You are on page 1of 82

Prawo cywilne cz oglna

Spis treci
Prawo cywilne cz oglna ................................................................................................................. 1
Stosunek cywilnoprawny ..................................................................................................................... 3
1. DEFINICJA STOSUNKU CYWILNOPRAWNEGO ......................................................................... 3
2. ZASADY REGULACJI CYWILNOPRAWNEJ ................................................................................. 3
3. RODZAJE .................................................................................................................................. 5
4. WIELO PODMIOTW ........................................................................................................... 6
5. ZAGADNIENIE RZECZY .............................................................................................................. 6
6. PRAWA I OBOWIZKI .............................................................................................................. 7
7. RETROAKCJA ............................................................................................................................ 7
rdo stosunku cywilnoprawnego - zdarzenie prawne ..................................................................... 7
8. DEFINICJA ZDARZENIA PRAWNEGO ........................................................................................ 7
9. KLASYFIKACJA .......................................................................................................................... 8
10. CIAR DOWODU .............................................................................................................. 11
11. DOBRA I ZA WIARA .......................................................................................................... 12
Konsekwencja stosunku cywilnoprawnego prawo podmiotowe ................................................... 12
12. DEFINICJA PRAWA PODMIOTOWEGO ............................................................................... 12
13. NORMATYWNE POSTACIE PRAW PODMIOTOWYCH ........................................................ 14
14. TYPY PRAW PODMIOTOWYCH .......................................................................................... 15
15. NABYCIE PRAWA PODMIOTOWEGO ................................................................................. 19
16. WYKONYWANIE PRAWA PODMIOTOWEGO ..................................................................... 22
17. NADUYCIE PRAWA PODMIOTOWEGO ............................................................................. 22
18. KOLIZJA PRAW PODMIOTOWYCH I ZBIEG ROSZCZE ....................................................... 23
19. POYTKI PRAWA ................................................................................................................ 24
20. DAWNO - TYPY ............................................................................................................... 24
21. DAWNO - PRZEDAWNIENIE ........................................................................................... 24
22. DAWNO PREKLUZJA .................................................................................................... 26
23. PRZYKADY TERMINW ZAWITYCH .................................................................................. 27
Podmiot stosunku cywilnoprawnego osoba fizyczna ..................................................................... 28
24. ZDOLNO PRAWNA ......................................................................................................... 28
25. ZDOLNO DO CZYNNOCI PRAWNYCH ........................................................................... 29
26. TOSAMO OSOBY FIZYCZNEJ, STAN CYWILNY I DOBRA OSOBISTE ............................... 32
27. MIEJSCE ZAMIESZKANIA .................................................................................................... 34
28. SZCZEGLNA ROLA W OBROCIE KONSUMENT ............................................................... 35
29. MIER, STWIERDZENIE ZGONU I UZNANIE ZA ZMAREGO ............................................. 36
Podmiot stosunku cywilnoprawnego osoba prawna ..................................................................... 38
30. DEFINICJA OSOBY PRAWNEJ .............................................................................................. 38
31. UOMNA OSOBA PRAWNA ............................................................................................... 38
32. TEORIE DOTYCZCE ISTOTY OSB PRAWNYCH ................................................................. 39
33. POWSTANIE OSOBY PRAWNEJ .......................................................................................... 39
34. ZDOLNO PRAWNA OSOBY PRAWNEJ ............................................................................ 40
35. KLASYFIKACJA OSB PRAWNYCH ...................................................................................... 42
36. SIEDZIBA ............................................................................................................................ 43
37. TEORIA ORGANW ............................................................................................................ 43
38. USTANIE BYTU OSOBY PRAWNEJ ...................................................................................... 45
39. SZCZEGLNA ROLA W OBROCIE PRZEDSIBIORCA ........................................................ 45
Przedmiot stosunku cywilnoprawnego rzecz ................................................................................. 47
40. INNE NI RZECZ PRZEDMIOTY STOSUNKW CYWILNOPRAWNYCH ................................. 48
41. DEFINICJA RZECZY .............................................................................................................. 48
42. CZ SKADOWA RZECZY ................................................................................................ 49
43. PRZYNALENO ............................................................................................................... 50
44. KLASYFIKACJA RZECZY ....................................................................................................... 51
45. NIERUCHOMO ............................................................................................................... 53
46. ZASADA SUPERFICES SOLO CEDIT ...................................................................................... 53
47. POYTKI RZECZY ................................................................................................................. 54
48. PIENIDZ ............................................................................................................................ 55
49. PAPIERY WARTOCIOWE ................................................................................................... 55
50. SZCZEGLNE KOMPLEKSY MAJTKOWE ........................................................................... 57
Ksztatowanie stosunku cywilnoprawnego czynno prawna ........................................................ 58
51. POJCIE CZYNNOCI PRAWNEJ .......................................................................................... 58
52. OWIADCZENIE WOLI ........................................................................................................ 59
53. KLASYFIKACJA CZYNNOCI PRAWNYCH - PODZIAY.......................................................... 63
54. KLASYFIKACJA CZYNNOCI PRAWNYCH - OMWIENIE ..................................................... 63
55. SANKCJE NIEWANOCI CZYNNOCI PRAWNYCH ............................................................. 65
56. TRE CZYNNOCI PRAWNEJ ............................................................................................. 67
57. KONWERSJA I KONWALIDACJA.......................................................................................... 68
58. ZAWARCIE UMOWY ........................................................................................................... 69
59. TRYB OFERTOWY ZAWARCIA UMOWY .............................................................................. 69
60. PRZETARGOWY TRYB ZAWIERANIA UMW ...................................................................... 71
61. TRYB ROKOWA ................................................................................................................ 72
62. FORMA CZYNNOI PRAWNEJ .......................................................................................... 72
Ksztatowanie stosunku prawnego przedstawicielstwo ................................................................. 75
63. ZASTPSTWO POREDNIE I BEZPOREDNIE ...................................................................... 75
64. PRZEDSTAWICIELSTWO ..................................................................................................... 76
65. PENOMOCNICTWO - CECHY ............................................................................................ 77
66. PENOMOCNIK .................................................................................................................. 78
67. FALSUS PROCURATOR FASZYWY PRZEDSTAWICIEL ...................................................... 80
68. PROKURA (informacje podstawowe) ................................................................................ 80

Stosunek cywilnoprawny

Jest to podstawowe pojcie prawa cywilnego, z ktrym zwizane s waciwie wszystkie r
1. DEFINICJA STOSUNKU CYWILNOPRAWNEGO
(1) Stosunek spoeczny
(2) uregulowany przez normy prawa cywilnego
co oznacza, e
(3) norma prawa cywilnego ustanawia relacj powinnoci
(4) midzy autonomicznymi podmiotami uznanymi przez prawo cywilne
(5) przy zachowaniu zasady formalnej rwnoci owych podmiotw
(6) polegajc na istnieniu wynikajcych z dyspozycji owej normy uprawnie i obowizkw,
(7) ktrych realizacja jest zagwarantowana przymusem pastwowym.
W zwizku z tym elementami stosunku prawnego s podmioty, przedmiot, uprawnienia i
obowizki. Naley przy tym dokona rozrnienia pomidzy podmiotem a stron stosunku
cywilnoprawnego, gdy ten pierwszy to autonomiczna jednostka, a ta druga to cao podmiotw
na ktrych w zwizku ze stosunkiem cywilnoprawnym ci okrelone obowizki (strona
obowizana) lub, ktrym przysuguj okrelone prawa (strona uprawniona).
2. ZASADY REGULACJI CYWILNOPRAWNEJ

(1) Pierwsz podstawow zasad regulacji cywilnoprawnej jest zasada autonomii woli podmiotu
stosunku cywilnoprawnego. Wyraa si ona w nastpujcy sposb:
(a) Nie mona bez zgody i udziau podmiotu ksztatowa jego woli czy istotnego z punktu
widzenia stosunku cywilnoprawnego dziaania.
(b) Nie mona bez zgody i udziau podmiotu ksztatowa jego sytuacji cywilnoprawnej,
choby to uksztatowanie miao by dla tego podmiotu jedynie korzystne.
(c) Podmiot moe w granicach okrelonych przez prawo dowolnie ksztatowa dotyczce go
stosunki prawne, w szczeglnoci w zakresie doboru ich stron, treci i charakteru.
1
Warto

1
Typowym wyjtkiem s tu powszechne w obrocie tzw. umowy adhezyjne, gdzie o zawarciu umowy decyduje w
praktyce jedna strona i nie ma ona adnego wpywu na tre czy charakter tak tworzonego stosunku, a czsto
od razu wspomnie, i na mocy art. 353(1) swoboda ta dotyczy jedynie stosunkw
zobowizaniowych (obligacyjnych).
Odstpstwa od tej zasady wymagaj wyranego i szczegowego przyzwolenia przez norm
prawa cywilnego. S bardzo liczne (np. takimi s wszelkie prawa podmiotowe skuteczne erga
omnes, w tym prawa rzeczowe), ale nie zmienia to statusu zasady.
(2) Drug (nie mniej wan) jest zasada formalnej rwnoci podmiotw, ktra zakada:
(a) brak trwaego i uniwersalnego podziau ich na mniej lub bardziej uprzywilejowane klasy
podmiotw
(b) przyznanie podmiotowoci wszystkim ludziom, czyli brak niewolnikw, ludzi pwolnych
itp.
(c) brak hierarchicznych stosunkw wadczych, czyli utrzymujcej si moliwoci
jednostronnego ksztatowania sytuacji prawnej jeden okrelony podmiot przez drugi
okrelony podmiot (oczywiste jest tu przenikanie si z zasad autonomii, z czego wynika
fakt, e np. Gniewek ujmuje te zasady cznie),
(d) traktowanie faktycznych nierwnoci w pozycji rnych podmiotw stosunku
cywilnoprawnego jako sytuacji wyjtkowej, cho oczywicie nie wyklucza to szerokich
zabezpiecze dla podmiotw faktycznie sabszych.
Podobnie jak przy autonomii woli, kade odstpstwo od tej zasady musi by wyranie i w
sposb szczegowy wskazane przez norm prawa cywilnego. W odniesieniu do lit. a-b jest
to wykluczone ze wzgldu na art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
(3) Pozostae zasady s ju przedmiotem kontrowersji i kady autor przedstawia inny katalog.
Przykadowy:

(a) ochrona dobrej wiary
Patrz dzia 11. Podmiot bdcy w dobrej wierze powinien by traktowany lepiej od
bdcego w zej wierze.

(b) ochrona osoby ludzkiej
Czowiekowi przysuguj pewne okrelone dobra (tzw. dobra osobiste), ktre zasuguj na
ochron prawn, a system prawa cywilnego powinien by uksztatowany tak, by narusza
je w jak najmniejszym stopniu i z waciwym uzasadnieniem.

(c) agodzenie rygoryzmu przez klauzule generalne
Normy prawa cywilnego powinny zawiera klauzule generalne (wyraenia celowo
nieostre) w celu zapewnienia waciwej elastycznoci i dostosowania do mnogoci stanw
faktycznych objtych regulacj cywilnoprawn oraz potrzeb podmiotw stosunkw
cywilnoprawnych.

(d) ostateczno sankcji
System prawa cywilnego powinien oferowa podmiotom moliwie szeroki wachlarz
rodkw pozwalajcych na efektywne rozwizanie ich problemw znajdujcych si w
zakresie regulacji cywilnoprawnej. Sankcje, jakkolwiek potrzebne, powinny stanowi
ostateczno.

nawet na wybr drugiej strony (monopolista), ktra o treci i charakterze decyduje. Dobrym przykadem jest
zakup biletu autobusowego.

(e) ochrona rodziny
Byt i trwao rodziny powinny podlega szczeglnej ochronie ze wzgldu na wyjtkowo
eksponowane jej znaczenie dla rozwoju i bytowania jednostek ludzkich.

(f) dobro dziecka
Dziecko jako podmiot w oczywisty sposb i raco sabszy od pozostaych zasuguje na
szczegln ochron.

(g) jedno prawa cywilnego
Stosunki cywilnoprawne winny by regulowane w sposb jednolity, a poszczeglne
zestawy norm i instytucje prawa cywilnego powinny tworzy spjn cao. Przykadem
realizacji tej zasady jest art. 2 KSH rozcigajcy (a waciwie potwierdzajcy) odpowiednie
stosowanie przepisw KC do spraw z kategorii normowanej przez KSH.

(h) odpowiedzialno za szkod
Podane jest, by ten, ktry szkod wywoa za ni odpowiada. Wie si to z
bezpieczestwem obrotu oraz zasadami dotyczcymi ochrony rnych dbr.

(i) odpowiedzialno cywilna (caym majtkiem)
Zasad jest odpowiedzialno majtkowa, czyli z dbr znajdujcych si w czyim majtku,
a nie poprzez zmuszenie do okrelonych dziaa. Obejmuje ona (rwnie co do zasady)
cao majtku.

(j) rwna ochrona i jedno wasnoci
Zasada wzgldnie nowa (oryginalne brzmienie KC wyszczeglniao wicej ni jeden rodzaj
wasnoci). Obecne uregulowania przewiduj tylko jeden rodzaj wasnoci o treci
okrelonej w art. 140 i nast. i jeden reim jej ochrony (art. 222-231). Jest to na dobr
spraw jedna z form realizacji zasady rwnoci podmiotw.

(k) ochrona bezpieczestwa obrotu i zaufania
Obrt cywilnoprawny, czyli cao procesw, na skutek ktrych podmioty prawa cywilnego
ksztatuj stosunki cywilnoprawne, winien by pewny a jego unormowania powinny budzi
zaufanie uczestniczcych w nim podmiotw. Szczeglna uwaga powinna by zwrcona na
przyjcie rozwiza, ktre ograniczaj moliwo wystpienia rozbienoci midzy
przewiadczeniem podmiotu dot. Jego

Przyjmuje si, e wszystkie powysze dodatkowe zasady nie maj bezporedniego wpywu
na ksztatowanie treci norm i w konsekwencji na tre stosunkw cywilnoprawnych, a s
jedynie pewnymi drogowskazami w interpretacji oraz celami stawianymi przed ustawodawc.
Oczywicie w poszczeglnych sytuacjach mog one pozostawa ze sob w sprzecznoci, tote
naley dokonywa odpowiedniego ich waenia.
3. RODZAJE
(1) Proste i zoone:
W stosunku prostym obowizki ci wycznie na jednej stronie, a prawa przysuguj
wycznie drugiej. Stosunek, ktry nie jest prosty, jest zoony.

(2) Dwustronnie i jednostronnie zindywidualizowane:
W stosunku dwustronnie zindywidualizowanym z prawem jednego okrelonego podmiotu jest
skorelowany odpowiedni obowizek innych okrelonych podmiotw. W stosunku
jednostronnie zindywidualizowanym okrelony podmiot jest zwizany z nieokrelonym
krgiem podmiotw obcionych powszechnym obowizkiem, ktry w wypadku naruszenia
prowadzi do powstania stosunku dwustronnie zindywidualizowanego pomidzy naruszajcym,
a tym, czyje prawo zostao naruszone.

(3) Dwustronne i wielostronne:
W stosunku wielostronnym wyszczeglni mona wicej ni dwie strony. Przykadem takiego
stosunku jest stosunek spki cywilnej, w ktrej jest trzech (lub wicej) wsplnikw.

4. WIELO PODMIOTW
(1) Podzielno:
Jeli przypadajce podmiotom uprawnienia lub obowizki s podzielne, to przypadaj one w
rwnych czciach wszystkim podmiotom. Np. trzy osoby bez zastrzegania solidarnoci
poyczyy 300 z. Dug dzieli si na 3 niezalene od siebie dugi po 100 z. Analogicznie byoby z
wierzytelnoci. (art. 379 KC)

(2) Wsplno w czciach uamkowych (communio pro parte indivisa):
Dotyczy tylko prawa (np. wspwasno art. 195 i dalsze). Podmioty maj uamkowo okrelone
udziay w przypadajcych na nie prawach, zwykle domylnie rwne (np. art. 197). Uprawnienia
podzielne mog by wykonywane samodzielnie w odpowiednich czciach (np. podzia
przychodw z rzeczy w stosunku do udziaw art. 207), a udziaem mona rozporzdza.
Uprawnienia niepodzielne mog by samodzielnie wykonywane tylko w sposb nie
wyczajcy uprawnie pozostaych podmiotw po danej stronie. Np. art. 199 dotyczy
rozporzdzenia rzecz wspln dopuszczajc j tylko za zgod wszystkich wspwacicieli.
Podmiotom moe przysugiwa roszczenie o zniesienie takiej wsplnoci (np. art. 210) mimo
nieprzerwanego istnienia bdcego jego podstaw stosunku.

(3) Wsplno niepodzielna / czna (do niepodzielnej rki):
Prawo przysuguje podmiotom cznie i nie ma okrelonych udziaw. Podmiotom zwykle nie
przysuguje roszczenie o zniesienie wsplnoci, gdy stosunek, z ktrego ona wynika trwa. Np.
prawa zwizane z majtkiem spki cywilnej (art. 863)

(4) Solidarno:
Tylko w stosunkach zobowizaniowych (obligacyjnych) art. 366. Dotyczy dunikw (bierna)
lub wierzycieli (czynna). Przy pierwszej na kadym duniku ciy cay dug, ale spenienie
wiadczenia przez jednego zwalnia pozostaych. Przy drugiej kademu wierzycielowi
przysuguje caa wierzytelno, ale zaspokojenie jednego umarza wierzytelnoci pozostaych.
5. ZAGADNIENIE RZECZY
(1) Podmiot:
Podmiotem stosunku cywilnoprawnego nie moe by rzecz (mimo i pogldy takie si
pojawiay). Art. 1 KC precyzuje i, podmiotami stosunkw cywilnoprawnych mog by tylko
osoby prawne i osoby fizyczne. Powstaje jednak problem art. 33(1) i tzw. uomnych osb
prawnych. Naley za nim przyj, e (niemajce osobowoci prawnej) jednostki organizacyjne
tam wymienione te mog by podmiotami stosunkw cywilnoprawnych i stosuje si do nich
odpowiednio przepisy o osobach prawnych.
2


(2) Przedmiot:
Nie jest do koca jasne, czy rzecz moe by przedmiotem stosunku cywilnoprawnego.
Bezpiecznie jest stwierdzi, e zasadniczo s nim zachowania ludzkie (dziaanie, wydanie
rzeczy, zaniechanie, znoszenie lub inne zachowanie), a wyjtkowo pewne obiekty materialne
lub niematerialne, ktrych te zachowania dotycz.
6. PRAWA I OBOWIZKI
(1) Ze stosunku cywilnoprawnego wynika PRAWO PODMIOTOWE oraz skorelowane z nim
odpowiadajce mu obowizki.

(2) Uprawnienia i obowizki mog by zwizane z konkretnym podmiotem, co ogranicza lub
wyklucza ich przenoszalno. W szczeglnoci dotyczy to uprawnie/obowizkw
niemajtkowych, ale te np. uytkowania, bdcego prawem rzeczowym (wic i majtkowym)
art. 254.
7. RETROAKCJA
(1) Z zasady wyraonej w art. 3 wynika w pierwszym rzdzie, i ustawa nowa nie powinna mie
wpywu na ostateczne uksztatowanie si treci stosunku cywilnoprawnego dokonanego na
skutek zdarzenia, ktre nastpio przed jej wejciem w ycie.

(2) Zawarty w art. 3 zakaz retroakcji naley jednak traktowa niemal wycznie jako wskazwk
interpretacyjn wspomagajc stosowanie tzw. prawa midzyczasowego prywatnego oraz
postulat skierowany do ustawodawcy. Nie jest to regua kolizyjna albo regua interpretacyjna
sensu stricto.

(3) Kodeks cywilny nie zawiera przepisw przejciowych normujcych kwestie midzyczasowe,
zostay one umieszczone w osobnym akcie o nazwie Przepisy Wprowadzajce Kodeks
Cywilny.

rdo stosunku cywilnoprawnego - zdarzenie prawne

8. DEFINICJA ZDARZENIA PRAWNEGO
(1) Stan faktyczny
(2) z ktrym norma prawna czy
(3) powstanie, zmian lub ustanie
(4) stosunku prawnego
(5) lub taki, z ktrym norma prawna czy powstanie, ustanie lub zmian zdolnoci prawnej lub
zdolnoci do czynnoci prawnych podmiotu. (np. urodzenie si czowieka, powstanie osoby
prawnej, mier czowieka, ubezwasnowolnienie czciowe lub cakowite, uzyskanie
penoletnoci etc.)

2
Por. pierwotne brzmienie art. 1 mwicego o tzw. jednostkach gospodarki uspoecznionej, ktre to pojcie
miao bardzo doniose znaczenie w polskim prawie cywilnym przed 1990r, a take uchylony wwczas art. 2
przewidujcy de facto administracyjnoprawn metod regulacji stosunkw cywilnoprawnych je czcych.
Pamita naley, e klasyfikacja jakiego stanu faktycznego jako zdarzenia prawnego nie zaley od
jego cech immanentnych, a jest nierozerwalnie zwizana z norm prawn.
9. KLASYFIKACJA
(1) Zdarzenia w cisym tego sowa znaczeniu:
S to wszelkie zdarzenia prawne niezalene od woli ludzkiej.

(2) Dziaania:
S to wszelkie zachowania (obejmujce take zaniechanie) czowieka wynikajce z jego woli.
Dziel si na
(a) Czyny
(b) Czynnoci zmierzajce do wywoania skutkw prawnych.

(3) Czyny:
Mog by zgodne z prawem albo z nim sprzeczne. Dziel si na:
(a) przejawy woli podobne do owiadcze woli:
Skutki prawne powstaj z mocy samego prawa, niezalenie od treci samego przejawu
woli.
Przykad 1: Przebaczenie (niewdziczny obdarowany art. 899 1, niegodny spadkobierca
art. 930), ktre nie jest czynnoci prawn, gdy do skutecznoci nie jest potrzebna
zdolno do czynnoci prawnych, a jedynie dokonanie z dostatecznym rozeznaniem.
Przykad 2: Wezwanie dunika (art. 455 powoduje nastanie wymagalnoci wiadczenia
w braku oznaczonego lub wynikajcego z waciwoci stosunku zobowizaniowego
terminu spenienia).
Przykad 3: Niewaciwe (inne ni w drodze umowy) uznanie roszczenia przez dunika
prowadzi do przerwania biegu przedawnienia.

(b) zawiadomienia o zdarzeniach:
Nie zawieraj adnego przejawu woli, a jedynie informacj o pewnym stanie faktycznym.
Przykad 1: Zawiadomienie sprzedawcy o wadach fizycznych rzeczy usuwa miesiczny
termin prekluzyjny zwizany z roszczeniami z nich wynikajcymi (art. 563).
Przykad 2: Pisemne zawiadomienie wierzyciela przed dunika o zoeniu przedmiotu
wiadczenia do depozytu sdowego (art. 468) wycza odpowiedzialno dunika za
wynik szkod.

(c) czynnoci czysto faktyczne
Polegaj po prostu na zrobieniu czego lub zachowaniu si w jaki sposb.
Przykad 1: Znalezienie rzeczy (art. 183 i dalsze).
Przykad 2 (?): Owiadczenie woli stanowice ofert skutkuje zwizaniem ni oferenta (art.
66 i dalsze).
Przykad 3 (?): Zoenie rzeczy do depozytu sdowego (art. 468) zastpuje spenienie
wiadczenia polegajcego na jej wydaniu.

(4) Czynnoci zmierzajce do wywoania skutkw prawnych:
Czynnoci zmierzajce do wywoania skutkw prawnych dziel si na:
(a) CZYNNOCI PRAWNE (we waciwym paragrafie)
(b) akty administracyjne
(c) orzeczenia sdowe o charakterze konstytutywnym

(5) Akt administracyjny:
Decyzja organu administracji publicznej samodzielnie, na podstawie odpowiednich przepisw
ustanawia, ksztatuje lub usuwa stosunek prawny. Sd powszechny zasadniczo nie jest
uprawniony do kontroli wanoci aktu i jest zwizany jego treci, nie moe uzna go za
dziaanie bezprawne (II CR 185/64) i moe podway go jedynie, gdy wyda go w oczywisty
sposb niewaciwy organ lub nie zachowano jakiejkolwiek procedury.
Przykad 1: Decyzja o wywaszczeniu nieruchomoci powoduje wyganicie prawa wasnoci
u dotychczasowego waciciela i powstanie jej u gminy lub Skarbu Pastwa.
Przykad 2: Decyzja o udzieleniu patent, rejestracji wzoru lub znaku towarowego powoduje
powstanie odpowiednich praw bezwzgldnych.

(decyzje mog nie wywoywa samodzielnie skutkw cywilnoprawnych, ale jednoczenie by
przesankami do dokonania czynnoci prawnych przez inne podmioty, np. zezwolenie na
nabycie nieruchomoci przez cudzoziemca, lub do oceny wanoci takich czynnoci, np.
zezwolenie na prowadzenie dziaalnoci bankowej)

(6) Orzeczenie sdowe o charakterze konstytutywnym:
(a) Zastpujce owiadczenie woli okrelonego podmiotu, o okrelonej treci i zmierzajce do
wywoania okrelonych skutkw poprzez stwierdzenie istnienia obowizku jego zoenia.
(art. 64) Skutki prawne s wwczas wywoane przez odpowiedni czynno prawn.
(b) Zastpujce okrelon czynno prawn (np. w wypadku stwierdzenia wynikajcego z
zawarcia umowy przedwstpnej obowizku zawarcia umowy gwnej czy obowizku
dokonania czynnoci prawnej jednostronnej).
(c) Wywoujce skutki prawne samodzielnie na mocy odpowiednich przepisw.
Przykad 1: Zniesienie wspwasnoci art. 210.
Przykad 2: Wpis osoby prawnej do rejestru, ktry prowadzi do jej powstania art. 37
Przykad 3: Art. 357(1) zniesienie lub przeksztacenie zobowizania.
Przykad 4: Orzeczenie przysposobienia art. 117 KRO.
Przykad 5 (?): Orzeczenie sdu ksztatujce lub uchylajce stosunek zobowizaniowy
wynikajcy z umowy zawartej na skutek wyzysku art. 388. Jest to zwizana wnioskiem
(nie mona ksztatowa, gdy powd da uchylenia i odwrotnie) realizacja przysugujcego
mu uprawnienia ksztatujcego. Do wywoania skutkw prawnych jest tu (inaczej ni w
wypadku bdu lub groby) konieczne wanie konstytutywne orzeczenie sdu.

(7) Czyn sprzeczny z prawem:
Czynem sprzecznym z prawem (bezprawnym) jest kade zachowanie polegajce na:
(a) Zrobieniu czego wbrew cicemu na podmiocie obowizkowi zaniechania lub
(b) Zaniechaniu czego wbrew cicemu na podmiocie obowizkowi zrobienia.
Konsekwencje czynu sprzecznego z prawem zale od konkretnej normy go dotyczcej. Mog
one by zwizane z rnymi czynnikami (np. wystpowanie winy po stronie dokonujcego ich
podmiotu). Szczeglne przypadki skutkw prawnych wywoywanych przez czyny bezprawne
obejmuje reim odpowiedzialnoci deliktowej.
(8) Delikt (informacje podstawowe)
Art. 415 Kto z winy swej wyrzdzi drugiemu szkod, obowizany jest do jej naprawienia.

Delikt jest zdarzeniem prawnym rodzcym skutki prawne w postaci powstania stosunku
zobowizaniowego, ktrego treci jest roszczenie o naprawienie szkody i odpowiadajcy mu
obowizek jej naprawienia. niezalenie od obligacyjnych stosunkw prawnych pomidzy
odpowiedzialnym za szkod a poszkodowanym. Delikt moe polega m.in. na:
(a) Dziaaniu wasnym zawinionym (art. 415-417(2)
(b) Dziaaniu cudzym (art. 417-420(2), 427, 429-30, 433)
(c) Szkodzie wyrzdzonej przez zwierz lub rzecz (art. 431-4)
(d) Zdarzeniu wynikym z dziaania si przyrody (art. 435-6)
Delikt ma miejsce, gdy
(1) Wystpuje szkoda
(2) na skutek zdarzenia, z ktrym ustawa czy powstanie obowizku odszkodowawczego,
(3) o ile istnieje zwizek przyczynowy pomidzy szkod, a owym zdarzeniem
(4) i obowizek odszkodowawczy nie wynika ze stosunku obligacyjnego ju istniejcego
pomidzy odpowiedzialnym za szkod i poszkodowanym. Niewykonanie zobowizania
samodzielnie w zasadzie nie moe stanowi deliktu. (III CKN 202/97)

Ad. (4) jest tak, o ile naruszenie obowizkw wynikajcych ze stosunku obligacyjnego nie jest
jednoczenie naruszeniem oglnych, powszechnie obowizujcych zakazw cicych na
kadym podmiocie prawa, ktre wynikaj z norm prawnych oraz zasad wspycia spoecznego
i dobrych obyczajw Safian. (I PR 415/73 zabr rodkw od j.g.u., I CSK 315/06 naruszenie
zasad wykonywania zawodu, prawdopodobnie take naruszenie praw skutecznych erga
omnes) W tym drugim wypadku dochodzi do tzw. zbiegu roszcze, czyli poszkodowanemu
przysuguj roszczenia zarwno w reimie obligacyjnym (ex contractu), jak i deliktowym (ex
delicto).
(9) Bezpodstawne wzbogacenie (informacje podstawowe)
Art. 405 zawiera definicj bezpodstawnego wzbogacenia:
(1) Kto bez podstawy prawnej
Bezpodstawne wzbogacenie moe dokona si jedynie, gdy przeksztacenia, ktre s
objte analizowanym stanem faktycznym nie wynikaj z adnego stosunku prawnego ani
nie s wynikiem spenienia obowizkw ustawowych. Stan faktyczny moe polega na:
(a) dziaaniu wzbogaconego (np. postawienie na swoim gruncie budynku z cudzych
materiaw)
(b) dziaaniu zuboonego (np. postawienie na cudzym gruncie budynku z cudzych
materiaw)
(c) dziaaniu osoby trzeciej (np. postawienie na cudzym gruncie budynku z materiaw
jeszcze kogo innego)
(d) przypadku (np. zarybienie cudzego, ssiedniego stawu po przerwaniu tamy na skutek
powodzi I CK 220/05)

(2) uzyska korzy majtkow
Konieczne jest, by istnia wzbogacony, ktry wskutek nastania rozpatrywanego stanu
faktycznego co zyska w sferze majtkowej. Moe by to w szczeglnoci uzyskanie,
rozszerzenie lub umocnienie prawa (w szczeglnoci prawa do rzeczy), uzyskanie rzeczy,
korzystanie z rzeczy, zwolnienie z dugu itd. (zwikszenie aktyww lub zmniejszenie
pasyww)

(3) kosztem innej osoby
Konieczne jest, by po pierwsze istnia zuboony, a po drugie by doszo u niego do
uszczerbku majtkowego (zmniejszenie aktyww lub zwikszenie pasyww). Konieczne
jest rwnie, by pomidzy stanem wzbogaconego a zuboonego istniaa wspzaleno,
cho ta niekoniecznie musi mie posta zwizku przyczynowego jest pojciem szerszym.
Zasadniczo ciar dowodu spoczywa na zuboonym (wyjtek: DO-1613/76).

(4) obowizany jest
Bezpodstawne wzbogacenie tworzy midzy wzbogaconym a zuboonym stosunek
obligacyjny. Wynikajce z niego roszczenie zuboonego ma charakter majtkowy. Zbieg
roszcze jest wykluczony w wypadku roszczenia dot. niewykonania lub niewaciwego
wykonania wiadczenia. W wypadku zbiegu roszcze z tytuu bezpodstawnego
wzbogacenia i czynu bezprawnego s one konkurencyjne atwiejsze w udowodnieniu
jest bezpodstawne wzbogacenie z uwagi na brak koniecznoci udowodnienia zwizku
przyczynowego. Roszczenie z tytuy bezpodstawnego wzbogacenia nie przysuguje, gdy
przysuguje roszczenie windykacyjne z art. 222.

(5) do wydania korzyci w naturze, a gdyby nie byo to moliwe, do zwrotu jej wartoci.
10. CIAR DOWODU
Zgodnie z art. 6 osoba twierdzca, e z nastpienia jakiego zdarzenia lub stanu wynikaj skutki prawne
w razie sporu lub wtpliwoci jest obowizana do udowodnienia, e owo zdarzenie rzeczywicie
nastpio lub w stan mia miejsce (tzw. fakt pozytywny) pod rygorem nieuznania okrelonych
skutkw za istniejce. Kwesti dyskusyjn jest, czy stosunek zobowizaniowy moe modyfikowa
norm wynikajc z tego art. midzy stronami (tzn. czy norma ma charakter ius cogens czy ius
dispositivum). Przepis posuguje si sowem fakt przez co nawizuje do teorii faktw prawnych,
bdcych koncepcj podobn do zdarze prawnych. Fakty dziel si na trzy rodzaje:
(a) fakty prawotwrcze (powodujce powstanie skutku prawnego np. zawarcie umowy)
(b) fakty prawotamujce (zapobiegaj powstaniu skutku prawnego przez fakt prawotwrczy np.
wada owiadczenia woli)
(c) fakty prawoniweczce (powodujce ustanie skutkw prawnych faktu prawotwrczego np.
wykonanie zobowizania umownego)
Czasami konieczne jest dowiedzenie nieistnienia zdarzenia lub stanu (tzw. fakt negatywny).
Przykadowe sytuacje:
(a) konieczne jest to do dokonania oceny caoci okolicznoci tworzcych ju fakt pozytywny np.
istnienie jakiego obowizku (por. III CSK 28/11)
(b) strona przeciwna przeprowadzia przekonujcy dowd korzystnego dla niej faktu pozytywnego
(c) twierdzenie, e dokonana czynno prawna zobowizujca nie spenia wymogw okrelonych
w art. 353(1)
W postpowaniu cywilnym nie jest konieczne dowodzenie:
(a) faktw powszechnie znanych art. 228 1 KPC
(b) faktw znanych sdowi z urzdu art. 228 2 KPC
(c) faktw przyznanych w sposb niebudzcy wtpliwoci przez drug stron art. 229 KPC
(d) faktw objtych nieobalalnym domniemaniem prawnym art. 234 KPC
11. DOBRA I ZA WIARA
(1) Brak jest w prawie oglnej definicji dobrej i zej wiary. Definicj na potrzeby kwestii
normowanych dan ustaw zawiera np. art. 6 ust. 2 UKWH stwierdzajcy, e [w] zej wierze
jest ten, kto wie, e tre ksigi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym,
albo ten, kto z atwoci mg si o tym dowiedzie lub art. 20 KRO.

(2) Podzia na dobr i z wiar jest dychotomiczny, tzn. kto nie jest w zej wierze, jest w dobrej
wierze i odwrotnie.

(3) Przyjmuje si w doktrynie, e za wiara polega na wiedzy o prawdziwym stanie prawnym (lub
faktycznym)
3
lub nieusprawiedliwionej o nim niewiedzy i jednoczesnym postpowaniu w
sposb z nim sprzeczny. Ocena wystpowania zej wiary czy zatem kryteria obiektywne
(sytuacja podmiotu) i subiektywne (stan psychiczny podmiotu). Nieusprawiedliwiona jest
midzy innymi niewiedza wynikajca z niedochowania zasad naleytej starannoci typowych
dla danego rodzaju stosunkw por. art. 355. Typowe dla zej wiary jest sformuowanie:
wiedzia lub z atwoci mg si dowiedzie, a dla dobrej mimo zachowania naleytej
starannoci.

(4) Domniemanie dobrej wiary jest wzruszalnym domniemaniem prawnym, co oznacza, e wie
sd tak dugo, jak nie zostanie obalone. Wynika ono z art. 7, ktry stanowi:

(a) Jeli ustawa uzalenia (domniemanie dotyczy wycznie sytuacji, gdy wchodzi w
gr obowizujca powszechnie norma ustawowa a nie np. postanowienie
umowne)
(b) skutki prawne (powstanie lub ustanie)
(c) od dobrej lub zej wiary (dyskusyjne jest, czy musi by to dokonane wprost, por.
art. 10 i 16 Prawa wekslowego zrwnujce skutki racego niedbalstwa ze z
wiar)
(d) domniemywa si istnienie dobrej wiary

(5) Problematyczny jest zwizek dobrej wiary z intencjami. Sama intencja zaszkodzenia jakiemu
podmiotowi lub doprowadzenia do sytuacji, ktr ten oceni negatywnie powinna by
rozpatrywana w kontekcie zasad wspycia spoecznego odnonie naduycia prawa
podmiotowego albo niewanoci czynnoci prawnych. Wydaje si, e w zwizku z tym, e w
celu uniknicia dublowania si poj naley wykluczy ujcie zych zamiarw w kategoriach
zej wiary. Jednoczenie jednak mona uzna zamiar za okrelony stan faktyczny dotyczcy
psychiki, ktry jest naturalnie znany podmiotowi. Wwczas, jeli podmiot zachowuje si tak,
jakby mia inny zamiar ni w rzeczywistoci (np. przystpuje do negocjacji nie chcc wy
Konsekwencja stosunku cywilnoprawnego prawo podmiotowe

12. DEFINICJA PRAWA PODMIOTOWEGO
(1) Wizka funkcjonalnie powizanych uprawnie
(2) przysugujca podmiotowi prawa cywilnego

3
Szczeglnym stanem faktycznym jest autentyczny zamiar danego podmiotu, np. przy przystpowaniu do
negocjacji bez intencji zawarcia umowy, a tylko w celu wybadania drugiej strony lub odwrcenia jej uwagi od
innych wydarze por. art.72
(3) na podstawie stosunku cywilnoprawnego
(4) w sposb okrelony w normach prawnych
(5) i przez nie zabezpieczona.
Ad. 1) Zasadniczo prawo podmiotowe polega na monoci postpowania, czyli intencjonalnego
ksztatowania pewnej sfery rzeczywistoci.
4
Prawo istnieje choby podmiot nim dysponujcy adnych
dziaa nie podejmowa. Treci prawa podmiotowego prawie nigdy nie jest obowizek okrelonego
zachowania si przez dysponujcy nim podmiot (wyjtek: art. 95 3 KRO Wadza rodzicielska
powinna by wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes spoeczny), cho oczywicie z
samym prawem mog ju by zwizane okrelone obowizki dysponenta nie bdce jednak jego
elementami. (art. 152 wsplne utrzymywanie przez ssiadw oznacze rozgraniczajcych, art. 354
2 wspdziaanie wierzyciela przy wykonaniu zobowizania). Nie jest obowizkiem wykonywania
dziaa przewidziane przez prawo przedmiotowe wyganicie prawa podmiotowego na skutek
niewykonywania go przez jaki czas. (np. art.
Ad. 2) Por. art. 1 jak przy stosunku cywilnoprawnym.
Ad. 3) Prawo podmiotowe zasadniczo wynika ze stosunku prawnego, gdy to on jest rdem
uprawnie i obowizkw podmiotw prawa cywilnego. Problem powstaje przy prawach
bezwzgldnych (skutecznych erga omnes). Rozwizuj go nastpujce teorie:
(a) Teoria obligacji generalnej: Prawo podmiotowe wynika ze stosunku (jednostronnie
zindywidualizowanego) czcego podmiot z wszystkimi innymi podmiotami prawa. Zarzut:
sztuczno.
(b) Zmodyfikowana teoria obligacji generalnej: Wynikajcy z norm prawa przedmiotowego
stosunek opisany w teorii obligacji generalnej ma jedynie charakter potencjalny i wzorcowy.
Konkretne sytuacje rodz oparte na tym wzorcu konkretne stosunki obligacyjne dwustronnie
zindywidualizowane.
(c) Teoria odrzucenia obligacji generalnej: Prawo podmiotowe bezwzgldne, w odrnieniu od
wzgldnego, wynika wprost z norm prawa przedmiotowego. (Krytyka: problem z definicj
prawa podmiotowego, Uwaga: dr W. jest zwolennikiem tej teorii).
Ad. 4) Prawo podmiotowe wynika z norm prawa przedmiotowego. Nie jest ono przyrodzone (cho
por. art. 16 ABGB), a konstytucyjne uwagi o przyrodzonych prawach mog by w tym kontekcie
traktowane jedynie jako determinanty postpowania ustawodawcy okrelajcego odpowiednie prawo
przedmiotowe. Szczegw dotykaj dawno odrzucone teorie dotyczce sposobu okrelania prawa
podmiotowego :
(a) Teoria woli (Savigny, pniej Windschied): Prawo przedmiotowe okrelajc prawo
podmiotowe wyznacza podmiotowi sfer, w ktrej moe swobodnie wyraa swoj wol
(wollen drfen). Krytyka: co z podmiotami nie mogcymi wyrazi woli (np. dzieci).
(b) Teoria interesu (Ihering): Prawo podmiotowe okrelajc prawo podmiotowe zabezpiecza
uznany przez prawo przedmiotowe interes podmiotu. Krytyka: pomieszanie celu z treci
prawa podmiotowego (ochrona indywidualnego interesu jest celem, a nie treci prawa).
Nowsze teorie (Duguit, Kelsen) neguj w ogle istnienie prawa podmiotowego. Kelsen (normatywizm)
uwaa, e podmiot jest tylko punktem powizania zespou norm. Duguit wprowadzi w to miejsce

4
Pytanie czym jest mono miao si podobno pojawi u dra W. na egzaminie. Jest to tylko propozycja
odpowiedzi.
teori funkcji spoecznej, ktra oprcz uprawnie podmiotu obejmuje take jego obowizki i suy
ochronie interesu spoecznego, a nie indywidualnego.
Ad. 5) Z mocy prawa przedmiotowego z przyznanym prawem podmiotowym skorelowane s
obowizki innych podmiotw, a w razie ich niewykonania norma prawna przyznaje dysponentowi
rodki ochrony wykorzystujce przymus pastwowy, cho wyjtkowo rodki te mog by wyczone
lub ograniczone (np. przez przedawnienie art. 117-125).
13. NORMATYWNE POSTACIE PRAW PODMIOTOWYCH
(1) Prawa bezporednie
Dotycz one monoci podejmowania przez uprawnionego dziaa w stosunku do jakiego
dobra. S skuteczne erga omnes. Skorelowane z nimi obowizki innych podmiotw nie s
skonkretyzowane. Modelem jest prawo wasnoci. Inne przykady: uytkowanie wieczyste,
uytkowanie, spdzielcze prawo do lokalu.

(2) Roszczenia
Dotycz one monoci dania od konkretnej osoby okrelonego zachowania, z ktr jest
skorelowany obowizek spenienia przez ow osob owego dania. W obrbie pojedynczego
prawa moe znajdowa si wiele takich da (i odpowiednio skorelowanych obowizkw
drugiej strony). Roszczenie moe te wynika z prawa, ktre jest prawem bezporednim (np.
w wyniku zniszczenia czyjego mienia powstaje roszczenie odszkodowawcze). Moe by te
tak, e identyfikacja strony zobowizanej do spenienia da odbywa si na podstawie
wasnoci lub posiadania rzeczy, tzw. actio in rem scripta por. art. 17 ustawy o ksigach
wieczystych i hipotece (UKWH) (Przez ujawnienie w ksidze wieczystej prawo osobiste lub
roszczenie uzyskuje skuteczno wzgldem praw nabytych przez czynno prawn po jego
ujawnieniu (s wyjtki)). Szczeglnym przypadkiem takich roszcze s wynike z tzw.
zobowiza realnych cile zwizanych z konkretnymi prawami rzeczowymi np. art. 200
(danie wspdziaania kadoczesnych wspwacicieli w zarzdzie rzecz), 205 (roszczenie o
wynagrodzenie od kadoczesnych wspwacicieli z tytuu sprawowania zarzdu), 207
(danie od kadoczesnych wspwacicieli wydania odpowiednich poytkw).

Art. 117 stanowi, i przedawnienie dotyczy tylko roszcze majtkowych.

(3) Prawa ksztatujce
Dotycz monoci jednostronnego ustanowienia, zmodyfikowania lub doprowadzenia do
ustania stosunku prawnego. Prawa takie mog istnie wycznie w oparciu o konkretny
stosunek prawny (m.in. dlatego nie jest prawem ksztatujcym moliwo nabycia wasnoci
niczyjej rzeczy ruchomej poprzez objecie jej w posiadanie samoistne art. 181)
Przykad 1: Adresat oferty (oblat) przez jej przyjcie prowadzi do powstania stosunku
prawnego objtego treci oferty (zwizanie oferenta ofert).
Przykad 2: moliwo wyboru wiadczenia przez dunika przy zobowizaniach przemiennych
Przykad 3: uchylenie si od skutkw prawnych czynnoci prawnej dokonanej w wyniku
bdu lub groby.

Szczeglnym przypadkiem (dyskusyjne) praw ksztatujcych s zarzuty materialnoprawne.
Zarzut taki to mono:
(1) ubezskutecznienia
(2) przejciowo (zarzut dylatoryjny) lub permanentnie (zarzut preemptoryjny)
(3) przez podmiot zobowizany
(4) wykonania
(5) przez podmiot uprawniony
(6) przysugujcego uprawnionemu wzgldem zobowizanego
(7) roszczenia. (nie przychodzi mi do gowy aden kontrprzykad)
Typowymi zarzutami materialnoprawnymi s zarzut przedawnienia (art. 117-125), zarzut
niespenienia wiadczenia wzajemnego (exceptio non adimpleti contractus art. 488) i zarzut
potrcenia. (art. 498-9).
Za prawa ksztatujce mona uzna te prawa korporacyjne (np. prawo gosu na zgromadzeniu
walnym akcjonariuszy).
14. TYPY PRAW PODMIOTOWYCH
(1) Prawa bezwzgldne i wzgldne
Prawa bezwzgldne s skuteczne erga omnes, a prawa wzgldne tylko wzgldem oznaczonych
podmiotw. Katalog praw podmiotowych skutecznych erga omnes jest zamknity i
wyczerpujco okrelony w prawie przedmiotowym. Stosunki zobowizaniowe (typowe
rdo praw wzgldnych) mona natomiast ksztatowa waciwie wedle uznania, byle ich
tre lub cel nie sprzeciwiay si waciwoci [stosunkw] , ustawie ani zasadom wspycia
spoecznego (art. 353(1).

Mona te wskaza grup praw wzgldnych o tzw. rozszerzonej skutecznoci (ius ad rem)
art. 59 (bezskuteczno wzgldem wierzyciela czynnoci prawnej dokonanej przez dunika
uniemoliwiajcej wykonanie zobowizania), art. 527 (actio pauliana). Modelem prawa
bezwzgldnego jest wasno, a wzgldnego wierzytelno.

(2) Prawa majtkowe i niemajtkowe
Prawa majtkowe dotycz interesu ekonomicznego podmiotu. Prawa niemajtkowe takiego
zwizku nie wykazuj. Podzia powinien by dychotomiczny, ale taki nie jest (patrz niej uwagi
o prawach korporacyjnych).

Prawa majtkowe to:
(a) prawa rzeczowe (prawa bezwzgldne dotyczce rzeczy w cisym tego sowa znaczeniu
przedmiotem jest rzecz) wasno, uytkowanie wieczyste, ograniczone prawa
rzeczowe (uytkowanie, zastaw, suebno, hipoteka, spdzielcze prawo wasnociowe
do lokalu art. art. 244) Katalog praw rzeczowych jest zamknity.
(b) wierzytelnoci (mog te dotyczy rzeczy, ale s wzgldne np. najem, dzierawa,
uyczenie)
(c) majtkowe prawa na dobrach niematerialnych (np. wasno przemysowa ustawa z
2000r. Prawo wasnoci przemysowej, majtkowe prawa autorskie)
(d) majtkowe prawa rodzinne (np. prawo do wiadcze alimentacyjnych)
(e) prawo do spadku (jako caoci, dyskusyjne)
Prawa niemajtkowe to:
(1) prawa rodzinne (waciwie wszystkie, z wyjtkiem nielicznych majtkowych)
(2) prawa osobiste (suce podmiotowi do ochrony jego dbr osobistych, np. takich
wymienionych niewyczerpujco w art. 23), obejmuj take niemajtkowe prawa autorskie
i inne niemajtkowe prawa chronice dobra osobiste twrcw. Prawa te s skuteczne erga
omnes.

Co do praw osobistych obowizuj dwie teorie:
Teoria monizmu, wedle ktrej istnieje jedno, oglne prawo chronice wszystkie dobra
osobiste (jak parasol).
Teoria pluralizmu, wedle ktrej kademu dobru osobistemu odpowiada konkretne prawo
je chronice. Teoria ta jest bdna, gdy katalog dbr osobistych jest otwarty. Przyjcie
teorii prowadzioby zatem do utworzenia otwartego katalogu praw skutecznych erga
omnes, co jest niedopuszczalne.

Prawo do ochrony dbr osobistych zostanie opisane przy samych dobrach osobistych.
Reguluje je art. 24. Zauway warto, e zdarzenie polegajce na naruszeniu dbr
osobistych (art. 24 2) moe by rwnie rdem stosunku zobowizaniowego, z ktrego
wynikaj roszczenia majtkowe.
Problematyczny jest status praw korporacyjnych, ktre waciwie nie s prawami
majtkowymi, gdy ich podstawow treci jest wspudzia w funkcjonowaniu pewnej
jednostki organizacyjnej a nie bezporednia realizacja konkretnego celu ekonomicznego. Z
drugiej strony s one w zasadzie nierozerwalnie zwizane z prawami majcymi wybitnie
majtkowy charakter jak np. prawo do udziau w zyskach, czsto o podstawowym znaczeniu
dla dysponujcego nimi podmiotu. Tematyka ta jest niezwykle skomplikowana, szczeglnie ze
wzgldu na uregulowania dotyczce egzekucji.

(3) Prawa zbywalne i niezbywalne. Niezbywalne s prawa niemajtkowe. Prawa majtkowe s z
zasady zbywalne, istniej jednak wyjtki (niezbywalne prawa majtkowe);
Wyjtek 1: Uytkowanie art. 254
Wyjtek 2: Suebno osobista art. 300
Wyjtek 3: Prawo odkupu art. 595
Wyjtek 4: Prawo pierwokupu art. 602
Wyjtek 5: Prawo doywocia art. 912 (moliwa jest jednak zamiana na rent art. 913)
Wyjtek 6: Wierzytelno, ktrej przeniesieniu sprzeciwia si waciwo zobowizania,
szczeglny zapis ustawowy lub zastrzeenie nieprzenaszalnoci w bdcej jej podstaw
umowie - art. 509
Wyjtek 7: Na mocy art. 449 niezbywalne s roszczenia wynikajce ze szkody na osobie (w
tym powstae przed urodzeniem oraz wynikajce z naruszenia dbr osobistych) opisane w art.
444-8. Roszczenia te maj charakter majtkowy, mimo i same prawa osobiste go nie maj.

Nie mona bez wyranego przyzwolenia w ustawie (np. wspomniany art. 509 dotyczcy
wierzytelnoci) ograniczy lub wyczy moliwoci rozporzdzenia (przeniesienia,
obcienia, zmiany, zniesienia) prawa uznanego przez ustaw za zbywalne art. 57 1.
Mona jednak co do zasady zobowiza si do niedokonania takiego rozporzdzenia, ale nie
uchybia to skutecznoci jego dokonania. W takim wypadku powstaje jedynie odpowiedzialno
z tytuu niespenienia wiadczenia art. 57 2.

Zobowizanie opisane w 57 2 jest jednak wykluczone np.
(a) przy zastawie art. 311
(b) w sytuacji, gdyby waciciel obcionej hipotek nieruchomoci chcia zobowiza si
wzgldem wierzyciela hipotecznego, e nie dokona zbycia lub obcienia wasnoci
nieruchomoci do czasu wyganicia hipoteki art. 72 UHKW

(4) Prawa dziedziczne i niedziedziczne. Prawa dziedziczne przechodz na spadkobiercw, prawa
niedziedziczne nie. W zasadzie dziedziczne s prawa zbywalne.
Wyjtek 1: Wierzytelno nieprzenaszalna (art. 509) jest dziedziczna.
Wyjtek 2: Niedziedziczne jest kade prawo zbywalne, ktre wraz ze mierci dysponenta
przechodzi z mocy prawa na cile okrelony podmiot (a nie wchodzi w skad spadku). Nie ma
znaczenia dla oceny okoliczno, e podmiot ten moe w danej sytuacji by rwnie
spadkobierc dysponenta.
Wyjtek 3: Problematyczne s tzw. prawa korporacyjne:
(a) O dziedzicznoci praw wsplnika w spce partnerskiej decyduje jej umowa art. 101 KSH
z uw. art. 87 KSH.
(b) W wypadku spki komandytowej i spadkobiercw komandytariusza sytuacja jest jeszcze
bardziej zoona art. 124 2 KSH.
(c) W spce z.o.o. dziedziczno praw wsplnika moe by wykluczona przez umow spki,
lecz w takim wypadku powstaje obowizek spaty spadkobiercw art. 183 KSH.
(oczywicie problemw jest znacznie wicej)

(5) Prawa zwizane i swobodne. Prawem swobodnym jest prawo, ktre nie jest zwizane. Prawo
zwizane to takie, ktre moe przysugiwa wycznie kadoczesnemu podmiotowi innego
prawa (prawa nadrzdnego).
Przykad 1: Suebno gruntowa (art. 285) jest zwizana z wasnoci nieruchomoci
wadncej (stanowi nawet cz skadow owej nieruchomoci na mocy art. 50). Zatem
kadoczesny waciciel nieruchomoci wadncej jest uprawnionym z tytuu takiej suebnoci.
Przykad 2: Wasno nieruchomoci budynkowej lub urzdzenia trwale powizanego z
gruntem jako prawo zwizane z uytkowaniem wieczystym wystpuje w sytuacji (art. 235),
gdy:
(1) budynek lub inne urzdzenie z nim trwale zwizane
(2) znajduje si na gruncie bdcym wasnoci Skarbu Pastwa lub jednostki
samorzdu terytorialnego
(3) zosta/o wzniesione przez uytkownika wieczystego tego gruntu
(4) lub nabyty/e zosta/o przez owego uytkownika wieczystego zgodnie z waciwymi
przepisami przy zawieraniu umowy o oddanie gruntu w uytkowanie wieczyste

Nb. istniej te tzw. obowizki zwizane, np. obowizek wiadcze na rzecz osoby dysponujcej
prawem doywocia ciy na kadoczesnym wacicielu nieruchomoci, ktr zbyto w wyniku
umowy doywocia (art. 910 1) lecz nie w zakresie roszcze, ktre stay si wymagalne przed
nabyciem (910 2)

(6) Prawa samoistne i akcesoryjne (niesamoistne) Nie myli z prawami zwizanymi i
swobodnymi. W polskim porzdku prawnym prawa niebdce akcesoryjnymi s samoistne.
Prawo akcesoryjne:
(a) istnieje tylko, gdy istnieje inne prawo (np. wierzytelno), nie moe powsta bez
niego i wygasa wraz z nim
(b) moe by przeniesione na inn osob tylko wraz z prawem, od ktrego istnienia
samo zaley
(c) suy umocnieniu prawa, od ktrego samo zaley
Naley pamita o koniecznoci cznego spenienia wszystkich przesanek, umocni inne
prawo mona take np. przez przewaszczenie na zabezpieczenie czy tzw. cesj fiducjarn
(przelew na zabezpieczenie), wynike z ktrych stosunki prawne rodz prawa samoistne lub
tzw. suebno zabezpieczajc (Sicherungsdiensbarkeit) czy uytkowanie zabezpieczajce
(Sicherungsniessbrauch).
Prawami akcesoryjnymi s: (informacje bardzo podstawowe)
(1) Hipoteka, ktrej akcesoryjno wynika z art. 72 (nie moe by przeniesiona bez
przeniesienia wierzytelnoci) i 94 (wygasa wraz z wierzytelnoci) UKWH oraz
treci tego prawa rzeczowego okrelonej w art. 65 UKWH:
(a) W celu zabezpieczenia
(b) okrelonej wierzytelnoci (moe by to te wierzytelno przysza art. 68
UKWH)
(c) wynikajcej z okrelonego stosunku prawnego
(d) wierzyciel moe dochodzi zaspokojenia
(e) z nieruchomoci (przedmiotem hipoteki moe by nie tylko wasno ale take
uytkowanie wieczyste i prawa wasnoci z nim zwizane, spdzielcze prawo
wasnociowe do lokalu oraz wyjtkowo wierzytelno zabezpieczona inn
hipotek)
(f) bez wzgldu na osob jej waciciela
(g) z pierwszestwem wzgldem jego wierzycieli osobistych
Do ustanowienia hipoteki konieczny jest odpowiedni wpis w ksidze wieczystej
dla waciwej nieruchomoci.
(2) Zastaw, unormowany przede wszystkim w art. 306-26 jest do podobny do
hipoteki, ale
(a) dotyczy zaspokojenia wierzyciela z ruchomoci lub zbywalnego prawa
majtkowego (szczegowa regulacja zastawu na prawach art. 327-35)
ewentualnie udziau we wspwasnoci rzeczy ruchomej.
(b) pierwszestwo nie obejmuje pierwszestwa przed osobami majcymi
pierwszestwo szczeglne wynikajce z innych przepisw prawa oraz
wynikajcego z pniejszych zastaww na tej samej rzeczy
(c) moe by ustanowiony take w odniesieniu do wierzytelnoci warunkowej.
Do ustanowienia zastawu konieczna jest umowa zastawu zawart pomidzy
wacicielem rzeczy (zastawc) a wierzycielem. Z zasady do ustanowienia zastawu
jest konieczne rwnie wydanie rzeczy bdcej jego przedmiotem zastawnikowi
(wierzycielowi albo okrelonej osobie trzeciej), o ile ta ju nie znajduje si w jego
posiadaniu. Zastaw moe rwnie przyj form tzw. zastawu rejestrowego
unormowanego w osobnej ustawie.

(3) Prawo wynikajce z porczenia wynika ze stosunku prawnego powstaego
poprzez umow porczenia. Owiadczenie porczyciela musi by dokonane na
pimie pod rygorem niewanoci. Umow porczenia normuj art. 876-887. W
umowie porczenia (art. 876)
(a) porczyciel
(b) zobowizuje si
(c) wzgldem wierzyciela
(d) wykona okrelone zobowizanie (akcesoryjno)
(e) na wypadek niewykonania go przez dunika
Porczycielowi przysuguj wszystkie zarzuty, ktre przysuguj dunikowi,
choby ten si ich zrzek. W wypadku, gdy wskazane w umowie porczenie
zobowizanie jest niewane ze wzgldu na brak zdolnoci do czynnoci prawnych
dochodzi do ustawowej konwersji niewanego porczenia na dug jeli porczyciel
w chwili zawarcia umowy dziaa w zej wierze.
(7) Ekspektatywa powstania prawa podmiotowego jest traktowana jako prawo podmiotowe,
moe by dziedziczona. Ekspektatywa prawa istnieje w sytuacji, gdy istotne elementy stanu
faktycznego koniecznego do zaistnienia prawa pojawiaj si sukcesywnie.
15. NABYCIE PRAWA PODMIOTOWEGO
(1) Nabycie prawa podmiotowego moe wystpowa:
(a) rwnoczenie z powstaniem tego prawa (np. zawarcie umowy najmu art. 659)
(b) poprzez przeniesienie tego prawa (np. przeniesienie wasnoci art. 155)
Podobnie, utrata prawa, moe wystpowa albo cznie z jego wyganiciem, albo poprzez
przeniesienie na kogo innego.
(2) Nabycie moe by:
(a) pochodne jeli jego skuteczno zaley od dysponowania jakim prawem przez inny
podmiot, niekoniecznie musi to by to dokadnie takie samo prawo.
Przykad 1: Dziedziczenie.
Przykad 2: Nabycie w drodze umowy.
Przykad 3: Nabycie praw przez osob prawn powsta z poczenia osb prawnych.

(b) pierwotne jeli nie jest pochodne.
Przykad 1: Nabycie prawa przez zasiedzenie, jest to nowe prawo, a nie przejcie starego
art. 172.
Przykad 2: Nabycie wasnoci rzeczy niczyjej przez zawaszczenie art. 181.

(3) Nabycie pochodne moe by:
(a) translatywne jedno prawo przechodzi w caoci z jednego podmiotu na drugi (np.
przeniesienie wasnoci)
(b) konstytutywne dany podmiot nabywa prawo nowe, na ktre skada si wszy zbir
uprawnie ni w prawie pierwotnego dysponenta (np. ustanowienie suebnoci)
Nabywc prawa nazywamy sukcesorem (nastpc prawnym) a poprzedniego dysponenta
poprzednikiem. Co do zasady sukcesor nie moe uzyska uprawnie wykraczajcych poza
zakres uprawnie poprzednika, co wykada si w synnej paremii:
Nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet
(4) Sukcesja moe dokonywa si pod tytuem oglnym (sukcesja uniwersalna) lub szczeglnym
(sukcesja singularna).

Przy sukcesji uniwersalnej sukcesor wstpuje w og praw stanowicych majtek
poprzednika, z reguy wraz z wstpieniem w obciajce go dugi. Sukcesja uniwersalna jest
dopuszczalna tylko w zamknitym katalogu zdarze okrelonych ustawowo:
(a) dziedziczeniu (art. 922),
(b) nabyciu spadku na skutek umowy zobowizujcej do zbycia spadku (art. 1052),
(c) czeniu si osb prawnych
Przy sukcesji singularnej dochodzi do nabycia przez sukcesor pewnego podzbioru praw
poprzednika.
(5) Zasada nemo plus iuris
Treci tej dotyczcej przede wszystkim nabycia translatywnego zasady jest waciwie samo
brzmienie paremii, czyli nikt nie moe na innego przenie wicej praw ni sam posiada. Jest
ona zasad oglnie obowizujc, a wyjtki musz by precyzyjnie okrelone ustawowo. Mimo
to, jest potwierdzana przez niektre przepisy:

Przykad 1: art. 92 1 rozporzdzenie dokonane pod warunkiem sprawia, e pniejsze
rozporzdzenia tym prawem w wypadku jego ziszczenia si trac moc obowizujc w
zakresie, w ktrym udaremniaj lub ograniczaj skutek ziszczenia si warunku. Prawo wolne
od warunku jest bowiem szersze ni prawo nim obcione.
Przykad 2: art. 513 1 dunikowi przysuguj przeciw nabywcy wierzytelnoci wszelkie
zarzuty, jakie mia wobec jej zbywcy w momencie, gdy dowiedzia si o przelewie. Prawo, z
ktrym jest skorelowany skierowany przeciwko jego wykonaniu zarzut, jest bowiem szersze
ni prawo takiej waciwoci pozbawione.

Nie jest sprzeczne z zasad nemo plus iuris przeniesienie cudzych praw, ale tylko w takim
zakresie, w jakim jest si do tego upowanionym.

(6) Najwaniejsze wyjtki od zasady nemo plus iuris

(a) Art. 169 (nabycie ruchomoci od nieuprawnionego)
(1) Nabycie
(2) i otrzymanie
(3) rzeczy ruchomej
(4) od osoby nieuprawnionej do dokonania rozporzdzenia (jej wasnoci)
(5) powoduje uzyskanie wasnoci tej rzeczy przez nabywc
(6) dziaajcego w dobrej wierze
(7) z chwil objcia jej w posiadanie lecz
(8) najwczeniej z upywem trzech lat od chwili zgubienia, kradziey lub innej utraty rzeczy
przez waciciela, jeli takie zdarzenie miao miejsce. (ograniczenie to nie dotyczy
pienidzy, dokumentw na okaziciela, rzeczy nabytych na licytacji urzdowej lub w
toku postpowania egzekucyjnego).

(b) Art. 170 (przeniesienie wasnoci rzeczy ruchomej obcionej prawem osoby trzeciej):
(1) Prawo osoby trzeciej
(2) ktrym obciona jest rzecz ruchoma
(3) wygasa
(4) z chwil wydania rzeczy nabywcy
(5) o ile ten dziaa w dobrej wierze.

(c) Art. 5 UKWH (rkojmia wiary ksig wieczystych):
(1) Nabywa wasno nieruchomoci lub inne prawa rzeczowe z ni zwizane ten,
(2) kto dokona odpowiedniej czynnoci prawnej
(3) z osob uprawnion do rozporzdzenia wedug wpisu w ksidze wieczystej.

(d) Art. 83 2 (czynno prawna dokonana w oparciu o czynno pozorn)
(1) Skuteczna jest
(2) dokonana w oparciu o (niewan bezwzgldnie z mocy art. 83 1) czynno pozorn
(3) odpatna czynno prawna, wskutek ktrej
(4) dziaajca w dobrej wierze
(5) osoba trzecia (wzgldem stron pozornej czynnoci prawnej)
(6) nabywa prawo albo zwalnia si z obowizku.

(e) Art. 245 (ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego przez nieuprawnionego)
Analogicznie do art. 169 i 170, gdy na mocy art. 245 2 stosuje si odpowiednio przepisy
o przeniesieniu wasnoci.

(f) Art. 309 (ustanowienie zastawu przez nieuprawnionego)
Stosuje si odpowiednio przepisy o nabyciu wasnoci rzeczy ruchomej od osoby
nieuprawnionej.

(g) Art. 1028 (rkojmia prawdziwoci stwierdzenia nabycia spadku lub powiadczenia
dziedziczenia):
(1) Osoba trzecia (czyli nie spadkobierca) dziaajca w dobrej wierze
(2) nabywa prawa lub zwalnia si z obowizkw
(3) na skutek rozporzdze
(4) dokonywanych przez osob legitymujc si stwierdzeniem nabycia spadku lub
powiadczeniem dziedziczenia
(5) ale spadkobierc nie bdc.

(h) Art. 38 KRO (brak wymaganej zgody drugiego maonka)
(1) Osoba trzecia (nie maonek) dziaajca w dobrej wierze
(2) nabywa prawa lub zwalnia si z obowizkw
(3) na podstawie czynnoci prawnej dokonanej przez jednego maonka
(4) bez wymaganej zgody drugiego
(5) na oglnych zasadach nabywania praw od osb nieuprawnionych.

(i) Art. 16 prawa wekslowego i art. 17 prawa czekowego (nabycie czeku/weksla od
nieuprawnionego)
(1) Posiadacz weksla/czeku
(2) legitymujcy si nieprzerwanym cigiem indosw
(3) choby ostatni by in blanco
(4) musi wyda weksel temu, kto go utraci, tylko wtedy
(5) gdy wchodzc w jego posiadanie dziaa w zej wierze lub dopuci si racego
niedbalstwa.

(j) Art. 279 2 w zw. z art. 141 1 prawa spdzielczego (nabycie przez rolnicz spdzielni
produkcyjn uytkowania na gruncie wniesionym przez nieupowanionego czonka)

(k) Art. 75 prawa o wasnoci przemysowej (nabycie patentu od nieuprawnionego)
16. WYKONYWANIE PRAWA PODMIOTOWEGO
(1) Definicj wykonywania prawa podmiotowego jest podejmowanie dziaa mieszczcych si w
sferze monoci postpowania okrelonej tym prawem.

(2) Wykonywanie prawa moe polega:

(a) na czynnociach czysto faktycznych
(b) na czynnociach prawnych
(c) na dziaaniu osobistym
(d) na dziaaniu innych osb, w szczeglnoci przedstawicieli
Fakt, e faktycznie dziaa inna osoba nie czyni jej dysponentem prawa, ktrym jest wci
waciwy podmiot, a inni po prostu wykonuj prawo za niego.
(3) Wykonywanie prawa moe by z mocy przepisw prawa przedmiotowego ograniczone:
(a) treci innego prawa innego podmiotu. Np. suebno gruntow naley wykonywa tak,
by jak najmniej utrudniaa korzystanie z nieruchomoci obcionej art. 288.
(b) brakiem uzasadnionego interesu dysponenta. Np. wierzyciel nie moe da od dunika
wiadczenia spenionego przez inn osob art. 356 2.
(c) powstaniem obowizkw wynikych z wyrzdzenia szkody. Np. usuwanie zwieszajcych
si z drzew gazi art. 149.
(d) normami dotyczcymi naduycia prawa podmiotowego (patrz niej)

17. NADUYCIE PRAWA PODMIOTOWEGO
Art. 5 stanowi, e
(1) Nie mona czyni ze swojego prawa uytku,
(2) ktry byby sprzeczny z jego spoeczno-gospodarczym przeznaczeniem
(3) lub zasadami wspycia spoecznego,
(4) za dziaanie podmiotu w taki sposb nie jest uwaane za wykonywanie prawa
(5) i nie korzysta z ochrony.
Ad 1) Art. 5 stanowi podstaw do ograniczenia moliwoci wykonywania praw podmiotowych przez
ich dysponentw. Dotyczy on wszystkich praw podmiotowych i wszystkich podmiotw, zarwno osb
fizycznych, jak i osb prawnych (oraz podmiotw traktowanych jak one). Jednoczenie wydaje si, i
art. 5 nie moe stanowi samodzielnej podstawy utraty lub nabycia prawa, gdy doprowadzioby to
do rozsadzenia systemu prawa cywilnego przez inny porzdek normatywny.
Ad 2) Spoeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa to z kolei odprysk negujcej ide praw
podmiotowych omwionej ju teorii funkcji spoecznej, dominujcego w czasach PRL przekonania o
nadrzdnoci reprezentowanego przez pastwo interesu spoecznego oraz polityzacji prawa (por. z
uchylonym w 1990r. art. 4). Obecnie klauzula ta waciwie cakowicie stracia na znaczeniu i odnosi si
do wzorca oceny opartego nie na odczuciach moralnych, a na konfiguracji interesw ekonomicznych
oraz funkcjonowania regulacji dotyczcych swobody dziaalnoci gospodarczej.
Ad 3) Zasady wspycia spoecznego s klauzul generaln odnoszc si do oceny moralnej
zachowania podmiotu prawa. Wyrni mona dwa podejcia do owej klauzuli: normatywne (wedle
ktrego z.w.s. s systemem norm o uzasadnieniu aksjologicznym) oraz sytuacjonistyczne (wedle
ktrego wyznaczaj one granice i podstawy oceny sdziowskiej). Z.w.s. nie s nigdzie okrelone, lecz
obejmuj z pewnoci:
(a) trosk o ycie i zdrowie ludzkie (II CR 95/72)
(b) ochron godnoci ludzkiej (art. 30 Konstytucji)
(c) ochron strony sabszej (por. art. 388 o wyzysku)
(d) strzeenie integralnoci rodowiska yciowego (w szczeglnoci rodziny, co obejmuje
przyznawanie prymatu ustaleniu skadu rodziny nad doranym interesem dzieci)
(e) niezgod na osiganie zysku przez dziaanie niegodne lub zoliwe
(f) niezgod na powoywanie si na naruszenie z.w.s. przez osob, ktra sama ich nie
przestrzega (II CR 103/70)
Ad 4) Jest to przejaw ewolucji prawa cywilnego od spoecznie nieakceptowalnego penego
przyzwolenia na wykonywanie prawa podmiotowego w granicach nakrelonych wyranie przez
konkretne zapisy prawa przedmiotowego (qui sui iure utitur, neminem laedit) ABGB, Code Civil, przez
banalny w obejciu zakaz szykany (wykorzystywania praw wycznie w celu zaszkodzenia innemu)
BGB, wewntrznie sprzeczn zewntrzn koncepcj naduycia prawa podmiotowego (wedle ktrej
naduycie jest wykonywaniem prawa, ale ze wzgldu na pobudki lub okolicznoci jest te czynem
niedozwolonym, co jest sprzeczne z definicj prawa podmiotowego) Kodeks Zobowiza, a do
stosowanej wanie w KC wewntrznej koncepcji naduycia prawa podmiotowego, wedle ktrej
naduycie prawa ma jedynie pozory jego wykonywania i jest zwykym dziaaniem bezprawnym.
Ad 5) W wietle przyjtej wewntrznej koncepcji naduycia prawa podmiotowego absurdem byoby
przyznawanie dziaaniom stanowicym naduycie waciwych dla praw podmiotowych rodkw
ochrony.
18. KOLIZJA PRAW PODMIOTOWYCH I ZBIEG ROSZCZE
Kolizja praw podmiotowych to:
(1) Stan faktyczny,
(2) w ktrym prawa podmiotowe zbiegaj si
(3) w taki sposb, e adne nie moe by wykonane w caoci.
Ad 1) Kolizja zwizana jest z realiami obrotu, a nie bdami ustawodawcy.
Ad 2) Dochodzi do zbiegu odpowiednich norm prowadzcego do faktycznej niemoliwoci wykonania
okrelonych praw w caoci (np. prawa objte majtkiem nie wystarczaj, by zaspokoi wszystkich
wierzycieli).
Ad 3) Prawo zna rne metody rozwizywania takich kolizji:
(a) pierwszestwo wynikajce z czasu. Np. art. 249 prior tempore, potior iure, prawo
rzeczowe powstae pniej nie moe by wykonane z uszczerbkiem dla prawa rzeczowego
powstaego wczeniej, z wyjtkiem art. 310 przy zastawie jest odwrotnie.
(b) pierwszestwo wynikajce z wpisu. Np. art. 11 UKWH prawo wpisane ma pierwszestwo
przed niewpisanym. (oczywicie nie wyklucza to istotnoci czasu w okrelaniu
pierwszestwa midzy rnymi prawami wpisanymi)
(c) pierwszestwo wynikajce wprost z ustawy klasyfikujcej prawa do klas pierwszestwa
np. art. 1025 1 KPC przyznaje pierwszestwo roszczeniom pracownikw przed innymi
kategoriami roszcze.
(d) pierwszestwo wynikajce z kolejnoci zgaszania si (art. 920 2 nagroda przyrzeczona
publicznie) lub innych przyczyn (art. 22 ustawy o obligacjach umoliwia emisj obligacji z
ktrymi sprzone jest prawo do dokonywania subskrypcji na akcje spki przez
obligatariusza z pierwszestwem wobec akcjonariuszy spki).
(e) proporcjonalna redukcja praw np. gdy suma uzyskana z egzekucji nie wystarczy do
zaspokojenia wszystkich wierzycieli z okrelonej klasy pierwszestwa (art. 1026 1 KPC)
(f) rozstrzygnicie sdowe, gdy przewiduje to ustawa (np. art. 221 3 prawa spdzielczego
konflikt rodzinny o lokal spdzielczy lub art. 920 3 spr po wsplnym zdobyciu
nagrody przyrzeczonej publicznie) lub nie ma innego wyjcia.
Podobny do kolizji jest tzw. zbieg roszcze, czyli sytuacja, w ktrej jedno zdarzenie prawne prowadzi
do powstania kilku roszcze w rnych reimach. Np. omwione ju bezpodstawne wzbogacenie i
delikt lub tzw. manko (kradzie pienidzy z kasy sklepowej przez pracownika), ktre jest jednoczenie
rdem odpowiedzialnoci kontraktowej (niewaciwe wykonywanie obowizkw wynikajcych ze
stosunku pracy) oraz odpowiedzialnoci deliktowej (szkoda wynikajca z zawinionego naruszenia
prawa rzeczowego).
19. POYTKI PRAWA
ART. 54:
(1) Poytkiem prawa jest dochd,
Cho KC mwi wprost o dochodzie naley przez to rozumie wszelkie majtkowe korzyci.

(2) jaki przynosi ono zgodnie ze swoim spoeczno-gospodarczym przeznaczeniem.
Naley tu zatem odpowiednio zastosowa regulacje dotyczce naduycia prawa
podmiotowego. Naley przy tym rwnie zauway, e prawo wasnoci nie daje adnych
poytkw prawa, gdy obejmuje ono od razu najszersze wadztwo, w tym oczywicie prawo
do pobierania wszelkich poytkw rzeczy (omwionych przy okazji rzeczy). Otrzymywane
korzyci s zatem poytkami rzeczy, nie prawa.
20. DAWNO - TYPY
(1) Dawno, to pojcie oznaczajce sytuacj w ktrej tre lub istnienie prawa podmiotowego
zaley od upywu czasu. Polskiemu prawu cywilnemu znane s cztery rodzaje dawnoci:

(a) prekluzja (zwana te terminem prekluzyjnym lub najczciej terminem zawitym)
(b) przedawnienie
(c) zasiedzenie art. 172, art. 174
(d) przemilczenie art. 187.
W czci oglnej prawa cywilnego zajmiemy si przedawnieniem i prekluzj.
21. DAWNO - PRZEDAWNIENIE
(1) Przedawnienie polega na tym, e dunik, wzgldem ktrego przysuguje materialnoprawne
ROSZCZENIE MAJTKOWE po upywie okrelonego czasu (terminu przedawnienia) uzyskuje
prawo podmiotowe w postaci zarzutu umoliwiajcego mu uchylenie si od uczynienia mu
zado poprzez uniemoliwienie jego przymusowego dochodzenia przed organami pastwa.

(2) Nie ma obowizku korzystania z zarzutu przedawnienia, a sd nie moe uzna z urzdu
roszczenia za przedawnione. Przed reform z 1990r. taka moliwo istniaa, lecz czsto
(domniemanemu) dunikowi zaleao na rozwizaniu sprawy, a nie po prostu stwierdzeniu
przedawnienia ewentualnego roszczenia. Korzystanie z zarzutu przedawnienia jest
wykorzystywaniem prawa podmiotowego i podlega art. 5.

(3) Przedawnienie nie powoduje wyganicia roszczenia a jedynie przeksztacenie go w tzw.
roszczenie naturalne, ktre moe zosta spenione i w takim wypadku nie mona da zwrotu
wiadczenia ani powoywa si na bezpodstawne wzbogacenie. Rwnie w wypadku
zabezpieczenia wierzytelnoci przedawnienie nie uniemoliwia egzekucji z przedmiotu
zabezpieczenia. Dopuszczalne jest rwnie potrcenie (art. 502), ale tylko w sytuacji, gdy
moliwo potrcenia pojawia si przed upywem terminu przedawnienia.

(4) Przedawnieniu (z roszcze majtkowych rzecz jasna) nie podlega:

(a) roszczenie o zniesienie wspwasnoci art. 220
(b) roszczenia windykacyjne i negatoryjne wynikajce z wasnoci nieruchomoci art. 223
(c) niektre roszczenia, ktre s ograniczone terminami zawitymi (prekluzja), np. art. 344
(zaniechanie narusze posiadania i przywrcenie stanu poprzedniego), art. 347
(wstrzymanie budowy), art. 586 (rkojmia za wady rzeczy sprzedanej, z wyjtkami)

(5) Zarzutu przedawnienia mona si zrzec poprzez jednostronn czynno prawn, ale tylko po
upywie terminu przedawnienia (tzn. gdy taki zarzut ju powsta). Oprcz tego przedawnione
roszczenie mona odnowi albo uzna (waciwie w drodze umowy) na powrt
umoliwiajc jego przymusowe dochodzenie.

(6) Oglny termin przedawnienia okrela art. 118. Wynosi on 10 lat, za dla roszcze o
wiadectwa okresowe (np. alimenty) lat 3. Oczywicie szczeglne uregulowanie ustawowe
moe ten termin modyfikowa. Niedopuszczalne jest natomiast wyduanie lub skracanie go
poprzez czynno prawn art. 119.

Szczeglnym przypadkiem jest roszczenie stwierdzone orzeczeniem sdowym lub ugod
przed sdem termin przedawnienia takiego roszczenia wynosi 10 lat (od zakoczenia
postpowania patrz uwagi o przerwaniu) nawet w wypadku wiadcze okresowych. Dotyczy
to jednak tylko sumy objtej ugod lub orzeczeniem. Jeli np. kto nie paci przez 2 lata
alimentw i zosta skutecznie pozwany, to roszczenia objte pozwem przedawni si (jako
oglna suma) po latach 10, natomiast kolejne, nieobjte pozwem, roszczenia normalnie po 3
latach.

(7) Bieg terminu przedawnienia (art. 120) rozpoczyna si co do zasady w dniu, w ktrym
roszczenie stao si wymagalne, czyli dunik ma ju zaktualizowany obowizek wiadczy. Od
tej zasady art. 120 przewiduje jednoczenie dwa wyjtki:

(a) Jeli wymagalno zaley od wezwania dunika do wiadczenia, termin zaczyna biec w
pierwszym dniu, w ktrym takiego wezwania mona byo dokona. W tym wypadku
przedawnienie wyprzedza wymagalno art. 120 1.
(b) Jeli wiadczenie polega na zaniechaniu (np. niepuszczanie gonej muzyki w lokalu
ssiednim), czyli jest wymagalne od samego powstania, termin zaczyna biec w dniu, gdy
dunik wiadczenia nie speni (np. puci muzyk). W tym wypadku wymagalno
wyprzedza przedawnienie art. 120 2.
(c) Waciwie szeroki wyjtek przewiduje te art. 122 2, mwicy zasadniczo o
wstrzymaniu biegu (patrz niej). Jeli termin jest krtszy ni 2 lata, a przedawnienie
miaoby biec przeciwko osobie bez penej zdolnoci do czynnoci prawnych, ktrej nie
ustanowiono przedstawiciela ustawowego, to bieg rozpoczyna si dopiero z dniem
ustanowienia takiego przedstawiciela lub ustania przyczyny jego ustanowienia (np. przez
uzyskanie penej zdolnoci do czynnoci prawnych).

(8) Typowym przykadem szczeglnego roszczenia jest roszczenie z art. 442(1) o naprawienie
szkody powstaej w wyniku czynu zabronionego. Odmiennoci jest kilka, po pierwsze termin
biegnie jednoczenie od samego zdarzenia (i trwa lat 10) oraz od powzicia przez
uprawnionego wiadomoci zarwno o szkodzie, jak i osobie sprawcy (i trwa lat 2). Upyw
dowolnego z tych dwch terminw skutkuje powstaniem zarzutu (cho w drugim
udowodnienie jego istnienia moe by skomplikowane)

(9) Bieg terminu moe zosta zawieszony (co obejmuje zawieszenie jego rozpoczcia) w stosunku
do roszcze: (art. 121)
(a) przysugujcych dzieciom przeciw rodzicom, przez czas sprawowania wadzy
(b) przysugujcych pupilowi wzgldem opiekuna lub poddanemu kurateli przeciw
kuratorowi, przez czas trwania opieki lub kurateli
(c) przysugujcych maonkowi przeciw wspmaonkowi, przez czas trwania maestwa
(d) ktre nie mog by dochodzone z powodu siy wyszej, przez czas trwania odpowiedniej
przeszkody
Zawieszenie to fikcja niepynicia czasu. Po wznowieniu biegu przedawnienia, czas ktry
upyn przed zawieszeniem dolicza si do pyncego po nim. Zasady dotyczce terminu
niecigego stosuje si odpowiednio.
(10) Bieg terminu moe zosta wstrzymany, co oznacza, e mimo upynicia czasu zarzut nie
powstaje (termin si jakby nie koczy). Dotyczy to sytuacji (art. 122), gdy przedawnienie o
terminie duszym ni 2 lata biegnie przeciwko osobie nie majcej penej zdolnoci do
czynnoci prawnych, ktrej nie ustanowiono opiekuna. Termin taki moe zakoczy si
najwczeniej w 2 lata od ustanowienia takiego przedstawiciela lub ustania przyczyny jego
ustanowienia.

(11) Bieg terminu moe zosta przerwany, co oznacza, e unicestwia si cay czas, ktry upyn i
zaczyna jego liczenie na nowo. Do przerwania dochodzi: (art. 123)

(a) przez uznanie roszczenia.
Uznanie moe by waciwe w drodze umowy lub niewaciwe, czyli przez kad
czynno, ktr dunik potwierdza istnienie zobowizania, np. proba o odroczenie spaty,
proba o darowanie odsetek etc.
(b) przez kad czynno przed sdem lub innym organem, w tym sdem polubownym
bezporednio w celu dochodzenia roszczenia (czyli np. nie wnioski dowodowe etc.)
(c) przez wszczcie mediacji
Przerwany termin biegnie na nowo. W wypadku lit. (a) od momentu przerwania. W lit. b-c od
zakoczenia odpowiednich postpowa.
22. DAWNO PREKLUZJA
(1) Prekluzj, czyli terminem zawitym jest stan niebdcy przedawnieniem ograniczajcy
realizacj lub istnienie praw podmiotowych.

(2) Prekluzja moe by sdowa (jeli do okrelonej realizacji praw potrzebny jest udzia sdu) albo
pozasdowa (gdy takiego udziau nie potrzeba).

(3) Co do zasady, upyw terminu zawitego powoduje skutki z mocy prawa, wic powoywanie si
na niego nie powinno podlega ocenie wg art. 5. Jest to jednak rdem kontrowersji.

(4) Waciwie co do terminw zawitych mona stosowa w drodze analogi art. 124 4 mwicy
o zawieszeniu biegu przedawnienia na skutek siy wyszej, gdy co do zasady nikt nie
powinien ponosi szkody z powodu rzeczy, na ktre nie ma wpywu. Poza tym przypadkiem
analogie pomidzy prekluzj a przedawnieniem naley traktowa z bardzo du rezerw.
Waciwie w kadej innej sytuacji rozstrzygnicie bdzie zaleao od sdu.

(5) W wypadku prekluzji dotyczcej roszcze zasadne wydaje si rwnie wykorzystanie analogii
z zapisem art. 123 1 odnonie przerwania biegu na skutek uznania. Trudno bowiem uzna
za podane niejako przyznawanie dunikowi korzyci z powodu dokonywanego w zej wierze
(tzn. bez faktycznej intencji pacenia) uspokajania i zapewniania wierzyciela.

23. PRZYKADY TERMINW ZAWITYCH
(prekluzje pozasdowe podkrelono)
(1) KSIGA PIERWSZA CZ OGLNA
(a) rok od zawarcia umowy, na skorzystanie z ius ad rem i ubezskutecznienie wzgldne
czynnoci prawnej art. 59
(b) miesic od zawarcia umowy w wyniku zmanipulowanego przetargu, na danie jej
uniewanienia art. 70(5)
(c) rok na od wykrycia bdu, na uchylenie si od skutkw prawnych zawartej pod jego
wpywem czynnoci prawnej art. 88 2
(d) rok od ustania stanu obawy, na uchylenie si od skutkw prawnych zawartej pod
wpywem groby czynnoci prawnej art. 88 2

(2) KSIGA DRUGA WASNO I INNE PRAWA RZECZOWE
(a) dziesi lat niewykonywania uytkowania powoduje jego wyganicie art. 255
(b) rok od naruszenia, na roszczenie posesoryjne art. 344
(c) miesic od rozpoczcia budowy, na danie jej wstrzymania art. 347

(3) KSIGA TRZECIA ZOBOWIZANIA
(a) dwa lata od zawarcia umowy, na roszczenia zwizane z wyzyskiem art. 388
(b) pi lat od dokonania odpowiednich czynnoci, na skarg pauliask art. 534
(c) rok (lub trzy lata dla budynkw) od chwili sprzeday, na roszczenia zwizane z rkojmi
za wady rzeczy sprzedanej art. 568
(d) tydzie od chwili sprzeday, na wykonanie prawa pierwokupu art. 598
(e) rok od dokonania darowizny, na jej odwoanie art. 899
(f) dwa lata od dokonania darowizny, w przypadku okrelonym w art. 901
(g) pi lat od zawarcia umowy doywocia, na danie uznanie j za bezskuteczn art. 916

(4) KSIGA CZWARTA SPADKI
(a) rok od odkrycia przyczyny niegodnoci (ale nie pniej ni 3 lata od otwarcia spadku) na
danie uznania spadkobiercy za niegodnego art. 929
(b) sze miesicy od dowiedzenia si o otwarci spadku (ale nie pniej ni rok od niego),
na wyczenie maonka od dziedziczenia art. 940
(c) waciwie te sze miesicy od powoania do spadku na przyjcie go lub odrzucenie
art. 1015

Podmiot stosunku cywilnoprawnego osoba fizyczna

24. ZDOLNO PRAWNA
(1) Zdolnoci prawn jest moliwo bycia podmiotem stosunkw cywilnoprawnych.

(2) Zdolno prawn ma indywidualnie kady czowiek od chwili urodzenia (art. 8) do mierci (art.
922) przez co jest on osob fizyczn. Prawo polskie nie zna instytucji osb wyjtych spod
prawa, niewolnictwa czy mierci cywilnej (jak np. Kodeks Napoleona). Jedynym wyjtkiem od
tej zasady (poszerzajcym zakres podmiotowoci) jest sytuacja prawna dziecka pocztego, ale
nienarodzonego (nasciturus).

(3) Nasciturus ma swoist zdolno prawn, ktra wyraa si w synnej paremii:

Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur.
(Dziecko poczte a nienarodzone uwaa si za narodzone tam, gdzie chodzi o jego korzy)

(a) Dziecko ju poczte lecz jeszcze nienarodzone w momencie otwarcia spadku moe by
spadkobierc lub zapisobierc tak, jakby byo ju w tym momencie narodzone, ale tylko
jeli przyjdzie na wiat ywe. art. 972.
(b) Nasciturus moe zosta uznany przez czynno prawn na zasadach oglnych uznania
dziecka art. 75 KRO, nie jest jednak w odniesieniu do niego dopuszczalne sdowe
stwierdzenie ojcostwa.
(c) Nasciturus moe mie ustanowionego kuratora w celu ochrony interesw majtkowych,
ktre dotyczyyby go w wypadku urodzenia art. 181 KRO.
(d) Pogrobowiec (dziecko narodzone po mierci ojca) moe dochodzi od PZU odszkodowania
z tytuu umownego ubezpieczenia ojca od nieszczliwych wypadkw.
(e) Pogrobowcowi przysuguje jednorazowe odszkodowanie z tytuu mierci ojca w wyniku
wypadku przy pracy ustawa z 1975r. o wiadczeniach z tytuu wypadkw przy pracy i
chorb zawodowych.
(f) Art. 446(1): Z chwil urodzenia zyskuje si roszczenia zwizane z poniesionymi przed
narodzinami szkodami na osobie (na zasadach okrelonych m.in. w art. 444-446).

(4) Z zasady sytuacja dziecka pocztego nie zaley od metody zapodnienia.

(5) Narodziny s podstaw do sporzdzenia aktu urodzenia z mocy art. 38 prawa o aktach stanu
cywilnego. Wywouj one skutki prawne jednak samoistnie, a w razie narodzenia dziecka
domniemywa si, e przyszo ono na wiat ywe. (art. 9) Domniemanie to jest wzruszalne.

(6) Zdolno prawna jest pojciem osobnym od zdolnoci do czynnoci prawnych (omwionej
niej). Moliwo bycia podmiotem okrelonego stosunku prawnego moe jednak zalee od
posiadania przez dan osob fizyczn zdolnoci do czynnoci prawnych. Osoba niemajca
penej zdolnoci do czynnoci prawnych nie moe :
(a) by podmiotem wadzy rodzicielskiej art. 94 KRO
(b) by opiekunem art. 148 KRO
(c) by kuratorem art. 178 KRO
(d) by wykonawc testamentu art. 986 2.
(e) przysposobi dziecka art. 114 3
(f) by czonkiem zarzdu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spki handlowej art. 18
1 KSH
(g) by likwidatorem art. 18 1 KSH
Mona zatem stwierdzi, e w tym zakresie zdolno prawna podlega ograniczeniom
rwnolegym do ogranicze zdolnoci do czynnoci prawnych wynikych z odpowiednich
czynnikw, czyli wieku, ubezwasnowolnienia, choroby psychicznej i niedorozwoju
umysowego.
(7) Ubezwasnowolnienie (art. 11 KRO) oraz choroba psychiczna i niedorozwj umysowy (art. 12
KRO) s te w niejasny sposb bezporednio zwizane ze zdolnoci prawn w zakresie
dotyczcym maestwa. O ile ubezwasnowolnienie cakowite czy choroba psychiczna lub
niedorozwj umysowy uniemoliwiaj zawarcie maestwa (to ostatnie moe by uchylone
orzeczeniem sdu), to jest ono jedynie uniewanialne (art. 11 2 KRO, art. 12 2 KRO).

(8) Zdolno prawna w prawie polskim waciwie nie zaley od obywatelstwa. Czasami jednak, by
cudzoziemiec sta si podmiotem okrelonego stosunku cywilnoprawnego (w szczeglnoci na
skutek dokonanej przez siebie czynnoci prawnej) potrzebny jest do tego odpowiedni akt
administracyjny (np. zezwolenie MSW na nabycie nieruchomoci przez cudzoziemca). Jest to
jednak regulacja publicznoprawna, nienaleca do systemu prawa cywilnego.

(9) Zdolno prawna co do zasady nie zaley w polskim prawie od sankcji karnych (brak jest choby
mierci cywilnej). Natomiast w wyranie wskazanych ustaw przypadkach w wyniku
prawomocnego skazania za okrelone przestpstwa lub wykorzystania okrelonych rodkw
karnych wykluczona moe by moliwo bycia podmiotem okrelonych stosunkw. Np.

(a) Osoba pozbawiona praw publicznych nie moe by opiekunem art. 148 KRO.
(b) Osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestpstwo z rozdz. XXXIII-XXXVII KK lub
art. 587, 590, 591 KSH nie moe by czonkiem zarzdu, rady nadzorczej lub komisji
rewizyjnej spki handlowej ani likwidatorem art. 18 2 KSH (zakaz ten moe by jednak
w okrelonych przypadkach uchylony na wniosek skazanego)

(10) Za pewien. korelat zdolnoci prawnej mona uwaa tzw. zdolno sdow, czyli moliwo
wystpowania jako strona w procesie cywilnym. Art. 64 KPC przyznaje tak zdolno
wszystkim osobom fizycznym oraz prawnym, a przepisy szczeglne mog przyznawa j
podmiotom, o ktrych mowa w art. 33(1) i innym jednostkom organizacyjnym (art. 64 2-3
KPC). Zdolno sdowa moe by uzupeniona tzw. zdolnoci procesow, czyli moliwoci
wykonywania czynnoci procesowych unormowan gwnie w art. 65 KPC. W wypadku osb
fizycznych zaley ona od zdolnoci do czynnoci prawnych

25. ZDOLNO DO CZYNNOCI PRAWNYCH
(1) Moliwo skutecznego ksztatowania wasnej sytuacji prawnej przez dokonywane we
wasnym imieniu czynnoci prawne. Brak jest definicji ustawowej lub ustalonej definicji
doktrynalnej. Rozumienie pojcia nie rodzi jednak wikszych problemw.

(2) Osoba fizyczna moe:

(a) by pozbawiona zdolnoci do czynnoci prawnych
(b) mie ograniczon zdolno do czynnoci prawnych
(c) mie pen zdolno do czynnoci prawnych

(3) Pozbawiona zdolnoci do czynnoci prawnych jest osoba, ktra: (art. 12)
(a) nie ukoczya lat 13, lub
(b) jest ubezwasnowolniona cakowicie
Osoba pozbawiona zdolnoci do czynnoci prawnych nie moe skutecznie dokonywa
adnych czynnoci prawnych, s one bezwzgldnie niewane art. 14 1. Natomiast w
wypadku: (art. 14 2)
(1) zawarcia przez tak osob umowy
(2) nalecej do drobnych,
(3) biecych spraw
(4) ycia codziennego,
(5) staje si ona wana
(6) z chwil wykonania
(7) o ile nie wie si ona z racym pokrzywdzeniem takiej osoby.
Jest to zapis zredagowany niezbyt jasno, gdy sugeruje on konwalidacj bezwzgldnie
niewanej czynnoci prawnej. Mona rwnie poczytywa przedstawiony w nim stan faktyczny
jako fakt prawotwrczy, z ktrym sama ustawa wie skutki prawne waciwe dla okrelonej
umowy, co jest podejciem duo bardziej sensownym.
(4) Ograniczon zdolno do czynnoci prawnych ma osoba, ktra: (art. 15)
(a) jest maoletnim ktry ukoczy lat 13, lub
(b) jest ubezwasnowolniona czciowo, lub
(c) ustanowiono jej doradc tymczasowego na czas trwania postpowania o
ubezwasnowolnienie. (I CZ 77/68)
Osoba majca ograniczon zdolno do czynnoci prawnych moe dokonywa czynnoci
prawnych wskutek ktrych rozporzdza swoim prawem lub zaciga zobowizanie jedynie za
zgod przedstawiciela ustawowego (rodzica, opiekuna, kuratora) art. 17., o ile szczegowy
przepis z tego obowizku nie zwalnia. Przepisy szczeglne mog rwnie nakada obowizek
uzyskania zgody dla innych czynnoci, np. uznania dziecka art. 74 KRO.
Istniej rwnie czynnoci, do ktrych na mocy przepisw szczeglnych zgoda przedstawiciela
nie wystarczy. S to w szczeglnoci:
(a) sporzdzenie testamentu art. 944
(b) zawarcie maestwa a contrario z art. 1 i 6 KRO (maestwo mona zawrze tylko
osobicie lub wyjtkowo i na zasadach szczeglnych przez penomocnika, a nie
przedstawiciela ustawowego).
Jeli bez wymaganej zgody dokonana zostanie czynno jednostronna jest ona bezwzgldnie
niewana art. 19. W wypadku umowy za to sankcj jest tzw. bezskuteczno zawieszona
art. 18. Wano takiej umowy zaley od potwierdzenia jej przez przedstawiciela. Druga strona
nie moe w celu uniewanienia czynnoci powoa si na brak zgody, ale moe wyznaczy
przedstawicielowi termin, po bezskutecznym upywie ktrego staje si wolna. (art. 18 3).
Sam dokonujcy moe dokona potwierdzenia po uzyskaniu penej zdolnoci do czynnoci
prawnych (art. 18 2).
Od obowizku uzyskania zgody zwolnione s umowy zawierane w drobnych, biecych
sprawach ycia codziennego art. 20. S one tak samo wane, jak gdyby zawieraa je osoba
o penej zdolnoci do czynnoci prawnych. Nie myli z art. 14 2.
W braku odmiennego postanowienia sdu opiekuczego osoba o ograniczonej zdolnoci do
czynnoci prawnych moe bez zgody przedstawiciela rozporzdza swoim zarobkiem (art.
21), ale ju nie rzeczami za w zarobek nabytymi. Zarobek to w tym kontekcie kada ju
otrzymana korzy majtkowa (nie tylko pienina) uzyskana przez dan osob zgodnie z
prawem w toku wasnej aktywnoci yciowej, w szczeglno (kat. otwarty) ze stosunku pracy,
umw o wiadczenie usug, dziaalnoci twrczej, artystycznej i sportowej, a nawet zbieractwa.
Nie mona zatem na tej podstawie rozporzdza zarobkiem przyszym. Typow przesank
ograniczenia przez sd tej moliwoci jest alkoholizm.
Bez zgody przedstawiciela osoba o ograniczonej zdolnoci do czynnoci prawnych moe
zawrze stosunek pracy (art. 22 3 KP). Jeli jednak wie si on z pokrzywdzeniem takiej
osoby jej przedstawiciel moe za zgod sdu ten stosunek rozwiza.
W zakresie przedmiotw oddanych przez przedstawiciela ustawowego do swobodnego
uywania osoba o ograniczonej zdolnoci prawnej ma pen zdolno prawn ograniczon
jedynie zakresem czynnoci, do ktrych nie wystarcza zgoda przedstawiciela. art. 22 Nie
oznacza to jednak, e osoba taka ma prawo dokonywa rozporzdze z naruszeniem zasady
nemo plus iuris (np. sprzeda dany przedmiot).

(5) Pen zdolno do czynnoci prawnych ma osoba, ktra (art. 11) jest penoletnia oraz nie
zostaa ubezwasnowolniona ani nie ustanowiono jej doradcy tymczasowego na czas
postpowania o ubezwasnowolnienie.

(6) Penoletno uzyskuje si: (art. 10)
(a) Przez ukoczenie lat 18
(b) Przez zawarcie maestwa, przy czym w razie jego uniewanienia nie traci si
penoletnoci.

Kto nie jest penoletni, jest maoletnim. Maoletni musi mie przedstawiciela ustawowego,
najczciej rodzica, wyjtkowo opiekuna lub kuratora.

Wiek liczy si tak, e okrelon liczb lat koczy si ju w dniu urodzin, a nie dnia nastpnego,
co byoby zgodne z ogln regu liczenia terminw. (art. 112)

Maestwo zawrze mona (art. 10 KRO) co do zasady jedynie majc ukoczone 18 lat.
Jednak z wanych powodw (czyt. cia) sd moe na to zezwoli kobiecie majcej ukoczone
lat 16. Maestwo zawarte z naruszeniem tych wymogw jest uniewanialne na wniosek
dowolnego z maonkw (z zastrzeeniem art. 10 4 KRO)

(7) Ubezwasnowolnienie moe by:
(a) cakowite
(b) czciowe
Przesanki ubezwasnowolnienia powinny by spenione w momencie orzekania, cho w
wypadku krtkotrwaej poprawy danej osoby mona bra pod uwag szerzy zakres czasowy
(III CR 440/56). Zakada si ponadto, e ubezwasnowolnienie powinno by celowe, tzn. suy
ochronie konkretnych interesw danej osoby. (I CR 320/62) Orzeczenie sdu okrgowego o
ubezwasnowolnieniu ma charakter konstytutywny.

(8) Ubezwasnowolnion cakowicie moe by osoba, ktra: (art. 13)
(1) ukoczya lat 13,
(2) jeeli wskutek choroby psychicznej,
(3) niedorozwoju umysowego,
(4) lub innych zaburze psychicznych, (w tym uwidu starczego)
(5) w szczeglnoci alkoholizmu lub narkomanii,
(6) nie jest w stanie kierowa swoim postpowaniem.
Dla ubezwasnowolnionego cakowicie niepodlegajcego wadzy rodzicielskiej ustanawia si
opiek (sprawowan przez opiekuna). Wyjtkowo moe reprezentowa go kurator (art. 99
KRO w zw. z art. 175 KRO) Ubezwasnowolnienie cakowite rodzica jest przesank do
odebrania mu praw rodzicielskich.
(9) Ubezwasnowolnion czciowo moe by osoba, ktra: (art. 16)
(1) jest penoletnia i
(2) z powodu choroby psychicznej,
(3) niedorozwoju umysowego,
(4) lub innych zaburze psychicznych,
(5) w szczeglnoci alkoholizmu lub narkomanii,
(6) jej stan nie uzasadnia ubezwasnowolnienia cakowitego, ale
(7) potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw.
Dla ubezwasnowolnionego czciowo ustanawia si kuratel (sprawowan przez kuratora).
26. TOSAMO OSOBY FIZYCZNEJ, STAN CYWILNY I DOBRA OSOBISTE
(1) Tosamo osoby fizycznej to wszystko co ow osob indywidualizuje zarwno w kontaktach
z innymi jak i w jej wasnym postrzeganiu siebie jako osobnego podmiotu. Obejmuje to przede
wszystkim jej imi i nazwisko, ale take pseudonim, tosamo pciow, pochodzenie,
identyfikacj z konkretnym rodowiskiem (w tym narodem albo grup spoeczn) itd.

(2) Stan cywilny osoby fizycznej to wedug tzw. koncepcji wszej jej przynaleno i pozycja
rodzinna. Pozycja rodzinna to sytuacja prawna wynika ze stosunkw prawa rodzinnego (w
szczeglnoci maestwa, z ktrym to pojcie jest potocznie kojarzone) i wizw
pokrewiestwa. Tzw. koncepcja szersza obejmuje pojciem stanu cywilnego take tzw. stan
osobisty czyli jego cechy cile osobiste takie jak wiek, pe, stan zdrowia, stan psychiczny.
Istnieje rwnie pozbawiona znaczenia koncepcja formalna wedle ktrej stan cywilny
obejmuje wszelkie informacje zawarte w aktach stanu cywilnego na podstawie waciwych
przepisw. Stan cywilny jest dobrem osobistym i jako takiego mona go dochodzi, w
szczeglnoci poprzez danie ustalenia stosunku prawnego (np. istnienia maestwa,
uznania dziecka etc.).

(3) Dobro osobiste nie jest zdefiniowane w Kodeksie Cywilnym. Mona jednak odwoa si do
postanowie EKPC, MPOiP, Konstytucji RP itp. Art. 23 zawiera jedynie ich przykadowy
otwarty katalog, ktry obejmuje w szczeglnoci (sowo-klucz oznaczajce otwarto
katalogu):

(a) zdrowie
(b) wolno
(c) cze (jej odpowiednikiem dla osb prawnych jest dobre imi)
(d) swobod sumienia
(e) nazwisko lub pseudonim
(f) wizerunek
(g) tajemnic korespondencji
(h) nietykalno mieszkania
(i) twrczo naukow, artystyczn, wynalazcz i racjonalizatorsk
Polskie prawo i doktryna zdaj si obstawa przy pluralistycznej koncepcji dbr osobistych,
ktrej nie mona myli z omwion i odrzucon wczeniej pluralistyczn koncepcj praw
chronicych te dobra. Wedle tej teorii dbr osobistych jest wiele, a nie jak w koncepcji
monistycznej jedno o wielu aspektach.
Przykadem niewymienionego w KC a powszechnie uznanego dobra osobistego jest
prywatno. Jest ona do dobrze utrwalona w orzecznictwie (I CR 400/83, I CR 4/86, I CR
575/90). Rzadziej wskazuje si take na nastpujce dobra (oczywicie wci niewyczerpujce
katalogu dbr osobistych):
(a) nietykalno cielesn art. 217 KK
(b) integralno seksualn (moe by samodzielnym dobrem lub elementem nietykalnoci
cielesnej)
(c) tzw. cze pracownicza (szczeglny rodzaj czci zwizanej z wykonywaniem pracy, obecnie
ujmowana jako element czci)
(d) prawo ciarnej do bada prenatalnych (III CSK 16/08)
(e) prawo do swobodnego i niezakconego komunikowania si
(f) zastrzeona anonimowo
(g) gos (samodzielnie albo jako element wizerunku)
(h) prawo do grobu
(i) kult zmarych przodkw
(j) obywatelskie prawo do korzystania z wartoci rodowiska naturalnego art. 71 Konstytucji
(k) wolno od haasu w zwizku z zakazem immisji art. 144
Ogln ide dobra osobistego jest jego nierozerwalny zwizek z indywidualnym wiatem
uczu oraz stanem psychicznym czowieka (strona subiektywna) oraz spoecznym
wyobraeniem godnego i uczciwego ycia w okrelonych warunkach (strona obiektywna).
Obecnie zdecydowany nacisk kadzie si na stron obiektywn. Jest tak zwaszcza przy
rozpatrywaniu kwestii naruszenia dobra osobistego (np. w kontekcie naruszenia czci
wulgaryzmami zbada naley kontekst spoeczny i rodowisko w jakim byy uyte, w kontekcie
naruszenia czci krytyk lub wizerunku zbada naley czy dana osoba jest osob publiczna itp).
Kwestie subiektywne uwzgldnia si tylko wyjtkowo i raczej przy okreleniu dziaa
podejmowanych na skutek wczeniejszego uznania danego naruszenia (Przykad: ucicie rki
przecitnemu czowiekowi oraz modemu, obiecujcemu pianicie).
Dobra osobiste podlegaj ochronie prawnej. Odpowiednie prawo jest regulowane w art. 24:
(1) Ten, czyje dobro zostao zagroone
Obejmuje to rzecz jasna rwnie naruszenie na zasadzie a minori ad maius. Prawem
dysponuje wycznie ten, ktremu dobro przypada, ze wzgldu na jego inherentny
zwizek z podmiotem.

(2) cudzym dziaaniem
Wczeniejsze dziaania stron i wzajemno narusze z zasady nie wykluczaj korzystania z
prawa do ochrony, ale pamitamy, e art. 5 dotyczy wszystkich praw podmiotowych, czyli
i tego.

(3) Bezprawnym
UWAGA, obowizuje wzruszalne domniemanie bezprawnoci zatem to oskarony o
naruszenie musi dowie, e nie dziaa bezprawnie. Bezprawno moe by wykluczona
przede wszystkim ze wzgldu na dziaanie na podstawie przepisu lub (co ju bardzo
dyskusyjne) przez zgod zainteresowanego podmiotu (wedle niektrych opinii zgoda
wyklucza w ogle moliwo naruszenia, a nie tylko bezprawno; wedle innych nie
wyklucza nawet bezprawnoci. W zasadzie bezprawno wyklucza te klasyfikacja
naruszenia jako dozwolonej krytyki wystosowanej we waciwy sposb, bez nadmiernego
uderzania w krytykowanego i we waciwym interesie spoeczny.

(4) moe da jego zaniechania
(5) od zagraajcego lub naruszajcego
(6) a take dopenienia przez niego czynnoci potrzebnych do usunicia dokonanych skutkw
naruszenia
(7) w szczeglnoci zoenia owiadcze odpowiedniej treci i w odpowiedniej formie
(8) oraz na zasadach przewidzianych w KC
Chodzi gwnie o art. 445 i nastpne.

(9) zadouczynienia pieninego za dokonane skutki naruszenia
(10) lub zapaty odpowiedniej sumy pieninej na wskazany cel spoeczny.
Jak ju wspomniano, naruszenie dobra moe te rodzi odpowiedzialno odszkodowawcz
na zasadach oglnych np. art. 415 (art. 24 2).

27. MIEJSCE ZAMIESZKANIA
(1) Mona mie tylko jedno miejsce zamieszkania. (art. 28)

(2) Miejsce zamieszkania moe by:
(a) pierwotne
(b) pochodne

(3) Pierwotne miejsce zamieszkania to miejscowo, w ktrej dana osoba przebywa z zamiarem
staego pobytu (art. 25) Nie myli z miejscem zameldowania, ktre jest pojciem prawa
administracyjnego.

Do uznania miejscowoci za pierwotne miejsce zamieszkania teoretycznie konieczny jest
zarwno corpus, czyli faktyczne w niej przebywanie, oraz animus manendi, czyli zamiar staego
pobytu. Rodzi to oczywiste problemy, bo np. osoba moe nie mie faktycznego zamiaru nigdzie
stale przebywa, albo by w jednym miecie chcc by w drugim, wic w praktyce przyjmuje
si rne uproszczenia lub reguy interpretacyjne (np. wedug zameldowania).

(4) Pochodne miejsce zamieszkania to miejsce zamieszkania, ktre nie jest okrelane w oparciu o
cechy lub sytuacj osoby, a o miejsce zamieszkania innej osoby (lub wyjtkowo orzeczenie
sdu art. 26 2 in fine) Prawo przewiduje nastpujce pochodne miejsca zamieszkania:
(a) Miejscem zamieszkania dziecka pozostajcego pod wadz jest miejsce zamieszkania
rodzicw lub rodzica ktremu wycznie przysuguje wadza. (26 1)
(b) Miejscem zamieszkania dziecka pozostajcego pod czn wadz rodzicw majcych
rne miejsca zamieszkania jest miejsce zamieszkania rodzica, u ktrego stale przebywa,
jeli takiego brak decyduje sd. (26 2)
(c) Miejscem zamieszkania pupila (osoby pozostajcej pod opiek) jest miejsce zamieszkania
opiekuna.

(5) Istotno miejsca zamieszkania przejawia si w praktyce gwnie w ustaleniu waciwoci
sdu (art. 27 KPC) przed ktrym dana osoba moe by pozywana, ale KC przewiduje m.in., e:
(a) zawarcie umowy w trybie ofertowym bez koniecznoci informowania oferenta o
przyjciu oferty ma miejsce w miejscu zamieszkania.
(b) miejsce zamieszkania dunika lub wierzyciela ma wpyw na wymagane miejsce
spenienia wiadczenia, jeli nie wynika ono z waciwoci stosunku
zobowizaniowego ani treci czynnoci prawnej bdcej jego rdem art. 451.
28. SZCZEGLNA ROLA W OBROCIE KONSUMENT
(1) Polskie prawo przewiduje dwie szczeglne role jak mog spenia w obrocie cywilnoprawnym
podmioty prawa cywilnego: konsumenta i przedsibiorcy.
5
Przedsibiorca zostanie omwiony
przy osobach prawnych, cho moe by nim te osoba fizyczna. Definicj konsumenta zawiera
art. 22(1)

(2) Konsumentem moe by tylko osoba fizyczna. Jest to do szczeglne ograniczenie na tle
prawa europejskiego, ktre dopuszcza moliwo uznania za konsumenta take osoby
prawnej. Take wczeniejsze uregulowania polskie dopuszczay tak moliwo. Obecna
definicja zostaa wprowadzona w noweli z 2003r.

(3) Status konsumenta nie jest do podmiotu przypisany na stae, a dotyczy tylko jego roli w
konkretnym stosunku prawnym lub czynnoci prawnej.

(4) Wedug art. 22(1) konsumentem jest osoba fizyczna dokonujca czynnoci prawnej
niezwizanej bezporednio z jej dziaalnoci gospodarcz lub zawodow.


5
Szczegln pozycj zajmuj take Skarb Pastwa, gmina oraz inne jednostki samorzdu terytorialnego, a take
rolnicza spdzielnia produkcyjna, ktrych dotyczy wiele specjalnych unor
(5) W szczeglnoci nieistotne jest, kto jest drug stron danej czynnoci prawnej i wynikego z
niej stosunku.

(6) Kluczowe kryterium braku bezporedniego zwizku badane jest zawsze na moment
dokonania czynnoci. Nieistotne s pniejsze okolicznoci w rodzaju ustania dziaalnoci
gospodarczej (V ACa 96/12).

(7) Konsument jest czsto uprzywilejowany, szczeglnie w relacjach z przedsibiorc. np.

(a) Art. 74 odnonie niedochowania wymogu formy pisemnej ad probationem pozwana
konsumentowi waciwie uchyli si od negatywnych konsekwencji tego uchybienia, o ile
dotyczy to sporu z przedsibiorc.
(b) Art. 384-385(4) przyznaj wiele przywilejw konsumentowi zawierajcemu umow
ograniczajc wpyw wzorcw umw oraz postanowie nieuzgodnionych z konsumentem
indywidualnie na skutki prawne wywoywane tak umow.
(c) Sprzeda, w ktrej kupujcym jest konsument jest (oprcz przepisw KC) uregulowana w
specjalnej ustawie z 2002r. o sprzeday konsumenckiej.
29. MIER, STWIERDZENIE ZGONU I UZNANIE ZA ZMAREGO
(1) Zgodnie z art. 922 mier powoduje kres zdolnoci prawnej, otwarcie spadku i dokonanie si
odpowiednich sukcesji.

(2) Zgodnie z art. 32 w wypadku cznej mierci kilku osb podczas wsplnie grocego
niebezpieczestwa domniemywa si, e zmary jednoczenie. Jest to domniemanie
wzruszalne i obejmuje ono wycznie sytuacj, w ktrej do mierci doszo w trakcie trwania
niebezpieczestwa, a nie jego bezporednich nastpstw (np. w szpitalu, obozie dla uchodcw
etc.)

(3) W odrnieniu od narodzin fizyczna mier (jakkolwiek definiowana) waciwie nie wywouje
skutkw prawnych samoistnie. Do ich wystpienia konieczne jest sporzdzenie wedug art. 64-
69 prawa o aktach stanu cywilnego aktu zgonu na podstawie wystawionej przez lekarza karty
zgonu. W sytuacjach, gdy nie jest to moliwe, np. w braku zwok, wystpieniu niezwykych
zdarze itp. akt zgonu wystawi mona na podstawie:

(a) Sdowego stwierdzenia zgonu
(b) Uznania za zmarego

(4) Sdowe stwierdzenie zgonu nie jest uregulowane w KC a w art. 535-538 KPC. Sd we
waciwym trybie wydaje majce charakter deklaratoryjny postanowienie o stwierdzeniu
zgonu. Wymagane jest by mier bya niewtpliwa (tzn. brak jest podstaw by w ni wtpi,
nie musi by absolutnie pewne, e nastpia) i zgon nie zosta stwierdzony w innym trybie.

(5) Uznania za zmarego dokonuje sd wydajc konstytutywne orzeczenie o uznaniu za zmarego
na wniosek kadego zainteresowanego. Orzeczenie oparte jest o przepisy prawa materialnego
zawarte w art. 29-32.
6
Okrela ono dat mierci i jest skuteczne od owej daty (ex tunc). Art.

6
Szczeglne unormowania uznania za zmarego w zwizku z II W i nastpujcymi podczas niej deportacjami,
ludobjstwem, przesiedleniami oraz dziaaniami wojennymi zawieraj Przepisy Wprowadzajce Kodeks Cywilny.
31. nakazuje wskazanie daty najbardziej prawdopodobnej. Na jego mocy te za chwil mierci
uwaa si koniec wskazanego dnia.

W sytuacji, gdy uznany za zmarego jednak yje, stosuje si art. 542 KPC.

Warunki uznania za zmarego s nastpujce:

(1) Zaginicie osoby, rozumiane jako stan, w ktrym brak o danej osobie jakichkolwiek
wiadomoci przez duszy czas, ale wystpuj wtpliwoci zarwno co do tego czy yje,
jak i czy jest martwa, co wyklucza dokonanie stwierdzenia zgonu.
(2) Upyw okrelonego czasu od chwili zaginicia, rozumianej jako ustanie wiadomoci o
osobie, czyli wedle dosownej interpretacji przepisu art. 29, momentu, w ktrym o danej
osobie bya ostatnia wiadomo.
Upyw czasu od chwili zaginicia mona podzieli na typ zwyky i kwalifikowane.
(6) Typ zwyky upywu czasu przy uznaniu za zmarego (zapis art. 29 jest mylcy)
(1) Musi zakoczy si rok, w ktrym osoba ukoczyaby lat 23 (urodzony 31. grudnia koczy
lat 23 31. grudnia, a nie 1. stycznia roku nastpnego art. 112)
(2) Musi min lat 5 od koca roku kalendarzowego, w ktrym nastpio zaginicie
(3) Musi nasta dzie, w ktrym dana osoba ukoczyaby lat 70 lub musi min lat 10 od
koca roku kalendarzowego, w ktrym nastpio zaginicie
Np. osoba urodzona 7. lipca 1950r., a zaginiona 2. lutego 2014r. bdzie moga zosta uznana
za zmar 7. Lipca 2020r., gdy w tym dniu ukoczyaby lat 70 (art. 112), a jednoczenie minie
ju ponad 5 lat od koca roku, w ktrym zagina.
Np. osoba urodzona 12. marca 1988r. i zaginiona 5. marca 2014r. bdzie moga zosta uznana
za zmar najwczeniej 1. stycznia 2025r., bo tego dnia upynie 10 lat, od koca roku, w ktrym
zagina.
Np. osoba urodzona 3. stycznia 2010r. i zaginiona 2. lutego 2014r. bdzie moga by uznana za
zmar dopiero 1. stycznia 2034r., gdy lat 23 ukoczyaby w roku 2033.
(7) Typ kwalifikowany upywu czasu przy uznaniu za zmarego art. 30 obejmuje:

(a) Katastrof, czyli:
(1) Zaginicie podczas podry morskiej lub powietrznej (a take kosmicznej)
7

(2) w zwizku z katastrof lub innym okrelonym zdarzeniem szczeglnym (np.
wybuchem poaru na statku)
Wwczas wystarczy upyw szeciu miesicy od daty katastrofy. Katastrofa lub inne
zdarzenie maj czasowo charakter punktowy, tzn. nastpiy w konkretnym momencie, a
nie polegay na utrzymujcym si stanie choby niebezpieczestwo z nich wynikajce
miao taki charakter.
(b) Zaginicie statku zmierzajcego wedug harmonogramu do portu przeznaczenia
(odpowiednio lotniska lub kosmodromu), czyli permanentna utrata wiadomoci o caym
statku przy braku wiadomoci o katastrofie. Jak przy katastrofie, tylko zamiast daty

7
Autorem tego jake praktycznego w polskich warunkach spostrzeenia jest Kazimierz Piasecki. Zawar je w
opublikowanym w 1989r. Komentarzu do KC.
katastrofy przyjmujemy dat, w ktrej upyn rok od daty planowanego przybycia do
portu i to od niej liczymy upyw szeciu miesicy.

(c) Zaginicie statku bez portu przeznaczenia. Jak przy katastrofie, tylko upyw szeciu
miesicy liczymy od dnia, w ktrym upyny 2 lata, od kiedy bya o statku ostatnia
wiadomo.

(d) Inne bezporednie niebezpieczestwo dla ycia. Wystarcza upyw roku od daty ustania
niebezpieczestwa lub daty, w ktrej powinno byo usta. Niebezpieczestwem takim s
przede wszystkim klski ywioowe w wielkich rozmiarach i kataklizmy (erupcja wulkanu,
trzsienie ziemi, tsunami). Dominuje podejcie zawajce t kwalifikacj.

Podmiot stosunku cywilnoprawnego osoba prawna

30. DEFINICJA OSOBY PRAWNEJ
ART. 33 Osobami prawnymi s:
(1) Skarb Pastwa
Pastwo wystpuje w obrocie cywilnoprawnym jako podmiot teoretycznie rwnorzdny z
wszystkimi innymi (przejaw zasady rwnoci). Podmiotem prawa cywilnego odpowiedzialnym
za sfer dominium dziaalnoci pastwa, w odrnieniu od wadczej sfery imperium, jest
wanie Skarb Pastwa. Na mocy art. 34 Skarb Pastwa jest podmiotem praw i obowizkw,
ktre dotycz mienia pastwowego nienalecego do innych pastwowych osb prawnych.

(2) Jednostki organizacyjne, ktrym przepisy prawne przyznaj osobowo prawn.
Jest to wyraz normatywnej koncepcji regulacji osb prawnych (okrelenia katalogu osb
prawnych), ktra przewiduje, i osobowo prawna jednostki organizacyjnej musi by jej
wprost przyznana przez przepis prawa przedmiotowego. Przeciwiestwem tej koncepcji jest
tzw. koncepcja typologiczna, wedle ktrej prawo przedmiotowe okrela cechy typologiczne
osoby prawnej i kada jednostka organizacyjna, ktra je spenia jest automatycznie osob
prawn. Koncepcja normatywna kadzie nacisk na bezpieczestwo obrotu (przynajmniej w
teorii zawsze wie si, z czym ma si do czynienia), a typologiczna na swobod funkcjonowania
podmiotw.

31. UOMNA OSOBA PRAWNA
(informacje podstawowe)
ART. 33(1) Przepisy o osobach prawnych stosuje si odpowiednio do jednostek organizacyjnych
nimi niebdcych, ktrym przepis szczeglny przyznaje zdolno prawn.
Koncepcja ta jest kontrowersyjna. Pewne jest jednak, e nie narusza ona wspomnianej wyej
normatywnej koncepcji regulacji osb prawnych, gdy wci wymagane jest wyrane wskazanie w
konkretnym przepisie. Wystarczy wiedzie, e uomnymi osobami prawnymi s w szczeglnoci:
(1) Osobowa spka handlowa spka jawna, spka partnerska, spka komandytowa, spka
komandytowo-akcyjna, przy czym do spki komandytowo-akcyjnej stosuje si z mocy KSH
wiele przepisw o kapitaowych spkach handlowych.
(2) Znajdujca si w organizacji kapitaowa spka handlowa sp. z o.o. w organizacji, s. a. w
organizacji (uwaga, spki kapitaowe ju maj osobowo prawn i s sukcesorami praw
odpowiednich spek w organizacji)
(3) Wsplnota mieszkaniowa art. 6 ustawy z 1994r. o wasnoci lokali
Na mocy art. 33(1) 2 odpowiedzialno za zobowizania uomnej osoby prawnej ponosz jej
czonkowie. Odpowiedzialno ta jest subsydiarna (konieczna jest wczeniejsza nieskuteczna
egzekucja z majtku jednostki) i powstaje z chwil nastania niewypacalnoci uomnej osoby prawnej.
Uomn osob prawn nie jest spka cywilna uregulowana w art. 860-875.
32. TEORIE DOTYCZCE ISTOTY OSB PRAWNYCH
(1) Wszystkie teorie zakadaj w ten czy inny sposb, e osoba prawna to pewien sposb
organizacyjnego ujcia zbiorowego wysiku ludzkiego (choby przez sam akumulacj
kapitau).

(2) Teorie dziel si na:
(a) teorie fikcji zakadajce, e osoba prawna nie jest bytem realnym
(b) teorie realne, czynice zaoenie przeciwne

(3) Teorie fikcji:
(a) Teoria fikcji waciwa (Savigny ukoronowanie): Osoba prawna jako twr jest
dopuszczona do obrotu na mocy aski pastwa. Jest waciwie pozbawiona zdolnoci do
wywoywania skutkw prawnych swoimi dziaaniami i wyranie oddzielona od zwizanych
z ni ludzi.
(b) Teoria majtku celowego (Brinz): Osoba prawna jako bezpodmiotowy majtek, ktremu
nadano pewien cel. Odrywa zarwno majtek, jak i cel od ludzi.
(c) Teoria interesu (Ihering): Osoba prawna jako rodek techniki prawniczej do realizacji
wsplnego interesu czonkw/destynatariuszy.
(d) Teoria kolektywnej wasnoci (Planiol): Osoba prawna jako szczeglne unormowanie
wasnoci kolektywnej.
(e) Teoria majtku urzdowego (Hoeler/Binder): Faktycznym podmiotem s zarzdzajcy
majtkiem. S oni jednak zwizani celem osoby prawnej.
(f) Teoria normatywna (Kelsen, Jellinek): Osoba prawna (oraz fizyczna) jest tylko
teoretycznym punktem zaczepienia dla kompleksu praw i obowizkw.

(4) Teorie realne:
(a) Teoria organiczna (Gierke): Osoba prawna jest realnym, antropomorficznym organizmem
z wasn wol, organami i potrzebami, wic musi by traktowana tak, jak czowiek. Nie
myli z teori organw dotyczc funkcjonowania osoby prawnej.
(b) Teoria realna waciwa (Michoud/Saleilles, F. Zoll): Osoba prawna jest realnym tworem
spoecznym.
33. POWSTANIE OSOBY PRAWNEJ
(1) W obrbie wspomnianej koncepcji normatywnej regulacji osb prawnych wyrnia si trzy
systemy powstawania osb prawnych:
(a) System aktw organw pastwa
(b) System koncesyjny
(c) System normatywny (nie myli z sam koncepcj normatywn)
(d) nieobowizujcy obecnie w Polsce tzw. system notyfikacyjny

(2) System aktw organw pastwa obejmuje powstawanie osb prawnych bezporednio z mocy
ustanawiajcych je przepisw ustawowych lub przepisw aktw innego typu. Przykadami s
np.: PAN, pastwowe uczelnie wysze, NFZ (art. 96 ustawy z 2004r. o wiadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanej ze rodkw publicznych).
8


(3) System koncesyjny, nie dotyczy wydania koncesji na konkretny rodzaj dziaalnoci
istniejcemu ju podmiotowi, ale utworzenia podmiotu w drodze decyzji samych zaoycieli,
ktrym tak moliwo przyzna ustawodawca. Jedynym rozsdnym przykadem w polskim
prawie s tzw. towarzystwa ubezpiecze wzajemnych.

(4) System normatywny obejmuje tworzenie osb prawnych w sposb taki, e akt normatywny
wskazuje przesanki, ktre naley speni, by utworzy osob prawn. Cho co do zasady nie
jest konieczne adne zezwolenie organu, pastwo zachowuje kontrol nad wypenieniem tych
przesanek. Typow instytucj wieczc powstanie osoby prawnej w tym systemie jest
nadajcy jednostce osobowo prawn wpis do waciwego rejestru. Art. 37. stanowi wprost,
e poza wyranie wskazanymi wyjtkami (czyli z reguy osobami prawnymi powstajcymi w
innych systemach) jednostka organizacyjna uzyskuje osobowo prawn z chwil dokonania
wpisu do waciwego rejestru. Oznacza to, e system normatywny jest w polskim prawie
cywilnym domylny. KC nie reguluje ani zasad prowadzenia rejestrw (art. 37 2), ani
szczegowych zasad tworzenia osb prawnych (art. 35).

Krajowy Rejestr Sdowy reguluje ustawa z 20.08.1997r. o Krajowym Rejestrze Sdowym.

Przykadem osoby prawnej tworzonej w tym systemie jest:
(a) kapitaowa spka handlowa, czyli spka z ograniczon odpowiedzialnoci oraz spka
akcyjna art. 12 KSH
(b) fundacja art. 7 ust. 1 ustawy o fundacjach
(c) zwizek zawodowy a take jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie art. 15
ustawy o zwizkach zawodowych
(d) spdzielnia art. 11 ust. 1 prawa spdzielczego
(e) stowarzyszenie art. 17 ust. 1 prawa o stowarzyszeniach
(f) fundusz inwestycyjny art. 15 ust. 6 ustawy o funduszach inwestycyjnych
(g) partia polityczna art. 16 ustawy o partiach politycznych

(5) System notyfikacyjny polega na tym, e osob prawn tworzy si poprzez samo odpowiednie
powiadomienie o tym waciwego organu, ktry nie musi ju w celu powstania osoby prawnej
wydawa adnej decyzji (w szczeglnoci decyzji o wpisie do jakiegokolwiek rejestru). By on
stosowany w Polsce w odniesieniu do partii politycznych w okresie transformacji. Obecnie
partie tworzy si ju w systemie rejestrowym.
34. ZDOLNO PRAWNA OSOBY PRAWNEJ
(1) Osoba prawna ma zdolno prawn.

8
W zasadzie takimi osobami s te przedsibiorstwa pastwowe (nie spki skarbu pastwa) tworzone
na podstawie przepisw wci obowizujcej ustawy z 1981r. o przedsibiorstwach pastwowych. Nie
tworzy si ju jednak nowych, a czynnych jest mniej ni 30.s

(2) Zakres zdolnoci prawnej jest ograniczony wzgldem tej, ktr dysponuj osoby fizyczne.
(3) Ograniczenie wynika moe:
(a) z istoty osoby prawnej - osoba prawna nie moe by podmiotem praw rodzinnych,
9

zasiada w organach, by likwidatorem, dziedziczy z ustawy (z wyjtkiem SP), by
podmiotem suebnoci osobistej art. 296. Osobn kwesti s prawa osobiste, ktre
osoba prawna zasadniczo ma, ale katalog jej dbr osobistych jest w porwnaniu z osobami
fizycznymi bardzo ograniczony, cho te otwarty (nietykalno lokalu, swoboda
komunikowania si, tajemnica korespondencji, odpowiadajce czci dobre imi), za
dopuszczalno zadouczynienia (ktre jest nierozerwalnie zwizane z bdc stanem
psychicznym krzywd) jest wielce wtpliwa.

(b) z ustawy w polskim prawie brak takich uregulowa szczeglnych od czasu uchylenia
niesawnego art. 36 zwizanego z tzw. specjaln zdolnoci prawn osb prawnych, ktra
sprowadzaa si do tego, e dana osoba moga nabywa prawa i obowizki tylko w zakresie
zgodnym z nadanym w odpowiednim akcie (np. akcie erekcyjnym przedsibiorstwa
pastwowego) celem.

Nie wywouj oczywicie skutkw prawnych (w tym stania si podmiotem okrelonych
stosunkw) czynnoci prawne sprzeczne ustaw (art. 58), ale ograniczanie konkretnym
osobom prawnym (a nie w konkretnych sytuacjach) zdolnoci prawnej (co byo regu w
poprzednim ustroju) narusza w racy sposb zasad rwnoci podmiotw.

(c) ze statutu art. 35 stanowi, e w ramach zakrelonych przez odpowiednie przepisy
funkcjonowanie i sposb dziaania osoby prawnej reguluje take jej statut. Regulacja
taka moe w szczeglnoci obejmowa wyliczenie stosunkw prawnych, ktrych
podmiotem osoba prawna by nie moe.

(4) Nie jest wykluczona odpowiedzialno innych podmiotw za zobowizania osoby prawnej:
(a) Skarb Pastwa za zobowizania innych pastwowych osb prawnych na zasadach art. 40.
Skarb Pastwa, co do zasady nie ponosi odpowiedzialnoci za zobowizania innych
pastwowych osb prawnych - art. 40 1. Podstawowym wyjtkiem od tej zasady jest art.
40 2 odpowiedzialno SP za zobowizania pastwowej osoby prawnej, od ktrej naby
on nieodpatnie na podstawie ustawy skadnik majtkowy. Wwczas SP odpowiada za
zobowizania danej pastwowej osoby prawnej do wartoci owego skadnika wedug
stanu w chwili nabycia a ceny w chwili zapaty.
10
Inne pastwowe osoby prawne nigdy
nie odpowiadaj za zobowizania Skarbu Pastwa.
11

(b) Jednostka samorzdu terytorialnego za zobowizania odpowiednich samorzdowych
osb prawnych na zasadach art. 40.
(c) Osoby reprezentujce spk kapitaow w organizacji za zobowizania odpowiedniej
spki kapitaowej bdce wynikiem sukcesji po spce w organizacji. Solidarnie z tymi
osobami odpowiadaj (wyjtkowo) akcjonariusze lub wsplnicy, ale tylko do wartoci
niewniesionego wkadu na akcje/udziay art. 13 KSH.

9
Por. jednak uchylony art. 150 KRO, ktry stwarza osobie prawnej teoretyczn moliwo bycia opiekunem
maoletniego. Nigdy nie wydano jednak przepisw wykonawczych.
10
Inny wyjtek jest zawarty choby w ustawie z 08.05.1997 o porczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb
Pastwa oraz inne osoby prawne.
11
Art. 40 3 ustanawia identyczn relacj pomidzy jednostkami samorzdu terytorialnego oraz samorzdowymi
osobami prawnymi.
(d) O ile za zobowizania spdzielni przed jej zarejestrowaniem (czyli gdy nie jest osob
prawn) odpowiadaj osoby dziaajce w jej interesie solidarnie, to po zarejestrowaniu
(czyli uzyskaniu osobowoci prawnej) odpowiadaj one nie wobec wierzycieli spki, a jej
samej art. 11 2 prawa spdzielczego.

(5) Nie jest te wykluczona odpowiedzialno osoby prawnej z tytuu czynu niedozwolonego.
(zarwno wg art. 415 jak i art. 444-446)
12

35. KLASYFIKACJA OSB PRAWNYCH
(1) Osoby prawne dziel si ze wzgldu na substrat na:
(a) osoby typu korporacyjnego, ktrych substratem s konkretni ludzie. Osoby takie maj
czonkw, ktrych mona wyczerpujco wymieni. Czonkowie ksztatuj cele i metody
dziaania korporacyjnej osoby prawnej, ktra suy do realizacji ich interesw. Prototypem
jest stowarzyszenie.
(b) osoby typu zakadowego, ktrych substratem jest konkretny majtek. Osoby takie maja
bliej nieokrelony krg destynatariuszy, ktrych interesowi zakadowa osoba prawna
suy, ale w sposb okrelony wol zaoyciela. Prototypem jest fundacja.

Tak naprawd jest to jedyny istotny podzia, gdy klasyfikacja ta decyduje o samym
istnieniu osoby prawnej. Zakad moe istnie bez destynatariuszy, ale korporacja bez
czonkw ju nie.

(2) Osoby prawne dziel si ze wzgldu na przynaleno na:
(a) osoby pastwowe np. Skarb Pastwa
(b) osoby komunalne (samorzdowe) np. gmina, powiat, wojewdztwo, zwizek gmin,
zwizek powiatw, inne komunalne osoby prawne (np. przedsibiorstwa uytecznoci
publicznej)
(c) osoby prywatne np. spka kapitaowa niebdca jednoosobow spk skarbu pastwa
lub spk samorzdow
(d) osoby kocielne np. Koci, archidiecezja, diecezja, dekanat (kilka parafii), parafia

(3) Osoby prawne dziel si ze wzgldu na cel i model dziaalnoci na:
(a) osoby dziaajce for-profit, ktrych zasadniczym celem jest osiganie zyskw z
dziaalnoci gospodarczej. Np. spka akcyjna prowadzca przedsibiorstwo.
(b) osoby dziaajce not-for-profit, ktrych celem jest osiganie zyskw jedynie w takim
zakresie, w jakim jest to konieczne do efektywnej realizacji innych celw. Np. waciwie
ZTM.
(c) Osoby dziaajce non-profit, ktrych zasadniczym celem nie jest osiganie zyskw. Np.
Skarb Pastwa, fundacja charytatywna, waciwe zwizek zawodowy.

(4) Osoby prawne dziel si ze wzgldu na klasyfikacj ich celu i reim, ktremu w zwizku z tym
podlegaj na:
(a) osoby prawa publicznego realizujce interes oglny (np. fundacja charytatywna)

12
Osoba prawna (oraz jednostka, o ktrej mowa w art. 33(1)) moe rwnie by poddana odpowiedzialnoci
karnej w szczeglnym trybie okrelonym w ustawie z 2004r. o odpowiedzialnoci podmiotw zbiorowych za czyny
zabronione pod grob kary. Na mocy art. 7-9 tej ustawy za czyny zabronione wymierza si kary pienine.
rodkami karnymi s przepadek korzyci majtkowych i rne zakazy (np. promocji).
(b) osoby prawa prywatnego realizujce interes indywidualny (np. spka akcyjna
prowadzca przedsibiorstwo). Oczywicie osoba prawa prywatnego podlega take
odpowiednim normom prawa publicznego, ale przyjmuje si, e nie s one w jej
funkcjonowaniu kluczowe.
36. SIEDZIBA
(1) Osoba prawna nie ma miejsca zamieszkania, a siedzib. Zgodnie z art. 41 siedziba to
miejscowo wskazana jako taka w statucie, a w braku takiego wskazania miejscowo, gdzie
mieci si organ zarzdczy (patrz niej) danej osoby prawnej.

(2) W sprawie siedziby Skarbu Pastwa i jednostek samorzdu terytorialnego art. 29 KPC

(3) Siedzib jest miejscowo, a nie adres, lecz w wypadku wpisu do KRS konieczne jest take
podanie adresu. W razie wtpliwoci powinien by to adres organu zarzdczego.

(4) Istotno siedziby dotyczy, podobnie jak istotno miejsca zamieszkania os. fizycznej,
waciwoci sdu, przed ktrym osoba prawna moe by pozywana, (art. 30 KPC) a take
wspomnianych przy osobie fizycznej trybu ofertowego zawierania umw (art. 70 2) oraz
miejsca spenienia wiadczenia (art. 451 1)

37. TEORIA ORGANW
(informacje podstawowe)
Nie myli z organiczn teori istoty osb prawnych!
(1) Prawo polskie stoi na gruncie tzw. teorii organw, ktrej wyraz daje przede wszystkim art. 38:
(1) Osoba prawna dziaa
(2) przez swoje organy
(3) w sposb przewidziany w ustawie
(4) i opartym na niej statucie.

(2) Cho stwierdzenie to jest oczywiste, to koniecznie trzeba nadmieni, e wobec innych ni
osoba prawna podmiotw dziaanie owo rozumiane jest tu tylko w kontekcie dokonywania
czynnoci prawnych i dziaa bezporednio z nimi zwizanych (potwierdzenia, sprzeciwy,
prowadzenie rokowa etc.). Jeli czonek jednoosobowego zarzdu np. pobije kogo krzyczc,
e dziaa jako organ osoby prawnej, to ponosi normaln odpowiedzialno za wywoane szkody
jako osoba fizyczna (oraz odpowiedzialno karn we waciwym zakresie).
13


(3) Konkurencyjn wobec teorii organw jest teoria przedstawicielstwa, w ktrej pozycja organu
osoby prawnej jest podobna do pozycji przedstawiciela ustawowego niezdolnej osoby
fizycznej. Wedug tej teorii osoba prawna jest waciwie bezczynna.

(4) W skad organw wchodz osoby fizyczne i to one s powoane do tworzenia i
urzeczywistniania woli osoby prawnej. Osoby te zwane s piastunami organw.


13
Z niewiadomych przyczyn u niektrych budzi to wtpliwoci w zwizku z lapidarnym stwierdzeniem art. 38 o
dziaaniu.
(5) Wola osoby prawnej jest teoretycznie wol indywidualn i jako taka podlega odpowiednim
normom dotyczcym jej owiadczania oraz skutkw prawnych takich owiadcze (w
szczeglnoci czynnoci prawnych), cho w praktyce zazwyczaj powstaje w sposb zbiorowy.
Problemem jest sytuacja, gdy wola miaaby by wyraona przez tzw. czynnoci konkludentne,
czyli nie deklaracje, a konkretne zachowania. Wwczas naley ocenia postpowanie samych
piastunw w okrelonym kontekcie. Podobne problemy wystpuj rwnie przy szczeglnych
przypadkach zwizanych z wadami owiadczenia woli, ktre mog dotyczy owiadczenia woli
osoby prawnej tak samo, jak owiadcze woli osoby fizycznej.

(6) Osoba prawna ma zazwyczaj organ stanowicy, organ zarzdczy oraz organ kontrolny. Np. w
spce akcyjnej bd to to odpowiednio walne zgromadzenie akcjonariuszy, zarzd i rada
nadzorcza. Konkretna osoba prawna moe mie oczywicie inn struktur (wynika ona wszak
ze szczeglnych przepisw oraz statutu), aczkolwiek musi mie organ zarzdczy.

(7) Dobr lub z wiar osoby prawnej ocenia si wedle dobrej lub zej wiary organu, a w
wypadku, gdy zaangaowanych jest kilka organw, (np. do okrelonego dziaania zarzdu
potrzebna jest odpowiednia uchwaa walnego zgromadzenia) wedug dobrej lub zej wiary
organu, ktry dokona czynnoci prawnej. W wypadku organu wieloosobowego z zasady do
zej wiary organu wystarczy za wiara choby jednego jego czonka, gdy domniemywa si, e
organ wie wszystko to, co wiedz jego czonkowie. Problematyczna jest jednak sytuacja, w
ktrej mimo formalnego czonkostwa okrelony czonek nie uczestniczy w odpowiednich
pracach organu (np. czonek zarzdu wieloosobowego nie zjawi si na waciwym
posiedzeniu). Zasadniczo powinno si ocenia stan tylko tych osb, ktre faktycznie
wchodziy w skad organu w chwili wyraania woli.

(8) Szczeglna posta braku umocowania w zwizku z dziaaniem jako organ (w czym zawiera si
oprcz przekroczenia kompetencji, rwnie faszywe podawanie si za organ lub podawanie
si za organ nieistniejcy) unormowana jest w art. 39, ktry stanowi, e osoba, ktra
dopucia si takiego dziaania:

(a) musi zwrci drugiej stronie wszystko co w zwizku z nim otrzymaa, a take
(b) naprawi szkod powsta z zawarciem umowy (chodzi o tzw. interes ujemny, czyli koszty
ponoszone z samym zawieraniem umowy, rokowaniami, przejazdami, transportem
wrczanych rzeczy etc., a nie interes dodatni, czyli wszystko, co druga strona zyskaaby,
gdyby umowa bya wana).
14

Dokonana w ten sposb czynno jest bezwzgldnie niewana, a nie dotknita jedynie sankcj
bezskutecznoci zawieszonej, jak w wypadku faszywego przedstawiciela (falsus procurator), o
wynika wanie z przyjcia teorii organw. Niedopuszczalna jest w szczeglnoci analogia z art.
103 - I CKN 22/96. Patrz jednak niej.
(9) Art. 17 KSH traktujcy o postpowaniu organu zarzdczego spki handlowej bez wymaganej
uchway organu stanowicego wprowadza duo zamieszania i nie jest do koca jasne jak
sankcj waciwie on przewiduje (bezskuteczno zawieszon czy niewano bezwzgldn).
Przyj mona (szczeglnie z uwagi na art. 17 2 KSH dopuszczajcy wydanie odpowiedniej
uchway po dokonaniu czynnoci), e w drodze wyjtku od opisanej przy art. 39 zasady sankcj

14
Np. W sytuacji, gdy A mieszkajcy w X chce kupi rzecz B w miecie Y za 10 z, by sprzeda pniej za 20 z, gdy
dojazd kosztuje 2 z, przy braku innych kosztw interes ujemny A w zakupie B to 2z, a dodatni 20-10=10 z.
t jest bezskuteczno zawieszona. Jest to jednak absolutny wyjtek i do tego jeszcze
niezwykle wtpliwy.
38. USTANIE BYTU OSOBY PRAWNEJ
(1) Byt osoby prawnej moe usta z powodu:
(a) nastpienia okolicznoci przewidzianej w ustawie
(b) rozwizania przez zgodne postanowienie czonkw (tylko osoby typu korporacyjnego)
(c) likwidacji
(d) upywu czasu, na ktry zostaa ona powoana
(e) reorganizacji bez przeprowadzenia likwidacji, czyli np. poczenia si osb prawnych.

(2) Do danego typu osoby prawnej waciwy moe by oczywicie wicej ni jeden tryb. Szczegy
ustania bytu reguluj odrbne przepisy.

(3) Szczeglnym trybem ustania jest likwidacja. Jej przeprowadzenie jest waciwie konieczne (z
wyjtkiem przypadku reorganizacji lub waciwego dania wsplnika lub organu administracji
publicznej) do ustania bytu kapitaowej spki handlowej (a take niebdcej osob prawn
osobowej spki komandytowo-akcyjnej). Likwidacj kieruje likwidator i moe ona wynika
zarwno z umowy spki lub dziaania wsplnikw/akcjonariuszy, jak i ogoszenia jej
upadoci, a take orzeczenia sdu rejestrowego. Rozpoczcie likwidacji nazywa si jej
otwarciem i musi by ono we waciwy sposb ogoszone. Polega ona na zasadniczo na
moliwie efektywnym spienieniu majtku spki oraz dokoczeniu jej spraw. Po
zakoczeniu likwidacji dokonuje si wykrelenia spki z rejestru, co jest rwnoznaczne z
kresem jej istnienia i jej zdolnoci prawnej. Likwidacj sp. z o.o. reguluj art. 270-290 KSH, a s.
a. art. 459-470 KSH.

Likwidowa mona te, na odrbnych zasadach, np. spdzielni art. 125 i nastpne prawa
spdzielczego.
39. SZCZEGLNA ROLA W OBROCIE PRZEDSIBIORCA
(1) Przedsibiorc jest kady podmiot prawa cywilnego (w szczeglnoci i najczciej osoba
prawna) prowadzcy we wasnym imieniu dziaalno gospodarcz lub zawodow art.
43(1).

By uci wtpliwoci zwizane z tzw. wolnymi zawodami (np. radcami prawnymi),
ustawodawca zdecydowa si wyszczeglni dziaalno zawodow, cho art. 2 ustawy o
swobodzie dziaalnoci gospodarczej wyranie wskazuje, i dziaalno zawodowa jest po
prostu rodzajem dziaalnoci gospodarczej definiowanej jako zarobkowa dziaalno
wytwrcza, budowlana, handlowa, usugowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i
wydobywanie kopalin ze z, a take dziaalno zawodowa, wykonywana w sposb
zorganizowany i cigy. Istnienie i charakter dziaalnoci gospodarczej musz by stwierdzone
wedug kryteriw obiektywnych, tzn. nie wystarczy sam zamiar i przewiadczenie osoby,
konieczne jest podejmowanie konkretnych, obserwowalnych dziaa (i czasem osiganie
konkretnych, obserwowalnych skutkw).

Wasne imi oznacza tu take wasne ryzyko, przy czym nie musi by ono oczywicie
wycznie wasne (co w realiach obrotu byoby niewyobraalne).

Przedsibiorc nie jest spka cywilna prowadzca dziaalno gospodarcz, co oczywiste
gdy nie jest podmiotem prawa cywilnego, a kady z jej wsplnikw, co ju mniej oczywiste,
gdy co do dziaania ich we wasnym imieniu zachodz pewne wtpliwoci.

Przedsibiorcami mog by uomne osoby prawne, w szczeglnoci handlowe spki
kapitaowe w organizacji.

(2) Kategoria przedsibiorcy jest wyodrbniona czysto funkcjonalnie, a nie dana na zawsze. Na
skutek sprzeday lub nawet wydzierawienia przedsibiorstwa dotychczasowy przedsibiorca
przestaje nim by (oczywicie jeli nie prowadzi innej dziaalnoci gosp. we wasnym imieniu),
a staje si nim (jeli wczeniej nie by) odpowiednio nabywca lub dzierawca.

(3) Przedsibiorca moe podlega obowizkowi wpisu do rejestru, np. KRS. Wpisanego do
rejestru przedsibiorc nazywamy przedsibiorc rejestrowym. Do samego uznania za
przedsibiorc w obrocie cywilnoprawnym aden wpis jednak nie jest potrzebny, gdy jak
wspomniano kategoria ta ma charakter czysto funkcjonalny.

(4) Przedsibiorca dziaa pod firm (art. 43(2)), ktra jest jego oznaczeniem indywidualizujcym.

Cho stwierdzenia te pierwotnie bezporednio dotyczyy zapisw nieobowizujcego ju
Kodeksu Handlowego, to powszechnie przyjmuje si, e firma musi:
(a) by jawna, tzn. kady zainteresowany moe j bez trudu dostrzec i zidentyfikowa jako
firm. Trudno w ogle wyobrazi sobie, jak miaaby wyglda firma niejawna.
(b) trzyma si zasady cigoci, tzn. trzyma si dziaalnoci, a nie zmienia bez powodu czy
podlega modyfikacjom utrudniajcym spenianie przez ni roli identyfikacyjnej. Patrz
niej.
(c) trzyma si zasady jednoci, tzn. jednemu przedsibiorcy przysuguje jedna firma (w
szczeglnoci przedsibiorca nie moe mie ich wicej) i musi ona stanowi jedno co do
formy przekazu, a nie np. by rozproszona w wielu mediach. Nie wyklucza to oczywicie
posugiwania si przez przedsibiorc poszczeglnymi elementami firmy w rnych innych
celach, ale gdy elementy te maj peni rol firmy musz wspwystpowa i tworzy
jednolity przekaz. Przedsibiorca moe rwnie posugiwa si tzw. skrtem firmy (o ile
jest osob prawn) art. 43(5) 4, ale nie moe tym wprowadza w bd (patrz lit. d-e).
(d) trzyma si zasady prawdziwoci, tzn. odpowiada stanowi faktycznemu (np. firma
przedsibiorcy prowadzcego zakad pogrzebowy nie moe informowa, e prowadzi on
dziaalno innego rodzaju), w szczeglnoci w zakresie identyfikacji przedsibiorcy,
rodzaju dziaalnoci, miejsca dziaalnoci, czy rde zaopatrzenia. art. 43(3) 1
(e) nie wprowadza w bd, tzn. nie powodowa u tzw. przecitnego uczestnika obrotu
problemw z identyfikacj przedsibiorcy, co wykada si na konieczno naleytego
odrniania si od firm na tym samym rynku. Konieczno ta ma charakter obiektywny,
tzn. nie ma znaczenia i nie uchyla niedopuszczalnoci korzystania z firmy mylcej to, e
jaki przedsibiorca wyrazi zgod na dziaanie pod firm podobn do jego.
Firm oraz jej zmiany naley ujawnia we waciwym rejestrze.

(5) Firma skada si z:
(a) korpusu (zwanego te rdzeniem), czyli waciwego oznaczenia indywidualizujcego
(np. imi i nazwisko osoby fizycznej art. 43(4), nazwa osoby prawnej art. 43(5))
(b) dodatkw obowizkowych, np. wskazanie formy prawnej osoby prawnej (bd uomnej
osoby prawnej art. 43(5), forma taka moe by podana w skrcie, a przy przeksztaceniu
osoby prawnej zmiana firmy moe polega tylko na podmianie owego wskazania formy
(art. 43(7))
(c) dodatkw fakultatywnych, np. wskazanie typu dziaalnoci gospodarczej wykonywanej
przez przedsibiorc art. 43(4), o ile nie jest to na mocy przepisw szczeglnych
obowizkowe (jak np. w przypadku giedy papierw wartociowych) lub zakazane (jak np.
w przypadku przedsibiorcy nieprowadzcego giedy papierw wartociowych w
rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a mimo to trudnicego si
jakim nimi obrotem).

(6) Cho moe wydawa si to nadmiern trosk o bezpieczestwo obrotu zasada cigoci firmy
jest tak wana, e moe w pewnych okolicznociach przewaa nad prawdziwoci. W
szczeglnoci art. 43(8) pozwala na wykorzystywanie cudzego imienia i nazwiska (za pisemn
jego zgod, lub zgod maonka i dzieci w wypadku mierci), o ile wczeniej ta osoba bya
przedsibiorc lub wsplnikiem spki nim bdc i jej imi i nazwisko zawarto w firmie.

Nie dotyczy to zmiany czyjego imienia i nazwiska, ktre musi prowadzi do zmiany
odpowiedniej firmy, cho poprzednie moe pozosta w niej jako element fakultatywny.

(7) Nie naley opisanych przed chwil regulacji dotyczcych byego wsplnika lub przedsibiorcy
myli z oglnym przyzwoleniem na wykorzystywanie w firmie cudzego imienia, nazwiska lub
pseudonimu za pisemn zgod tej osoby (lub w wypadku mierci maonka i dzieci) przez
przedsibiorc bdcego osob prawn (lub uomn osob prawn). Art. 43(5) 3 dopuszcza
to bowiem jedynie, gdy suy ma to ukazaniu zwizku tej osoby z powstaniem lub
dziaalnoci przedsibiorcy, a nie po prostu identyfikacji dziaalnoci gospodarczej.
Konieczne jest rwnie, cho KC nie mwi o tym wprost, by taka osoba bya publicznie
znana, tzn. u tzw. przecitnego uczestnika obrotu jej nazwisko wywoywao okrelone
skojarzenia. Ograniczenia te rzecz jasna nie dotycz nazwisk postaci historycznych oraz
fikcyjnych (trudno byoby bowiem zwrci si o zgod), ktre mog by wykorzystywane
waciwie dowolnie, o ile nie sprzeciwiaj si temu przepisy szczeglne (np. prawa
autorskiego).

(8) Uprawnione wykorzystanie w firmie cudzego nazwiska nie uprawnia do zabronienia owej
osobie prowadzenia dziaalnoci pod tym nazwiskiem jako firm. Problem pojawia si, gdy
narusza to zasad niewprowadzania przez firm w bd. W takim wypadku brakuje utartego
rozwizania, a nie jest to regulowane wprost przez ustaw.

(9) Firma nie moe by zbyta art. 43(10) 1.

(10) Mona upowani innego przedsibiorc do korzystania ze swojej firmy, ale nie moe
prowadzi to do zamania zakazu wprowadzania w bd art. 43(1) 2.

Przedmiot stosunku cywilnoprawnego rzecz

40. INNE NI RZECZ PRZEDMIOTY STOSUNKW CYWILNOPRAWNYCH
Oprcz rzeczy przedmiotami stosunku cywilnoprawnego mog by:
(a) zachowania ludzkie, w tym dziaania (facere), zaniechania (non facere) , znoszenie rnych
stanw (pati) oraz inne zachowania (praestere)
(b) zwierzta traktowane jednak w obrocie jak rzeczy, o ile nie wykluczaj tego przepisy
szczeglne art. 1 ustawy o ochronie zwierzt, z wyczeniem tzw. zwierzyny, czyli ownych
zwierzt wolnych, ktrych status reguluje prawo owieckie (w szczeglnoci art. 2 prawa
owieckiego).
(c) rne postacie energii,
(d) dobra niematerialne, w szczeglnoci majtkowe prawa podmiotowe
(e) limity wielkoci produkcji lub emisji zanieczyszcze (art. 2 pkt. 2 lit b. ustawy o giedach
towarowych), co jednak jest mocno dyskusyjne i nie ma obecnie praktycznego znaczenia.
(f) kompleksy majtkowe (przedsibiorstwo art. 55(1), gospodarstwo rolne art. 55(3)).
Niezwykle kontrowersyjne jest, czy przedmiotem stosunku cywilnoprawnego mog by zwoki ludzkie,
czy elementy ciaa ludzkiego (w tym krew i wosy) nawet od niego odczone, a jeli tak, to czy s
rzeczami, czy stanowi osobn kategori. Kontrowersj t pozostawimy nierozstrzygnit.
Dobrami niematerialnymi s niematerialne przejawy dziaalnoci ludzkiej majce warto majtkow
takie jak utwr (art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim), projekt wynalazczy, wynalazek, projekt
racjonalizatorski (know-how), wzr uytkowy, wzr zdobniczy oraz znak towarowy majcy szczeglne
znaczenie w dziaalnoci gospodarczej.
Problematyczne jest uwzgldnienie w tym kontekcie przypadajcego pewnemu podmiotowi mienia
jako caoci (art. 44 mieniem jest wasno i inne prawa majtkowe)
15
oraz majtku, ktry mona
rozumie albo jako synonim mienia (tzw. koncepcja wska), albo jako og majtkowych praw i
obowizkw podmiotu (koncepcja szeroka).
16
Wspomnie przy tym, e w maestwie mienie moe
by wsplne albo odrbne (art. 31 KRO) W spce cywilnej wyodrbniamy wsplny majtek
wsplnikw (art. 863) oprcz ich majtku odrbnego. W takich kontekstach w sytuacjach
dynamicznych (czyli np. przy dokonaniu zakupu przez maonka majcego mienie osobne) stosujemy
zasad surogacji (rzecz wchodzi w miejsce ceny) czyli patrzymy, z ktrej masy majtkowej wyszy rodki
do dokonania przeksztacenia efekt przeksztacenia wchodzi do tej samej masy.
17

41. DEFINICJA RZECZY
ART. 45 Rzeczami w rozumieniu Kodeksu Cywilnego s tylko przedmioty materialne
Definicj t rozumie naley w ten sposb, e mogc by przedmiotem stosunku cywilnoprawnego
rzecz jest:
(1) Materialny
Prawo polskie nie zna wywodzcego si z prawa rzymskiego pojcia res incorporales, cho
rzecz (co wielce kontrowersyjne) mog by inne ni okazy numizmatyczne pienidze, ktrym
czasami prbuje si przypisa ten charakter. Powane kontrowersje zwizane s rwnie z

15
Dyskusyjne jest te, czy oprcz wymienionych tu wprost praw podmiotowych mienie nie obejmuje te
odpowiednich ekspektatyw oraz posiadania, ktre nie jest w ogle prawem podmiotowym, a pewnym stanem
faktycznym.
16
Sytuacja byaby janiejsza, gdyby prawo polskie przewidywao tzw. dziedziczenie kontraktowe (umow o
dziedziczenie), a nie tylko umow o zrzeczenie si dziedziczenia.
17
Odpowiednia paremia brzmi Res succedit in locum pretii et pretium in locum rei.
papierem wartociowym, ktry jest w obrocie traktowany w zasadzie jak rzecz, cho fizycznej
formy zwykle nie posiada.

(2) skadnik przyrody
Rzecz musi istnie w danym momencie. Pojcie rzeczy przyszej ma charakter wycznie
metaforyczny. Jak ju wspomniano, kontrowersyjne jest, czy w tym kontekcie przyroda
obejmuje take samego czowieka.

(3) wyodrbniony fizycznie
Konieczne jest, by rzecz dao si w sposb obiektywny (cho patrz dalsze uwagi o
subiektywnym podejciu do czci skadowej) i wyrany oddzieli od reszty przyrody. W
szczeglnoci rzeczami nie s zatem wody podziemne, zoa kopalin i cae grotwory, rzeki,
jeziora przepywowe, morza itp. Oczywicie nie znaczy to, e korzystanie z takich obiektw nie
jest w aden sposb regulowane, a w odniesieniu do nich nie przysuguj rne prawa
majtkowe (np. wasno grnicza). W zasadzie jednak nie s one przedmiotami obrotu
cywilnoprawnego, a dysponentem praw ich dotyczcych jest zazwyczaj wycznie SP lub wski
krg podmiotw, z ktrymi zawar on odpowiednie umowy.

(4) oraz funkcjonalnie,
Konieczne jest, by rzecz bya ekonomicznie rzadka, tzn. nie mona byo z niej korzysta bez
ogranicze wedle uznania (np. zazwyczaj powietrze atmosferyczne, woda morska). Nie moe
zatem by przedmiotem stosunku cywilnoprawnego (cho ju regulacji publicznoprawnej jak
najbardziej) tzw. res omnium communes (niekoniecznie definiowana w sposb taki sam, jak w
prawie rzymskim). Konieczne take jest, by rzecz do czego suya, tzn. dao si j jako
zidentyfikowa jako wyodrbniony element wzgldem ktrego jest skierowane ludzkie
dziaanie.

(5) dla ktrego nie zastrzeono w przepisie szczeglnym, e rzecz nie jest.
Przykadem takiego zastrzeenia jest choby przytoczony ju art. 1 ustawy o ochronie zwierzt,
na mocy ktrego zwierzta rzeczami nie s. Oczywicie zwierz moe by przedmiotem
stosunku cywilnoprawnego, ale nie jako rzecz.
42. CZ SKADOWA RZECZY
(1) Czci skadow rzeczy jest: (art. 47)
(a) wszystko, co
(b) nalec do niej, jako do caoci
(c) nie moe by od niej odczone
(d) bez istotnej zmiany caoci, lub
(e) bez uszkodzenia przedmiotu odczonego, lub
(f) bez istotnej jego zmiany

(2) Przyjmuje si, e charakter zwizku pomidzy rzecz a jej czci skadow musi by zarwno
fizyczny, jak i funkcjonalny.

(3) Cz skadowa nie ma samodzielnego bytu prawnego, jest uwaana za jedno z rzecz.
art. 47 1

(4) Uszkodzenie lub istotna zmiana musz mie istotny wpyw na funkcjonalno obu wskazanych
przedmiotw. Nie jest ni np. maa dziura w cianie powstaa w wyniku odkrcenia drewnianej
pki, ale dziura w cianie powstaa w wyniku wyrwania parapetu powodujca istotny spadek
wartoci estetycznej pomieszczenia oraz jego izolacji termicznej ju tak.

(5) Definicja czci skadowej jest poszerzana przez:

(a) zasad superfices solo cedit opisan niej, wynik z art. 48 (z zastrzeeniem art. 49)
(b) uznanie za czci skadowe gruntu praw zwizanych z jego wasnoci (w szczeglnoci
suebnoci gruntowych), ktre w ogle przedmiotami materialnymi nie s art. 50.

(6) Definicja czci skadowej jest zawana przez:
(a) bdcy wyjtkiem zarwno od przepisu oglnego art. 47, jak i art. 48 przepis art. 49
dotyczcy zwizanych stale z gruntem urzdze przesyowych (gazocig, ropocig,
wodocig, parocig, sie elektryczna, waciwie take sie kanalizacyjna), ktre nie s
czciami skadowymi gruntu, o ile wchodz w skad przedsibiorstwa (patrz definicja
przedsibiorstwa w odpowiednim paragrafie)
18

(b) Przepis art. 47 o przedmiocie poczonym z rzecz tylko to przemijajcego uytku.
Przedmiot taki nie jest czci skadow danej rzeczy. Problematyczne jest ujcie
przemijajcego uytku, ktra przede wszystkim nie odnosi si do samego czasu poczenia
(4 CR 366/57), a do jego charakteru. Wedle koncepcji obiektywnej, zgodnej z przyjt
zasad fizycznego wyodrbnienia rzeczy, przemijajcy charakter poczenia musi by
wyranie widoczny i moliwy do wywnioskowania na podstawie znamion zewntrznych.
W orzecznictwie przyjto jednak, kadc niekoniecznie w dopuszczalny sposb nacisk na
wyodrbnienie funkcjonalne rzeczy, koncepcj subiektywn, wedle ktrej o charakterze
decyduje intencja przyczajcego. (I CR 1079/59)

(7) Nie mona czci skadowej myli z przynalenoci, ktra mimo zwizku funkcjonalnego jest
rzecz osobn.
43. PRZYNALENO
(1) Przynalenoci jest:
(a) ruchomo (patrz niej, w szczeglnoci przynalenoci nie moe by cz skadowa)
(b) bdca wasnoci waciciela innej rzeczy (zwanej rzecz gwn)
(c) konieczna do korzystania z rzeczy gwnej zgodnie z jej przeznaczeniem
(d) i pozostajca z ni w fizycznym zwizku odpowiadajcym powyszemu zwizkowi
funkcjonalnemu, przy czym nie przeszkadza tu przemijajce zerwanie zwizku
fizycznego.
19


(2) Przykady przynalenoci (i rzeczy gwnej):
(a) Klucz (przynaleno) i szafa (rzecz gwna),
(b) Futera (przynaleno) i okulary (rzecz gwna)

18
Prawny status takich urzdze jest cokolwiek skomplikowany. Czsto przyjmuje si, e wszystkie s osobnymi
ruchomociami (rozdzielonymi granicami gruntw), a nie czciami skadowymi odpowiedniej sieci przesyowej
mimo oczywistego z ni zwizku. Jeli zaakceptowa taki punkt widzenia, to dochodzi kolejny element
zawajcy definicj czci skadowej.
19
Wydaje si, e w tym wypadku mona ju bezproblemowo zastosowa koncepcj analogiczn do koncepcji
subiektywnej przemijajcego charakteru przyczenia przedmiotu niebdcego czci skadow.
(c) Ganica na cianie (przynaleno) i odpowiednia nieruchomo (rzecz gwna)
(d) Motek do wybicia szyby w sytuacji kryzysowej (przynaleno) i autokar (rzecz gwna)

(3) Podstawow konsekwencj uznania rzeczy za przynaleno, jest to, e w braku odmiennej
woli stron (ius dispositivum) czynno prawna dotyczca rzeczy gwnej dotyczy w tym
samym zakresie przynalenoci, o ile nie sprzeciwia si temu waciwo czynnoci albo
przepis szczeglny. Podobnie ma si sytuacja egzekucji skierowanej przeciwko rzeczy gwnej,
a take uczynienia z rzeczy gwnej przedmiotu zabezpieczenia.
44. KLASYFIKACJA RZECZY
(1) Ze wzgldu na sposb identyfikacji rzeczy mona podzieli na:
(a) Rzeczy oznaczone indywidualnie co do tosamoci
(b) Rzeczy oznaczone rodzajowo co do gatunku
Podzia ten jest istotny ze wzgldu na
(a) uregulowanie tzw. nastpczej niemoliwoci wiadczenia (art. 475) przy zwoce
dunika dla rzeczy oznaczonej co do tosamoci przez art. 478, a dla rzeczy
oznaczonej co do gatunku przez art. 479. W pierwszym przypadku dunik nie jest
odpowiedzialny za utrat lub zniszczenie rzeczy, jeli do szkody doszoby take przy
waciwym wykonaniu wiadczenia. W drugim przypadku wierzyciel w kadym
wypadku zachowuje roszczenie o napraw wynikej ze zwoki szkody, a take moe
wedle uznania albo naby na koszt dunika odpowiedni ilo rzeczy oznaczonych
co do gatunku, albo domaga si od niego zapaty ich wartoci (wyznaczonej
wedug uregulowa odrbnych).

(b) klasyfikacj i regulacj rozporzdzenia polegajcego na przeniesieniu wasnoci
rzeczy. Na mocy art. 155 do przeniesienia wasnoci rzeczy oznaczonej co do
tosamoci wystarczy sama zgoda stron (charakter konsensualny), natomiast do
przeniesienia wasnoci rzeczy oznaczonych co do gatunku konieczne jest ich
wydanie nabywcy prawa (charakter realny). To samo dotyczy realnego charakteru
ustanowienia tzw. uytkowania nieprawidowego (na rzeczach oznaczonych co do
gatunku) art. 246.

(c) pojcie tzw. depozytu nieprawidowego dotyczcego rzeczy oznaczonych co do
gatunku, do ktrego stosuje si odpowiednio przepisy o poyczce art. 845.

(d) Poyczka moe dotyczy tylko rzeczy oznaczonych co do gatunku albo pienidzy
art. 720

(2) Ze wzgldu na rol w obrocie rzeczy mona podzieli na:
(a) nieruchomoci zdefiniowane niej
(b) ruchomoci, czyli wszystkie rzeczy niebdce nieruchomociami.
Podzia ten ma kluczowy charakter dla obrotu cywilnoprawnego.
Przykadowe konsekwencje tego podziau (katalog zdecydowanie niewyczerpujcy):
(a) Rozporzdzenie wasnoci nieruchomoci nie moe zosta dokonane pod warunkiem
ani z zastrzeeniem terminu art. 157 1. W wypadku zawarcia takiej umowy do
skutecznego rozporzdzenia wasnoci konieczne jest dodatkowe porozumienie stron
wyczajce warunek i termin. art. 157 2.
(b) Umowa przenoszca wasno nieruchomoci musi by pod rygorem niewanoci
zawarta w formie aktu notarialnego art. 158.
(c) Hipoteka dotyczy tylko nieruchomoci, a zastaw tylko ruchomoci.
(d) Ksigi wieczyste zakada si tylko dla nieruchomoci. art. 46 2 oraz art. 1 ust. 1 UKWH
(e) Umowa komisu dotyczy wycznie ruchomoci art. 765
(f) Umowa przechowania dotyczy wycznie ruchomoci art. 835
(g) Wyjtek od zasady nemo plus iuris zawarty w art. 169 dotyczy wycznie ruchomoci.
(h) Wystpuj istotne rozbienoci w regulacjach dotyczcych egzekucji z ruchomoci i
nieruchomoci.
(i) Regulacje dotyczce czci skadowych rzeczy s odmienne dla nieruchomoci (patrz
paragraf o czci skadowej)
(j) Przynalenoci moe by tylko ruchomo, cho rzecz gwn moe by te
nieruchomo.
(k) Nieruchomoci nie mona porzuci. Mona jedynie zawrze umow o przekazanie
nieruchomoci z gmin lub Skarbem Pastwa art. 902(1). Ruchomo mona porzuci
(art. 180), przez co jej wasno automatycznie wygasa.
(l) Odmiennie uregulowane jest zasiedzenie wasnoci ruchomoci (art. 174 trzy lata
nieprzerwanego posiadania samoistnego, tylko w dobrej wierze) oraz nieruchomoci (art.
172 20 lat nieprzerwanego posiadania samoistnego w dobrej wierze, 30 lat w zej).
(m) Prawa wynikajce z umowy doywocia mona uzyska jedynie na skutek zbycia
nieruchomoci art. 908.
(n) Wiele praw i umw nie moe z natury rzeczy dotyczy nieruchomoci (np. umowa
przewozu), cho ustawodawca nie wskaza tego wprost.


(3) Inne podziay rzeczy to:
(a) Podzia na rzeczy podzielne i niepodzielne. Rzeczy podzielne mona podzieli bez istotnej
ich zmiany (np. olej napdowy, materia wkienniczy). Rzeczy nie bdce podzielnymi s
niepodzielne. Podzia ten ma znaczenie np. przy okreleniu podzielnoci wiadczenia
polegajcego na wydaniu rzeczy.
(b) Podzia na rzeczy zuywalne i niezuywalne. Normalny uytek gospodarczy rzeczy
zuywalnych polega na zbyciu, nieodwracalnej zmianie, lub skonsumowaniu. Rzeczy nie
bdce zuywalnymi, s niezuywalne. Podzia taki ma znaczenie, gdy skutki prawne s
uzalenione przez ustaw od zwykego przeznaczenia rzeczy, zwykego toku czynnoci,
zasad prawidowej gospodarki itp. np. przy poytkach naturalnych.
W polskim prawie cywilnym waciwie nie wystpuje pojcie res extra commercium (rzeczy
wyczonej z obrotu), cho na mocy uregulowa publicznoprawnych obrt pewnymi rzeczami
(np. broni i amunicj, materiaami wybuchowymi, materiaami promieniotwrczymi,
generatorami promieniowania jonizujcego itd.) moe by ograniczony a nawet w pewnych
sytuacjach wykluczony.
(4) Szczeglne klasyfikacje rzeczy. Ustawodawca czsto w ustawie albo definiuje okrelone
kategorie rzeczy albo uywa nazw zbiorczych. Np. umowa kontraktacji dotyczy moe tylko
produktw rolnych art. 613.
45. NIERUCHOMO
Na mocy art. 46 za nieruchomo uwaa si:
(1) cz powierzchni ziemskiej stanowic osobny przedmiot wasnoci,

Podstawowym typem nieruchomoci w prawie polskim jest nieruchomo gruntowa, czyli
przede wszystkim okrelony fragment powierzchni ziemskiej. Nieruchomo jest w zwizku z
tym zawsze oznaczona co do tosamoci. Na mocy przepisw szczeglnych w skad
nieruchomoci gruntowej wchodzi wszystko, co jest uznane za jej cz skadow.
Rozgraniczenie gruntw moe by dokonane albo w drodze umownej, albo administracyjnej,
albo sdowej, co jest osobnym zagadnieniem.

Wyranie wskazany zwizek definicji nieruchomoci podmiotowym prawem wasnoci
pozwala na zastosowanie do okrelenia granic samego gruntu (a nie tylko przysugujcego
wzgldem niego prawa) art. 143 stanowicego, e grunt obejmuje take przestrze nad i
pod okrelonym wycinkiem powierzchni ziemskiej. Dalsze regulacje zawiera prawo wodne,
prawo grnicze oraz midzynarodowe uregulowania dotyczce lotnictwa i przestrzeni
kosmicznej.

(2) jak rwnie budynki trwale z gruntem zwizane, o ile na mocy przepisw szczeglnych
stanowi odrbny przedmiot wasnoci,
Drugim rodzajem nieruchomoci jest nieruchomo budynkowa, ktra moe powsta tylko w
wyniku szczeglnego unormowania, gdy z zasady budynek jest czci skadow gruntu, na
ktrym stoi (patrz omwiona niej zasada superficies solo cedit). Konieczny jest trway zwizek
danej struktury z powierzchni ziemi, wic np. kontener robotniczy nieruchomoci nie jest,
cho praktyczne jego usunicie jest waciwie niemoliwe bez uycia cikiego sprztu.
(3) a take czci owych budynkw, o ile na mocy przepisw szczeglnych stanowi odrbny
przedmiot wasnoci.

Trzecim rodzajem nieruchomoci jest nieruchomo lokalowa, ktra jest jakby kolejnym
krokiem wzgldem nieruchomoci budynkowej. W braku szczeglnego uregulowania lokal
jest albo czci skadow gruntu, na ktrym stoi odpowiedni budynek, albo owego budynku,
jeli jest on nieruchomoci budynkow.

Prawo polskie zna jeszcze funkcjonaln klasyfikacj nieruchomoci na nieruchomoci rolne oraz
pozostae. Na mocy art. 46(1) nieruchomoci roln (gruntem rolnym) jest nieruchomo, ktra jest
lub moe by wykorzystywana do produkcji rolinnej i zwierzcej, w tym sadowniczej, ogrodniczej i
rybnej. Obecnie jedynym kryterium klasyfikacji jest wskazane przed chwil kryterium przeznaczenia
(realnego lub potencjalnego). W przeszoci obowizyway te tzw. normy obszarowe, czyli konieczna
bya odpowiednia powierzchnia gruntu. Klasyfikacja nieruchomoci jako nieruchomoci rolnej wie
si z okrelonymi uwarunkowaniami administracyjnoprawnymi, ale take z nabyciem w stosunku do
niej w pewnych sytuacjach okrelonych praw przez okrelone podmioty np. prawo pierwokupu
przewidziane w art. 5 ustawy o ksztatowaniu.
46. ZASADA SUPERFICES SOLO CEDIT
(1) Art. 48 stanowi e:

(a) Z zastrzeeniem wyjtkw ustawowych,
(b) czci skadowymi gruntu s
(c) w szczeglnoci budynki i inne urzdzenia trwale z nim poczone
(d) jak rwnie drzewa i roliny (na nim si znajdujce) od chwili zasadzenia lub zasiania.

(2) Wyjtki od zasady superfices solo cedit:

(a) samodzielny lokal mieszkalny lub o innym przeznaczeniu stanowicy na podstawie
przepisw ustawy o wasnoci lokali osobn nieruchomo art. 2 ustawy z 1994r. o
wasnoci lokali stanowi wasno swojego waciciela, a nie waciciela gruntu.
(b) budynki i inne urzdzenia wzniesione na gruncie Skarbu Pastwa lub jednostki
samorzdu terytorialnego albo zwizku takich jednostek przez uytkownika wieczystego
lub nabyte przez niego w zgodzie w waciwymi przepisami przy zawieraniu umowy o
oddanie gruntu w uytkowanie wieczyste art. 235 1 stanowi wasno uytkownika
wieczystego lecz wasno ta, jak ju wczeniej wspomniano, jest zwizana z prawem
uytkowania wieczystego i wraz z nim wygasa (wwczas budynki i inne urzdzenia staj
si czciami skadowymi gruntu).
(c) Omwiony ju przypadek urzdze przesyowych z art. 49.
(d) Przy przekazywaniu w uytkowanie rolniczej spdzielni produkcyjnej lub spdzielni
produkcji rolnej (art. 138 prawa spdzielczego) zabudowanego gruntu Skarbu Pastwa,
budynki i inne urzdzenia trwale z gruntem zwizane mona przekaza w uytkowanie
albo na wasno, budynki lub inne urzdzenia przez spdzielni na gruncie wzniesione
(w braku zastrzeenia wasnoci Skarbu Pastwa) s jej wasnoci. W kadym jednak
wypadku wasno ta jest zwizana z uytkowaniem i wraz z nim wygasa. art. 272-4.
(e) Budynki i inne urzdzenia wzniesione przez rolnicz spdzielni produkcyjn na
przekazanym jej w uytkowanie przez czonka gruncie stanowi jej wasno. To samo
dotyczy drzew i innych rolin. W wypadku wyganicia uytkowania spdzielnia moe
wykupi dziak zabudowan, ale drzewa i roliny staj si czci skadow gruntu.
47. POYTKI RZECZY
(1) Podobnie jak prawo, rzecz moe przynosi odpowiednim podmiotom poytki, ktre mog by:
(a) naturalne
(b) cywilne

(2) Cho art. 53 wykorzystuje sowo dochd, podobnie jak przy poytkach prawa naley przez
nie rozumie wszelkie korzyci majtkowe, a nie to, co pozostaje z przychodu po odliczeniu
kosztw.

(3) Poytki naturalne to (art. 53 1)
(a) pody rzeczy (zboe, owoce, przychwek zwierzcy)
(b) odczone od rzeczy czci skadowe stanowice normalny dochd z rzeczy
Normalny dochd z rzeczy to odwoanie si do tzw. zasad prawidowej gospodarki, czyli do
przeznaczenia rzeczy w ramach typowego (i spoecznie podanego) funkcjonowania
okrelonego podmiotu. Np. poytkami z gruntu zalesionego pod wycink bd drzewa cite
we waciwym z punktu widzenia techniki produkcji lenej trybie i czasie. Nie bd jednak
takimi poytkami drzewa wycite z powodu choroby czy zniszcze dokonanych przez wichur
lub bdu drwali.

(4) Poytki cywilne to dochody (korzyci materialne) ktre rzecz przynosi na podstawie stosunku
prawnego art. 53 2. Typowym poytkiem cywilnym jest czynsz z najmu/dzierawy
otrzymywany przez wynajmujcego/wydzierawiajcego.

(5) Uprawnienie do poytkw reguluje art. 55:

(a) Poytki naturalne moe pobiera ten, kto jest do nich uprawniony w momencie ich
odczenia.
(b) Poytki cywilne pobiera mona w stosunku do czasu trwania uprawnienia. (np. jeli A
by uprawniony przez 4 mies. za B przez 8, a poytki przypadaj na rok, to A dostanie 1/3
a B 2/3)
(c) W wypadku poniesienia nakadw na poytki ktre przypady innemu przysuguje
danie zwrotu nakadw do wysokoci wartoci poytkw.
48. PIENIDZ
(1) Pienidz w ekonomii ma cztery zasadnicze funkcje: transakcyjn (pacenie za dobra), miernicz
(pomiar wartoci rzeczy), tezauryzacyjn (akumulacja bogactwa) i patnicz (realizacja
zobowiza). Z punktu prawa cywilnego istotna jest najbardziej ta ostatnia, gdy wydanie
wierzycielowi okrelonej sumy pieninej moe by spenieniem wiadczenia.

(2) Jak ju wspomniano, pienidz jest w najlepszym wypadku bardzo szczegln rzecz
oznaczon co do gatunku (numizmaty pomijamy). W kontekcie stosunku cywilnoprawnego
banknot stuzotowy z reguy nie rni si niczym od piciu banknotw dwudziestozotowych
(o ile oczywicie tre stosunku banknotw nie indywidualizuje), cho oczywicie w
praktycznych realiach obrotu rnica ta moe wystpowa (np. przy prbie spenienia
wiadczenia w wysokoci miliona zotych jednogroszwkami). Z ca pewnoci jednak
pienidz jest nonikiem wartoci ekonomicznej wyposaonym przez ustaw w moc
umarzania zobowiza i mniej wane jest, czy wie si to z jego rzeczowym charakterem.

(3) W Polsce zasadniczo za wiadczenie pienine uwaa si opiewajce zote i grosze zasada
walutowoci (art. 358)

(4) W odniesieniu do wiadcze pieninych mona przyj dwie zasady nominalizmu albo
waloryzmu. Okrelona suma pienina moe mie rn warto w obrocie. Wedug zasady
nominalizmu, wiadczenie pienine obejmuje wskazan liczbowo sum, a zasady
waloryzmu, kadoczesn warto sumy wskazanej przy powstaniu stosunku
zobowizaniowego.

(5) W Polsce obowizuje zasadniczo zasada nominalizmu, cho strony mog zawrze w umowie
kreujcej stosunek zobowizaniowy tzw. klauzul indeksow lub walutow pozwalajc na
ustalenie faktycznego ksztatu wiadczenia w oparciu o zewntrzny wzgldem zotego miernik
wartoci. Moliwa jest rwnie sdowa waloryzacja wiadcze art. 358(1).

49. PAPIERY WARTOCIOWE
(informacje bardzo podstawowe)
(1) Papier wartociowy jest dokumentem zwizanym z pewnym prawem, w sposb tak cisy, e
niemoliwa jest realizacja tego prawa bez wadania dokumentem. Brak jest kodeksowej
definicji papieru wartociowego. Kwestionowane jest to, czy jest rzecz (a nie tylko nonikiem
pewnych praw).

(2) Definicja ustawowa (dotyczca jednak tylko wykorzystania pojcia w tej ustawie) zawarta jest
w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi i obejmuje: akcje, obligacje, prawa do akcji,
prawa poboru, kwity depozytowe, warranty subskrypcyjne, certyfikaty inwestycyjne i inne
podobne papiery wartociowe (kat. otwarty.), a take powstajce w wyniku emisji (szczeglna
procedura normowana osobnymi przepisami) prawa majtkowe inkorporujce prawa do
objcia innych papierw wartociowych.

Jak wida, definicja z ustawy o obrocie obejmuje pojciem papieru wartociowego take
prawa, rzeczami z definicji niebdce. Mona jednak wspomc si zawartym w niej
wyliczeniem typw dokumentw.

(3) Papierami wartociowymi s te (regulowane przez prawo wekslowe i prawo czekowe) weksle
i czeki.

(4) W odniesieniu do tzw. papierw zdematerializowanych mona roboczo przyj, e
wadaniem jest fakt zapisania danego papieru na odpowiadajcym danemu podmiotowi
waciwym rachunku lub na rachunku zbiorczym przy jednoczesnej identyfikacji okrelonego
podmiotu jako uprawnionego przez podmiot, ktremu ten rachunek zbiorczy jest przypisany
(np. w systemie depozytowo-rozliczeniowym prowadzonym przez KDPW). Tematyka ta jest
bardzo zoona.

(5) Pewne unormowania dotyczce papierw wartociowych, w tym ich klasyfikacj zawieraj
art.921(1)-(16). Papiery wartociowe mog by:

(a) legitymowane imiennie, gdy do wykonania okrelonego prawa legitymuj wadajc nimi
osob jedynie gdy ta osoba jest wskazana imiennie w treci dokumentu. Przykadem jest
akcja imienna.

(b) legitymowane na zlecenie, gdy do wykonania okrelonego prawa legitymuj wadajc
nimi osob, gdy jest albo imiennie wskazana w treci dokumentu albo legitymuje si
nieprzerwanym cigiem waciwych i wanych indosw (zrzecze si na rzecz konkretnej
osoby lub wyjtkowo in blanco) wiodcych do niej od osoby wskazanej imiennie w treci.
Przykadem s czeki i weksle.

(c) legitymowane na okaziciela, gdy do wykonania okrelonego prawa legitymuj kad
wadajc nim osob, ktra dokument jest w stanie na danie okaza (lub przedstawi
odpowiednie wiadectwo dotyczce wpisu na rachunku). Przykadem jest akcja na
okaziciela.

Wprowadzanie do obrotu papierw na okaziciela jest w szczeglny sposb regulowane
przez prawo (w celu ochrony bezpieczestwa obrotu) np. nie mona wyda akcji na
okaziciela przed uiszczeniem penej wpaty na akcje (a contrario z art. 335 2 KSH). Do
tego czsto wymaga szczeglnego zezwolenia organu administracji, bez ktrego na mocy
art. 921(10) dokument taki jest niewany (nikogo do niczego nie legitymuje).

(6) Jeli z papierem zwizana jest wierzytelno, to spenienie przez dziaajcego w dobrej wierze
dunika wiadczenia do rk osoby legitymujcej si papierem wartociowym zwalnia go z
zobowizania art. 921(7).
50. SZCZEGLNE KOMPLEKSY MAJTKOWE
(1) W kompleksie majtkowym kluczowe jest cise funkcjonalne powizanie skadnikw, w
szczeglnoci praw majtkowych. Skadniki musz tworzy zorganizowany zesp skadajcy
si na pewn funkcjonaln cao.

(2) Przedsibiorstwo (zdefiniowane w art. 55(1)) suy prowadzeniu dziaalnoci gospodarczej i
obejmuje:

(a) oznaczenie indywidualizujce
(b) wasno i inne prawa rzeczowe do nieruchomoci lub ruchomoci
(c) prawa wynikajce z najmu/dzierawy oraz inne prawa umoliwiajce korzystanie z
rzeczy
(d) wierzytelnoci, prawa z papierw wartociowych i rodki pieniene
(e) koncesje, licencje, zezwolenia
(f) patenty i inne prawa wasnoci przemysowej
(g) majtkowe prawa autorskie i pokrewne
(h) tajemnice przedsibiorstwa
(i) ksigi i dokumenty
Art. 55(2) w braku przeciwnej woli stron (ius dispositivum) lub uregulowania ustawowego
czynno prawna, ktrej przedmiotem jest przedsibiorstwo obejmuje wszystkie jego
skadniki. Przykadem ustawowego wyczenia jest art. 12a ustawy o nadzorze nad rynkiem
kapitaowym, ktry wycza objecie czynnoci prawn niektrych zezwole oraz wpisw .

(3) Gospodarstwo rolne (zdefiniowane w art. 55(3)) jest z kolei zespoem rzeczy sucych
prowadzeniu dziaalnoci w rolnictwie (prowadzeniu gospodarstwa rolnego). Obejmuje ono:

(a) Grunty rolne wraz z lenymi
(b) Budynki i ich czci
(c) Urzdzenia i inwentarz
Gospodarstwo rolne regulowane jest osobnymi przepisami dotyczcymi dziedziczenia. (art.
1058-1086).
(4) Nabywca przedsibiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest solidarnie ze zbywc
odpowiedzialny za jego zobowizania zwizane z danym kompleksem majtkowym, do
wartoci kompleksu wedug stanu w chwili nabycia i Scen z chwili zapaty, chyba e o tych
zobowizaniach nie wiedzia mimo dochowania naleytej starannoci (dobra wiara).
Odpowiedzialno t mona ograniczy lub wyczy jedynie za zgod wierzyciela. art. 55(4)

Ksztatowanie stosunku cywilnoprawnego czynno prawna

51. POJCIE CZYNNOCI PRAWNEJ
(1) Stan faktyczny
(2) w skad ktrego wchodzi przynajmniej jedno owiadczenie woli
(3) uzewntrzniajce
(4) decyzj podmiotu prawa cywilnego
(5) wywoania skutkw prawnych,
(6) z ktrym to stanem ustawa wie skutki objte tym owiadczeniem art. 56
(7) a take wynikajce z zasad wspycia spoecznego art. 56
(8) oraz ustalonych zwyczajw art. 56
Ad 1) Istnieje te teoria czynnoci prawnej jako czynnoci konwencjonalnej, ktr pomijamy.
Podzielaj j cywilici tacy jak Radwaski czy Gniewek.
Ad 2) Oprcz owiadczenia woli w skad czynnoci prawnej mog wchodzi take inne elementy (np.
wydanie rzeczy, dochowanie odpowiedniej formy czynnoci prawnej, dokonanie wpisu w ksidze
wieczystej etc.) konieczne do wywoania skutkw prawnych. Wedle jednej z koncepcji w skad
czynnoci prawnej wchodzi moe rwnie wzorzec umowy (art. 384), cho zasady na jakich miaby
ksztatowa on tre czynnoci nie s jasne.
Ad 3) Na mocy art. 60 uzewntrznienie moe w braku wyranego wyjtku ustawowego dokona si
przez kade zachowanie si, ktre ujawnia wol w sposb dostateczny, w tym w postaci
elektronicznej. Dostateczne jest takie wyraenie, ktre wol ujawnia albo wprost (w sposb
bezsporedni), albo w sposb pozwalajcy j zrozumie w drodze wykadni (w sposb dorozumiany).
Ad 4) Podmiot musi podj decyzj zwan aktem woli, czyli dziaanie jego po pierwsze musi wynika z
pobudek (wyobrae o stanie rzeczywistoci przeszym, aktualnym lub oczekiwanym) a po drugie nie
by po prostu rezultatem przymusu fizycznego (np. siowego podniesienia cudzej rki podczas
gosowania). Podmiot musi mie wybr, cho moe by on bardzo wski i stawia decydenta w bardzo
niekorzystnej sytuacji. Problem stanowi owiadczenia woli w formie uchway organy kolektywnego,
gdy faktycznie decyzj moe podj tylko pojedynczy czowiek. Zakada si zatem, e ze strony
czonkw organu dochodzi do swoistej delegacji moliwoci decydowania na zaakceptowanych przez
nich przy przystpieniu do skadu organu zasadach funkcjonowania jednostki organizacyjnej
przewidzianych w statucie i ustawach. Kwestia ta jest jednak bardzo kontrowersyjna.
Ad 5) Czynnoci prawnej naley dokonywa na powanie. Nie wywouje skutkw prawnych dziaanie
w celach dydaktycznych albo w drodze wiadomego odgrywania roli. (patrz te sankcja dotyczca tzw.
czynnoci pozornej)
Ad 6) Skuteczno czynnoci prawnej zaley od przepisw prawa materialnego, a nie prawa
procesowego, wic czynnoci prawn nie jest tak zwana czynno procesowa, ktrej skuteczno
zaley od przepisw prawa procesowego.
Ad 7 ) Patrz rozwaania o art. 5 w zwizku z naduyciem prawa podmiotowego oraz art. 58 2-3
czynicy czynno prawn sprzeczn z zasadami wspycia spoecznego niewan w caoci lub
czci (jeli elementy treci sprzeczne z z.w.s. mona usun bez pozbawiania ich mocy, chyba e z
okolicznoci wynika, e byy one dla stron kluczowe). W odrnieniu od sprzecznoci z ustaw (art. 58
1, obejmujc take w zasadzie jej obejcie na mocy wykadni funkcjonalnej normy prawnej) nie jest
moliwe zastpienie niedopuszczalnych ze wzgldu na sprzeczno z z.w.s. elementw treci innymi
przewidzianymi w ustawie. Kwesti bardziej problematyczn jest pozytywna rola z.w.s. (tzn.
dodawanie skutkw, a nie ograniczenie ich wystpowania) i brak jest tutaj jakiejkolwiek jasnej
koncepcji.
Ad 8) W adnym razie nie chodzi tu o prawo zwyczajowe, gdy taka interpretacja wprowadzaaby de
facto nowe rdo prawa powszechnie obowizujcego, co jest sprzeczne z zamknitym katalogiem
takich rde przedstawionym w Konstytucji. Ide jest tu przede wszystkim uwzgldnienie w
interpretacji faktycznej woli podmiotw pewnych utartych w rnych rodowiskach praktyk, ktre
musz by odpowiednio szczegowo ustalone i obecne w obrocie od dugiego czasu. Do tego musi
istnie w danym rodowisku dominujce przekonanie o koniecznoci trzymania si danej praktyki w
okrelonych okolicznociach. Wniosek taki wynika waciwie z art. 65 1, ktry wskazuje na istotno
ustalonych zwyczajw (oraz z.w.s.) przy interpretacji woli podmiotw przy wzgldzie na panujce
okolicznoci.
52. OWIADCZENIE WOLI
(1) Owiadczenie woli mona odczytywa wedug:
(a) Koncepcji psychologicznej wedle ktrej skadajce si na nie akt woli i jego przejaw tworz
nierozerwaln cao i powinny by intepretowane cznie, a kada ich niezgodno jest
powanym problemem.
(b) Koncepcji socjologicznej wedle ktrej akt woli pozbawiony jest waciwie znaczenia, a jego
przejaw ma przede wszystkim walor komunikacyjny i do ustalenia ksztatu owiadczenia
woli dochodzi w drodze dyskursywnej, w ktrym oprcz podmiotu dokonujcego
owiadczenia istotne s te inne. Koncepcj t nie bdziemy si dalej zajmowa.

(2) W wypadku niezgodnoci aktu i przejawu woli posikowa si mona:
(a) teori woli ktra prymat przyznaje aktowi
(b) teori owiadczenia ktra prymat przyznaje przejawowi
(c) kompromisow teori zaufania ktra przyznaje prymat przejawowi jedynie w
sytuacjach, gdy konieczna jest ochrona bezpieczestwa obrotu, zaufania i godnego
interesu adresata owiadczenia, a w pozostaych (np. testament) przyznaje prymat
aktowi.

(3) Prawo polskie zdaje si poda za teori zaufania, np. przez art. 83, ktry w 1 przy czynnoci
prawnej pozornej, gdzie w sposb oczywisty interes stron nie zasuguje na ochron przyznaje
prymat aktom ich woli (w istocie nie obejmujcych chci wywoania skutkw prawnych),
natomiast we wspomnianym ju w kontekcie zasady nemo plus iuris 2 przyznaje prymat
przejawom ich woli, gdy na ich podstawie dziaa zasugujca na ochron osoba trzecia.
Podobnie, art. 948 nakazuje przy wykadni testamentu przede wszystkim dochodzi woli
spadkodawcy. Rwnie art. 65 2 cho nakazuje przy umowach nadawa prymat zgodnemu
zamiarowi stron nad dosownym brzmieniem postanowie, to posuguje si sowem raczej
sugerujc, e s sytuacje, ktre wymagaj postpowania odmiennego.

(4) Zazwyczaj konieczne dla jego wanoci jest, by owiadczenie woli zostao przedstawione
okrelonemu podmiotowi prawa cywilnego (adresatowi), co jest naturalne w wypadku
umowy. Czasem jednak konieczno taka odpada:

(a) przy publicznym wygoszeniu owiadczenia ad incertas personas, np. oferta publiczna
art. 543, przyrzeczenie publiczne art. 919, wyemitowane papieru na okaziciela wedug
waciwych przepisw.
(b) przy skadaniu owiadczenia przed organem administracji niewystpujcym w roli
podmiotu prawa cywilnego, np. uznanie ojcostwa art. 79 KRO, odrzucenie spadku art.
1018.
(c) teoretycznie przy ustanowieniu penomocnika art. 98 i nast., cho i tak z oczywistych
wzgldw wymaga tego rola tej instytucji w obrocie.
Owiadczenie bez adresata teoretycznie moe by odwoane przez podmiot skadajcy, ale z
wyjtkiem przyrzeczenia publicznego, ktrego odwoanie moliwe jest w zakrelonym w art.
919 2 trybie brakuje w tej materii jasnych regulacji. Odnonie art. 543 waciwie mona
zastosowa oglne przepisy o ofercie, a w zwizku z tym, e w wypadku publicznego
wystawienia z oznaczeniem ceny oferta do adresatw dociera waciwie natychmiast i mog
oni z niej skorzysta rwnie waciwie natychmiast, nawet art. 66(2) zdaje si wyklucza
moliwo odwoania. Oglnie, naley kade owiadczenie bada wedug waciwoci
odpowiedniej czynnoci prawnej.

(5) Jeli owiadczenie powinno mie adresata, to zakada si, e staje si wane, gdy do adresata
dotaro w sposb taki, e w zwykym toku czynnoci (por. art. 66 2) mg si z nim zapozna,
lub (w wypadku formy elektronicznej) gdy zostao wprowadzone do waciwego nonika w
umoliwiajcy zapoznanie si sposb art.61. Jest to przejaw tzw. teorii dorczenia.
Alternatywne wobec niej s:
(a) teoria sporzdzenia, wedle ktrej owiadczenie staje si wane w momencie
sporzdzenia go przez podmiot owiadczajcy (np. napisanie listu)
(b) teoria wysania, wedle ktrej owiadczenie staje si wane w momencie wysania
(np. wysanie listu), tzw. postal rule w systemie common law.
(c) teoria zapoznania si, wedle ktrej adresat musi si z owiadczeniem rzeczywicie
zapozna, a nie tylko mie tak moliwo (np. przeczytanie listu),
Naley przy tym zauway, e w wypadku ustalenia si midzy stronami jakiego szczeglnego
sposobu komunikowania naley go wzi pod uwag zarwno przy stwierdzeniu, czy
owiadczenie dotaro jak i czy adresat mia moliwo zapoznania si z nim. Wynika to ze
zdrowego rozsdku oraz waciwie z omwionych ju postanowie art. 56 oraz art. 65
dotyczcych ustalonych zwyczajw.
W zwizku z tym odwoa tak zoone owiadczenie woli mona jedynie w ten sposb, e
owiadczenie o odwoaniu dojdzie do adresata we waciwy sposb najpniej z
owiadczeniem odwoywanym. Wyjtkiem od tej zasady jest art. 66(2), dotyczcy jednak
wycznie szczeglnej sytuacji w relacjach midzy przedsibiorcami.
W zwizku z tym sensowna jest te regulacja art. 62, ktra z nastpujc po wysaniu mierci
lub utrat zdolnoci do czynnoci prawnych skadajcego innemu podmiotowi owiadczenie
nie wie automatycznie jego niewanoci. Skutek taki mog mie tylko odpowiednie
okolicznoci (np. osobista relacji midzy podmiotami), szczeglny zapis ustawowy (np.
niewane bdzie przyjcie oferty zawarcia umowy zlecenia, ktrej wykonanie wymagao penej
zdolnoci do czynnoci prawnych) oraz tre owiadczenia (np. wyrane zastrzeenie utraty
wanoci na wypadek mierci).
(6) Cho nie jest to wskazane wprost w art. 65 oceniane wedug okolicznoci rozumienie
owiadczenia woli przez adresata ma kapitalne znaczenie dla jego interpretacji. W
szczeglnoci w wypadku tzw. falsa demonstratio jeli adresat rozumia uyte wyraenie tak
samo jak owiadczajcy, mimo i obiektywnie dotyczy ono czego innego, nie bdzie to
wywoywao adnych negatywnych konsekwencji dla stron (falsa demonstratio non nocet).
Np. jeli strony uywaj bdnej nazwy czy oznaczenia dla przedmiotu czynnoci prawnej, ale
obie dobrze wiedz, o co chodzi i chc wywoa waciwe skutki prawne (nie dziaaj dla
pozoru), to czynno prawna (w braku innych przeciwwskaza) wywoa skutki tak samo, jak
gdyby uyto nazwy lub oznaczenia prawidowego.

(7) Podobne znaczenie zdaje si mie z tych samych wzgldw cel umowy, ktry w duym
uproszczeniu mona zestawi z kauz czynnoci prawnej (o ktrej niej).

(8) Z zasady milczenie (lub inny brak aktywnoci) nie moe by przejawem woli. Czasami jednak
wystpuje tzw. milczenie zwizane, czyli sytuacja, w ktrej podmiot powinien jako
ustosunkowa si do wydarze, a tego nie czyni. Wwczas ustawa nadaje takiemu milczeniu
walor owiadczenia woli. Przykad:
(a) Art. 68(2) milczce przyjcie oferty w stosunkach midzy przedsibiorcami
pozostajcymi ze sob w staych stosunkach gospodarczych.
(b) Art. 674 milczce przeduenie najmu
(c) Art. 1015 2 milczce przyjcie spadku lub przyjcie spadku z dobrodziejstwem
inwentarza
(d) Art. 873 milczce przeduenie umowy spki cywilnej.
(e) Art. 520 milczca odmowa zgody na przejcie dugu
(f) Art. 830 bierne wypowiedzenie umowy ubezpieczenia przez ubezpieczonego
Milczenie zwizane nie dotyczy sytuacji opisanych w art. 18 3 lub 103 3, gdy odpowiednie
potwierdzenia nie s owiadczeniami woli, a jedynie przejawami woli do niech podobnymi.
Osobnym zagadnieniem jest interpretacja milczenia w wietle art. 56 oraz 60. Mona sobie
bowiem wyobrazi sytuacj, w ktrej zwyczaj lub inne okolicznoci sprawiaj, e milczenie jest
wyraeniem woli w sposb dorozumiany. Sytuacje takie naley rozstrzyga wedug oglnych
metod interpretacji zachowa.
(9) Owiadczenie woli moe by dotknite wadami. S one nastpujce:
(a) brak wiadomoci lub swobody w podejmowaniu decyzji lub wyraaniu woli
20

(b) pozorno
(c) bd
(d) groba

(10) Brak wiadomoci lub swobody w podejmowaniu decyzji lub wyraaniu woli, oznacza
fizyczny (lub psychofizyczny) przymus okrelonego zachowania, albo brak moliwoci
wiadomej kontroli zachowania (w szczeglnoci z uwagi na chorob psychiczn,
niedorozwj, inny anormalny stan psychiczny lub uwid starczy). Nie ma znaczenia sytuacja
ekonomiczna, osobista, czy nawet psychiczna (tak dugo jak wiadomie kieruje swoim
postpowaniem) podmiotu. Stan ten wyklucza zoenie wanego owiadczenia woli, co
skutkuje bezwzgldn niewanoci czynnoci prawnej obejmujcej dotknite t wad
owiadczenie, z wyjtkiem uznania ojcostwa art. 80, gdzie przewaa troska o integralno
rodziny.


20
Wana jest cao frazy.
(11) Pozorno, to cecha owiadczenia woli polegajca na zoeniu go drugiej stronie (wic
owiadczenie musi mie adresata), za jej zgod (czyli konieczny jest pewnego rodzaju spisek
lub inne tajne porozumienie) dla pozoru. W takiej sytuacji brak jest faktycznej woli
wywoania skutkw prawnych, co powoduje bezwzgldn niewano czynnoci prawnej
obejmujcej takie owiadczenie (patrz jednak art. 82 2)

Nie jest pozornoci tzw. zastrzeenie potajemne (wiadoma i nieujawniona rozbieno
pomidzy aktem woli a jego przejawem), gdy nikt inny o nim nie wie i w zwizku z przyjciem
teorii zaufania (o ktrej bya ju mowa) majce tak cech owiadczenie woli ocenia si
wedug przejawu.

Przy braku chci wywoania skutkw prawnych mamy do czynienia z podstawowym typem
pozornoci. Typem kwalifikowanym jest sytuacja, gdy podmioty chc wywoa inne skutki
ni deklarowane i pod pozorn czynnoci symulowan ukrywaj czynno
dyssymulowan. Biorc pod uwag, i w tym wypadku wola wywoania skutkw jest
autentyczna, wano czynnoci dyssymulowanej naley oceni wedug jej waciwoci.
Wykluczone jest jednak, przy istnieniu wymogw formalnych (o ktrych niej) jakiekolwiek
poyczanie formy przez czynno dyssymulowan od czynnoci symulowanej (cho takie
pomysy si pojawiay).

(12) Bd (art. 84-86) polega na mylnym wyobraeniu dotyczcym rzeczywistoci (bd sensu
stricto), w szczeglnoci mylnym wyobraeniu o treci zoonego owiadczenia (pomyka).
Bd ma typ podstawowy oraz typ kwalifikowany, ktrym jest podstp, czyli bd dotyczcy
czynnoci prawnej dwustronnej, ktry wywoaa druga strona podstpnie (to znaczy w
sposb zawiniony i dziaajc w zej wierze w celu jego wyzyskania) albo w odpowiednich
okolicznociach osoba trzecia.

Bd moe dotyczy pobudki lub treci czynnoci prawnej. W typie podstawowym istotny
jest wycznie bd co do treci. Bd moe dotyczy zarwno okolicznoci faktycznej jak i
prawnej. (wyjtek od zasady ignorantia iuris nocet) Bd musi by istotny (czyli dotyczcy
takiego wyobraenia, ktre gdyby byo prawdziwe wykluczaoby zoenie owiadczenia) i jest
wymagana tzw. podwjna subiektywno-obiektywna istotno, czyli bd musi by istotny
zarwno dla skadajcego jak i tzw. reasonable bystander, czyli rozsdnej, niezalenej osoby
trzeciej majcej wgld w sytuacj. W wypadku, gdy owiadczenie ma adresata, konieczne
jest, by ten:
(a) bd wywoa (nawet w sposb niezawiniony) lub
(b) dziaa w zej wierze (o bdzie wiedzia lub z atwoci mg si dowiedzie)
Czynno obejmujca owiadczenie woli dotknite t wad jest uniewanialna. Podmiot,
ktry takiego owiadczenia dokona uzyskuje uprawnienie ksztatujce (art. 88) pozwalajce
mu uchyli si od skutkw prawnych czynnoci. Jest ono zwizane rocznym terminem
zawitym pyncym od daty wykrycia bdu. Uprawnienie to w wypadku braku adresata
owiadczenia mona wykona przez dowolne wane owiadczenie woli, natomiast jeli
owiadczenie dotknite bdem miao adresata, naley zoy mu odpowiednie
owiadczenie na pimie.

(13) Przy typie kwalifikowanym bd moe nie by istotny i odpada wymg zwizku z treci
czynnoci prawnej. Podstp osoby trzeciej jest rwnoznaczny z podstpem strony w dwch
przypadkach:
(a) gdy ta o podstpie wiedziaa lecz niepoinformowaa o nim lub
(b) gdy czynno bya nieodpatna (waciwie z wyjtkiem porczenia przy podstpnym
zatajeniu przez dunika przed porczycielem stanu swojej wypacalnoci V CKN 88/00)

(14) Groba polega na stanie przestrachu wywoanego zachowaniem innego podmiotu
skierowanym przeciwko prawnie chronionym dobrom w celu zmuszenia skadajcego
owiadczenie do zoenia go w podanej treci. Groba musi by bezprawna (patrz
rozwaania o bezpodstawnym wzbogaceniu lub naruszeniu praw podmiotowych) i powana,
czyli przestrach musi by rzeczywisty i w sposb obiektywny wywoany treci groby a nie
cech osobnicz skadajcego owiadczenie (np. niezwyk strachliwoci lub bardzo
szczeglnym traktowaniem zagroonego dobra). Bez znaczenia jest z czyjej strony groba
wychodzi i jakiego (oraz czyjego) dobra ona dotyczy.

W wypadku takiego owiadczenia czynno prawna jest uniewanialna. Tryb wykonywania
uprawnienia jest podobny jak w wypadku bdu, przy czym roczny termin zawity biegnie od
ustania obawy.
53. KLASYFIKACJA CZYNNOCI PRAWNYCH - PODZIAY
(a) Czynnoci jednostronne i dwustronne oraz uchway (ju omwione przy art. 38)
(b) Czynnoci inter vivos i mortis causa
(c) Czynnoci konsensualne i realne
(d) Czynnoci rozporzdzajce i zobowizujce (oraz o tzw. podwjnym skutku)
(e) Czynnoci przysparzajce
(f) Czynnoci (przysparzajce) kauzalne lub abstrakcyjne
(g) Czynnoci (przysparzajce) odpatne i nieodpatne

54. KLASYFIKACJA CZYNNOCI PRAWNYCH - OMWIENIE

(1) Czynnoci jednostronn jest taka, w ktrej konieczne jest owiadczenie woli tylko jednej
strony. Poniewa czynnoci takie pozwalaj de facto jednostronnie ksztatowa cudzy stan
prawny jest ich cile wyznaczony zamknity katalog. Przykady to przyrzeczenie publiczne
art. 919, waciwie objcie wasnoci niczyjej rzeczy ruchomej art. 181, sporzdzenie
testamentu art. 941.

(2) Czynnoci dwustronn jest umowa. Wymaga ona zgodnych owiadcze woli obu stron. W
stosunkach zobowizaniowych obowizuje tzw. swoboda umw, ktr okrela art. 353(1)
jako moliwo uoenia stosunku prawnego wedle uznania, byle jego tre nie sprzeciwiaa
si jego waciwoci, ustawie oraz z.w.s. przy czym przez ustaw naley rozumie wszystkie
akty rwnej lub wikszej mocy (np. bezporednio stosowan umow midzynarodow,
bezporednio stosowane prawo europejskie), a waciwo stosunku naley ocenia nie tylko
ze wzgldu na jego wewntrzn struktur (czy np. nie wynika z niego jaka niedopuszczalna
konfiguracja praw podmiotowych) ale te okolicznoci obrotu (III CZP 15/91). Zasada ta
oczywicie nie dotyczy umw rozporzdzajcych. Typowymi umowami s sprzeda art. 535,
umowa najmu art. 659, umowa darowizny art. 888.

(3) Czynno inter vivos to taka, w ktrej dokonujce czynnoci strony oczekuj, e jej skutki maj
zosta wywoane za ich ycia. Czynno mortis causa wywouje skutek po mierci
skadajcego owiadczenie. Typow czynnoci mortis causa jest sporzdzenie testamentu
art. 941. Katalog czynnoci mortis causa jest wski i zamknity (art. 941 dopuszcza
rozporzdzenie jedynie przez testament). W szczeglnoci zakazane jest zawieranie umw o
dziedziczenie z wyjtkiem umowy okrelonej w art. 1015 (umowa o zrzeczenie si spadku).

Problematyczna jest dopuszczona w orzecznictwie (III CZP 79/13) tzw. darowizna na wypadek
mierci, ktra de facto jest jednoczenie czynnoci prawn zawieran midzy yjcymi i na
wypadek mierci.

(4) Czynno zobowizujca jest rdem stosunku zobowizaniowego, ktry polega na tym, e
wierzyciel moe od dunika da wiadczenia, a ten ma obowizek je speni. Czynno
rozporzdzajca polega na tym, e jedna strona dokonuje rozporzdzenia,

Rozporzdzenie polega na:
(a) przeniesieniu,
(b) zmianie,
(c) obcieniu, lub
(d) zniesieniu prawa
Poniewa katalog praw skutecznych erga omnes jest zamknity, zamknity jest rwnie
katalog czynnoci rozporzdzajcych. Typow czynnoci tego typu jest np. przeniesienie
wasnoci (art. 155), porzucenie rzeczy (art. 180), przelew wierzytelnoci art. 510.
Czynno o podwjnym skutku wywouje zarwno skutek zobowizaniowy (tworzy stosunek
cywilnoprawny o takim charakterze) i rozporzdzajcy. W braku odmiennej woli stron
czynnoci tak jest sprzeda. Koncepcja ta pochodzi z Francji.
(5) Czynno przysparzajce polega na tym, e jedna strona dokonuje na rzecz drugiej strony
przysporzenia, czyli na skutek wanej czynnoci prawnej bezporednio tworzy u niej jak
korzy majtkow w sposb zamierzony. Przy czym korzy rozumie si bardzo wsko jako
uzyskanie pewnego prawa majtkowego lub zwolnienie si z pewnego obowizku, a nie per
saldo. Np. kupujcy co za 10% ceny rynkowej dokonuje na rzecz sprzedajcego przysporzenia,
cho ten w sensie gospodarczym ponis du strat. Modelow czynnoci przysparzajc jest
umowa darowizny art. 888, a take wszystkie czynnoci ustanawiajce zabezpieczenie np.
umowa porczenia.

Czynnoci nie bdc czynnoci przysparzajc jest np. uznanie ojcostwa, w zasadzie te
zawarcie maestwa.

(6) Czynno przysparzajca moe by odpatna (jeli strona dokonujca przysporzenia
otrzymuje za to jakkolwiek zapat) lub nieodpatna (w sytuacji przeciwnej). Czynnoci
nieodpatne s traktowane gorzej ni czynnoci odpatne i czasem wi si z negatywnymi
konsekwencjami dla strony lub stron np. art. 59 (ius ad rem), 86 (podstp osoby trzeciej), 407
(nieodpatne rozporzdzenie przedmiotem bezpodstawnego wzbogacenia), 528 (szczegy
actio pauliana), a take zasady obliczania wartoci zachowku (art. 991 i nastpne).

(7) Czynno przysparzajca moe by kauzalna, gdy jej wano naley od wanoci kauzy
(przyczyny dokonania przysporzenia), lub abstrakcyjna, gdy takiej zalenoci brak. W prawie
polskim obowizuje generalna zasada kauzalnoci czynnoci prawnych.

Kauzy s nastpujce: causa donandi (obdarowanie), causa solvendi (zwolnienie si z dugu),
causa obligandi vel aquirendi (uzyskanie korzyci), a take przy czynnociach
zabezpieczajcych causa cavendi (ostronoci).

Kauzalno moe by formalna (wymg wskazania kauzy w treci) lub materialna (waciwy
zwizek z wanoci). Gdy nie zachodzi, mwimy o formalnym lub materialnym oderwaniu.
Czynnoci kauzaln formalnie i materialnie jest przeniesienie wasnoci nieruchomoci
art. 158. Czynnoci kauzaln tylko materialnie jest przeniesienie wasnoci ruchomoci art.
156., przelew art. 510, zbycie spadku art. 1052.

Czynno oderwana formalnie i materialnie jest abstrakcyjna. Czynnoci tak jest np.
wystawienie weksla, ale te przyjcie dugu art. 534 lub przyjcie przekazu art. 921(2).

Oczywistym wydaje si, e sensowno mwienia o kauzie przy oglnoci pojcia oraz licznych
innych uregulowaniach wanoci czynnoci prawnych (w szczeglnoci zwizku z z.w.s.) jest
wtpliwa, ale pojcie to ma dug tradycj w nauce prawa.
55. SANKCJE NIEWANOCI CZYNNOCI PRAWNYCH

(1) Niewano bezwzgldna
Czynno taka nie wywouje adnych skutkw prawnych ex tunc i nie moe by
konwalidowana cho dopuszczalna jest konwersja (patrz uwagi o konwalidacji i konwersji
niej), sd uznaje niewano bezwzgldn z urzdu, powoa si moe na ni kady. Sankcja
taka wynika:

a) z braku zdolnoci do czynnoci prawnej strony (art. 14 z kontrowersyjnym zastrzeeniem
2)
b) braku wiadomoci i swobody w podejmowaniu decyzji oraz wyraaniu woli (z wyjtkiem
uznania dziecka art. 79 KRO) lub pozornoci owiadczenia woli (z zastrzeeniem dla
ochrony osoby trzeciej art. 83 2)
c) w wypadku testamentu z jakiejkolwiek wady owiadczenia woli
d) ze sprzecznoci z ustaw (w tym prby jej obejcia), o ile w miejsce niewanych
postanowie nie wchodz z mocy ustawy postanowienia inne lub nie s one dla stron
kluczowe, a ich zawarcie w treci nie jest wymagane ze wzgldu na waciwo czynnoci -
art. 58 1, art. 58 3.
e) ze sprzecznoci z z.w.s (z wyjtkiem sytuacji wyzysku art. 388, gdzie mamy do czynienia z
uniewanialnoci), o ile niedopuszczalne elementy treci nie s kluczowe dla stron i a ich
usunicie nie jest wymagane ze wzgldu na waciwo czynnoci art. 58 2-3.
f) z niedochowania wymogu formalnego ad solemnitatem (patrz niej)
g) teoretycznie art. 17 KSH, lecz tak naprawd jest to bezskuteczno zawieszona

(2) Niewano wzgldna (uniewanialno lub wzruszalno)
Czynno taka jest wana od pocztku lecz moe by uniewaniona na wniosek waciwej
uprawnionej strony przez sd (wzruszalno, np. np. 70(5) zawarcie umowy w wyniku
zmanipulowanego przetargu) lub uniewaniona przez dziaanie strony (uniewanialno np.
art. 84-86 bd lub podstp). Dopuszczalna jest konwalidacja, a na niewano moe powoa
si tylko okrelony krg osb, za sd nie moe orzeka o niej z urzdu. Sankcja ta dotyka:

(a) czynnoci prawnej zawierajcej owiadczenie woli dotknite wad bdu (w tym
podstpu) lub groby, z wyjtkiem testamentu (niewano bezwzgldna), na zasadach
art. 82-88 (z wyjtkiem uznania dziecka art. 80-82 KRO)
(b) czynnoci prawnej dokonanej w wyniku wyzysku art. 388
(c) uchwa organw spdzielni sprzecznych ze statutem lub dobrymi obyczajami art. 42 2
prawa spdzielczego
(d) uchwa walnego zgromadzenia spki akcyjnej sprzecznych ze statutem lub dobrymi
obyczajami i godzcych w interes spki lub majcych na celu pokrzywdzenie akcjonariuszy
art. 422 KSH
(e) uchwa wsplnikw sp. z o.o. sprzecznych ze statutem lub dobrymi obyczajami i godzcych
w interes spki lub majcych na celu pokrzywdzenie wsplnika art. 249 KSH
(f) umowy zawartej w okolicznociach opisanych w art. 70(5) opisanym przy trybie
przetargowym
(g)

(3) Bezskuteczno zawieszona
Konieczne jest potwierdzenie dokonania czynnoci, do tego czasu jest ona tzw. czynnoci
kulejc. W wypadku potwierdzenia czynno jest normalnie wana. Przykady:

(a) art. 18 czynno dokonana przez osob o ograniczonej zdolnoci do czynnoci prawnych
bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego (patrz uwagi o zdolnoci do czynnoci
prawnych)
(b) art. 103 falsus procurator, brak umocowania lub przekroczenie jego zakresu przez
dokonujcego czynnoci prawnej jako penomocnik (patrz uwagi o przedstawicielstwie)
(c) art. 248 2 zniesienie ograniczonego prawa rzeczowego obcionego prawem osoby
trzeciej bez zgody tej osoby
(d) art. 17 KSH czynno dokonana przez organ spki handlowej bez waciwej uchway
innego organu, konieczne jest podjcie odpowiedniej uchway w terminie ustawowym
(e) art. 77 KRO uznanie dziecka przez maoletniego bez wymaganej zgody przedstawicieli
ustawowych
(f) art. 37 KRO zarzdzanie wsplnym majtkiem maonkw przez jednego z maonkw
bez zgody drugiego

(4) Bezskuteczno wzgldna:
Skutki prawne czynnoci nie dotycz niektrych osb. Np.

(a) Art. 59 skutki czynnoci rozporzdzajcej uniemoliwiajce uczynienie zado roszczeniu
osoby trzeciej nie dotycz tej osoby, jeli strony tej czynnoci o roszczeniu wiedziay lub
czynno bya nieodpatna
(b) Niedochowanie wymogu ad eventum w wypadku art. 307 3 zastawu wzgldem
wierzycieli zastawcy lub art. 590 sprzeday z zachowaniem wasnoci wzgldem
wierzycieli kupujcego.
56. TRE CZYNNOCI PRAWNEJ
(1) Elementy przedmiotowo istotne essentialia negotii to elementy jakie strony musz umieci
w treci czynnoci prawnej, gdy bez nich czynno w ogle nie zaistnieje.

Np. dla sprzeday (art. 535) konieczne jest wskazanie kupujcego, sprzedajcego, przedmiotu
oraz przede wszystkim ceny lub przynajmniej sposobu jej ustalenia (art. 536) patrz jednak
np. art. 537 w sprawie tzw. ceny sztywnej w zwizku z art. 58 w sprawie sprzecznych z prawem
elementw treci.

(2) Elementy podmiotowo istotne (accidentalia negotii) czyli nieobowizkowe elementy istotne
jednak dla stron. Typowymi takimi elementami szczegowo unormowanymi s termin i
warunek, a take polecenie.

(3) Elementy nieistotne (naturalia negotii) to elementy, ktre waciwie nie maj wpywu na
skuteczno czynnoci prawnej (np. stwierdzenie, e umowa zbycia przedsibiorstwa obejmuje
zbycie wszystkich jego skadnikw), cho ich fizyczne zawarcie np. w dokumencie obejmujcym
tre czynnoci prawnej moe by istotne przy badaniu, czy, w jakim trybie i o czym strony byy
poinformowane.

(4) Termin to okrelenie czasu w przyszoci z ktrym skutki prawne czynnoci zostan
wywoane (zawieszajcy) lub ustan (rozwizujcy). Zakada si, e nastanie przyszoci jest
pewne.
21
Zastrzeenie terminu moe by niedopuszczalne np. art. 156 (przeniesienie
wasnoci nieruchomoci). Sposb liczenia terminu normuj art. 110-116:

(a) Termin oznaczony w dniach koczy si wraz z upywem ostatniego dnia
(b) Jeli pocztkiem terminu jest pewne zdarzenie nie uwzgldnia si dnia tego zdarzenia
(c) Termin oznaczony w tygodniach, miesicach i latach upywa w dniu o tej samej nazwie ,
numerze lub dacie (lub w ostatnim dniu miesica jeli nie ma on odpowiednio 29,30,31
dni) nie dotyczy to wieku, ktry upywa z pocztkiem dnia ostatniego.
(d) Pocztek miesica to jego pierwszy dzie
(e) rodek miesica to jego dzie pitnasty
(f) Koniec miesica to jego dzie ostatni
(g) P miesica to dni pitnacie
(h) W wypadku niewymaganej cigoci (np. przy zawieszaniu biegu przedawnienia) tydzie
to dni siedem, miesic 30, a rok 365.
(i) Jeli kocem terminu byby dzie ustawowo wolny od pracy, kocem terminu jest dzie
nastpny

(5) Warunek to uzalenienie istnienia skutkw od zdarzenie przyszego niepewnego (definicja
kodeksowa art. 89) lub wyjtkowo od zdarzenia przeszego stronom nieznanego albo decyzji
organu administracyjnego. Warunek moe by:
(a) zawieszajcy lub rozwizujcy podobnie jak termin
(b) potestatywny (zaleny od woli strony), kauzalny (niezaleny), lub mieszany (zaleny
zarwno od woli strony, jak i innych zdarze, w szczeglnoci woli osoby trzeciej np.
zawarcie z kim maestwa).

21
Co wcale nie jest oczywiste, patrz np. Zagadnienie istnienia przyszoci T. Kotarbiskiego.
(c) dodatni (jeli wie si z wystpieniem jakiego stanu wiata) lub ujemny (jeli wie si z
jego niewystpieniem).
Warunek moe by niedopuszczalny, z powodu sprzecznoci z ustaw, niemoliwoci
nastpienia zdarzenia (w wypadku warunku dodatniego) lub koniecznoci nastpienia
zdarzenia (w wypadku warunku ujemnego) a take sprzecznoci z z.w.s. W wypadku w braku
odmiennego uregulowania (np. art. 156) stosuje si wtedy art. 94, ktry stanowi, i
niedopuszczalny warunek rozwizujcy uwaa si za niezastrzeony, za niedopuszczalny
warunek zawieszajcy powoduje bezwzgldn niewano czynnoci prawnej.
Szczeglnym problemem jest potestatywny, ujemny warunek zawieszajcy (np. dostaniesz A,
jeli nie wyjdziesz za B), ktry zazwyczaj speni si moe jedynie w momencie ustania bytu
odpowiedniej strony. Przyjmuje si wwczas, e tak naprawd pierwotna czynno prawna
zostaa zawarta bez tego warunku, natomiast rwnolegle powstaje stosunek
zobowizaniowy, wedle ktrego pod warunkiem zawieszajcym potestatywnym dodatnim
strona zobowizuje si do zwrotu uzyskanych korzyci. (czyli np. dostaj A ju teraz, ale jak
wyjd za B, to je zwrc).
Rozporzdzanie prawami warunkowymi (pendente conditione) zostao omwione przy
zasadzie nemo plus iuris.
Art. 93 przewiduje fikcj ziszczenia si/nieziszczenia si warunku. Mianowicie jeli strona,
ktrej na ziszczeniu warunku zaley doprowadzi do jego ziszczenia si w sposb sprzeczny z
prawem lub z.w.s. warunek ten uwaa si za nieziszczony. Podobnie, w wypadku analogicznej
doprowadzenie do nieziszczenia warunku uwaa si go za ziszczony.
(6) polecenie polega na powstaniu obowizku wykonania pewnej czynnoci (lub zaniechania
pewnych dziaa) przez osob, na rzecz ktrej dokonano przysporzenia lub spadkobierc.
Uchybienie temu obowizkowi moe rodzi odpowiedzialno odszkodowawcz. Obowizku
tego co do zasady mona dochodzi. Patrz np. art. 893-5 dotyczce polecenia przy darowinie.
57. KONWERSJA I KONWALIDACJA
(1) Konwersj jest uznanie niewanej czynnoci prawnej za inn, wan czynno prawn, jeli
np. elementy treci nie pozwalaj na nadanie wanoci czynnoci prawnej zamierzonej przez
strony, ale pozwalayby na wane dokonanie innej czynnoci prawnej, to w braku
przeciwwskaza (w szczeglnoci odmiennej woli stron) uznaje si, e zostaa skutecznie
dokonana wanie taka czynno.
Konwersja moe te mie charakter ustawowy np.:
(a) Art. 521 - W braku zgody wierzyciela (art. 520) na umow przejcia dugu staje si
ona umow z art. 392 zobowizujc osob, ktra miaa zosta nowym dunikiem,
do powstrzymania wierzyciela od dochodzenia wiadczenia od dunika.
(b) Art. 877 W przypadku prby dokonania porczenia (art. 876), ktrego
przedmiotem miaa by wierzytelno faktycznie nieistniejca z powodu braku
zdolnoci do czynnoci prawnych domniemanego dunika, dziaajca w zej
wierze (wiedzc lub mogc z atwoci si dowiedzie) osoba usiujca zosta
porczycielem zaciga zobowizanie analogiczne do takiego, za ktre prbowaa
porczy (staje si dunikiem gwnym)

(2) Konwalidacja to po prostu naprawa w jaki sposb wadliwej czynnoci prawnej przez
uzupenienie treci lub czciej przez uzyskanie przez podmioty odpowiednich cech (np.
konwalidacja maestwa zawartego bez zgody sdu przez maoletnich po uzyskaniu przez nich
penoletnoci) i ewentualnie dokonanie przez nich pewnych dziaa w zwizku z tym (np.
samodzielne potwierdzenie czynnoci prawnej zawartej przez osob o ograniczonej zdolnoci
do czynnoci prawnych po uzyskaniu przez ni penej zdolnoci art. 18.)
W wypadku czynnoci wadliwej, wskutek ktrej jaki podmiot uzyskuje uprawnienie do jej
uniewanienia (np. bd, groba, zmanipulowany przetarg) za konwalidacj poczytuje si
rwnie wyganicie takiego uprawnienia.
Cho niemoliwa jest konwalidacja czynnoci bezwzgldnie niewanej, to np. zapis art. 14
2 sugeruje co innego. Patrz jednak uwagi o zdarzeniach prawnych.
58. ZAWARCIE UMOWY
(1) Umowa jest typow dwustronn czynnoci prawn. Prawo polskie przewiduje trzy tryby
zawierania umw:

(a) Tryb ofertowy polegajcy na zoeniu oferty przez oferenta i przyjciu jej przez adresata
oferty zwanego oblatem, regulowany art. 66-70.
(b) Tryb przetargowy, regulowany art. 70(1)-70(4)
(c) Tryb rokowa, polegajcy a wsplnym uzgodnieniu przez stron postanowie umowy,
regulowany art. 71-71(1).
59. TRYB OFERTOWY ZAWARCIA UMOWY
(1) Pierwszym krokiem jest wystosowanie oferty przez oferenta. Oferta jest owiadczeniem woli
zawarcia umowy okrelajcym jej istotne (w szczeglnoci essentialia negotii) postanowienia
art. 66 1.

W razie wtpliwoci ofert nie jest ogoszenie, cennik lub inna informacja skierowana do
ogu lub poszczeglnych osb (art. 71), ale zawsze jest ni publiczne wystawienie w miejscu
sprzeday rzeczy z oznaczeniem ceny (art. 543).

W wypadku, gdy przedsibiorca chce zoy ofert w postaci elektronicznej musi uprzednio
poinformowa drug stron o czynnociach technicznych zwizanych z zawarciem umowy,
skutkach prawnych przyjcia oferty, zasadach obchodzenia si z treci umowy, metodach
korekty bdw, jzykach umowy oraz kodeksach etycznych, do ktrych si stosuje. Nie
dotyczy to oferty skadanej przez e-mail. art. 66(1) 2-3.

W wypadku zaproszenia przez przedsibiorc do rokowa czy skadania ofert przepisy art.
66(1) 2-3 stosuje si odpowiednio

(2) Oferta co do zasady jest nieodwoalna. Jedynie w stosunkach midzy przedsibiorcami (tzn.
obie strony s przedsibiorcami i czynno prawna dotyczy ich dziaalnoci gospodarczej)
mona odwoa ofert bez terminu przyjcia i zastrzeenia nieodwoalnoci, ale i to tylko jeli
odwoanie dotrze do oblata najpniej rwnolegle z ofert

(3) Drugim krokiem jest dotarcie oferty do oblata. Stosuje si tu ogln teori dorczenia.

(4) Oferta wie od momentu jej wysania do momentu okrelonego w art. 66 2 czyli albo do
okrelonego w niej terminu lub:
(a) w wypadku gdy skadano j za pomoc rodkw bezporedniej komunikacji (np. telefon,
rozmowa bezporednia) do momentu, w ktrym oblat mg niezwocznie (nie
natychmiastowo) j przyj, a tego nie uczyni.
(b) w innym wypadku do momentu, w ktrym oblat mg j przyj w zwykym toku
czynnoci, a tego nie uczyni.
(c) w wypadku zoenia oferty w postaci elektronicznej do nastania zwizana konieczne jest
niezwoczne potwierdzenie jej otrzymania przez oblata, poza tym stosuje si regulacje z
lit (a) i (b)
Zwizanie ofert oznacza stan, w ktrym do zawarcia umowy wystarczy jedynie przyjcie
oferty przez oblata.
W wypadku spnionego przyjcia oferty (czyli dokonanego skutecznie ju po wyganiciu
zwizania) przez oblata lecz wysanego we waciwym momencie, przyjcie oferty jest
skuteczne (dochodzi do zawarcia umowy), o ile oferent niezwocznie si temu nie sprzeciwi
art. 67
We wspomnianym ju przypadku art. 68(2) brak reakcji oblata jest rwnoznaczny z
przyjciem oferty.
(5) W niektrych przypadkach przyjcie oferty okrelonej treci jest obowizkowe dla oblata ze
wzgldu na obowizek publicznoprawny lub szczegln sytuacj np. art. 231. Jest to jednak
rzecz wyjtkowa. W takim wypadku stosuje si omwiony ju art. 64 (konstytutywne
orzeczenie sdowe zastpujce owiadczenie woli).

(6) Jeli oblat przyjmuje ofert z zastrzeeniami, to skada now ofert (kontroferta) i przepisy
stosuje si odpowiednio, tym razem z nim w roli oferenta, a dotychczasowym oferentem w roli
oblata. art. 68

Jeli jednak sytuacja ma miejsce w stosunkach midzy przedsibiorcami przyjcie oferty z
zastrzeeniami poczytuje si za wane (tzn. zawarta zostaje umowa z zastrzeeniami) o ile w
ofercie nie zastrzeono niedopuszczalnoci takiego zdarzenia, lub gdy oferent niezwocznie
si temu sprzeciwi, lub gdy oblat uzaleni swoje przyjcie z zastrzeeniami od zgody na nie
oferenta, ktrej niezwocznie nie otrzyma. art. 68(1).

(7) W szczeglnych przypadkach oblat moe przyj ofert przez przystpienie do wykonywania
umowy (tzw. przyjcie konkludentne). Moliwo taka musi wynika jednak albo z treci
oferty albo z ustalonego w danych stosunkach zwyczaju. art. 69

(8) W braku odmiennych jednoznacznych stwierdze, umowa zostaje zawarta: (art.70)

(a) w momencie otrzymania przez oferenta owiadczenia o przyjciu oferty a w wypadku
przyjcia konkludentnego w momencie przystpienia przez oblata do jej wykonywania.
(b) w miejscu otrzymania przez oferent owiadczenia o przyjciu oferty a w wypadku
przyjcia konkludentnego lub oferty w miejscu zamieszkania lub siedzibie oferenta.

60. PRZETARGOWY TRYB ZAWIERANIA UMW
(1) Przetarg moe mie posta aukcji lub przetargu waciwego. art. 70(1) 1.

(2) Niezalenie od formy przetarg naley ogosi okrelajc jego miejsce, czas, przedmiot oraz
warunki lub sposb ich udostpnienia art. 70(1) 2.

(3) W braku zastrzeenia odwoalnoci lub zmiennoci ogoszenie jest niezmienne i
nieodwoalne art.70(1) 3. Jest ono dla ogaszajcego wice (tzn. pniejsza umowa nie
moe zosta zawarta z naruszeniem jego treci) od momentu udostpnienia go waciwym
podmiotom (w wypadku tzw. przetargu ograniczonego) lub do publicznej wiadomoci art.
70(1) 4.

(4) Ogaszajcy przetarg jest zwany organizatorem, a jego uczestnik oferentem lub w przypadku
aukcji licytantem. Oferent jest zwizany warunkami przetargu od momentu zoenia zgodnej
z nimi oferty. art. 70(1) 4

(5) Aukcja unormowana w art. 70(2) przebiega w taki sposb, e licytanci skadaj oferty, ktre w
braku odmiennego postanowienia, wi do momentu zoenia przez innego licytanta oferty
korzystniejszej. Warunki aukcji mog (i zwykle to czyni) przewidywa tzw. postpienia, czyli
minimalne poziomy rnicy miedzy ofertami ju wicymi a ofert skadan przez licytanta
konieczne do tego, by staa si oba wica (klasycznym przykadem jest konieczno zoenia
oferty zakupu za cen wysz o okrelon warto od najwyszej ceny, na ktr opiewa
obecnie wica oferta).

Zawarcie umowy nastpuje w wyniku tzw. przybicia, ktre nastpuje na zasadach okrelonych
w warunkach przetargu (zwykle po kilkukrotnym bezskutecznym wezwaniu licytantw do
zoenia nowej wicej oferty). W okrelonych w warunkach przetargu przypadkach, np. ceny
minimalnej, do przybicia moe nie doj.

Art. 70(2) 3 stanowi, i jeli zawierana w tym trybie umowa zaley od szczeglnych wymaga
ustawowych kada ze stron ma roszczenie o jej zawarcie.

(6) Przetarg waciwy normowany w art. 70(3) polega na tym, e oferenci skadaj niezalenie
oferty, ktre wi ich do momentu wyboru oferty innej lub zamknicia przetargu bez
wyboru oferty (zamknicie przetargu). O rozstrzygniciu organizator powinien
poinformowa oferentw niezwocznie.

Art. 70(2) 3 stosuje si odpowiednio. W braku odmiennych uregulowa w warunkach
przetargu odpowiednio stosuje si przepisy dotyczce trybu ofertowego.

(7) Wadium to suma pienina wpacane organizatorowi przez uczestnika lub zabezpieczenie o
okrelonej wielkoci ustanawiane przez niego na rzecz organizatora pod rygorem
niedopuszczenia do przetargu. Kwestie zwizane z wadium reguluje art. 70(4)

Wadium suy zapewnieniu bezpieczestwa procedury przetargowej oraz zabezpieczeniu
zawarcia umowy. W wypadku, gdy oferent, ktrego ofert wybrano uchyla si od zawarcia
umowy bdcej przedmiotem przetargu, wadium pienine organizator moe zatrzyma, a z
przedmiotu zabezpieczenia dochodzi zaspokojenia na zasadach waciwych dla konkretnego
stosunku prawnego. W razie, gdy to organizator si uchyla, odpowiedniemu uczestnikowi
przysuguje roszczenie o podwjn warto wadium.

Uczestnikom, ktrych ofert nie wybrano naley wadium zwrci niezwocznie po zamkniciu
przetargu.

(8) W wypadku zawarcia umowy na skutek przetargu, na ktrego wynik wpyn organizator,
uczestnik, lub osoba trzecia pozostajca w zmowie z nimi w sposb sprzeczny z prawem lub
dobrymi obyczajami organizator oraz kady uczestnik ma roszczenie o uniewanienie takiej
umowy. Roszczenie to jest opatrzone terminem zawitym miesica od odkrycia faktu przez
dan osob lub roku od zawarcia umowy zalenie od tego, ktry termin jest wczeniejszy.
art. 70(5).
61. TRYB ROKOWA
(1) Tryb rokowa jest ubogo unormowany w KC. Rokowania polegaj na tym, ze strony
wspdziaaj w celu okrelenia satysfakcjonujcych je obie postanowie umowy. Negocjacje
mona na dobr spraw prowadzi w dowolny sposb, cho istnieje obowizek dziaania w
dobrej wierze przez co rozumie si autentyczn moliwo zawarcia przez stron umowy i
ch tego dokonania. W wypadku naruszenia tego obowizku drugiej stronie przysuguje
roszczenie odszkodowawcze do wysokoci interesu ujemnego (omwionego przy okazji art.
39).

(2) Typowym sposobem rozpoczcia rokowa w stosunkach gospodarczych jest tzw. list
intencyjny, ktry okrela przedmiot umowy i wstpny opis zamierze strony. Moe on take
zawiera dodatkowe zobowizania, ktre w zasadzie s dla strony taki list wystosowujcej
wice (np. zobowizanie do nieotwierania na powrt ju zamknitych etapw negocjacji,
szczeglne zobowizania dotyczce dobrej wiary etc.)

(3) W toku rokowa zazwyczaj formuuje si porozumienia, protokoy, propozycje itp. W ocenie
ich charakteru jako ewentualnej oferty pomocny jest art. 71. ktry tak moliwo waciwie
wyklucza (gdy zwaywszy na okolicznoci charakter musiaby by absolutnie niewtpliwy).

(4) Art. 72(1) nakada na strony obowizek nieujawniania, nieprzekazywania i
niewykorzystywania uzyskanych w toku rokowa informacji poufnych. Naruszenie tego
obowizku rodzi odpowiedzialno odszkodowawcz oraz roszczenie o wydanie korzyci.

(5) Zawarcie umowy w trybie rokowa nastpuje, gdy strony uzgodni wszystkie istotne z ich
punktu, ale i z uwagi na wano czynnoci prawnej postanowienia umowy we waciwym dla
danych rokowa trybie.

62. FORMA CZYNNOI PRAWNEJ
(1) Wymg formalny polega na negatywnych skutkach zwizanych z dokonaniem czynnoci w
sposb inny ni wymagany. Wymg (zwany te rygorem) moe przybra posta:
(a) Ad solemnitatem gdy czynno jest bezwzgldnie niewana.
(b) Ad probationem gdy utrudnione jest dowodzenie dokonania czynnoci i jej treci
(c) Ad eventum gdy ograniczona jest skuteczno czynnoci

(2) Formy s nastpujce:
(a) Zwyka forma pisemna
Wystarcza zoenie podpisu wasnorcznego na dokumencie z treci swojego
owiadczenia woli. Zawarcie umowy moe nastpi przez wymian takich dokumentw
albo przez wsplne zoenie podpisw na jednym art. 78. 1 Mona te zamiast tego
zoy owiadczenie woli w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem
elektronicznym weryfikowanym przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu art. 78 2.

Osoba niemogca pisa, a mogca czyta moe na dokumencie umieci tuszowy odcisk
palca a obok tego odcisku inna osoba wpisze jej imi i nazwisko, umieci swj podpis i
odpowiedni adnotacj. Podpisa moe si te w zastpstwie inna osoba, o ile jej podpis
potwierdzi wjt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszaek wojewdztwa z
odpowiednim zaznaczeniem art. 79

(b) Pismo z dat pewn (art. 81)
(1) stwierdzenie dokonania czynnoci w dokumencie urzdowym od daty dokumentu
(2) wzmianka na obejmujcym czynno dokumencie dokonana przez organ administracji
lub notariusza od daty wzmianki
(3) mier jednej z podpisanych na dokumencie osb od daty mierci

(c) Pismo z dat urzdowo powiadczon
Dat powiadcza notariusz we waciwym trybie.

(d) Pismo z notarialnym powiadczeniem podpisu
Podpis powiadcza notariusz we waciwym trybie.

(e) Akt notarialny
Akt sporzdza notariusz we waciwym trybie.
Tryb postpowania przez notariusza reguluje ustawa z dn. 14.02.1991r. prawo o notariacie.
(3) Wymg moe wynika:
(a) z ustawy
(b) z woli stron (z wyjtkiem wymogu ad eventum)

(4) Jeli ustawa przewiduje wymg inny ni zwyka forma pisemna to jest on ad solemnitatem.
art. 73 2, chyba e wprost mwi si o koniecznoci dochowania formy ad eventum. Zwyka
forma pisemna jest wymagana ad eventum lub ad solemnitatem tylko gdy jest to wprost
wskazane. W przeciwnym wypadku jest to wymg ad probationem.

(5) Niedopenienie wymogu ad solemnitatem powoduje bezwzgldn niewano czynnoci
prawnej. Jest tak np.

(a) przy przenoszeniu wasnoci nieruchomoci, zarwno rozporzdzeniu jak i zobowizaniu
(art. 151 z zastrzeeniem art. 152 rolnicza spdzielnia produkcyjna czynica z byych
wacicieli oddanego jej gruntu wspwacicieli). Wymagana jest forma aktu
notarialnego.
(b) przy ustanowieniu i przeniesieniu uytkowania wieczystego (art. 234, 237) wymagana
jest forma aktu notarialnego.
(c) przy ustanawianiu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomoci (art. 245 z
zastrzeeniem art. 277 - nabycia uytkowania wkadw gruntowych przez r.s.p. )
wymagana jest forma aktu notarialnego.
(d) przy ustanawianiu penomocnictwa oglnego wymagana jest zwyka forma pisemna
art. 99.
(e) przy ustanawianiu zastawu na prawach wymagane jest pismo z dat pewn art. 329.
(f) do zbycia lub wydzierawienia przedsibiorstwa wymagane jest pismo z notarialnym
powiadczeniem podpisu art. 75(1).
(g) Wyjtkowo dopuszczalne zawarcie maestwa przez penomocnika wymaga, by
penomocnictwo miao form pisma z notarialnym powiadczeniem podpisu (wymagana
jest te szczeglna tre penomocnictwa, w szczeglnoci wskazanie przyszego
maonka) art. 6 2 KRO.

(6) Niedopenienie wymogu ad probationem powoduje niedopuszczalno dowodu ze wiadkw
oraz przesuchania stron na okoliczno dokonania czynnoci z wyjtkiem zgody obu stron,
dania konsumenta w sporze z przedsibiorc lub uprawdopodobnienia faktu dokonania
czynnoci pismem. Nie jest obecnie moliwe dopuszczenie z urzdu. art. 74

Przepisw dotyczcych wymogu ad probationem przy zwykej formie pisemnej nie stosuje si
do stosunkw midzy przedsibiorcami.

(7) Niedopenienie wymogu ad eventum skutkuje ograniczon skutecznoci czynnoci prawnej:

(a) Zastaw nie jest skuteczny wobec wierzycieli zastawcy, chyba e zosta ustanowiony
pismem z dat pewn. art. 307 3
(b) Sprzeda z zachowaniem wasnoci nie jest skuteczna wobec wierzycieli kupujcego,
chyba e zostaa dokonana pismem z dat pewn art. 590.
Oczywicie ratio legis owych regulacji byo nagminne wykorzystywanie owych instytucji do
unikania przez dunikw egzekucji z majtku.
(8) Wymg formy nastpczej dotyczy czynnoci prawnej bezporednio zwizanej ze skutkami
umowy, czyli jej zmiany (w tym uzupenienia), rozwizania za zgod stron, odstpienia od niej
(skutek ex tunc, za podaniem przyczyny) lub jej wypowiedzenia (skutek ex nunc, na zasadach
zawartych w treci lub ustawie). Wymg ten reguluje art. 77 tak, e:
(a) zmiana zawsze wymaga tej samej formy co przedmiotowa umowa,
(b) w wypadku zwykej formy pisemnej rozwizanie, odstpienie lub wypowiedzenie winno
by stwierdzone pismem,
(c) w wypadku innej ni zwyka pisemna formy rozwizanie wymaga tej samej formy,
natomiast do wypowiedzenia lub odstpienia wystarczy stwierdzenie pismem.

(9) Pismo potwierdzajce (nie myli ze stwierdzeniem pismem) jest instytucj obowizujc
wycznie w stosunkach midzy przedsibiorcami, gdy zawarto umow w innej formie ni
pisemna, a jedna ze stron niezwocznie potwierdzi j pismem zawierajcym zmiany lub
uzupenienia postanowie w braku bezzwocznego sprzeciwu drugiej strony wie tre
pisma art. 77(1).

(10) Pactum de forma jest regulowana przez art. 76, ktry przewiduje wymg ad solemnitatem
dla zastrzeonej przez strony formy z wyjtkiem zwykej formy pisemnej, ktra w braku
wyranego wskazania na wymg ad solemnitatem jest objta wymogiem ad probationem. Nie
mona zastrzec umownie formy ad eventum.

(11) Waciwie nic nie stoi na przeszkodzie, by dopuci jednostronne owiadczenie o zwizku
wanoci wasnych owiadcze woli z nadan im form. Ostatecznie to do autonomicznego
podmiotu naley to, jakim przejawom woli nada jaki charakter. Oczywicie niedopuszczalne
jest wywieranie w ten sposb wpywu na wano owiadcze woli innych podmiotw.

(12) Nastpcza forma niebdcego czynnoci prawn potwierdzenia (wymaganego np. przez art.
16 lub art. 103) dotyczy wycznie czynnoci objtych wymogiem ad solemnitatem.
Potwierdzenie takie musi w takim wypadku spenia takie same wymogi jak potwierdzana
czynno.

Ksztatowanie stosunku prawnego przedstawicielstwo

63. ZASTPSTWO POREDNIE I BEZPOREDNIE
(1) Zastpstwo porednie jest historycznie wczeniejsze. Polega ono na sytuacji, gdy zastpca
dokonuje czynnoci we wasnym imieniu ale na rachunek reprezentowanego. Przykadami
takiego zastpstwa jest rola komisanta w umowie komisu (art. 765) oraz rola domu
maklerskiego (lub banku prowadzcego dziaalno maklersk) w umowie o wiadczenie
usug maklerskich, jeeli przewiduje ona wykonywanie tzw. zlece maklerskich na zasadach
ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

(2) Zastpstwo bezporednie zwane przedstawicielstwem polega na tym, e zastpca zwany
przedstawicielem dokonuje czynnoci w imieniu i na rachunek reprezentowanego. Mona
powiedzie, e po stronie reprezentowanego zachodzi swoiste zwizanie, tzn. nie moe on
(o ile nie zachodz okolicznoci z innych przyczyn mu na to pozwalajce) uchyli si od skutkw
prawnych czynnoci dokonanych w jego imieniu i na rachunek

(3) Posannictwo nie jest adnym rodzajem zastpstwa. Posaniec po prostu przenosi cudze
owiadczenie woli, przy czym nie musi go ani zna, ani rozumie, ani nawet mie wiadomoci,
e przenoszona tre jest owiadczeniem woli. Typowymi posacami funkcjonujcymi w
obrocie s: poczta, sie komrkowa, dostawcy usug internetowych. KC waciwie nie
normuje sytuacji posaca ograniczajc si tylko do zawartego w art. 85 zrwnania
znieksztacenia owiadczenia woli przez posaca z bdem i nakazujc traktowanie oraz
ocen takiego zdarzenia wedug tych samych kryteriw, co bdu.

(4) adnym rodzajem zastpstwa nie jest te pomoc przy dokonywaniu czynnoci prawnej (np.
dziaanie radcy prawnego pomagajcego komu w negocjowaniu umowy). W takiej sytuacji,
cho pomocnik moe mie bardzo istotny wpyw na tre czynnoci prawnej, to strona
dokonuje jej osobicie we wasnym imieniu i na wasny rachunek.

(5) W zwizku z przyjciem teorii organw, adnym rodzajem zastpstwa nie jest te dziaanie
organu osoby prawnej. Podejmowane przez niego czynnoci naley rozpatrywa tak, jak
dziaanie danej osoby we wasnym imieniu i na wasny rachunek.

(6) adnym rodzajem zastpstwa nie jest te wypenienie dokumentu podpisanego in blanco.
Przyjmuje si, e w takim wypadku niejako napenia si treci cudze owiadczenie woli
zoone przez t osob we wasnym imieniu i na wasny rachunek.

64. PRZEDSTAWICIELSTWO
(1) Przedstawicielstwo jest zastpstwem bezporednim. Art. 95 stanowi, i czynnoci prawnych
co do zasady mona dokonywa przez przedstawiciela tak samo, jak osobicie, o ile nie jest to
wprost zakazane przez ustaw, bd nie sprzeciwia si temu waciwo czynnoci prawnej.
Przez przedstawiciela nie mona np.

(a) sporzdzi testamentu art. 944 2
(b) waciwie zawrze maestwa, z wyjtkiem okolicznoci wskazanych w art. 6 KRO,
ktry wymaga take zgody sdu

(2) Stan, w ktrym przedstawiciel jest uprawniony do dziaania w imieniu i na rachunek
reprezentowanego nazywamy umocowaniem. Przedstawiciela nazywamy umocowanym, a
reprezentowanego mocodawc. Umocowanie moe wynika wycznie z ustawy (tzw.
przedstawicielstwo ustawowe rodzic, opiekun, kurator) lub z penomocnictwa art. 96.

(3) Przedstawicielstwo moe mie charakter czynny (gdy przedstawiciel skada owiadczenie
woli) lub bierny (gdy przedstawiciel owiadczenie woli przyjmuje). Na mocy art. 109 obie te
formy s regulowane w sposb identyczny.

(4) Istnienie umocowania nie wynika teoretycznie z wykonywania przez kogo we waciwym
trybie pracy (tzn. bycie czynnym) polegajcej na obsudze klientw w przeznaczonym do tego
lokalu przedsibiorstwa, cho wydawaoby si to rozsdne art. 97 wprowadza tu jedynie
domniemanie wzruszalne. Niemniej jednak w praktyce do trudno jest je obali, co
prowadzio w przeszoci do rnych kontrowersji zwizanych z tzw. koncepcj
penomocnictwa domniemanego, ktra jednak jest ju w duej mierze nieaktualna.
Domniemanie dziaa w wypadku, gdy spenione s cznie nastpujce przesanki (tre art.
97):

(a) Objta domniemaniem osoba uczestniczca w dokonywaniu czynnoci prawnej bya
czynna

Nie jest przy tym konieczne, by samo dokonanie czynnoci prawnej miao miejsce w takim
lokalu wane jest, by druga strona podczas kontaktw z osob objt domniemaniem
umocowania jako czynn w nim j zidentyfikowaa (np. umow negocjowano we
waciwym pomieszczeniu, ale zawarto na ulicy przed lokalem).

(b) w lokalu przedsibiorstwa przeznaczonym do obsugi publicznoci

Co wane, przez lokal naley w tym kontekcie rozumie rwnie oznaczone stoisko lub
okrelony fragment placu, bazaru czy ulicy zajmowany w sposb stay przez
przedsibiorstwo (np. ogrdek piwny) (III CRN 395/85), ale ju nie tzw. sprzeda z
naczepy, czyli prowadzon w nalecym do przedsibiorstwa pojedzie.

(c) przy czym wtpliwoci co do jej umocowania nie da si usun innymi metodami,

Istotne jest rwnie, by klient nie mia wiadomoci, e dokonuje czynnoci z osob bez
umocowania (III CKN 160/97), a w szczeglnoci nie by z ni w zmowie.

(d) a czynno jakiej dokonaa naley do typowych czynnoci zawieranych w rzeczonym
lokalu z klientami

Wane jest powizanie typu czynnoci z lokalem, a nie tylko osob czy przedsibiorstwem.
Nie jest istotna waga czynnoci prawnych (czyli np. warto rzeczy bdcych ich
przedmiotem), ale konieczna jest pewna rutynowo oraz masowo obrotu.
65. PENOMOCNICTWO - CECHY
(1) Penomocnictwa dzielimy pod wzgldem zakresu umocowania na:
(a) oglne do tzw. czynnoci zwykego zarzdu, pod rygorem ad solemnitatem udzielane na
pimie art. 99.
(b) rodzajowe do okrelonego rodzaju czynnoci
(c) szczeglne do okrelonej czynnoci
Jeli czynno, ktra ma by objta zakresem umocowania przekracza zakres zwykego
zarzdu, potrzebne jest penomocnictwo rodzajowe do danego rodzaju czynnoci, chyba e
ustawa nakazuje udzielenie penomocnictwa szczeglnego (np. art. 6 KRO, ktry do tego
stawia take wymg co do treci penomocnictwa).
Zwyky zarzd nie jest nigdzie zdefiniowany i SN intencjonalnie unika podawania jakiejkolwiek
wyczerpujcej definicji. Mona przyj, e czynnoci zwykego zarzdu nie prowadz do
permanentnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego (czyli uywanie i konserwowanie jakiej
rzeczy itp.) i maj na celu np. utrzymanie rzeczy w dotychczasowym stanie oraz zarzdzanie
ni dla umoliwienia korzystania z niej i pobierania poytkw (V Ca 7/11) a nie wprowadzanie
ulepsze (III CRN 166/80), cho dyskusyjna jest sytuacja, gdy jakie dziaanie konieczne jest do
uniknicia znacznej szkody (np. wypowiedzenie wybitnie niekorzystnej umowy lub
skorzystanie z praw wynikajcych z rkojmi) lub wymagane, by utrzyma funkcjonalno
jakiego elementu rzeczywistoci (np. zmieniy si uregulowania prawnoadministracyjne
dotyczce okrelonego typu dziaalnoci gospodarczej).
Nie mona umocowa kogo do dokonywania wszystkich czynnoci, gdy katalog
penomocnictw (jak zreszt wszystkich jednostronnych czynnoci prawnych) jest zamknity i
wyczerpujco wyliczony w art. 98. Prba ustanowienia takiego penomocnika jest oczywicie
bezwzgldnie niewana.

(2) Penomocnictwem nazywamy te sam dokument zawierajcy tre owiadczenia woli
ustanawiajcego penomocnika wydany owemu penomocnikowi. Po wyganiciu
umocowania byy ju penomocnik ma obowizek w dokument zwrci na danie byemu
mocodawcy (art. 102), cho moe da wydania odpisu z odpowiedni adnotacj o
wyganiciu.

(3) Penomocnictwo jest udzielane w drodze jednostronnej czynnoci prawnej. Jeli umocowanie
obejmuje czynno obarczon wymogiem formalnym ad solemnitatem, penomocnictwo musi
temu wymogowi czyni zado art. 99.

(4) Z samym penomocnictwem nie wie si aden obowizek dziaania po stronie
penomocnika. Obowizek taki zawiera zwykle czcy mocodawc i umocowanego tzw.
stosunek podstawowy, ktry jest gwnym obiektem badania w sytuacjach, gdy na
dopuszczalno lub skuteczno pewnych dziaa (np. odwoania penomocnictwa) ma wpyw
waciwo objtej zakresem umocowania czynnoci prawnej. Wszelkie roszczenia
odszkodowawcze przysugujce mocodawcy przeciw penomocnikowi musz wynika ze
stosunku podstawowego.

(5) Obowizuje jednak zasada niezalenoci penomocnictwa od stosunku podstawowego, czyli
z niedokonania lub nienaleytego dokonania objtej zakresem umocowania czynnoci nie
mona z tytuu samego istnienia penomocnictwa i stosunku podstawowego wywodzi
podstawy do ograniczenia skutecznoci takich czynnoci prawnych wzgldem osb trzecich
w wypadku dokonania czynnoci prawnych zgodnie z penomocnictwem, a niezgodnie z
treci stosunku podstawowego.

66. PENOMOCNIK
(1) Penomocnik moe mie ograniczon zdolno do czynnoci prawnych (ale nie moe by jej
pozbawiony) bez adnych negatywnych skutkw dla reprezentowanego w zakresie wanoci
dokonanej przez penomocnika czynnoci art. 100.

(2) Do dokonania danej czynnoci prawnej moe by umocowany wicej ni jeden penomocnik
(lub substytut, patrz niej). Co do zasady wwczas kady z nich moe dziaa osobno, o ile co
innego nie wynika z treci penomocnictwa art. 107.

(3) Przy badaniu okolicznoci wskazujcych na wystpowanie okrelonych skutkw prawnych
takich jak wady owiadczenia woli czy wiadomo pewnych zdarze naley rozpatrywa
sytuacj po stronie penomocnika. Od tej zasady s dwa wyjtki:

(a) Dobr wiar naley bada zarwno po stronie penomocnika, jak i reprezentowanego.
Niedopuszczalne jest wszak, by mocodawca czerpa korzyci z dobrej wiary penomocnika
samemu bdc w zej wierze. Wynika to z konstrukcji art. 95, ktry zrwnuje (a nie
uprzywilejowuje) dokonywanie czynnoci przez penomocnika z czynnociami
dokonywanymi osobicie.
(b) Dziaanie reprezentowanego pod wpywem podstpu lub groby naley uwzgldni na
odpowiednich zasadach w zakresie, w jakim ten udzieli penomocnikowi instrukcji.

(4) Co do zasady penomocnik nie moe by drug stron czynnoci, ktrej dokonuje w imieniu
reprezentowanego ani reprezentowa rwnie jej drugiej strony art. 108. Nie ma powodu,
by w drodze analogii nie rozszerzy owego ograniczenia na substytutw. Art. 108 dopuszcza
jednak od tej zasady dwa wyjtki:

(a) zezwolenie na takie dziaanie w treci penomocnictwa
Zezwolenie takie moe by udzielone zarwno wyranie, jak i w sposb dorozumiany, byle nie
rodzio to wtpliwoci co jego swojego istnienia. Naley w tym kontekcie pamita o zasadzie
niezalenoci penomocnictwa od stosunku podstawowego. Jeli np. zawrzemy z czyim
odpowiednio umocowanym penomocnikiem umow zlecenia nabycia X za 100z i zastrzeemy
penomocnictwo odrbne, w ktrym zezwolimy na dziaanie w roli penomocnika obu stron, a
nastpnie rzecz zostanie zakupiona za 1000z, to w aden sposb nie bdziemy mogli podway
wanoci czynnoci, a jedynie domaga si odszkodowania z tytuu niewaciwie spenionego
wiadczenia.
(b) wykluczenie moliwoci naruszenia interesw mocodawcy
W sytuacjach, gdy swoboda dziaania penomocnika jest minimalna i jego rola jest czysto
bierna (tzn. nie on de facto decyduje o dokonaniu czynnoci oraz jej treci) trudno jest o
naruszenie interesw mocodawcy. Sztandarowym przykadem jest ekspedientka kupujca
sobie co w obsugiwanym przez siebie sklepie pacc ustalon cen. Oczywistym jest bowiem,
e przedsibiorstwo sklep prowadzce chce sprzeda moliwie najwicej produktw po
okrelonej cenie, a zawarcie umowy sprzeday nastpuje na sztywno okrelonych warunkach
na danie klienta.

(5) Co do zasady penomocnictwo moe by w kadym momencie odwoane przez mocodawc
przez owiadczenie woli w dowolnej formie (art. 101 1), co jest prostym wynikiem faktu, e
penomocnictwo opiera si na pewnej relacji zaufania. Wyjtkiem jest sytuacja, gdy
mocodawca zrzek si moliwoci jego odwoania. Zrzeczenie si jest jednak dopuszczalne
jedynie, gdy wynika z przyczyn uzasadnionych treci stosunku podstawowego. W braku, gdy
stosunku podstawowego brak (np. z powodu niewanoci czynnoci prawnej bdcej jego
rdem) ograniczenie to odpada (II CKN 832/97)

(6) Penomocnik moe zrzec si penomocnictwa waciwie w kadej chwili bez konsekwencji
wynikajcych z samego jego ustanowienia. Oczywicie takie zrzeczenie si moe rodzi (i
zwykle rodzi) skutki wynike ze stosunku podstawowego. Dyskusyjne jest, czy tre stosunku
podstawowego moe w ogle wyklucza moliwo takiego zrzeczenia si.

(7) W polskim prawie obowizuje zasada generalnego zakazu substytucji, czyli penomocnik nie
moe ustanawia dalszych penomocnikw (substytutw), o ile takie uprawnienie nie jest
wyranie wskazane w ustawie, treci umocowania lub nie wynika z treci stosunku
podstawowego.

(8) mier penomocnika lub reprezentowanego co do zasady prowadzi do wyganicia
penomocnictwa art. 101 2. Jeli jednak co innego wynika z treci stosunku
podstawowego, to moe by inaczej (np. w miejsce mocodawcy wchodzi jego spadkobierca).
Przypadkiem takiej sytuacji jest stosunek podstawowy wyniky z umowy zlecenia (art. 747 w
zw. z art. 734 2), ktry w braku odmiennych postanowie stron powstrzymuje
penomocnictwo przed wyganiciem na skutek mierci zleceniodawcy.

(9) Penomocnictwo moe te (tzn. oprcz mierci) wygasn w wyniku:

(a) dokonania czynnoci prawnej, do ktrej umocowywao penomocnictwo szczeglne
(b) upywu czasu, jeli taki by w penomocnictwie okrelony (czste)
(c) utraty osobowoci prawnej przez mocodawc lub penomocnika
(d) wyganicia stosunku podstawowego, o ile wynika to z jego treci lub ustawy (np. art. 734
2)
67. FALSUS PROCURATOR FASZYWY PRZEDSTAWICIEL
(1) Nie jest niewana umowa zawarta w czyim imieniu i na czyi rachunek bez umocowania.
Sankcj waciw jest bezskuteczno zawieszona art. 103.

(2) Niewana bezwzgldnie jest co do zasady jednostronna czynno prawna dokonana bez
umocowania. Wyjtkiem jest sytuacja, gdy adresat owiadczenia woli zawartego w tej
czynnoci zgodzi si na dziaanie bez umocowania. Wwczas stosuje si odpowiednio
przepisy o umowie art. 104.

(3) Wana jest czynno prawna dokonana przez osob, ktra penomocnikiem bya, ale
umocowanie wygaso pod warunkiem, e: (art. 105)

(a) czynno mieci si w granicach (przedmiotowych) owego wygasego umocowania
(b) druga strona czynnoci nie dziaaa w zej wierze (wiedziaa o braku umocowania lub
moga z atwoci si dowiedzie)

(4) W wypadku umowy, strona zawierajca umow z rzekomym penomocnikiem uzyskuje
uprawnienie do wyznaczenia rzekomemu reprezentowanemu terminu na dokonanie
potwierdzenia. W wypadku jego bezskutecznego upywu staje si wolna art. 103 2.

(5) W braku potwierdzenia umowy rzekomy penomocnik musi zwrci drugiej stronie wszystko,
co w zwizku z umow od niej otrzyma i naprawi wynik ze swojego postpowania szkod
do wysokoci interesu ujemnego (patrz uwagi dot. art. 39 - faszywego dziaania jako organ
osoby prawnej) art. 103 3.
68. PROKURA (informacje podstawowe)
(1) Prokura jest szczeglnym rodzajem przedstawicielstwa rodzajowego o zakresie wyranie
okrelonym ustaw zabraniajc jego ograniczania ze skutkiem wobec osb trzecich art.
109(1) oraz 109(5)

(2) Ustanowienie prokury musi nastpi na pimie pod rygorem niewanoci. Jest ona wyjtkiem
od zasady nastpczej formy penomocnictwa z art. 99. Ustanowienie prokurenta musi by
wpisane do waciwego rejestru. Do wniosku o wpis naley doczy wzr podpisu prokurenta.
art. 109(2) i 109(8)

(3) Przedstawiciela umocowanego w drodze prokury nazywamy prokurentem. Prokurent musi
by osob fizyczn i mie pen zdolno do czynnoci prawnych.- art. 109(2)

(4) Prokurenta moe ustanowi jedynie przedsibiorca rejestrowy art. 109(1). Odpowiednim
rejestrem jest np. KRS. Prokurent nie jest organem przedsibiorcy a jego przedstawicielem.

W zwizku z dokonanymi w 2004r. zmianami w ustawie o krajowym rejestrze sdowym bardzo
utrudnione (niemal niemoliwe) jest ustanowienie prokurenta przez przedsibiorc
bdcego osob fizyczn. Art. 36 ustawy o KRS zawiera bowiem obecnie zamknity katalog
podmiotw, ktre mog zosta do rejestru wpisane i osb fizycznych w nim nie wymieniono.
Kontrowersyjne jest, czy nieistniejca ju dzi instytucja tzw. penomocnika handlowego
(przewidziana przez Kodeks Handlowy), ktra podlegaa wpisowi do wci prowadzonej na
podstawie ustawy o swobodzie dziaalnoci gospodarczej Centralnej Ewidencji i Informacji o
Dziaalnoci Gospodarczej (ktra osoby fizyczne obejmuje) moe by rdem analogii
dopuszczajcej do umieszczania w owej ewidencji wzmianek o ustanowieniu prokurentw.

W spce handlowej zgod na ustanowienie prokurenta musza wyrazi wszyscy wsplnicy
majcy prawo do prowadzenia spraw spki osobowej (art. 41 KSH) lub wszyscy czonkowie
zarzdu spki kapitaowej (art. 208 6 KSH i art. 371 4 KSH)

(5) Prokurentw moe by wielu. W takich wypadkach prokur dzielimy na czn (gdy musz oni
wspdziaa w celu dokonania czynnoci) i samoistn (gdy kady moe czynnoci dokonywa
samodzielnie). Przy prokurze cznej jeden z prokurentw moe zosta upowaniony do
samodzielnego odbierania pism kierowanych do przedsibiorcy art. 109(4)

Sposb wspdziaania prokurentw cznych moe by przez przedsibiorc ustalony
dowolnie, ale nie moe ogranicza ich kompetencji wzgldem osb trzecich.

Naley rwnie wyrni tzw. prokur czn niewaciw, ktra polega na tym, e dziaanie
prokurenta jest skuteczne jedynie, gdy wspdziaa on z inn osob prokurentem niebdc
(najczciej czonkiem zarzdu lub wsplnikiem w spce prowadzcej przedsibiorstwo).

(6) Jeli przedsibiorstwo ma oddziay prokur mona ograniczy tylko do danego oddziau
tzw. prokura oddziaowa. Jest to wyjtek ustawowy od zasady niemoliwoci ograniczenia
prokury wzgldem osb trzecich. art. 109(5)

(7) Zakres umocowania prokurenta obejmuje wszystkie czynnoci sdowe i pozasdowe
zwizane z prowadzeniem przedsibiorstwa (art. 109(1)), z wyjtkiem: (art. 109(3))

(a) zbycia przedsibiorstwa
(b) oddania przedsibiorstwa do tymczasowego korzystania
(c) zbycia nieruchomoci
(d) obcienia nieruchomoci

Ograniczeni te dotycz take odpowiednich zobowiza.
22
Czynnoci takie wymagaj
penomocnictw szczeglnych udzielonych we waciwy sposb (wymogi formalne).
Niedopuszczalne jest rozszerzenie prokury przez szczeglne upowanienia zawarte w jej
treci.

(8) Podpisujc si na dokumencie prokurent musi obok podpisu umieci wzmiank, e dziaa
jako prokurent, o ile nie jest to oczywiste ze wzgldu na okolicznoci art. 109(9).

(9) Prokura jest nieprzenaszalna.

(10) Prokurent nie moe ustanowi substytuta, natomiast moe we waciwym trybie ustanawia
penomocnikw w drodze penomocnictwa rodzajowego lub penomocnictwa szczeglnego.

(11) Prokura zawsze wygasa wskutek:


22
Analogia z art. 61 nieobowizujcego Kodeksu Handlowego.
(a) mierci prokurenta
(b) jej odwoania, ktre moe nastpi w kadym momencie
(c) wykrelenia przedsibiorcy z rejestru
(d) otwarcia likwidacji przedsibiorstwa
(e) ogoszenia upadoci przedsibiorstwa
(f) przeksztacenia przedsibiorstwa

(12) Prokura nie wygasa ze mierci przedsibiorcy lub utrat przez niego zdolnoci do czynnoci
prawnych. Naley przy tym zwrci uwag na praktyczn niemoliwo ustanowienia
prokurenta przez osob fizyczn.