan, trêng häc, doanh nghiÖp, tæ chøc cÇn kÕt nèi c¸c m¸y tÝnh ®¬n lÎ thµnh mét m¹ng néi bé ®Ó t¹o kh¶ n¨ng trao ®æi th«ng tin, sö dông chung tµi nguyªn (phÇn cøng, phÇn mÒm). VÝ dô trong mét v¨n phßng cã mét m¸y in, ®Ó tÊt c¶ mäi ngêi cã thÓ sö dông chung m¸y in ®ã th× gi¶i ph¸p nèi m¹ng cã thÓ kh¾c phôc ®îc h¹n chÕ nµy. - Môc ®Ých cña viÖc sö dông m¹ng ngµy nay cã nhiÒu thay ®æi so víi tríc kia. MÆc dï m¹ng m¸y tÝnh ph¸t sinh tõ nhu cÇu chia sÎ vµ dïng chung tµi nguyªn, nhng môc ®Ých chñ yÕu vÉn lµ sö dông chung tµi nguyªn phÇn cøng. Ngµy nay môc ®Ých chÝnh cña m¹ng lµ trao ®æi th«ng tin vµ CSDL dïng chung  c«ng nghÖ m¹ng côc bé ph¸t triÓn v« cïng nhanh chãng Ph©n biÖt m¹ng LAN víi c¸c lo¹i m¹ng kh¸c + §Æc trng ®Þa lý: cµi ®Æt trong ph¹m vi nhá (toµ nhµ, mét c¨n cø qu©n sù,..) cã ®êng kÝnh tõ vµi chôc mÐt ®Õn vµi chôc km  cã ý nghÜa t¬ng ®èi + §Æc trng vÒ tèc ®é truyÒn: cao h¬n m¹ng diÖn réng, kho¶ng 100 Mb/s + §Æc trng ®é tin cËy: tû suÊt lçi thÊp h¬n + §Æc trng qu¶n lý: thêng lµ së h÷u riªng cña mét tæ chøc  viÖc qu¶n lý khai th¸c tËp trung, thèng nhÊt KÕt luËn: Sù ph©n biÖt gi÷a c¸c m¹ng chØ lµ t¬ng ®èi

II. HÖ ®iÒu hµnh m¹ng
- M¹ng m¸y tÝnh ®îc chia lµm hai lo¹i: m¹ng b×nh ®¼ng (peer to peer), m¹ng cã file server, m« h×nh client/server. Sù ph©n biÖt gi÷a c¸c lo¹i m¹ng nãi trªn lµ rÊt quan träng, mçi lo¹i cã nh÷ng kh¶ n¨ng kh¸c nhau. Phô thuéc vµo c¸c yªu tè: qui m« cña tæ chøc (c«ng ty, v¨n phßng,...), møc ®é b¶o mËt cÇn cã, lo¹i h×nh c«ng viÖc, møc ®é hç trî cã s½n trong c«ng t¸c qu¶n trÞ. Nhu cÇu cña ngêi sö dông m¹ng, ng©n s¸ch m¹ng

23 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

1. M¹ng b×nh ®¼ng:
- Mäi m¸y trªn m¹ng cã vai trß nh nhau, tµi nguyªn dïng chung ®Ó chia sÎ theo quy ®Þnh cña ngêi qu¶n trÞ tõng m¸y mét. - Kh«ng cã m¸y nµo ®îc chØ ®Þnh chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n trÞ m¹ng, cã hai møc chia sÎ : read only vµ read write (full computer) - PhÇn mÒm ®iÒu hµnh m¹ng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã kh¶ n¨ng thi hµnh vµ tÝnh b¶o mËt t¬ng xøng víi phÇn mÒm ®iÒu hµnh ®îc thiÕt kÕ cho m¸y phôc vô chuyªn dông. VÝ dô: Microsoft Windows NT Workstation, Microsoft Windows for Workgroups, Microsoft Windows 3.1, Microsoft Windows 95,... - ¦u ®iÓm: ®¬n gi¶n, kh«ng ®ßi hái gi¸ trÞ chung, thÝch hîp cho v¨n phßng nhá Nhîc ®iÓm: kh«ng thÝch hîp cho m¹ng lín, nhiÒu ngêi dïng

2. M¹ng cã file server
- M« h×nh theo ®ã trªn m¹ng cã Ýt nhÊt 1 m¸y cã vai trß ®Æc biÖt: qu¶n lý tµi nguyªn dïng chung cña toµn bé m¹ng theo chÕ ®é chia xÎ ®îc quyÕt ®Þnh bëi ngêi qu¶n trÞ m¸y Cã 4 møc chia xÎ: + read only + Exec only + read write + right control QuyÒn truy nhËp: + tªn ngêi dïng vµ mËt khÈu + vÞ trÝ truy nhËp vµ thêi gian truy nhËp ¦u ®iÓm: + Tæ chøc qu¶n trÞ tËp trung  an toµn, an ninh + T¨ng hiÖu suÊt ngêi sö dông, tiÕt kiÖm - Nhîc ®iÓm: File server chØ lµm nhiÖm vô lu tr÷ vµ qu¶n lý d÷ liÖu phÇn mÒm. ViÖc tÝnh to¸n vµ xö lý d÷ liÖu t¹i c¸c m¸y kh¸c gäi lµ c¸c m¸y tr¹m lµm viÖc (workstation). Khi mét ngêi cã nhu cÇu thùc hiÖn mét ch¬ng tr×nh tÝnh to¸n xö lý d÷ liÖu, toµn bé ch¬ng tr×nh vµ d÷ liÖu sÏ ®îc t¶i tõ file server vÒ tr¹m lµm viÖc (bé nhí), kÕt thóc qu¸ tr×nh xö lý d÷ liÖu toµn bé d÷ liÖu l¹i ®îc cËp nhËt vÒ file server. V× vËy vÊn ®Ò chuyÓn phøc t¹p khi cã ngêi sö dông yªu cÇu thùc

24 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

hiÖn tÝnh to¸n xö lý d÷ liÖu: dung lîng th«ng tin trªn ®êng truyÒn cao mét c¸ch ®ét ngét. + CÇn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tranh chÊp quyÒn truy nhËp vµ cËp nhËt d÷ liÖu.

3. M« h×nh client/server
- Lµ m« h×nh m¹ng cã m¸y phôc vô, tuy nhiªn m¸y phôc vô kh«ng chØ dõng l¹i ë møc phôc vô mµ thùc hiÖn lu«n nhiÖm vô tÝnh to¸n vµ xö lý d÷ liÖu. C¸c m¸y tr¹m lµm viÖc ®îc gi¶m nhÑ viÖc tÝnh to¸n d÷ liÖu do vËy gäi lµ c¸c m¸y client. ¦u ®iÓm: + T¨ng hiÖu suÊt ho¹t ®éng + Kh¾c phôc ®îc nh÷ng khã kh¨n do kh«ng ®ång nhÊt víi cÊu tróc vËt lý

Bµi 2. Kü thuËt m¹ng côc bé I. Topology
VÒ nguyªn t¾c mäi topology cña m¹ng m¸y tÝnh nãi chung ®Òu cã thÓ dïng cho m¹ng côc bé. Song do ®Æc thï cña m¹ng côc bé nªn chØ cã 3 topology thêng ®îc sö dông: h×nh sao (star), h×nh vßng (ring), tuyÕn tÝnh (bus)

1. H×nh sao (star)
- TÊt c¶ c¸c tr¹m ®îc nèi vµo mét thiÕt bÞ trung t©m cã nhiÖm vô nhËn tÝn hiÖu tõ c¸c tr¹m vµ chuyÓn ®Õn tr¹m ®Ých cña tÝn hiÖu. ThiÕt bÞ trung t©m cã thÓ lµ Hub, Switch, router Vai trß cña thiÕt bÞ trung t©m lµ thùc hiÖn viÖc “b¾t tay” gi÷a c¸c tr¹m cÇn trao ®æi th«ng tin víi nhau, thiÕt lËp c¸c liªn kÕt ®iÓm ®iÓm gi÷a chóng.

25 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN
S¬ ® KiÓu k Õt nèi h× sa o v í i HUB ë t r u ng t © å nh m

M¸y 1

M¸y 2


M¸y 4

M¸y 3

M¸y 5

M¸y 6

2. H×nh vßng (ring)
TÝn hiÖu ®îc lu chuyÓn theo mét chiÒu duy nhÊt - Mçi tr¹m lµm viÖc ®îc nèi víi vßng qua mét bé chuyÓn tiÕp (repeater), cã nhiÖm vô nhËn tÝn hiÖu råi chuyÓn ®Õn tr¹m kÕ tiÕp trªn vßng §Ó t¨ng ®é tin cËy cña m¹ng, ph¶i l¾p vßng dù phßng, khi ®êng truyÒn trªn vßng chÝnh bÞ sù cè th× vßng phô ®îc sö dông víi chiÒu ®i cña tÝn hiÖu ngîc víi chiÒu ®i cña m¹ng chÝnh.
S¬ ® KiÓu k Õ nèi d¹ n g v ßn g å t

M¸y 2

 

M¸y 3


M¸y 5

M¸y 4

M¸y 1

M¸y 6

3. D¹ng tuyÕn tÝnh (Bus)
- TÊt c¶ c¸c tr¹m ®Òu dïng chung mét ®êng truyÒn chÝnh (Bus) ®îc giíi h¹n bëi hai ®Çu nèi (terminator). 26 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

-

Mçi tr¹m ®îc nèi vµo Bus qua mét ®Çu nèi ch÷ T (T-connector).

- Khi mét tr¹m truyÒn d÷ liÖu th× tÝn hiÖu ®îc qu¶ng b¸ trªn 2 chiÒu cña Bus (tÊt c¶ c¸c tr¹m kh¸c ®Òu cã thÓ nhËn tÝn hiÖu)
S¬ ® KiÓu k Õt n è i d ¹ n g t u y Õn t Ý h (BUS) å n


Terminator

M¸y B


Bus Terminator

M¸y A

* So s¸nh gi÷a c¸c c¸ch kÕt nèi vµ u nhîc ®iÓm cña chóng:
- Kh¸c nhau: kiÓu h×nh sao lµ kÕt nèi ®iÓm - ®iÓm trùc tiÕp gi÷a hai m¸y tÝnh th«ng qua mét thiÕt bÞ trung t©m. KiÓu vßng th× tÝn hiÖu lu chuyÓn trªn vßng lµ mét chuçi c¸c kÕt nèi ®iÓm - ®iÓm. KiÓu tuyÕn tÝnh th× d÷ liÖu truyÒn dùa trªn ®iÓm - nhiÒu ®iÓm hoÆc qu¶ng b¸. - ¦u ®iÓm: C¶ ba c¸ch kÕt nèi ®Òu ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt, dÔ thay ®æi cÊu h×nh H×nh sao: - ¦u ®iÓm: DÔ kiÓm so¸t. Do sö dông liªn kÕt ®iÓm - ®iÓm nªn tËn dông ®îc tèi ®a tèc ®é cña ®êng truyÒn vËt lý - Nhîc ®iÓm: §é dµi ®êng truyÒn nèi mét tr¹m víi thiÕt bÞ trung t©m bÞ h¹n chÕ D¹ng vßng: - Nhîc ®iÓm: NÕu x¶y ra sù cè trªn ®êng truyÒn, tÊt c¶ c¸c m¸y trong m¹ng kh«ng thÓ giao tiÕp víi nhau. §ßi hái giao thøc truy nhËp ®êng truyÒn kh¸ phøc t¹p (Tuy nhiªn toµn bé c«ng viÖc nµy ®îc hÖ phÇn mÒm gi¶i quyÕt) D¹ng tuyÕn tÝnh: 27 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- Nhîc ®iÓm: nÕu x¶y ra sù cè trªn ®êng truyÒn, toµn bé c¸c m¸y trong m¹ng kh«ng thÓ giao tiÕp víi nhau ®îc n÷a. Giao thøc qu¶n lý truy nhËp ®êng truyÒn phøc t¹p

* KÕt luËn
- Do u nhîc ®iÓm cña tõng lo¹i mµ trong thùc tÕ ngêi ta thêng chän kiÓu kÕt nèi lai - lµ tæ hîp cña c¸c kiÓu kÕt nèi trªn.

II. §êng truyÒn vËt lý
- M¹ng côc bé thêng sö dông 3 lo¹i ®êng truyÒn vËt lý vµ c¸p ®«i xo¾n, c¸p ®ång trôc, vµ c¸p sîi quang. Ngoµi ra gÇn ®©y ngêi ta còng ®· b¾t ®Çu sö dông nhiÒu c¸c m¹ng côc bé kh«ng d©y nhê radio hoÆc viba. - C¸p ®ång trôc ®êng sö dông nhiÒu trong c¸c m¹ng d¹ng tuyÕn tÝnh, ho¹t ®éng truyÒn dÉn theo d¶i c¬ së (baseband) hoÆc d¶i réng (broadband). Víi d¶i c¬ së, toµn bé kh¶ n¨ng cña ®êng truyÒn ®îc dµnh cho mét kªnh truyÒn th«ng duy nhÊt, trong khi ®ã víi d¶i réng th× hai hoÆc nhiÒu kªnh truyÒn th«ng cïng ph©n chia d¶i th«ng cña kªnh truyÒn - HÇu hÕt c¸c m¹ng côc bé ®Òu sö dông ph¬ng thøc d¶i réng. Víi ph¬ng thøc nµy tÝn hiÖu cã thÓ truyÒn ®i díi c¶ hai d¹ng: t¬ng tù (analog)vµ sè (digital) kh«ng cÇn ®iÒu chÕ. - C¸p ®ång trôc cã hai lo¹i lµ c¸p gÇy (thin cable) vµ c¸p bÐo (thick cable). C¶ hai lo¹i c¸p nµy ®Òu cã tèc ®é lµm viÖc 10Mb/s nhng c¸p gÇy cã ®é suy hao tÝn hiÖu lín h¬n, cã ®é dµi c¸p tèi ®a cho phÐp gi÷a hai repeater nhá h¬n c¸p bÐo C¸p gÇy thêng dïng ®Ó nèi c¸c tr¹m trong cïng mét v¨n phßng, phßng thÝ nghiÖm, cßn c¸p bÐo dïng ®Ó nèi däc theo hµnh lang, lªn c¸c tÇng lÇu,.. - Ph¬ng thøc truyÒn th«ng theo d¶i réng cã thÓ dïng c¶ c¸p ®«i xo¾n, nhng c¸p ®«i xo¾n chØ thÝch hîp víi m¹ng nhá hiÖu n¨ng thÊp vµ chi phÝ ®Çu t Ýt. - Ph¬ng thøc truyÒn theo d¶i réng chia d¶i th«ng (tÇn sè) cña ®êng truyÒn thµnh nhiÒu d¶i tÇn con (kªnh), mçi d¶i tÇn con ®ã cung cÊp mét kªnh truyÒn d÷ liÖu t¸ch biÖt nhê sö dông mét cÆp modem ®Æc biÖt. Ph¬ng thøc nµy vèn lµ mét ph¬ng tiÖn truyÒn mét chiÒu: c¸c tÝn hiÖu ®a vµo ®êng truyÒn chØ cã thÓ truyÒn ®i theo mét híng  kh«ng cµi ®Æt ®îc c¸c bé khuyÕch ®¹i ®Ó chuyÓn tÝn hiÖu cña mét tÇn sè theo c¶ hai chiÒu. V× thÕ x¶y ra t×nh tr¹ng chØ cã tr¹m n»m díi tr¹m truyÒn lµ cã thÓ nhËn ®îc tÝn hiÖu. VËy lµm thÕ nµo ®Ó cã hai ®êng dÉn d÷ liÖu trªn m¹ng. §iÓm gÆp nhau cña hai ®êng dÉn ®ã gäi lµ ®iÓm ®Çu cuèi. VÝ dô, trong topo d¹ng bus th× ®iÓm ®Çu 28 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

cuèi ®¬n gi¶n chÝnh lµ ®Çu mót cña bus (terminator), cßn víi topo d¹ng c©y (tree) th× chÝnh lµ gèc cña c©y (root). C¸c tr¹m khi truyÒn ®Òu truyÒn vÒ híng ®iÓm ®Çu cuèi (gäi lµ ®êng dÉn vÒ), sau ®ã c¸c tÝn hiÖu nhËn ®îc ë ®iÓm ®Çu cuèi sÏ truyÒn theo ®êng dÉn thø hai xuÊt ph¸t tõ ®iÓm ®Çu cuèi (gäi lµ ®êng dÉn ®i). TÊt c¶ c¸c tr¹m ®Òu nhËn d÷ liÖu trªn ®êng dÉn ®i. §Ó cµi ®Æt ®êng dÉn vÒ vµ ®i, cã thÓ sö dông cÊu h×nh vËt lý sau: NhËn ví i tÇ sè f2 n TruyÒ ví i tÇ sè f1 n n

§ iÓ ®u cuèi m Ç

a. Split Broadband NhËn ví i tÇ sè f1 n § iÓ ® cuèi m Êu

TruyÒ ví i tÇ sè f1 n n b. Dual Cable Broadband H× 9. CÊu h× v lý cho Broad and nh nh Ët b Trong cÊu h×nh c¸p ®«i (dual cable), c¸c ®êng dÉn vÒ vµ ®i ch¹y trªn c¸c c¸p riªng biÖt vµ ®iÓm ®Çu cuèi ®¬n gi¶n chØ lµ mét ®Çu nèi thô ®éng cña chóng. Tr¹m göi vµ nhËn cïng mét tÇn sè Trong cÊu h×nh t¸ch (split), c¶ hai ®êng dÉn ®Òu ë trªn cïng mét c¸p nhng tÇn sè kh¸c nhau: ®êng dÉn vÒ cã tÇn sè thÊp vµ ®êng dÉn ®i cã tÇn sè cao h¬n. §iÓm ®Çu cuèi lµ bé chuyÓn ®æi tÇn sè. - Chó ý: viÖc lùa chän ®êng truyÒn vµ thiÕt kÕ s¬ ®å ®i c¸p (trong trêng hîp h÷u tuyÕn) lµ mét trong nh÷ng c«ng viÖc quan träng nhÊt khi thiÕt kÕ vµ cµi ®Æt mét m¹ng m¸y tÝnh nãi chung vµ m¹ng 29 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

côc bé nãi riªng. Gi¶i ph¸p lùa chän ph¸p ®¸p øng ®îc nhu cÇu sö dông m¹ng thùc tÕ kh«ng chØ cho hiÖn t¹i mµ cho c¶ t¬ng lai. - VD: muèn truyÒn d÷ liÖu ®a ph¬ng tiÖn th× kh«ng thÓ chän lo¹i c¸p chØ cho phÐp th«ng lîng tèi ®a lµ vµi Mb/s , mµ ph¶i nghÜ ®Õn lo¹i c¸p cho phÐp th«ng lîng trªn 100 Mb/s. ViÖc l¾p ®Æt hÖ thèng trong c¸p trong nhiÒu trêng hîp (toµ nhµ nhiÒu tÇng) lµ tèn rÊt nhiÒu c«ng cña  ph¶i lùa chän cÈn thËn, kh«ng thÓ ®Ó x¶y ra trêng hîp sau 1 -2 n¨m gì bá, l¾p hÖ thèng míi.

Bµi 3. C¸c ph¬ng ph¸p truy nhËp ®êng truyÒn vËt lý I. Giíi thiÖu
- §èi víi topo d¹ng h×nh sao, khi mét liªn kÕt ®îc thiÕt lËp gi÷a hai tr¹m th× thiÕt bÞ trung t©m sÏ ®¶m b¶o ®êng truyÒn ®îc dµnh riªng trong suèt cuéc truyÒn. Tuy nhiªn ®èi víi topo d¹ng vßng vµ tuyÕn tÝnh th× chØ cã mét ®êng truyÒn duy nhÊt nèi tÊt c¶ c¸c tr¹m víi nhau bëi vËy cÇn ph¶i cã mét quy t¾c chung cho tÊt c¶ c¸c tr¹m nèi vµo m¹ng ®Ó b¶o ®¶m r»ng ®êng truyÒn ®îc truy nhËp vµ sö dông mét c¸ch tèt ®Ñp - Cã nhiÒu ph¬ng ph¸p kh¸c nhau ®Ó truy nhËp ®êng truyÒn vËt lý, ®îc ph©n lµm hai lo¹i: ph¬ng ph¸p truy nhËp ngÉu nhiªn, vµ ph¬ng ph¸p truy nhËp cã ®iÒu kiÖn. - Trong ®ã cã 3 ph¬ng ph¸p hay dïng nhÊt trong c¸c m¹ng côc bé hiÖn nay: ph¬ng ph¸p AASMA/CD, Token Bus, Token Ring

II. Ph¬ng ph¸p CSMA/CD
- CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection) Ph¬ng ph¸p ®a truy nhËp sö dông sãng mang cã ph¸t hiÖn xung ®ét - Ph¬ng ph¸p nµy sö dông cho topo d¹ng tuyÕn tÝnh, trong ®ã tÊt c¶ c¸c tr¹m cña m¹ng ®Òu ®îc nèi trùc tiÕp vµo bus. Mäi tr¹m ®Òu cã thÓ truy nhËp vµo bus chung (®a truy nhËp) mét c¸ch ngÉu nhiªn vµ do vËy rÊt cã thÓ dÉn ®Õn xung ®ét (hai hoÆc nhiÒu tr¹m ®ång thêi truyÒn d÷ liÖu). D÷ liÖu ®îc truyÒn trªn m¹ng theo mét khu«n d¹ng ®· ®Þnh s½n trong ®ã cã mét vïng th«ng tin ®iÒu khiÓn chøa ®Þa chØ tr¹m ®Ých - Ph¬ng ph¸p CSMA/CD lµ ph¬ng ph¸p c¶i tiÕn tõ ph¬ng ph¸p CSMA hay cßn gäi lµ LBT (Listen Before Talk - Nghe tríc khi nãi). T tëng cña nã: mét tr¹m cÇn truyÒn d÷ liÖu tríc hÕt ph¶i “nghe” xem ®êng 30 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

truyÒn ®ang rçi hay bËn. NÕu rçi th× truyÒn d÷ liÖu ®i theo khu«n d¹ng ®· quy ®Þnh tríc. Ngîc lai, nÕu bËn (tøc lµ ®· cã d÷ liÖu kh¸c) th× tr¹m ph¶i thùc hiÖn mét trong 3 gi¶i thuËt sau (gäi lµ gi¶i thuËt “kiªn nhÉn”) + T¹m “rót lui” chê ®îi trong mét thêi gian ngÉu nhiªn nµo ®ã råi l¹i b¾t ®Çu nghe ®êng truyÒn (Non persistent - kh«ng kiªn tr×) + TiÕp tôc “nghe” ®Õn khi ®êng truyÒn rçi th× truyÒn d÷ liÖu ®i víi x¸c suÊt = 1 + TiÕp tôc “nghe” ®Õn khi ®êng truyÒn rçi th× truyÒn ®i víi x¸c suÊt p x¸c ®Þnh tríc (0 < p <1) - Víi gi¶i thuËt 1 cã hiÖu qu¶ trong viÖc tr¸nh xung ®ét v× hai tr¹m cÇn truyÒn khi thÊy ®êng truyÒn bËn sÏ cïng “rót lui” chê ®îi trong c¸c thêi ®o¹n ngÉu nhiªn kh¸c. Nhîc ®iÓm cã thÓ cã thêi gian chÕt sau mçi cuéc truyÒn - Gi¶i thuËt 2: kh¾c phôc nhîc ®iÓm cã thêi gian chÕt b»ng c¸ch cho phÐp mét tr¹m cã thÓ truyÒn ngay sau khi mét cuéc truyÒn kÕt thóc.  Nhîc ®iÓm: NÕu lóc ®ã cã h¬n mét tr¹m ®ang ®îi th× kh¶ n¨ng x¶y ra xung ®ét lµ rÊt cao - Gi¶i thuËt 3: Trung hoµ gi÷a hai gi¶i thuËt trªn. Víi gi¸ trÞ p lùa chän hîp lý cã thÓ tèi thiÓu ho¸ ®îc c¶ kh¶ n¨ng xung ®ét lÉn thêi gian chÕt cña ®êng truyÒn. X¶y ra xung ®ét lµ do ®é trÔ cña ®êng truyÒn dÉn: mét tr¹m truyÒn d÷ liÖu ®i råi nhng do ®é trÔ ®êng truyÒn nªn mét tr¹m kh¸c lóc ®ã ®ang nghe ®êng truyÒn sÏ tëng lµ rçi vµ cø thÓ truyÒn d÷ liÖu ®i  xung ®ét. Nguyªn nh©n x¶y ra xung ®ét cña ph¬ng ph¸p nµy lµ c¸c tr¹m chØ “nghe tríc khi nãi” mµ kh«ng “nghe trong khi nãi” do vËy trong thùc tÕ cã x¶y ra xung ®ét mµ kh«ng biÕt, vÉn cø tiÕp tôc truyÒn d÷ liÖu ®i  g©y ra chiÕm dông ®êng truyÒn mét c¸ch v« Ých - §Ó cã thÓ ph¸t hiÖn xung ®ét, c¶i tiÕn thµnh ph¬ng ph¸p CSMA/CD (LWT - Listen While Talk - nghe trong khi nãi) tøc lµ bæ xung thªm c¸c quy t¾c: ♦ Khi mét tr¹m ®ang truyÒn, nã vÉn tiÕp tôc nghe ®êng truyÒn. NÕu ph¸t hiÖn thÊy xung ®ét th× nã ngõng ngay viÖc truyÒn nhng vÉn tiÕp tôc göi sãng mang thªm mét thêi gian n÷a ®Ó ®¶m b¶o r»ng tÊt c¶ c¸c tr¹m trªn m¹ng ®Òu cã thÓ nghe ®îc sù kiÖn xung ®ét ®ã. ♦ Sau ®ã tr¹m chê ®îi mét thêi gian ngÉu nhiªn nµo ®ã råi thö truyÒn l¹i theo c¸c quy t¾c cña CSMA  Râ rµng víi CSMA/CD thêi gian chiÕm dông ®êng truyÒn v« Ých gi¶m xuèng b»ng thêi gian ®Ó ph¸t hiÖn xung ®ét. CSMA/CD còng sö 31 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

dông mét trong 3 gi¶i thuËt “kiªn nhÉn” ë trªn, trong ®ã gi¶i thuËt 2 ®îc a dïng h¬n c¶.

III. Ph¬ng ph¸p Token BUS (ph¬ng ph¸p bus víi thÎ bµi)
- Ph¬ng ph¸p truy nhËp cã ®iÓu khiÓn dïng kü thuËt “chuyÓn thÎ bµi” ®Ó cÊp ph¸t quyÒn truy nhËp ®êng truyÒn. ThÎ bµi (Token) lµ mét ®¬n vÞ d÷ liÖu ®Æc biÖt, cã kÝch thíc vµ cã chøa c¸c th«ng tin ®iÒu khiÓn trong c¸c khu«n d¹ng Nguyªn lý: §Ó cÊp ph¸t quyÒn truy nhËp ®êng truyÒn cho c¸c tr¹m ®ang cã nhu cÇu truyÒn d÷ liÖu,mét thÎ bµi ®îc lu chuyÓn trªn mét vßng logic thiÕt lËp bëi c¸c tr¹m ®ã. Khi mét tr¹m nhËn ®îc thÎ bµi th× nã cã quyÒn sö dông ®êng truyÒn trong mét thêi gian ®Þnh tríc. Trong thêi gian ®ã nã cã thÓ truyÒn mét hoÆc nhiÒu ®¬n vÞ d÷ liÖu. Khi ®· hÕt d÷ liÖu hay hÕt thêi ®o¹n cho phÐp, tr¹m ph¶i chuyÓn thÎ bµi ®Õn tr¹m tiÕp theo trong vßng logic. Nh vËy c«ng viÖc ph¶i lµm ®Çu tiªn lµ thiÕt lËp vßng logic (hay cßn gäi lµ vßng ¶o) bao gåm c¸c tr¹m ®ang cã nhu cÇu truyÒn d÷ liÖu ®îc x¸c ®Þnh vÞ trÝ theo mét chuçi thø tù mµ tr¹m cuèi cïng cña chuçi sÏ tiÕp liÒn sau bëi tr¹m ®Çu tiªn. Mçi tr¹m ®îc biÕt ®Þa chØ cña c¸c tr¹m kÒ tríc vµ sau nã. Thø tù cña c¸c tr¹m trªn vßng logic cã thÓ ®éc lËp víi thø tù vËt lý. C¸c tr¹m kh«ng hoÆc cha cã nhu cÇu truyÒn d÷ liÖu th× kh«ng ®îc ®a vµo vßng logic vµ chóng chØ cã thÓ tiÕp nhËn d÷ liÖu. -

A

B

C

D

bus H
§ ­ êng truyÒ vËt lý n Vßng logic H× 10. VÝd v nglog trong m nh ô ß ic ¹ng b us - Trong h×nh vÏ, c¸c tr¹m A, E n»m ngoµi vßng logic, chØ cã thÓ tiÕp nhËn d÷ liÖu dµnh cho chóng. - VÊn ®Ò quan träng lµ ph¶i duy tr× ®îc vßng logic tuú theo tr¹ng th¸i thùc tÕ cña m¹ng t¹i thêi ®iÓm nµo ®ã. Cô thÓ cÇn ph¶i thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng sau: 32 -

G

F

E

Bµi gi¶ng m¹ng LAN
 Bæ sung mét tr¹m vµo vßng logic: c¸c tr¹m n»m ngoµi vßng logic cÇn ®îc xem xÐt ®Þnh kú ®Ó nÕu cã nhu cÇu truyÒn d÷ liÖu th× bæ sung vµo vßng logic.  Lo¹i bá mét tr¹m khái vßng logic: Khi mét tr¹m kh«ng cßn nhu cÇu truyÒn d÷ liÖu cÇn lo¹i nã ra khái vßng logic ®Ó tèi u ho¸ viÖc ®iÒu khiÓn truy nhËp b»ng thÎ bµi

Qu¶n lý lçi: mét sè lçi cã thÓ x¶y ra, ch¼ng h¹n trïng ®Þa chØ (hai tr¹m ®Òu nghÜ r»ng ®Õn lît m×nh) hoÆc “®øt vßng” (kh«ng tr¹m nµo nghÜ ®Õn lît m×nh)

Khëi t¹o vßng logic: Khi cµi ®Æt m¹ng hoÆc sau khi “®øt vßng”, cÇn ph¶i khëi t¹o l¹i vßng.

-

C¸c gi¶i thuËt cho c¸c chøc n¨ng trªn cã thÓ lµm nh sau:

 Bæ sung mét tr¹m vµo vßng logic, mçi tr¹m trong vßng cã tr¸ch nhiÖm ®Þnh kú t¹o c¬ héi cho c¸c tr¹m míi nhËp vµo vßng. Khi chuyÓn thÎ bµi ®i, tr¹m sÏ göi th«ng b¸o “t×m tr¹m ®øng sau” ®Ó mêi c¸c tr¹m (cã ®Þa chØ gi÷a nã vµ tr¹m kÕ tiÕp nÕu cã) göi yªu cÇu nhËp vßng. NÕu sau mét thêi gian x¸c ®Þnh tríc mµ kh«ng cã yªu cÇu nµo th× tr¹m sÏ chuyÓn thÎ bµi tíi tr¹m kÒ sau nã nh thêng lÖ. NÕu cã yªu cÇu th× tr¹m göi thÎ bµi sÏ ghi nhËn tr¹m yªu cÇu trë thµnh tr¹m ®øng kÒ sau nã vµ chuyÓn thÎ bµi tíi tr¹m míi nµy. NÕu cã h¬n mét tr¹m yªu cÇu nhËp vßng th× tr¹m gi÷ thÎ bµi sÏ ph¶i lùa chän theo gi¶i thuËt nµo ®ã.

Lo¹i mét tr¹m khái vßng logic: Mét tr¹m muèn ra khái vßng logic sÏ ®îi ®Õn khi nhËn ®îc thÎ bµi sÏ göi th«ng b¸o “nèi tr¹m ®øng sau” tíi tr¹m kÒ tríc nã yªu cÇu tr¹m nµy nèi trùc tiÕp víi tr¹m kÒ sau nã

Qu¶n lý lçi: §Ó gi¶i quyÕt c¸c t×nh huèng bÊt ngê. Ch¼ng h¹n, tr¹m ®ã nhËn ®îc tÝn hiÖu cho thÊy ®· cã c¸c tr¹m kh¸c cã thÎ bµi. LËp tøc nã ph¶i chuyÓn sang tr¹ng th¸i nghe (bÞ ®éng, chê d÷ liÖu hoÆc thÎ bµi). HoÆc sau khi kÕt thóc truyÒn d÷ liÖu, tr¹m ph¶i chuyÓn thÎ bµi tíi tr¹m kÒ sau nã vµ tiÕp tôc nghe xem tr¹m kÒ sau ®ã cã ho¹t ®éng hay ®· bÞ h háng. NÕu tr¹m kÒ sau bÞ háng th× ph¶i t×m c¸ch göi c¸c th«ng b¸o ®Ó vît qua tr¹m háng ®ã, t×m tr¹m ho¹t ®éng ®Ó göi thÎ bµi.
  Khëi t¹o vßng logic: Khi mét tr¹m hay nhiÒu tr¹m ph¸t hiÖn thÊy ®êng truyÒn kh«ng ho¹t ®éng trong mét kho¶ng thêi gian vît qu¸ mét gi¸ trÞ ngìng (time out) cho tríc - thÎ bµi bÞ mÊt (cã thÓ do m¹ng bÞ mÊt nguån hoÆc tr¹m gi÷ thÎ bµi bÞ háng). Lóc ®ã tr¹m ph¸t hiÖn sÏ göi ®i th«ng b¸o “yªu cÇu thÎ bµi” tíi mét tr¹m ®îc chØ ®Þnh tríc cã tr¸ch nhiÖm sinh thÎ bµi míi vµ chuyÓn ®i theo vßng logic.

33 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

IV. Ph¬ng ph¸p Token Ring
- Ph¬ng ph¸p nµy dùa trªn nguyªn lý dïng thÎ bµi ®Ó cÊp ph¸t quyÒn truy nhËp ®êng truyÒn. ThÎ bµi lu chuyÓn theo vßng vËt lý chø kh«ng cÇn thiÕt lËp vßng logic nh ph¬ng ph¸p trªn - ThÎ bµi lµ mét ®¬n vÞ d÷ liÖu ®Æc biÖt trong ®ã cã mét bÝt biÓu diÔn tr¹ng th¸i sö dông cña nã (bËn hoÆc r«Ü). Mét tr¹m muèn truyÒn d÷ liÖu th× ph¶i ®îi ®Õn khi nhËn ®îc mét thÎ bµi rçi. Khi ®ã nã sÏ ®æi bÝt tr¹ng th¸i thµnh bËn vµ truyÒn mét ®¬n vÞ d÷ liÖu cïng víi thÎ bµi ®i theo chiÒu cña vßng. Giê ®©y kh«ng cßn thÎ bµi rçi trªn vßng n÷a, do ®ã c¸c tr¹m cã d÷ liÖu cÇn truyÒn buéc ph¶i ®îi. D÷ liÖu ®Õn tr¹m ®Ých sÏ ®îc sao l¹i, sau ®ã cïng víi thÎ bµi ®i tiÕp cho ®Õn khi quay vÒ tr¹m nguån. Tr¹m nguån sÏ xo¸ bá d÷ liÖu, ®æi bÝt tr¹ng th¸i thµnh rçi cho lu chuyÓn tiÕp trªn vßng ®Ó c¸c tr¹m kh¸c cã thÓ nhËn ®îc quyÒn truyÒn d÷ liÖu.
D D busytoken data B Tr¹m ® C sao d÷liÖ dµnh Ý ch u cho nã vµ chuyÓ tiÕ d÷liÖ n p u cï ng thÎ bµ ® vÒ h­ í ng i i tr¹m nguån A sau khi ® göi · th«ng tin b¸o nhËn vµ ®n vÞ ¬ d÷liÖ u. D data

A free token C nguån ® Ý ch

A nguån

C ® Ý ch

A nguån

C ® Ý ch

B
A cã d÷liÖ cÇ truyÒ ®n u n n Õ C. NhËn ®î c thÎ bµ rçi nã ­ i ®i tr¹ng th¸i thµnh bËn vµ æ truyÒ d÷ liÖ ® cï ng ví i n u i thÎ bµ i

B
A nhËn ®î c d÷liÖ cï ng thÎ ­ u bµi quay vÒ ®i tr¹ng th¸i , æ cña thÎ bµi thµ “rçi” vµ nh chuyÓ tiÕ trªb vßng, xo¸ d÷ n p liÖ ® truyÒ u · n

H× 1 Ho¹t ® cña p ¬ p nh 1. éng h­ ng h¸p Toke Ring n - Sù quay vÒ tr¹m nguån cña d÷ liÖu vµ thÎ bµi nh»m t¹o mét c¬ chÕ nhËn tõ nhiªn: tr¹m ®Ých cã thÓ göi vµo ®¬n vÞ d÷ liÖu c¸c th«ng tin vÒ kÕt qu¶ tiÕp nhËn d÷ liÖu cña m×nh. + Tr¹m ®Ých kh«ng tån t¹i hoÆc kh«ng ho¹t ®éng + Tr¹m ®Ých tån t¹i nhng d÷ liÖu kh«ng sao chÐp ®îc + D÷ liÖu ®· ®îc tiÕp nhËn - Ph¬ng ph¸p nµy cÇn ph¶i gi¶i quyÕt hai vÊn ®Ò cã thÓ g©y ph¸ vì hÖ thèng: + MÊt thÎ bµi: trªn vßng kh«ng cßn thÎ bµi lu chuyÓn n÷a + Mét thÎ bµi bËn lu chuyÓn kh«ng dõng trªn vßng 34 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- Gi¶i quyÕt: §èi víi vÊn ®Ò mÊt thÎ bµi, cã thÓ quy ®Þnh tríc mét tr¹m ®iÒu khiÓn chñ ®éng. Tr¹m nµy sÏ ph¸t hiÖn t×nh tr¹ng mÊt thÎ bµi b»ng c¸ch dïng c¬ chÕ ngìng thêi gian (time out) vµ phôc håi b»ng c¸ch ph¸t ®i mét thÎ bµi “rçi” míi. §èi víi vÊn ®Ò thÎ bµi bËn lu chuyÓn kh«ng dõng, tr¹m monitor sö dông mét bit trªn thÎ bµi (gäi lµ monitor bit) ®Ó ®¸nh dÊu ®Æt gi¸ trÞ 1 khi gÆp thÎ bµi bËn ®i qua nã. NÕu nã gÆp l¹i mét thÎ bµi bËn víi bÝt ®· ®¸nh dÊu ®ã th× cã nghÜa lµ tr¹m nguån ®· kh«ng nhËn l¹i ®îc ®¬n vÞ d÷ liÖu cña m×nh vµ thÎ bµi “bËn” cø quay vßng m·i. Lóc ®ã tr¹m monitor sÏ ®æi bit tr¹ng th¸i cña thÎ thµnh rçi vµ chuyÓn tiÕp trªn vßng. C¸c tr¹m cßn l¹i trªn tr¹m sÏ cã vai trß bÞ ®éng: chóng theo dâi ph¸t hiÖn t×nh tr¹ng sù cè cña tr¹m monitor chñ ®éng vµ thay thÕ vai trß ®ã. CÇn cã mét gi¶i thuËt ®Ó chän tr¹m thay thÕ cho tr¹m monitor háng.

V. So s¸nh
- §é phøc t¹p cña ph¬ng ph¸p dïng thÎ bµi ®Òu lín h¬n nhiÒu so víi CSMA/CD. Nh÷ng c«ng viÖc mµ mét tr¹m ph¶i lµm trong ph¬ng ph¸p CSMA/CD ®¬n gi¶n h¬n nhiÒu so víi hai ph¬ng ph¸p dïng thÎ bµi. - HiÖu qu¶ cña ph¬ng ph¸p dïng thÎ bµi kh«ng cao trong ®iÒu kiÖn t¶i nhÑ: mét tr¹m ph¶i ®îi kh¸ l©u míi ®Õn lît - Tuy nhiªn ph¬ng ph¸p dïng thÎ bµi cïng cã nh÷ng u ®iÓm: Kh¶ n¨ng ®iÒu hoµ lu th«ng trong m¹ng, hoÆc b»ng c¸ch cho phÐp c¸c tr¹m truyÒn sè lîng ®¬n vÞ d÷ liÖu kh¸c nhau khi nhËn ®îc thÎ bµi, hoÆc b»ng c¸ch lËp chÕ ®é u tiªn cÊp ph¸t thÎ bµi cho c¸c tr¹m cho tríc. §Æc biÖt ph¬ng ph¸p dïng thÎ bµi cã hiÖu qu¶ cao h¬n CSMA/CD trong trêng hîp t¶i nÆng.

Bµi 4. C¸c thµnh phÇn m¹ng côc bé
Lan lµ mét m¹ng nhá nhÊt thµnh phÇn gåm c¸c phÇn cøng vµ phÇn mÒm

I. PhÇn cøng 1. ThiÕt bÞ cÊu thµnh m¹ng m¸y tÝnh
M¸y chñ (file server - FS), c¸c tr¹m lµm viÖc (Workstation - WS), c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi dïng chung (m¸y in, æ ®Üa cøng,...), card m¹ng, c¸c ®Çu nèi, ®êng truyÒn, vµ mét sè thiÕt bÞ kh¸c nh HUB, Switch

35 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

a. M¸y chñ
- Ho¹t ®éng nh mét m¸y chÝnh cña m¹ng, qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng cña m¹ng (nh ph©n chia tµi nguyªn chung, trao ®æi th«ng tin gi÷a c¸c tr¹m,..). Th«ng thêng m¸y chñ cßn ®Æt c¬ së d÷ liÖu dïng chung. Thêng th× m¸y chñ cã cÊu h×nh m¹nh. - Trong d¹ng m¹ng ngang quyÒn (Peer to Peer) m¸y chñ th× kh«ng cã

b. C¸c tr¹m lµm viÖc
Lµ c¸c m¸y tÝnh c¸ nh©n kÕt nèi víi nhau vµ nèi víi m¸y chñ - C¸c m¸y tr¹m cã thÓ sö dông tµi nguyªn chung cña toµn bé hÖ thèng m¹ng.

c. Card m¹ng (NIC)
- Lµ thiÕt bÞ ®Ó ®iÒu khiÓn viÖc truyÒn th«ng vµ chuyÓn ®æi d÷ liÖu sang d¹ng tÝn hiÖu ®iÖn hay quang Gåm c¸c bé ®iÒu khiÓn vµ thu ph¸t th«ng tin. + Bé ®iÒu khiÓn thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng ®iÒu khiÓn truyÒn th«ng, ®¶m b¶o d÷ liÖu ®îc truyÒn chÝnh x¸c tíi c¸c nót m¹ng. + Bé thu ph¸t th«ng tin lµm nhiÖm vô chuyÓn d÷ liÖu sang d¹ng tÝn hiÖu ®iÖn hay quang vµ ngîc l¹i. §îc l¾p vµo khe c¾m cña mçi m¸y tÝnh cña m¹ng - Tuú theo yªu cÇu sö dông lùa chän card m¹ng cho phï hîp víi m¸y tÝnh, ®êng truyÒn dÉn, nhu cÇu ph¸t triÓn trong t¬ng lai

d. §êng truyÒn
- Lµ m«i trêng truyÒn dÉn, liªn kÕt c¸c nót m¹ng, truyÒn dÉn c¸c tÝn hiÖu ®iÖn hay quang - M¹ng côc bé sö dông chñ yÕu lµ c¸c lo¹i c¸p, trong ®ã cã hai lo¹i c¸p thêng ®îc sö dông: c¸p ®ång trôc, c¸p ®«i d©y xo¾n

2. C¸c thiÕt bÞ ghÐp nèi m¹ng a. Repeater
Lµm viÖc víi tÇng thø nhÊt cña m« h×nh OSI - tÇng vËt lý - Repeater cã hai cæng. Nã thùc hiÖn viÖc chuyÓn tiÕp tÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu vËt lý ®Õn tõ cæng nµy ra cæng kh¸c sau khi ®· khuyÕch ®¹i  tÊt c¶ c¸c Lan liªn kÕt víi nhau qua repeater trë thµnh mét LAN. 36 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- Nã chØ cã kh¶ n¨ng liªn kÕt c¸c LAN cã cïng mét chuÈn c«ng nghÖ

b. HUB
Lµ tªn gäi cña repeater nhiÒu cæng. Nã thùc hiÖn viÖc chuyÓn tiÕp tÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu vËt lý ®Õn tõ mét cæng tíi tÊt c¶ c¸c cæng cßn l¹i sau khi ®· khuyÕch ®¹i TÊt c¶ c¸c LAN liªn kÕt víi nhau qua HUB sÏ trë thµnh mét LAN - HUB kh«ng cã kh¶ n¨ng liªn kÕt c¸c LAN kh¸c nhau vÒ giao thøc truyÒn th«ng ë tÇng liªn kÕt d÷ liÖu.

c. Bridge (cÇu nèi)
liÖu. Lµm viÖc víi tÇng thø hai cña m« h×nh OSI: tÇng liªn kÕt d÷

- Nã ®îc thiÕt kÓ ®Ó cã kh¶ n¨ng nhËn tÝn hiÖu vËt lý, chuyÓn ®æi vÒ d¹ng d÷ liÖu vµ chuyÓn tiÕp d÷ liÖu. - Bridge cã hai cæng: sau khi nhËn tÝn hiÖu vËt lý vµ chuyÓn ®æi vÒ d¹ng d÷ liÖu tõ mét cæng, bridge kiÓm tra ®Þa chØ ®Ých, nÕu ®Þa chØ nµy lµ cña mét node liªn kÕt víi chÝnh cæng nhËn tÝn hiÖu, nã bá qua viÖc xö lý. Trong trêng hîp ngîc l¹i d÷ liÖu ®îc chuyÓn tíi cæng cßn l¹i, t¹i cæng nµy d÷ liÖu ®îc chuyÓn ®æi thµnh tÝn hiÖu vËt lý vµ göi ®i. §Ó kiÓm tra mét node ®îc liªn kÕt víi cæng nµo cña nã, bridge dïng mét b¶ng ®Þa chØ cËp nhËt ®éng  tèc ®é ®êng truyÒn chËm h¬n so víi repeater. - Dïng ®Ó liªn kÕt c¸c LAN cã cung giao thøc tÇng liªn kÕt d÷ liÖu, cã thÓ kh¸c nhau vÒ m«i trêng truyÒn dÉn vËt lý. Kh«ng h¹n chÕ vÒ sè lîng bridge sö dông. Còng cã thÓ ®îc dïng ®Ó chia mét LAN thµnh nhiÒu LAN con  gi¶m dung lîng th«ng tin truyÒn trªn toµn LAN.

d. Switch (bé chuyÓn m¹ch)
- Lµm viÖc nh mét bridge nhiÒu cæng. Kh¸c víi HUB nhËn tÝn hiÖu tõ mét cæng råi chuyÓn tiÕp tíi tÊt c¶ c¸c cæng cßn l¹i, switch nhËn tÝn hiÖu vËt lý, chuyÓn ®æi thµnh d÷ liÖu, tõ mét cæng, kiÓm tra ®Þa chØ ®Ých råi göi tíi mét cæng t¬ng øng. - NhiÒu node m¹ng cã thÓ göi th«ng tin ®Õn cïng mét node kh¸c t¹i cïng mét thêi ®iÓm  më réng d¶i th«ng cña LAN. Switch ®îc thiÕt kÕ ®Ó liªn kÕt c¸c cæng cña nã víi d¶i th«ng rÊt lín (vµi tr¨m Mbps ®Õn hµng Gbps) - Dïng ®Ó vît qua h¹n chÕ vÒ b¸n kÝnh ho¹t ®éng cña m¹ng g©y ra bëi sè lîng repeater ®îc phÐp sö dông gi÷a hai node bÊt kú cña mét LAN 37 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- Lµ thiÕt bÞ lý tëng dïng ®Ó chia LAN thµnh nhiÒu Lan “con” lµm gi¶m dung lîng th«ng tin truyÒn trªn toµn LAN - Hç trî c«ng nghÖ Full Duplex dïng ®Ó më réng b¨ng th«ng cña ®êng truyÒn mµ kh«ng cã repeater ho¨cj Hub nµo dïng ®îc Hç trî m¹ng ®a dÞch vô (©m thanh, video, d÷ liÖu) Lµm viÖc trªn tÇng network cña m« h×nh OSI.

d. Router (bé dÉn ®êng)
- Thêng cã nhiÒu h¬n 2 cæng. Nã tiÕp nhËn tÝn hiÖu vËt lý tõ mét cæng, chuyÓn ®æi vÒ d¹ng d÷ liÖu, kiÓm tra ®Þa chØ m¹ng råi chuyÓn d÷ liÖu ®Õn cæng t¬ng øng. - Dïng ®Ó liªn kÕt c¸c LAN cã thÓ kh¸c nhau vÒ chuÈn Lan nhng cïng giao thøc m¹ng ë tÇng network. Cã thÓ liªn kÕt hai m¹ng ë rÊt xa nhau lµ thiÕt bÞ m¹ng ho¹t ®éng ë tÇng trªn cïng cña m« h×nh OSI. Dïng ®Ó liªn kÕt c¸c m¹ng cã kiÕn tróc hoµn toµn kh¸c nhau

e. Cæng giao tiÕp (Gateway)

- Cã thÓ hiÓu vµ chuyÓn ®æi giao thøc ë tÇng bÊt kú cña m« h×nh OSI

II. PhÇn mÒm
- Mçi m¸y tÝnh trong m¹ng LAN ho¹t ®éng nhê mét H§H m¹ng (Windows 9X 2000, Windows NT, Novell, Unix) - Ch¬ng tr×nh truyÒn th«ng gi÷a hÖ ®iÒu hµnh m¹ng vµ card m¹ng ®îc gäi lµ tr×nh ®iÒu khiÓn card m¹ng ( NIC driver) C¸c ch¬ng tr×nh ®iÒu khiÓn card m¹ng cho cïng mét card m¹ng lµ kh¸c nhau ®èi víi mçi H§H m¹ng (thêng b¸n kÌm víi NIC)

Bµi 5. C¸c chuÈn LAN
C¸c chuÈn Lan lµ c¸c chuÈn c«ng nghÖ cho LAN ®îc phª chuÈn bëi c¸c tæ chøc chuÈn ho¸ quèc tÕ, nh»m híng dÉn c¸c nhµ s¶n xuÊt thiÕt bÞ m¹ng ®i ®Õn sù thèng nhÊt kh¶ n¨ng sö dông chung c¸c s¶n phÈm cña hä v× lîi Ých cña ngêi sö dông vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c nghiªn cøu ph¸t triÓn.

38 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

I. Ethernet
C¸c chuÈn Ethernet LAN hiÖn ®¹ng sö dông phæ biÕn nhÊt, ®Õn møc ®«i khi hiÓu ®ång nghÜa víi LAN. Sù ph¸t triÓn cña nã tr¶i qua c¸c giai ®o¹n víi tªn gäi lµ DIX standard Ethernet vµ IEEE802.3 standard. - N¨m 1972 c«ng ty Xerox triÓn khai nghiªn cøu vÒ chuÈn LAN. 1980 chuÈn nµy ®îc 3 c«ng ty DEC (Digital), Intel, Xerox chÊp nhËn ph¸t triÓn vµ gäi lµ chuÈn DIX Ethernet. Nã ®¶m b¶o tèc ®é truyÒn th«ng 10 Mpbs, dïng m«i trêng truyÒn dÉn lµ c¸p ®ång trucj bÐo, c¬ chÕ truyÒn tin CSMA/chiÕn dÞch - IEEE (Institute of Electrical and Electrionics Engineers) - mét tæ chøc chuÈn ho¸ cña Mü ®a ra chuÈn IEEE802.3 vÒ giao thøc LAN dùa trªn DIX Ethernet víi c¸c m«i trêng truyÒn dÉn kh¸c nhau, gäi lµ IEEE802.3 10BASE-5, IEEE802.3 10BASE-2 vµ IEEE802.3 10BASE-T. §¶m b¶o tèc ®é truyÒn th«ng 10Mbps.

1. 10BASE-5
♦ M« h×nhphÇn cøng cña m¹ng Topo d¹ng BUS - Dïng c¸p ®ång trôc bÐo 50 Ω cßn gäi lµ c¸p vµng, AUI connector (Attachement Unit Interface) - Hai ®Çu c¸p cã hai Terminator 50 Ω , chèng ph¶n håi sãng mang tÝn hiÖu. D÷ liÖu truyÒn th«ng sÏ kh«ng ®îc ®¶m b¶o ®óng ®¾n nÕu mét trong hai Terminator nµy bÞ thiÕu hoÆc bÞ lçi. - Trªn mçi ®o¹n c¸p cã thÓ liªn kÕt tèi ®a 100 AUI Transceiver Connector “c¸i”. Kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai AUI lµ 2,5 m, kho¶ng c¸ch tèi ®a lµ 500m  trªn c¸p cã ®¸nh c¸c dÊu hiÖu theo tõng ®o¹n béi sè cña 2,5m vµ ®Ó ®¶m b¶o truyÒn th«ng ngêi ta thêng chän kho¶ng c¸ch tèi thiÖu gi÷a hai AUI lµ 5 m. - ViÖc liªn kÕt c¸c m¸y tÝnh vµo m¹ng ®îc thùc hiÖn bëi c¸c ®o¹n c¸p nèi tõ c¸c AUI connector ®Õn NIC trong m¸y tÝnh, gäi lµ c¸p AUI. Hai ®Çu c¸p AUI liªn kÕt víi hai AUI connector “®ùc”. ChiÒu dµi tèi ®a cña mét c¸p AUI lµ 50 m. - Sè 5 trong tªn gäi 10BASE-5 lµ b¾t nguån tõ ®iÒu kiÖn kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai AUI trªn c¸p lµ 500 m. ♦ Quy t¾c 5- 4-3 - Repeater: Nh ®· tr×nh bµy ë trªn, trong mçi ®o¹n m¹ng dïng c¸p ®ång trôc bÐo kh«ng ®îc cã qu¸ 100 AUI, kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai AUI kh«ng ®îc vît qu¸ 500m. Trong trêng hîp muèn më réng 39 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

m¹ng víi nhau b»ng mét thiÕt bÞ chuyÓn tiÕp tÝn hiÖu gäi lµ Repeater. Repeater cã hai cæng, tÝn hiÖu ®îc nhËn vµo ë cæng nµy th× sÏ ®îc ph¸t tiÕp ë ra sau cæng kia sau khi ®· ®îc khuyÕch ®¹i. Tuy nhiªn cã nh÷ng h¹n chÕ b¾t buéc vÒ sè lîng c¸c ®o¹n m¹ng vµ nót m¹ng cã thÓ cã trªn mét Ethernet LAN - Quy t¾c 5-4-3 lµ quy t¾c tiªu chuÈn cña Ethernet ®îc ¸p dông trong trêng hîp muèn më réng m¹ng, nghÜa lµ muèn x©y dùng mét LAN cã b¸n kÝnh ho¹t ®éng réng hoÆc cã nhiÒu tr¹m lµm viÖc vît qu¸ nh÷ng h¹n chÕ trªn mét ®o¹n c¸p m¹ng (segment). - Quy t¾c 5-4-3 ®îc ¸p dông cho chuÈn 10BASE-5 dïng repeater nh sau: + Kh«ng ®îc cã qu¸ 5 ®o¹n m¹ng + Kh«ng ®îc cã qu¸ 4 repeater gi÷a hai tr¹m lµm viÖc bÊt kú + Kh«ng ®îc cã qu¸ 3 ®o¹n m¹ng cã tr¹m lµm viÖc. C¸c ®o¹n m¹ng kh«ng cã tr¹m lµm viÖc gäi lµ c¸c ®o¹n liªn kÕt.

40 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

H× 12. M« h× p n cøng 10BASE-5 nh nh hÇ Segment, max 100 node
Min 2,5 m; Max 500m Terminator c¸p bÐ Transceiver o Transceiver cable Terminator

NIC

H× 13. Më réng m nh ¹ng 10BASE-5 b »ng Re e r p ate
Repeater

Segment Max 500m; 100 node Segment 1 Segment 2

Segment Max 500m 100 node ; H× 14. Quy t¾ 5-4-3 nh c Segment 3 Segment 4 Repeater 3 Segment 5

Repeater 1

Repeater 2

Repeater 4

Tr¹m liªn kÕ t

Tr¹m lµm viÖ c 41 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

2. 10BASE-2
♦ M« h×nh phÇn cøng Topo d¹ng BUS - Dïng c¸p ®ång trôc máng 50 Ω , ®êng kÝnh xÊp xØ 5mm, Tconnector, BNC connector - Hai ®Çu c¸p cã hai Terminator 50 Ω , chèng ph¶n håi sãng mang d÷ liÖu. D÷ liÖu truyÒn th«ng sÏ kh«ng ®îc ®¶m b¶o ®óng ®¾n nÕu mét trong hai Terminator nµy bÞ thiÕu hoÆc bÞ lçi. - Trªn mçi ®o¹n c¸p cã thÓ liªn kÕt tèi ®a 30 tr¹m lµm viÖc. Kho¶ng c¸ch tèi thiÓu gi÷a hai tr¹m lµ 0.5 m. Kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai tr¹m lµ 185m. §Ó b¶o ®¶m chÊt lîng truyÒn th«ng ngêi ta thêng chän kho¶ng c¸ch tèi thiÓu gi÷a hai tr¹m lµ 5 m. - ViÖc liªn kÕt c¸c m¸y tÝnh vµo m¹ng ®îc thùc hiÖn bëi c¸c T connector vµ BNC connector. - Sè 2 trong tªn gäi 10BASE-2 lµ b¾t nguån tõ ®iÒu kiÖn kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai tr¹m trªn ®o¹n c¸p lµ 185m ≈ 200m ♦ Quy t¾c 5 - 4 -3 - Quy t¾c 5-4-3 ®îc ¸p dông cho chuÈn 10BASE-2 dïng repeater còng t¬ng tù nh ®èi víi trêng hîp cho chuÈn 10BASE-5 + Kh«ng ®îc cã qu¸ 5 ®o¹n m¹ng + Kh«ng ®îc cã qu¸ 4 repeater gi÷a hai tr¹m lµm viÖc bÊt kú + Kh«ng ®îc cã qu¸ 3 ®o¹n m¹ng cã tr¹m lµm viÖc. C¸c ®o¹n m¹ng kh«ng cã tr¹m lµm viÖc gäi lµ c¸c ®o¹n liªn kÕt. H× 15. M« h× p n cøng 10 nh nh hÇ BASE-2 Segm ent, max 30 node
Min 0,5 m; Max 185m Terminator c¸p máng T connector Terminator

NIC

42 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

H× 16. Më réng m nh ¹ng 10BASE-2 b»ng Re ate pe r Segment, max 185 m; 30 node

Repeater

Segment, max 185 m; 30 node
H× 17. Quy t¾ 5-4-3 nh c Segment 1 Segment 2 Segment 3 Segment 4 Repeater 3 Segment 5

Repeater 1

Repeater 2

Repeater 4

Tr¹m liªn kÕ t

Tr¹m lµm viÖ c

3. 10BASE-T
♦ M« h×nh phÉn cøng cña m¹ng - Dïng c¸p ®«i xo¾n UTP, RJ 45 connector, vµ mét thiÕt bÞ ghÐp nèi trung t©m gäi lµ HUB - Mçi HUB cã thÓ nèi tõ 4 tíi 24 cæng RJ45, c¸c tr¹m lµm viÖc ®îc kÕt nèi tõ NIC tíi cæng HUB b»ng c¸p UTP víi hai ®Çu RJ45. Kho¶ng c¸ch tèi ®a tõ HUB ®Õn NIC lµ 100m VÒ mÆt vËt lý (h×nh thøc) topo cña m¹ng cã d¹ng h×nh sao 43 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

- Tuy nhiªn vÒ b¶n chÊt HUB lµ mét lo¹i Repeater nhiÒu cæng v× vËy vÒ mÆt logic, m¹ng theo chuÈn 10BASE-T vÉn lµ m¹ng d¹ng BUS - Ch÷ T trong tªn gäi 10BASE-T b¾t nguån tõ ch÷ Twisted pair cable (c¸p ®«i d©y xo¾n) ♦ Quy t¾c më réng m¹ng - V× HUB lµ mét lo¹i Repeater nhiÒu cæng nªn ®Ó më réng m¹ng cã thÓ liªn kÕt nèi tiÕp c¸c HUB víi nhau vµ còng kh«ng ®îc cã qu¸ 4 HUB gi÷a hai tr¹m lµm viÖc bÊt kú cña m¹ng - HUB cã kh¶ n¨ng xÕp chång: lµ lo¹i HUB cã cæng riªng ®Ó liªn kÕt c¸c chóng l¹i víi nhau b»ng c¸p riªng thµnh nh mét HUB. Nh vËy dïng lo¹i HUB nµy ngêi dïng cã thÓ dÔ dµng më réng sè cæng cña HUB trong t¬ng lai khi cÇn thiÕt. Tuy nhiªn sè lîng HUB cã thÓ xÕp chång còng cã giíi h¹n vµ phô thuév vµo tõng nhµ s¶n xuÊt, th«ng thêng kh«ng vît qu¸ 5 HUB. - 10BASE-5 víi HUB: Dï HUB cã kh¶ n¨ng xÕp chång, ngêi sö dông cã thÓ t¨ng sè lîng m¸y kÕt nèi trong m¹ng nhng b¸n kÝnh ho¹t ®éng cña m¹ng vÉn kh«ng thay ®æi v× kho¶ng c¸ch tõ cæng HUB ®Õn NIC kh«ng thÓ vît qu¸ 100m. Mét gi¶i ph¸p ®Ó cã thÓ më réng ®îc b¸n kÝnh ho¹t ®éng cña m¹ng lµ dïng HUB cã hç trî mét cæng AUI ®Ó liªn kÕt c¸c HUB b»ng c¸p ®ång trôc bÐo theo chuÈn 10BASE-5. Mét c¸p ®ång trôc bÐo theo chuÈn 10BASE-5 cã chiÒu dµi tèi ®a lµ 500m H× 18 CÊu h× p n cøng 10 nh . nh hÇ BASE-T

C¸p UTP Max 100m

44 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

H× 1 Më réng m nh 9. ¹ng 10BASE-T

H× 20. HUB xÕ chång nh p

C¸p liªn kÕ t chuyªn dông

45 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

H× 2 Më réng LAN v i 10BASE-T v 10BASE-5 nh 1. í µ

C¸p UTP

II. Token Ring
ChuÈn Token Ring hay cßn ®îc gäi râ h¬n lµ IBM Token Ring ®îc ph¸t triÓn bëi IBM, ®¶m b¶o tèc ®é truyÒn th«ng qua 4 Mbps hoÆc 16 Mbps. ChuÈn nµy ®îc IEEE chuÈn ho¸ víi m· IEEE802,5 vµ ®îc ISO c«ng nhËn víi m· ISO 8802,5. ♦ M« h×nh phÇn cøng Topo h×nh vßng trßn - Dïng c¸c MAU (multistation Access Unit) nhiÒu cæng MAU vµ c¸p STP ®Ó liªn kÕt c¸c MAU thµnh mét vßng trßn khÐp kÝn. - C¸c tr¹m lµm viÖc ®îc liªn kÕt vµo m¹ng b»ng c¸c ®o¹n c¸p STP nèi tõ cæng MAU tíi cæng cña NIC. ChiÒu dµi ®o¹n c¸p nµy ®îc quy ®Þnh díi 100m. Sè lîng tèi ®a c¸c tr¹m lµm viÖc trªn mét Ring lµ 72(4Mbps)vµ 260(16Mbps)kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai tr¹m lµ 770m(4Mbps)vµ 346(16Mbps). - HiÖn t¹i chuÈn m¹ng nµy còng ®· hç trî sö dông c¸p UTP víi connector RJ45 vµ c¸p sîi quang víi connector SC. ♦ C¬ chÕ th©m nhËp: Th©m nhËp theo c¬ chÕ ph©n phè lÇn lît theo thÎ bµi (Token)

III. FDDI (Fiber Distrubuted Data Interface)
§îc chuÈn ho¸ bëi ANSI, ®¶m b¶o tèc ®é ®êng truyÒn 100Mbps. ♦ M« h×nh phÇn cøng. 46 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

-

Topo d¹ng vßng kÐp

- Dïng ®«i c¸p sîi quang multimode ®Ó liªn kÕt c¸c c¸p nèi DAS, SAS, DAC vµ SAC thµnh mét vßng kÐp khÐp kÝn. ChiÒu dµi tèi ®a cña vßng lµ 100 km (200km khi vßng kÐp chuyÓn thµnh vßng ®¬n) - DAS (Dual Attachment Station)-Bé kÕt nèi kÐp; SAS (Single Attachment Station)-Bé kÕt nèi ®¬n; DAC (Dual Attachment Concentrator )-Bé tËp trung kÕt nèi; SAC (Single Attachment Concentrator)-Bé tËp trung kÕt nèi ®¬n. - Mçi tr¹m lµm viÖc kÕt nèi víi c¸c bé kÕt nèi qua FDDI NIC b»ng mét hoÆc hai ®«i c¸p sîi quang víi ®Çu nèi SC. Sè tr¹m lµm viÖc tèi ®a cã thÓ nèi vµo mét vßng lµ 500. Kho¶ng c¸ch tèi ®a gi÷a hai tr¹m lµ 2 km. - Nhê sö dông vßng kÐp nªn chuÈn FDDI ®· x©y dùng ®îc mét c¬ chÕ qu¶n lý vµ tù kh¸c phôc sù cè trªn ®êng truyÒn mét c¸ch kh¸ hoµn h¶o. B×nh thêng, mçi tr¹m lµm viÖc trao ®æi th«ng tin víi m¹ng ë chÕ ®é dual víi mét ®êng göi vµ mét ®êng nhËn th«ng tin ®ång thêi. NÕu mét trong hai vßng bÞ sù cè, th«ng tin sÏ ®îc göi vµ nhËn t¹i mçi tr¹m trªn cïng mét ®êng truyÒn mét c¸ch lu«n phiªn. NÕu c¶ hai vßng cïng bÞ sù cè t¹i mét ®iÓm vßng kÐp còng sÏ ®îc kh«i phôc tù ®éng thµnh mét vßng ®¬n do tÝn hiÖu ®îc ph¶n x¹ t¹i hai bä kªt nèi ë hai vÞ trÝ gÇn nhÊt hai bªn ®iÓm x¶y ra sù cè. ♦ C¬ chÕ th©m nhËp: dïng c¬ chÕ thÎ bµi

IV. Bµi tËp
ThiÕt kÕ s¬ ®å logic m¹ng Bµi 1. 40 m T1 10 PC 15m 15 m T2 20 PC 30 m T3 47 20 PC 10 serve r 15m 30 m 7m 45PC 45 PC 10 PC

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

30 PC 15m

30 PC

30 PC

Bµi 2 7m 7m 31 PC 7m 31 PC 3.5m 8 PC 8 serv er 8 PC 4 m 1PC 4PC 4 PC 1 PC m 4 3.5m 4m m 4

31 PC 10 PC

5 PC 2 PC 10 PC

5 PC 1 PC

1PC

Bµi 6. Quy tr×nh thiÕt kÕ
ThiÕt kÕ m¹ng lµ c«ng viÖc dùa trªn sù ph©n tÝch ®¸nh gi¸ khèi lîng th«ng tin ph¶i lý vµ giao tiÕp trong hÖ thèng ®Ó x¸c ®Þnh m« h×nh m¹ng, phÇn mÒm vµ tËp hîp c¸c m¸y tÝnh, thiÕt bÞ, vËt liÖu x©y dùng C¸c bíc vµ tr×nh tù thùc hiÖn trong c«ng t¸c thiÕt kÕ m¹ng ®îc minh ho¹ trong s¬ ®å sau:

48 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Ph© tÝ n ch § ¸nh gi¸ l­ u l­ î ng truyÒ th«ng n TÝ to¸n sè l­ î ng tr¹m lµm viÖ nh c ¦ í c l­ î ng b¨ng th«ng cÇ thiÕ n t Dù th¶o m« h× m¹ng nh § ¸nh gi¸ kh¶ n¨ng ® øng nhu cÇ ¸p u TÝ to¸n gi¸ nh X© dùng b¶ng ® chØ y Þ a IP VÏ s¬® r¶i c¸p å

I. Ph©n tÝch
- M¹ng m¸y tÝnh lµ c¬ së h¹ tÇng cña hÖ thèng th«ng tin. V× vËy tríc khi thiÕt kÕ m¹ng ph¶i ph©n tÝch hÖ thèng th«ng tin. - Môc ®Ých cña ph©n tÝch lµ ®Ó hiÓu ®îc nhu cÇu vÒ m¹ng cña hÖ thèng, cña ngêi dïng - §Ó thùc hiÖn ®îc môc ®Ých ®ã ph¶i ph©n tÝch tÊt c¶ c¸c chøc n¨ng nghiÖp vô, giao dÞch cña hÖ thèng - Trong giai ®o¹n ph©n tÝch cÇn tr¸nh nh÷ng ®Þnh kiÕn chñ quan vÒ kh¶ n¨ng, c¸ch thøc sö dông m¹ng còng nh nh÷ng nghiÖp vô nµo sÏ thùc hiÖn trªn m¸y tÝnh, trªn m¹ng hay nh÷ng nghiÖp vô nµo kh«ng thÓ thùc hiÖn trªn m¸y tÝnh, trªn m¹ng.

II. §¸nh gi¸ lu lîng truyÒn
- ViÖc ®¸nh gi¸ lu lîng truyÒn th«ng dùa trªn c¸c nguån th«ng tin chñ yÕu: • • Lu lîng truyÒn th«ng ®ßi hái bëi mçi giao dÞch Giê cao ®iÓm cña c¸c giao dÞch 49 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Sù gia t¨ng dung lîng truyÒn th«ng trong t¬ng lai

- §Ó ®¬n gi¶n, cã thÓ ®a ra c¸c gi¶ thuyÕt ®Þnh lîng ë bíc c¬ së ®Ó tiÕn hµnh tÝnh to¸n ®îc ë bíc sau. Còng cã thÓ gi¶i thiÕt r½ng mçi giao dÞch còng sö dông mét khèi lîng nh nhau vÒ d÷ liÖu vµ cã lu lîng truyÒn th«ng gièng nhau - §Ó x¸c ®Þnh giê cao ®iÓm vµ tÝnh to¸n dung lîng truyÒn th«ng trong giê cao ®iÓm cÇn thèng kª dung lîng truyÒn th«ng trong tõng giê lµm viÖc hµng ngµy. Giê cao ®iÓm lµ giê cã dung lîng truyÒn th«ng cao nhÊt trong ngµy. - Tû sè gi÷a dung lîng truyÒn th«ng trong giê cao ®iÓm trªn dung lîng truyÒn th«ng hµng ngµy ®îc gäi lµ ®é tËp trung truyÒn th«ng cao ®iÓm - Sù gia t¨ng dung lîng truyÒn th«ng trong t¬ng lai cã thÓ ®Õn v× hai lý do: • Sù tiÖn lîi cña hÖ thèng sau khi nã ®îc hoµn thµnh lµm ngêi sö dông nã thêng xuyªn h¬n • Nhu cÇu më réng hÖ thèng do sù më réng ho¹t ®éng cña c¬ quan trong t¬ng lai. C«ng thøc tÝnh dung lîng truyÒn th«ng trong giê cao ®iÓm: Tn = DT. ( TR / 100 ) . (1 + a) . (1 + b)n Trong ®ã: n: Sè n¨m kÓ tõ thêi ®iÓm tÝnh hiÖn t¹i Tn : Dung lîng truyÒn th«ng hµng ngµy t¹i thêi ®iÓm hiÖn t¹i TR: §é tËp trung truyÒn th«ng cao ®iÓm a: Tû lÖ gia t¨ng truyÒn th«ng v× sù tiÖn lîi b: Tû lÖ gia t¨ng truyÒn th«ng hµng n¨m

III. TÝnh to¸n sè tr¹m lµm viÖc
Cã hai ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n sè tr¹m lµm viÖc cÇn thiÕt TÝnh sè tr¹m lµm viÖc cho mçi ngêi - TÝnh sè tr¹m lµm viÖc cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh tÊt c¶ c¸c giao dÞch trong c¸c hoµn c¶nh: • Sè tr¹m lµm viÖc cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh tÊt c¶ c¸c giao dÞch trong giê cao ®iÓm 50 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

• Sè tr¹m lµm viÖc cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh tÊt c¶ c¸c giao dÞch hµng ngµy Chó ý r»ng, c¸c ®iÒu kiÖn sau ph¶i tho¶ m·n: Sè c¸c tr¹m lµm viÖc >= DT . TR . T / 60 Sè c¸c tr¹m lµm viÖc >= DT . T / W

Trong ®ã T lµ thêi gian tÝnh b»ng phót ®Ó hoµn thµnh mét giao dÞch. W lµ thêi gian tÝnh b»ng phót cña mét ngµy lµm viÖc

IV. ¦íc lîng b¨ng th«ng cÇn thiÕt
ViÖc íc lîng b¨ng th«ng cÇn thiÕt cÇn c¨n cø vµo c¸c th«ng tin sau: - HiÖu qu¶ truyÒn thån (H): ®îc tÝnh b»ng tû sè gi÷a kÝch thíc d÷ liÖu (byte) trªn tæng sè byte cña mét khung d÷ liÖu. - Tû lÖ h÷u Ých cña ®êng truyÒn (R): ®îc khuyÕn c¸o cho hai c¬ chÕ truy nhËp truyÒn th«ng lµ: CSMA/CD: 0.2, Token Ring: 0.4 - B¨ng th«ng ®ßi hái ph¶i tho¶ m·n ®iÒu kiÖn lµ lín h¬n hoÆc b»ng: Dung lîng truyÒn th«ng (tÝnh theo byte/giê) . 8 (3600 . H . R)

V. Dù th¶o m« h×nh m¹ng
Bíc nµy lµ bíc thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc - Kh¶o s¸t vÞ trÝ ®Æt c¸c tr¹m lµm viÖc, vÞ trÝ ®i ®êng c¸p m¹ng, íc tÝnh ®é dµi, vÞ trÝ cã thÓ ®Æt c¸c repeater,... Lùa chän kiÓu LAN. Lùa chän thiÕt bÞ m¹ng, lªn danh s¸ch thiÕt bÞ.

VI. §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu
- Môc ®Ých cña bíc nµy lµ ®¸nh gi¸ xem dù th¶o thùc hiÖn trong bíc 5 cã ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña ngêi sö dông hay kh«ng. Cã thÓ ph¶i quay trë l¹i bíc 5 ®Ó thùc hiÖn bæ sung söa ®æi, thËm chÝ ph¶i x©y dùng l¹i b¶n dù th¶o míi. §«i khi còng ph¶i ®èi chiÕu, xem xÐt l¹i c¸c chi tiÕt ë bíc 1. - Cã nhiÒu khÝa c¹nh kh¸c nhau cÇn ®¸nh gi¸ vÒ kh¶ n¨ng thùc hiÖn vµ ®¸p øng nhu cÇu cña mét m¹ng, nhng ®iÒu quan träng tríc tiªn lµ thêi gian trÔ cña m¹ng (delay time) còng nh thêi gian håi ®¸p cña m¹ng (response time) v× thêi gian trÔ dµi còng cã nghÜa lµ thêi gian håi ®¸p lín §Ó tÝnh to¸n ®îc delay time cã hai ph¬ng ph¸p:

51 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

• Thùc nghiÖm: X©y dùng mét m¹ng thÝ nghiÖm cã cÊu h×nh t¬ng tù nh dù th¶o. §©y lµ viÖc ®ßi hái cã c¬ së vËt chÊt, nhiÒu c«ng søc vµ tû mØ. • M« pháng: Dïng c¸c c«ng cô m« pháng ®Ó tÝnh to¸n. Dïng ph¬ng ph¸p nµy buéc ph¶i cã c«ng cô m« pháng, mµ c¸c c«ng cô m« pháng ®Òu rÊt ®¾t tiÒn

VII. TÝnh to¸n gi¸
Dùa trªn danh s¸ch thiÕt bÞ m¹ng cã tõ bíc 5, ë bíc nµy nhãm thiÕt kÕ ph¶i thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc: - Kh¶o s¸t thÞ trêng, lùa chän s¶n phÈm thÝch hîp. §«i khi ph¶i quay l¹i thùc hiÖn c¸c bæ sung, söa ®æi ë bíc 5 hay ph¶i ®èi chiÕu l¹i c¸c yªu cÇu ®· ph©n tÝch ë bíc1 Bæ sung danh môc c¸c phô kiÖn cÇn thiÕt cho viÖc thi c«ng - TÝnh to¸n nh©n c«ng cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn thi c«ng bao gåm c¶ nh©n c«ng qu¶n lý ®iÒu hµnh. môc Lªn b¶ng gi¸ vµ tÝnh to¸n tæng gi¸ thµnh cña tÊt c¶ c¸c kho¶n

VIII. X©y dùng b¶ng ®Þa chØ IP
LËp b¶ng ®Þa chØ network cho mçi subnet LËp b¶ng ®Þa chØ IP cho tõng tr¹m lµm viÖc trong mçi subnet

IX. VÏ s¬ ®å c¸p
- S¬ ®å ®i c¸p ph¶i ®îc thiÕt kÕ chi tiÕt ®Ó híng dÉn thi c«ng vµ lµ tµi liÖu ph¶i lu tr÷ sau khi thi c«ng - CÇn ph¶i x©y dùng s¬ ®å tû mØ ®Ó ®¶m b¶o tÝnh thùc thi, tr¸nh tèi ®a c¸c söa ®æi trong qu¸ tr×nh thi c«ng - Trong qu¸ tr×nh thi c«ng nÕu cã lý do b¾t buéc ph¶i söa ®æi ®êng ®i c¸p th× ph¶i cËp nhËt l¹i b¶n vÏ ®Ó sau khi thi c«ng xong, b¶n vÏ thÓ hiÖn chÝnh x¸c s¬ ®å ®i c¸p m¹ng C©u hái «n tËp 1. KiÕn tróc cña m¹ng: topo, giao thøc 2. C¸c nguyªn t¾c x©y dùng mét kiÕn tróc ph©n tÇng cho m¹ng m¸y tÝnh? T¹i sao ph¶i ph©n tÇng 52 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

3. M« hinhd Osi ®îc x©y dùng nh thÕ nµo? Tãm t¾t chøc n¨ng mçi tÇng 4. Nªu nh÷ng ®¨ng trng ph©n biÖt gi÷a LAN vµ WAN 5. M¹ng côc bé thêng sö dông nh÷ng topo nµo? Ph©n tÝch ®Æc ®iÓm mçi lo¹i 6. Tr×nh bµy vÒ tÝnh chÊt ®êng truyÒn vËt lý hay dïng trong m¹ng côc bé 7. C¸c ph¬ng ph¸p truy nhËp ®êng truyÒn vËt lý. So s¸nh u nhîc ®iÓm cña c¸c ph¬ng ph¸p ®ã. 8. C¸c thiÕt bi ghÐp nèi m¹ng 9. C¸c bíc cÇn thùc hiÖn trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch thiÕt kÕ x©y dùng m¹ng. 10. C¸c chuÈn truyÒn th«ng m¹ng Bµi tËp thùc hµnh I. ThiÕt lËp mang m¸y tÝnh LAN 1. Giíi thiÖu vÒ c¸c thiÕt bÞ sö dông trong phßng thÝ nghiÖm D©y nèi m¹ng: lµ lo¹i d©y UTP - d©y xo¾n ®«i trÇn. §©y lµ lo¹i d©y phæ biÕn trong c¸c m¹ng côc bé. §é dµi tèi ®a cña d©y xo¾n ®«i trÇn lµ 100m HUB: thiÕt bÞ trung t©m trong cÊu h×nh sao Card m¹ng: M¸y tÝnh: 2. ThiÕt ®Æt m¹ng vËt lý KÕt nèi c¸c m¸y tÝnh vµo m¹ng Hub: bé n¾n ®iÖn c¾m vµo nguån 220V M¸y tÝnh: c¾m card m¹ng vµo m¸y D©y m¹ng: mét ®Çu RJ-45 nèi vµo card m¹ng, mét ®Çu nèi vµo HUB. II. Cµi ®Æt hÖ ®iÒu hµnh Window 95 cho c¸c m¸y tr¹m trong m¹ng LAN Thùc hiÖn format æ C Cµi ®Æt Windows95 Cµi ®Æt card m¹ng cho Windows95 53 -

Bµi gi¶ng m¹ng LAN

Cµi ®Æt giao thøc TCP/IP KÕt nèi vµo m¸y chñ III. Chia sÎ, sö dông c¸c tµi nguyªn trªn c¸c m¸y tÝnh ®îc kÕt nèi m¹ng

54 -

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful