You are on page 1of 270

9 7 8 9 7 5 1 7 3 3 1 9 1

I S BN 9 7 5 - 1 7 - 3 3 1 9 - 7
Uluslararas Kaz, Aratrma ve Arkeometri
Sempozyumunun 30. Yl Ansna
Ankara 2008
TRKYE ARKEOLOJS
n Kapak: Osman Hamdi Bey, Nemrut (1883)
Arka Kapak: Lagina Kazs (1891)
Kltr ve Turizm Bakanl
Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrl tarafndan ICOMun katklaryla Mays 2008de 1000 adet bastrlmtr.
Ankara-Trkiye
Bu yaptn tm haklar sakldr.
Kaynak gsterilmeden kitaptan alnt yaplamaz. Genel Mdrln yazl izin olmadan, ksmen veya tamamen baslamaz, baka
bir dile evrilemez, elektronik, mekanik, fotokopi ya da dier bir oaltma aracyla yaynlanamaz ve kopya edilemez.
Kapak ve sayfa dzeni: Mustafa gl
Bask: Mert Basn Yayn San. Tic. Ltd. ti.
Tel: 0312. 229 43 01 Faks: 0312. 229 43 05
Yayna hazrlayan:
Dr. Fahriye Bayram
Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrl
Ana Yayn No: 128
ISBN No: 978-975-17-3322-1
3
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Acemhyk Kazs / Aliye ztan ............................................................................................................ 10
Aana Hyk Kazs / Aslhan Trkan Yener ........................................................................................ 12
Ahlat Kazs / Nak Karamaaral .......................................................................................................... 14
Aigai Kazs / Ersin Doer ....................................................................................................................... 16
Aizanoi Kazs / Klaus Rheidt .................................................................................................................. 18
Aktopraklk Hy Kazs / Necmi Karul ............................................................................................. 20
Alacahyk Kazs / Aykut narolu ..................................................................................................... 22
Alanya Kalesi Kaz ve Onarm almalar / M. Olu Ark .................................................................... 24
Alara Kalesi Kazs / Osman Eravar ....................................................................................................... 26
Alexandria Troas Kazs / Elmar Schwertheim ........................................................................................ 28
Altntepe Kazs / Mehmet Karaosmanolu ............................................................................................. 30
Amorium Kazs / Christopher Lightfoot ................................................................................................. 32
Ani Kazs / Yaar oruhlu ...................................................................................................................... 34
Antandros Kazs / Grcan Polat .............................................................................................................. 36
Aphrodisias Kazs / Roland Smith .......................................................................................................... 38
Arslantepe Kazs / Marcella Frangipane ................................................................................................. 40
Arykanda Kazs Cevdet Bayburtluolu .................................................................................................. 42
Assos Kazs / Nurettin Arslan ................................................................................................................. 44
Aa ve Yukar Anzaf Urartu Kazs / Oktay Belli ................................................................................. 46
Akl Hyk Kazs / Mihriban zbaaran ............................................................................................. 48
Ayanis Kazs / Altan ilingirolu ........................................................................................................... 50
Ayasuluk Tepesi ve St. J ean Ant Kazs / Mustafa Bykkolanc ......................................................... 52
Bademaac Hy Kazs / Rek Duru ................................................................................................ 54
Barcn Hyk (Yeniehir II) Kazs / Fokke Gerritsen ............................................................................ 56
Bayrakl Kazs / Meral Akurgal .............................................................................................................. 58
Bein Kazs / Rahmi Hseyin nal ........................................................................................................ 60
Beycesultan Kazs / Eref Abay .............................................................................................................. 62
Bitlis Kalesi Kazs / Kadir Pekta ........................................................................................................... 64
Boazky-Hattua Kazs / Andreas Schachner ....................................................................................... 66
Boncuklu Hyk Kazs / Douglas Baird ................................................................................................. 68
Bozkurt Kurgan Nekropol Kazs / Aynur zfrat ................................................................................. 70
Burgaz Kazs / Numan Tuna ................................................................................................................... 72
adrhyk Kazs / Ronald L. Gorny ..................................................................................................... 74
atalhyk Kazs / Ian Hodder ............................................................................................................... 76
ine-Tepecik Kazs / Sevin Gnel ........................................................................................................ 78
orakyerler Kazs / Ayla Sevim (Erol) ................................................................................................... 80
Daskyleion Kazs / Tomris Bakr ............................................................................................................ 82
Demre-Myra Aziz Nikolaos Kilisesi Kazs / Semiha Yldz tken ...................................................... 84
Didyma Kazs / Andreas E. Furtwngler ................................................................................................ 86
Divrii Kalesi Kazs / Erdal Eser ............................................................................................................ 88
Dlk Baba Tepesi-Doliche Kazs / Engelbert Winter ........................................................................... 90
Efes Kazs / Fritz Krinzinger ................................................................................................................. 92
NDEKLER
4
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Elaussa Sebaste (Aya) Kazs / Eugenia Equini Schneider ................................................................... 94
Enez (Ainos) Kazs / Sait Baaran .......................................................................................................... 96
Erythrai Kazs / Aye Gl Akaln ............................................................................................................ 98
Gordion Kazs / G. Kenneth Sams ........................................................................................................ 100
Gbekli Tepe Kazs / Klaus Peter Schmidt ........................................................................................... 102
Glpnar Kazs / Cokun zgnel ........................................................................................................ 104
Gvercinkayas Kazs / Sevil Glur .................................................................................................... 106
Hacmusalar Hy Kazs / lknur zgen .......................................................................................... 108
Harran Kazs / Nurettin Yardmc ..........................................................................................................110
Hasankeyf Kazs / Abdsselam Uluam ................................................................................................112
Hierapolis Kazs / Francesco Dandria ..................................................................................................114
Hoap Kalesi Kazs / Mehmet Top ........................................................................................................116
Iasos Kazs / Fede Berti .........................................................................................................................118
kiztepe Kazs / nder Bilgi ................................................................................................................. 120
znik ini Frnlar Kazs / V. Belgin Demirsar Arl ............................................................................. 122
Kadkalesi/Anaia Kazs Zeynep Mercangz ......................................................................................... 124
Kaman Kalehyk Kazs / Sachihiro Omura ........................................................................................ 126
Karain Kazs / In Yalnkaya .............................................................................................................. 128
Karatepe Kazs / Halet ambel ............................................................................................................. 130
Kaunos Kazs / Memet Cengiz Ik ...................................................................................................... 132
Kelenderis Kazs / Kamil Levent Zorolu ............................................................................................ 134
Kerkenes Kazs / Geoffrey Summers .................................................................................................... 136
Krklareli Hy Kazs / Mehmet zdoan ....................................................................................... 138
Kzlburun Stun Bat Kazs / Donny Hamilton ................................................................................ 140
Kilisetepe Kazs / J ohn Nicholas Postgate ............................................................................................ 142
Kinet Hyk Kazs / Marie-Henriette Gates ......................................................................................... 144
Klaros Kazs / Nuran ahin .................................................................................................................. 146
Klazomenai Kazs / Yaar Erkan Ersoy ................................................................................................ 148
Kubad Abad Seluklu Saray Klliyesi Kazs / M. Rhan Ark .......................................................... 150
KuaklSarissa Kazs / Andreas Mller-Karpe ................................................................................... 152
Klloba Kazs / Turan Efe .................................................................................................................. 154
Kltepe Kazs / Fikri Kulakolu ........................................................................................................... 156
Kyme Kazs / Sebastiana Lagona ...................................................................................................... 158
Kyzikos Kazs / Nurettin Kohan ......................................................................................................... 160
Labraunda Kazs / Lars Karlsson .......................................................................................................... 162
Lagina Kazs / Ahmet Adil Trpan ........................................................................................................ 164
Laodikeia Kazs / Celal imek ............................................................................................................ 166
Liman Tepe Kazs / Hayat Erkanal ....................................................................................................... 168
Limyra Kazs / Thomas Marksteiner ................................................................................................... 170
Magnesia Kazs / Orhan Bingl ............................................................................................................ 172
Metropolis Kazs / Recep Meri ........................................................................................................... 174
Milet Kazs / Volkmar Von Graeve ....................................................................................................... 176
Nif (Olympos) Da Kazs / Elif Tl Tulunay ...................................................................................... 178
Nysa Kazs / Vedat dil ......................................................................................................................... 180
5
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Oluz Hyk Kazs / evket Dnmez .................................................................................................... 182
Olympos Kazs / B. Yelda Ukan ......................................................................................................... 184
Ovaren Kazs / S. Ycel enyurt ........................................................................................................ 186
Oylum Hyk Kazs / Engin zgen ..................................................................................................... 188
Oymaaa Hyk Kazs / Rainer Czichon ........................................................................................... 190
Panaztepe Kazs / Armaan Erkanal ..................................................................................................... 192
Paphlagona Hadranoupolsi Kazs / Ergn La ............................................................................... 194
Parion Kazs / Cevat Baaran ................................................................................................................ 196
Paalar Kazs / Berna Alpagut .............................................................................................................. 198
Patara Kazs / Fahri Ik ........................................................................................................................ 200
Pedesa Kazs / Adnan Diler .................................................................................................................. 202
Pergamon Kazs / Felix Pirson .............................................................................................................. 204
Perge Kazs / Haluk Abbasolu ............................................................................................................ 206
Pessinus Kazs / J ohnny Devreker ........................................................................................................ 208
Phokaa Kazs / mer zyiit .............................................................................................................. 210
Pompeiopolis (Paphlagonia) Kazs / Ltife Summerer ......................................................................... 212
Porsuk Kazs / Dominique Paul Beyer ................................................................................................ 214
Priene Kazs / Wulf Raeck .................................................................................................................... 216
Rodiapolis Kazs / Nevzat evik .......................................................................................................... 218
Sagalassos Kazs / Marc J ules Clmentine Waelkens ........................................................................... 220
Sardis (Sart) Kazs / Crawford Hallock Greenewalt (J r.) ..................................................................... 222
Seyitmer Hyk Kazs / A. Nejat Bilgen ............................................................................................ 224
Side Tiyatrosu Kazs / lk zmirligil .................................................................................................. 226
Sirkeli Hyk Kazs / Mirko Novak ..................................................................................................... 228
Smyrna Antik Kenti Kazs / Akn Ersoy ............................................................................................... 230
Soli/Pompeiopolis Antik Liman Kenti Kazs / Remzi Yac ................................................................ 232
apinuva Kazs / Aygl Sel ................................................................................................................. 234
arhyk (Dorylaion) Kazs / Taciser Sivas ......................................................................................... 236
avat (Satlel) Kalesi Kazs / Osman Aytekin ...................................................................................... 238
Tatarl Hyk Kazs / Kaan Serdar Girginer ......................................................................................... 240
Tarsus-Gzlkule Hy Kazs / Asl zyar ...................................................................................... 242
Tell Tayinat Kazs / Timothy Paul Harrison ........................................................................................ 244
Tepecik-iftlik Kazs / Erhan Bak .................................................................................................. 246
Tilmen Hyk Kazs / Nicol Marchetti .............................................................................................. 248
Tlos Kazs / Havva kan Ik ............................................................................................................... 250
Tralleis Kazs / Abdullah Yaylal .......................................................................................................... 252
Troia Kazs / Ernst Pernicka ................................................................................................................. 254
Tyana Kazs / Guido Rosada ................................................................................................................. 256
azl Maaras Kazs / Erksin Gle ............................................................................................... 258
Xanthos Kazs / J acques Des Courtils .................................................................................................. 260
Yenibademli Hyk Kazs / Halime Hrylmaz ................................................................................... 262
Ymktepe Kazs / Isabella Caneva ..................................................................................................... 264
Zeugma Kazs / Kutalm Grkay ........................................................................................................ 266
Zincirli Hyk Kazs / David Schloen .................................................................................................. 268
7
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SUNU
Sahip olduu zel coraf konumu, tarihler boyunca Anadolu topraklarnn pek ok
medeniyete yurt olmasna vesile olmutur. Bu medeniyetlerin brakt kltrel miraslar da
Anadolunun adeta bir ak hava mzesine dnmesine yol amtr.
Tarih kalntlara ilginin artt 16. yzyldan itibaren, gzler Anadolunun zengin
topraklarna da evrilmitir. Bata Avrupal seyyahlarn ve heveslilerin gerekletirdii
almalar, zamanla bilimsel bir temele oturmaya balamtr. 19. yzyldan itibaren ncelikle
Alman heyetlerince yaplan kazlara, dier Avrupa lkeleri ile Amerika Birleik Devletlerinden
bilim adamlar da eklenmitir.
Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatrk, Trkiyenin zengin tarih
potansiyelinin deerlendirilmesine nem vermitir. Bunu gelecek kuaklara salam temellere
oturtulmu bir Trkiye brakabilmek iin zorunlu grmtr. Bu nedenle ncelikle Trk
arkeologlarnn yetimesi iin aba harcam; aralarnda Ekrem Akurgal, Sedat Alp, Arif
Mt Mansel ve Halet ambelin de bulunduu pek ok bilim insannn Avrupada eitim
almalarn salamtr. Yine Atatrkn talimatlaryla kaz almalarna balayan ad geen
arkeologlarmz Trkiye arkeolojisinin gelimesi iin nemli admlar atmtr. Bu dnemde
yerli ve yabanc bilim adamlaryla gerekletirilen bilimsel almalarla her geen gn tarihin
karanlk sayfalar aralanmaya balam, arkeolojik almalarn Trkiyede gelimesine ciddi
katklar salanmtr.
Trkiyede yaplan kazlarn her geen yl artmas, nemli bulgulara ulalmas bilim
adamlar arasnda bilgi alveriini ve alma sonularnn tm dnya kamuoyuna duyurulmasn
zorunlu hle getirmitir. Bunun sonucunda, o zamanki adyla Bakanlmz Eski Eserler ve
Mzeler Genel Mdrl, 1978 ylnda uluslararas bir sempozyum dzenleme karar almtr.
lki 11-18 Ocak 1979 tarihinde Uluslararas Kaz Sempozyumu adyla, Ankara Trk Tarih
Kurumunda 24 yerli, 15 yabanc aratrmacnn katlmyla gerekletirilen sempozyum,
zamanla yzey aratrmas ve arkeometri almalarnn da eklenmesiyle, Uluslararas Kaz,
Aratrma ve Arkeometri Sempozyumu adn alarak 30. ylna ulam ve yaklak 400 yerli
ve yabanc aratrmacnn katlmyla sahasnda Dnyann en geni katlml ve en dzenli
sempozyumu hline gelmitir.
Her yl dzenli olarak gerekletirilen ve sonular yayna dntrlen sempozyumun
30. yl, Anadolu arkeolojisine emei geen tm bilim adamlarna minnet duygularmz iletmek
ve kaz bakanlar arasnda bilgi alveriini ve koordinasyonu salamak amacyla 2007 yl
kaz almalar temel alnarak bu yayn almas gerekletirilmitir.
Kaz isimleri baz alnarak alfabetik srayla hazrlanan bu yayn araclyla lkemiz
arkeolojisinin gelimesine katkda bulunan merhum, emekli ve hl almalarn srdren tm
akademisyenlere ve yaynn hazrlanmasnda emei geen Genel Mdrlmz elemanlarna
kranlarm sunarm.
Orhan DZGN
Kltr Varlklar
ve Mzeler Genel
Mdr
8
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
NSZ
Balangta antik tarihilerin yaynlar, kutsal kitaplar ve efsanelere dayanan bilgilerden
ibaret olan arkeoloji, 15.-16. yzyllarda Rnesans Dnemi hmanistlerinin Antik Dnem
sanat yaptlarna ynelmeleriyle birlikte bir disiplin olarak gelimeye balar. Ayn dnemde
talyada din adamlarnn ve soylularn eski eserleri toplamalar ve yaplan kazlara mal destek
sunmalar koleksiyonculuun gelimesine neden olur. 18. yzyl ortalarndatalyada Pompei
ve Hercalaneumda ilk kazlar gerekletiren J . J . Winckelmann da arkeoloji alannn ilk bilim
adam olarak tarihe geer. Bu almalar Msr ve Mezopotamya kltrleri zerine yaplan
almalar izler ve arkeoloji bilimi daha salam temeller zerine oturmaya balar.
19. yzyl sonlarnda dikkatler ok zengin bir tarih gemie sahip olan ve adeta bir ak
hava mzesi grnmnde bulunan Osmanl mparatorluunun topraklar zerine evrilir;
pek ok gezgin ve hevesli Anadoluya akn eder. Bu arada stanbulun fethinden sonra ok
sayda eski yerli ve yabanc kymetli silhn sakland Aya rini Kilisesi, Sultan Abdlmecit
dneminde Ahmet Fethi Paa tarafndan Mecma- Esliha Atika ve Mecma- sr Atika olmak
zere iki blm hlinde mzeye dntrlr. Zamanla eser saysnn artmas ve Aya rini
Kilisesinin rutubetli ortam nedeniyle silhlar dnda kalan eserler, inili Kke tanr. 1872
ylnda mze mdrlne Alman F. A. Dethier, onun lm zerine de 1881 ylnda Osman
Hamdi Bey atanr.
Osmanl topraklarndaki eserleri toplamaya, korumaya ve sergilemeye nem veren
Osman Hamdi Bey, 1891-1907 yllar arasnda Mimar Alexandar Vallauryye Arkeoloji
Mzelerinin binasn ina ettirir, tm kazlara denetleyici olarak katlr, Sanay-i Nese Mekteb-i
Alisinin (Mimar Sinan niversitesi) almas iin byk aba sarfeder ve 1882de mdrlne
getirildii bu okulun 1883te eitime balamasn ve Avrupa sanat okullar niteliinde ada
bir sanat kurumu olmasna nayak olur. 1884 ylnda da 1874 ylnda hazrlanan Asar- Atika
Nizamnamesinin yeniden dzenlenmi hlinin karlmasn salar.
Bu dnemde C. Texier Boazky/Hattuay (1834), W. C. Hamilton Alacahyk
bulur (1835). C. T. Newton Bodrum Mausoleumda kazya balar (1857). 1864 ylnda resm
ruhsatla Ayasolukta J . T. Wooda kaz izni verilir. F. Calvertin Troiada yapt sondaj kazsnn
(1863) ardndan H. Schiliemann Troia kazsna balar (1871). O. Rayet Miletos, Magnesia ve
Prienede aratrmalar yapar (1872). C. Humann Pergamonda (1878), Osman Hamdi Bey
Nemrut (1883) ve Saydada (1887), F. Chantre Boazkyde (1893), W. Drpfeld Troiada
(1893), C. Humann Prienede (1895), O. Benndorf Ephesusta (1895), T. Wiegand Miletosta
(1899), G. ve A. Krte kardeler Gordion Tmlsnde (190o), J . Garstang Sakagznde
(1907) ve H. C. Butler Sardiste (1910) kazlara balar.
Cumhuriyet Dneminde arkeolojiye verilen nem artar. Tarih, bir milletin neler
baarabilme gcnde olduunu gsteren en doru bir klavuzdur gryle tarihe verdii nemi
dile getiren Mustafa Kemal Atatrk, Kurtulu Sava baladnda, Byk Millet Meclisinin
alnda 9 Mays 1920de greve balayan hkmetten Maarif Vekaletinin bnyesinde Trk
Asar- Atika Mdrlnn kurulmasn ister. Bu mdrlk, mimari eserlerin ve ren yerlerinin
korunmasndan sorumlu olduu gibi,vilayetlerde daha nce kurulmu olan Mze-i Hmayun
9
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ubelerinin gzetim ve idar ilerini de yrtr. Bir yl sonra, Asar- Atika Mdrl, Hars
(Kltr) Mdrlne dntrlerek kadrosu geniletilir ve konuya daha fazla nem verilir.
Atatrk, Konya gezisinde devrin babakan smetnnye ektii 21 ubat 1931 tarihli
telgrafta;
Son tetkik seyahatlerimde muhtelif yerlerdeki mzeleri ve eski sanat ve medeniyet
eserlerini de gzden geirdim. stanbuldan baka Bursa, zmir, Antalya, Adana ve Konyada
mevcut mzeleri grdm. Bunlarda imdiye kadar bulunabilen baz eserler muhafaza olunmakta
ve ksmen de ecnebi mtehassslarn yardmyla tasnif edilmektedir. Ancak memleketimizin
hemen her tarafnda emsalsiz deneler hlinde yatmakta olan kadim medeniyet eserlerinin ilerde
tarafmzdan meydana karlarak ilmi bir surette muhafaza ve tasnieri ve geen devirlerin
srekli ihmali yznden pek harap bir hle gelmi olan abidelerin muhafazalar iin mze
mdrlklerine ve hafriyat ilerinde kullanlmak zere (arkeoloji) mtehassslarna kati lzum
vardr. Bunun iin maarife harice tahsile gnderilecek talebeden bir ksmnn bu ubeye tahsisi
muvafk olaca krindeyim diyerek, yetitirilmek zere yurtdna renci gnderilmesini
ister ve devlet bursuyla ilk olarak yurt dna Ekrem Akurgal, Sedat Alp, Arif Mt Mansel ve
Halet ambel gnderilir.
Ardndan 1931 ylnda Trk Tarih Kurumu, 1934 ylndastanbul niversitesine bal
Trk Arkeoloji Enstits, bir yl sonra da Ankarada Dil ve Tarih-Corafya Fakltesi kurulur.
Cumhuriyetin kuruluunun 10. yldnmnde de Atatrkn talimat ile mill kazlar balar.
Milli Eitim Bakanlnn talimatyla Avrupada arkeoloji ve tarih okuyan rencilere, iki
ay sreyle Trkiye de kazlara katlma talimat gnderilir. Berlinden Halil Demirciolu ve
Sedat Alp ile Paristen Halet ambelin Orta Anadoluda Hitit kazlarna, Ekrem Akurgaln
ise Bat Anadolu Antik Dnem kazlarna katlmas istenir. Atatrk zellikle Hitit uygarlnn
aratrlmasn ister; onun kiisel desteiyle ilk byk Trk kazs H. Z. Koay ve R. O. Ark
bakanlnda Ahlatlbel (1933) ve Alacahykte (1935) balatlr. Bu almalar K. Kkten
bakanlndaki Antalya Karain (1946), A. M. Mansel bakanlndaki Perge (1946) ve Side
(1947); B. Alkm bakanlndaki Karatepe (1947); T. zg bakanlndaki Kltepe (1948)
ve Altntepede Urartu Kalesi (1959); K. Bittel, H. ambel ve A. M. Mansel bakanlndaki
Fikirtepe (1952); J . Mellart bakanlndaki Haclar (1957) ve atalhyk (1961); E. Akurgal
bakanlndaki eski zmir (Smyrna), Foa, Sinop; A. Erzen bakanlndaki Vanda Urartu
(1961); K. Erim bakanlndaki Afrodisias (1961); N. zg bakanldaki Acemhyk
(1962) ve Samsat (1978); H. ambel ve J . Braidwoodun bakanlndaki ayn (1964);
N. Fratl bakanlndaki Uak Selikler (1966); U. Esin bakanlndaki Tepecik (1968) ve
Tlintepe (1971) kazlar izler. Pek ok yabanc heyet tarafndan almalar gerekletirilir. Bu
almalar, eski eserlerin korunmas, bata Mustafa Kemal Atatrk olmak zere devletin st
dzey yneticileri tarafndan titizlikle takip edilir.
Gnmzde ise yerli ve pek ok yabanc lkeden aratrmaclar tarihi aydnlatma
almalarna byk bir titizlik ve zveriyle devam etmektedir. Mzelerin ve mzeciliin
gelimilik seviyesini, lkelerin adalnn lt olarak kabul eden Trkiye Cumhuriyeti
Kltr ve Turizm Bakanl da bu topraklar zerindeki kltrel miras, hangi tarihte kimler
tarafndan braklm olursa olsun, insanln evrensel deerlerine sahip kma bilinci ile
yarnlara tamay balca grevleri arasnda saymaktadr.
10
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ACEMHYK KAZISI
KAZININ YER
li : Aksaray
lesi : Merkez
Ky : Yeilova
rtibat Telefonu : 0.(312) 310 32 80 / 1030
e-mail : aliyeoztan@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Aliye
Soyad : ztan
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih- Cografya Fakltesi,
Arkeoloji Blm
zgemii : 1971 ylnda Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Protohistorya
ve nasya Arkeolojisi Krssnden mezun oldu. Ayn yl Ankara Anadolu Medeniyetleri
Mzesinde arkeolog olarak greve balad. 1974 ylnda ayn krsde yksek lisansn
tamamlad, 1977 ylnda Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Krssne asistan oldu. 1980
ylnda doktorasn tamamlad, 1983 ylnda ayn krsde gretim yesi, 1990da doent,
1996da profesr oldu. Bu grevini hlen srdrrken 2005 ylndan beri Protohistorya ve
nasya Arkeolojisi Anabilim Dal bakanlg grevinini yrtmektedir.
Mzede altg yllarda Ilgn-Yalburt, Alacahyk, Kalnkaya ve Eskiyapar kazlarna
heyet yesi olarak katld. 1977 ylndan itibaren Acemhyk, Samsat, Kk Hyk kazlarna
katld. 1989 ylndan beri Acemhyk, 1995 ylndan beri de Kk Hyk kazlarnn bilimsel
bakandr.
1994 ylndan beri Trk Eskiag Bilimleri Enstitsnn asl; 2000 ylndan beri Alman
Arkeoloji Enstitsnn muhabir yesidir.
ACEMHYK KAZISI
Orta Anadolu da bugn de kullanlan kuzey-gney, dogu-bat eski ticaret yolunun
yaknndaki Acemhyk yerleimi 700x600 m.lik hyk ve bunun evresindeki aag ehirden
oluur. Henz ana topraga ulalamam olmakla birlikte hyk en az Eski Tun ag bandan
itibaren iskn edilmitir. Kentte en parlak dnem Asur Ticaret Kolonileri Dneminde (M..
2000-1800) yaanm; hyk ve aag ehirde yerleilmitir. Acemhykte bu dnem be tabaka
ile temsil edilmektedir. Bunlardan III. tabaka zamannda (M.. 1900-1800) Anadolunun,
yerli krallklarndan birinin merkezi oldugu kazlarla anlalmtr. Daha sonraki dnemlerde
hygn baz kesimlerinde M.. 6.-M.S. 2. yzyl arasnda aralklarla kk yerlemeler
eklinde yaam srdrlmtr.
11
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
M.. 2. binyln banda geliip zenginletigi anlalan kentte, III. kat zamannda
hykte byk resm yaplar aga karlmtr. Yaplarn ogu iki katl olmasna karlk
ancak alt katlar korunmutur. Bunlar hygn gneyinde 50 odas korunmu Sarkaya Saray,
kuzeyinde 76 odas korunmu Hatipler Saray, byk lde tahrip edilmi olan Bat Yanm
Binasdr. Bunlardan Sarkaya Saray ldii, altn, obsidiyen ve kaya kristalinden buluntular
ile o dnemdeki zenginligi, ok sayda bulla iindeki kral ve prenseslere ait olanlar agda Asur,
Babil, Yamhat krallklar ile olan yakn ilikileri yanstmaktadr. Hatipler Saraynn batsnda
hyk yamacna yakn bir konumda ise saray mutfaklar ve zel konutlar yer almaktadr. Aag
ehirde ok kstl alanlarda yaplan kazlar bu kesimde zel konutlarn oldugunu gstermitir.
Ayrca hygn ku uumu 500 m. gneydogusunda Arba Mezarlg olarak adlandrdgmz
kesimde ayn dneme ait bir mezarlk incelenmitir.
Son yllarda hygn merkezinde, Sarkaya ve Hatipler saraylar arasndaki dzlkte
yaplan kazlarda bir baka antsal yap aga karlmaktadr. $imdilik 2200 m
2
lik bir alandan
incelenebilen yap Hizmet Binas olarak adlandrlmtr. 2007 ylna kadar 23 odas ve byk
avlusu alabilmitir. Acemhyk saraylar gibi ta temelli, geni kerpi duvarl olan bu yap
plan ve i donanm asndan onlardan farkldr.
12
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AANA HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Hatay
lesi : Antakya
Ky : Varisli
rtibat Telefonu : 0536 975-1703
e-mail : aslihan@sbcglobal.net
KAZI BAKANININ
Ad : Kutlu Aslhan Trkan
Soyad : Yener
Bal Olduu Kurum : Chicago niversitesi
zgemii : 1964-1965 Chemistry Department, Adelphi University, Garden
City, New York; 1966-1969 B.A., 1969, Humanities Department, Robert College, stanbul,
Trkiye; 1971-1972 Classical and Oriental Studies Department, City University of New York,
Hunter College; M.A., 1976 (The Old Babylonian Seal Collection of the Istanbul Archaeological
Museum), Art History and Archaeology Department, Columbia University, New York; 1972-1980
Ph.D. 1980 (Third Millennium B.C. Interregional Exchange in Southwest Asia with Special
Reference the Keban Region of Turkey), Art History and Archaeology Department, Columbia
University, New York; M. Phil 1977, 1997- Associate Professor of Anatolian Archaeology, The
Oriental Institute, Department of Near Eastern Languages and Civilizations, and The College,
and joint appointment in the Anthropology Department, The University of Chicago.
1974 Pennsylvania ve Columbia niversitesinin katlmyla Beyehir Erbaba kazs,
Trkiye (ekip bakan); 1977 stanbul niversitesi Arkeoloji projesi kapsamnda kiztepe
kazs, Bafra (Karadeniz), Trkiye (aratrma bakan); 1981-1984 Chicago niversitesi
Oriental Institute, Kurban Hyk kazs (ekip bakan ve kk buluntu analisti); 1981-1986,
Bolkardag, Taurus Dagnda Gm Madenleri yzey aratrmas, Trkiye (bakan); 1987-
1996 Gltepe ve Kestel maden kazlar, Nigde, Trkiye (bakan); 1996-1999 Tell Kurdu kazlar,
Antakya, Trkiye (bakan); 1995- Amik Vadisi yzey aratrmalar, Antakya, Trkiye (bakan);
2000- Alalakh (Tell Aana) kazlar, Antakya, Trkiye (bakan) almalarna katld.
AANA HYK KAZISI
Aana Hyg kaz almas 2007 ylnda temmuz-eyll aylarnda yaplmtr. Drt
blgede allmtr:
Gney Amalar: M. 14. yzyln ikinci yarsna tarihlendirilebilecek yap kompleksini
geniletmek maksadyla 4 adet amada almalar srdrlmtr.
13
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
-45.44: Hygn stratigrasini hem de mezarlk alann kapsaml bir ekilde incelemek
hedef alnmtr. Buna esas olarak yaplan alma ile Ge Tun agna ait 4 ayr mimari tabaka
ve toplamda 8 adet mezar kazlmtr.
33.32 Amas (7. Dnem Saray Avlusu): 7. dnem saray 9 No.lu avlunun Orta Tun
ag II dnemine denk gelen 3 mimari tabaka incelenmitir. Henz st yazlmam bir ok ve
bir tane cuneiform ile yazl belge bulunmutur.
32.57 Amas: Mze alan ierisinde 4. dnem saray yapsnn avlusuna yerletirilen
amada iki mimari tabaka aga karlmtr. Frnlar ve bir ok Mitanni mhr
bulunmutur.
Saray Blgesi (Alan 1) 32.52 Amas (Hitit Kale Yaps): Hitit kale yaps doguya
dogru geniletilmitir. Yaplan almada iki evre saptanmtr ve bir ok mhr basks
bulunmutur.
14
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AHLAT KAZISI
KAZININ YER
li : Bitlis
lesi : Ahlat
Ky : -
rtibat Telefonu : 0 533 4394977
e-mail : nakis@gazi.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Nak
Soyad : Karamagaral
Bal Olduu Kurum : Gazi niversitesi, Mh.-Mim. Fak., Mimarlk Blm
zgemii : 04.12.1967 tarihinde Ankarada dogdu. 1984 T.E.D. Ankara
Kolejinden mezun oldu. 1984-1988 H.., Edeb. Fak., Arkeoloji-Sanat Tarihi Blmnde lisans
egitimini tamamlad. 1988-1991 H.., Edeb. Fak., Arkeoloji-Sanat Tarihi Blmnde, Ahlat
Kazlarnda Ortaya karlan Seramikler konulu teziyle yksek lisansn tamamlad. 1993-
2000 H.., Edeb. Fak. Sanat Tarihi Blmnde Anadolu Seluklu Dnemi Mimarisinde
Srl Kaplama Kullanm konulu teziyle doktorasn tamamlad. 2002 G..M.M.F. Mimarlk
Blmne gretim grevlisi olarak atand. 2006 ylnda doent unvann ald. 1990 ylndan
beri G.. Mh.-Mim.Fak., Mimarlk Blmnde gretim yesi olarak grev yapmaktadr.
Konya-Eregli, $eyh $ehabddin Shreverdi Zaviyesi kazs (1984-1987); Alanya,
Seluklu Saraylar kazs (1988-1991); Ahlat, Seluklu ehir kazs (1985-1991, 2005); Ani ehir
kazs (1994-2004) almalarna katld.
Bak-Tiis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hatt Projesi kapsamnda ErzurumBykard
Tepesi kurtarma kazs (15 Temmuz17 Ekim 2003) ile 2006 ylndan beri Eski Ahlat ehri
kazsnn bakanlgn grevini srdrmektedir.
27 Kasm-11 Aralk 1996 tarihinde T.C. Atatrk Kltr, Dil ve Tarih Kurumu sponsorlugunda
yrtlen Trk Kltrnn evre Kltrlerle Etkileimi Projesi kapsamnda, Romanya
Mimarisinde Osmanl Etkileri konulu aratrma iin Romanyaya gnderilen bilim heyetinde
yer ald.
2003 yl G..B.A.P. kapsamnda Ahlat Kaya Evlerinin Mimari ve Sosyal Fonksiyonlar
Asndan ncelenmesi ve 2004 Eyll aynda balatlan T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg,
Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlg, Bitlis li, Ahlat lesi, Eski Ahlat ren Yeri,
Magaralar ve Tarih Mezarlk Alanlar Yzey Aratrmas ve evre Dzenlemesi Projesinde
yer ald.
Pariste bulunan, Fransz hkmetine bagl bir bilimsel aratrma kurumu olan Centre
National da la Recherche Scientique (CNRS)in verdigi bursla, sadece doktora ve doktora
zeri aratrmalarn yaplabildigi niversiteler st bir kurum olan College de Franceda
05.03.2001/05.08.2001 tarihleri arasnda be ay sreyle doktora sonras aratrma yapt.
16-31 Temmuz 2001 tarihleri arasnda Pariste Bibliotheque nationale de Franceda, Sikkeler,
Madalyalar ve Antik Eserler Departmannn restorasyon atlyesinde teorik ve uygulamal
egitim grd.
15
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AHLAT KAZISI
Van Glnn kuzeybatsnda yer alan, Bitlis line bagl Ahlat lesindeki Eski
Ahlat $ehri Kazs, 11.5 km. uzunlugunda, 4.5 km. geniliginde bir alana sahiptir. 50 km
2
lik
alanyla Trkiyenin en byk yzlmne sahip arkeolojik kaz alandr ve az saydaki ehir
kazsndan biridir. Eski Ahlat ehri, tarihsel sre iinde Hurri, Asur, Urartu, Pers, Helenistik,
Roma, Bizans daha sonralar ksa sreli Emevi, Abbasi, ve Mervanogullarnn egemenliklerinin
ardndan, Seluklu, Ahlatahlar (Ermenahlar veya Skmenogullar), Eyyubi, Harzemah,
Anadolu Seluklu, lhanl, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safavi ve Osmanl dnemlerinin izlerini
tamaktadr.
Agrlkl olarak bir Ortaag ehri olan Ahlat, Alparslann Malazgirt Savandaki ss ve
sonrasnda Trklerin Anadoluya giri kaps olmutur. Bundan sonra da zellikle Ortaagn ok
nemli bir bilim, kltr ve ticaret merkezi hline gelen Ahlat, konumu itibariyle ayn zamanda
dogu-bat arasndaki en nemli kavaklardan biri niteligindedir. Ahlat slm dnyasnn
Belh ve Buhara ile birlikte, Ortaagdaki Kubbet-l slam unvanna sahip byk ilim ve
kltr merkezinden biridir. Kaynaklara
dayanarak XIII. yzylda 300.000 nfuslu
bir kent oldugunu dndgmz eski
Ahlat, bugn pek ok yerleim alan dnda,
en nemli mezar talarnn bulundugu
ve esas hretini borlu oldugu en byk
mezarlg Meydanlk Mezarlg (Seluklu
Mezarlg) bata olmak zere, 6 mezarlga
sahiptir. Meydanlk Mezarlg, 200.000
m
2
lik alanyla slm dnyasnn en byk,
dnyann da byk mezarlgndan biri
olup 6000 civarnda mezar tayla adeta bir
ak hava mzesi niteligindedir. Bu mezar
talarndan Ahlatn ok sayda mimar, ta
ustas, lozof, air, bilim adam ve devlet adam yetitirdigini ve ahilik tekilatnn varlgn
grenmekteyiz. Ahlat, ini frnlar, seramik plkleri ve kazlardan kan seramiklerdeki ok
saydaki farkl bezeme teknigi ve saysz motif eitliligi ile, imdiye kadar bilinen en byk
Seluklu seramik retim merkezidir. Bunlarn yan sra Ahlatn en karakteristik zelliklerinden
biri de, yresel olarak akt denilen, Orta Asyadaki kurgan tipi mezar yaplar ile aralarnda
nik rneklerin de bulundugu ok sayda kmbete sahip olmasdr.
Ahlat, mezar talarnn antsal boyutlar ve motieri, seramiklerindeki eitlilik ve gr
slubu, aktlar, kmbetleri ve baz kaya yerleimleri ile, Uygur Trkleri ve Mogollar yoluyla
in ve Trkistan etkilerini yogun olarak yanstan nemli bir siyasal ve kltrel merkezdir.
Ahlat ehri kazs, Prof. Dr. Haluk Karamagaral ve Prof. Dr. Beyhan Karamagaral tarafndan
1965 ylnda yzey aratrmas olarak, 1967 ylndan itibaren de Meydanlk (Seluklu)
Mezarlgndaki akt ve geici yerleim yeri kazlaryla balam, daha sonra ini frnlar,
zaviye, kk hamam, ifte hamam, cami ve bezirhane kazlaryla 1992 ylna kadar devam
etmitir. 2005 ylnda kazlara tekrar balanm olup; 2006 ylndan itibaren de Do. Dr. Nak
Karamagaral bakanlgnda yrtlmektedir. 2007 ylnda bu kaz alanlarna Harabeehir
kaya yerleimleri de eklenmitir.
Ahlattaki almalar kazlar dnda 4 nemli ve kapsaml projeyi de iermektedir: 1.
Farkl topluluklar tarafndan kullanlm 7 ayr kaya yerleim alannn ve buralardaki yzlerce
magarann tespiti ve fonksiyonlarnn incelenmesi; 2. Kaya yerleimlerini ve i kaleyi birbirine
baglayan yeralt geitleri, tneller ve su kanallarnn tespiti ve haritalarnn karlmas; 3.
Seluklu (Meydanlk) Mezarlgnn evre dzenleme projesi kapsamnda, mezar talarnn
temizligi, korunmas, restorasyonu ve mezarlk alannn peyzaj dzenlemesi; 4. Kaz alanlarnn
konservasyon ve restorasyonu.
16
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AGA KAZISI
KAZININ YER
li : Manisa
lesi : Merkez
Ky : Kseler
rtibat Telefonu : 05336888708
e-mail : ersin.doger@ege.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Ersin
Soyad : Doger
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi
zgemii : 1951 ylnda zmir, Karyakada dogdu. lk ve orta grenimini
Menemende tamamladktan sonra 1969 ylnda Karyaka Erkek Lisesini bitirdi. Ayn yl
girdigi Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesi, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Krssnden 1973 ylnda mezun oldu. zmir Arkeoloji Mzesinde 2 yl aratrmac olarak
grev yaptktan sonra 1981 ylnda Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesinde uzman olarak
almaya balad. Yksek lisans ve doktora almalarn E.. Sosyal Bilimler Enstitsnde
tamamlad. 1992 ylnda doent, 1997 ylnda profesr oldu. Hlen E.. Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji Blmnde gretim yesi olarak grev yapmaktadr. 2004 ylndan beri Aolisteki
Aigai antik kentinde arkeolojik kazlar ynetmektedir
AGA KAZISI
Manisa li, Merkez leye bagl Kseler Kynn 2 km. gneyindeki Gn Dagnn
zerinde ksmen ayaktaki grkemli harabeleri ile dikkati eken Aigai; antik yazarlar tarafndan
aktarlan gelenege ve oluturduklar kronolojiye gre .. 1100 yllarndan sonra Yunanistandan
gelip Kuzeybat Anadolu kylarna yerleen Aioller tarafndan kurulmutur.
.. 3. yzyln balarna kadar kk bir kale-kent hviyetinde olan Aigai Hellenistik
Dnemde gelimi ve bir Hellen kenti iin vazgeilmez olan kamu yaplarna kavumutur.
Kentin grlmeye deger yaplarndan en nemlisi Hellenistik Dnem duvar iiliginin en gzel
rneklerinin sergilendigi 3 katl ar binas (agora) ve halk meclisi binasdr (bouleuterion).
Kentin batya ve gneye bakan yamalarnda yksek teras duvarlar ile dz alanlar oluturulmu
ve buralarda tiyatro, gymnasium, stadium ve hamamlar gibi kamu yaplar ina edilmitir.
Agora Caddesi zerinde, muhtemel bir deprem sonras yklm ve zellikle 12. ve
13. yzyllarda mimari elemanlarn birletirilmesinde kullanlm kurun kenet yagmasndan
etkilendikten sonra, gnmze degin el degmeden gelmi olan kent meclisi binas
(bouleuterion) 2004 ylnda balayan kaz almalar sonucunda hemen hemen tmyle gn
17
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
gna kartlmtr. Yaklak 150 kii kapasiteli, 12 basamakl kk bir odeon formunda olan
meclis binas, .. 2. yzyln sonlarnda ina edilmi ve heykellerle ve muhtemelen onlarla
ilikili onurlandrma yaztlar ile sslenmitir.
Kentin en gl oldugu Hellenistik Dnemde, kentin dogu etegine kurulmu olan kuzey-
gney dogrultulu agora binas dogudan ta demeli bir yol ile snrlandrlmtr. Yzyllar
boyunca birok iddetli depreme maruz kalmasna karn 80 m. uzunlugu ve 11 metreyi bulan
yksekligi ile olduka etkileyici bir grnm sergilemektedir. katl oldugu anlalan agorann,
alt katnda dogu caddesine alan, iki blml, yan yana dkknlar dizisi yer almaktadr. Orta
kat, girii kuzeybat cephede yer alan
byk bir kap ile saglanan muhtemel
depo alanlar olarak kullanlm
olmaldr. ats mermerden on balkl
andezit stunlarla tanan en st kat ise,
bat kenarndaki agora meydanndan
basamakl bir merdiven ile klan ahap
tabanl bir stoa grnm kazanmtr.
Agora dogu caddesinin hemen
nnde, agora binas iin ina edilmi
bir teras zerinde, yuvarlak formlu,
basamakl bir yap aga karlmtr.
Sz konusu yap Helenlerin makellon,
Romallarn macellum adn verdikleri
bir balk veya et pazar olarak hizmet
etmi olmaldr. 8.50 m. apndaki yap,
dzgn plaka talardan oluturulan drt
basamaga sahiptir. Yapnn ilk srasn
oluturan baz blok talarn zerinde ,
M, N, A, Z, C, gibi Yunan alfabesine ait
harer kaznmtr. Macellumun zemini,
bir slak mekn olarak kullanldg
iin dzgn blok talarla denmitir.
Yaltmn saglanmas iin, plaka talar
kire harc zemin iine gmlmtr.
Yapnn, biri dogu kenarda tabann
oturma sras ile birletigi noktada basamaga oyulmu, digeri ilk basamak zerinde ikinci
basamag oluturan taa oyulmu yarm ay formundaki iki delik, suyun yapnn iine giri ve
kn saglamak zere yaplm olmaldr. Tabann oturma basamaklarna yakn alanlarda,
taban plakalarnn zerine oyulmu oluklu kenet delikleri ve kare formlu ta veya baka
malzemeden masa veya tezgh yerlerini belirleyen kazma izgiler meknn gerekten de bir
macellum oldugunu dndrmektedir.
2004 ylndan beri gerekletirilen kaz almalar sonucunda tepenini kuzey
eteklerinden itibaren takip edilebilen antik ta deli yolun nemli bir blm tepeye kadar
almtr. Bu almalar esnasnda kentin surlarla evrili akropolisinden ieriye giri noktalar
olan Demirkap ve Tiberius Kaps kazlar sonucunda aga karlmtr. Demirkapdan
girite yer alan dzlkte ina edilen M.S. 12.-13. yzyllara tarihlenen Bizans apeli kentteki
Bizans varlgn kantlayan en nemli yapdr.
18
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AZANO KAZISI
KAZININ YER
li : Ktahya
lesi : avdarhisar
Ky : -
rtibat Telefonu : 0274 351 2058
e-mail : rheidtk@tu-cottbus.de
KAZI BAKANININ
Ad : Klaus
Soyad : Rheidt
Bal Olduu Kurum : Cottbus Brandenburg Teknik niversitesi, Alman Arkeoloji
Enstits
zgemii : Klaus Rheidt, Karlsruhe niversitesinde Mimarlk, $ehir
Planlamas ve Mimarlk Tarihi blmlerinde okudu. 1978 ile 1989 yllar arasnda Pergamon
kazsnda alt. Pergamondaki Bizans yerlemesi zerine yazdg doktora tezi, Altertmer
von Pergamon serisinden Band XV2. olarak yaynland. 1991 ve 2004 yllar arasnda Alman
Arkeoloji Enstitsnn stanbul ve Berlin ubelerinde bilimsel asistan olarak alt.
2004 ylndan bu yana Almanyadaki Cottbus ehrinde bulunan Brandenburg Teknik
niversitesinde Mimarlk Tarihi Krssnde profesr olarak alan Rheidt, 1991 ylndan
bu yana Aizanoi kazlarnn bakanlg ile Lbnandaki Baalbek ve spanyadaki Santiago de
Compostela projelerini yrtmektedir.
Klaus Rheidt, Trkiyede daha ok Pergamon ve Aizanoida srdrlen mimarlk tarihi
aratrmalarn konu alan bilimsel eserler yaynlad. Aizanoida srdrlen bilimsel almalarn
yaynlandg Aizanoi yayn serisinin de editrlgn yapmaktadr.
AZANO KAZISI
Aizanoi Bat Anadoluda yer alan bir Roma ehridir. Ktahya linin yaklak 50 km.
gneybatsnda ve avdarhisar lesi snrlar ierisindedir. yi korunagelmi Zeus Tapnag,
iki hamam, tiyatro, stadyum, antik kprler, meydanlar ve nekropollerden oluan harabe geni
bir alana yaylmaktadr. Alman Arkeoloji Enstits adna 1926 ve 1928 yllarnda balatlan ilk
kazlar 1970 ylndan itibaren aralksz olarak gnmze kadar kaz ve aratrmalar hlinde
srdrlmektedir. Alman Arkeoloji Enstits aratrmalarnn amac, Aizanoi yerlemesiyle
birlikte, Anadolu yerleim tarihesini balangcndan itibaren Anadolu ehirlerinin parlak
ag olan Roma mparatorluk Devrinin de tesinde, Antik Dnem sonrasna ve hatta eski
harabelerin yeni dnem kylere dahil edilmesiyle incelemektir.
19
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1926 ve 1928 yllarnda yaplan ilk kazlar Zeus Tapnag ve evresini aratrmaya ynelik
olmutur. Bu almalara 1970 ylndan itibaren tekrar balanm ve yaynlar yaplmtr. Bir
ok kk antik yapnn aratrlmasnn yan sra 1978 ylndan itibaren aratrmalarn agrlk
noktasn tapnagn kuzeyinde bulunan byk hamam gymnasiumu ve 1980 ylndan itibaren
de kuzeydogudaki byk bir hykte yaplan almalar oluturmutur. Burada eski bir yapnn
iine oturtulmu, zengin mozaik deli baka bir hamam kompleksi daha ortaya kartlmtr.
1982 ylndan 1990 ylna kadar geen sre ierisinde stadyum binas kaz ve mimari izimlerle
aratrlm; tiyatro ve stadyumdan oluan bina kompleksinin yap tarihesi aydnlatlmaya
allmtr.
1990 ylndan itibaren ise aratrmalar blgenin tarih topografyas ve Aizanoiun
geliimi zerine yogunlatrlmtr. Toprak zerinde kalan tm antik yaplar ve yeni dnem
ky evleri belgelendirilmi, Roma kprleri ve antik yol sistemi de lm ve sondajlarla
aratrlmtr. 1992 ile 1995 yllar arasnda Ge Antik Dneme ait stunlu bir cadde kazlm
ve restore edilmitir. Stunlu caddede bugne kadar varlg bilinmeyen, Erken Roma
artemisionundan devirilerek kullanlan yap elemanlarna rastlanmtr. 1996 ylndan beri
srdrlen aratrmalarn agrlk noktasn yine kentin Zeus Tapnag ve tiyatro-stadion binas
gibi byk antlar oluturmaktadr. Zeus Tapnag platosunda yaplan yeni almalarda,
platonun prehistorik dnemlere tarihlenen bir hykten arta kalan ykselti oldugu ve tapnak
inas srasnda stten tralandg anlalmtr. 2007 yaz kampanyasndan itibaren ise
Anadolunun Hellenleme srecini kapsayan zaman diliminin aratrlmas Aizanoi kazsnn
yeni uzun vadeli alma programn oluturmaktadr.
20
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AKTOPRAKLIK HY KAZISI
KAZININ YER
li : Bursa
lesi : Nilfer
Ky : Akalar
rtibat Telefonu : 0212 4555700 (15824)
e-mail : nkarul@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Necmi
Soyad : Karul
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi
zgemii : 06.11.1967 tarihinde Rizede dogdu. Lise egitimini (1985-
1982) stanbul $ili Lisesinde, lisans egitimini (1991-1986) stanbul niversitesi, Prehistorya
Anabilim Dalnda, yksek lisansn (1994-1992) The Neolithic Pottery of Hocaesme
konulu tezi ile ayn anabilim dalnda, doktorasn (2000-1996) Gebude aus Flechtwerk:
Die archologischen Befunde aus den neolithischen-chalkolithischen Siedlungsschichten
von Hocaesme, Aa Pnar und Toptepe konulu tezi ile Frei Universitaet Berlin, Ur-und
Frhgeschichtede tamamlad.
2001-2002 ylnda stanbul niversitesi, Prehistorya Anabilim Dalnda asistan olarak
greve balayan Karul, 2002 ylnda ayn anabilim dalnda doent unvann ald. 2000 ylnda
beri Atlas ve ArkeoAtlas dergilerinin arkeoloji editrlg grevini yrtmektedir.
2004-2007 yllar arasnda Aktopraklk Hyg, Gney Marmara Projesi, 2007
ylnda da Mezraa-Teleilat Kazs projelerini ynetti.
AKTOPRAKLIK HY KAZISI
Bursa Nillfer lesine bagl Akalar Beldesinin hemen dogusunda bulunan hyk,
Ulubat Glnn dogu teraslar zerindedir. Hyk, gle dogru uzanan iki dere yatagnn
kenarndaki srtlarn zerinde, birbiri ile kltrel ve kronolojik olarak ilintili yerleimden
oluur.
Bunlardan Aktopraklk C alan kuzeydeki srtn zerindedir ve imdiye kadar aga
karlan en eski tabakalar barndrr. Fikritepe kltr olarak adlandrlan ve blgede
Ilpnar yerlemesinden de tandgmz zelliklere sahip bu alanda yuvarlak planl yaplar
aga karlmtr. Taban altlarnda gmleri bulunan bu dal rg kulbeler birbirlerine
yakn mesafelerde kurulmu dzensiz bir yerleim anlay yanstr. Buluntular tarma ve
hayvanclga dayal beslenme ekonomisinin yan sra avclgn nemini korudugunu gsterir.
21
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Analojik veriler bu yerlemenin M.. 6. binyln sonlarna tarihlendigini gsterirken, ayn alan
daha sonra; lk Kalkolitik agda mezarlk olarak kullanlr ve uzun bir sre terkedildikten
sonra Roma Dneminde yeniden yerleilir.
Aktopraklk B alannda bugne kadar zellikle lk Kalkolitik aga ilikin kalntlar aga
karlm; yerleimin M.. 5700-5500 yllar arasnda kullanldgn gsteren buluntulara
rastlanmtr. Sz konusu zaman diliminin sonlarnda yerleme, etraf ap 100 metreyi
aan bir hendekle evrili, bitiik dzende yaplardan olumaktadr. Gerek buluntu envanteri
gerekse mimari kalntlar blgenin zellikle Anadolu kltrleri ile yakndan ilikili oldugunu
gsterir.
Yine Kalkoltik agn balarna tarihlenen Aktopraklk A alan, yerleim dizisinin en
gneyinde, vadi tabannda yer alr. Bir hendek ile evrili yerleimin kenarnda yrtlen
almalarda tatan byk sedde duvarlar aga karlmtr. Yerlemeyi snrlayan hendege
paralel uzanan bu masiv duvarlar olaslkla yerlemeyi taknlardan koruyan bir sistem
oluturmakla birlikte yapm teknigi ve boyutlar asndan gerek dnem gerekse blge iin
niktir.
22
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALACAHYK KAZISI

KAZININ YER
li : orum
lesi : Alaca
Ky : Alaca Hyk
rtibat Telefonu : 0364.4227452
e-mail : Aykut_cinaroglu@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Aykut
Soyad : naroglu
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi
zgemii : grenim hayatna Ankara Atatrk Orman iftligindeki Onuncu
Yl lkokulunda balad. Orta tahsilini Ankara Atatrk Lisesinde tamamlad. 1960 ylnda
kayt oldugu Ankara niversitesi Dil ve Tarih Cografya Fakltesinin Protohistorya ve nasya
Arkeolojisi Anabilim Dalndan mezun oldu. niversite hayatnn ikinci ylnda, o zamanki ad
Ankara Arkeoloji Mzesi olan bugnk Anadolu Medeniyetleri Mzesinde alan memuriyet
snavn kazanarak alma ortamna girdi. 1964 ylnda niversite diplomasn aldktan ksa
bir sre sonra asistan unvan ile mezun oldugu niversitede greve balad. Orta Anadoluda
M.. III. Binin kinci Yarsna Ait Madeni Eserler konulu tezi ile doktor ,Gri ve Siyah Frig
Seramii ierikli tezi ile doent ve 1989 ylnda da profesr unvanlarn ald.
1974 ylnda, Federal Alman Cumhuriyeti Brilondaki Gethe Enstitsnde Almanca
kurslarna katld.
niversite grenciligi ve mzedeki alma sresi ierisinde Anadoluda yrtlen ok
saydaki kazlardan Kltepe (Kayseri), Acem Hyk (Nigde), Patnos (Agr), Gordion, Yalncak
(Ankara) ve Altntepe (Erzincan) kazlarna katld. niversitedeki grevi sresince Kltepe
(Kayseri), Kululu (Kayseri), Acem Hyk (Nigde), Tepebaglar (Nigde), Gordion (Ankara),
Samsat (Adyaman) kazlarnda heyet yesi olarak grev ald.
1980-1984 yllar arasnda Nigdenin Bor lesi Kemerhisar Nahiyesine bagl Kelik
Yaylasnda (Melendiz Daglar zeri), M.. I. binyla ait, ak araziye yapl, heykeltralk
trnde ok sayda eser bularak arkeoloji alemine kazandrd ve buluntular yaynlad.
1983-1984 gretim ylnda iki yaryl sre ile Konya Seluk niversitesi Fen-Edebiyat
Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde ders verdi.
1986-1988 yllar arasnda Nigdenin Bor lesi Kemerhisar Nahiyesinde bulunan antik
Tyana ya da Hitit Dneminin Tuvanuva adl ehrinde yaplan kazlarn bakanlgn yrtt.
Hlen 1994 senesinde balayan Kastamonu li, Devrekani lesi Knk Kyndeki kazlar ile
1997 ylnda balayan orum li, Alaca lesi, Alaca Hyk Beldesinde bulunan Alaca Hyk
kazlarnn bakanlgn yrtmektedir.
23
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
08.04.1993-10.02.1995 tarihleri arasnda Dil ve Tarih Cografya Fakltesi Ynetim
Kurulu yeligi; 1994-2001 yllar arasnda fakltenin dekan yardmclg grevini yapt. Hlen
Ankara niversitesi Dil ve Tarih Cografya Fakltesi, Arkeoloji Blm, Protohistorya ve nasya
Arkeolojisi Anabilim Dalnda profesr olarak akademik faaliyetini ve Ankara niversitesi
Sosyal Bilimler Enstits mdrlg grevini srdrmektedir.
ALACAHYK KAZISI
Alaca Hyk, orum li, Alaca lesi, Alaca Hyk Beldesinde, Bogazky-
Hattuan 25 km. kuzeydogusundadr. Ulu nder Atatrkn emriyle 1935 ylnda Trk
Tarih Kurumunun destegi ile balayan kaz, merhum Remzi Oguz Ark bakanlgnda start
alm, ilerleyen yllarda Hamit Zbeyr Koay ve Mahmut Akok tarafndan yrtlmtr.
1997 ylnda Bakanlar Kururlu Kararl kazlar kapsamna alnan yeni Alaca Hyk kazlar,
Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Arkeoloji Blm, Protohistorya ve
nasya Arkeolojisi Anabilim Dal gretim yesi Prof. Dr. Aykut naroglu bakanlgnda bir
heyet tarafndan yrtlmektedir.
Alaca Hykte binlerce yl akta duran
iki Hitit sfenksi ve bir dizi Hitit kabartmas bu
ren yerinin yaklak 150 yldr tannmasna
ve Anadoluya 19. yzyldan bu yana gezmeye
gelenlerin ugrak yeri olmasna sebep tekil
etmitir.
Alaca Hykten baka hibir Hitit
ehrinde bulunmayan sfenksler ve
kabartmalarn ssledigi grkemli kapnn,
yaplan kazlar sonucunda, arkadaki Mabed-
Saray diye tanmlanan yapyla baglantl
oldugu anlalmtr. Alaca Hykte, ilk dnem kazlarnda drt kltr kat saptanmtr.
Bunlar aagdan yukarya dogru (eskiden yeniye) dogru:
I. (IV). Kltr Kat; Eski Tun I (kimi zaman Kalkolitik olarak yorumlanmtr)
M.. 5500-3000 yllar aras. 14.-9. yap katlar;
II. (III). Kltr Kat; Eski Tun ag II-III,
M.. 3000-2000 yllar. Hatti Dnemi, nl kral mezarlarn ait oldugu dnem. 8.-5.
yap katlar.
III. (II). Kltr Kat; Hitit Dnemi
M.. 2000-1200 yllar, nl Sfenksli Kap ve kabartmal talarla ssl ve buna
baglanan mabed-saray bu kltr katna aittir. 4.3.2. yap katlar
IV. (I). Kltr Kat; Demir ag ve sonras,
M.. 1200-M.S. 1900l yllar, Frig, Hellenistik, Roma, Bizans, Seluklu ve Osmanl
dnemleri
2002 ve 2003 yl kazlarnda, dnyann en eski baraj olan Hitit Dneminden kalma
ve Hitit Kral IV. Tuthalia tarafndan Tanra Hepatta atfen yapldg bilinen bir baraj da aga
kartlmtr. Ta dolgu setinin tamam alan barajn bu set zerinde heykel kaidesi de
bulunmutur. Sz konusu baraj 2004-2006 yl almalar ve kk onarmlar sonucunda
yeniden Hitit Dnemindeki ilevine kavuturulmutur.
24
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALANYA KALES
KAZI VE ONARIM ALIMALARI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Alanya
Ky : -
rtibat Telefonu : (0-286) 213 13 04
e-mail : molusarik@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : M. Olu
Soyad : Ark
Bal Olduu Kurum : Emekli
zgemii : Ankara niversitesi Dil ve Tarih-Cografya Fakltesinde, Prof.
Dr. K. Otto-Dornun kurdugu Sanat Tarihi ve Trk Sanat Krssnn ilk mezunu olarak
1958de asistanlga atand.
1962de Prof. Dr. K. Otto-Dorn nezdinde hazrladg Anadolu trbeleri hakkndaki
teziyle doktor payesini; 1966da Seluklu Mimari Dekorasyonu teziyle doent; 1971de Bitlis
Yaplarnda Seluklu Rnesans (Ank. 1971) takdim tezi ile profesr unvanlarn kazand.
Almanya-Freiburg niversitesinde Prof. Dr. J. Kollwitzin yannda Hristiyan
Arkeolojisi Enstitsnde; Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgaln Foa kazlarnda ve Prof. Dr. K.
Otto-Dornun Kubad Abad kazlarnda alt. Pein, Alanya, Hasankeyf kazlarn ynetti.
Mogolistanda Trk Antlarnn Belirlenmesi, Kazs, Koruma ve Restorasyonu projesini
balatt. Trk-slm Arkeolojisi merkezi kurulmas iin alt.
O.D.T.. Mimarlk Fakltesi Restorasyon Blmnde, Hacettepe niversitesi
Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde, Konya Seluk niversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi
Blmnde davetli gretim yesi olarak dersler verdi.
Sanat Tarihi Blm bakan; UNESCO Trkiye Milli Komisyonu bakan; Dil ve
Tarih-Cografya Fakltesi dekan; Kltr ve Turizm Bakanlg mstear olarak grev yapt.
Alman Arkeoloji Enstits muhabir yesidir.
Dil ve Tarih-Cografya Fakltesinde Japon Dili ve Kltr Anabilim Daln kurdu.
Yurt iinde ve dnda eitli almalar yaynland; konferanslar verdi, uluslararas
seminer, sempozyum ve kongrelerde bildiriler sundu.
25
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALANYA KALES KAZISI
Trkiyede en iyi korunabilmi Seluklu kenti olarak Alanyada, Ortaag kent estetigine
yn veren imar faaliyetlerini anlamak ve bir Ortaag kentinin morfolojisini zik-btn
olarak ortaya koymak amacyla, ilk almalara, Prof. Dr. M. Olu Ark bakanlgndaki bir
ekip tarafndan 1985 ylnda yaplan yzey aratrmalaryla balanm; 1986 ylndan itibaren
sistemli arkeolojik kazlara geilmitir. Kltr Bakanlg ve Ankara niversitesinin tahsis
ettigi kstl deneklerle 1985-1996 yllar arasnda srdrlen I. Dnemkazlarnda, i kalenin
gneydogu kesinde, tarih kaynaklarda sz edilen, fakat zamanla ortadan kalkm; yeri ve
mimari zellikleri hakknda hibir bilgi bulunmayan Seluklu Saraynn harabesi btnyle
ortaya kartlm; plan, strktrel zellikleri ve ina teknigi aydnlatlm; ayrca bu ynetsel
birimin paralar olmak zere yine i kalede dogu kanattaki kogu denilen tonozlu blm ile
i kalenin Esas Kaps, i kalenin kuzey kanadndaki Freskli Avlu denilen sivil yap (konut/
kk?) ile Tonozlu Galeri denilen blml yap, ayrca i kalenin gney kanadndaki TG3
adn verdigimiz revakl avlu nitesinde almalar yaplmtr.
Kazlar sonucunda, bir ksm Seluklu Dnemi iin nik saylabilecek ini, fresko, boyal
al ve tugla mozaiklerden oluan zengin mimari dekor paralar ile nemli sayda ve eitlilige
sahip farkl tekniklerde ve atlyelerde retilmi kullanma seramigi, cam ve maden paralar
ele geirilmi; ayrca ilk kez, I. Aleddin Keykubadn ad, lkap ve unvanlarnn yazl oldugu
yldz formlu bir duvar inisi ile ayn sultana ait kurun mhrlere rastlanmtr. 1996dan
balayarak II. Dnem kaz ve belgeleme almalarna, i kalenin dnda, Hisar ii, Tophane
ve liman suru evresindeki yap ve yap alanlarnda devam edilmektedir.
26
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALARA KALES KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Alanya
Ky : Alara-akallar
rtibat Telefonu : 0533 347 5854
e-mail : eravsar@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Osman
Soyad : Eravar
Bal Olduu Kurum : Seluk niversitesi
zgemii : 1966 ylnda Kayserinin Tomarza lesinde dogdu. Yksek
grenimine 1985 ylnda Seluk niversitesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde balad
ve 1989 ylnda mezun oldu. 1990 ylnda Kltr Bakanlgna bagl Kayseri Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Kurulu Mdrlgnde raportr-arkeolog olarak almaya balad.
1992 ylnda Prof. Dr. Haim Karpuzun danmanlgnda hazrladg rgp ve evresindeki
Trk slm Devri Yaplar adl tez ile yksek lisans almasn, 1998 ylnda da S.. Sosyal
Bilimler Enstitsnde Ortaada Kayseri Kent Dokusunun Geliimi isimli tezle de doktora
almasn tamamlad.
1986 ylnda Knidos Kazsna, 1998 ve 1999 yllarnda Konya ve evresindeki
Kervansaray Kazlarna, 2001 ylnda Alanya Kalesi Kazsna katld.
1996 ylnda, S.. Fen-Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blmnde aratrma grevlisi
olarak greve balad. 1998 ylnda yardmc doent, 2005 ylnda doent unvann ald. 2003
ylnda DAI bursu ile Berlinde aratrma yapt. 1998-2000 yllar arasnda ODT Enformatik
Enstitsnde temel bilgi teknolojisi konusunda gerekletirilen programa katld.
alma alan ile ilgili olarak Berlin Pergamon Museum, Oxford niversitesi, Leeds
niversitesi ve Trnava (Slovakya) niversitesinde konferans ve sempozyumlarda bildiri
sundu. altg konularda iki kitab ve ok sayda kitap ve dergide makalesi yaynland.
Aratrma alanlar: Kent arkeolojisi, Anadolu Seluklu mimarisi, Seluklu ve Osmanl
Dnemi Anadolu kentleri, tarih evre, ticaret ve hamam yaplar, Erken Osmanl mimarisi,
Anadolu ncesi Trk slm mimarisi, savunma yaplardr.
ALARA KALES KAZISI
2007 yl iinde kaz almalarna balanlan Alara Kalesi arkeolojik yerleim alannda
ilk kaz sezonu olmas sebebiyle snrl bir alanda alma yaplmtr. almalarn balangcnda
kk bir kale yerlemesi oldugunu dndgmz kentin, aslnda Ortaagda kent karakteri
tayan bir yerleme olabilecegi ynnde bulgular ele geirilmitir. leride yaplacak almalar
sonrasnda alann niteliginin daha net olarak belirlenebilecegi sylenebilir.
2007 yl kaz almalar iki ayr alanda gerekletirilmitir.
27
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Aag Hamam
Kaz almalar ncesinde orta kale surlarnn dnda, Alara ay kenarnda, sadece
kubbesi grlebilen bir yap kalnts tespit edilmitir. Yap Alarann d kale surlarna
bitiiktir. Etrafnn agalarla evrildigi alann nasl bir mimari karaktere sahip oldugu ilk
bakta anlalamamaktadr. Blgeye ilikin gerek yaynlarda, gerekse seyahatnamelerde yap
hakknda herhangi bir bilgi bulunmamas, yapnn kimliginin anlalmas iin alma yapmay
zorunlu klmtr. Bu baglamda 2007 yl iinde gerekletirilen almalarda ncelikli olarak
yapnn evresindeki bitkilerin temizligi yaplm ve yapnn evresi ile kubbenin iine kaz
almalarna balanlmtr. lk almalar kk sondaj eklinde balam ve elde edilen
bulgular degerlendirilerek duvar takibi yaplmtr. Yapnn dnda gerekletirilen sondajlar
sonucunda etrafnda baka yaplarn oldugu ve bunlarla ilikili meknlar bulundugu ortaya
kmtr. Yapnn dogusunda gerekletirilen bu kazlarda, yaklak 30 cm.lik bir yangn
tabakas altnda maden eserlere rastlanmtr. Buluntularn byk bir ksm yangn sebebiyle
bozulmu olmakla birlikte bir ksm saglam ve konservasyon sonucunda kir verebilecek
niteliktedir. Buluntular arasnda demirci aletlerinin ok olmas dikkat ekicidir. Ayrca
ejder ba eklinde bir metal buluntu ise ilgintir. Diger buluntular kap menteeleri, kalkan
merkezindeki metal gbek ve bol miktarda ivi parasdr.
Yapnn iinde yaplan almalarda
demeye kadar kaz yaplm ve demenin
altnda cehennemlik katnn ortaya karlmas
ile birlikte burasnn bir hamam oldugu kesinlik
kazanmtr. Scaklk blmnn lk ksmnn
gnmze geldigi anlalmtr. Geri kalan
blmlerin rmak yatagnn yer degitirmesi
sonucunda ykldg ve ykntlarn bir ksmnn
dere iinde oldugu anlalmtr. Kaz sonucunda
burasnn havari drt eyvanl bir plana sahip
oldugu ve duvarlarnda Alanya Kalesinde de
grlen sgrato sslemelerin bulundugu tespit
edilmitir. Yapnn kesin olarak tarihlendirilmesi
bugn iin mmkn degildir. Ancak kentin
geliimi dikkate alndgnda yapnn bir Ortaag
yaps olabilecegi dnlmektedir.
Kasrl Hamam ve Kale Kazs
kale de yer alan yaplarn bir blm
yklm bir blm de harap bir hle
gelmitir. Yaynlarda yap kasrl hamam
olarak adlandrldg iin raporda da bu isim
kullanlmtr. Hamamn meknlar belirli bir
sraya gre dizilmitir. Soyunmalk, sogukluk,
scaklk, su deposu ve klhan blmnden
oluan yapnn st rt sistemi byk oranda
yklmtr. Sadece su deposunun st rts saglamdr. Diger meknlarn st rt sistemleri
kalnt hlinde olarak izlenebilmektedir. Yapnn ii yaklak olarak 50 cm. bir toprak ile
dolmutur. Kaz almalar srasnda bu toprak dolgu kaldrlm ve ana kayaya kadar inilmitir.
Bu toprak dolgu iinden ok sayda ini paras karlmtr. Bu paralarn byk bir ksm
krk olmasna karlk form vermesi sebebiyle nemlidir.
Hamamn dogusunda kasrda yaplan kazlarda, yapnn iinden kk ini paralar
karlmtr. kalede hamamn batsnda hafriyat yaplm ve bu blmde st kata kan
basamaklara ait izler ortaya karlmtr. nmzdeki yllarda i kale sarayndaki kazlar daha
da ayrntl olarak yaplacaktr.
28
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALEXANDRA TROAS KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Ezine
Ky : Dalyan
rtibat Telefonu : 0286-6588690
e-mail : schwert@uni-muenster.de
KAZI BAKANININ
Ad : Elmar
Soyad : Schwertheim
Bal Olduu Kurum : Forschungsstelle Asia Minor im Seminar fr Alte Geschichte
der Westflischen Wilhelms-Universitt Mnster
zgemii : 09. 07. 1943 ylnda Mnsterde dogdu. 19651973 Westflische
Wilhelms-niversitesi Mnster Tarih, Germanistik ve Klasik Arkeoloji Blmnde lisans;
1973 Promotion (Westflische Wilhelms-niversitesi Mnster), Denkmler orientalischer
Gottheiten im rmischen Deutschland konulu tezi ile doktora egitimini tamamlad. 1982
(Westflische Wilhelms-niversitesi Mnster), Inschriften von Kyzikos und Umgebung
konulu almas ile profesr unvann ald.
1988- Forschungsstelle Asia Minor (Anadolu Aratrma Merkezi) bakan (Westflische
Wilhelms-niversitesi Mnster); 1990- Asia Minor Studien Dergisi editr; 1995- Alexandria
Troas ve Troas blgesinde aratrma, yzey aratrmas ve kaz almalar; 2007- T.C. Kltr
ve Turizm Bakanlg Alexandria Troas Kazs bakan; 2005 Mnster niversitesi, Eski ag
Tarihi Blm Erasmus koordinatr olarak grev yapt.
ALEXANDRA TROAS KAZISI
Kent .. 4. yzyln sonlarnda Antigonos Monoftalmos tarafndan Antigoneia adyla
kurulmutur. Strabonun aktarmasna gre, kent bu ilk kuruluundan ksa bir sre sonra ..
3. yzyln balarnda Lysimakhos tarafndan Alexandreia Troas adyla tekrar kurulmu ve
bu dnemde kentte baz imar faaliyetleri balamtr. Kentin deniz kenarnda yer almas ve
dogal koylarn bulunmas, burada Klasik Dnemde, veya en azndan Hellenistik ncesinde bir
yerlemenin olabilecegi olaslgn dndrmektedir. Blgede yer alan ve kentin kurulmasyla
halklar burada birletirilen diger Yunan kentlerinden Gargara, Neandreia, Kolonai, Larisa,
Kebren, veya Skepsis ile Alexandreia Troas kentinin kltrel ve ekonomik grntsnn, bu
birletirilme nedeni ile gl grlmesi gerekirken maalesef Hellenismus sreci iinde bunun
imdiye kadar ortaya karlmam olmas buradaki bilimsel sorulardan bir digeri olarak
karmza kmaktadr.
Gerek Roma Dnemi yazl kaynaklarndan, gerekse yaztlardan Julius Caesarn
Alexandreia Troas ziyaret ettigi ve kenti bakent iln edecek kadar Roma iin ok nemli
bir kent olarak grdg anlalmaktadr. Ayn ekilde antik yazarlardan Zosimos ve Zonarasn
29
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
aktardgna gre mparator Konstantinin balangta ayn dnceler iinde Konstantinapolisi
burada kurmay planlamas yine kentin anlam ve nemini gstermektedir. Bunun nedenlerinin
banda byk olaslkla kentin limanndan kaynaklanan ticar zenginligi gelmekteydi. yle ki,
Hadrian zamanndan itibaren zenginlik ve bu arada senatrlerin artan statleriyle, kentteki
yaplarn sayca ve buna bagl imarn arttg izlenmektedir. Bunlarn dnda ayrca Atinal
milyarder ve bilgin Herodes Atticusun kentin nn artrarak destekte bulundugu bugn
onun tarafndan kentte yaptrlan ve bir ksm ayakta duran hamamlardan anlalmaktadr.
Kentin ne zaman ve neden dolay terkedilip brakldg bugn hl bilinmemektedir.
Ancak buna ragmen ortaaglarda kentin hl denizden grnebilir durumda olmas, baz
gezginleri bu kentin antik Troyann diger kalntlar olarak grmesine neden olmu ve bu kenti
ziyaret etmelerinde byk rol oynamtr.
ehrin Yuvarlak Biimli Dou Kaps: $imdiye kadar bu tip kent kaps sadece orta
Yunanistandaki Messenede tannmaktadr. Kk Asyada ise Pergede benzer bir kap
bilinmektedir. Yalnz Pergedeki kap mparatorluk Dnemine tarihlenmektedir, yle ki
Alexandria Troasn yuvarlak kent kaps imdiye dek en erken tipi ortaya koymaktadr. Bu
alandaki kazlarn sonucunda, kapnn yaklak 20 m.lik bir apa sahip oldugu belirlenmitir.
Agoradaki Podium
Tapna: Roma Dnemi
kolonosinin yerleim merkezi
yzey aratrmas ile nceden
tespit edilmitir; 1997 ylnda,
muhtemelen koloninin kurulu
zamanna tarihlenen Agora
Tapnagnda kaz almalarna
balanmtr.
Tapnaktaki almalarn
yan sra tapnagn etrafnda
da almalar yaplmaktadr.
Tapnagn dogusunda bir odeion
yer almaktadr. Tapnak ile odeion
arasndaki baglanty anlamak,
bir aratrma alan oluturmutur. Ayrca tapnak alannn kuzeyinde caddeye olan baglanty;
batsnda da Aag Agoraya olan baglanty anlamak zere almalar gerekletirilmektedir.
Yeralt Su Sistemi: Tapnak alannda, 79 m. yeraltnda tespit edilen su sistemi, ehrin
yap strktrnn anlalmas konusunda yardmc olmutur. Buradaki calmalarda Roma
Dnemine tarihlene ve 344 adet gm sikkeden oluan bir deneye de rastlanlmtr.
Herodes Atticus Hamam: 2000 ve 2001 yllarnda, Karlsruhe Arkeolojik Yap
Aratrma Enstittsnden Prof. Dr. M. Klinkott ve ekibi tarafndan yzeyde grlebilen
antlarn dkm balatlmtr. Bu ilem, kalntlarn korunabilmesinin yan sra gelecekte
bir restorasyon almas iin de nemlidir. almalara 2000 ylnda Herodes Atticus
Hamamnn izimi ile balanmtr. Bu almadan sonra 2001 ylnda ilk koruma aamas
olarak kemerlerden biri ahap bir konstrksiyon ile desteklenmitir.
Maldelik: Alexandria Troas antik kentinin nc en yksek noktasnda Roma
Dnemine tarihlenen, ksmen topraga gml, ancak baz odalar iyi korunmu durumda olan
bir yap kompleksi yer almaktadr. Yerel halk yapy Maldelik diye adlandrmaktadr. Asl
fonksiyonu henz bilinmemektedir ancak konumu itibariyle zel bir yapnn kalnts oldugunu
sylemek mmkndr.
Liman: 2005 ve 2006 yllarnda antik liman alannda hem arazide hem de sualtnda
aratrma almalar gereklemitir. Yapnn geniligini ortaya koyabilmek iin iki ylda da
liman alannn bir topograk plan oluturulmutur. Bunun yan sra bir ogu yzeyden grlen
kalntlar hem fotograanarak hem de izimi yaplarak belgelendirilmitir.
30
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ALTINTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Erzincan
lesi : zml
Ky : -
rtibat Telefonu : 0535.6007859 - 0545.2981281
e-mail : mkaraos@atauni.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Mehmet
Soyad : Karaosmanoglu
Bal Olduu Kurum : Atatrk niversitesi
zgemii : 1954 ylnda Kayseride dogdu. lk, orta ve lise grenimini ayn
kentte, yksek grenimini 1975 ylnda baladg Atatrk niversitesi, Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji Blmnde 1979 ylnda tamamlad. 1980 ylnda ayn niversitede asistan olarak
greve balad. 1981 ylnda Urartuda Metal, Fildii ve Ta lemecilii konulu yksek
lisansn tamamlad. 1982 ylnda baladg Anadolu Mimari Bezemeleri Roma Dnemi
Yumurta Dizisinin Geliimi balkl doktora almasn 1987 ylnda tamamlad. 1990 ylnda
yardmc doent kadrosuna atand. 1997 ylnda doentlik unvann ald. 2006 ylnda da ayn
blmn profesrlk kadrosuna atand. Hlen ayn niversite de grevini srdrmektedir.
Anadolu arkeolojisinde Hitit ve Urartu ile klasik arkeoloji alannda da mitoloji ve
mimari bezemeler konusunda almalarn srdrmektedir.
2001-2002 yllarnda Erzurum ve Pasinler Ovalar Yzey Aratrmalar projesini
gerekletirmitir.
ALTINTEPE KAZISI
Erzincan il merkezinin 15 km. dogusunda yer alan Altntepe, kuzeyi ve gneyi yksek
daglarla evrili ovann kuzeydogusundaki tek bana duran, kk dogal tepelerden biridir.
Urartu Dneminde en parlak agn yaayan kale, Dogu-Bat ticaret yolunu kontrol altnda
tutmak ve bereketli Erzincan Ovasndan yeterince faydalanmak amacyla kurulmutur.
lk dnem kazlar 1959 ylnda Tahsin zg ynetiminde 10 yl srm, ortaya karlan
etraf revaklarla evrili avlu ierisinde Urartu tapnag, apadana, ak hava tapnag, yeralt
ta rg oda mezarlar, depo binas, Bizans ve Urartu Dnemi sur duvarlar ile kap yaps
gibi mimari kalntlardan, kalenin Urartu kltr varlklar iinde nemli bir yere sahip oldugu
anlalmtr. Kazlarda ele geirilen arkeolojik eserler bugn Ankara Anadolu Medeniyetleri
Mzesindedir.
31
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Altntepede tarafmzdan 2003 ylnda balatlan ikinci dnem kazlar iki ana ama
dogrul- tusunda srdrlmektedir.
1) lk kazlarn ardndan deneciler tarafndan yklan Urartu Dnemine ait nemli
yaplarn yeniden ayaga kaldrlmas ve ilk planlarn kontrol edilerek grdgmz hatal
blmlerin dzeltilerek yenilerinin izilmesi
2) a. Tapnak avlu duvarna oturan apadana yapsyla ilgili sorunlarn zlmesi
b. Bizans Dnemi yaplarnn da ortaya karlarak degerlendirilmesi ve korunmas
iin gerekli nlemlerin alnmasdr.
Bu amala yaptgmz almalarda Tapnak onarlm, yeniden lmler alnm,
saptanan yanllklar dzeltilerek yeni izilen plana eklenmitir. Tapnagn batsndaki
odalarda yaptgmz temizlik ve kaz almalarnda ksmen ilk dnem kazlarnda ortaya
karlan ancak plana ilenmeyen kanalizasyon sisteminin byk bir ksm ortaya karlm;
tapnak alanndaki yagmur sularn ve 4 No.lu odadaki ta temel duvar stne yerletirilen
yalak biimli lavabodan gelen ve odalar arasndaki yamuk planl avluda yer alan hela tal
tuvalet ile banyo iin kullanlan agtandan aldklar atk sular tayan kanalizasyon, 5 No.lu
odann ve batdaki surlarn altndan geerek dar ynlendirilmitir.
Apadana iinde yaptgmz kaz almalarmzda, yapnn dogu kesine apsisi
yerletirilen bir apel saptanmtr. Tapnak avlu duvarn tahrip ederek zerine oturan apadana
yapsnn en azndan iki evreli oldugu; ilk evre yapsyla tapnak arasnda geni bir alann
varlg saptanmtr. Tapnak avlusu nnde olaslkla ilk evre apadanann kuzey duvarna
bitiik iki oda ortaya karlmtr. Yangnla sona eren bu yaplardan 6x16 m. llerindeki
byk odann, iinde ele geirilen ocak ve pitoslardan dolay, mutfak oldugunu dnyoruz.
Apadanann ikinci evresinde, tapnak n avlu duvar yklarak geniletilmi ve tapnak avlusu
da yeniden dzenlenmitir.
Tepenin dogu etegine yakn burun zerinde yaptgmz kazlarda Erken Bizans Dnemine
ait oldugunu dndgmz zemini mozaiklerle kapl 2x3 stunla blnm nei bir kilise
ortaya karlmtr; yapda korumaya ynelik almalarmz devam etmektedir.
32
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AMORUM KAZISI
KAZININ YER
li : Afyonkarahisar
lesi : Emirdag
Ky : Hisarky
rtibat Telefonu : 0538 618 6089
e-mail : amoriumproject@msn.com
website : www.amoriumexcavations.org
KAZI BAKANININ
Ad : Christopher
Soyad : Lightfoot
Bal Olduu Kurum : Department of Greek and Roman Art, The Metropolitan
Museum of Art, New York, ABD.
zgemii : 1973-1982 Oxford niversitesi, ngiltere, BA Hons (1977), DPhil
(1982), 1982-1986 aratrmac, Dept. of Greek & Roman Antiquities, The British Museum,
Londra, 1986-1992 mdr yardmcs, ngiliz Arkeoloji Enstits, Ankara, 1992-1995 gretim
yesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm, Bilkent niversitesi, Ankara, 1993- kaz bakan,
Amorium Kazlar Projesi, Hisarky, Emirdag, Afyonkarahisar, 1999- Associate Curator,
Dept. of Greek and Roman Art, The Metropolitan Museum of Art, New York, ABD.
AMORUM KAZISI
Amorium Kazlar Projesi 1987 ylnda balatlm ve ilk yl bir yzey aratrmas
yaplmtr. Prof. Dr. R. Martin Harrison 1988 ylnda Oxford niversitesi adna bir kaz
izni alarak be yllk bir kaz plan hazrlamtr. Projenin genel amac Amoriumun geniligi,
grn ve zenginliginin saptanmasdr. lk kazlardan itibaren nemli sonular ortaya
kmaya balamtr; Amoriumda M.S. 6. yzyldan 11. yzyln sonuna kadar olduka byk
bir yerleim alan oldugu anlalmtr. Kazlar sayesinde anlalan bir baka kayda deger
gerekse, Bizans ehrinin sadece yukar ehirde yer alan hykle snrl kalmadg, aag
ehirdeki duvarlarla evrilmi alana kadar uzandgdr.
1990 ylndan bu yana aag ehirde yer alan bir kilise kompleksinde kaz almalar
yaplmaktadr. Bu kompleks iinde ana kilise, vaftizhane ve birok mezar ortaya karlmtr.
Son yllarda kaz ekibinin abalar, ayakta kalan kalntlarn kaydedilip restore edilmesi
dogrultusunda ilerlemektedir.
1996 ylnda Aag $ehirKilisesinin kuzeyinde ve sit alannn neredeyse tam ortasnda
yer alan ve Byk Mekn olarak adlandrlan alann incelenmesine balanmtr. Burada
M.S. 6.-9. yzyllara tarihlenen bir Bizans hamam yaps bulunmutur.
33
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
almalarmzn son yllarnda hamamn etrafndaki alann Bizansn Karanlk
Dneminde arap retimi iin kullanldg saptanmtr. Ayn yerde 2005 sezonunda
demesiz ama dz bir hat zerinde uzayan ilek bir sokak ortaya karlmtr. Sokagn M.S.
838 ylndaki kuatma ve yagma srasnda yknt ve kaln bir kl tabakas altna gmldg
tahmin edilmektedir. Byk Mekn evreleyen duvarlar ise, kaz almalarnn sonucuna
gre meknn M.S. 10. yzyln son eyregi ile 11. yzyln ilk eyregine tarihlendirilmesi
gerektigini gstermektedir.
Ekibimizde bulunan ve degiik lkelerden gelen uzman ve grenciler kaz, konservasyon
ve yaynlar ile ugramaktadr. Projemizin devam eden hede, bu ok nemli Ortaag Bizans
ehrinin incelenmesi, korunmas ve halka egitim verilmesidir.
34
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AN KAZISI
KAZININ YER
li : Kars
lesi : Akyaka
Ky : Ocakl
rtibat Telefonu : 05323748798
e-mail : ycoruhlu@msu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Yaar
Soyad : oruhlu
Bal Olduu Kurum : Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi
zgemii : 01.01.1964 tarihinde Trabzonda dogdu. stanbul Davudpaa
Lisesini bitirdikten sonra, stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesine girdi. Trk ve slm
Sanat Krssnde grenime balad. YK kurulduktan sonra arkeoloji ve sanat tarihi olarak
birletirilen blmde, Sanat Tarihi Anabilim Dalna devam ederek 1985 ylnda yksek
grenimini tamamlad. 16 Nisan 1986da Mimar Sinan niversitesi (imdiki Mimar Sinan
Gzel Sanatlar niversitesi) FenEdebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde
asistan olarak greve balad.
198586 dneminde yksek lisansn Anadolu Seluklularnn Ta Tezyinatnda
Orta Asya le Balantlar konulu teziyle tamamlad. 198889 dneminde baladg doktora
almalarn ise 19992de tamamlad ve Trk Resim Sanatnda Hayvan Sembolizmi balkl
teziyle doktor unvann ald.
1993 ylnda yardmc doent olarak gretim yeligine ykselen oruhlu, 2002 ylnda
ayn niversite ve blmde doent, 2007 ylnda profesr oldu. Hlen Mimar Sinan Gzel
Sanatlar niversitesi, FenEdebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blmnde grevine devam
etmekte olan aratrmac, almalarn Orta ve Asya Trk sanat ve arkeolojisi, Trk
mitolojisi, Trk sanatnda ikonogra ve semboller, Asya ve Anadolu Trk sanat ilikileri
konularnda yogunlatrd. ok sayda milletleraras ve mill kongre ve sempozyuma (seminer
vs) katld, kitaplar ve birok makalesi yaynland.
Ani kazlar bakan Prof. Dr. Yaar oruhlu, Orta Asya ve Dogu Avrupada yaptg
eitli alan aratrmalar yannda, Trkiyede Prof. Dr. Mehmet zsaitin yzey aratrmalar
ve kazlarna, ayrca Balkesir ren mevkiinde yaplan arkeolojik kazlara katld.
35
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AN KAZISI
Kars ehir merkezine 42 km. kadar uzaklkta, Arpaayn kysnda ve Trkiye
Ermenistan snrnda bulunan ve tf evsa, kuzeye dogru genileyen bir yksek kayalk alan
zerine kurulmu Ani ehri bu gnk kalntlarn durumuna gre tipik bir Ortaag pek Yolu
kenti durumunda olan Trk-Mslman, Hristiyan ve baka toplumsal unsurlarn izlerini
braktg ok nemli bir merkezdir.
Bugnk durumuyla kale (i kale ), ehristan ve rabad blmlerinden oluan kentte , ilk
iki dnem kazlar Rus Arkeolog Nikolai Marr (1893-1894 ) tarafndan yaplmtr. 1944-1945
yllarnda Prof. Dr. . Kl Kkten bu evrede Prehistorya aratrmalar yapm, Prof. Dr. Kemal
Balkan ise arkeolojik kazlar gerekletirmitir. Anide 1989dan, Prof. Dr. Yaar oruhlunun
bilimsel sorumlu bakan oldugu 2006 ylna kadar Prof. Dr. Beyhan Karamagaral kaz
almalarn srdrmtr.
Bylece yeni dnem Ani kazlar 2006 ylnda mze kazs olarak balatlm, ancak
daha sonra Bakanlk yetkililerinin tekli ve Prof. Dr. Yaar oruhlunun bavurusu ile Bakanlar
Kurulu Kararl kaz olmu ve kaz bakan olarak da Prof. Dr. Yaar oruhlu atanmtr.
nceki kaz dnemlerinden kaz evi dahil olmak zere yeni dnem kazlarna hibir
ey intikal etmemi, hibir malzeme ve kaz sonularna dair hibir ey yeni kaz bakanlgna
iletilmemitir. Bu nedenle ncelikle, yaplanma almalarna balanmtr.
Kaz bakan, Ani kazlarna bir
kent kazs olarak bakmaktadr. Bu nedenle
imdiye kadar oldugunun aksine, degiik
yerlerde tek tek yaplar ile ugramaktan
ziyade ehrin dokusunu ortaya karmay
amalayan ve belli blgelerde balayp
sren bir kaz anlay getirilmitir.
Bu amala nce 2006 yl
agustosunda yzey incelemesi ve
programlama almas yaplm ve 2007
yl agustos aynda ise ili olarak kazya
balanmtr. Kazya balama noktalar
olarak daha nce bir ksm kazlan ve Menuehr Camiinin kabaca bat tarafna den alandaki
konutun bulundugu yer ile Ebul Muammeran Camiinin bulundugu yere baglanan yolun sag
taraf olmutur. Bylece 2007 alma mevsiminde konuta ait hi almam 4 blm veya mekn
alm, bir mekn dolgu topragndan arndrlarak tekrar ortaya karlm, bir oda da ksmen
kazlabilmitir. Ama ncelikle konutun tm meknlarn ortaya kararak kuzeyde bulunan
i sura dogru uzanan btn alanlarn ve surlarn kazsn yllar iinde gerekletirmektir.
Yukarda bahsedilen yolun sag tarafnda ise 2007 yl kazlar sonucunda yedi adet atlye-
dkkn ilk defa olarak gn gna karlmtr. Kaz esnasnda, blgeye zg ta malzeme
ile ina edilmi evin blmleri ve atlyelerin iinden bol miktarda, ogu Ortaaga tarihlenen,
birka tanesi btn, digerleri ise az ya da ok paralar hlinde olan eitli tiplerde keramik
kaplara, maden nesnelere, cam tak paralarna vs. rastlanmtr.
Ani kazlar nmzdeki yllarda da sistem ve ekip daha da oturmu ve gelimi
olarak bu minval zere srdrlecektir. ncelikle kaz esnasnda karlan kalnt ve kk
buluntular bata olmak zere ayakta bulunan mevcut mimarlk eserlerinin de konservasyonu ve
restorasyonunun saglanmas da hedeer arasndadr. Sonraki dnemlerde kazlacak alanlarn
jeozik yntemleriyle belirlenmesi de amalar arasndadr.
36
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ANTANDROS KAZISI
KAZININ YER
li : Balkesir
lesi : Edremit
Ky : Altnoluk Beldesi
rtibat Telefonu : 0537 385 59 30
e-mail : gurcan.polat@ege.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Grcan
Soyad : Polat
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi Edebiyat Fakltesi
zgemii : Do. Dr. Grcan Polat, 1962 ylnda Selukta dogdu. lk, orta
ve lise grenimini Selukta yapt. 1983 ylnda Ankara niversitesi, Siyasal Bilgiler Fakltesi,
Basn-Yayn Yksekokulu, Radyo-Televizyon Blmnden mezun oldu. 1984 ylnda girdigi
Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmn 1988 ylnda bitirdi. Ayn blmde
1989 ylnda asistan olarak greve balad. Ege niversitesi, Sosyal Bilimler Enstitsnde
1991 ylnda yksek lisansn tamamlayarak, ayn enstitde doktora almalarna balad.
1998 ylnda Anadolu Akhaemenid Dnemi Plastik Eserleri adl doktora tezi ile doktor
unvann ald. 1999 ylnda ayn blmde yardmc doent olarak greve atand. 2006 ylnda
doent unvann alan Polat, hlen E. . Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm, Klasik Arkeoloji
Anabilim Dalnda grev yapmaktadr.
1986-1987 Klazomenai, 1986 Aktepe Tmls, 1987 Harta Tmls, 1988-2000
Daskyleion kazlarna ekip yesi olarak katld. 2000 ylnda Antandros yzey aratrmasn
gerekletirdi. 2001-2006 yllarnda Antandros kazsnn bilimsel bakanlgn yrtt. 2007
ylndan itibaren ayn kaznn bakanlgn stlendi.
ANTANDROS KAZISI
da Dagnn gney eteginde yer alan Antandrosa ilikin ilk aratrmalar 1842 ylnda
H. Kiepertin Avclar Ky Camiinin duvarnda Antandros isminin getigi yazt kefetmesi
ile balar. Bu bilgiden yola karak Kaleta Tepesi olarak isimlendirilen tepeyi Antandros
olarak haritasna iaretler. Kiepertin, 1888 ylnda Fabricius ile birlikte geri dn srasnda
ayn blgede Antandros isminin getigi ikinci bir yazt bulmas ve o dnemdeki ismi Dervent
Tepe olan Kaleta Tepesinde yogun seramik buluntu tespit etmeleri bu lokalizasyonun
dogrulugunu pekitirmitir. Bu arada 1881 ylnda ayn gzerghtan geen H. Schliemann da
benzer verilerden yola karak ayn saptamay yapmtr. Kyllerin bu antik ehirde birok
gm Antandros sikkesi bulmas Schliemannn dikkatini ekmi ve Dervent isminin, antik
Antandros isminden geldigi yolunda bir gr ortaya atmasna yol amtr. Ancak ehri, 1959
ve 1968 yllarnda iki kez ziyaret eden J. M. Cook, Dervent isminin, Kiepertin de fark ettigi
37
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
gibi, genellikle geitler iin kullanlan bir isim oldugunu belirterek, ismin burada da bir geide
iaret etmekte olduguna dikkat ekmitir. Gerekten de ehrin zerinde bulundugu Kaleta
Tepesinin, denize dogru dik bir egimle sona ermesi ve gnmzde anakkaleyi Edremite
baglayan modern yolunun da tepe eteginin ksmen kesilmesi sonucunda geirilmi olmas, bu
grn dogrulugunu kantlamaktadr.
Kiepertten sekiz yl sonra Judeich, Antandrosta incelemeler yapmtr. Bu incelemeler
sonucunda ehri, aag kent ve yukar kent olarak ikiye ayrm ve fazla byk olmayan bir ehir
olarak nitelendirmitir. 1891 ylndaehri ziyaret eden Leaf, tepenin bat eteklerinde alm baz
mezarlar grmesi sonucunda, ehir nekropolnn tepenin bat yamacnda, ehir merkezinin
tepenin zirvesinde, ticaret merkezi ve limanlarn da tepenin dogusunda olduguna kanaat
getirmitir. Cook, yapm oldugu iki ziyaret sonrasnda, tepenin dogu yamacnda herhangi
bir buluntunun yer almadgn, asl yerleimin tepenin bat yamalarnda konumlandgn
belirlemitir.
19. yzyldaki bu inceleme ve aratrmalar sonrasnda Antandrosa ilikin herhangi bir
alma yaplmam, kent gizemini Kaleta Tepesinin batsnda uzanan sahil eridinin imara
almas ile 1989 ylnda balayan yaplanma almalarna kadar korumutur. Yazlk konutlara
ilikin balanan ilk hafriyat almalarnda, baz mezarlara rastlanm ve bunun sonucunda
1991 ylnda mze tarafndan kurtarma kazlar balatlmtr. Yaplan almalar gnda, bu
alann M.. 7. yzyldan M.. 2. yzyla kadar nekropol alan olarak kullanldg anlalmtr.
Bursa ve Balkesir mzeleri tarafndan gerekletirilen kurtarma kazlar, aralklarla 1995 ylna
kadar devam etmitir.
2000 ylnda Yrd. Do. Dr. Grcan Polat bakanlgnda Ege niversitesi, Edebiyat
Fakltesi Arkeoloji Blm gretim yeleri ve grencilerinden oluan bir ekip tarafndan 28
gn sren Antandros Yzey Aratrmas gerekletirilmitir. 2000 ylnda gerekletirilen
yzey aratrmasnda ehrin yaylm alan belirlenmi, ayn zamanda Thukydidesin
Peloponnesos Savalarnda ina edildigini bildirdigi tahkimli garnizona ait olmas gereken
sur duvarlar, Kaleta Tepesinde tespit edilmitir. zellikle Kaleta Tepesinin bat ve
gneybat yamalarnda, bazlar hlen teras duvar olarak kullanlan, Ge Roma Dnemine ait
duvarlarn olduka yksek korunmu durumda oldugu gzlenmitir. Yzey aratrmasndan
elde edilen bulgular gnda, 2001-2006 yllar arasnda Balkesir Mzesi bakanlgnda,
Yrd. Do. Dr. Grcan Polatn bilimsel sorumlulugunda, drt farkl alanda kaz almalar
gerekletirilmitir. Bu kazlar sonrasnda Antandrosun M.. ge 8. yzyldan balayp M.S.
7. yzyla kadar kesintisiz bir yerleime sahne oldugu belirlenmitir. 2007 ylndan itibaren
Bakanlar Kurulu kararyla Do. Dr. Grcan Polatn bakanlgnda, Bat Anadolunun en nemli
nekropolislerinden birisi olan Antandros nekropolisi ile M.S. ge 3 yzyla ait Roma villasnda
kaz ve restorasyon almalar srdrlmektedir.
38
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
APHRODSAS KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Karacasu
Ky : Geyre
rtibat Telefonu : 256-448-8002
e-mail : bert.smith@ashmus.ox.ac.uk
website : www.nyu.edu/projects/aphrodisias
KAZI BAKANININ
Ad : Roland
Soyad : Smith
Bal Olduu Kurum : New York niversitesi, Oxford niversitesi
zgemii : New York niversitesi adna 1991 ylndan beri Aphrodisias
kazs bakanlgn yrten Prof. Roland Smith ayn zamanda Oxford niversitesinde klasik
sanat ve arkeoloji alannda Lincoln Profesr unvann tamaktadr. Edinburgh ve Oxford
niversitelerinden mezun olan Smith daha sonra Oxford Magdelan Collegeda antik tarih alannda
snavl bursiyer olarak (1981-86); Princeton niversitesinde Harkness bursiyeri olarak (1983-
85) ve Mnih Klasik Arkeoloji Enstitsnde Alexander von Humbolt bursiyeri olarak (1991-92)
aratrmalarna devam etti. 1986-1995 yllar arasnda New York niversitesinde (Institute of
Fine Arts) gretim grevlisi olarak alm olan Smith, 1995ten bu yana akademik kariyerine
Oxford niversitesinde devam etmektedir.
Smith Aphrodisias kazs dnda Likya blgesinde bulunan Oinoanda ve Balboura
kazlarnda da alt. Aratrmalarn daha ok antik grsel tasvirlerin tarihi yorumlar ile bunlarn
o dnemdeki sosyal ve politik hayatla olan baglantlar zerine yogunlatrd. Aphrodisiastaki
almalarna bagl olarak ayrca Dogu Roma mparatorluguehirlerindeki mermer heykeltralk
rnleriyle yakndan ilgilenmektedir.
Prof. Smithin eserleri arasnda Hellenistik Krali Portreler (1988), Hellenistik Heykel
(1991), C. Julius Zoilos Ant: Aphrodisias I (1994), stanbul Arkeoloji Mzesinde Yunan, Roma
ve Bizans Sanat (2002), Aphrodisiasdaki Roma Devri Portre Helkeltral: Aphrodisias II
(2006) saylabilir. Bu eserlerden Hellenistik Heykel Trkeye de evrilmitir.
APHRODSAS KAZISI
New York niversitesinin Aphrodisiastaki kazlar 1961 ylnda Prof. Kenan Erim
bakanlgnda balatlm ve 1990da Erimin vefatna kadar yogun kaz almalar ile ehir
merkezinin ana yaplar ile ehrin olaganst heykeltralk rnekleri ve kitabeleri ortaya
39
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
karlmtr. Bu kazlar ayn zamanda Aphrodisiasn ok iyi korunmu oldugunu ortaya
koymutur. 1960lardaki kazlar bouleterion (meclis binas), Hadrian hamamlar ve piskopos
saraynda yogunlatrlmtr. 1970lerde sivil bazilika, gney agora ve tiyatro binalar ortaya
karlm, 1980lerde de sebasteion kazlar ile 1990da tamamlanm olan tetraphlonun
yeniden ayaga kaldrlmas almalar yaplmtr.
1991den bu yana yaplan almalarla, daha nce ortaya karlm olan yap
komplekslerinde stratejik amal kazlarla, yaplarn yapm ve tarihlendirmelerine k tutmak
amalanmtr. Ayrca dokmantasyon, koruma ve mermer buluntularla ilgili yayn almalar
yogun olarak srdrlmektedir.
1990larn ortasnda yaplan jeozik almalar sonucunda ehrin dzenli on zgara
plannda yaplm oldugu ortaya konmutur. Ayrca ehrin zgara planl meskn alanlarnda
yaplan kazlar da bunun dogrulugunu gstermitir. Son on ylda dokmantasyon ve kaz
almalar kuzey agora, sivil bazilika, heykel atlyesi, Aphrodite Tapnag, meclis binas, ehir
duvarlar ve Atrium Evinde yrtlmtr.
Mermer buluntular iin byk yeni depolar ina edilmi, sit alanndan kan
heykeltralk rnlerinin buluntu yerleriyle olan baglantlarna dikkat edilerek dokmantasyon
ve yayn almalar n plana alnmtr. Sit alanndaki konservasyon almalar meclis
binas, Aphrodite Tapnag ve gney agorada yaplmtr. Sebasteionda da yeniden ayaga
kaldrma almalar hlen srdrlmektedir. Sebasteiona ait yetmi mermer kabartma ise
konservasyonu tamamlanarak 2007de ina edilen ve 2008de al yaplacak olan yeni mze
binasnda tehir edilecektir.
Projenin sonular raporlar hlinde 1995den beri American Journal of Archaeology ile
branlam yaynlar olan Journal of Roman Studies, Aphrodisias Papers 1-4, ve monograk
bir alma olan Aphrodisias I-III de (u ana kadar) yaynlanmtr.
40
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ARSLANTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Malatya
lesi : Orduzu
Ky : Orduzu
rtibat Telefonu : 0422 3371002
e-mail : marcella.frangipane@uniroma1.it
m.frangipane@libero.it
KAZI BAKANININ
Ad : Marcella
Soyad : Frangipane
Bal Olduu Kurum : Dipartimento di Scienze Storiche Archeologiche e
Antropologiche dellAntichit, University of Rome La Sapienza.
zgemii : Marcella Frangipane, Roma La Sapienza niversitesi ile
yine ayn niversitenin Arkeoloji Uzmanlk Okulunda Yakn ve Orta Dogu prehistorya ve
protohistorya profesrdr. 2000-2003 yllar arasnda sz konusu uzmanlk okulunun $ark
Arkeolojisi Blm bakanlgn yapt. 1973-1976 yllarnda Meksikada Teotihuacan Valley
kazlarnda alt. talyadaki prehistorik sit alanlarnda srdrlen ok sayda kazlara
katld. Roma niversitesi tarafndan srdrlen Maadi (Kahire, Msr) arkeolojik kazlarnn
1977-1983 yllarnda ortak bakan oldu. 1976 ylnda, talyan arkeoloji heyetinin Arslantepe-
Malatyadaki kaz almalarna katld ve ksa bir sre sonra anlan almalarn bakan
yardmclgn, 1990 ylndan itibaren de bakanlgn stlendi.
Urfa Mzesi ile birlikte 1999 ylnda balatlan, Zeytinli Bahe Hyk, Birecik (Urfa)
kurtarma kazlarna ilikin yeni bir projeyi yrtmektedir.
Aagdaki drt cildin de arasnda bulundugu 100 kadar eseri yaymlanmtr.
Perspectives on Protourbanization in Eastern Anatolia: Arslantepe (Malatya), Origini
XII/2, 1983 (A. Palmieri ile birlikte); La nascita dello Stato nel Vicino Oriente, Laterza 1996;
Arslantepe, Alle Origini del Potere, Electa 2004; Arslantepe Cretulae. An Early Centralised
Administrative System before Writing, La Sapienza 2007. Ayrca, ortak kuratrlgn yaptg
ve iki cilt olarak yaymlanan; Between the Rivers and over the Mountains, La Sapienza 1993
ve Archives before Writing, CIRAAS 1994, balkl alma.
te yandan, her iki cildi de Roma La Sapienza niversitesince yaymlanan,
Arslantepe ve Studi di Preistoria Orientale isimli iki monograk dizinin promosyon ve
bilimsel kuratrlgn yapt.
41
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ARSLANTEPE KAZISI
Arslantepede talyan arkeoloji heyetince uzun yllardr srdrlen almalar sonucu,
ok geni bir alana yaylan sit alannda, en az .. V. binyldan itibaren Bizans Dnemine degin
yerleildigi grlmtr. Arslantepenin sz konusu sre boyunca blgenin en nemli merkezi
olma konumunu korudugu ve zellikle de Yakn Dogu uygarlklarnn gelimesi srecinde,
balca iki nemli dnemi yaadg saptanmtr. Bu dnemler;
a) Yakn Doguda rastlanan ilk kamusal saray tipolojisi ve ilk devlet -rgtl ynetim-
sistemlerinin kantn oluturan ekilde, bir dizi antsal yapnn meydana getirdigi ok byk
saray tipi bir kompleksin yapldg .. IV. binyln ikinci yars,
b) Hitit ve Son Hitit Dneminde (.. 1600-700) yaylan Orta Anadolu kltr ve
daha sonra da Hitit mparatorlugunun paralanmasyla ortaya kan krallklardan birine ait
bakentin egemenliginin ok gl etkisinde kaldg yllardr.
IV. binyla ait (Ge Uruk) saray tipi yap; ok iyi korunmu durumda ele geirilen, beyaz
sval, baz ksmlarda boyal grler ve bask izi geometrik gelerle bezenmi duvarlaryla, bol
miktarda in situ malzeme bulunan, iki tapnak, depo odalar, idari iler ve trenlerle alakal
alanlardan olumaktadr.
IV. binyln ilk yarsna tarihlenen konutsal ve blml bir tapnak gibi kamuya ait
diger nemli yaplar da bulunmutur. Sz konusu yaplar, Ge Uruk Dneminin merkeziyeti
ve hiyerariye dayanan bir toplum dzeninin yredeki ilk gelime izlerini tayan yerel
iaretlerdir.
Saray ile buna ilikin sistemin yok olmasndan sonra, ilk kamusal alann en u ksmnda
gn gna karlan bir kraliyet mezar, Dogu Anadolu ve Kafkaslar tesi toplumlarla atan
farkl kltr ve siyasi sistemlere bagl yeni bir evreye geiin antsal gstergesi niteligine
sahiptir.
kinci binylda yeni bir kltr ve Orta Anadolu dnyasndan gelen olas bir siyas
bask, Arslantepe ile evresindeki yrenin tarihesinde tekrar derin bir degiimi oluturarak
Hitit mparatorlugu etkisi altnda yeni ve farkl bir siyas merkeziyetiligin dogmasna neden
olmutur.
42
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ARYKANDA KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Finike
Ky : Arif Ky
rtibat Telefonu : 0 242 861 22 10/05333440967
e-mail : aycaozcan@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Cevdet
Soyad : Bayburtluoglu
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesi (Emekli)
zgemii : 18.08.1934te $ebinkarahisarda dogdu. lk ve orta gretimini
ayn ilede, liseyi ise Balkesirde tamamlad. 1953/54 grenim ylnda Dil ve Tarih-Cografya
Fakltesi Klasik Arkeoloji Blmne girdi ve 1957 ylnda mezun oldu. Ayn yl bu blmde
asistan olarak greve balad. 1963 ylnda Chios seramigi zerinde hazrladg doktora tezini
verdi. 1965te doent, 1978de ise ayn anabilim dalnda profesrlge atand. Ayn anabilim
dalnda gretim yesi, 1988-2000 yllar arasnda anabilim dal bakan ve 1999-2001 yllar
aras Arkeoloji Blm bakan olarak grev yapt. 2001 yl agustos aynda emekli oldu.
1959dan itibaren burslu, davetli veya seminer-sempozyum yahut kongre vesilesiyle
Almanya, talya, Avusturya, ngiltere, Fransada bulundu. Bunlarn dnda meslek grg ve
bilgisini arttrmak iin Danimarka, Hollanda, Norve, sve, svire, ekoslovakya, Yunanistan,
Romanya ve Bulgaristana gitti. Alman ve Avusturya Arkeoloji enstitlerinin 1964ten beri
yesidir.
Anadolu Medeniyetleri Aratrma ve Tantma Vakfnn bakan olarak 1993-1999 yllar
arasnda grev yapt. Trke ve yabanc dillerde km alt kitabnn yan sra yine degiik
dillerde yaynlanm makale, bildiri ve konferans metni bulunmaktadr. Uluslararas lde
olan drt ansiklopedide degiik konularda yazdg maddeler vardr.
1971 ylndan bu yana Antalya li, Finike lesi, Arif Kyndeki Arykanda antik kenti
kazlarnn bakanlgn yapmaktadr.
43
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ARYKANDA KAZISI-2007
K artlarnn agr gemesi ve mozaikli zeminlerin zerindeki aty uurmas, ren
yerindeki temizlik almalarnn yan sra at onarmna ncelik vermeyi gerektirdi. Kaz
ve restorasyon almalarnda ncelik geen yl ortaya karlan, nce vaftizhane sonra apel
olarak kullanlan mekndaki keklik panolu mozaik zeminin ak sergilemeye elverili ekilde
dzenlenmesine verildi. Byk Bazilikann gneyindeki bu apelin baglantsn ortaya
karmak zere yaplan kazda birbirine bitiik geometrik bezeli mozaik demelere sahip iki
oda ortaya karld. Bazilikann bat girii nnde yrtlen kazda ise traianeum ve hamam
ile nymphaiondan gelen temiz ve pis su kanallar ile Naltepesi Hamam ve Altnc Hamama
su temin eden sarn, meydana kartlan kalntlar oluturdu. Deginilen kesimin buluntu
envanterinin en ilgin paralarn, mozaik yerletirme ve yaptrma ii iin kullanlan bronz
spatula biimli alet ile mozaikli odalarn duvarlarn ssleyen aziz, azize ve piskoposlara ait
normal byklkte fresk paralar tekil etti.
kinci kaz alann, Altnc Hamamn egimden dolay kazlmam olan alt katndaki 2
odas oluturdu. Genellikle baka yerlerden getirilen veya akarak gelen toprak ierisinde ele
geirilen Ge Protogeometrik Dneme ait seramik paras, Arykandann Ge Bronz ag sonu
ile M.. 6. yzyl arasndaki bolugu dolduracak en nemli buluntudur.
Traianeumdan karlan iri bloklarn dzenlenerek baka yerde istienmesi ve devlet
agoras ve daha yukardaki yaplardan atlan atk topragn sel yatagna nakledilmesi sonucu
krepidomas saglam, podyumu oluturan bloklar byk lde bazilika ve diger yaplarda
kullanldg iin plak grnen, podyumlu bir tapnak en ilgin kalnty oluturdu. Bylelikle
Arykandann Anadoludaki ok tapnakl kentlerle rekabet edecek sayda tapnak veya kutsal
alana sahip bir kent oldugu ortaya kt. Tapnak, nde bulunan krepidomadan sonra in situ
olarak ortaya karlan kurban baglama yeri (demir halkas ile beraber), hemen tapnagn
yannda kurban kannn aktlacag dzgn bloklardan yaplma havuzcugu ve dogu ynde yine
basamakl bir kap eklindeki propylonu ile hemen her eyi tamam bir grnt sergilemektedir.
Tapnagn cellas daha sonraki kullanm evresinde iri akl mozaik ile rtlm, krepidomaya
gneydogu kede dairesel grntl bir merdiven eklenmitir. Tapnak ierisinde ele geirilen
bronz omphaloslu phiale byk olaslkla daha nceki devirlerden kalmadr. Bazilikann nnde
ele geirilen altn yaldzl pimi toprak Aphrodite ba, ayak bileklerinden aags noksan Eros
heykelcigi ve yine yaldzl stunceler, ni ierisinde Eroslu bir Aphrodite tasviri ile kar karya
oldugumuzu gstermektedir. Yakn evrede baka tanra veya tanr heykeli yahut tapnagn
kime ait oldugunu belirleyecek buluntu ele geirilemedigine gre, Roma Dnemine ait yapnn
Aphroditeye ait oldugu dnlebilir.
44
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ASSOS KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Ayvack
Ky : Behramkale
rtibat Telefonu : 0537 6805241
e-mail : narslan@hotmail.de
KAZI BAKANININ
Ad : Nurettin
Soyad : Arslan
Bal Olduu Kurum : anakkale Onsekiz Mart niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji Blm
zgemii : 1966 yl Konya dogumlu olan Do. Dr. Nurettin Arslan, ilk,
orta, lise ve niversite egitimini ayn ehirde tamamlad. 1989 ylnda mezun oldugu Seluk
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmne aratrma grevlisi olarak atand.
Yksek lisans ve doktora almalarn ayn niversitede yaparak doktor unvann ald. 2001
ylnda anakkale Onsekiz Mart niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnde
yardmc doent olarak greve balad ve 2004 ylnda doent oldu. Alman hkmeti tarafndan
verilen DAAD doktora bursu ile Freiburg kentindeki Albert-Ludwigs niversitesinde, DAI
bursiyeri olarak da Berlindeki Alman Arkeoloji Enstitsnde aratrmalar yapt. Ayn kurumlar
tarafndan degiik zamanlarda tekrar Almanyaya davet edildi. Kuzey Troas blgesinde
gerekletirdigi yzey aratrmas projesi ile 20062007 yllarnda Gerda Henkel Vakfndan
(Almanya) 15 aylk yurt d aratrma bursu kazand. Kelenderis, Tarsus, Kilisetepe, Assos
ve Alexandreia Troas kazlarnda grev yapan Arslan, 2006 ylnda Bakanlar Kurulu Karar
ile Assos kaz bakanlgna getirildi. anakkalede greve baladg tarihten itibaren Troas
blgesi, Klasik ag arkeolojisi zerinde almalarn yogunlatrd. Yurtii ve yurtdnda
eitli dergilerde yaynlanm makaleleri bulunmaktadr.
ASSOS KAZISI
anakkale li, Ayvacklesi, Behramkale Kynde yer alan Assos kentinde ilk kazlar,
Amerikan Arkeoloji Enstits adna, Joseph Thacher Clarke (1856-1920) ve Francis Henry-
Bacon (1856-1940) adl iki gen mimar tarafndan 1881-1883 yllar arasnda gerekletirilir.
Alman Robert Koldewey kazda arkeolog olarak grev yapar. Assos kazs, Amerikan Arkeoloji
Enstitsnn kurulmasndan sonra gerekletirdigi ilk kaz olmas asndan nemlidir. Kazda
bulunan eserlerin 3/2lik blm Osmanl Devletine, 3/1 blm ise Amerikan kaz heyetine
verilir. yl sren kazda elde edilen bulgular iki geni rapor ve Baconun kiisel gayreti ile bir
kitap hlinde yaynlanr. Kn karl gnleri dnda aralksz srdrlen almalarda zellikle
Assosun en nemli ve iyi korunmu resm ve din yaplar kazlr. Bunlar akropoldeki Athena
45
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Tapnag, agoradaki bouleuterion ve stoalar, gymnasion, tiyatro, kiliseler ve ehrin bat kaps
nnde yer alan nekropolis alanlardr. 1883 ylndan sonra aga kartlan kalntlar o dnemin
koruma anlayna gre, kendi kaderine terk edilir. Geen sre zarf ierisinde Assosun sz
konusu kalntlar gerek insan, gerekse tabiat artlar yznden byk lde tahrip olur.
Aradan geen tam yzyl sonra, 1981 ylnda Assostaki kaz almalar Prof. Dr. mit Serdaroglu
tarafndan yeniden balatlr ve 23 Eyll 2005 ylnda lmne kadar srdrlr. kinci dnem
kaz srecinde Athena Tapnag ve tiyatroda kazlar yaplarak restorasyonlar gerekletirilir.
Bu iki alan dnda Alman bir ekip ile birlikte Bat Nekropolisi, konut blgeleri ve Ayazma
Kilisesinde de kaz almalar yaplr. Kaz alanlarndan Bat Nekropolisi mezarlarndan elde
edilen sonular Asia Minor Studien serisinde yaynlanr. Prof. Dr. mit Serdaroglu dneminde
kaz evi ve depo gibi nemli alt yap ihtiyalar kiisel gayretler ile tamamlanr.
2006 ylnda sonra Assos kazlar Do. Dr. Nurettin Arslan tarafndan yrtlmeye
balanr. Yeni dnem kazlarnda kentin topograk haritasnn karlmas, bilgi bankasnn
oluturulmas, ehrin geliim safhalar, konut blgesi, stoann ina ve kullanm safhalarnn
tespiti, nekropolis, arkaik iskn blgesi ile Athena Tapnagnda restorasyon almalar ilk be
yllk program olarak hedeenir.
Assos kaz almalar Kltr ve Turizm Bakanlgnn madd destegi ile yrtlmektedir.
Bu kurum dnda 2007 ylndan itibaren Efes, 2008 ylndan itibaren ise Amerikan Arkeoloji
Enstits Assos kazlarna madd destek vermektedir.
46
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AAI ve YUKARI ANZAF URARTU KAZISI
KAZININ YER
li : Van
lesi : -
Ky : -
rtibat Telefonu :
e-mail : obelli@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Oktay
Soyad : Belli
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi
zgemii : 03.04.1945 tarihinde Karsta dogdu. lk, orta ve lise grenimini
Karsta tamamladktan sonra, 1966 ylnda stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Eski
nasya Dilleri ve Kltrleri Blmne kaydoldu ve 1970 ylnda mezun oldu.
1970 ylnda stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesine bagl Van Blgesi Tarih
ve Arkeoloji Aratrmalar Merkezinin bilimsel sekreterlik kadrosuna atand. Bu tarihten
gnmze degin kesintisiz olarak Dogu Anadolu Blgesinde yaplan hem bilimsel kazlara
katld, hem de eitli konular zerinde aratrmalar yapt.
1973 ylnda Eskiag Tarihi Blmnde Urartular anda Van Blgesi Yol ebekesi
adl konuyu doktora tezi olarak hazrlamaya balad. 1982 ylnda Eskiag Tarihi Anabilim
Dalnn yardmc doent, 1989 ylnda ayn anabilim dalnn doent, 1995 ylnda da profesr
kadrosuna atand.
19691981 yllar arasnda Prof. Dr. Af Erzen bakanlgnda yrtlen ve Urartu
Krallgnn bakentligini yapan Van Kalesi ve Toprakkale ile avutepe ve Giyimli (Hrkanis)
kazlarna, ayrca 4 kaz dnemi de Trakyada bulunan Enez Kazsna; 19821985 yllar
arasnda Prof. Dr. Veli Sevin bakanlgnda yrtlen mikuag Kurtarma Kazsna ikinci
bakan olarak katld. 1991 ylndan beri Vann 11 km. kuzeydogusunda yer alan ve Urartu
Krallgnn erken dnem ren yerlerini oluturan Aag ve Yukar Anzaf Urartu Kaleleri
kazlar, bakanlg altnda yrtlmektedir. 1970 ylndan beri Dogu Anadolu Blgesinde
Ulam $ebekesi, Madencilik Faaliyetleri ve Baraj Glet ve Sulama Kanallar konusunda
aratrmalar yapmakta. 1985 ylnda Alman Dileri Bakanlgndan kazandg 1 yllk burs
ile Heidelberg ehrinde bulunan Institut fr Vor-und Frhgeschichte ve Max-Planck
enstitlerinde Anadolunun Eski Madencilik Tarihi konusunda almalar yapt. 1993
2005 yllar arasnda Diyarbakr Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulunda bakan
yardmcs olarak grev ald. 1998 ylndan beri stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesine bagl
Van Blgesi Tarih ve Arkeoloji Aratrmalar Merkezinde mdrlk grevini yrtmekte.
1997 ylndan beri Van-Yoncatepe Saray ve Nekropol kazlarnn bilimsel bakanlgn
yapmakta. 1998 ylndan beri Avrasya Arkeoloji Projesi kapsamnda, Nahvan Kaz ve Yzey
Aratrmas, Azerbaycan, Grcistan, ran, Kazakistan ve Krgzistan Yzey Aratrmas adl
uluslararas proje almalarn yrtmekte. 19982004 yllar arasnda stanbul niversitesi
Aratrma Fonu Uzmanlar Komitesi yeliginde bulundu.
47
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AAI ve YUKARI ANZAF URARTU KAZISI
Aag ve Yukar Anzaf Urartu kaleleri, bugnk modern Van kentinin 11 km.
kuzeydogusunda yer almaktadr. Aag Anzaf Kalesi Urartu Kral puini (M.. 830-810),
Yukar Anzaf Kalesi de bu kraln oglu Menua (M.. 810-786) tarafndan kurulmutur. 62x98
m. byklgnde dikdrtgen bir plan gsteren Aag Kale, 6.000 m
2
lik bir alan zerine
yaylmtr. Deniz seviyesinden 1900 m. yksekligindeki kale, fazla yksek ve engebeli olmayan
kayalk bir tepe zerinde yer almakladr. Kuzeyde Transkafkasyadan, doguda ise Kuzeybat
ran ilerinden gelen nemli asker ve ticaret yollarnn Urartu bakenti Tupaya (Van
Kalesine) ulamadan nce bir dgm noktasnda yer alan Aag Anzaf Kalesi, tmyle asker
amala kurulmutur. rnegin kalede bulunan 6 inaat yaztnda da. Kral puini ok gl bir
kale yaptrdgndan sz etmektedir. Gerekten de ok iri talardan kurtinsiz ve bastiyonsuz
olarak yaplan kalenin antsal sur duvarlarnn benzerine, Urartu Krallgnn yaylm alannda
imdilik rastlanmamtr.
800 m. gneyde yer alan Yukar Anzaf Kalesi ise. Aag Anzaftan 10 kat daha byktr.
Deniz seviyesinden 1995 m. yksekliginde kayalk bir tepe zerine kurulan kale, u anda
Trkiyenin ikinci yksek rakml kaz alann oluturmaktadr. 60.000 m
2
lik bir alana yaylan
kale, kendisine bir sur ile birleik olarak yaplan gneyindeki aag kent ile birlikte 200.000
m
2
lik bir alan kaplamaktadr. Yukar Anzaf Kalesini evreleyen ta duvarlarn temelleri, Aag
Anzaftan farkl olarak kurtin ve bastiyon tekniginde ina edilmitir. Bastiyon uzaklklar eit
degildir ve bu yzden Urartu kale
mimarisindeki bastiyonlarn ilk
rnegini oluturmaktadr.
Kral Menua tarafndan
ulusal tanr Haldi adna yaptrlan
kale planl tapnak, imdilik
Urartu tapnaklarnn en eski
rnegini oluturmaktadr.
Kalenin 850 m. dogusunda
bulunan Yukar Anzaf Baraj,
kuzeyinde bulunan geni ve
bereketli topraklarda yaplan
tarmn su gereksinmesini
karlamaktadr. Bu nemli
baraj, geirmi oldugu kk
onarmlar ile gnmzde de
baarl bir ekilde almaktadr. Geni ve bereketli topraklardan elde edilen tarm rnlerinin
depolandg Yukar Anzaf Kalesi Dogu Anadolu Blgesinin en byk ynetim ve ekonomik
retim merkezlerinden birini oluturmaktadr.
Yukar Anzaf Kalesini diger Urartu kalelerinden ayran en nemli zelliginin banda,
kuruldugu tarihten yklna degin srekli bir yerleime sahne olmas ve srekli olarak
genilemesi gelmektedir. Ortaya karlan ivi yazl ina yaztlar ile tun eya ve silahlar
zerindeki yaztlar, Urartu krallarnn yaptrdklar yeni mimari yaplardan ve kurduklar silah
depolarndan sz etmektedir. Bu yzden Yukar Anzaf Kalesi 9. yzyln son on ylndan. 7.
yzyln sonlarna kadar Urartu kale mimarisinin geliimini canl bir ekilde yanstmaktadr.
Yukar Anzaf Kalesi, gnmze degin Kafkasya, Kuzeybat ran ve Dogu Anadolu
Blgesinde bulunan ve kazs yaplan Urartu kalelerinde, ivi yazl bronz eya ve adak silahnn
en fazla sayda ortaya karldg ynetim merkezi olma zelligini tamaktadr. Bugne kadar
Kral puini (M.. 830-810) ile II. Argiti (M.. 714-685) dnemleri arasnda hkm sren
krallara ait 29 adet ivi yazl eya ve silah ortaya karlmtr. Bronz eya ve adak silahlar
zerindeki ilgin ve birbirinden degerli yaztlar, Urartu tarihi ve yazt bilimine ok byk bir
katk saglamtr.
48
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AIKLI HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Aksaray
lesi : Glaga
Ky : Kzlkaya
rtibat Telefonu : 0382 439 3270 (Kaz evi)
e-mail : mozbasaran@tnn.net
KAZI BAKANININ
Ad : Mihriban
Soyad : zbaaran
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Prehistorya Anabilim Dal
zgemii : 1957 dogumlu. 1975 ylnda Kadky Maarif Kolejinden mezun
oldu. Ayn yl girdigi stanbul niversitesi Klasik Arkeoloji Krssnde 1981 ylnda lisans;
1984 ylnda Prehistorya Anabilim Dalnda yksek lisans egitimini tamamlad. Prof. Dr. Ufuk
Esin ve Prof. Dr. Mehmet zdogann ynetiminde gerekletirdigi Dou ve Gneydou
Anadolu Mimarisinde Tlintepe Yerlemesinin Yeri balkl teziyle 1992 ylnda doktorasn
bitirdi. Hlen stanbul niversitesi, Prehistorya Anabilim Dalnda gretim yesidir.
Lisans egitimi srasnda katldg eitli arazi almalarnn yan sra, 1988-90 yllar
arasnda Prof. Dr. Gven Arsebk ve Prof. Dr. Clark Howellin bakanlgnda Yarmburgaz
Kazlarnda, Prof. Dr. Ufuk Esin bakanlgnda Akl Hyk Kazlarnda, Prof. Dr. V.
Watrous bakanlgnda Gournia/Girit Yzey Aratrmasnda grev ald. 1996-2004 yllarnda
Aksaray li, Glaga lesinde yer alan Akeramik Neolitik Dnem Musular mevkiinde, Aksaray
Mzesi bakanlgnda yrtlen kaz ve aratrma projesinin bilimsel danmanlgn; 1997-
2002 yllar arasnda Dr. Sava Harmankaya ve Oguz Tannd ile birlikte Trkiye Arkeolojik
Yerlemeleri-TAY Projesinin yayn ve arazi almalarn yrtt. 2005-2007 yllar arasnda
$anlurfa li, Birecik lesine bagl anak mleksiz Neolitik ag yerlemesi Akaray Tepe
Kazsnn bilimsel danman olarak grev ald. 2006 ylndan bu yana, anak mleksiz
Neolitik ag yerlemesi Akl Hykte gerekletirilen kaz, aratrma ve koruma projesinin
bakanlgn yrtmekte. Amerikan lmi Aratrmalar Enstits (ARIT), Dnya Arkeoloji
Kongresi (WAC); Avrupa Arkeologlar Birligi (EAA) yesidir.
AIKLI HYK KAZISI
Akl Hyk, ilk kez 1989 ylnda Prof. Dr. Ufuk Esin bakanlgnda, stanbul
niversitesi Prehistorya Anabilim Dal yeleri ile eitli uzmanlardan oluan uluslararas
bir ekip tarafndan kazlmaya balanmtr. 2000-2003 yllar arasnda Prof. Dr. Nur Balkan
Atl bakanlgnda en eski tabakalar aratrmak amacyla derinlik sondajnda srdrlen
kazlara, 2003 sonrasnda iki yl ara verilmitir. 2006 ylnda Do. Dr. Mihriban zbaaran
49
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
bakanlgnda tekrar balayan almalarn nceligi koruma ve restorasyon alanndadr. Geni
alanlarda ortaya karlan kerpi yap kalntlarnn korunmas sonrasnda belli alanlarda
kazlara yeniden balanacaktr.
Akl Hyk, Yukar Mezopotamya ve Dogu Akdenizde say ve nitelik asndan eitli
yerlemelerle bilinen anak mleksiz Neolitik ag kltrnn Orta Anadolu Blgesinde u
an iin en iyi temsil edildigi yerlemedir. Aksaray linin Glaga lesi, Kzlkaya Kynde
yer alr. Gneyindeki Hasan Dag ve Melendiz Daglarnn eteklerinden kaynaklanan Melendiz
Suyunun kysnda, volkanik bir arazinin ortasnda, Melendiz Nehri vadisi, otlaklar, step
alanlar gibi ekolojik eitlilige sahip bir blgede bulunur.
Orta Anadolu Blgesinin Kapadokya kesiminde, ilk yerleik yaam, ilk tarmclk,
ilk madencilik gibi teknolojik ve bilisel gelimelerin izlendigi Akl Hyk, son derece iyi
korunagelmi kerpi mimarisi ve sreklilik zerine temellenen yerleme dzeni ile mimarlk
tarihi asndan da nemli bir merkezdir.
Drt ana tabakaya sahip yerlemenin 2. tabakas en geni kazlm tabakadr. 2. tabaka,
10 yap evresiyle, yaklak 1000 yllk srete, Orta Anadolunun anak mleksiz Neolitik
kltrndeki degiimi/geliimi eitli boyutlaryla yanstr. Yerlemenin kuzey blm
barnma ve gnlk ilerin yapldg kerpiten bir- odal konut yaplar ile ilik alanlarn ve
ortak kullanma ak plkleri kapsar. Hygn bugn gneybat yamacnda yer alan kalan
kesim, Akl halknn inanlar, ritelleri dogrultusunda kullandklar binalar barndran
alandr. Buradaki zel yaplardan biri taban ve duvarlar krmz boyal, kire tabanl, sekili,
kanall bir yap, bir digeri ise konutlardan farkl plan, boyut ve iilikte, ta ve kerpiin birlikte
kullanldg, kazematl, byk bir baka yapdr. Ayn kesimdeki meknlardan birinde, taban
altnda, bebegiyle birlikte gmlm, 25-30 yalarndaki bir kadnn kafatasnda saptanan
ameliyat (trepanasyon), bu tr operasyonlarn ilk rneklerindendir.
Akl Hyk, avc-toplayc gelenekli ve fakat yerleik ve tarmc bir toplulugun M..
8500lerden 7000lere kadarki yaam biiminin, dolaysyla Orta Anadolunun anak mleksiz
Neolitik ag kltrel geliiminin ayrntlaryla izlendigi yerlemedir.
50
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AYANS KAZISI
KAZININ YER
li : Van
lesi : Merkez
Ky : Agart
rtibat Telefonu : o532 3817194
e-mail : Altan.cilingiroglu@ege.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Altan
Soyad : ilingiroglu
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi
zgemii : 1945 ylnda Srmenede dogan ilingiroglu, Ege niversitesi,
Edebiyat Fakltesi, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dal bakandr.
1988-ABD davetli bilim adam; 1989-Avusturalya Melbourne niversitesi davetli
profesr; 1991-Almanya Tbingen niversitesi davetli profesr; 1992-srail Tel Aviv
niversitesi davetli profesr; 1994-talya Floransa niversitesi davetli profesr; 1994-talya
Roma, Anadolu ve Ege Kltrleri Aratrma Enstits davetli konumac; 1996-ABD Amerika
Arkeoloji Enstits, Samuel H. Kress Foundation misar konumac olarak bulunmutur.
Yurtdnda ok sayda niversite, kurum ve kurulularda konferanslar vermitir.
AYANS KAZISI
Ayanis Kalesi Vann 38 km. kuzeyindeki Agart (Ayanis) Kynn yaknnda yer
almaktadr. Kazlar 1989 ylnda Prof. Dr. Altan ilingiroglu bakanlgnda Ege niversitesi
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dal elemanlar ve Amerika Birleik
Devletlerinden gelen bilim insanlar ile yrtlmektedir.
Ayanis Kalesinin (450.0x150.0 m.) etraf ta temel zerine oturan kerpi sur duvarlar ile
evrilidir. Gney sur duvar temelleri andezit tandan yaplm olmasna karn diger duvarlar
kire tadr. Gneydogu kede antsal bir kap girii vardr. Kapnn nnde bulunan ivi
yazl ina kitabesi kalenin Argiti oglu Rusa (II. Rusa) tarafndan yapldgn ve adnn da
Rusahinili Eiduru-kai (Sphan Dag nndeki Rusa Kenti) oldugunu yazmaktadr. Kale M..
673/672 tarihleri civarnda Urartunun $upria blgesine Asura kar baar kazanmasndan
sonra kurulmu olmaldr.
51
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Ayanis kazlar kale ve d kent olmak zere iki blmde yrtlmektedir. 80 h.
byklgndeki d kentte yerli Urartu halknn yannda farkl blgelerden Ayanise aktarlan
insanlar yaamakta idi. Tapnak yaztnda bu insanlarn Hate (Hitit), Muki (Frigya), Etiuni
(Ermenistan) ve Asur lkelerinden getirildikleri yazmaktadr.
Kale iindeki mimari yaplar genellikle tapnak alannda, bat ve dogu depo yaplarnda
ortaya karlmtr. Tapnak alan 30x30 m. boyutlarndadr ve iinde kare planl ekirdek
tapnak vardr. Tapnak alannn iindeki antsal 10 paye, ekirdek tapnagn etrafn
evirmektedir. Tapnak n cephesinde yer alan yazt 88 satrdan olumakta ve Urartunun
en uzun tapnak yazt zelligini tamaktadr. Tapnak kutsal odas (cella) iindeki andezit
ta duvarlar ta oyma teknigi ile (intaglio) bezenmitir. Motier tanrlar, fantastik yaratklar
ve iek bezemelerinden oluur. Tapnak ve payelerin zerlerine aslan kalkan ve sadak gibi
ok saydaki adak silahlar avlu zemininde ele geirilmitir. Adak silahlarnn byk blm
yaztl ve bezemelidir. Tapnak avlusunda ve tapnak depo odalarna bulunan yzlerce silah ve
buluntu kalenin yagma edilmediginin kantdr. Tapnak alanndan elde edilen veriler Urartu
din merasimleri ile ilgili etra bilgi sunmaktadr.
Bat ve dogu depo odalarnn st katlar gnmze gelememi olsa da bodrum katlar ve
ilerindeki yzlerce depo kpleri gn gna kartlmtr. Bat depo odalarndaki kplerin
zerlerinde ivi yazl lek yaztlar vardr. Dogu depo odalar payeli antsal bir yapnn bodrum
katndadr ve bu yap rahipler tarafndan kullanlm olmaldr.
Ayanis Kalesi M.. 650 yllarndan sonra gerekleen bir deprem felaketi ve bunu izleyen
bir ayaklanma ile son bulmutur.
52
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AYASULUK TEPES VE ST. JEAN ANITI KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Seluk
Ky : Merkez
rtibat Telefonu : 0232 8922235
e-mail : mbuyukkolanci@pau.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Mustafa
Soyad : Bykkolanc
Bal Olduu Kurum : Pamukkale niversitesi
zgemii : Yrd. Do. Dr. Mustafa Bykkolanc, 1949 ylnda Ispartada
dogdu. lk-Orta grenimini Ispartada yapt. 1968-69 gretim ylnda stanbul niversitesi,
Klasik Arkeoloji Blmne girdi. grenimi srasnda Tepecik, Tlintepe, Noruntepe, Kremna
ve Seleukeia kazlarna katld. 1973 ylnda mezun oldu ve iki yl Alman Arkeoloji Enstitsnde
alt. 1975 ylnda St. Jean Kazsna ye olarak katld ve ayn yl Efes Mzesine tayin oldu.
Mze almalarna paralel olarak St. Jean ant kaz ve onarm almalarnda grev ald. 1982
ylnda Kltr Bakanlg ile Almanya arasndaki anlama ile saglanan burstan yararlanarak
Kln Rmish Germanisches Museumda mesleki almalar yapt. 1983te dndkten sonra St.
Jean kazlarnn yan sra Urfa Harran ve Side Tiyatrosu kazlarna ekip yesi olarak katld.
1996 ylnda stanbul niversitesi, Sosyal Bilimler Enstitsnde Pisidia Blgesi Tapnak
Mimarisi konulu tezi ile doktorasn tamamlad
Pisidia blgesi ve zellikle Adada kenti ile ilikisi lisans teziyle balad. Uzun yllar Adada
Kenti Yzey Aratrmalarnn bakanlgn yapt. 2004 ylnda Isparta Mzesi Mdrlg ile
ortaklaa kentte ilk kazlara balad. 2002 Nisan ayndan bu yana Pamukkale niversitesi,
Arkeoloji Blmnde gretim yesi. 2007 ylnda Bakanlar Kurulu Karar ile Ayasuluk Tepesi
ve St. Jean Ant Kazs bakan olarak 30 yldan beri altg yerdeki kazlar devam ettiriyor.
Ayasuluk, St. Jean ve Adada konularnda iki tantc kitap ve 50yi akn bilimsel makale
yaynlad.
AYASULUK TEPES VE ST. JEAN ANITI KAZILARI
Ayasuluk Tepesi
zmir li, Seluk ile merkezinde yer alan ve uzun yllar Efes antik kentinin son kuruldugu
yer olarak bilinen Ayasuluk Tepesinde 1990-2007 yllar arasnda Efes Mzesi Mdrlgnce
yaplan kazlar Efesin tarihini tamamen degitirmitir. Bylece M.. 1050 yllarnda Yunanl
kolonistler tarafndan kuruldugu varsaylan Efesin ok daha nce, lk Tun agnda (M..
3000) kuruldugu ve Ayasuluk Tepesinin ilk Efes yerlemelerinden biri oldugu anlalmtr.
Hitit mparatorluk Dneminde Bat Anadoluda onlara yar bagml Arzawa-Mira Krallgnn
bakenti olan Apasasn da Ayasuluk Tepesi (I. Efes) olabilecegi konusunda yeni buluntular
k tutmaktadr.
53
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
2007 ylndan itibaren bu konuda yeni bulgulara ulalmak zeredir. zellikle i kalede
ve kale ile St. Jean ant arasndaki yeni kazlarda bu dneme ilikin izler aranacaktr.
St. Jean Ant (Bazilikas)
Dnyann yedi harikasndan biri olan Artemisiona sahip olmas ve liman kenti oluu
dolaysyla antik dnyann en nemli din, politik ve ticaret merkezi olan Efes; M.S. 6. yzylda
Hristiyanlgn da nemli merkezlerinden biri olmutur. Ayasuluk Tepesinde yer alan St. Jean
Bazilikas son eklini bu dnemde almtr. Yapnn en nemli zelligi merkez ksmnda St.
Jeann mezarnn bulunmasdr. St. Jean Theologos, sann havarisi, ncil yazarlarndan
biridir. Efeste lmnden sonra Ayasuluk Tepesine gmlmtr. nce var olan basit bir
mezar antnn zerine M.S. 5. yzylda ahap atl bir bazilika ina edilmitir. Bunun yerine
M.S. 6. yzylda mparator Iustinianus ve kars Theodora (527-565) ha planl, kubbeli yeni
bir bazilika yaptrmtr.
Efes halknn M.S. 7. yzyldan sonra Ayasuluka tanmas ile St. Jean Bazilikas
Efesteki eski Piskoposluk Kilisesinin yerini almtr. Bizans Dneminde nemli bir ha
merkezi konumunu srdren son Efes, 1304 ylnda Trklerin eline gemitir.
Bundan sonra Ayasuluk adn alan
kent 1350 ylndan sonra Aydnogullar
Beyliginin bir dnem bakenti olmutur.
St. Jean Kilisesi 1360 yllarnda byk bir
deprem sonucu tamamen yklmtr. Erken
Osmanl Dneminde Bat Anadolunun liman
kentlerinden biri olan Ayasuluk, 16. yzyldan
itibaren gerileme srecine girmi, Kuadas ve
zmirin limanlarnn gelimesiyle nce ky,
1870ten sonra da istasyon hline gelmitir.
Buradaki ilk kazlar 1920-22 yllarnda
Sotiriu ve 1927-30 yllarnda Avusturya
Arkeoloji Enstits tarafndan yaplm ve yapnn ii tamamen kazlmtr. 1960 ylndan
itibaren Amerikal dindar G. B. Quatman burasnn bakm ve restorasyonu iin Trk yetkililere
bavurmu ve bylece Seluk, Efes Mzesi Mdrlgnn St. Jean ant kaz ve restorasyon
almalarna balamtr. lk etap almalarndan (1960-63) sonra yine Quatman Vakfnn
sponsorlugundaki ikinci etap almalar Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal ynetiminde 1974-
1998 yllar arasnda devam etmitir. Efes Mzesi mdrleri S. Trkoglu ve S. Erdemgil
bakanlgnda yaplan kaz, restorasyon ve evre dzenlemesi almalarna arkeolog olarak
M. Bykkolanc ve mimar-restoratr olarak M.S. Erol srekli katlmlardr.
Bu almalar sonunda bazilikann birinci kat stunlar ve d duvarlar ile bazilika
evresindeki sur duvarlar kazlp ayaga kaldrlmtr. Bazilikann kuzeyi ve batsndaki hazine
dairesi, vaftizhane ve atrium gibi yaplar ortaya karlm ve restore edilmitir.
Ayrca evre dzenleme almalarna byk nem verilmi bazilika evresindeki
alanlar yeil alan hline getirilmitir.
Ayasuluk Kalesi (Bizans ve Seluklu-Osmanl Dnemi Kalesi)
Ayasuluk Tepesinin en yksek yerine ina edilmi olan i kale, Seluk lesinin
bana konulmu bir ta gibidir. Gururlu grnmnn ardnda ok eskilere giden gemiini
saklamaktadr. Grlen kale duvarlar Seluklu-Osmanl dnemlerine aittir. D surlarda
oldugu gibi moloz talar ve devirme malzemeyle ina edilen i kale sur duvarlar 15 kuleyle
glendirilmitir. kalenin biri batda, digeri doguda olmak zere iki girii vardr. Bat
kaps dtaki duvarlarla korunmutur. Kale iinde kaplarn yaknnda tonoz rtleri saglam
kalabilmi ancak nn kazlar yaplm be adet sarn yer alr. Merkez ksmn gneyinde
tek kubbeli ve minaresi ksmen saglam kalabilmi cami (Kale Camii) vardr. stte, batda Trk
Dnemine ait kale hamam son yllarda ksmen kazlmtr. En stte beik tonozla rtl bir
baka sarn ayakta kalabilmitir.
54
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BADEMAACI HY KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Merkez
Ky : Bademagac Beldesi
rtibat Telefonu : 0532 4677610
e-mail : rfkduru@yahoo.com
rfkduru@ttmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Rek
Soyad : Duru
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi (Emekli)
zgemii : 1932 ylnda Kadkyde (stanbul) dogdu. stanbul niversitesi
Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Prehistorya Blmnden 1958 ylnda mezun oldu. Ayn
fakltenin Eski nasya Dilleri ve Kltrleri Blmnde asistan olarak akademik almalarna
balayan Duru, 1965 ylnda doktora almasn tamamlamasnn ardndan, 1969 ylnda doent
ve 1978 ylnda profesr oldu. 1982/99 yllar arasna Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dal, 1994/1999da da Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm bakanlklarn yrtt.
1999 ylnda emekli oldu.
Duru grenciliginin ilk ylndan itibaren arkeolojik aratrmalara katld. Arazi
almalarnn ilk dnemi, Gneydogu Anadoluda Adana Karatepede balad ve 1955-72
yllar arasnda, stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi adna Prof. Dr. U. Bahadr Alkmn
bakanlgnda yrtlen Yesemek, Tilmen Hyk, Gedikli Karahyk ve Krkal Hyk
kazlar ile devam etti. Kaz kurulu yesi olarak srdrlen bu almalardan sonra 1973
ylnda bir yl Keban Baraj kurtarma kazlar iindeki Elazg-Degirmentepe kazsn ynetti.
1976 ylndan sonra Prof. Durunun bilimsel almalarnn ikinci dnemi balad. 1976-
77 yllarnda, Burdur-Antalya blgesinde yzey aratrmalar yapt, 1978 ylnda Burdur
yaknlarndaki Kuruay Hygnde kazlara balad. 1988 ylnda bitirilen Kuruay kazlarn,
1989-92 arasnda Hycek ve 1993-2007 yllarnda da Bademagac Hyg kazlar izledi.
Gneybat Anadolunun prehistorik kltrlerinin aratrldg bu kazlar srasnda, 1984-85
yllarnda Haclar ren yeri yaknlarnda nekropol arama almalar yapt, 1997 ylnda da
bir kaz sezonu Denizli-Acpayam yaknlarndaki Yass Hykte alt. 2002 ylnda Tilmen
Hykte bir koruma ve dzenleme projesi balatan Prof. Durunun Bademagac Hygndeki
almalar devam etmektedir.
55
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BADEMAACI HY KAZISI
Bademagac Hyg Burdurdan Antalyaya giden karayolunun 75. km.sinde (Antalyaya
55 km.), Anadolu yaylasn gneyden evreleyen Toros Daglarnn kuzey yamalarna bitiik,
kk bir ova iinde yer alr. Antalya line bagl olan Bademagac Beldesinin 2.5 km. kuze-
yindeki, taban aplar yak. 110-210 m.lik oval biimli hygn yksekligi 2 m.si tarla dzeyi-
nin altnda olmak zere 9 m.dir. Bademagacnda stanbul niversitesi adna Prof. Dr. Rek
Durunun bakanlgndaki bir ekip tarafndan 1993 ylnda balatlan kazlar, 2007 ylna kadar
kesintisiz srdrlmtr.
Hygn kuzey ve bat kesiminde 3000 m
2
yi aan bir alanda yrtlen kazlarda,
birbirinden byk zaman aralklar ile ayrlm eitli dnemlere ait yerlemeler saptanmtr.
Bademagac Hygndeki yerlemelerinin stratigrak durumu ve kltrel sralanmas
yledir:
Erken Hristiyanlk Dnemi : (kilise)
Orta Tun ag : (OT/1. ve 2. yap katlar)
lk Tun ag : (T II/1., 2. ve 3. yap katlar)
Ge Kalkolitik ag : (?)
Erken Kalkolitik ag : (?)
Ge Neolitik ag : (GN 1. ve 2. yap katlar)
Erken Neolitik ag II : (EN II/1-3, 3 A, 4, 4 A, 4 B yap katlar)
Erken Neolitik ag I : (EN I/5.-9. yap katlar)
-----------------------------------------------
Ana toprak
Yaplan C 14 lmlerine gre, Bademagac yerlemelerinin bazlarnn kronolojik
durumu yledir:
EN I/8. kat : M.. 7050/6705
EN II/4.-3. katlar : M.. 6450/6270-6380/6250
EN II/1. kat : M.. 6220/6080
T II/2. kat : M.. 2580/2500
56
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BARCIN HYK (YENEHR II) KAZISI
KAZININ YER
li : Bursa
lesi : Yeniehir
Ky : Barcn
rtibat Telefonu : 0538 528 3175
e-mail : fa.gerritsen@nit-istanbul.org
KAZI BAKANININ
Ad : Fokke
Soyad : Gerritsen
Bal Olduu Kurum : Hollanda Aratrma Enstits, stanbul
zgemii : 1969 ylnda dogan Fokke Gerritsen, Amsterdam ve Chicago
niversitelerinde nasya arkeolojisi ve Avrupa prehistoryas zerine egitim grd. Doktorasn
2001 ylnda Amsterdam niversitesinden Hollandann Demir andaki Yerleimi ve
Grnm zerine hazrladg tezle ald.
Gerritsen 1994 ylndan beri, aralarnda Urfadaki Hacnebi ve Hataydaki Tell Kurdu
kazlaryla Hataydaki Amik Ovas yzey aratrmasnn da bulundugu Trkiyedeki arazi
almalarnda yer ald. Aratrmalarnn ana ilgi odagn 6. ve 4. binyllar aras erken tarmc
karmak toplumlar oluturmaktadr.
2006 ylnda Gerritsen stanbulda bulunan ve daha nce Hollanda Tarih ve Arkeoloji
Enstits olarak bilinen Hollanda Aratrma Enstitsnde mdr olarak greve balad.
2007de Barcn Hyk kazlarnn bakanlgn stlenen Gerritsen, bu sayede Hollandal
aratrmaclarn Gney Marmara Blgesindeki erken tarmc topluluklar zerinde uzun
zamandr srdrdg gelenegi devam ettirmektedir.
stanbulda yaamasna ragmen Amsterdam niversitesi Arkeoloji Blmndeki
gretim yeligi grevini de srdrmektedir. Archaeological Dialogues ve Anatolica dergilerinin
yayn kurullarna yedir.
BARCIN HYK (YENEHR II) KAZISI
Barcn Hyk (Yeniehir II) Yeniehir Ovasnda, Barcn Kynn yaklak 4 kilometre
gneyinde ve Bursa-Yeniehir yolunun hemen gneyinde yer almaktadr. Yerleim yaklak 3,5
hektar boyutlarndadr ve ikili hykten olumaktadr. En yksek nokta olan dogu hyg ova
seviyesinden yaklak 4 metre yksekliktedir. Yerleme 2005 ylnda Dr. Jacob Roodenberg
tarafndan yzeydeki Neolitik yerlemeye iaret eden buluntular nedeniyle kaz yapmak iin
seilmitir. Hykte srdrlen kazlar, daha nce Ge Neolitik ve Erken Kalkolitik yerlemeleri
57
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Mentee ve Ilpnarn da aratrma kapsamna alndg Gney Marmara Blgesi Erken Tarmc
Topluluklar zerine yogunlaan uzun sreli aratrma projesinin bir parasdr.
Barcn Hykteki kazlarn ilk sezonu hykteki yerleimin genel bir tarihini
saptamak zerine yogunlatrlmtr. Kazlan en erken tabakalar (anak mlek analizi ve iki
C14 tarihlemesine dayanlarak) Ge Neolitik aga tarihlendirilmektedir; fakat kazlmam
daha erken tabakalar mevcuttur. Erken Kalkolitik yerleim henz kantlanmam olmakla
beraber Ge Kalkolitik malzemesi veren nemli dolgular saptanmtr.
Bu dolgular n tarihlemesi Erken Tun agnn ikinci yarsna yaplan ukurlarla kesilmi
durumdadr. Son olarak, dagnk hlde ele geirilen Roma Dnemi buluntular ve bir Bizans
mezarlg, yerleimin ge dnemlerdeki kullanmna kant olarak kaydedilmitir. Gelecek kaz
almalarnda daha erken tabakalarn kazlmas ve tm dnemlerin amalarnn geniletilmesi
planlanmaktadr. Barcn Hykn bu ekilde gney Marmara Blgesindeki erken tarmc
topluluklarn yaps ve geliimi ile ilgili nemli bilgiler saglayacag dnlmektedir.
58
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BAYRAKLI KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Karyaka
Ky : Bayrakl
rtibat Telefonu : (0232) 345 08 78412 85 18
e-mail : meral.akurgal@deu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Meral
Soyad : Akurgal
Bal Olduu Kurum : Dokuz Eyll niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm
zgemii : Prof. Dr. Meral Akurgal, Ankara niversitesi Dil ve Tarih
Cografya Fakltesinde klasik arkeoloji tahsili grd. 1972de lisans egitimini tamamlad.
1985te edebiyat doktoru; 1995te klasik arkeoloji doenti unvann A.. Dil ve Tarih Cografya
Fakltesinde ald.
1972-1993 yllar arasnda Eski zmir-Bayrakl Kazlarnda ye olarak alt. 1977-
1983 yllar arasnda Erythrai Kazlarna, 1980 ylnda Aag Frat Projesi Kkerbaba
Kazsna ye olarak katlan M. Akurgal 1993ten itibaren Bayrakl-Eski Smyrna Kazlarnn
bakandr.
Meral Akurgal Bayrakl-Smyrnada hyk zerindeki yaplarn korunmasna nem
vermi; hygn dogu ve gney eteklerinde gerekletirdigi almalarla antik kentin Arkaik
Dnem surlarn, sur n nekropoln ve mimarlk kalntlarn ortaya karmtr.
Uzmanlk alan Arkaik Dnem mimarlg ile Korinth ve Oryantalizan seramik olan
Akurgaln bir kitap ve eitli makaleleri vardr. Ayrca Dogu Ege Blgesindeki Miken, Geometrik
ve Arkaik seramiklerle ilgili Trk-AvusturyaAlman aratrma projesinde yer alm, projenin
sonular da ortak bir kitapta yaynlanmtr.
Avusturya Arkeoloji Enstits muhabir, Dokuz Eyll niversitesi SAMER (Sg Jeozik
ve Arkeolojik Prospeksiyon Aratrma ve Uygulama Merkezi) ynetim kurulu yesidir.
1976-1986 tarihleri arasnda Trk Tarih Kurumunda arkeolog-asistan olarak grev
yapan Akurgal, 1986-1999 yllar arasnda Dokuz Eyll niversitesi, Gzel Sanatlar Fakltesi,
Seramik Blm; 1998 ylndan beri Fen-Edebiyat Fakltesi Arkeoloji Blm gretim
yesidir.
59
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BAYRAKLI KAZISI
zmir, Bayrakldaki hyk zerinde yer alan Smyrna kentinde ilk bilimsel almalar
Prof. Dr. John M. Cook ve Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal tarafndan ngiliz-Trk yelerden
oluan bir heyet ile 1948-1951 arasnda gerekletirilmitir. Ekrem Akurgal 1966 ylndan
itibaren 1993e kadar kazlar yapmtr. almalar 1993ten itibaren Prof. Dr. Meral Akurgal
tarafndan srdrlmektedir.
Bayrakl Hygnde ele geirilen en eski buluntular M.. 3. binyl tarihlerindendir.
M.. 11. yzylda bir Aiol ehri olarak kurulan Smyrnann 11.-4. yzyllar arasna ait yerleme
katlar kesintisiz olarak hyk zerinde yer alr.
M.. 9. yzylda kenti kerpi tuglalarla rl bir sur evreler. Evler genelde tek odaldr.
Smyrna M.. 650545 tarihleri arasnda en parlak dnemini yaar. Bu srete kentte bata
surlar olmak zere Athena Tapnag, antsal eme, toplant megaronu, ifte megaron gibi
Dogu Hellen yap sanatnn bugn iin en nemli eserleri ina edilir. Tek ya da ok odal evler
megaron planldr.
Hellen dnyasnda en eski geometrik dokulu
kent plan ilk kez M.. 7. yzyln 3. drtlgnden
itibaren Smyrnada uygulanr.
Arkaik Dnem surlarnn arasndaki alan,
M.. 600550 tarihleri arasnda nekropol olarak
kullanlr.
Smyrnada Arkaik Dnemde 2 adet polygonal
ta rgl kent duvar ina edilmitir. Her iki surun
kuzeydogu kesinde 2 kapl kent girii yer alr. Bu
giri tapnagn nnden Athena Caddesine ular.
Smyrna Athena Tapnagnn mimarlk elemanlar
Aiol mimarlgnn en erken rnekleridir. Kente
ve kent dna hizmet veren antsal eme yaps,
Bat Dnyasndaki bu tr mhendislik yaplarnn
gnmze kadar korunmu, imdilik en erken ve tek
rnegidir.
Smyrna M.. 600lerde Lidya Kral Alyattesin
saldrlar ile tahrip grm ancak yeniden
onarlmtr.
M.. 546 tarihlerindeki Pers saldrs ile Smyrnada bir duraklama sreci yaanmtr.
Ardndan M.. 5. ve 4. yzyllarda kent yeniden canlanp geliir. M.. 4. yzyl yap katnda
ortas avlulu, ok odal byk yap kompleksi yer alr.
M.. 4. yzyl sonunda nfus art sonucunda yeni kent Pagos Dagnn (Kadifekale)
eteklerinde kurulur.
60
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BEN KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Milas
Ky : Bein
rtibat Telefonu : 0 232 3744797
0 535 2802582
e-mail : rhunal@ttmail.com
rhunalster@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Rahmi Hseyin
Soyad : nal
Bal Olduu Kurum : Emekli
zgemii : 1937 ylnda Aksekide dogdu. 1948de zmir nkilap
lkokulundan, 1952de zmir Saint-Joseph Fransz Ortaokulundan, 1955te zmir Atatrk
Lisesinden, 1959da da, stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesinden mezun oldu. 1959-1961
yllar arasnda, Osmaniye Ortaokulunda gretmenlik yaptktan sonra, 1961 ylnda, Atatrk
niversitesi (Erzurum), Edebiyat Fakltesine asistan olarak atand. 1963 yl eyll aynda, 4489
sayl yasa hkmlerine gre bilgi, grg ve ihtisasn arttrmak zere Fransaya gnderildi.
Paris niversitesi, Edebiyat Fakltesinde (Sorbonne), Les Monuments slamiques Anciens de
la Ville dErzurum et de sa Rgion balkl doktora tezini tamamlayarak, 1965 ylnda Atatrk
niversitesindeki grevine dnd. 1968 yl kasm aynda, Anadolu Seluklular ve Beylikleri
Dnemi Trk Mimarisinde Takaplar balkl tezi ile doent oldu. Diyarbakr lindeki Baz
Trk-slam Antlar zerine Bir nceleme balkl takdim tezi ile 1976 ylnda profesrlge
ykseltildi.
1978 yl agustos aynda, Ege niversitesi, Sosyal Bilimler Fakltesine sanat tarihi
profesr olarak atand. Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blmnden 1
Temmuz 2004 tarihinde emekli oldu. 1992-1993, 2000 yllarnda ncir Han Kazsn yapan
nal, bakanlgndaki Bein Kazs almalarna devam etmektedir.
BEN KAZISI
Bein, Gneybat Anadoluda, Mugla linin Milas lesine bagl bir beldedir. le
merkezi Milasa yaklak 2 km., il merkezi Muglaya 65 km., Aydna 110 km., zmire ise 220
km. uzaklktadr. Denizden 48 m. ykseklikteki Milas Ovasnn gney ucunda yer alr. Klar
lk ve yagl, yazlar scak ve kurak iklimi her tr tarma elverili olmakla birlikte, halkn ana
geim kaynag zeytinciliktir.
61
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Anadolu Seluklu Devletinin Ksedagyenilgisinden (1243) sonra, Anadolunun batsna
dogru hareket eden eitli Trk boylar, Bizanstan ele geirdikleri topraklarda kk, bagmsz
beylikler kurdular. Antik Kariann tamamna yaknn ve Lykiann bir blmn ele geiren
Mentee Bey de (1261-1291), kendi adyla anlan bir beylik kurdu. Mentee Beyin torunu
$caeddin Orhan Beyi (1319-1337) ziyaret eden bn Batuta sultann saraynn Barnda (Bein)
oldugunu kaydetmektedir. Osmanl Sultan I. Bayezidin Mentee Beyligine son verdigi 1391
tarihine kadar, Mentee beylerinin Beinde oturduklar bilinmektedir. 1402de, Osmanllarn
Timura yenilmesiyle balayan kargaa dneminde yeniden kurulan Mentee Beyligi tahtna
oturan lyas, Ahmed ve Leys beylerin, Balatta (antik Palatia) oturduklar anlalmaktadr.
Bugn Beinde mevcut yaplarn byk ogunlugunun sadece temelleri mevcuttur.
Tamamen ayakta olan tek yap Ahmed Gazi Medresesidir. Byk Hamam, Kepez Camii, II ve
III No.lu trbeler gibi birka yap da, ykk olan st rtleri dnda iyi durumda saylabilirler.
Yaplarn byk ogunlugu krma talarla ina edilmitir. Kubbeler ve kubbe gei unsurlar
tugladandr. Moloz ta duvar rgs iinde, tugla krklarnn da kullanldg dikkati
ekmektedir.
Haf engebeli bir alan zerine ina edilmi, kabaca daire ekilli kentin dogu, bat ve
kuzey kenarlar, olduka sert egimli yamalarla evrilidir. Plato, kentin gneyinde, kk
dalgalanmalarla devam etmektedir. Surlarla evrili alann dogu-bat ynnde uzunlugu
yaklak 550 m., kuzey-gney ynnde uzunlugu ise yaklak 450 m.dir. Kentin kuzey kenarn
ortalayan i kale, yaln bir kaya bloku zerine oturmaktadr. kale surlar, yer yer ok
ypranm olsa da, kesintisiz izlenebilmektedir. Kenti kuatan surlar, i kalenin gneydogu
ve gneybat ularn baglanmaktayd. Ancak bugn, kentin gneyinde kesintisiz izlenebilen
surlarn, i kaleye baglandklar kesimlerde nemli boluklar olumutur. Kentin Milas
Ovas ile baglants, i kalenin gneybat kesine yakn bir kesimde yer alan ve bugn hibir
iz brakmadan yok olmu olan bir kapdan saglanmaktayd. Karaahmet Bogazna alan ve
Seymenlik Kaps adyla anlan ikinci kapnn ise kalntlar hlen grlebilmektedir.
1995 ylnda baladgmz kaz almalar sonunda Bey Konag, Bey Hamam, Byk
Hamam, II ve III No.lu trbeler, Orhan Camii, Ahmed Gazi mareti, Kubbeli eme, Seymenlik
Hamam, Yelli Hamam gibi yaplarn kazlar tamamlanarak rlveleri karlm, daha nce
varlklarndan haberdar olmadgmz zaviye, Seymenlik Zaviyesi, Orman Tekkesi, Mentee
Mezarlg Zaviyesi gibi yaplarla Mentee Mezarlgnda pek ok mezar ta ortaya karlarak
rlveleri yaplm, konservasyonlar byk lde tamamlanmtr.
62
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BEYCESULTAN KAZISI
KAZININ YER
li : Denizli
lesi : ivril
Ky : Kocayaka ve Mente
rtibat Telefonu : 0532-301 81 98
e-mail : e_abay@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Eref
Soyad : Abay
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi
zgemii : 1962de Sakaryada dogdu. 1986da Ege niversitesi, Klasik
Arkeoloji Blmn bitirdi. 1996da Almanyada Berlin Freie niversitesinde doktor unvann
ald. Hlen Ege niversitesi, Arkeoloji Blmnde doent olarak almaktadr. Mesleki hayat
boyunca Trkiyede (Pirot Hyk, Van-Dilkaya, mikuag, Nemrut Dag, Van-Ayanis, Ulucak
Hyk) ve Suriyede (Tell Bdeiri, Tell Chuera) birok kazda grev alm olup 2007 ylndan
itibaren Beycesultan Hyg kaz bakanlgn yrtmektedir.
BEYCESULTAN KAZISI
Beycesultan yerleimi Gneybat Anadolu Blgesinde, Denizli linden 100 km.
kuzeydoguda, iinden Byk Menderes Irmag ve onun kollarn oluturan aylarn getigi
verimli ivril Ovasnda yer almaktadr. Bugn Yukar Menderes havzas olarak adlandrlan
blgenin etraf yksek daglarla ve platolarla evrili olup rmak vadileri ve dogal geitler
blgenin evre blgelerle baglantsn saglamaktadr. Tm bu olumlu zellikler, blgenin tm
dnemlerde sklkla tercih edilen bir yerleim alan olmasn saglamtr.
Beycesultan Hygnde ilk kaz almalar Ankaradaki ngiliz Arkeoloji Enstits
adna Seton Lloyd ve James Mellaart tarafndan 1954 ylnda balatlmtr. 1959 ylna kadar 6
sezon sresince gerekletirilen kaz almalar, bat ve dogu konilerde olmak zere iki byk
alanda ve yerleimin eitli yerlerinde kk boyutlu alanlarda yrtlmtr. Bat konideki
almalar yerleimin tabakalanmasn tespit etme amacna ynelik olup sondaj niteligindedir
ve dar bir alanda gerekletirilmitir. Bu alanda yaplan almalar sonucunda Ge Kalkolitik
agdan balayan ve Ge Tun ag sonuna kadar kesintisiz devam eden toplam 40 kltr
tabakasnn varlg tespit edilmitir. Dogu konide ise AA ve BB amalarnda Yanm Saray
olarak adlandrlan, M.. 2. binyla tarihlendirilen ve Girit saraylar ile benzerlikler gsteren
byk bir yapnn sadece bir ksm aga karlabilmitir.
63
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Beycesultanda 19541959 yllar arasnda ksa sreli yaplm kazlardan elde edilen
verilerin bu yerleim yerinin Bat Anadolunun Prehistorik Dnem kltrlerini anlamada ve
aklamakta anahtar neme sahip oldugunu ortaya koymasna ragmen, bu yerleim yerinde
kazlar devam ettirilmemi ve uzun sre arkeolojik aratrmalar da gz ard edilmitir.
6 Agustos 2007 tarihinde T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg Kltr Varlklar ve Mzeler
Genel Mdrlgnden alm oldugumuz kaz izni ile Beycesultan Hygnde 48 yl aradan
sonra kaz almalar tekrar balatlmtr. Yaklak 20 gn sren ilk kaz sezonunda agrlk,
Beycesultan Hygnde uzun yllar srdrmeyi planladgmz kaz almalarmz iin alt
yapnn oluturulmasna verilmitir.
Buna bagl olarak yerleim yeri zerinde yogun yzey aratrmas yaplm ve yerleimin
snrlar belirlenmitir. Yerleimin topograk plan arazinin bugnk hliyle yeniden
kartlmtr. Eski kaz alanlar temizlenip 48 yl gibi uzun bir sre terk edilmi yerleimdeki
dogal tahribat tespit edilip dokmantasyonu yaplmtr. Yerleimin kuzeybat ksmnda bizim
tarafmzdan ilk defa bu kaz sezonunda tespit edilen mezarlk alannda ilk kaz almalarna
balanmtr. Gelecek yllarda Beycesultanda yrtecegimiz kaz almalarmzn Bat Anadolu
tarihinde birok bilinmeyen konuya k tutacagna inanmaktayz.
64
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BTLS KALES KAZISI
KAZININ YER
li : Bitlis
lesi : Merkez
Ky : -
rtibat Telefonu : 0532 6560122
e-mail : kpektas@pamukkale.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Kadir
Soyad : Pekta
Bal Olduu Kurum : Pamukkale niversitesi
zgemii : 1969 ylnda Denizlide dogdu. lk ve orta grenimini Denizlide
tamamladktan sonra 1987 ylnda Atatrk niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi Arkeoloji ve
Sanat Tarihi Blm (Sanat Tarihi Anabilim Dal)ne girdi. 1991 ylnda bu blmden mezun
olduktan sonra ayn yl Yznc Yl niversitesi Sosyal Bilimler Enstitsnde aratrma
grevlisi olarak yksek lisansa balad. XVI. Yzyl Sonras Klasik Osmanl Klliyelerindeki
Medreseler konulu yksek lisans tezini hazrlayarak 1993 ylnda yksek lisans tamamlad.
1992-1996 yllar arasnda Eski Erci Kalesi ve elebibag Seluklu Mezarlg kazlarna
katld. 1997 ylnda Hsrev Paa Klliyesi kazsnda heyet yesi olarak grev ald. 1994-1995
yllar arasnda, Y.Y.. Van Gl evresi Tarih Eserleri ve Kltr Degerlerini Aratrma ve
Uygulama Merkezi mdr yardmclg grevini yrtt.
1993 ylnda Y.Y.. Sosyal Bilimler Enstitsnde doktora grenimine balad. Doktora
tez konusu nedeniyle, T.C. Mill Egitim Bakanlgnn bursu ile 1995 ylnda Tunusa gitti ve drt
ay kald. Dnte Tunusta Osmanl Dnemi Mimarisi I-II konulu doktora tezini hazrlad
ve 1996 ylnda doktor unvann ald. 1997 ylnda yardmc doent doktor olarak Y.Y.. Fen-
Edebiyat Fakltesi Sanat Tarihi Blmne atand. 27.05.2002 tarihinde Ankarada yaplan
doentlik snavn kazand; 2007 ylnda Pamukkale niversitesi Sanat Tarihi Blmne
profesr olarak atand.
19.08.2002 tarihinde Pamukkale niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi Sanat Tarihi
Blm bakan; 18.03.2004 tarihinde Pamukkale niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi Sanat
Tarihi Anabilim Dal bakan olarak atanm olup hlen bu grevlerini srdrmektedir.
1997 ylndan itibaren Kltr Bakanlg-Kltr Varlklar ve Mzeler Genel
Mdrlgnn izin ve denetiminde Bitlis evresinde Ortaag ve sonras dnemlere ait
mimarlk eserleri zerindeki yzey aratrmalarn, 2004 ylndan itibaren de Bitlis Kalesinde
kaz almalarn bakanlgndaki bir ekiple yrtmektedir.
Anadolu-Trk sanatyla ilgili kitap ve makaleleri yaynlanmtr.
65
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BTLS KALES KAZISI
T.C. Bakanlar Kurulunun 31.07.2003 tarih ve 2003/6006 sayl izinleri dogrultusunda
2004 ylnda balam oldugumuz Bitlis Kalesi kazlarnn 2007 ylnda drdncs
gerekletirilmitir.
$ehrin ortasndaki dogal kaya bloklar zerinde ykselen ve bulundugu blgeyi kontrol
altnda tutan Bitlis Kalesi, XIX. yzyln sonlarna kadar kullanlmtr.
blm tamamen toprakla dolmu olan kalede XVI. yzylda Matrak Nasuhun
minyatrnde grlen ve XVII. yzylda Evliya elebinin Seyahatnme adl eserinde anlatm
oldugu yaplar ortaya karmak amacyla yaplan kazlarda, bir ksm saglam durumda bir
hamam ile farkl amal yaplar tespit edilmitir.
Kalenin orta blmnde gn yzne karlan hamamn sogukluk blmnn sonraki
dnemlerde degiik amalarla kullanldg anlalmtr. Hamamn evresindeki kazlarda
gnlk kullanmla ilgili meknlar aga karlmtr. Bu meknlarda ekmek ve yemek
yapmak iin tandrlar ve mutfak eyalar bulunmutur. Ayrca hamam ve bu meknlarn su ve
kanalizasyon dzenlemelerine iaret eden toprak knkler aga karlmtr.
Kalenin kuzey ynndeki i kale ya da saray olarak adlandrlan yerde balattgmz
kazlarda da, birbiri iine karm yaplar yannda ini frn olmas muhtemel bir mekn
bulunmutur. Henz en st tabakann kazs yapldg iin ilk kullanmla ilgili kesin dnceler
ileri srmek zor ise de zellikle ele geirilen sikkelerden saray blmnn Akkoyunlu
Dneminde, XV. yzylda yogun olarak kullanldg anlalmaktadr.
Bitlis Kalesindeki kazlarda ok sayda sikke ele geirilmitir. Bunlar az sayda Roma
ve Bizans sikkesinin yan sra Artuklu, Seluklu, lhanl ve ok sayda Osmanl sikkesinden
olumaktadr. Bunlar iinde zellikle Bitliste Osmanl Dneminde darp edilen sikkeler blge
tarihi iin nem tamaktadr.
Kazlarda ayrca ok sayda srl ve srsz seramik, lle, kandil, cam eyalar, kolye ve
boncuk ele geirilmitir. Bir blm yaplarn cephe bezemelerinde kullanldg anlalan tek
renk srl rneklerin yannda gnlk kullanm amal, farkl renklerde srl kap-kacak paralar
ile daha ok siyah ve deve ty renkli lleler ok eitli formlaryla dikkat ekici buluntular
arasndadr.
66
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BOAZKY-HATTUA KAZISI
KAZININ YER
li : orum
lesi : Bogazkale
Ky : Merkez
rtibat Telefonu : 0212 393 76 24
0536-2323116
e-mail : schachner@istanbul.dainst.org
KAZI BAKANININ
Ad : Andreas
Soyad : Schachner
Bal Olduu Kurum : Alman Arkeoloji Enstits
zgemii : 15.6.1967 ylnda Mnihte dogdu. 1987-1993 yllar arasnda
Kln, Mnih ve Ankara (Hacettepe niversitesi) niversitesilerinde nasya arkeolojisi, eski
Yakn Dogu dilleri, Trkoloji egitimi ald.
1993; M.. 2. Binde Bat Anadoluda Gri Minyas Keramii (Mnih niversitesi)
konulu tezi ile yksek lisans, 1999; Barnaktan Tccar Evine: , Dou ve Gneydou
Anadoluda Konut Mimarisi (Mnih niversitesi) balkl tezi ile doktora, 2005; Resimleriyle
Bir mparatorlukIII. Salmanassarin Balawat Saray Kaps Sslemeleri konulu tezi ile de
doentlik almasn tamamlad.
1995-1998 Regensburg ve Marburg niversitelerindeki Kuakl-Sarissa Kaz Projesinde
aratrma grevlisi, 1999-2005 Mnih niversitesi nasya Arkeolojisi Blmnde yardmc
doent, 2005 ylndan itibaren Alman Arkeoloji Enstits stanbul $ubesinde Bogazky-
Hattua kaz bakan; nasya Arkeolojisi ve Anadolu Prehistorya Blm ve Ktphanesinde
sorumlu olarak grev yapt.
1990-1991 Panaztepe Kazs; 1993-1994 Alman Arkeoloji Enstits Orta Asya
Kazlar; 1995-1998 Kuakl Kazs; 2000-2003 Giricano Kazs (bilimsel kaz bakan);
2004 Birkleyn-Dicle Tneli Yzey Aratrmalar (bakan); 2005-bugn Bogazky-Hattua
Kazlarnda grev ald.
(Yaynlanm tm makaleler iin baknz: http://www.dainst.org/mitarbeiter_366_
de.html)
67
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BOAZKY-HATTUA KAZISI
UNESCO Dnya Kltr Miras Listesinde yer alan Bogazky-Hattua ren yerinde,
yaklak 100 yldan beri Alman ve Trk bilim adamlarnn ortaklgyla yrtlen arkeolojik
kazlarn neticeleri, bilim ve kltr dnyasna Hitit dil ve tarihini kazandrmtr. Yaplan
almalarla Hitit mparatorluguna bakentlik yapm olan bu yerleimde, prehistorik
dnemlerden balayarak Bizans Dnemine kadar uzanan ve Anadolu iin nik bir kltrel
sreci izlemek mmkndr. Aga kartlan Hitit Dnemine ait kral saraylar, tapnaklar,
surlar ve mahalleri M.. 2. binylda Anadolu ve Yakn Dogudaki en grkemli ehirlerden birini
simgelemektedir. Ayrca Hitit metropolnn kuzeydogusunda yer alan Yazlkaya Ak Hava
Tapnag sahip oldugu Hitit tanrlarnn resimlerini gsteren kaya kabartmalaryla dnemin
mistik havasn bugne yanstan ve ei olmayan bir mekndr.
almalar srasnda kral sarayndaki ariv depolarnda bulunan onbinlerce ivi yazl
tabletin ierigi Hititlerin dini, mitolojisi, diplomasisi ve siyaseti hakknda nemli detaylar
gnmze aktarmaktadr. Bunlar arasndaki en arpc rneklerden bir tanesi uzun diplomatik
grmelerden sonra Hitit krallar ve Msr ravunlar arasnda imzalanan ve uluslararas
diplomasinin ilk rnegi olarak kabul edilen Kade Antlamasdr.
Kazlarla aga kartlan tahl depolar ve kentin su ihtiyacn temin edebilecek
kapasitedeki byk su havuzlar Hitit ekonomisi ve imparatorluk bakentinin gnlk
ihtiyalarnn karlanmas ile ilgili ilk kez bilgiler vermektedir.
2001 ylndan itibaren kentin imdiye kadar yukar ehirde hi el degmemi bir alannda
Sarkalenin batsndaki dzlkte balatlan ve hlen devam eden almalarda, yaklak yz
seneyi kapsayan iskn aratrlmaktadr. Hlen bir ok bilim dalndan uluslararas bir ekip
tarafndan yrtlen almalarmzda bu alandaki kazlarla beraber ren yerinin batsnda
yer alan bir prehistorik yerleim yerindeki kaz, ehrin yakn evresinde ve sur iinde jeozik
almalar, sur ii yzey aratrmalar ayn zamanda paralel olarak devam ettirilmektedir. Bu
almalarla e zamanl olarak devam ettirilen restorasyon almalaryla Bogazkye gelen
ok sayda yerli ve yabanc ziyaretinin Hattuann Hitit bakenti dnemindeki ihtiamn
yaatarak grmeleri saglamaktadr. Bu almalara en gzel rnek yakn zamanda ayaga
kaldrlan ve kentin giriinde gelen ziyaretileri karlayan Hitit sur duvardr.
68
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BONCUKLU HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Konya
lesi : Karatay
Ky : Hayroglu
rtibat Telefonu: : + 90 (051) 794 4392
Fax : + 90 (051) 794 5057
e-mail : dbaird@liverpool.ac.uk
KAZI BAKANININ
Ad : Douglas
Soyad : Baird
Bal Olduu Kurum : Liverpool University, Dept. of Archaeology, Hartley Building,
Liverpool/UK
zgemii : 24.04.1960 tarihinde ngiltere Bramptonda dogdu. MA
HONS Archaeology, Univeristy of Edinburgh (1978-1982)ta lisans, University of Edinburgh,
(1987-1992); The Neolithic of the Arid zones of the Levant konulu tezi ile doktora egitimini
tamamlad.
19751990ngiltere, Fransa, Irak ve rdnde pek ok kazya katld. 19901995 rdn
The Tell esh Shuna North Project (bakan); 19952002 Konya, Trkiye, The Konya Plain
Survey (bakan); 20032005 Karaman, Trkiye, Pnarba Excavations (bakan), 2006-
Konya, Trkiye Boncuklu Excavations (bakan) almalarnda grev ald.
BONCUKLU HYK KAZISI
Boncuklu Hykn yeri 2001 ylnda Ankara ngiliz Arkeoloji Enstits tarafndan
nanse edilen Konya Ovas Yzey Aratrmas srasnda tespit edilmitir. Bu hyk ovadan
yaklak 2 metre ykseklige sahip ve 1 hektar alan kaplayan klasik bir hyktr. Yogun yzey
aratrmas sonucu bulunan ta aletler ve bezeli ta buluntular Pnarba, Neololitik atalhyk
ve Canhasan III malzemesiyle tamamen benzerlik gstermektedir. Bu durum daha sonra
gerekletirilen kazlarla da ispat edilmitir. Bu yerleimde M.. 9. ve 8. binyllar boyunca
uzanan ve klasik hyk kerpici ieren katmanlam bir dizilim vardr. Bylece, daha nce
Pnarba yerleiminde karlam oldugumuz ve 9. binylda Orta Anadoludaki topluluklarn
yerleik dzene geii, ziraat ve hayvanclkla ugramalar gibi baz sorunlarn burada da
karmza kmas beklenmektedir. Bunlara ek olarak, Boncuklu Hykn atalhyke 9 km.
uzaklkta ve belki de hemen bir nceki yerleim olma olaslg, bizim belki de atalhykn
gemiini ve zellikle de bu yerleimin bu kadar bilinir olmasn saglayan incelikle ilenmi
sembollerini de anlamamza yaracaktr.
69
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
2006 ylnda yzey kazma almas, 2007 ylnda ise ilk kaz sezonu gerekletirilmitir.
Neolitik yaplar ve p ygnlar hemen mevcut yzeyin altnda yer almaktadr. K alannda
bir dizi kerpi yapnn kazlmasna balanmtr ki, bu yaplarn mimarisi baka benzer
yerleimlerdeki en erken Neolitik mimariyi hatrlatmaktadr.
Bu yaplar birbirleri zerine ina edilmitir ve her ne kadar mimari tarzlar farkl ise
de, bize atalhyk hatrlatmaktadr. Yaplarn zeminleri ve duvarlar sva ile kapldr ve
duvarlarn i yzeyini epeevre ahap destekler evrelemektedir ve en az bir rnegin kuzey
duvar zerinde boyal kabartmalar ve boyal bir zemin vardr. Yzey kazma almas,
yaplarn geni alanlara yaylm p birikintileri arasnda daglm oldugunu gsterir. Bu
geni p alanlar buluntular asndan olduka zengindir ve ayrca az sayda yap ve yzey
de barndrmaktadr. Dikkat eken buluntular arasnda bir dizi bezeli ta ve yerleime ismini
veren ok sayda boncuk ve diger buluntular vardr.
70
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BOZKURT KURGAN NEKROPOL KAZISI
KAZININ YER
li : Agr
lesi : Dogubayazt
Ky : Bozkurt
rtibat Telefonu : 0506 510 00 17
0532 433 43 41
e-mail : aynurozrat@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Aynur
Soyad : zfrat
Bal Olduu Kurum : Yznc Yl niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm, Kamps, 65080-Van
zgemii : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesinde lisans egitimini
tamamlad (1981-1985). Ayn yerde Prof. Dr. Veli Sevinin danmanlgnda Balangcndan
Yeni Babil Dnemi Sonuna Dein Harran Tarihi balkl teziyle yksek lisans (1986-1988),
Kuzeydou Anadolu M.. II. Binyl Boyal anak mlek Kltr, balkl teziyle de doktora
(1989-1997) almas yapt.
stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesinde uzman (1992-2000), Van Yznc Yl
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dalnda yardmc doent (2001-2004) olarak grev yapt. Ayn anabilim dalnda
doent ve arkeoloji blm bakan olarak grevini srdrmektedir.
almalar daha ok M.. 3.-1. binyllar Dogu ve Gneydogu Anadolu, Kafkasya, ran
Azerbaycan ve Kuzey Mezopotamya arkeolojisi ile ilgilidir.
Mu, Bitlis, Van, Agr ve Igdr lleri Yzey Aratrmalar, 1992-1999, 2002 ile ARCANE
(Associated Regional Chronologies for the Ancient Near East and the Eastern Mediterranean)
Project: Synchronizing Cultures and Civilizations of the Ancient Near East and the Eastern
Mediterranean in the Third Millenium BC, Eastern Anatolia Group Team Leader (Prof. Dr.
Tuba kse ile birlikte) projelerinin bakanlgn yapt.
Elazg-mikuag Hyg Kazlar (1985-1986), Elazg, Malatya, Bingl Yzey
Aratrmalar (1985-1987), Van Kalesi ve Eski Van $ehri Kazlar (1987-1991), $anlurfa
Yzey Aratrmas (1987, 1989), Diyarbakr Yzey Aratrmas (1987-1991), Diyarbakr-
tepe Hyg Kazlar (1988-1992), Van-Geva Tarihi Trk Mezarlg Kazlar (1988-
1992), Mersin Yzey Aratrmas (1992), Mersin-Yumuktepe Kazlar (1993-1995), Van-
Karagndz Hyg ve Nekropol Kazlar (1992-1999), Van-Altntepe Urartu Nekropol
Kazlar (1997-1999), Hakkri Kazlar (1998-2000), Hakkri-Yksekova Yzey Aratrmas
(2003) almalarna katld.
71
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ogu uluslararas dergi ve kongre-sempozyum bildirileri arasnda yaymlanm 80dan
fazla makalesi ile 3 kitab bulunmaktadr.
BOZKURT KURGAN NEKROPOL KAZISI
Bozkurt Kurgan Nekropol Agr li, Dogubayazt lesinin 16 km. kuzeyinde, Bozkurt
Kynde yer alr. Kurgan tr mezarlarn bulundugu nekropol kyn iinden balayarak
kuzeye dogru 12 kmlik bir alan kaplamaktadr. Agr Dagnn bat eteginde alak ve geni
bir yamata yer alr. Mezarlar kyn kuzeyindeki Melecami kayalgnn gney eteginde
yogunlaarak gney-kuzey ynnde 4 km., dogu-bat ynnde ise Agr Dagnn bat etegi ile
ky yolu arasnda 3 km.lik bir alana yaylmtr.
2007 ylnda gerekletirdigimiz ilk kaz almalar ve kaak kazlardan grlebildigi
kadaryla mezarlar ogunlukla kurgan trndedir. Yogun olarak kaak kaz yaplm ve
mezarlarn bir ksm tahrip edilmitir.
Nekropolde Orta Tun ve Son Tun-Erken Demir agna ait buluntular belirlenmitir.
Nekropoln gneybatsnda ve kyn kuzeyinde yer alan Melecami kayalgnn gneyinde ayrca
Ge Kalkolitik ve Ortaaga ait anak mlekler yzey buluntusu olarak ele geirilmitir. Kyn
dogusundaki dzlkte yer alan amada ise lk Tun agna ait anak mlekler bulunmutur.
Bozkurt Kurgan Nekropol kazsnn arkeoloji bilimine en nemli katklarndan biri
kurgan tr mezar antlarnn lkemizdeki varlgn gstermesidir. Orta Asya kkenli ve
bu blgelerde M.. 5. binyldan Kafkasyada ise M.. 3. binyldan beri varlgn bildigimiz
kurganlarn Dogu Anadolu Blgesindeki yaylm ve tarihlenmesi konusuna aklk getirecektir.
Bu mezarlk Transkafkasya ve ran Azerbaycan kurgan mezarlklar ile ortak zellikler
gsterir ve Dogu Anadolunun bu blgeler ile Orta Asya ilikileri konusunda bilgi edinmemizi
saglamaktadr.
72
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BURGAZ KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Data
Ky : -
rtibat Telefonu : 312 210 2771
e-mail : tnuman@metu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Numan
Soyad : Tuna
Bal Olduu Kurum : Orta Dogu Teknik niversitesi, Tarihsel evre Degerlerini
Aratrma Merkezi (ODT TADAM)
zgemii : 1948 ylnda zmirde dogdu. Lisans egitimini 1971, yksek
lisans egitimini 1978 ylnda Orta Dogu Teknik niversitesi, Mimarlk Fakltesinde, doktora
egitimini 1984 ylnda Dokuz Eyll niversitesi, Fen Bilimleri Enstitsnde tamamlad. 2001
ylnda Orta Dogu Teknik niversitesinde profesr unvann ald.
Balca uzmanlk alanlar: kentsel koruma, yerleim arkeolojisi, kltrel miras
ynetimidir.
Avrupa Konseyi, Arkeolojik Miras Komisyonu yeligi (1994-1997), zmir 1. No.lu Kltr
ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu yeligi (1993-1999) grevlerini yapm, 1993 ylndan
beri ODT Mzesi Mdrlg ve TADAM bakanlg ile 1999 ylndan beri ODT Yerleim
Arkeolojisi Anabilim Dal Bakanlg grevlerini srdrmektedir.
Ynettigi balca arkeolojik kaz ve aratrma projeleri olarak Data Yarmadas
Arkeolojik Aratrmalar (1980-1987), onia Yzey Aratrmalar (1984-1988), Knidos
Seramik Atlyeleri Kazs (1988-1992), Teos Yzey Aratrmalar (1993-1998), Emecik,
Apollon Kutsal Alan Kazs (1998-2006), Burgaz Kazlar (1993- ) saylabilir. Ayrca,
arkeolojik kltr miras ynetimine ilikin olarak Ilsu ve Karkam Baraj Alanlarnda
Arkeolojik Mirasn Korunmas ve Kurtarlmas Projesi (1998-2003) ile BOTA$ Bak-Ceyhan
Boru Hatt Arkeolojik Miras evre Etki Degerlendirme almalar (2001-2002) iin proje
koordinatrlg yapm, AB tarafndan desteklenen projelerde ODT TADAM adna proje
yneticisi/ortak katlmc olarak grev almtr.
Kentsel arkeoloji, Anadoluda Klasik-Hellenistik Dnem kentlemesi, arkeolojik kltr
miras zerine teorik ve uygulamal projelere ilikin ok sayda eseri bulunmaktadr.
73
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
BURGAZ KAZISI
Hellenistik Knidos, Anadolu yarmadasnn gneybat kesinde uzanan Data
Yarmadas en ucundaki Tekir Burnunda yer almaktadr. Knidoslularn kentlerini Data
Yarmadasnn ortalarnda yer alan Burgazdan en utaki Tekire, .. 4. yzylda tadklar
1952de yaynlanan bir almada G. E. Bean ve J. M. Cook tarafndan ileri srlmtr. Bu
hipotezin geerliligini snamak ve modern kentsel gelimeler ile yok olma tehlikesi karsnda
bulunan Burgaz sit alannn belgelenerek kurtarlmas, korunmas iin Orta Dogu Teknik
niversitesi tarafndan 1993 ylndan itibaren arkeolojik almalar balatlmtr.
Burgaz merkezinde ele geirilen en eski bulgularn .. 9. yzyla tarihlenen Geometrik
Dnem yerleim katlarna ait oldugu grlmtr. Burgaz sit alannda degiik sektrlerde
yaplan arkeolojik almalarda, gnmz st toprak seviyesinin yaklak 2 metre altnda
gml, .. 4. yzyl ve ncesi yap katlarnda avlulu konutlar, ta deli yollar ve savunma
duvarlar ile yaygn ve ortogonal dzenli Arkaik-Klasik ag yerleiminin verileri elde
edilmitir.
Antik yerleim .. 330lar sonrasnda ksmen terk edildikten sonra, zellikle ky
kesiminde depolama, liman ykleme, kk retim ilikleri ile nekropolis kullanm iinde
dagnk bir yerlemenin varlgn srdrdg anlalmtr.
74
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ADIRHYK KAZISI
KAZININ YER
li : Yozgat
lesi : Sorgun
Ky : Peynir Yemez
rtibat Telefonu : -
e-mail : rlg2@uchicago.edu
KAZI BAKANININ
Ad : Ronald L.
Soyad : Gorny
Bal Olduu Kurum : Chigago niversitesi
zgemii : 1976-1978 ylnda Southwest Missouri State niversitede, Dr.
James Moyer danmanlgnda, Antik Dnem agrlkl olmak zere ksmen Klasik Dnem Yakn
Dogu almalar zerine hazrladg tez ile lisans egitimini tamamlad. 1978-1990 yllarnda,
Chigago niversitesi Oriental Institude, Helene Kantor danmanlgnda hazrladg M..
kinci Binylda Aliar Hyk konulu tezi ile de doktor unvann ald.
1978 Tel Dan, srail (Hebrew Union College ve Harward Semitic Museum); 1983-84
Kurban Hyk, Aag Frat Blgesi Projesi Trkiye (U. Of Chigago) (blge sorumlusu asistan);
1985-87 Ashkelon, srail (University of Chigago ve Harvard U.); 1991 Titri Hyk, Trkiye,
(University of California at San Diego) (yukar hyk blm proje bakan); 1992 Horom
kazlar, Ermenistan (University of California at Berkeley ve Wellesey College), (gney kale
kazs bakan); 1993 Aliar Hyk, Trkiye (bakan) ve 1993-2008 adr Hyk, Trkiye
(bakan) kazlarna katld.
ADIR HYK KAZISI
adr Hyk, Aliar Hyk kapsamnda yaplan bir yzey aratrmasnda kefedilmitir
ve 1993 ylndan beri kaz almalar srdrlmektedir. 1994 ylnda gerekletirilen
almalarda ge dnem Kalkolitik aga ve ikinci binyla ait buluntulara ulalmtr. Hygn,
Egri Su Nehrini kontrol eden stratejik konumu, bu dnemlere ilikin kazlar kolaylatrmtr.
36 m. yksekligindeki yerleim alan, kuzeydogudan kireta kayalklarla snrlandrldgndan
Kalkolitik aga ait materyaller bu kayalk boyunca ok az bulunmutur ve st ksmnda yoktur.
Yerleim alan, yksek tepeden, kuzeydoguya ynelen geni alt teras blgesinden ve Egri Su
boyunca ykselen ve altepe olarak bilinen byk bir ykseltiden olumaktadr.
Kazlarda, Kalkolitik ag ve ikinci binyl malzemelerinin yan sra, Erken Tun ag (I,
II ve III) Demir ag, Ge Roma Dnemi ve Bizans Dnemi buluntular ortaya karlmtr.
Kalkolitik buluntular esas tekil etmekte olup hygn iki ana katmann ve sonraki bir gei
75
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
katmann iermektedir. Hygn gney tarafnda kap girii sistemini oluturan byk bir
evre duvar bu iki katman karakterize etmektedir. Kullanm amac tartmal olan birok
yap, duvarn i ksmnda yer almaktadr. Zengin mlek dizisinde birok fruitstands ve her
yerde bulunan adr Bowls bulunmakta olup adr Bowlslar ompholos tabana sahiptir.
Bunlar sonraki devirlerin hamam taslarn anmsatmaktadr. Kalkolitik ag Erken Tun I
kltr takip etmektedir ve bu dnemin yaplar erken dnem evre duvarnn kalntlarna
kadar uzanmaktadr. Hygn eitli yerlerinde bulunan Erken Tun II ve IIIe ait paralar bu
dnemlere ilikin zengin bir bilgiye iaret etmektedir.
adr Hyk esas olarak ikinci binyl hyg olup alt seviyeleri Prehistorik ag, tepe
ksm Klasik Dnem yerleimine aittir. Karum Dneminde ikinci binylda balayan yerleim
her ynden Erken Demir agna kadar devam etmitir. Arkeolojik buluntulara ve hygn
konumuna bagl olarak ortaya kan bir speklasyona gre adr Hyk ve yaknndaki altepe
bir zamanlarn Hitit klt alanlar olan Zippalanda ve Daha Dagyd. Yerleim Hitit Dnemi
boyunca ve Karanlk aga kadar devam etmitir. Karanlk ag, Hitit Dnemi ile gerek Demir
ag yerleimi arasndaki boluga denk gelmektedir. Tm Demir ag dnemleri (erken, orta,
ge) bizim aratrmalarmzda grlmektedir.
adr Hykte 6. ve 11. yzyllar kapsayan Bizans Dnemine ait en az katman
bulunmaktadr. Yerleim, hem st tepeye hem de aag ehire yaylmtr. Ev olarak
adlandrdgmz yerleime ait kalntlar Peyniryemez Kyne kadar uzanmaktadr. Bu dnemde
adr Hyk kastronolarak da bilinen surla evrili ehirleri temsil edebilir. IV. Romanus (1068-
1071)un emrinde grev yapan bir komutan olan Samuel Alusiamosa ait bir kurun mhre
ve bulunan bir sikkeye gre adr Hykte yerleimin sona ermesi, Seluklu Trklerinin
Anadoluya girdigi dnemde, Malazgirt Savann (1071) hemen ardndan olmutur.
lk kaznn baladg 1993 ylndan beri adr Hyk hakknda bir ok ey grenilmitir,
fakat uras kesin ki, bilgi saglama konusunda verimli ve nemli konuma sahip olan bu hyk
hakkndaki bilgileri aga karma konusunda daha yolun bandayz. altepe (Daha Dag)
kazlar baladgnda daha heyecan verici bilgilere ve Orta Anadolunun tarihini biraz daha
aydnlatacak bulgulara ulamay umut ediyoruz.
76
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ATALHYK KAZISI
KAZININ YER
li : Konya
lesi : umra
Ky : Kkky
rtibat Telefonu : Trkiye: 00 90 - 332 452 57 20
ngiltere: 0044 2076794735
e-mail : catalhoyuk@mail.koc.net
catalhoyuk@ucl.ac.uk
KAZI BAKANININ
Ad : Ian
Soyad : Hodder
Bal Olduu Kurum : Stanford niversitesi, ABD
zgemii : 23. 11. 1948 tarihinde ngilterenin Bristol ehrinde dogdu.
1971 ylnda Arkeolojideki Uzamsal Analizler konulu tezi ile doktor, 1999 ylnda profesr
unvann ald. Hlen Stanford niversitesi, CA 94305, Amerika Birleik Devletlerinde grev
yapmaktadr.
Neolitik Avrupa, etnoarkeoloji, arkeolojik teori ve yapsal arkeoloji gibi alanlarda
teorik ve pratik almalar yrtt. ngiliz Akademesinde akademisyenlik yaptg dnemlerde
Britanyada uzun dnem sren kazlara bakanlk yaptg gibi, Van Giffen Amsterdam
Enstitsnde, Paristeki Sorbonene niversitesinde, Binghamtondaki New York
niversitesinde ve Kaliforniyadaki Berkeley niversitesinde profesr unvanyla dersler verdi.
Bunun dnda Afrika ktasnda ve Akdenizin eitli yerlerinde arkeolojik almalar yrtt.
Her yl aralksz yrtlen atalhyk kazlarna 1993 ylndan itibaren bakanlk yapmakta.
1973-74 Wendens Embo, Essex, ngilteredeki Roma Dnemi ve Demir agna ait
kazlarn bakanlg; 1976-78 Bat Yorkshire Arkeoloji nitesi ile birlikte yrtlen Ledston,
W. Yorkshire, ngilteredeki Prehistorik aga ait kazlarn bakanlg; 1974-76, 80-83, ngiliz
Akademisi, Leeds niversitesi ve Dogu Afrika ngiliz Arkeoloji Enstits tarafndan fonu
saglanan Kenyadaki materyal kltr zerine yaplan etnograk yzey aratrmalarn bakanlg;
1977 ngiliz Akademesi tarafndan fonunun saglandg Sudandaki etnograk almalarn
bakanlg; 1978-79 Sosyal Bilimler Aratrma Merkezi tarafndan fonu saglanan Sudandaki
etnograk almalarn bakanlg; 1979 -1980 Gney talya, Calabriadaki prehistorik yzey
aratrmasnn bakanlg; 1980 Maxey, Cambs, ngilteredeki kazlarn yardmc bakanlg;
1981-1990 Haddenham, Cambs, ngilteredeki kazlarn bakanlg; MSC tarafndan fonu
saglanan Haddenham, ngiltere kazlarnn bakanlg; 1982 Jersey Heritage Trustn fonunu
sagladg sistematik kaz almalar; 1990- Cambridge Arkeoloji nitesinin genel bakanlg;
1991-gnmz atalhyk, Trkiyedeki ngiliz Akademisi, Ankaradaki ngiliz Arkeoloji
77
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Enstits, National Geographic Toplulugu, Avrupa Birligi, McDonald Arkeoloji Fonu, Newton
Trust ve diger zel kaynaklar tarafndan fonunun saglandg kazlarn bakanlg grevlerini
yrtt.
ATAL HYK KAZISI
atalhyk, ilk defa 1950lerin sonu ve 1960larn banda James Mellaart tarafndan
bulunmutur. Mellaartn bu keyle iftilikle ugraan erken kylerin, sanldg gibi yalnzca
Dogu Akdenizde degil ayn zamanda Orta Anadoluda da varoldugu ortaya kmtr. Mellaart
tarafndan yrtlen 1960l kazlarda, her iskn tabakasnda says 30a kan yap ve toplamda,
farkl iskn tabakalarna yaylm yaklak 160 yap kazlmtr. Bu yerlemeyi bularak Mellaart
yalnzca erken tarm merkezlerinin Dogu Akdeniz ve Mezopotamya dnda da varoldugunu
gstermekle kalmam, ayn zamanda srlar ve sembolizme rl bir yer kefetmitir. Bugn
Dogu ve Orta Anadoluda ve Dogu Akdenizde atalhykten daha erken birok ky ya da kent-
tipi yerleme oldugunu biliyoruz ve bunlarn bir ksm en az atalhyk kadar byk, hatta
daha byktr. Fakat, atalhykn farkllgn korudugu ynler hl vardr. rnegin, duvar
resimlerinin hikaye anlatc ynnn bir benzeri bugne kadar Anadoluda ve Orta Doguda
bulunmamtr. Ve sadece ortaya karlan sanatn miktar bile -tek bir yerlemede o kadar ok
sayda evde yogunlamas- hl zeldir.
Bugnk kazlarda, aratrmalarn ana ekseni, duvar resimlerini ve sembolizmi tm
evresel, ekonomik ve sosyal baglamna oturtmak olmutur. Merkezdeki sorular kapsamnda
ise; yerlemenin kkenleri, erken dnemdeki geliimi, sosyal ve ekonomik organizasyon,
toplum iindeki eitlilikler, tarmn balamasnn ve artmasnn nedenleri, erken anak mlek
kullanmnn sosyal baglam, toplumun yaamndaki zamansal tercihler, ticaret ve blgedeki
diger yerlemelerle ilikiler vardr.
atalhyk, Anadolunun, erken toplumlarn geliimine katksnn nemli bir rnegidir.
Hem Trkiye, hem kresel miras iin bu kadar nemli olan bir yerlemenin zenle korunmas
ve kamuya sunulmas gerekir.
$u anda atalhykte srdrlen uluslararas projenin amalar btn ynleriyle
modern bir arkeolojik kaz yrtmek, kaz alannn en iyi ekilde korunmasn saglamak ve
ziyaretilerin ulaabilmesi iin kaznn en yaygn ekilde tantlmasn saglamaktr.
Dnyann birok lkesinden bilim insanlarnn katlmyla gerekleen projenin, bu
amalar ve hedeer etrafnda son 15 yldr srdrlen almalarnn, bir 10 yl daha devam
ettirilmesi planlanmaktadr.
78
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
NE-TEPECK KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : ine
Ky : Karakollar
rtibat Telefonu : 0 532 746 85 76
e-mail : sgunel@hacettepe.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Sevin
Soyad : Gnel
Bal Olduu Kurum : Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm, Beytepe/Ankara
zgemii : 1977-1981 Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesi,
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda Nuzinin nasya Arkeolojisindeki
Yeri ve nemi (Danman: Prof. Dr. Kutlu Emre) konulu tezi ile lisans; 1982-1985 Hacettepe
niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde nasyada bit hilani
Olarak Tanmlanan Yaplar (Danman: Prof. Dr. Armagan Erkanal) konulu tezi ile yksek
lisans; 1985-1993 Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi
Blm, Protohistora ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda M.. 2. Bine Tarihlendirilen
Panaztepe Seramiginin Bat Anadolu ve Ege Arkeolojisindeki Yeri ve nemi (Danman: Prof.
Dr. Armagan Erkanal) konulu tezi ile doktora egitimini tamamlad.
1983-1994 Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi
Blm, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda aratrma grevlisi olarak
greve balad. 1994-1996 Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji-Sanat Tarihi
Blm, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda yardmc doent; 1996-2005
Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnde doent unvann ald. 2005
ylndan beri Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnde profesr
unvanyla grevini srdrmektedir.
1996-2001 Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm, Prehistorya
Anabilim Dal bakan; 1999-2005/2007- Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Faklte
Kurulu yeligi; 2005- Hacettepe niversitesi, Bilimsel Aratrma Projeleri, Sosyal Bilimler
ve Gzel Sanatlar Komisyonu yesi; 2006- Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi,
Bilimsel Projeleri Degerlendirme Komisyonu yesi; 2007- Arkeoloji Blm, Erasmus
koordinatrdr.
Mersin niversitesi, Kilikia Arkeolojisini Aratrma Merkezince yaynlanan OLBA
Dergisi ile Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesince yaynlanan Arkeoloji Dergisinin hakem
kurulunda yedir.
Girnavaz 1982-1989, Panaztepe 1985-1990 ve Liman Tepe 1993-1999 kazlarna katlan
Gnel, 2001 ylndan itibaren Aydn ve Mugla lleri Arkeolojik Yzey Aratrmalar ile 2004
ylndan itibaren ineTepecik Hyg Kazlarnn bakanlgn srdrmektedir.
79
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
NETEPECK KAZISI
Aydnli, ine lesi, Karakollar Ky snrlarnda yer alan Tepecik Hykte 18.06.2004
tarih ve 2004/7506 sayl Bakanlar Kurulu Karar ve Kltr ve Turizm Bakanlgnn resm
izinleri ile 2004 ylnda kazlara balanmtr.
Aydn blgesinde, Menderesin gney kollarndan ine ay kenarnda yer alan
Tepecik, bir taraftan gneye uzanan dogal geit zerinde, diger taraftan ise, ine ovasnn bat
ynnde dag sralar arasnda oluturdugu dogal yol zerindeki konumu ile, blgeye zg ve
ayn zamanda Ege dnyas ile baglantlar yanstan kltrel bir yapy ortaya koymaktadr.
ineTepecik kazlarndan elde edilen neticeler, hykte M.. 1. binyl, Bronz aglar
ve Ge Neolitik kltre uzanan bir kronolojik geliimi gstermitir. Hykte, yzeye yakn
seviyelerde olmas nedeni ile yogun bir tahribat yanstan Karia Geometrik Dneme ait kltr
tabakas u ana kadar tespit edilen ge dnem yerleim kalntlarn vermektedir. Bat yamata,
yzeyin hemen alt seviyelerinde aga kartlan at kiremidi ile evrili mezarlar ise, hygn
Helenistik Dneme uzanan ge dnemlerde mezarlk alan olarak kullanm srecini devam
ettirdigini ortaya koymutur (I. 1-2).
M.. 2. binyl yerlemesi ile
ilgili kltr tabakalar, hygn gney
ve bat alannda gerekletirilen
kazlarla takip edilmitir. Hygn
bat yamacnda aga kartlan sur
duvar, Orta ve Ge Tun agna
uzanan bir kronolojide savunma
sistemine dayal bir yerleim
modelini yanstmaktadr. Bu
yerleme ile ilgili mimari kalntlar
gney ynnde genileyen bir yaylm
alan gstermektedir. M.. 2. binyl
yerlemesi, Ge Tun ag (II. 1) ve
Orta Tun ag (II. 2) buluntular
gnda kesintisiz bir yerleim srecini ortaya koymutur. Ge Tun ag son evrelerine (II.1a)
tarihlenen savunma sistemi ile baglantl yerleimde, boya bezeli Miken kaplar malzeme-
teknik, bezeme stili ve form zellikleri asndan ithal ve yerli retim olmak zere, Ege
dnyasnn Miken kltrne paralel bir seramik geliimini yanstmaktadr. Tepecik Ge Tun
ag yerlemesinin en ge evresi, Miken kltrnn son evrelerini temsil eden seramik gelenegi
gnda, Ge Hellas III B-C evreleri ile paralel bir kronoloji vermektedir. Miken varlgnn
ya da etkisinin daha ok Bat Anadolu ky eridinde yogunlaan bir yaylm alan gsterdigi
dikkate alndgnda, ky eridinden ierde yer alan cograf konumu ile Tepecik, bu kltrn
yaylm alanna yeni bir netice kazandrmtr. Tepecikte Orta Tun ag kltr tabakasna
ait mimari kalntlar en az iki evreli bir yerleim srecini gstermektedir (II.2a-b). Bu kltr
tabakalarna ait seramik gelenegi, Bat Anadolunun karakteristik malzeme, teknik ve kap
formlarn veren yerli seramik gruplarn oluturmaktadr. Blgeye zg bol mika katkl hamur
yaps ve ayn zamanda yzey ileniinde mika katksna sahip astarl ncanlar, kseler ve gaga
agzl testi rnekleri Orta Tun agna zg kap formlarn yanstmaktadr. te yandan Orta
Tun agndan daha erkene tarihlenen kalntlar, Tepecikte Erken Tun ag kltrne k
tutmutur (III). Bu kltre ait buluntular, Bat Anadolunun Erken Tun ag seramik gelenegi
ve ayrca Ege dnyasndan iyi tannan ematik mermer idoller ile dikkati ekmektedir.
Tepecikte kltrel kalntlar ve buluntular, yerlemenin bat ve gneybat ynnde
geniledigini ve hygn kesintisiz olarak tarihncesi dnemlere uzanan bir kronolojide
degerlendirilebilecegini gstermitir. Arkeolojik verileri, bat kaz alannda, savunma duvar
dnda ve gney kaz alannda Tun ag yerlemeleri ve alt seviyelerinde tespit edilen
Kalkolitik agn erken evrelerine uzanan kalntlar ortaya koymutur (IV).
80
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ORAKYERLER KAZISI
KAZININ YER
li : ankr
lesi : Merkez
Ky : -
rtibat Telefonu : 05324057969-05057649888
e-mail : asevim@humanity.ankara.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Ayla
Soyad : Sevim (Erol)
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi
Antropoloji Blm
zgemii : 1960 ylnda Kahramanmara-Gksun lesinde dogdu. Lisans
egitimini Ankara niversitesi, Antropoloji Blmnde tamamlad. Ayn blmde lisansst
egitimini de yapt. 1993 ylnda doktor, 1996 ylnda doent, 2002 ylnda da profesr unvann
ald. 20 yldr altg Ankara niversitesi, Antropoloji Blmnde blm bakan yardmcs
olarak grevini srdrmektedir.
Trkiyede pek ok arkeolojik kazda antropolog olarak grev yapan Sevim; iskelet
biyolojisi, primatoloji, adl antropoloji, paleopatoloji ve paleodemogra konularnda
aratrmalar ve yaynlar yapt. Fransa, Grcistan, Etyopya ve Yunanistanda alanyla ilgili kaz
ve aratrmalara katld.
On yldr ankr orakyerler kazs bakanlgn yrtmektedir.
ORAKYERLER KAZISI
orakyerler ankr li, Yaprakl yolu zerinde, ehir merkezinden yaklak 4-5 km.
uzaklkta, Fatih Mahallesinde yer almaktadr. lk kez 1970li yllarda MTA Genel Mdrlg
ile Alman Linyit Aratrmalar ekiplerinin ortaklaa gerekletirdikleri almalar srasnda
kefedilmitir. 1997 ylnda Ankara niversitesi ve ankr Mzesi Mdrlgnce ortaklaa
gerekletirilen kurtarma kazlaryla yeniden gn gna kartlan alanda, 2001 ylnda Prof.
Dr. Ayla Sevimin bakanlgnda Bakanlar Kurulu Kararl kaz almalar yrtlmektedir.
Henz insann ve kltrnn bulunmadg bir dnemde yaam olan eitli faunaya ait
kalntlarn ele geirildigi ve yaklak 8 milyon yl eskiye tarihlendirilen bu lokalite, nemli ve
zengin fosil faunay iermesi nedeniyle hem Trkiye hem de Dnyada eine az rastlanr bir
fosil yatag olarak literatrde yerini almtr.
81
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ankrda Ge Miyosen birimleri ierisinde kefedilen omurgal fosiller yardmyla bu
yrenin tarihesi, jeolojisi ve paleoekolojisi hakknda bilgi sahibi olmaktayz. Burada yer alan
Ge Miyosen kelleri, havzann genileme sonras grlen skma rejimi altnda olumu
ve genel olarak akarsu-gl ortamlarnda kelmitir. kelen birimler arasnda bulunan
fosillerin, hem morfolojik zellikleri hem de o dnemdeki yaylmlar ile omurgal canllarn
eitlenmesinin aklanmas asndan byk nem tamaktadr.
Kaz almalarnn balangcndan gnmze kadar elde edilen fosil buluntular
lokalitenin zengin bir faunaya sahip oldugunun bir kantdr. Bunun yan sra lokalite
Anadoluda nemli fosil buluntular veren birka fosil yatagndan birisidir. orakyerler
lokalitesinde Anadoluda Miyosen Dnemin karasal biyokronolojisinin ve paleocografyasnn
kurulmasnda fosil memelilerin cograk daglmlar, g olaylar ve in situ (yerinde) degiimleri
tartmal olmakla birlikte, her geen yl elde edilen yeni buluntularla daha da zenginleen
orakyerler fosil faunas, gerek Anadolu gerekse Avrupa Memeli Neojen biyokronolojisindeki
baz biyostratigrak problemlerin zmne katk saglamaktadr.
Gnmzde Afrikada yaayan llerin atalar Afrikadan Avrupa ve gneydogu Asyaya
g ederken gergedan, domuz ve aylarn atalar da Afrikaya g etmitir. Ayn dnemde
domuzlarn ve kemiricilerin atalar Asyadan Avrupaya da g etmi ve Avrasya ile Afrika
arasnda karlkl faunal g olaylar gereklemitir. ankr linin de bu g yollar zerinde
yer almas nedeniyle orakyerler kaz alanndan ele geirilen fosiller, yukarda belirtilen g
olaylarnn aydnlatlmasnda yardmc olmaktadr.
orakyerlerde bugne kadar yaplan almalardan 1800n zerinde fosil buluntu ele
geirilmitir. Buluntular arasnda artiodactyla, perissodaktyla ve proboscideaya ait bir ok tr
mevcuttur. Dolaysyla her bir buluntunun aile, genus ve tr dzeyindeki degerlendirmeleri
uzmanlar tarafndan yaplmaktadr.
82
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DASKYLEON KAZISI
KAZININ YER
li : Balkesir
lesi : Bandrma
Ky : Ergili
rtibat Telefonu : (266) 725 16 66
e-mail : tomrisbakir@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Tomris
Soyad : Bakr
BalOlduuKurum : Ege niversitesi
zgemii : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesinde
arkeoloji egitimi, Almanya Heidelberg niversitesinde arkeoloji doktora egitimi ald. 6 yl
Atatrk niversitesinde Arkeoloji Blmnn kurucusu olarak grev yaptktan sonra, 1979
ylnda Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnde kariyerine devam etti. 1977
ylnda doent ve 1988 ylnda da profesr oldu. Ege niversitesinde blm bakanlg; faklte
kurulu yeligi; faklte ynetim kurulu yeligi; Sosyal Bilimler Enstits ynetim kurulu yeligi;
senatrlk ve anakkle Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu bakanlg yapt. 1988
ylnda, Bandrma/Daskyleion kazsna balamadan nce Pitane, Smyrna, Klazomenai, Elazg/
Kaleky kazlarnda kaz yesi ve kaz bakan olarak bulundu. Almanca ve Trke olarak
yaynlanm kitaplar ve makaleleri vardr. Alman Arkeoloji Enstitsnn muhabir yesi;
Alman Alexander von Humboldt Bilim Vakfnn yesi; Pers Sanat Aratrmalar Kurumu
RERA yesi, Collge de Francea bagl Achemenet.Com yesi, Bandrma Arkeoloji Mzesinin
kurucu ve onur yesidir. 1996 ylnda Tomris Bakra Bandrma Belediyesi tarafndan fahri
hemerilik payesi verilmitir.
DASKYLEON KAZISI
1952 ylnda Alman Arkeolog Kurt Bittel, Ergili Ky yaknnda ve Ku Gl (Daskylitis
Limne/Aphnitis Limne) kysnda yer alan Hisar Tepeyi Pers Satraplk Merkezi Daskyleion
olarak lokalize etmitir. Alman Biyolog Curt Coswick ise ayn yl burada var olan eko-sistemden
dolay, bu blgenin Ku Cenneti ve ayn zamanda satraplgn paradeisosu oldugunu
sylemitir. Daskyleionda ilk kazlar 1954-1960 yllar arasnda Ekrem Akurgal tarafndan
yaplmtr. 1988de Tomris Bakr bu merkezde yeniden kazlara balamtr. Antik kaynaklara
ve arkeolojik verilere gre, Daskyleionun tarihi M.. 2. binyln sonlarnda, Troia Savalarnn
ardndan gelen Aiol kolonizasyonu ile balar. Kazlarda srpriz olarak, M.. 800den itibaren
burada yaamaya baladklar anlalan Phrygler hakknda; Phryg alfabesi ile yazlm ok
sayda epigrak buluntu, Phryg seramikleri, bothrosu da olan bir Kybele tapnagnn temelleri
ve Phryg kentini evreleyen surun bir blm gibi kesin bulgular elde edilmitir. Arkaik
Dnemde devam eden Lydia/Phryg hkimiyeti Akhaemenidlerin Anadoluya geliine kadar
83
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
srmtr. Persler, M.. 547de Daskyleionda bir satraplk merkezi oluturmulardr. M..
547-480 yllar arasnda Pharnakes, Mitrodates, Megabazos ve Megabates adlar ile bilinen
satraplar Daskyleionda genel valilik yapmtr. Bu dneme ait arkeolojik buluntular arasnda,
Miletli mimar ve heykeltralara yaptrlm ve bu nedenle Anadolu Pers Stili tayan saraylara
ait mimari bloklar ve kabartmalar, zerlerinde Aramca ve Phryg dilinde yaztlar tayan mezar
stelleri, ldii eserler, yar degerli jasper tandan yaplm tabaklar, havan ve havanelleri
ve 500 akn sayda ele geirilen, Persepolisteki ynetimin batdaki satraplar ile yaptg
yazmalarn kantlar olan bullalar ile yazmalarn bagl oldugu bu bullalarn korundugu
saray arivi, monumental bir teras duvar ile bu grkemli teras duvarnn arkasnda yer alp
antik kente girii saglayan mermer bloklarla kapl bir giri yolu ve Zoroastrianizm dinine ait
bir ak hava klt alan saylmaldr. M.. 480-370 yllar urbanizm ynnden Daskyleionun
Altn agn oluturmaktadr. M.. 395 ylnda, Satrap II. Pharnabazos dneminde, Spartal
komutan Agesilaos tarafndan tm yerleim yaklp yklmtr.
M.. 4. yzyl, Anadoluda oldugu gibi Daskyleionda da satrap ayaklanmalar ile
karmaa iinde gemitir. Byk skender, generali Parmenionu, Granikos Savann
ardndan, M.. 334 ylnda, ele geirmesi iin Daskyleiona gndermitir. Makedonya ordusu
kenti alm ve yakp ykarak Pers yaantsna da son vermitir. Hellenistik Dnem yaplar,
satrap saraylarndan sklen devirme bloklar kullanlarak ina edilmitir. Daskyleionda
Roma Dnemi zayftr. Bizans Dneminde ise gl bir savunma sistemi yaplp kent asker
amala kullanlmtr. Beylikler Dneminden itibaren Daskyleionda yaam susmaktadr.
Daskyleion ve Pers paradeisosu (Ku Cenneti) 2001 ylndan itibaren Arkeolojik ve Dogal
Sit olarak kabul edilmi ve sit alan kamulatrlp etraf evrilerek koruma altna alnmtr.
Daskyleion evresinde yer alan ok sayda tmlsten biri olan Ksemtug Tmls de kazs
ve restorasyonu yapldktan sonra, kamulatrlm ve etraf evrilerek koruma altna alnmtr.
Bandrmada 2003 ylnda alan yeni arkeoloji mzesinde Pers kltr ile Zoroastrianizm
dinini yanstan ve Daskyleion kazlarnda gn gna kartlm eserler tehir edilmektedir.
84
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DEMRE-MYRA AZZ NKOLAOS KLSES KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Demre
Ky : -
rtibat Telefonu : 0312-297-82-75
e-mail : yotuken@hacettepe.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Semiha Yldz
Soyad : tken
Bal Olduu Kurum : Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi
Blm
zgemii : 1945 ylnda Ankarada dogdu. 1957-60 Almanya Bonn Nikolaos
Cusanus Ortaokulunu, 1960-61 stanbul Alman Lisesi, 1962-64 Ankara Kz Lisesini bitirdi. 1974
ylnda Friedrich Wilhelms niversitesinde felsefe, 1970te ayn niversitede Alman lolojisi
alannda yksek lisans, 1974 ylnda sanat tarihi alannda doktora yapt. 1981 ylnda Hacettepe
niversitesi Sanat Tarihi Blmnde doent, 1988 ylnda ayn niversitede profesr unvann
ald. 1985-89 yllar arasnda T.C. Kltr Bakanlg adna Sanat Tarihi Yayn Kurulu bakanlg,
1987-90 Ankara Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulu bakanlg, 1989-94
Hacettepe niversitesi Sanat Tarihi Blm bakanlg, 1989 ylnda Alexander von Humboldt
Vakf asil yesi, 1990 ylnda Berlin Alman Arkeoloji Enstits yesi, 1989-90 yllar arasnda
Demre-Myra Aziz Nikolaos Kilisesi Kazsnda bilimsel danmanlk, 1992 ylndan beri de
Demre-Myra Aziz Nikolaos Kilisesi Kazs bilimsel bakanlg devam etmektedir. 1993 ylnda
Viyana Avusturya Bilim Akademisi Anadoluda Antik Dnem Mozaikleri Korpusu Komisyonu
yesi, 1993-2000 yllar arasnda Antalya Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulu
bakan, 1994-95 Brksel, Europalia Sergisinde Trkiyede Bizans Sanat sergi bakan,
1996 Suna-nan Kra Akdeniz Medeniyetleri Aratrma Enstits bilimsel kurul yesi, 1997-
99 Hacettepe niversitesi Sanat Tarihi Blm Bizans Sanat bakan, 2000 Trk Amerikan
Aratrma Enstits kurucu yesi, 2000 Hacettepe niversitesi Edebiyat Fakltesi Faklte
Kurulu yesi, 2000-03 Antalya Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulu bakan,
2000-03 Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Yksek Kurulu yesi, 2000 ylndan beri Demre-
Myra Aziz Nikolaos Kilisesi Mimari Belgeleme ve Duvar Resimlerini Koruma-Onarm ekipleri
bakan, 2001 Trkiye Uluslararas Bizans Aratrmalar Kongresi komite bakan, 2004
UNESCO Trkiye Milli Komisyonu Kltrel Miras htisas Komitesi yesi, 2004-07 Hacettepe
niversitesi Sanat Tarihi Blm bakanlg, 2005 Prof. Dr. Gnsel Renda Onuruna Gelenek,
Kimlik, Bireim Kltrel Kesimeler ve Sanat Sempozyumu, sempozyum bakan, 2007,
Kalanlar 12. ve 13. Yzyllarda Trkiyede Bizans Sergisi Bilimsel Danma Kurulu yesi,
2007, Birinci Uluslararas Sevgi Gnl Bizans Aratrmalar Sempozyumu Bilimsel Danma
Kurulu bakanlg yapmtr. Hlen Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi
Blmnde gretim yesi olarak grevine devam etmektedir.
85
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DEMRE-MYRA AZZ NKOLAOS KLSES KAZISI
Aziz Nikolaos Kilisesi, Orta Bizans Dnemine ait kubbeli bir bazilika olup stanbul Aya
Sofyas ve Efes Yahya Kilisesinden sonra uzmanlar tarafndan Anadoludaki nc en nemli
Bizans yaps olarak kabul edilmektedir. Kilise hem mimari hem de din adan byk nem
tamaktadr. Aziz Nikolaosun piskoposu oldugu bu yap kendisine ithaf edilmitir.
Kilisenin arkeolojik olarak dnemi vardr:
-Varlg sadece duvarlardaki baz izlerden anlalan, 6. yzyla ait bir tonozlu bazilika,
temellerine ve opus tesselatum yer demesine baklrsa, bir sonraki evrenin bazilikasna gre
daha uzundur.
-Yapnn kubbeli bazilika olarak yeniden yapldg evre, kaynaklarda 8. yzyl olarak
gemekle birlikte, kaz sonular 10. yzyla (II. Basileos dnemine) iaret etmektedir, ve
Araplarn yaptg tahribat sonrasna ait olmas olasdr.
-Kuzey ve gney ksmlardaki ek yaplarn 11. yzyla ait oldugu tespit edilmitir.
Kilisenin kuzeydogusunda yer alan
yaklak 26 metrelik ek yap kilise ile baglantl
olan Azizin mezar odas asndan din olarak
nem tar. Yapnn dogusundaki podium ak
ayinler iin zel bir buluma yeridir. Her aralk
aynn altnc gnnde haclar Myra ehrinden
kiliseye kadar uzanan sra stunlu yoldan
(embolon) gelerek kiliseyi ziyaret etmilerdir.
Kilisenin kuzeyinde antsal nitelikte
iki katl bir episkopeion (piskoposluk saray)
yer alr; Aziz Sionlu Nikolaosun 565 tarihli
vitasnda (yaam yks) bu yapdan
bahsedilmektedir (Vita Nikolaus Sionitae).
Kuzey ek yap, kutsal Myrrh
yagnn retimi, kutsanmas (myrophylion
meknnda) ve korunmas (myrophylakion meknnda) iin meknlar iermektedir. Bu
meknlarda bulunan maddenin, kimyasal analizler sonucunda myrrhyag oldugu belirlenmitir.
Aziz Nikolaosun mezarna ait yag klt, myrrh yagna dayal olup Myra ehrine de ismini
vermitir. Ortaag kaynaklarna gre bu yagn kutsal, ifal zellikleri hac ziyaretilerini bu
merkeze dogru ekmitir.
Martyrion ile kutsal gm alan, kilisenin ehrin nekropolisinde kurulduguna iaret
etmektedir. Din ilevli yapnn kuzeyinde bugn 1. Derece Arkeolojik Sit Alan olan 4. yzyldan
19. yzyla kadar eser barndran Myra kenti yer almaktadr. Bu adan da din yapnn yan sra
kent dokusu da nem tamaktadr.
1989 ylndan beri Kltr ve Turizm Bakanlg tarafndan Aziz Nikolaos Kilisesinde
etkin bir kaz kampanyas srdrlmektedir. Bu almalarn raporlar, Hacettepe niversitesi,
Sanat Tarihi Blmnden Prof. Dr. Yldz tken tarafndan yaynlanmtr. Kazlar mevcut
kilisenin kuzeydogusundaki ek yap, kuzey ek yapnn dogusundaki podyum, kiliseyi kuzeyden
snrlayan ve kilise ile kuzeydogu ek yapy kuatan kuzey ek yap, kilisenin kuzeyinde piskoposluk
ikametgh oldugu sanlan B yaps, bu yapnn batsnda ve kilisenin kuzey arkadnn devam
niteligindeki K4, K5 ve K6 meknlarnn nnde kalan ve mimari iermeyen batdaki alan, B
yapsnn dogusu, K6 meknnn gneybatsndaki F yaps, bat avlu iindeki E yaps, bat
alann batdan snrlayan D yapsnda devam etmektedir.
2000 ylnda Aziz Nikolaos Kilisesi kaz almalar kapsamnda, duvar resimlerinin
belgelenmesi ve korumaonarm almalarnn yaplmas, ayrca acil mimari mdahaleleri
ieren bir proje balatlmtr. Proje bata Vehbi Ko Vakf olmak zere, Dnya Antlar Fonu
Samuel H. Kress Vakf, Fener Rum Patrikhanesi, Antalya Valiligi ve Alexander S. Onassis
Vakf tarafndan desteklenmektedir.
86
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DDYMA KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Didim
Ky : Didim/Yenihisar
rtibat Telefonu : +902568115162
e-mail : furtwaengler@altertum.uni-halle.de
KAZI BAKANININ
Ad : Andreas E.
Soyad : Furtwngler
Bal Olduu Kurum : Martin-Luther-niversitesi, Halle-Wittenberg
zgemii : 11.11.1944 tarihinde svirenin Zrih ehrinde dogdu. lk
ve orta egitimini svirede Montreux, Vevey, Davosta ald. Lisans egitimini 1964-1965
Heidelberg Halk Bilimi ve Ekonomi Blmnde; 1966-1972 Heidelberg, Bern, Paris, Ankara
Klasik Arkeoloji, Nmizmatik, Eski ag Tarihi ve Prehistorya blmlerinde, doktora egitimini
de 1973 ylnda Heidelbergte tamamlad.
1976-1980 DAI, Atina $ubesinde aratrmac, 1981-1993 Saarlands niversitesinde
doent, 1994- Halle-Wittenberg Martin-Luther-niversitesinde profesr olarak grev yapt.
1966/1969/1970/1971/1973 Pergamon-DAI; 1974/1981-1983 Demetrias/Yunanistan;
1976-1980, 1989 Samos, Heraion Yunanistan; 1989-1993 Eleutherna/Kreta/Yunanistan;
1994-1995 Gumbati (Grcistan-kaz bakan); 1996-1997 Ciskaraant Gora (Grcistan-kaz
bakan); 1998 -1999 Noname Gora (Grcistan-kaz bakan); 2000-2001 Iori-Alasani-Gebiet
(Dogu Grcistan proje bakan); 2002 Uzun Dara, Kwemo Kedi, Taribana (kazs bakan)
almalarna katld. 2003 ylndan beri Didyma kazlarnn bakanlgn srdrmektedir.
Arkeoloji ve nmizmatik ile ilikili ok sayda yayn vardr.
Schriften des Zentrums fr Archologie und Kulturgeschichte des Schwarzmeerraums
(ZAKS), der Demetrias- und der Didyma- DAI bandlarnn editrdr.
DDYMA KAZISI
Kehanet merkezleri ve Mimar Daphnis ile Paionios hakknda antik dnem yazarlar ve
seyyahlarn snrl saydaki aktarmlar, yaklak 110 m. uzunlugunda ve 59 m. geniligindeki Ge
Klasik Dnem tapnagna ilgi uyandrmtr. Bunlar tapnagn 18. yzylda nasl grndgne
dair veriler saglamaktadr.
87
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1769 ylnda baslm olan Society of Dilettanti adl yaynn Ionian Antiquities
ksmnda Apollon Tapnagnn mimari bezeme elemanlar yaynlanmtr. Bu yaynn sonular
mimarlarn o dnemde yap sanat hakknda nemli bilgiler elde etmesini saglamtr. Kutsal
Caddede bulunmu olan on adet Brankhidler olarak adlandrlan oturan heykel ve iki adet
aslan heykeli, 1857 ylnda Charles T. Newton tarafndan British Museuma tanmtr. lk
arkeolojik aratrmalar Fransz arkeologlar Olivier Rayet ve Albert Thomas, 1885/6 yllarnda
Bernard Haussoullier ve E. Pontremoli tarafndan yrtlmtr. Ancak alandaki zorluklar
nedeniyle bu almaya devam etmemilerdir. Bundan sonra ilk olarak, Miletos ve Priene
antik kentlerinin kazcs Th. Wiegand, burada alma iznini alm ve almalara balamtr.
Bu almalar 1905/6dan itibaren 1913e ve sava sonrasnda 1924 ve 1925 yllar arasnda
srm; tapnagn byk oranda ortaya karlmas saglanmtr. 1941 ylnda cilt hlinde
yaynlanan ve detayl bir yap tarine dayanan monograyi Hubert Knackfua borluyuz.
kinci Dnya Sava sonrasnda, Alman Arkeoloji Enstits (DAI) stanbul $ubesi tarafndan
almalar 1962de yeniden balatlmtr. Arkaik Dnem yaplarn aratrmaya ynelik olan
bu almalarn uzun dnem bakanlgn Rudolf Naumann, K. Tuchelt, H. Drerup ve F. Hiller
ile birlikte yrtmtr.
K. Tuchelt bakanlgnda, 60l yllardan itibaren Didymada, odak noktasn Kutsal
Cadde ve evresinde yer alan yaplarn oluturdugu, uzun dnem kaz almalar devam
etmitir. Bu alandaki farkl evreler dikkatli bir ekilde tanmlanm ve ayrlmtr. Bu
aratrmalarn akabinde, zellikle Arkaik Dnemde su tedariki ile Klasik Dnem planlamas
hakknda nemli topograk sonular elde edilmitir. Didyma ve Miletos arasndaki Kutsal
Cadde teras zerinde yrtlen diger aratrmalar kutsal alan hakknda nemli veriler
saglamtr.
K. Tucheltsun bakanlgnda, P. Schneider, L. Haselberger, U. Wintermeyer, H.
Bumke, A. Filgis, H. Schattner, W. Gnther tarafndan yrtlen almalarla mimari, seramik
ve kk buluntular ile genel olarak tm alan ve Kutsal Cadde hakknda nemli bilimsel
sonular elde edilmitir.
2003 ylndan buyana almalarn bakanlgn Alman Arkeoloji Enstits (DAI)
adna, A. Furtwngler yrtmektedir. Bu yeni dnem kaz almalarnn merkezini tapnagn
kendisi ve yaylm alan, zellikle de balangtan Ge Klasik Dneme dek olan geliim
sreci oluturmaktadr. Bunun yan sra, Francois Bertemes ile birlikte Didyma evresindeki
Prehistorik yerleim alan da aratrlmaktadr.
88
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DVR KALES KAZISI
KAZININ YER
li : Sivas
lesi : Divrigi
Ky : -
rtibat Telefonu : 0538.5017374
e-mail : divrigikalesi@gmail.com,
erdaleser@cumhuriyet.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Erdal
Soyad : Eser
Bal Olduu Kurum : Cumhuriyet niversitesi
zgemii : 1991 ylnda Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji-Sanat Tarihi Blm mezunu. 1992-1995 yllar arasnda ayn niversitenin
Sosyal Bilimler Enstits Arkeoloji-Sanat Tarihi Anabilim Dalnda emikezek Yelmaniye
(Medrese) Camii adl yksek lisans tezini tamamlad. 1995-2000 yllar arasnda yine ayn
enstitde, 11.-14. Yzyllarda Anadolu-Suriye Sanat likileri Cephe Mimarisinde Suriye
Etkileri adl alma ile sanat tarihi doktoru unvann ald. 1992 ylnda Hacettepe niversitesi,
Edebiyat Fakltesi Sanat Tarihi Blmnde baladg akademik almalarna, 2004 ylndan
itibaren Cumhuriyet niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blmnde devam
etmektedir.
89
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DVR KALES KAZISI
2006 ylnda Ksedag Sava Alan Yzey Aratrmas kapsamnda, Divrigi Kalesi ve
yakn evresinde de n almalar gerekletirilmitir. Ayn yl sonunda, aratrmann Bakanlar
Kurulu Kararl Arkeolojik Kazya dntrlmesi iin bavuru yaplmtr. Yaplan bavurunun
kabul edilmesi ve verilen izin sonucunda, 2007 yl Eyll ay ierisinde kazlara balanmtr.
alma sezonunun ksa olmas ve gretim ylnn balam olmas nedeni ile ilk yl almalar
kale alan dnda yer alan ve Yukar Kilise olarak bilinen yapda gerekletirilmitir. 2008 yl
almalar; Yukar ve Aag kiliseler ile birlikte i kalede srdrlecektir.
90
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
DLK BABA TEPES/DOLCHE KAZISI
KAZININ YER
li : Gaziantep
lesi : $ehitkamil
Ky : -
rtibat Telefonu : 0342-3601577
e-mail : ewinter@uni-muenster.de
KAZI BAKANININ
Ad : Engelbert
Soyad : Winter
Bal Olduu Kurum : Forschungsstelle Asia Minor, Westflische Wilhelms-
Universitt Mnster, Georgskommende 25, D-48143 Mnster
zgemii : o7.04.1959 ylnda Castrop-Rauxelde dogdu. 19781987 lisans
egitimini Westflische Wilhelms-niversitesi Mnster Tarih ve Klasik Arkeoloji Blmnde;
1987 doktora egitimini Die rmisch-sasanidischen Friedensbeziehungen im 3. Jahrhundertn.
Chr. (1988da yaynland) konulu tezi ile Westflische Wilhelms-niversitesi Mnsterde, 1996
doktora sonras egitimini Staatliche Baupolitik und Baufrsorge in den rmischen Provinzen
des kaiserzeitlichen Kleinasien (Asia Minor Studien 20, 1996da yaynland) konulu tezi ile
Westflische Wilhelms-niversitesi Mnsterde tamamlad. 2001 ylnda profesr unvann
ald.
1992-2001 Westflische Wilhelms-Universitt Mnster, Forschungsstelle Asia Minor
(Anadolu Aratrma Merkezi)da asistan; 1997-..Doliche ve Dlk Baba Tepesi blgesinde
aratrma, yzey aratrmas ve kaz almalar; 2007- T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg
Doliche/Dlk Baba Tepesinde kaz bakan olarak grev yapt.
DLK BABA TEPES/DOLCHE KAZISI
1997 ve 1998 ylarnda Doliche antik kentinin konumlandg Keber Tepesinin yamacnda
iki mithreumun aga kartlmasyla, u ana dek Jpiter Dolichenusun anayurdu olarak
bilinen bu kentin dinler tarihi asndan nemi daha da artmtr.
Bu magaralar, Mithras kltnn Kommagene blgesindeki kesin olarak tespit edilmi
ilk tapnm merkezi (Mithraeum) olma zellikleri dnda, ayn zamanda Roma mparatorlugu
genelinde bilinen en byk kutsal alanlardr. Bu buluntu, dogal bir magara iinde ortak
girili yan yana iki mithreumun bulunmas ve her ikisinin de kendilerine ait birer klt resmi
ihtiva etmesi ynnden de, tm Roma mparatorlugundaki tek rnektir. Bundan dolay
almalarmzn ilk agrlkl amac iki klt yerinin aratrlmasna ynelik olmutur.
Doliche antik kentinin nemli kutsal alanlarn ve aralarndaki baglantlarn gsteren
91
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
bir topograk haritasnn kartlmas, gney Kommagene blgesinin bu nemli yerleim
merkezinin dokmantasyonu iin byk nem tekil ettiginden bu konuya ynelik almalar
getigimiz yllarda tamamlanmtr.
2001 ylnda ilk defa, bilim dnyasnda Jpiter Dolichenusun tapnagnn bulundugu
dnlen, Dlk Baba Tepesinde sistematik aratrmalar yaplmtr. Dlk Baba Tepesinin de
topograk bir haritasnn kartlmas ve tepede jeozik aratrmasnn yaplmas almalarn
ilk ayagn oluturmutur. Jeozik almalar, Jpiter Dolichenusun kutsal alannda yzeyde
grnmeyen yap kalntlarnn tespiti iin yaplmtr. 2002 ylnda ise jeozik metotlaryla
tespit edilen buluntularn gn gna kartlmas amacyla kaz almalar yrtlmtr.
2003-2007 yllar arasnda gerekletirilen kazlarda tarih Dlk Baba Tepesinin bir
kutsal alan olduguna dair nemli veriler elde edilmitir. Dlk Baba Tepesinin nemi uzun
zamandan beri bilim dnyasnda, hem yurt iinde hem yurt dnda bilinmektedir. Bu kutsal
alann kklerinin Jpiter Dolichenustan nce Hitit $imek Tanrs Tesub Hadada kadar
uzandg da bilgilerimiz arasndadr. Ancak bu bilgileri destekleyen kesin veriler 2003-2007
yllar kaz almalarndan sonra ortaya kartlmtr. Aratrmalarmz esnasnda ele geirilen
buluntularla, Dlk Baba Tepesinde M.. 1. binyldan Hristiyanlk dnemine kadar uzanan
bir klt tarihesi tespit edilmitir. Bu zelligiyle Dlk Baba, Gneydogu Anadolu Blgesinde
nemli bir yer tekil etmektedir. Kaz boyunca bulunan eitli formlardaki mhrler, bir
kutsal alan ierisinde ele geirilen ve kapal bir kontekse dahil ender buluntulardandr. Farkl
malzemelerden yaplm 198 adet kolye ta, skaraboidler, bask ve silindir mhrler, boncuklar
ve be adet bronz kolye ucu 2006 kampanyasnda neredeyse hi zarara ugramadan alt farkl
katmanda toplu halde gn gna kartlmtr. $u ana kadar Dlk Baba Tepesindeki
almalarmz esnasnda ortaya kartlan boncuklarn says 1050yi, agrlkla Ge Demir
agndan kalma damga ve silindir mhrlerin says ise 250yi amtr. Bu miktarda ve kalitede
daha nce Trkiyenin hi bir yerinde bu tip buluntuya rastlanmamtr. Bazalt tandan
yaplma 1.30x0.70 m. byklgnde bir stel ile Jpiter Dolichenusun kendi ana vatannda
bulunmu ilk tasviri gn gna kartlmtr.
92
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
EFES KAZISI

KAZININ YER
li : zmir
lesi : Seluk
Ky : -
rtibat Telefonu : -
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Fritz
Soyad : Krinzinger
Bal Olduu Kurum : -
zgemii : -
EFES KAZISI
lk agn en nl kentlerinden biri olan Efes, Kk Menderes Nehrinin deltas
zerinde kurulmutur. O dnemdeki korunakl limannn, randaki Susadan balayan Kral
Yolunun denize ulatg yer olmas kentin nemini arttrmtr. Bir kent devletigi iken Roma
mparatoru Augustus Dneminde Asya eyaletinin bakenti olmu ve nfusu M.. 1.-2. yzylda
o dnem iin ok fazla olan 200.000 kiiyi amtr. M.. 6. yzylda bilim, sanat ve kltrde
Milet ile birlikte en n srada yer almtr.
Kentteki en eski buluntular M.. 6. binyla tarihlenen ukurii Hykteki Neolitik ag
kalntlardr. Ayasuluk Tepesinde ise Eski Tun agna tarihlenen bir Hitit Dnemi yerleimi
vardr. Burasnn ad Hitit yazl kaynaklarnda Apasas olarak gemektedir. Dilbilimcilere gre
Efes kelimesi Apasastan tremitir. Herodota gre M.. 1. binyllarnda kentte Anadolunun en
eski halk olmakla vnen Karyallar ve Lelegler yaarken, batdan gmenler gelmi ve burada
bir koloni kurmutur. Ana Tanra olarak byk tapnm gren Kybele, kolonistlerin geliiyle
Efes Artemisi adn almtr. Artemis adna yaplan tapnak daha o dnemde dnyann yedi
harikasndan birisi saylmtr. Kent 7. yzylda Kimmerlerin, M.. 560 ylnda Lydiallarn,
daha sonra da Perslerin saldrlarna ugramtr. Byk skender ile birlikte zgrlgne
yeniden kavuan kent, Lysimakhos zamannda, Miletli Hippodamosun buldugu zgara
plana gre yeniden kurulmutur. Kent deniz ve kara ticareti ile Roma Dneminde Asyann
en byk ve zengin metropol hline gelmitir. M.. 4. yzylda limann dolmas nedeniyle
ticaret gerilemi, Efes denizden uzaklamtr. 7. yzylda Araplar bu kylara saldrm, ehir
savunmas daha kolay olmas sebebiyle Ayasuluk Tepesine tanmtr. 13. yzylda buraya
gelen Trkler kenti imar ederek cami, han, hamam gibi yaplarla donatmtr.
* Efes kazs ile ilgili dokmanlar Genel Mdrlmz arivinden derlenmitir.
93
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Efesteki ilk arkeolojik kazlar British Museum adna J. T. Wood tarafndan 1869 ylnda
balatlmtr. Woodun nl Artemis Tapnagn bulmaya ynelik bu almalarna 1904
ylndan sonra D. G. Hogarth devam etmitir. Bugn de almalarn srdren Avusturyallarn
Efesteki kazlar ilk olarak 1895 ylnda Otto Benndorf tarafndan balatlmtr. Avusturya
Arkeoloji Enstitsnn 1. ve 2. Dnya savalar srasnda kesintiye ugrayan almalar 1954
ylndan sonra aralksz devam etmitir.
Efeste Avusturya Arkeoloji Enstitsnn almalarnn yan sra 1954 ylndan itibaren
Efes Mzesi de T.C. Kltr Bakanlg adna kaz, restorasyon ve dzenleme almalarn
srdrmektedir.
100 yldan fazla bir sredir devam eden bu almalar ile bir yandan Efes tarihine ve
Anadolu arkeolojisine yeni boyutlar kazandran bilimsel sonular elde edilmekte, diger yandan
kazlar sonucu aga karlan nemli yap ve antlar restore edilerek ayaga kaldrmakta ve
evreleri ile birlikte dzenlenmektedir.
Efes antik kenti kaz projesi,
kentteki antsal yaplar, yama evlerinde
srdrlen kaz, belgeleme, restorasyon
ve konservasyon almalarnn yan
sra Selukta bulunan Beylikler Dnemi
eserlerinin, Belevide bulunan mezar
antnn belgelenririlmesi, restorasyonu
almalar ile evre aratrmalarn da
kapsayan geni apl bir almadr.
Kaz ekibinde konularnda uzman
yaklak 200 ye grev yapmaktadr.
Efes, tarihi boyunca birok kez
yer degitirdiginden kalntlar geni
bir alana yaylmtr. Yaklak 8 kmlik
bir alana yaylan bu kalntlar iinde
kaz-restorasyon ve dzenleme almalar yaplm, ziyarete ak olan blmler unlardr;
1-Ayasuluk Tepesi (.. 3. binyla tarihlendirilen en erken yerleim ile Bizans Devrine
ait, Hristiyanlk dnyas iin byk nem tayan St. Jean Kilisesi),
2-Artemision (.. 9.-4. yzyllara ait nemli bir din merkez; dnyann yedi harikasndan
biri olan Artemis Tapnag),
3-Efes (Arkaik-Klasik-Hellenistik-Roma ve Bizans Devri yerleimi),
4-Seluk (Seluklu, Osmanl Dnemi yerleimi ve bu yerleimi barndran, bugn
nemli bir turizm merkezi olan modern kent).
Efes Mzesi tarafndan son yllarda yaplan kazlar:
1- ukurii Hyg: Magnesia Kapsnn gneybatsnda bulunmaktadr. Elde edilen
buluntulara gre .. 4. binyla dek giden prehistorik yerleim ortaya karlmtr.
2- Ayasuluk Tepesi Kazlar: Kalenin gneydogu yamalarnda srdrlmektedir. Elde
edilen buluntular nda .. 3500 yllarna inmektedir.
Efes kazlar bakanlg, 1988 ylndan itibaren Bakanlar Kurulu Karar ile Avusturya
Arkeoloji Enstits adna Ord. Prof.Dr.Fritz Krinzinger tarafndan srdrlmektedir.
94
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ELAIUSSA SEBASTE (AYA) KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : Erdemli
Ky : Yemikum-Aya
rtibat Telefonu : +903245222046
+390649913852
e-mail : eugenia.equini@uniroma1.it
KAZI BAKANININ
Ad : Eugenia
Soyad : Equini Schneider
Bal Olduu Kurum : Dipartimento di Scienze Storiche, Archeologiche,
Antropologiche dellAntichitUniversit di Roma Sapienza
P.le Aldo Moro 500185 Roma-Italy
zgemii :Roma Eyaletleri Arkeolojisi Krss bakan ve $ark Arkeolojisi
htisas Okulu profesrdr. Romadaki Istituto Archeologico Germanico yesidir. Aratrma
faaliyetleri balca aagdaki konulardadr.
1. Roma ve Kuzey Afrikadaki Eyalet heykelleri (Il Museo di Porto Torres- Catalogo
delle sculture, Roma 1979- La Tomba di Nerone sulla Via Cassia. Studio sul sarcofago di
Publio Vibio Mariano, Roma 1981-)
2. Roma Dneminde dogu eyaletlerine ilikin sorunlar: Hierapolis (Trkiye):
Nekropoln incelenmesi ve yaym (1971); Arslantepe (Malatya) (Trkiye): Roma ve Bizans
Dnemi tabakalarnn kaz almalar ve yaymlanmas (1970-73); Suriye, Palmira: .S. III.
yzylda kentin incelenmesi (Septimia Zenobia Sebaste-Roma 1993); rdn: La citt di Petra,
Roma 1997; Hilar-Ergani (Dogu Anadolu): Kuzey Mezapotamyadaki Roma yerleimlerinin
tespiti yzey aratrmas bakanlg, (1990-1992 yllarnda eitli makaleler ve konferanslarda
raporlar); Kapadokya (Trkiye): Roma Dneminde mahaldeki tarih-evresel ortamn
belirlenmesi yzey aratrmalar bakanlg (1993-1994: Varia Cappadocica, in Arch.Class.
XLIX, 1997); Elaiussa Sebaste (Trkiye)-1995 ylndan itibaren bakanlgnda srdrlen antik
kentteki aratrma ve inceleme almalarna ilikin yaynlar: Elaiussa Sebaste I, Le campagne
di scavo 1995-1997, Roma 1999; Elaiussa Sebaste II, Un porto fra Oriente e Occidente, I-II,
Roma 2003.
95
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ELAIUSSA SEBASTE KAZISI
Elaiussa Sebaste, ilk kez Ge Hellenistik Dnemde (.. II.-I. yzyl) iki dogal krfezi
birbirinden ayran bir yarmadada kurulmutur. Augustus zamannda Kapadokyal Archelaosa
emanet edilerek Roma mparatorlugunun destegiyle Sebaste unvann kazanmtr.
Vespasianus tarafndan Kilikia Eyaletinin kurulmasndan sonra (.S. 72), zellikle II.-
III. yzylda genilemesiyle ekonomik ve kentsel gelime dnemini yaam, ksa sren bir
gerileme dneminin ardndan, Ge mparatorluk ve Erken Bizans Dneminde (.S. V.-VII.
yzyl) tekrar nemli bir ticar merkez olmutur. Elaiussa Sebaste VII. yzyln ikinci yarsnda
terkedilmitir.
1995 ylnda ilk arkeolojik
aratrmalara balanan ren yerinde,
1995-1999 yllarnda .S. II. yzyla
ait bir tiyatro kazlmtr. Tiyatronun
iinde ehir sukemerinin bir ksm,
yapnn inasndan nceki dnemlere
ait kk bir hamam ve bir Roma
villas bulunmutur.
Tiyatronun gneybatsnda,
orta ksmda bir tholos ile drtgen
planl Roma Dnemi agoras yer
almaktadr. Yap btnnn iinde
denizle ilgili gelerin temsil edildigi,
agorann yapmndan nceki bir
dneme ait mozaik bir zemin
bulunmutur. Agora, .S. V. yzyl
boyunca nei ve karlkl iki
apsisli bir Hristiyan bazilikasna
dntrlmtr. Sz konusu
meknn opus sectile yer demesi restore edilmitir.
II. yzyln ikinci yarsnda ina edilen mozaik tabanl liman hamam 1999-2002 kaz
sezonlarnda ortaya karlmtr. Hamamn baz meknlar, .S. IV. yzyldan .S. VI. yzyla
uzanan bir sre iinde elsanatlar retim yerleri olarak kullanlmtr.
1995-1996 yllarnda kazlan Bizans Dnemine ait kk bazilikann opus sectile zemin
demesi restore edilmitir.
2000 ylndan itibaren yaplan aratrmalarla, kuzeydeki limana bakan bir portik ile .S.
V. yzyln sonu, VI. yzyln bana tarihlendirilebilen bir Bizans saray gngna karlmtr.
Sarayn ortasnda yuvarlak planl bir portik ile etrafnda iki apsisli bir mekn ve tonozlu diger
odalar yer almaktadr. Son dnem aratrmalarnda mahallin Roma kantlar bulunmutur.
2005-2007 kaz sezonlarnda gney yarmadasndaki kentin ticar ve sivil yerleim
alanlarnda incelemelere balanmtr.
Kentin gneyinde bulunan Roma Dnemine ait yksek podyumun zerinde yer alan
peripteros Korinth dzeni bir tapnagn peristasis ksmnn iine, .S. V. yzyl sonu ve VI.
yzyl banda bir Hristiyan kilisesi yerletirilmitir.
Elaiussa Sebastenin d ksmnda zengin nekropoller yer almaktadr.
96
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ENEZ (ANOS) KAZISI
KAZININ YER
li : Edirne
lesi : Enez
Ky : -
rtibat Telefonu : -
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Sait
Soyad : Baaran
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi
zgemii : Egitimini Samandag Atatrk lkokulu, Samandag Orta Okulu,
Antakya Lisesi, stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Klasik Arkeoloji Blmnde
tamamlad. Almanya-Mainz, Rmisch Germanisches Zentralmuseumun laboratuvarnda
konservasyon-restorasyon teknikleri konusunda almalar yapt.
1971 Tarsus Arkeoloji Mzesinde asistan, 1973-1975 Almanya-Frankfurt Rmisch
Germanische Kommission des Deutsches Archaeologisches Institutde arkeolojik kazlar ncesi
arazinin elektromagnetik yntemlerle aratrlmas ve buluntu restorasyonu alanlarnda teknik
eleman kadrosunda alt.
1976-1995 stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Protohistorya ve nasya Krs-
snde grev ald. 1995 ylnda kurdugu stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Tanabilir
Kltr Varlklarn Koruma ve Onarm Blmnn bakandr.
1997-2001 yllar arasnda stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Ynetim Kurulu,
2004 ylndan beri de Kltr ve Turizm Bakanlg Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdr-
lg stanbul 1 Numaral Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulu yesidir.
1966-1982 avutepe, Toprakkale (Van), 1975-1987 Efes kazlarnda konservasyon ve
restorasyon almalarna katlan Baaran, 2000-2002 Mogolistan, Orhun Antlarn Onarm-
Koruma Projesi yrtclgn stlendi (TKA adna). 2006 ylndan beri Yenikapdaki
Teodosius Limannda ortaya kmakta olan Bizans Dnemi gemilerin koruma, onarm ve
rekonstrksiyon almalarna ait projenin yrtclgn srdrmektedir ve 1994 ylndan
itibaren Enez Kazs bakandr.
97
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ENEZ (ANOS) KAZISI
Eski ag yazarlarndan Herodotos, Strabon, Stephanos Byzantinos Ainosun ilk
nce Aioliallar, daha sonra Mytilene (Midilli) ve Kymeliler tarafndan bir koloni olarak
kuruldugundan sz ederler. Yine Strabon ve St. Byzantinos, Aiosta, kolonizasyondan nce
Poltyobria ve Apsinthos adnda yerli Thraklarn kurdugu kentlerin varlgn bize aktarrlar.
Ainos, M.. 7. yzylda bir polis devleti olarak tarih sahnesine kmtr. Ancak, Hoca eme
Hyg kazlar ile evrede yaplan yzey aratrmalarndan elde edilen veriler, blgeye Neolitik
agdan (M.. 6500) itibaren yerleildigini ve bu isknn Kalkolitik, Tun ve Demir aglarnda
devam ettigini gstermitir. Enez iindeki ilk yerleim, kentin en yksek tepesi olan, bugn
zerinde Ortaag kalesi bulunan akropoliste olmutur. Dogu ve kuzeyinde birer kaps olan
kalenin kuzeybatsnda, iki taraf kuleler ve kaln duvarlarla korunmu byk bir i liman yer
almaktadr.
Akropoliste hlen srdrlen almalarda, ana kaya yontularak iinde arap
dinlendirmek amacyla yaplan ve dar koridorlarla baglantlar olan drt mahzen ortaya
kartlmtr. Bu birimlerden, Arkaik, Klasik ve Helenistik dnemlere ait olduklar anlalan
zengin buluntular ele geirilmitir. Mahzenlerin yer aldklar kayann stndeki tabakada
Arkaik agda balayan ve kesintisiz olarak gnmze kadar devam eden kltr katlar tespit
edilmitir. Bunlarn dnda bir ksm gnmze kadar ayakta gelebilen ve Bizans Dneminin
en gzel yaptlar arasnda bulunan iki apel ile Ayasofya Kilisesi (Fatih Camii) yer almaktadr.
Bugnk ehrin merkezinde, taban mozaikle denmi bir Roma villas gn gna
kartlmtr. Enez kentinin dogusundaki Taalt yamacnda, eldeki verilere gre M.. 5. ile
M.S. 6. yzyllar arasnda kullanldg anlalan, iinde grkemli antlar ve zengin buluntular
ieren eitli lahitlerin yer aldg nekropol ortaya kartlmtr. Ayrca, akllk mevkiinde
Klasik Dneme ait Ainos kentinin ikinci nekropol bulunmutur. Bu nekropolde ogunlukla
Klazomenai tipi pimi toprak lahitler ile kremasyon iin kullanldklar saptanan bronz ve
pimi toprak hydrialar gn gna karlmtr. $ehrin dogu kenarnda yer alan ataltepe
Tmlsnde Trak ve Makedon gelerinin birlikte kullanldg dromoslu, beik tonozlu mezar
odas ortaya karlmtr. Kalenin batsnda bulunan Pan Magaras $apelinin duvarlarndaki
freskler ile ehrin gney kenarnda yer alan Has Yunus Bey Trbesi ve evresindeki Osmanl
Dnemi sandukal lahitler ayaga kaldrlarak onarlmtr.
98
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ERYTHRA KAZISI
KAZININ YERI
li : zmir
lesi : eme
Ky : Ildr
rtibat Telefonu : 312 3103280-1043
e-mail : erythraikazisi@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Aye Gl
Soyad : Akaln
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil Ve Tarih-Cografya Fakltesi
zgemii : 04.03.1967 tarihinde Ankarada dogdu. 1978-1984 Ankara
Bahelievler Deneme Lisesinden mezun oldu. 1984-1988 A.. Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi
Klasik Arkeoloji Anabilim Dalnda Troas Limantepe Larisas konulu tezi ile lisans;
1988-1990 A. Sosyal Bilimler Enstits, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dal, Klasik
Arkeoloji Blmnde Troia Blgesi Skepsis ve Hamaksitos ehirlerinin Tarihi ve Arkeolojik
Aratrmalar konulu tezi ile yksek lisans; 1990-1999 A. Sosyal Bilimler Enstits, Tarih
Anabilim Dal, Eskiag Tarihi Bilim Dalnda Troia Blgesinde Hellenistik Synoikisise Dein
Sosyal-Politik Geliim konulu tezi ile doktora egitimini tamamlad.
1990 Ocak-Mart Historisch-Archeologischer Freundeskreis e.Vnin bursuyla Mnster
niversitesi, Asia Minor Enstitsnde (Prof. Dr. E. Schwertheim danmanlgnda aratrma
bursu); 1991-1993 Deutscher Akademischer Austausch Dienst (DAAD) aratrma ve 1991-
1994 egitim bursuyla Mnster Westfaelische Wilhelms niversitesi, Eskiag Tarihi Blm
ve blme bagl Asia Minor Enstitsnde (Prof. Dr. Elmar Schwertheim danmanlgnda
yrtlmtr); 1991 Ekim-1994 Kasm Almanya, Mnster Westfaelische Wilhelms niversitesi
ve ngiltere University College of Swanseade misar grenci/aratrmac; 1993 Kasm-1994
Mart Mnster niversitesi bursu ile Asia Minor Enstitsnde misar aratrmac/asistan
(Prof. Dr. Elmar Schwertheim danmanlgnda); 1994 Mart-Kasm ERASMUS grenci degiim
program ile University College of Swansea, Eskiag Tarihi Blmnde (Almanyadan Prof. Dr.
E. Schwertheim ve ngiltereden Prof. Dr. Stephen Michell danmanlgnda) aratrmalarda
bulundu.
1995 Trk-Amerikan lmi Aratrmalar Derneginin (ARIT) doktora projesine verdigi
mal destek bursu; 2003 Mays-Temmuz Deutscher Akademischer Austausch Dienst (DAAD)
in eski bursiyerlerine verdigi tekrar davet-aratrma bursu ald.
1990-1999 A., Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Eskiag Tarihi Anabilim Dalnda
aratrma grevlisi olarak greve balad. 1999-2003 ylnda ayn anabilim dalnda doktor,
2003 ylnda yardmc doent unvann ald.
99
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Ekip yesi olarak; Smintheion (1985-1997), Neandreia (1988-1992), Aleksandria Troas
(1993-1996), Menenmen yzey aratrmas (2001), Limantepe (2002-2006) kazsna katld.
2006 ylndan itibaren Erythrai antik yerleiminde gerekletirilen kazlarn bakanlgn
yrtmektedir.
ERYTHRA KAZISI
Erythrai antik yerleimi zmir Karaburun Yarmadasnda, zmirden yaklak 60
km. uzaklktaki emenin Ildr Kynde yer almaktadr. Antik kaynaklar ve yaztlara
gre oniki on devletinin nde gelenlerinden biri olan Erythrai, Arkaik Dnem ncesinden
itibaren Ege dnyasnda kltrel ve politik alanlarda etkin rol oynamtr. 1965-1982 yllar
arasnda yrtlen Ankara niversitesi kazlarnda bulunan Sub-Geometrik, yogun Arkaik,
Klasik, Hellenistik ve Roma dnemlerine ait eitli buluntu ve kalntlar da, yerleimin sz
konusu nemini kantlar niteliktedir. Bununla beraber, belirtilen dnemlere ait buluntularn
yerleimde kesintisiz olarak ele geirilmesi phesiz onia kronolojisi problemlerine de k
tutacak olmas asndan nem tamaktadr.
Erythrai antik yerleiminde arkeolojik kazlara ilk olarak 1965 ylnda, Ankara niversi-
tesi Dil ve Tarih- Cografya Fakltesi Arkeoloji Blm kurucularndan Ord. Prof. Dr. Ekrem
Akurgal tarafndan balanmtr. Kaz ve restorasyon almalar 1970 ylndan 1982 ylna kadar
devam etmi bu sre iinde yine fakltemiz gretim yesi Prof. Dr. Cevdet Bayburtluoglu da
kazlar e bakan sfatyla yrtmtr. lk Nesil Erythrai kazlar eitli nedenlerle yarm
kalm, bylece bu nemli on ss de ortaya karlamayp buluntularyla bilim dnyasna
yeterince tantlamamtr. Buradan amala yola klarak Ankara niversitesinden Prof. Dr.
Cokun zgnel bakanlgnda Erythraida bir yzey aratrmasna balanmtr. 2006 ylnda
yaplan n aratrmalar referans gsterilerek Bakanlar Kurulu kararyla, Ankara niversitesi
adna, Yrd. Do Dr. Aye Gl Akalnn bakanlgnda II. Nesil Ankara niversitesi Erythrai
Kaz ve Aratrmalar olarak adlandrlan proje hayata geirilmitir.
2006 ve 2007 sezonlarnda, topograk plann tamamlanmas, Cogra Bilgi Sisteminin
(GIS) oturtulmas ve eski kazlarda ele geirilen ayrca hlen arazide dagnk durumda bulunan
Erythrai buluntular ve kalntlarnn belgelenmesi, ayrntl izimlerinin yaplmas ve dijital
ortamda envanterlenmesi ilerine balanm; ilk kaz dneminde aga kartlm ama hzla
tahrip olan tiyatro, Cennettepe Roma villalar ve mozaikli tabanlar, Hellenistik-Roma Dnemi
ev komplekslerinin konservasyonlarnn yaplmasna balanmtr.
100
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GORDON KAZISI
KAZININ YER
li : Ankara
lesi : Polatl
Ky : Yasshyk
rtibat Telefonu : 312 22 19
e-mail : gksams@imap.unc.edu
KAZI BAKANININ
Ad : G. Kenneth
Soyad : Sams
Bal Olduu Kurum : Pennsylvania niversitesi, North Carolina niversitesi
zgemii : B.A., Cincinnati niversitesi Klasik Bilimler Blm, 1965;
Ph.D. Pennsylvania niversitesi Klasik Arkeoloji Blm, 1971 mezunudur. North Carolina
niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde profesr olarak grevini srdrmektedir.
Yassada, Trkiye (sualt), 1967; Korintos, 1968; Stobi, Makedonya, 1972; Patara,
Trkiye (yzey aratrmas) 1974 almalarna katld.
1967den beri heyet yesi olarak katldg Gordion kazlarnn 1988den beri bakanlgn
srdrmektedir.
1969-1970 Trkiye Amerikan Aratrma Enstits Ankara $ubesinde mdr; 1970-71
University of North Carolina at Chapel Hill Sanat Tarihi Blmnde geici asistan; 1971-76
UNC-CH Klasik Bilimler Blmnde asistan olarak grev yapt. 1976-1987de ayn blmde
doent, 1987de de profesr unvann ald.
GORDON KAZISI
Sakarya (eski Sangarios) Nehrinin sag kysnda yer alan eski Frig bakenti Gordion,
Alman klasik bilimler aratrmacs Alfred Krte tarafndan 1893 yl kasm aynda kefedilmitir.
Alfred Krte, yedi yl sonra, 1900 ylnda, kardei Gustavla beraber aylk bir kaz sezonu
gerekletirmitir. Krtenin kazs, Anadolunun en erken bilimsel kazlarndan biri olarak
saylabilmektedir. Krte kardeler ana hykte (Yasshyk) M.. 6. yzyla tarihlendirilen
tabakalara rastlamtr. Krte kardeler tarafndan Gordion civarnda bulunan yaklak 100
tmlsten be tmls; bugn Krte I-V olarak adlandrlan tmlsler almtr. Bunlardan
M.. 8. yzyln birinci yarsna tarihlendirilen Krte Tmls IIIn l hediyeleri zellikle
zengin idi.
Krte kardelerin almalarndan tam 50 yl sonra, 1950 ylnda Rodney S. Young,
Pennsylvania niversitesi sponsorlugunda yeniden kazlara balamtr. Youngun
101
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ynetiminde, Gordion kazlar 17 sezon boyunca (1950-1973) srdrlmtr. Ana hykteki
kazlarn ogu hygn dogu yarsnda gerekletirilmitir. Sz konusu kaz alannda, stteki
Hellenistik yerleimler ve altaki hem eski hem yeni Frig antsal sitadellerinin byk ksmlar
aga kartlmtr. lk kaz yllarnda, daha eski Tun agna ait yerleimlere derin bir
sondajda rastlanp daha sonraki yllarda bu devir az incelenmitir. Hyk dnda, Youngun
ynetiminde M.. 9. yzyldan Hellenistik Dneme kadar tarihlendirilen 25ten fazla tmls
kazlmtr. Tmlsler arasnda muhteem MM Tmls ve yaknndaki zengin bir
ocugun gmldg P Tmls saylabilir. Baz tmlslerin altnda daha eski kalntlara;
Frig evleri ve Eski Hitit (M.. 17.-15. yzyl) Dnemine ait bir mezarlga rastlanmtr. Ana
hygn gneydogusunda, Kk Hyk adlandrlan tepede, yksek kerpi platformun
stnde iki katl bir kerpi kale meydana kartlmtr. Sz konusu platform ile kale byk
ihtimalle Lidyallar tarafndan M.. 7. yzyl sonu veya 6. yzyl banda kurulmutur.
Kalenin kuatmadan sonra gerekleen ve M.. 540lara tarihlenen yklmas, byk olaslkla
Gordionun Persler tarafndan zaptedildigini gstermektedir.
Rodney Youngn 1974 ylnda trak kazasnda vefat etmesinin ardndan 1974-1987 yllar
arasnda Gordionda kaz almalar gerekletirilememitir, ancak yayn iin aratrmalara ve
onarmlara devam edilmitir. 1988 ylndan beri G. Kenneth Samsn bakanlgnda ve Mary M.
Voigtin yardmclgnda yeni dnem kazlar srdrlmektedir. Bu dnemde hedeer arasnda
stratigrak sorunlarn incelenmesi ile beraber az veya hi kazlmam alanlarn aratrlmas
saylabilir. rnegin, ana hygn bat yarsndaki Young ve Krte kardelerin eski amalarnda
yeniden kazlara balanm ve Youngun byk kaz alannda daha nce tespit edilememi,
Demir agnn balangcna ait tabakalara rastlanmtr. Kk Hykn etrafndaki yeni
kazlarda kerpi platform, kale, Frig tabakalar ve yaplar meydana kartlmtr. Ana hygn
batsnda yaplan yzey aratrmas ve kazya gre olaslkla M.. 8. yzyla tarihlendirilen
bir yerleimin oldugu tespit edilmitir. Gordion blgesinde yaplm olan yzey aratrmalar
ile Frig bakentinin yerel ilikileri daha iyi bilinecek, jeomorfolojik incelemelerle de blgenin
antik dogal evresi daha net bir ekilde gzlemlenebilecektir.
102
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GBEKL TEPE KAZISI
KAZININ YER
li : $anlurfa
lesi : Merkez
Ky : rencik
rtibat Telefonu : 0049 173 725 75 26
0090 542 586 14 25
e-mail : kls@orient.dainst.de
KAZI BAKANININ
Ad : Klaus Peter
Soyad : Schmidt
Bal Olduu Kurum : Alman Arkeoloji Enstits-Berlin (DAI-Orient-Abteilung,
Berlin)
zgemii : Prof. Dr. Klaus Peter Schmidt 1953 ylnda Almanyada
Feuchtwangenehrinde dogdu. Nrnberg-Erlangen ve Heidelberg niversitelerinde prehistorik
arkeoloji, klasik arkeoloji ve jeoloji egitimi ald.
1983 ylnda, Elaz-Noruntepe Kazs akmakta Endstrisi konulu doktora
tezini Heidelberg niversitesi nde, 1999 ylnda; anlurfa Neval ori Kazs akmakta
Buluntular konulu doentlik tezini Nrnberg-Erlangen niversitesinde bitirdi. 2006 ylnda
ayn niversitenin Prehistorya Blmnde profesr unvan ald.
1984-86 yllarnda Alman Arkeoloji Enstits Seyahat Bursuna, 1986-1989 ve 1996-
1998 yllarnda iki kez Alman Aratrma Vakf Aratrma Bursuna layk grld.
Klaus Schmidt, 2001 ylndan beri Alman Arkeoloji Enstits Berlin $ubesinde
Gbekli Tepe projesi bakan olarak ve 1999 ylndan beri Erlangen niversitesi Prehistorya
Blmnde gretim grevlisi olarak aratrmalarna devam etmektedir.
1978 ylndan itibaren Trkiyede Noruntepe, Lidar, Nevali ori kazlarna ekip yesi
olarak katlan ve 1995 ylndan itibaren $anlurfada Grctepe ve Gbekli Tepe kazlarn
yrtmekte olan Klaus Schmidtin uzmanlk alan Yakndogu Neolitik ve Paleolitik aglar,
Prehistorik ag sembolizmi ve ikonograsidir.
Noruntepe kazs zerine iki kitab (Norsuntepe. Kleinfunde 1. Die lithischen
Kleinfunde, Mainz, 1996, Norsuntepe. Kleinfunde 2. Artefakte aus Felsgestein, Knochen und
Horn, Ton, Metall und Glas, Mainz, 2002) bulunan, Nevali ori zerine bask hazrlgnda
(Neval Cori: Kleinfunde) bir kitab bulunan Prof .Dr. Klaus Schmidt in Gbekli Tepe ile ilgili
ilk kitab 2006 yl ocak aynda Almanya da(Sie bauten die ersten Tempel, Mnchen), kitabn
trkesi ise 2007 yl kasm aynda yaynland (Gbekli Tepe. En Eski Tapna Yapanlar,
stanbul).
103
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GBEKL TEPE KAZISI
$anlurfada, Harran Ovasn kuzeyden snrlayan dag silsilesinin en yksek noktasnda
yer alan, topograk zellikleri ile geni gr mesafelerine hkim bir konumda bulunan Gbekli
Tepe, M.. 10. ve 9. binyla tarihlenen bir klt merkezidir.
Gbekli Tepe, ap 30 m.ye ulaan yuvarlak ve oval planl, says 20yi bulan yaplardan
oluur. Bu yaplardan 6 tanesi, ilk arkeolojik kazlarn 1995 ylnda Prof. Dr. Klaus Schmidt
ynetiminde balamas sonucunda ortaya karlm, digerleri devam eden kaz kampanyalar
srasnda yaplan, jeomanyetik ve georadar lmleri sonucunda belirlenmitir. Bu lmlerle
elde edilen sonular Gbekli Tepenin neredeyse 12000 yl ncesinde insanoglu tarafndan
seilen ve yaratlan byk bir buluma merkezi oldugunu, gnlk yaama ynelik meknlarla
degil, trensel amal ina edilmi antsal yaplarla kapl oldugu grn desteklemitir.
Yuvarlak planl sz konusu yaplarn merkezinde iki tane, serbest duran, boyu 5 m.ye
ulaan kiretandan ekillendirilmi T biimli dikilitalar bulunmaktadr. Ayn formda
ama daha kk boyutlu dikilitalar ise yap duvarlarnn i eperlerine, merkez iki dikilitaa
ynlendirilmi olarak yerletirilmitir. Dikilitalarn zerlerinde kabartma tekniginde yaplan
hayvan motieri ve eitli soyut semboller bir tr haberleme sisteminin kalntlarn, 12000
yl ncesinin sembolik dnyasn, hafzasn, mesajlarn bugne ulatran bulgulardr.
Gbekli Tepenin etkileyici antsal buluntular yetkin bir ta iiligini yanstmakta, ta
zerinde kabartma teknigiyle yaplarak aktarlan motierin ierik zenginligi ise karmak bir
dnsel dzeye ulaldgn gstermektedir. Tm bu bulgularn yannda eserlerin nitelik ve
nicelikleri gzlemlendiginde rastlantsal degil, dzenli bir tekrarlama eklinde saptanabilen
byk boyutluluk, antsallk ve saysal yogunluk, arka planda olmas gereken gelikin sosyal
dzenin, organizasyon ve koordinasyon kabiliyetinin ipularn vermektedir.
104
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GLPINAR KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Ayvack
Ky : Glpnar
rtibat Telefonu : -
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Cokun
Soyad : zgnel
Bal Olduu Kurum : Dil ve Tarih Cografya Fakltesi
zgemii : 1941 ylnda Erzincanda dogan Cokun zgnel, grenimini
Ankarada srasyla: Sarar lkokulu, Atatrk ve Deneme Lisesinden sonra, Ankara niversitesi
Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Klasik Arkeoloji Krssnde tamamlad. 1966 ylnda asistan
oldu. 1972 ylnda doktora, 1979 ylnda doentlik aamasn baar ile bitirdi. Almanya
Heidelberg niversitesi ve Berlin Arkeoloji Enstitsnde hazrladg doktora (Bayrakl-on
Geometrik Seramii, 1972) ve doentlik (Anadoluda Miken Seramii, 1979) tezlerini Ankara
niversitesinde hocas Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgaln yannda sonulandrd. 1988 ylnda
profesrlge ykseltildi.
grenciligi ve gretim yeligi sresince Teos, Mskebi, Foa, andarl (Pitane), Bayrakl
(Smyrna-Eski zmir), Erythrai (Ildr/eme), Amendolara (G. talya), Milet, Klazomenai (Urla/
zmir) kazlarna katlarak, onia ve Karia anak-mlegi zerine aratrmalarda bulundu.
1980 ylndan bu yana ise anakkale li (Troas blgesi), Ayvack lesi, Glpnar Beldesindeki
Apollon Smintheus Kutsal Alan kaz ve restorasyon almalarn, 1998 ylndan balayarak
da T.C. Dileri Bakanlg ve KKTC Eski Eserler Dairesinin himayelerinde DA bnyesinde
kurulan AKVAMn (Arkeoloji ve Kltr Varlklarn Aratrma Merkezi) gerekletirdigi
Salamis kazlarnn bakanlgn yrtmektedir.
Birok bilimsel toplantlara katlan Profesr C. zgnel; Almanya, talya, Fransa,
Amerika, Yunanistan, ngiltere ve Polonyada kongrelere katld, konferans ve tebligler verdi.
zgnelin yurt iinde ve dnda birok kitap ve makalesi yaynland. Arkeoloji
ve Arkeologlar Dernegi bakanlg da yapm olan Cokun zgnel, Alman Arkeoloji
Enstits muhabir yesi olup, kamu yararna alan birok dernek ve vakfta faal olarak
almaktadr. zgnel, hlen Dil ve Tarih-Cografya Fakltesindeki gretim yeligi grevini
srdrmektedir.
105
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GLPINAR KAZISI (1980-2007)
Glpnar kazlar, Smintheion Kutsal Alan ve evresinde yer alan aratrma, kaz ve
restorasyon programlarn kapsamaktadr.
lk aratrmalar 1980li yllardan itibaren Apollon Smintheus Tapnag ve mimarisinin
ortaya karlmas ve belgelenmesinin yan sra restorasyon almalar ile desteklenmitir.
1980li yllarn banda tapnagn zerinde ve evresinde, kye ve zel kiilere ait
drt zeytinyag fabrikasnn (yaghane-mengene) varlg, zerinde tarm arazilerinin, ekilen
bahelerin ve yogun al ve agalarla kapl olmas nedeniyle zor artlarda yrtlen almalarda
tapnak temelleri ve korunan mimari paralar ortaya karlmtr. Bir yandan yaplan arazi
istimlak almalar devam ederken bir taraftan da tapnakta koruma ve restorasyon almalar
yaplm ve tapnagn gneybat kesi bugnk hline getirilmitir. Tapnak zerinde yer alan
yaghanelerin kaldrlmasndan sonra, tapnak nnde yer alan yaghane ise 199293 yllarnda
onarlarak depo-mzeye dntrlmtr.
Glpnar kazlar, Smintheion Kutsal Alan ve evresiyle ilgili sorunlar zme amacn
gttgnden almalara kutsal alann snrlar ve evre kentlerle baglants sorunlarna aklk
getirmek iin Tuzla ovasnda bugn bir ksm alvyonlarla kapl olan Roma kprs zerinde
kaz ve aratrmalar yaplm Alexandria Troas antik kenti ile olan baglants son kazlarla
saptanmtr. Bu baglamda gerekletirilen kazlarda Smintheion Kutsal Alanna gelen kutsal
yolun bu kprden geerek Apollon Tapnagna ulatg 2007 yl kazlaryla belgelenmitir.
Kutsal alann kurulu amacna uygun olarak su ile baglants ve ilgili yaplar ise 2005
ylndan itibaren evre yaplarla birlikte aratrlmaya balanmtr. Bu dogrultuda Ge Roma
Dnemine ait 3 rezervuar, ve kazs yaplamayan 1 adet antsal nymphaion binas ve 2005-2007
kaz sezonlarnda ortaya karlan 5 adet su deposu, su ve suyun kullanm sorularna aklk
getirmektedir. Bir taraftan bu yaplarn kazs yaplrken diger taraftan koruma ve restorasyon
almalarna devam edilmektedir. Bu baglamda, su depolarndan en byk boyutlu olan
ierisinde yer alan kemerler, civardaki ahs bahelerinde yer alan sulama havuzlarnn yapm
iin sklm olup bu bloklarn toplanmasyla yeniden restore edilmitir.
106
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
GVERCNKAYASI KAZISI
KAZININ YER
li : Aksaray
lesi : Glaga
Ky : atalsu
rtibat Telefonu : 0212-455 57 00/15818
0535-717 57 89
e-mail : sgulcur@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Sevil
Soyad : Glur
Bal Olduu Kurum : .. Edebiyat Fakltesi, Prehistorya Anabilim Dal
zgemii : lk greniminin 1951-1956 Aksaray lkokulu (stanbul), 1956-
1967 Sankt Georg Avusturya Lisesi (stanbul-2 hazrlk sn 5 yllk orta ve 4 yllk lise greni-
mi), 1962-1963 egitim yl sresince Viyanada bir lisede (misar grencilik) tamamlad.
1967-1975stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi Prehistorya ve Arkeoloji Blmnde
(tezli sertika Prehistorya; yardmc sertikalar nasya Kltrleri ve Klasik Arkeoloji) Prof.
Dr. U. Esin ynetiminde Tepecik 8-O Derin Sondaj Saman Katkl Hamurlu Mallar konulu
ile lisans; 1976-1988 Tbingen Eberhard-Karl niversitesi Tarih ncesi ve Erken Tarih
Enstitsnde Prof. Dr. F. Fischer ynetiminde Die Chalkolithische Keramik von Noruntepe
-Elaz/Osttrkei (Noruntepe Kalkolitik anak mlei-Elaz/Dou Anadolu) konulu
doktora tezini tamamlad.
15 Ekim 1990 ylnda stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat
Tarihi Blm, Prehistorya Anabilim Dalna uzman olarak tayin edildi. 03 Ocak 1996 tarihinde
stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm, Prehistorya
Anabilim Dalna yardmc doent, 25 Kasm 1997 tarihinde doent, 14 Aralk 2006 tarihinde
de profesr olarak atand.
Glur, Trk Eskiag Bilimleri Enstits, 1998-2004 Trabzon Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Kurulu, Arkeoloji ve Arkeologlar Dernegi (stanbul $ubesi eski bakan)
ve Alman Arkeoloji Enstits muhabir yesidir.
GVERCNKAYASI 1996-2007 KAZILARI
1996 ylnda balatlan Gvercinkayas Kazs (atalsu, Glaga-Aksaray), onbirinci
sezonunu geride brakmtr. Kk apl saylabilecek bu Orta Kalkolitik ag (kal. C14 M..
107
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
5200-4750) kaya zeri yerlemesi, kentleme ncesinin, sosyoekonomik ve sosyopolitik
devinimleri hakknda nemli verileri barndrmaktadr.
lk balarda yerleme, Mamasun Baraj gl alan iinde, Melendiz Suynun sag kysnda
tek bana ykselen kayalgn dogal formasyonuyla uyumlu, tasarm rn, bitiik dzende
tutulmu mimari dokusuyla dikkat ekmitir. Kazlar ilerledike, tarm ve hayvanclga
dayanan krsal ekonomisinde, art rnn depolanarak korunmas ya da idaresine ynelik baz
ekonomik ve politik gelimelerin yaandg anlalmtr.
st teras basamagn alttan
evreleyen destek duvar, bir
kuleyle berkitilmi kaln duvarlarn
arkasnda gizlenen zel yaplaryla
sur bedenine bitien yar dairesel
kaln bir duvarla kuaklanm ifte
tahl silosu, bu degiimin habercisi
olmutur. Kayalgn zirve dzlgnde
konulanm zel yaplarla ilgili
almalar ilerledike, sosyal dzendeki
farkllamalarn yansmalar daha da
belirginlemitir.
Giderek ie kapanan
ve savunmaya nem veren
Gvercinkayasnda artk bir i
kale ve aag yerlemeden sz
edilebilmektedir. Bu tr bir
yaplamann, salt snfsal ayrmla
aklanamayacag da kesindir.
Kalkolitik ag, tarm kadar ikinci
evcilletirme aamasn tamamlayan
hayvanclk ve hayvan besiciliginin
de ne ktg bir dnemdir. zellikle
stten elde edilen hayvansal
rnlerin, art deger olarak ekonomiye
katlmasyla, obanlk meslegi de hi
kukusuz ekil degitirmitir.
ok zengin ve usuz bucaksz tarm topraklarna sahip Anadolunun Hititlere
kadar geleneksel ynetim modelinin beylikler, prenslikler, yerel krallklar eklinde oldugu
bilinmektedir. Anadolunun kentlemesinde, hi kukusuz bu modelin ok byk etkisi
olmutur. Su kaynaklarna sk skya bagl ve dar bir alanda kmelemek zorunda kalan Gney
Mezopotamya Kalkolitik ag tarmclar, antsal yaplaryla merkez byk kent modelini
gelitirirken, ayn dnem Anadolu tarmclarysa, daha kk boyutlarda kale kent modeline
sadk kalmtr
Bu baglamda, uluslararas bir ekiple, pek ok bilim dalndan uzmanlarla srdrlen,
Mamasun Barajnn tehdidi altndaki Gvercinkayas Kazlarnn, Anadolu modeli kentleme
olgusuna somut verilerle k tutmaga devam edecegini ummaktayz.
108
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HACIMUSALAR HY KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Elmal
Ky : Hacmusalar
rtibat Telefonu : 0242-618-1789
e-mail : iozgen@bilkent.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : lknur
Soyad : zgen
Bal Olduu Kurum : Bilkent niversitesi, nsani Bilimler ve Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm
zgemii : zgen lisans grenimini stanbul niversitesi, Edebiyat
Fakltesi Klasik Arkeoloji blmnde, lisans st ve doktora grenimini burslu olarak Amerika
Birleik Devletleri, Pennsylvania Eyaletindeki Bryn Mawr Collegeda yapt. Uluslararas ne
sahip Prof. Dr. Machteld J. Mellink denetiminde 1973-1982 yllar arasnda, yksek lisans tezini
Pictorial Representations on East Greek Pottery konusunda ve doktora tezini de Anatolian
and East Greek Garments in the First Millenium B.C. konusunda tamamlad. grencilik
yllarnda ayn-Ergani, Diyarbakr; Knidos-Data, Mugla; Karaburun-Elmal, Antalya;
Samsat-Adyaman kazlarna katld. 1983-1988 yllar arasnda Ankara niversitesi, Dil ve
Tarih-Cografya Fakltesi, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda gretim
grevlisi olarak alt. 1988 ylnda Bilkent niversitesi, nsani Bilimler ve Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmn kurdu ve 2000 ylna kadar blm bakan olarak grevini
srdrd. 2000-2001 yllarnda, Fulbright bursu ile Amerika Birleik Devletleri, Bryn Mawr
Collegeda aratrma ve gretim yeligi yapt. Hlen Bilkent niversitesi Arkeoloji ve Sanat
Tarihi Blm gretim yesidir. Metropolitan Mzesi tarafndan lkemize iade edilen Lidya
Hazinesini Prof. Machteld J. Mellink, Prof. Crawford H. Greenewalt, Jean ztrk ile birlikte
yaynlad. Lydian Treasure: Heritage Recovered adl kitap Kltr ve Turizm Bakanlg
tarafndan 1996 ylnda basld. 1993 yllndan beri Elmal Ovas Yzey Aratrmalarn ve
Hacmusalar Kazs bakanlgn yrtmektedir.
HACIMUSALAR HY KAZISI
Hacmusalar Hyg Elmal-Ka karayolu zerinde, Elmal ile merkezinin 14.5
km. gneybatsnda Elmal Ovasnn merkezine yakn bir ksmda yer almaktadr. Deniz
seviyesinden yaklak 1040 m. yksekliktedir. Ovann en nemli akarsuyu, toplam uzunlugu 41
km. olan Akaydr. Pliniusun szn ettigi Adesa Irmag bu olmaldr. Ovann gneybatsndaki
Akdagn Gmbe ve Beypnar kaynaklarndan dogan Akayn kollarndan biri Hacmusalar
Hygnn yaklak 750 m. gneyinden geerek Avlan Ovasnda son bulmaktadr.
109
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Hyk yuvarlak bir grnme sahip olup 300x350 m. boyutundadr. Yksekligi ise 10-
12 m. olup bat kesimi deniz seviyesinden 1059 m. yukarda yer almaktadr. Kenarlar yksek,
ortas ukur olan hygn yamalarnda teraslar grlmektedir. Hykte allan be ana
alanda yogun mimari kalntlar bulunmaktadr. Dogu yamacnda kerpiten kaln bir sur duvar
ile kuzey yamacnda kerpi duvar destekleyen kumtandan bir diger sur duvar kalnts, hyk
yerlemesinin olduka iyi tahkim edilmi oldugunu gstermektedir. anak mlek analizleri,
duvarlarn .. 6. ve 5. yzyllara, ge duvarlarn ise Hellenistik Dneme tarihlenebilecegini
gstermektedir. Gn gna kartlm olan buluntular, hygn Neolitik agdan itibaren
Kalkolitik, Erken Tun ve Demir aglarnda da yerleildigini, bu yerlemenin Roma ve Erken
Hristiyanlk dnemlerinde ise yogunlatgn belgelemektedir. Hygn ortasnda ise evreli
bir kilise yaps bulunmaktadr. Kilisenin en erken evresi, konlu bir apel yapsna sahip
olan bazilikadr. Bu evreyi konlu bir kilise yaps izlemektedir. Sonuncu evre ise kare iinde
ha planl kk bir kilise ile temsil edilmektedir. Kilisenin her evresinde de evredeki antik
yaplardan getirilmi olan devirme malzeme kullanlmtr. Hacmusalar Kilisesinin Antik
Dnem piskopos listelerinde ad geen Choma piskoposluk merkezi oldugu dnlmektedir.
2000 yl kaz almalar srasnda kiretandan bir heykelin kaidesine ait yazl bir blok
ele geirilmitir. Aurelius Diogenikastos adna dzenlenmi bir methiyeyi ieren ve .S. en
ge 3. yzyln ilk yarsna tarihlenen Yunanca bu yaztta Choma kilise trenlerinden de sz
edilmektedir. Bu yazt kilisenin nemini belgelemektedir.
2007 ylnda hygn kuzey yamalarndaki aratrmalarda ok yogun Erken Tun ag
tabakalarna inilmi ve Elmal Ovasnn, Erken Tun agnn grkemli buluntular hygn
nemini birkez daha gzler nne sermitir.
110
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HARRAN KAZISI
KAZININ YER
li : $anlurfa
lesi : Harran
Ky : -
rtibat Telefonu : -
e-mail : yardimci_n@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Nurettin
Soyad : Yardmc
Bal Olduu Kurum : Babakanlk Mavirligi
zgemii : 1968 ylnda Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya
Fakltesi, Protohistorya ve n Asya Arkeolojisi blmn bitirdi. 1982 ylnda ayn blmde
doktorasn tamamlad. 2005 ylnda Harran niversitesinden sanat tarihi dalnda fahri doktor
unvann ald. Alanya Mzesi asistan, Bodrum Mzesi mdr, Kbrs Trk Federe Devleti
Eski Eserler ve Mzeler Dairesi mdr, Kltr Bakanlg Eski Eserler ve Mzeler Genel
Mdrlg genel mdr yardmcs, Kltr Bakanlg maviri, Eski Eserler ve Mzeler Genel
Mdrlg genel mdr, Babakan bamavirligi, Babakanlk Tantma Fonu temsilciligi,
Babakanlk Vakar Genel Mdrlg genel mdr olarak grev yapt. Hlen Babakanlk
mavirligi yapmaktadr.
UNESCO Trkiye Mili Komitesi Ynetim Kurulu ve Kltr Komisyonu yeligi, Antlar
Yksek Kurulu yeligi ile ICOM Trkiye Milli Komitesi bakanlg yapt. Eski Eserler ve
Mzeler Genel Mdrlg dneminde Uygarlklar lkesi Trkiye, Anadolu Uygarlklar ve
Muhteem Sleyman gibi yurtdnda alan grkemli sergilerle eski eserlerimizin tantlmasn
ve eitli yollarla yurtdna gtrlm tarih eserlerimizin geri getirilmesi almalarn
balatt ve bata 7400 adet Bogazky Hitit tableti olmak zere bir ok eserin lkemize geri
getirilmesini saglad. Eski eserler ve mzelerle ilgili almalarndan dolay Cumhurbakanlg,
Dileri Bakanlg ve eitli kurululardan takdirnameler, Federal Almanyadan Arkeoloji
Enstits muhabir yeligi, Belikadan ve iki defa da talyadan Commandatore Devlet Nian
verildi.
eitli kazlara katld; 1973 ylnda Bodrum Glky kazsn ynetti. 1983 ylndan beri
Bakanlar Kurulu Karar ile Harran kazlar bakanlgn yrtmektedir. Harran Ovas Yzey
Aratrmas projesinden sonra Suru Ovas Yzey Aratrmas projesini tamamlad. Hlen
$anlurfaCeylanpnar Tektek Daglar Yzey Aratrmas projesini yrtmektedir. 1974
ylnda Bodrum, 2005 ylnda iki ciltlik Harran Ovas Yzey Aratrmas, 2008 ylnda
Mezopotamyaya Alan Kap Harran isimli kitaplar bata olmak zere arkeoloji ve kazlarla
ilgili eitli yayn ve makaleleri bulunmaktadr.
111
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HARRAN KAZISI
Harran, $anlurfann 44 km. gneydogusunda, dogudan Tektek Daglar, batdan ise
alak tepeler tarafndan snrlandrlm olan kendi adn verdigi ovann orta noktasna yakn bir
konumdadr. Kendine zg kubbe evlerin bulundugu Harranda eitli devirlerden kalma bir ok
eser mevcuttur. Yaklak 4 km. uzunlugunda olan surlar, sur kaplar, ehrin gneydogusunda
yer alan ve iyi korunmu olan i kale, ehir merkezine yakn hyk ve hygn kuzey etegine
ina edilmi olan ulu cami 33.30 cm. yksekligindeki minaresi ile ehrin ihtiamna tanklk
eden ve gnmze kadar ulaan antsal eserlerdir.
Harran eski nasya yazl kaynaklarnda ilk olarak Harranu(m) veya (uru)KASKAL
(K) olarak karmza kar. Akada olan bu kent ve blge ad Trkeye kervan yolu eklinde
evrilebilir. Bu tr bir tanmlamayla Harranunun kervanlarn getigi bir eit ugrak yeri
oldugu ifade edilmek istenmitir. Bu isim Aramice ve branice Hrn, Latince Carrhae ve Orta
agda Harran eklinde karmza kar. Eski Babil Devrinde de ehir Uru-kaskal-ki-al Harran
eklinde gemektedir.
Assur ile Anadoluyu birletiren ticaret yolu zerinde bulunan Harran, Anadolu ile sk
ilikiler yrtm olan Assurlu tccarlarn ugrak yeri olmutur.
Kuzey Suriyedeki Ebla
kazlarnda bulunan tabletlerde
Harrandan sk sk sz edilmekte
ve Harran ile ilgili nemli bilgiler
verilmektedir. Bu tabletlerde
Harran ad Ha-ra-an-ki eklinde
gemektedir. Kaynaklara gre
Hz. brahimin de bir sre
yaadg Harran, zellikle II.
binylda nemli bir klt (din)
merkezidir. M.. 18. yzyla
ait Mari tabletlerinden birinde
Harran Sin Tapnagnda Hitit
Kral $uppiluliuma ile Mitanni
Kral Mattiwaza arasnda Ay
Tanrs Sin ile Gne Tanrs
$ama adna bir antlama
imzalandg belirtilmektedir.
Harran, Ge Asur Devrinde ksa bir sre bakent olmu, daha sonra Carrhae ad altnda M.S.
54e kadar Partlarn elinde kalm ve 640da slm hkimiyetine girmitir. 744-750 yllar
arasnda Emeviler Dneminde bakent olmutur. Harran, 1259 ylnda Mogollarn istilsna
ugramtr.
1983 ylndan beri hykte, i kalede, surlarda ve ulu camide, son yllarda da Harran
Hygnn devam olan Tel driste srdrlen kazlarn yan sra restorasyon almalar
da gerekletirilmitir. Ayrca ovada yaptgmz yzey aratrmas sonucunda 208 adet eski
yerleim yeri tespit edilmi ve yaynlanmtr. Yaptgmz kazlar sonucunda daha nce M..
3000 olarak bilinen Harrann kurulu tarihi, Halaf Dnemine ait buluntularla M.. 6000e
inmitir. Harrann devam olan ve Harrann ilk sakinlerinin oturdugunu dndgmz Tel
dristeki kazlarda elde edilen buluntularla da Ge Neolitik Dneme kadar indigi grlmtr.
Hykteki kazlarda elde edilen eitli dnemlere ait nemli eserler arasnda M.. 6. yzyla;
Yeni Babil Devrinde Kral Nabonid dnemine tarihlenen ve Sin Mabedinin Harrann iine
yaptrldgndan sz eden ivi yazl tugla adak kitabeler de bulunmaktadr.
112
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HASANKEYF KAZISI
KAZININ YER
li : Batman
lesi : Hasankeyf
Ky : -
rtibat Telefonu : 533 3577835
e-mail : aulucam@selcuk.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Abdsselam
Soyad : Uluam
Bal Olduu Kurum : Seluk niversitesi
zgemii : 1953 Konya-Beyehir dogumlu olan Uluam ilk ve orta
grenimini Beyehirde tamamlad. 1974te stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi Sanat
Tarihi Blmnden mezun oldu. Askerlik hizmetinden sonra Vakar Yaz Sanatlar (stanbul)
ve Mevlana (Konya) Mzelerinde grev yapt. 1979da Erzurum Atatrk niversitesi Edebiyat
Fakltesi Sanat Tarihi Blmne asistan oldu. Iraktaki Trk Mimari Eserlerinin Gelimesi
konulu doktora almas iin 1981de Iraka giderek bu almay 1983te tamamlad. Ayn yl
doktor, 1987de yardmc doent, 1989da doent, 1994 ylnda profesr unvanlarn ald.
1990 ylnda Van Yznc Yl niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesine geti. Arkeoloji
ve Sanat Tarihi Blm ile 1991de Van Gl evresi Tarih Eserleri ve Kltr Degerlerini
Aratrma ve Uygulama Merkezini kurdu. Arkeoloji ve sanat tarihi blm bakan, sosyal
bilimler enstits mdr, gzel sanatlar fakltesi dekan ve rektr yardmcs olarak idari
grevlerde bulundu. 2004 ylnda Konya Seluk niversitesi Fen Edebiyat Fakltesi Sanat
Tarihi Blmne geti. Egitim-gretimde ders ve danmanlklarnn yan sra, bilimsel
aratrmalarn da srdrmektedir. Yaymlanm sekiz kitab ile ok sayda makalesi bulunan
Uluam, ulusal ve uluslararas dzeyde yetmiten fazla kongre ve sempozyuma bildiri sundu.
1971 ylndan beri eitli arkeolojik kaz ve restorasyon almalarna katlan Uluamn kltr
varlklar ve vakar konularnda hazrladg veya danmanlk yaptg lm-video ekimleri
ile radyo ve televizyon programlar bulunmaktadr. DPT ve AB destekli projelerde, kltr ve
turizm sektr ile kltr varlklarnn envanter almalarnda Dogu ve Gneydogu Anadolu
blgeleri ile Ortadogu ve Afrikada blge sorumlusu olarak grev yapmaktadr. Birok ulusal ve
uluslararas bilim kurumunun yesi olan Uluam, Franszca ve Arapa bilmektedir.
HASANKEYF KAZISI
Hasankeyf ren yeri 1981 ylnda I. Derece Arkeolojik Sit Alan iln edilmi, bilimsel
kaz almalarna 1986 ylnda Mardin Mze Mdrlg bakanlgnda Prof. Dr. M. Olu Ark
tarafndan balanmtr. 2004 ylna kadar sren kazlarda, Er-Rzk, Sultan Sleyman ve Ko
113
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
camileri ile civarlarndaki medrese, han, konut, sokak, meydan ve dkknlardan oluan aag
ehrin merkezi ortaya karlmtr. Byk Saray, Sahil Saray (Camii Mardinike) ve seramik
frnlar kazlar ise Hasankeyfin tarih dokusuna daha zengin bir ehre kazandrmtr.
2004 ylnda Bakanlar Kurulu kararl kaz statsnde Prof. Dr. Abdsselam Uluama
devredilen kaz ve aratrmalar uzun erimli eylem plan erevesinde daha uzun sreli ve geni
kapsaml bir proje hline dntrlmtr.
2004-2007 kaz dnemlerinde su
altnda kalmas muhtemel 29 alanda alma
gerekletirilmi, bu srete bilinmeyen 78
tanmaz kltr varlg ortaya karlarak
kimlikleri tespit edilmi, belgeleme, ksm
saglamlatrma ve zik korumalar yaplmtr.
nceki dnem kaz alanlar da temizlikleri
yaplarak korunakl gezilebilir yerler hline
getirilmitir. 2004 ylnda, Zeynel Bey Trbesi
civarnda medrese, imaret ve handan oluan bir
klliye; mahalle arasnda bir Osmanl camisi,
yamata cami ve sosyal tesislerden oluan ikinci bir yama klliyesi ortaya karlmtr.
2005 yl Hasankeyf kaz almalarnda 1 kilise, 2 medrese, 1 hamam, 5 kk, 2 yarm
trbe, 2 mahalle dokusu (sokak), 1 Roma kaps kalnts ve Byk Sarayn yars tanmaz
kltr varlg olarak Hasankeyfe kazandrlmtr.
2006 almalarnda Byk Sarayn byk bir blm, Eski Mezarlk, Kasmiye
blgesinde 4 kk, antik su kanal, kpr ayag yaplar, han, $ab Camii yaplar toplulugu ve 6
dkkn aga karlmtr.
2007de ise kazlacak kamu arazisi kalmadgndan, Selahiye Baheleri iindeki ziyaret
yaplar (cami ve zaviye) ile kale yolu vadisindeki 42 adet dkkn ve kale yolu zerindeki kaya
ktleleri krlarak temizlenmi, tarih doku ortaya karlmtr. Kaz ile gn yzne karlan
hemen hemen tm mimari eserlerin basit onarm, koruma ve evre dzenlemeleri yaplmtr.
Byk Sarayn binlerce tonluk hafriyat artg malzemesi Dicle kenarna, oradan da alan dna
tanmtr.
Kaz almalarnn yan sra, kaz evi ve laboratuarda da bir takm almalar
gerekletirilmitir. Kaz sahalarndan kan ve depoda saklanan seramiklerle diger
buluntular, temizlik ilemlerinden sonra nicelik ve niteliklerine gre gruplandrlarak belirli
form ya da kompozisyon verenler seilerek envantere alnm; numaralanp izimleri yaplarak
belgelemeleri yaplmtr.
20052012 yllarn kapsayan Uzun Erimli Eylem Plannda belirtildigi ekilde,
Hasankeyfte yalnz arkeolojik kaz almalar degil, su altnda kalmas muhtemel kltr
varlklarnn tanmas, digerlerinin de korunmasna ynelik bir takm proje ve programlarn
uygulamasna geilmitir. zellikle belgeleme almalarnda toplanan verilerin sistematik
bir ortamda depolanmas amacyla kaz evinde bir bilgisayar veri taban oluturulmu, kaz
almalarnda dijital ortamda ekilen fotograarla, sonulanan bilgi, izim, ve belgeler bu
sisteme kaydedilmitir.
Kaz alanlar ile mimari eserlerin kaz ncesi, kaz safhalar ve kaz sonras durumlarnn
rlveleri bir uzman rmaya hazrlatlarak izimlerle belgelenmeleri saglanmtr. Hasankeyfte
ayakta kalan antsal nitelikli mimari eserlerle kaz alanlarnn video ekimi yaptrlarak kaset
ve dijital aygtlara kaydedilip grsel belgelemeleri gerekletirilmitir.
114
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HERAPOLS KAZISI
KAZININ YER
li : Denizli
lesi : Pamukkale
Ky : -
rtibat Telefonu : -
e-mail : guvengumgum@yahoo.it
KAZI BAKANININ
Ad : Francesco
Soyad : DAndria
Bal Olduu Kurum : Lecce niversitesi
zgemii : Laterzada 1943 ylnda dogdu (Taranto, talya). niversiteyi
ve uzmanlgn Milano Katolik niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde tamamlad. Molise
Tarihi ve Mimari Varlklar Koruma Danmanlg Dairesinde ksa sreli yneticilik yapt.
Lecce niversitesinde arkeoji ve Grek, Roma sanat zerine dersler verip ayn niversitenin
Arkeolojide Uzmanlk Okulunun bakanlgn yapmaktadr. talya Ulusal Kltr Varlklar
Kuruluna seildi. Alman Arkeoloji Enstits yesi ve Archeo Dergisinin bilimsel danma
kurulunda bulunmaktadr. Gney talyada Lecce niversitesi ile Yunanistan ve Arnavutluk
aratrma enstitlerinin ortak projesi olan Messapi kltr zerine almalar yapt. Lecce
niversitesi bnyesinde Oria, Otranto, Cavallino, Vaste ve Castroda yaplan arkeolojik
kazlarn bakanlgn yapmaktadr ve Lecce niversitesine ait birok yaynn hazrlanmasnda
yer almtr. Luni, Metaponto, Sibari, Malta ve Kbrsta kazlara katlmtr.
2001 ylndan bu yana Ulusal Aratrma Merkezi Lecce $ubesinin mdrlgn
yrtmektedir. Avusturya Viena Arkeoloji Enstits ile British School Roma onur yesidir.
Cavallinoda Museo Dffuso ve Vastede Savalar Park, Acquaricadaki ekomze
projelerini yrtmektedir.
HERAPOLS KAZISI
talyan arkeoloji heyeti, Hierapolis Frigyada kaz ve restorasyon almalarna kesintisiz
bir ekilde 1957 ylndan bu yana srdrmektedir. almalar Denizli Mzesi, Trk restoratrler
ve arkeologlar ile talyadan yedi niversitenin katlmyla gerekletirilmektedir. Geleneksel
tarih-arkeoloji teknikleri, paleobotanik ve arkeozooloji gibi modern kimyasal ziksel analiz
teknikleri ile btnlemitir. Antsal yaplarn restorasyonu tiyatro, hamam ve bazilika yaplar
ile devam etmektedir.
115
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Hierapolis antik kentinin byk bir ksm traverten tabaka ile kaplandg iin,
heyet sistemli ve zor bir ekilde iki gezi gzergh gerekletirilmesi iin almtr. Bu
ekilde Hierapolisin en nemli Roma ve Bizans Dnemi yaplarnn yakndan grlmesi
saglanmtr.
En erken dnemi Helenistik Dneme tarihlenen kent, mparatorluk Dneminde
Apollon Kutsal Alan, iki antsal emesi, iki byk portikli meydan, iki antsal hamam yaps,
gymnasiumu ve saysz harabeleri ile byk bir kenttir. Bizans Dneminde Hierapolis Aziz
Filippus Martyriumu ve saysz kilise yer almaktadr. Son yllardaki yeni almalar Seluklu ve
Osmanl dnemleri hakknda nemli bilgiler saglamtr.
116
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
HOAP KALES KAZISI
KAZININ YER
li : Van
lesi : Grpnar
Ky : Gzelsu
rtibat Telefonu : 05054022818
e-mail : mtop@yyu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Mehmet
Soyad : Top
Bal OlduuKurum : Yznc Yl niversitesi
zgemii : 1964 demi, Bademli Kasabas dogumlu olup ilk ve
orta grenimini demite, liseyi Ktahyada; 19811982 egitim-gretim ylnda Atatrk
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm, Sanat Tarihi Anabilim
Dalnda baladg lisans egitimini 1986 ylnda tamamlad. 1987 ylnda Kltr Bakanlg
bnyesindeki Van Mzesine, mze aratrmacs olarak atand. 1991 ylnda Van Yznc
Yl niversitesi Sosyal Bilimler Enstits Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalnda yksek
lisans egitimine balad ve ayn yl niversiteye aratrma grevlisi olarak atand. 1993 ylnda
Hoaptaki Mahmudi Beylii Mimarisi adl tezi ile yksek lisansn tamamlayarak ayn
anabilim dalnda doktora egitimine balad. Ekim 1997de Erken Dnem Osmanl Mihraplar
adl teziyle doktorasn ald. 01.06.1998de Yznc Yl niversitesi, Fen- Edebiyat Fakltesi,
Sanat Tarihi Blmne yardmc doent olarak atand, hlen ayn grevini srdrmektedir.
Diyarbakr Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu yesi olup eitli bilimsel ve
aratrma faaliyetlerine katlmakta; zellikle Kltr ve Turizm Bakanlgnn izni ile Hakkri
ve $rnak illeri ve ilelerine ynelik kltr varlklarnn tespiti noktasnda 1998 ylndan beri
yzey aratrmas yapmaktadr.
HOAP KALES KAZISI
Hoap Kalesi, Van-Hakkri karayolunun kuzeyinde, Hoap Suyunun kuzeydogusunda
kurulmu olup daha ok Hoap Kalesi adyla anlmakla birlikte; Kale-i Mahmudi, Mahmudi
Kalesi ve Narin Kale olarak da adlandrlmaktadr. Urartu Dneminde asker bir tesis olarak ina
edilen kale, Osmanl Devletine tabi Mahmudi Beyleri tarafndan yaptrlan ekliyle gnmze
ulamtr. kale giri kaps zerindeki ina kitabesinden kalenin Mahmudi Sleyman
Bey tarafndan 1052 (1643) tarihinde yaptrldg anlalmaktadr. Aslnda bu tarihten nce
kalenin mevcut oldugunu Matrak Nasuhun 154849 senesinde Kanuni Sultan Sleymann
II. ran seferinden dnndeki gzergh zerinde Kale-i Mahmudi olarak adndan sz
etmesi gstermektedir. Evliya elebi de seyahatnamesinde 1650 senesinde ugradg Hoap
117
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Kalesinden bahsetmektedir. XIX. yzyl ortalarnda terk edilen kale, gnmzde Kltr ve
Turizm Bakanlgna bagl ren yeri olarak ziyaret edilebilmektedir. Genel olarak kale, Hoap
Suyunun kenarnda ykselen sarp ve dik bir kaya ktlesi zerine kurulmu i kale ile bunun
kuzeyinde ynden surlarla evrili d kaleden meydana gelmitir.
Hoap Kalesinde kaz almalarna bakanlgmda bir ekip tarafndan 2007 ylnda
balanmtr. 10 yllk bir kaz ve restorasyon projesidir. lk sezon kaz almalar i kalede iki
alanda srdrlm olup I. ama dogu-bat istikametinde uzanan ikinci surun batda bitiminden
itibaren zindan yaps arasnda kalan ksmdr. Burada yeni mimari bulgularla karlalmtr.
II. ama ise, nc kademedeki harem blmnde gerekletirilmitir. Bunun gneydogu
kesinden balatlan kazda ilk sene 7.00x8.00m.lik bir alanda toprak dolgu kaldrlmtr.
Vann nemli yaplarndan olan Hoap Kalesinde 2008 ylnda ve sonrasnda kaz
almalarna devam edilecektir.
118
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
IASOS KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Milas
Ky : Kyklack
rtibat Telefonu : -
e-mail : fberti@arti.beniculturali.it
KAZI BAKANININ
Ad : Fede
Soyad : Berti
Bal Olduu Kurum : -
zgemii : Bologna niversitesi Arkeoloji Blmnden mezuniyetinin
ardndan Roma Ulusal Arkeoloji ve Sanat Tarihi Okulundan (Scuola Nazionale di Archeologia
e Storia dellArte) burs ald. Atina Arkeoloji Okulunda grenimine devam ettikten sonra, talya
evre ve Kltr Varlklar Bakanlg Kamu Ynetimi birimine girerek Ferrara Ulusal Arkeoloji
Mzesi mdrlg grevine atand.
Bu grev altnda, Ferrara blgesindeki Etruski ve Roma kazlarna bakanlk yapt, sergi
ve kongreler dzenledi. Birok derleme yayn yapt, diger ehirlere ait baz mzelerde sergiler
dzenledi, Ferrara Mzesinde yeni bir dzenleme yaparak Spina (nekropol ve yerleim yeri)
ve topogra blmn at.
Ferrara Bilim Akademisi ile Etruski ve Italici Aratrma Enstits yesidir. Iasos Caria
Derneginin ise bakanlgn yapmaktadr.
IASOS KAZISI
Caria ehri, Mandalya Krfezinin i ksmnda bir yarmada zerinde bulunmaktadr. Bu
ansl cograf konumu, burada bir yerlekenin kurulup gelimesine vesile olmu ve doguundan
itibaren yerli halk ile gerek i karadan gerekse denizden gelen halklar arasnda ticar ve kltrel
alverilere sahne olmutur.
Iasosun tarihi, Bronz agndan balayp .S. XIV.-XV. yzyllara dek uzanmaktadr.
Bununla birlikte daha derindeki katmanlarda yaplan kazlarla, Bakr ve Neolitik ag gibi daha
nceki devirlere ait malzemeler ortaya karlmtr.
Tarih kaynaklar (Polibio XVI, 12, 2: Iasos ehrini argivi topluluklar Miletonun
yardmyla yerli halk yenerek kurmular) ehrin kendisi tarafndan da farknda olunan baskn
Yunan kltrne ve onya ile ok erken dnemlerde balayan bir ilikiye vurgu yapmaktadr.
Yarmada, kayalk olup denize dogru sadece bir ksm dogal olan teraslanmalar eklinde
alalmaktadr. Akropol, Bizans Dnemine ait hem krfeze hem de i karaya hkim olan kale
119
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
tarafndan savunulurken, bat limanndan giri iki dalgakran ve bir gzetleme kulesi tarafndan
kontrol edilmekteydi. Yaam alanlar ile halka ait mekn ve yaplar birbirini izliyordu; rnegin
tiyatro (.. IV. yzyl), kutsal alanlar ve bina kompleksleri (.. VI. yzyldan beri varolan
Demetra ve Kore oikosu, Zeus Megistos temenosu, vb.), agora, bouleuterion (mparatorluk
Dnemine ait mimari stilde) ve Hristiyan dinine ait birka bazilika. .. IV. yzyla ait
savunma duvarlarnn oluturdugu dairesel hattan geriye srekli olmayan paralar kalmtr.
$ehrin (yarmaday eviren muhtemelen .S. VII.-VIII. yzyllara ait savunma duvarlar
bulunmaktadr) srtlarnda, nekropoln byk bir ksm, aquadct (.S. I.-II. yzyl) ve iftlik
evleri bulunmaktadr.
talyan Arkeoloji Heyeti, Iasostaki almalarna 1960 ylndan beri devam etmekte ve
Trk topraklarnda grev yapan en eski italyan heyetlerinden birini oluturmaktadr. Heyet
bu topraklardaki varlgnn ellinci ylna (2010) yaklarken agorann dzenine ilikin nemli
sonulara eriebilmek amacyla almalarn hzlandrmak niyetindedir.
Bunun geregi olarak da:
-mparatorluk Dnemine ait seviyenin henz yer altnda olan ksmlarn ki, meydan ile
bat ve dogu stoalarnn baz blgelerine karlk geliyor, gn gna karmak;
-2005-2007 yllar arasnda yaplan kazlar srasnda, bat stoas boyunca zel bir
mimari aklkla ortaya karlan duvarlarn restorasyonu ve 70li yllarda alan merkez
ukurda bulunan prehistorik ve protohistorik
dnemlere ait arkeolojik katmanlarn
dzenlenmesi;
-Alann tarih geliimi ve kronolojik
evreleri ile ehirdeki yaam ve uygarlgn
en yksek seviyesini ifade eden agoraya ve
onun ehre zaman iinde tadklarna dair
daha detayl ve geni alglamay saglayacak
incelemelerin (alann merkezinde yaplan
kazda belgelenen orta ve ileri Bizans
dnemlerine ait yerleke, Ge Geometrik
Dnem cista gmtlerin bulundugu nekropol,
daha yeni ama ayn derece nemli bulgularn kantladg Acatomnide Dnemi, Roma
mparatorlugu ve Bizans izleri) tamamlanmas;
Agorann bat yannda bulunan duvarlarn restorasyonu, daha nceki kaz mevsimlerinde
gerekletirilen almalar (bouleuterionda geen iki kaz mevsiminde yaplan, cesareoda, bat
ve dogu stoalarnda vb.,) izlerken; alann gney, dogu ve kuzey (sadece bir ksm gngna
karld) yanlarna bakan yaplar iin gerekli olan, onlarn dekoratif durularn koruyan,
dzenli (maliyeti fazla) bakm ve onarm almalar gerekletirilecektir. Heyetin daha nce
gerekletirdigi almalardan da grlecegi gibi en temel amalarndan biri korumadr. rnek
olarak 1997 ylnda liman kulesine dayankllk ve grnrlk kazandran koruma almas,
1996da saat mezarda yaplan mdahale, Mozaik Evi (2001de at rts tamamland),
balk pazar (quadriporticoda iki yl sren kaz ve restorasyon almalarnn ardndan mze,
1996 ylnda ald) gsterilebilir.
Sz konusu restorasyon ve koruma almalar arasnda, Iasosun zengin oldugu el
yapm ta objeler zerinde yaplacak almalar ve agorada bulunan; bir ksm Balk Pazar
Mzesinde, bir ksm bulunduklar yerde muhafaza edilen, kalker ta ve mermer yaztlar
incelemek zere, 2007 ylnda stanbul niversitesi ile ortaklaa balatlan projeyi dile
getirmek yerinde olacaktr. nemli ve byk bir grup epigra uzman, siteyi ziyaret ederek
rnek paralar almlar, gerek blgede teknik eleman yetitirmek ve gerekse sitenin gelecegi
iin nemli olacak incelemeleri yapmak suretiyle almalara balamlardr.
120
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KZTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Samsun
lesi : Bafra
Ky : kiztepe
rtibat Telefonu : 0532 5780219
e-mail : o-bilgi@superonline.com
KAZI BAKANININ
Ad : nder
Soyad : Bilgi
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi (emekli)
zgemii : 1939 ylnda Ankarada dogan nder Bilgi, yksek grenimini
A.. Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda 1963
ylnda tamamladktan sonra lisansst egitimi iin devlet bursu ile gittigi ngilterede doktora
derecesini Londra niversitesinde Development and Distribution of Anthropomorphic
Figures in Anatolia from the Neolithic to the End of the Early Bronze Age balkl tezi ile
1972 ylnda elde etti. Ayn yl Kltr Bakanlg Eski Eserler ve Mzeler Genel Mdrlgnde
meslek hayatna balad ve 1973 ylnda da .. Edebiyat Fakltesine asistan olarak atand.
Bilgi, 1977 ylnda doent, 1988 ylnda profesr unvann kazand, 2006 ylnda
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dal bakan iken emekli oldu.
grenci olarak Kltepe, Acemhyk, Altntepe; meslek hayatna atldktan sonra Maat
Hyk ve kiztepe kazlarna katld, 1978 ile 1985 yllar arasnda Karakaya Baraj Gl
alanndaki Kkerbaba Hyk kurtarma kazlarnn bakanlgn yapt. 1981 ylndan beri de
kiztepe Kazlarnn bakanlgn yrtmektedir.
Bilgi, 19811982 yllarnda Eski Eserler ve Mzeler Genel Mdrlgnde 1 yl sreyle
genel mdr yardmclg grevinde bulundu. Kltr ve Turizm Bakanlg Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma kurullarnn Nevehir ve Samsun blgesi bakanlklar ile stanbul II
Numaral Blge Kurulunun yeligini yapt. Ayrca, Koruma Yksek Kurulu yeliginde de
bulundu. Trkiye Amerikan lmi Aratrmalar ile Eski ag Bilimleri enstitlerinin asl, Trk
Tarih Kurumu ile Alman Arkeoloji enstitlerinin muhabir yesidir.
KZTEPE KAZISI
1940l yllarda Samsun Dndartepede Nimet ve merhum Tahsin zg ile merhum Kl
Kkten tarafndan yrtlm olan kazlar srasnda kefedilmi olan ve ilk defa 1974 ylnda
merhum Bahadr Alkmn bakanlgnda Trk Tarih Kurumu ile stanbul niversitesi adna
121
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
balatlan kiztepe kaz almalar hlen Kltr ve Turizm Bakanlg adna yrtlmekte olup
2007 ylnda 34. dnemini tamamlamtr.
375x175 m. boyutunda yaklak 66 dnm kadar alana sahip bir yama yerlemesi olan
kiztepe aslnda 2 byk, 2 de kk 4 tepeden oluur. Degiik byklkteki bu tepeler nitelik
ve nicelik bakmndan farkl kltr katlarna sahiptir. Nitekim, kiztepenin ilk defa Tepe
IIde Ge Kalkolitik agn balarnda iskn edildigi, takip eden yerlemelerin lk Tun agnda
Tepe I, II ve IIIte, Orta Tun ag balarnda sadece Tepe I ile IIIte, uzunca bir aradan
sonra Ge Demir agnda Tepe IIIte ve son olarak da Helenistik Dnemde yine Tepe Ide
yer aldg saptanmtr.
Btn aglar boyunca kiztepede mimarinin ahap agrlkl oldugu ve yaplarn ktk
evler tipinde ina edilmi oldugu gzlenmitir.
kiztepede btn dnemlerde ok gelimi bir mlekilik sanat oldugu ele geirilen
rneklerden anlalmtr. Ancak, kiztepenin yer aldg cograf blge ve iklim artlar gz
nne alndgnda kap formlarnn Anadolunun diger blgelerine gre daha snrl oldugu
dikkati ekmitir.
kiztepede ok gelimi bir metalrjinin var oldugu ele geirilen rnekler ile madencilik
alet ve edevatndan aka grlmtr.
Ele geirilen agrak ve dokuma tezgh agrlklarnn says ve kalitesinden kiztepede
ok gelimi bir dokumaclk sanayinin var oldugu gzlenmitir.
kiztepede btn aglar boyunca hayvanclk ve avclk ile balklgn gelimi oldugu
toplanan hayvan kemigi ve boynuzlar ile klk kalntlarndan aka anlalmtr.
kiztepe ren yerinin en yksek kesimini oluturan birinci tepenin T III dneminde bir
mezarlk alan olarak kullanlm oldugu, ortaya kartlan 638 adet basit toprak tr mezardan
saptanmtr.
skeletlerden 14nde kafataslarnda grlen deliklerden yaralanma veya tmr nedeniyle
operasyon geirdikleri anlalmtr.
Diger taraftan, kiztepelilerin din dncelerini yanstan buluntular da elde edilmitir.
Bunlarn banda ana tanra kltn yanstan ve pimi toprak heykelcikten idole kadar
degiik stillerde yaplm kadn betimlemeleri dikkati ekmitir.
122
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ZNK N FIRINLARI KAZISI
KAZININ YER
li : Bursa
lesi : znik
Ky : -
rtibat Telefonu : 0212 526 03 00-0532 587 27 74
e-mail : beldemar@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : V. Belgin
Soyad : Demirsar Arl
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi
Blm
zgemii : 1961 stanbul dogumludur. lk ve orta greniminden sonra,
stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Anabilim Dalndan 1984 ylnda mezun
olmutur. 1987 ylnda yksek lisans, 1996 ylnda doktora derecelerini alm, 1999 ylnda
yardmc doentlige atanmtr.
eitli yayn organizasyonlar ile uluslararas kongre ve sergilerde grev almtr.
Milletleraras ini-I Kongresinin (Ktahya 1986) ilm komite sekreterligini yapmtr. stanbul
niversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yksek Okulu, znik ini lemeciligi Programnn
kuruluundan itibaren drt yl sre ile seramik sanat tarihi derslerini yrtmtr.
1982 ylndan itibaren aralksz olarak katldg znik ini Frnlar kazsnn 2007
ylndan itibaren bakanlgn stlenmitir.
Devlet Planlama Tekilatnn stanbul Teknik niversitesi koordinatrlgndeki
znik iniciligini Gelitirme ve Yeniden retimi DPT/T 49 projesinde birim aratrmacs
olarak almtr.
1999 ve 2000 yllarnda stanbul niversitesi Aratrma Fonu tarafndan desteklenen
Kudste Osmanl Dnemi Mimarisi ve ini Sanat balkl aratrma projesinin
yrtclgn stlenmitir.
stanbul niversitesi Feyhaman Duran Kltr ve Sanat Evinin danma kurulu yesidir.
stanbul niversitesi Resim Galerisi Katalogunun editrlgn yapmtr.
ini-Seramik Sanat Tarihi, Monogra Degerlendirmeleri, Eletiri ve Yntem derslerini
srdrerek stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blmnde grevine devam
etmektedir.
123
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ZNK N FIRINLARI KAZISI
Prof. Dr. Oktay Aslanapa bakanlgnda 1963 ylnda balayan znik kazlar 11 yl
aradan sonra stanbul niversitesi, Sanat Tarihi Blm agrlkl bir ekiple 1981 ylnda
znik ini Frnlar Kazs adyla tekrar balamtr. 1993 ylndan sonra Prof. Dr. Ara Altun
bakanlgnda yrtlmtr. 2007 ylndan itibaren kaz bakanlgn Yrd. Do. Dr. V. Belgin
Demirsar Arl stlenmitir.
Ortaag ve Yeniag seramiginin en nemli merkezlerinden olan znikte zellikle XV.-
XVII. yzyl seramik ve inisinin Milet, $am, Hali, Rodos ii gibi dnem zelliklerine gre
eski yaynlara girmi terimlerinin, teknik zelliklerinin ayrtrlmas, frnlama teknolojisinin
irdelenmesi ve bunlarn znik retimi olduklarnn kantlanmas ve bu retimin Seluklu
Dnemi seramik teknikleri temeli zerinde gelitirildiginin belirlenmesi amalanmtr.
Bu dogrultudaki almalar sonucunda Osmanl seramik ve inilerinin asl ve nemli
retim merkezinin znik oldugu, bozuk-yank retim resi ok sayda buluntu, frn kalntlar
ve saylamayacak kadar ok
frn destek malzemesinden
anlalmtr.
II. Murat Hamamnn
dogusundaki BHD kodlu alanda
yrtlen almalar her yl
ortalama plankarede ve -4 m.
kotunda srdrlebilmektedir.
Bu atlye blgesinde imdiye
kadar drt frn kalnts in
situ olarak korunmu, km
frn yerleri ile atlyelerin diger
ksmlar ortaya karlmtr.
Frn kalntlarnn yerlerinde
sertletirilerek sundurma altna
alnmas ve bakm iin uzman
destegi alnmaktadr. Kaz bitiminde ise alann tamamnn zeri kapatlarak korumaya alnmas
ve akhava mzesi olarak dzenlenmesi planlanmaktadr.
Her yl binlerce re malzeme tasnif edilip temizlenmekte ve degerlendirilmektedir.
ncelikle alanda temizlenen, tasnienen ve etiketlenen fragmanlarn kaz kampnda son
tasnieri yaplp tmleme ve envanterleme ilemine geilmektedir.
II. dnem (1981-2007) kazlarna 200 akn uzman ve grenci ile 29 Bakanlk yetkili
uzman katlm, 342 adedi envanterli eser olmak zere 4316 envanterli ettlk buluntu zerinde
allm ve teknik leri hazrlanmtr. Buluntularn tm, tasnienmi ve etiketlenmi
torbalar ile damgal sandklarnda znik Mzesinin deposuna istif edilmitir.
80li yllarn bandan itibaren znikte yap faaliyetinin giderek artmas karsnda
koruma almalarna da hz verilmitir. znik Mzesine inaat hafriyat izlenmesinde yardmc
olunmu, imar paftalar zerinde ant eser ve kalntlar ilenmi, leri hazrlanarak tescil iin
Bursa Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kuruluna sevk edilmi ve ST karar sonrasnda
Koruma Amal mar Plan danmanlg yaplm ve uygulamada da konu izlenmitir.
19811988 yl almalar, Trke ve ngilizce iki ayr kitapla 1989 znik ylnda
yaynlanmtr. 1989 sonras almalarnn sonular ise baskya hazrlanmtr.
124
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KADIKALES/ANAA KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Kuadas
Ky : -
rtibat Telefonu : 0 532 647 54 06
e-mail : zeynep.mercangoz@ege.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Zeynep
Soyad : Mercangz
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi
zgemii : 1953 ylnda zmirde dogdu. Hacettepe niversitesi Sanat
Tarihi Blmnde 1975 ylnda lisans, 1978 ylnda yksek lisans ve 1985 ylnda doktora
programlarn tamamlad. 19761981 yllarnda Turizm Bakanlgndaki hizmetinin ardndan
niversiteye gei yapt. Mays 1981de asistan olarak baladg Ege niversitesindeki grevini
1999dan bu yana profesr olarak srdrmektedir.
19901991 yllarnda Fulbright bursiyeri olarak Amerika Birleik Devletlerinde,
Harvard niversitesinde almalar yapt. zmir II Numaral Kltr ve Tabiat Varlklarn
Koruma Kurulunda faslalarla on yl kadar kurul yeliginde bulundu. Yurtii ve yurtd eitli
bilimsel toplantlarn yan sra baz projelerde yer ald.
Demre, Aziz Nikolaos Kazs, Bein Kazs, Kbrs Salamis Kazs, Kuadas
Kadkalesi/Anaia Kazs almalarna katld.
KADIKALES/ANAA KAZISI
2001 ylnda, denecilerin talanlarna ve dogann tahribatna kar acil olarak kurtarma
kazs olarak balayan Kuadas, Kadkalesi kazs almalar 2002 ylndan bu yana Bakanlar
Kurulu Kararyla Prof. Dr. Zeynep Mercangz bakanlgnda yrtlmektedir.
Kadkalesi protohistorik hyk zerine 12.-13. yzyllarda ina edilmi bir Bizans
kalesidir ve kazlarn ncelikli amac bu kalenin temizlenip ortaya karlmasdr. Kaz
buluntusu bir Hitit heykelciginin ardndan hykle ilgili sondajlar Bizans surunun dogrudan-
imdilik-protohistorik yaplamann zerine oturdugunu gstermitir. Bu almalarda Erken,
Orta ve Ge Tun agnn buluntular ile yerel Miken kaplarna ait paralar saptanmtr.
Blge ile ilgili kimi yaynlarda buras, lkag ve Ortaagn nemli bir yerleimi olan
Anaia kenti ile zdetirilir. Nitekim yzey buluntularyla bugn yazlklarn altnda kaldg
anlalan bir liman kentinin varlg kukusuzdur. 12.-13. yzyllarn alkantl gnlerinde Anaia
125
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
kentini ve limann koruyan Kadkalesindeki kaz almalar artk Anaia kazs olarak da
adlandrlmaktadr. Veriler, 13. yzylda gmrk kaps olan kente ilikin tarihsel bilgilerimizi
pekitirip, zenginletirmitir. Buluntular arasnda deniz ar ticareti yaplan seramik, cam ve
kuyumculuk retimlerine ilikin paralara rastlanmtr. kisi mparatorie Theodora Dukaina
Palaiologinaya, biri Konstantinopolis patrigine, biri de imparatorun sekreteryalarndan
birine ait 12.-13. yzyllardan drt kurun mhr, Bizans bakentinden buraya gelmi yazl
vesikalarn kantlardr. Son iki sezonda, kalenin inaatndan ksa bir sre nce, muhtemelen 11.
yzylda kurulmu grnen bir manastr kompleksi, muhtemelen imparator IX. Konstantinos
Monamakhosun vakf olan Bessai Manastrna iaret eder. Manastr, kaynaklarn 13. yzylda
bapiskoposluga ykseldigini belirttikleri Anaia piskoposlugunun ikametghna dnm
grnmektedir. Bu alanda, antropolojik aratrmalar sren, pek ok Hristiyanlk gmlerine
de rastlanmaktadr. Sz konusu antsal yaplar henz ksmen almtr, ancak nmzdeki
almalarla burasnn Bizans mimarlk tarihine olduka nemli veriler sunmaya aday bir yer
olacagn gsterir.
Kaz almalar ile kalenin 14.-15. yzyllardaki Trk Dnemi yaplamalarnn yannda,
I. Dnya Savann Osmanl asker tabyalar ve 1974 Kbrs Bar Harekt srasnda kazlm
siperleri de aga karlmtr. Bu da Kadkalesinin Samos Bogazna hkim konumu nedeniyle
tm zamanlarda asker adan ne denli nemli oldugunu gstermektedir.
126
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KAMAN KALEHYK KAZISI
KAZININ YER
li : Krehir
lesi : Kaman
Ky : agrgan
rtibat Telefonu : -
e-mail :
KAZI BAKANININ
Ad : Sachihiro
Soyad : Omura
Bal Olduu Kurum : Japonya Ortadogu Kltr Merkezi-Japon Anadolu
Arkeoloji Enstits
zgemii : Omura, 7.9.1946 tarihinde Japonyadaki Moriokaduda
dogdu. Waseda niversitesi Edebiyat Fakltesini bitirdikten sonra, 1972 ylnda T.C. Milli
Egitim Bakanlgnn bursuyla aratrmac olarak, Ankara niversitesi Dil ve Tarih Cografya
Fakltesinde okudu. 1981 ylnda Japonya Ortadogu Kltr Merkezinde aratrmac olarak
greve balad. 1984 ylnda ayn merkezin aratrma blmne mdr olarak atand. 1990
ylnda Ankara niversitesi Sosyal Bilimler Enstitsnden doktor unvann ald.
1970-1981 yllar arasnda Japonya-Saitama, Kanagawa, Msr-Markata, Fustat, Konya-
Karahyk, Elazg-Haraba, Korucutepe, Van-Patnos, Adyaman-Ancoz kazlarnda alt. 1985
ylnda Kaman-Kalehykte yzey aratrmalar yapt ve 1986 ylnda bu merkezde arkeolojik
kazlara balad.
1998 ylnda Japonya Ortadogu Kltr Merkezi-Japon Anadolu Arkeoloji Enstits
mdr olarak atan Sachihiro Omura, hlen, Bulletin of the Middle Eastern Culture Center in
Japan (BMECCJ), Anatolian Archaeological Studies (AAS)nin editrlgn de yapmaktadr.
KAMAN-KALEHYK KAZISI
Kaman-Kalehyk, Ankarann gneydogusunda, ve kuuumu 100 km. uzaklktadr.
Kzlrmak kavsi iindeki Kaman-Kalehyk, Krehir line bagl Kaman lesinin 3 km.
dogusunda yer almaktadr. Ankara-Kayseri karayolunun hemen kenarndaki Kaman-
Kalehykn ap yaklak 280 m., yksekligi 16 m.dir.
Kazlara Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlgnn
izni ile, Japonya Kltr Merkezi-Japon Anadolu Arkeoloji Enstits adna, 31 Mays 1986
tarihinde ilk kazma vurularak balanmtr. O tarihten 2005 ylna kadar, Prof. Dr. Tahsin
127
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
zg ve Prof. Dr. Nimet zgn bilimsel yardm ve katklaryla almalar srdrlmtr.
Hlen kazmza Prof. Dr. Nimet zg bilimsel katklaryla yol gstermektedir.
Kaman-Kalehyk kazlarndaki amacmz iki noktada zetleyebiliriz:
1-Kuzey amada kltr katlarnn esas ve tali safhalarn tespit etmek ve hygn
stratigrasini grenmek.
2-Gney amada, kuzey amada tespit edilen Osmanl, Demir, ve Orta-Ge Tun ag
katlarnn mimarlk eserlerini bir btn hlinde grenmek.
1986-2007 yllarnda yaplan arkeolojik kazlar sonucunda, drt farkl kltr kat tespit
edilmitir. Bunlar yeniden eskiye dogru sralayacak olursak, I. Kat: Osmanl Dnemi ( M.S. 15.-
17. yzyllar); II. Kat: Demir ag (M.. 1200-M.S. 400); III. Kat: Orta ve Ge Tun ag (M..
2000-1200); IV. Kat: Eski Tun ag (M.. 2200-2000)dr. Her kat kendi iinde bulunan
kk eserler ve mimari kalntlara gre, I. Kat: Ia, Ib; II. Kat: IIa, IIb, IIc, IId; III. Kat: IIIa,
IIIb, IIIc; IV. Kat: IVa ve IVb
olarak sralanmtr.
Osmanl Dnemine ait
mimari kalntlar, kuzey ve
gney amada ok saglam
hlde tespit edilmitir.
Burada ok sayda srl
seramik, in porseleni ve
anak-mlek paralar,
Osmanl sikkeleri ile
yzk gibi baz ss eyalar
bulunmutur.
Demir agnn
IIa katnda, hygn
tam merkezinde yer alan
megaron tipinde bir mimari
kalntyla birlikte ta deli bir koridor aga karlmtr. Bu katta, dag kristalinden bir
Akamenid mhr ve anak-mlekler ele geirilmitir. Karanlk ag denilen IId katnda ise
dalgal motierle boyal seramikler ile tuntan ok ular tespit edilmitir.
IIIb kat ile temsil edilen, Orta-Ge Tun agnda, yani Eski Hitit ag tabakasnda
ise, silo olarak dnlen 5 m. yksekliginde, 15 m. apnda, yuvarlak bir kalnt aga
karlmtr. Burada Eski Hitit ve Hitit mparatorluk Dnemine ait ok sayda hiyeroglii
bullalar bulunmutur. Bullalarn zerindeki almalar hlen devam ettirilmektedir. Bu
almalardan, o zamanki Kaman-Kalehyk ile diger ehirler arasndaki ekonomik baglant
aga karlabilecektir.
2000-2007 yllarndaki kaz almalarnda ise Kalkolitik ve Neolitik aga ait pimi
topraktan yaplm idol ele geirilmitir.
Bu almalarla Kaman-Kalehykte Osmanl Dneminden-Neolitik aga kadar inen
kltr katlar aga karlm olacaktr.
128
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KARAN KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Merkez
Ky : Yagca
rtibat Telefonu : 05323252842
e-mail : ykaya@humanity.ankara.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : In
Soyad : Yalnkaya
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi
zgemii : 1943 ylnda Amasyada dogdu. 1966 ylnda A..D.T.C.F.
Prehistorya Krssnden mezun oldu ve ayn krsye asistan olarak girdi (1967). 1973 ylnda
doktor, 1982 ylnda niversite doenti ve 1989 ylnda da profesr unvann ald. 1983 ylndan
beri Arkeoloji Blm, Prehistorya Anabilim Dal bakanlgn yrtmektedir.
grenciliginden itibaren yurt ii ve yurt dnda ok sayda kaz ve aratrmalara katld:
1967-1973 yllar arasnda Prof. Dr. . Kl Kktenin bakanlg altnda Kars yresi ve Keban
Baraj Gl alanndaki Prehistorya aratrmalar ve kazlar ile Karain Magaras kazlarna,
1976 ylnda Fransada Arago (Perpignan) ve Lazaret (Nis) magaralar kazlarna, 1983 ylnda
da Suriyede El Kowm vahasndaki Nadaouiyeh I sitindeki Paleolitik ag kazlarna uzman
olarak katld.
1979 ve 1982 yllarnda Aag Frat Havzas Projesi kapsamnda Malatya ve
Adyamanda yaplan yzey aratrmalarnn, 1984 ylnda Bat Toroslarda gerekletirilen
yzey aratrmalarnn, 1989-1999 yllar arasnda kzini Magaras kazlarnn, 1998 ylnda
Hatay linde gerekletirilen yzey aratrmalarnn bakanlgn yapt. 1985 ylndan bu yana
Karain kazlarna bakanlk yapmaktadr.
Yurtiinde eitli kongre, kollogyum ve sempozyumlara bildiri ile katld, eitli
kurumlarda konferanslar verdi. Yurtdnda Fransa (1976, 1980, 2000, 2007), Belika (1986,
1993), Polonya (1993), Amerika Birleik Devletleri (1993)nde agrl olarak tebligler sundu.
Yalnkaya, La Socit Prhistorique Franaisein daimi yesi; Union Internationale
des Sciences Prhistoriques et Protohistorique (UISPP)in VIII. Komisyonunun Trkiye
temsilcisi; Revue de Prhistoire Europennein yayn komitesi yesi ve TUBA-ARn (Trkiye
Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi) Danma Kurulu yesidir.
Yalnkayann biri kitap olmak zere yurtii ve yurtdndaki bilimsel dergilerde
yaynlanm ok sayda yayn bulunmaktadr.
KARAN KAZISI
Karain, Antalyann yaklak 30 km. kuzeybatsnda, Katran Dagnn doguya dogru
alalan yamalar zerinde yer alan karstik bir magaradr. Denizden 430 m., nndeki ovadan
ise 130 m. yksekliktedir. lk kez 1946 ylnda bilim alemine tantlan magarada, Prof. Dr. . Kl
129
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Kkten tarafndan 1973 ylna kadar kazlar yaplmtr. Kktenin vefat zerine uzun bir sre
ara verilen arkeolojik kazlara, 1985 ylndan itibaren Prof. Dr. In Yalnkaya bakanlgndaki
uluslararas bir ekip tarafndan yeniden balanmtr. Modern tekniklerle, sistemli ve multi-
disipliner bir yaklamla srdrlen arkeolojik kazlar magarann E ve B gzlerinde hlen
srdrlmektedir. Karain Magaras Trkiyenin en eski iskn yerlerinden biri olup hlen kazs
yaplan Trkiyenin tek magara sitidir. Magarann en nemli zelliklerinden biri, uzun sreli
bir iskna sahne olan yaklak 11 m. kalnlgnda arkeolojik ve jeolojik dolgusunun olmasdr.
Magarann en kaln dolgusunun bulundugu E Gz kazlar Paleolitik agn tm
dnemlerini veren bir katlamaya sahiptir. E Gznde yaklak 8 m. derinlige ulalmtr. En
st tabakalarda Ge st Paleolitik aga ait buluntular elde edilmitir. Bu seviyelerin altndan
uzun sreli ve iki evreli Orta Paleolitik aga iaret eden katmanlar gelir. Gnmze yakn
olan Karain Tip Mousterien olarak isimlendirilmitir. Bu tabakalarda ele geirilen yontmata
aletler ok ince bir iilik gsterirler. Kenar kazyclarn yogunlukta oldugu aletler arasnda
dilemeli ve ontuklu aletler, mekik aletler, n kazyclar, deliciler ve ular grlr.
Bu seviyelerde levallois
teknolojiye sk sk bavuruldugu
anlalmaktadr. Elektron Spin
Rezonans (ESR) ve Temoluminesans
(TL) yntemleriyle yaplan yalandrma
almalar Karain Tip Mousterien
seviyelerin G.. 160.000-60.000
arasnda yer aldgn gstermitir.
Yine bu seviyelerde Orta Paleolitik
ag insanlar olan Homo neanderthal
insanna ait zik kalntlar da ele
geirilmitir. Orta Paleolitik agn ikinci
ve daha eski olan evresi, Charentien Tip
Mousterien olarak isimlendirilmitir. Bu
seviyelerde levallois teknoloji kaybolur.
Ksa ve kaln yonga tamalklar zerine
yaplan eitli aletler grlr. Bunlar arasnda zellikle basamak pulcuklu dzeltilerle ilenmi
yatay kenar kazyclar ok iyi bir iilik gsterirler. Uranium-Thorium yntemiyle yaplan
yalandrma almalaryla, Orta Paleolitik agn ikinci evresi yaklak G.. 350.000 civarna
tarihlendirilmitir.
Orta Paleolitik agdan sonra Alt Paleolitik aga ait seviyeler gelir. Alt Paleolitik ag
hem iki yzeyli alet ieren kltrlerle (Acheuleen) hem de yonga ieren kltrlerle (Clactonien,
Tayacien) temsil edilir. 2007 ylnda alt seviyelerde bulunan bir iki yzeyli alet (elbaltas)
Acheuleen kltrn varlgn kantlamasnn yan sra, Kkten tarafndan verilen bilgileri de
dogrulam olmas asndan olduka nemlidir. ki yzeyli aletin bulundugu tabakadan henz
bir yalandrma yaplmamtr. Ancak, 2006 kaz sezonunda biraz daha stteki tabakadan
alnan G.. 400.000 Uranium-Thorium ya gz nnde bulunduruldugunda, sz konusu
tabakann G.. 500.000-450.000 arasna ait olmas kuvvetle olasdr.
Karain B Gzndeki arkeolojik katlamann tabann Orta Paleolitik ag oluturur.
Yontmata buluntular, E Gznde oldugu gibi Karain Tip Mousterienin tekno-tipolojik
zelliklerini gsterirler. Bu seviyenin zerinde C14 ile G.. 39.000-22.000e tarihlenen,
omurgal n kazyclar ve dufour dilgiciklerle nitelenen bir st Paleolitik ag kendini
gsterir. ki seviyeli Epi-paleolitik ag buluntular geometrik olmayan mikrolitlerin varlg ile
belirginleir. n kazyclarn boylarnda st Paleolitik aga gre klme gzlemlenir. Kemik
aletler ve bol miktardaki boncuklar da diger nemli buluntu grubundandr. Bu seviyenin
zerinde ise; Ge Neolitik-Erken Kalkolitik buluntular ele geer. En genel buluntu grubunu
krk seramik paralar oluturur. Kalkolitik aga ait boyal seramikler, Haclar boyallar ile
byk benzerlikler gsterir.
130
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KARATEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Osmaniye
lesi : Kadirli
Ky : Kzyusuu
rtibat Telefonu : 0328 719 20 04
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Halet
Soyad : ambel
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi (Emekli)
zgemii : 27 Agustos 1916 tarihinde Berlinde dogdu. Orta ve lise
grenimini stanbul Amerikan Kz Kolejinde (1928-1935); niversite grenimini Paris
Sarbonne, cole des Hautes tudes, cole du Louvreda (1935- 39) tamamlad. Doktor, doent
ve profesr (1960) unvann stanbul niversitesinde ald.
Osmaniye Valiligi stn Hizmet dl (2003); Truva Kltr Sanat dlleri, Truva
zel dl (2003); Adana Rotary Kulb Hizmet dl (2 kez); Kltr Bakanlg dlleri ve
Hollanda Kraliyeti Prens Claus dl (2005) sahibidir.
Alman Arkeoloji Enstits (Berlin) asl yesi; American Philosophical Society for the
Advancement of Knowledge (Philadelphia); American Institute of Archaeology (Boston);
Thracology Enstits (Sofya); Trkiye Bilimler Akademisi eref yesidir.
Mersin niversitesi (2000); Tbingen niversitesi (Almanya) (2004) ve Bogazii
niversitesi eref doktoras (2005) sahibidir.
1939, 1948-49 Eskiehir-Afyon-Yazlkaya (Pimi Kale, Midas $ehri) kazs; 1943
Krehir-Hashyk kazs; 1952-1954 stanbulFikirtepe kazs (Kurt Bittel ile birlikte); 1958-
Karatepe kazlar; 1961 Kadirli-Flaviopolis Alacami almalar; 1963 Siirt-Diyarbakr-$anlurfa
illeri yzey aratrmas (R. J. Braidwood ile birlikte); 1964 $anlurfa-Sgt Tarlas-Biris
Mezarlg kazs (Bruce Howe ile birlikte); 19641966 el-Adana-Antakya yzey aratrmas;
1964-1984 Ergani-ayn kazs (aralklarla) (R. J. Braidwood ile birlikte); 1967 Keban yzey
aratrmas (Snmez Kantman ile birlikte); 1976 Aslanta Baraj Alan yzey aratrmas; 1978
Kadirli-Kumkale kazs; 1983-2000 Domuztepe kazs almalarna katld.
131
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KARATEPE KAZISI
Karatepe-Aslanta ren yerinde kazlar 1947 ylnda U. Bahadr Alkmn idar, Prof.
Dr. H. Theodor Bossertin bilimsel bakanlgnda, Trk Tarih Kurumu, stanbul niversitesi
tarafndan Mill Egitim Bakanlgna bagl Eski Eserler ve Mzeler Genel Mdrlgnn
katksyla balatlm, 1956 ylna kadar srdrlmtr.
1952 ylndan itibaren Restorasyon Kurulu Bakan Halet ambel bakanlgnda Roma
Restorasyon Enstitsnn ibirligi ile eserlerin restorasyonu iin almalara balanmtr.
Bu almalarn yan sra 1957 ylndan itibaren eserlerin nakillerinin ilen olanaksz olmas
nedeniyle hava koullarndan zarar grmemeleri iin koruyucu saaklar ve eserlerin yerinde
sergilenebilecegi bir ak hava mzesi oluturmak iin gerekli tesisler yaplmtr.
1950li yllarda U. Bahadr Alkmn Domuztepede balattg kaz almalar onun
vefatndan sonra 1983 ylnda Aslanta Baraj yaplmasyla yeniden gndeme gelmi; kaz
almalar Halet ambel bakanlgnda 1983 ylndan 2000 ylna kadar srdrlmtr.
Bu almalara ek olarak Kadirli ile merkezi eski eser taramas ve Alacami kazs,
Aslanta Baraj havzas yzey aratrmas ve Kumkale kazs, ller Bankas iin Adana kenti sivil
mimari taramas ve Adana-Silifke sahil band eski eser taramas almalar yrtlmtr.
almalar 2000 ylndan itibaren sur restorasyonu ve evre dzenlemesinin yan sra
Domuztepe ele geirilen heykellerin, kk buluntularn sergilenmesi iin kapal sergi salonlar,
at alt sergisi ve geen senelerde hazrlanan belgesellerin izlenebilecegi bir video salonundan
oluan tesislerin yaplmasnda yogunlatrlmtr. Bu tesisler 2006 ylnda tamamlanp bir
ziyareti merkezi olarak turizme almtr.
almalar hlen yayn, restorasyon, evre dzenlemesi ve ariv almalar eklinde
devam etmektedir.
132
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KAUNOS KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Kycegiz
Ky : andr
rtibat Telefonu : 0242 284 20 44
e-mail : caunus@superonline.com
KAZI BAKANININ
Ad : Memet Cengiz
Soyad : Ik
Bal Olduu Kurum : Bakent niversitesi
zgemii : 1949 Malatya dogumlu. Ankara Atatrk Lisesi mezuniyetinin
ardndan (1969) DTCF Klasik Arkeoloji ve agda Anadolu Arkeolojisi Krssne kayt.
1975 ylnda ayn krsde asistanlk. 1981, Urartu Mhrleri konulu almas ile edebiyat
doktoru unvan; 1990, doentlik unvan ve 1996, profesrlk unvan. 1990-2005 Antalya
Akdeniz niversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm gretim yeligi ve Sosyal Bilimler
Enstits kurucu bakanlg (1991-1996); ayn niversiteden emeklilik (2005). Bu yldan
itibaren Ankara Bakent niversitesi Kltr ve Sanat Aratrmalar Merkezine bagl olarak
gretim yeligine devamllk. Akademik yaam iinde DAAD ve Alexander von Humboldt
bursiyeri olarak Almanyann farkl niversitelerinde bilimsel almalar ve yurtii-yurtd
bilimsel kurulularda yelikler. grencilik yllarndan balayarak Prof. Dr. Baki gn
bakanlgnda yrtlen Adilcevaz, Haraba, Habibuag ve Kaunos gibi hem Dogu ve hem de
Bat Anadoludaki farkl kazlarda ekip yeligi ve sonrasnda kaz bakan yardmclklar. 1999
ylndan itibaren de Kaunos renindeki kaz, aratrma, restorasyon ve onarm almalarnda
bakanlk grevi. Archologisches Institut der CA-Universitt Kiel (Almanya) ve Historisches
Seminar der Universitat Zrich (svire) enstitleri ile bilimsel ortaklk. Urartu sanat,
Dogu-Bat ilikileri ve Kaunos zerine yazlm kitap ve makaleler; bu konularda yurtii ve
yurtd bilimsel toplantlarda konferanslar; popler dergilerde gncel makaleler; bilimsel
danmanlklar ve kitap editrlkleri.
KAUNOS KAZISI
Kaunos rendeki arkeolojik kazlara Prof. Dr. Baki gn bakanlgnda balanlmtr.
Yl 1966. Hocamn buradaki kazlara balamak istemesindeki en nemli etken, zmlenememi
olan Karca, daha dogrusu Kaunoscann deifre edilmesine yardmc olabilecek epigrak
malzemeye ulaabilmek ve antik yazarlardan edinilen bir bilginin ardndan gitmekti:
Gerekten de Kaunos, .. 4. yzyllarn balarna kadar Karya ve Likya blgeleri arasnda,
kendi hinterlandna sahip bir blge miydi? Kazlarmzn bu mevsim 40. yl kutlanmtr.
133
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Geriye dnk bakldgnda bu srecin zellikle son 20 ylnn Kaunosta ok verimli iledigi
geregi ortaya kmaktadr. Genel beklentilerin hemen hepsi gereklemitir: Stoas ile birlikte
agorann byk bir blm; Basileus Kaunios, Apollon, Aphrodite Euploia, Artemis-Kaunos
Kybelesi, Demeter, sis ve Sarapis gibi tanr ve tanralara adanm kutsal alanlar; eme binas,
monopteros, lm platformu ve bazilika gibi nemli kamu binalar aga kartlm; Roma
hamam, tiyatro ve Kubbeli Kilise gibi antsal yaplar temizlenerek ziyaretilere almtr.
Ama burada asl vurgulanmas gereken, Kaunosun ok zel buluntulardr: Karcann, daha
dogrusu Kaunoscann zmnde bugne kadarki tek anahtar olan ift dilli stel gibi; kentin
cadde ve sokaklarnn rzgr ynne gre planlanmasnda kullanlan lm platformu gibi;
gemicilere iyi yolculuklar ve tccarlara bol kazanlar ihsan eden Tanra Aphrodite Euploiann
kutsal odas gibi; limannn karalamaya balamas nedeniyle kme egilimi gsteren
ekonomiyi yeniden canlandrmak amacyla alnm yeni gmrk nizamnamesi gibi; ana
tanrann yani Matarn yani Kybelenin bir aga gvdesi grntsn agrtran steline ev
olan kutsal kaya odas gibi; ya da ba tanrs Basieus Kauniosun kutsal ta baitylos gibi;
adak kumbaras gibi ve de son yllarda gn yzne kartlan tuzla ve Antik agn dner
perde sistemi periaktos gibi. Bu buluntularn hemen hepsi arkeoloji biliminin birer ilkidir ki,
bunlarn banda lm platformu, ift dilli stel, tuzla ve periaktos gelmektedir.
Kaunos renindeki alma politikamz son yllarda degimitir. Buna gre Kaunosu
bir Arkeolojik Park konumuna getirmek iin ren iinde restorasyon ve onarm almalarna
agrlk verilecek; Deneysel Arkeolojiden rnekler sunulacak; kentin ana arterleri alacak;
ziyaretiler iin yeni ynlendirme ve bilgilendirme levhalar tanzim edilecektir. Kazlarmz ise,
programmz erevesinde ve de planlanm restorasyonlara ynelik olarak srdrlecektir.
Btn bunlarn uygulanmasna balanlmtr da: Teras Tapnagnn teras duvarlar, eme
binas, palaestra ve villa kaplar restore edilip yeniden ayaga kaldrlmtr; tiyatronun dogu
yndeki tonozlu girii iindeki ahap kap ile sahne binas nndeki periaktos, izlerine gre
yeniden tasarlanm ve yaptrlarak yerlerine monte edilmitir; adak kumbaras ve zeytinyag
iligi yeniden iler duruma getirilmitir; eme binasna kendi dnemindeki ilerliligi
kazandrlmtr. Dogu-bat arterinin byk bir blm aga kartlm ve ziyaretiler buna
gre ynlendirilmitir. Her bir kamu binasnn nne metin ve resttsyon izimleri ieren
levhalar yerletirilmitir. Bu uygulamalarmzla Kaunos, salt biz bilim adamlar iin degil,
kltr sevdals insanlarn da beklentilerine cevap verebilen bir ekim alan yaratmaktadr
kendisine.
134
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KELENDERS KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : Aydnck
Ky : -
rtibat Telefonu : 332 223 1352/324-841 26 78
e-mail : lzoroglu@selcuk.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Kamil Levent
Soyad : Zoroglu
Bal Olduu Kurum : Seluk niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi
zgemii : 1946 ylnda Marata dogdu. lk, orta ve lise egitimini
Marata; lisans egitimini Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Klasik Arkeoloji
Krssnde tamamlad (1971). 1972 ylnda bir sre Side Mzesinde, 1977 ylna kadar da
Ankara Anadolu Medeniyetleri Mzesinde asistanlk grevinde bulundu. Bu srada Ankara
niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesinde yksek lisans ve doktora almalar yapt
ve 1978 ylnda Helenistik ada Kzlrmak Havzas Yerli Boyal Seramii konulu teziyle
doktorasn tamamlad. 1977 ylnda yeni kurulan Seluk niversitesi, Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji Blmnde asistan olarak greve balad. 1984 ylnda doent, 1995 ylnda profesr
unvann ald. Hlen ayn blmde Klasik Arkeoloji Anabilim Dal bakan olarak grevini
srdrmektedir.
grenciligi ve niversite gretim yeligi ncesinde Lagina (Mugla-Turgut), Kebren
(Bayrami-anakkale), Eskiyapar (orum-Alaca), Yalburt Yaylas (Konya-Ilgn); niversite
asistan ve gretim yeligi srasnda Stratonikeia (Mugla-Yatagan-Eskihisar), Samosata
(Adyaman-Samsat) kazlarna katld.
Trk Eskiag Bilimleri Enstits asil ye ve Seramik Komisyonu bakan; Alman
Arkeoloji Enstits muhabir yesi; Avusturya Arkeoloji Enstits yesi; Uluslararas
Akademiler Birligi Corpus Vasorum Antiquorum Trkiye yaynlar sorumlusu; Rei Crateriae
Romanae Fautorum (Roma Seramigi Komisyonu) ve Arkeologlar Dernegi yesidir.
ngilizce ve Almanca bilmektedir.
KELENDERS KAZISI
Kelenderis Antik agdaki Daglk Kilikyann bir liman kentidir. Burada kazlarn
balatlmasna neden olan aratrmalarmn gemii 1983 ylna kadar gider. Silifke, Erdemli
(o zaman vard) ve Adana mzelerinde sergilenen bir grup Attik ve Attik olmayan Arkaik
ve Klasik aga ait seramiklerin katalog almalar srasnda, bu mzelerdeki malzemenin
ogunun eskiden Gilindire Beldesi olarak bilinen Aydncktan gelmi olmas dikkatimi
ekmiti. Bunlarn ogunlukla kaak olarak kazlan mezarlarda bulundugu anlalyordu. 1986
ylnda Eski Esereler ve Mzeler Genel Mdrlgnn izniyle Aydnckta bir yzey aratrmas
yrttkten sonra, 1987 ylnda, nce Anamur Mzesi bakanlgnda, sonra da Bakanlar Kurulu
135
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Kararyla bakanlgm altnda arkeolojik kazlar balatld. 1987, 1988 ve 1989 yllarnda antik
kentin mezarlk alanlarnda almalar yaptk. $imdi dogu, bat ve kuzey mezarlklar diye
adlandrdgmz blgelerdeki, yeralt kaya mezarlar ile yerst mezarlar aratrld ve henz
soyulmam mezarlara da rastlayarak yukardaki mzelerde sergilenen malzemenin bulunu
ve kontekst zellikleri ortaya kondu. 1989 ylnda, antik kentin yerleim alannda kazlara
balanm, bir hamamn iindeki molozlar temizlenmi, daha nce varlg bilinmeyen bir
theatronun (olaslkla odeon) tespiti yaplmtr. Ayrca, kentin yerleim alannda atgmz
4.50 m. derinlikteki bir stratigra sondajnda, Kelenderisin M.. 7. yzyl balarndan M.S. 7.
yzyla kadar olan yaklak 1000 yllk yerleim zelliklerini ortaya koyan tabakalar yannda,
bir demirci atlyesi ve benzeri bulunmayan ve zerinde bir liman kenti manzaras betimlenmi
olan bir zemin mozaigi bulunmutur. Bu mozaik zerine bir at yaplarak sergilemeye almtr.
Hem mze ve ktphane aratrmalarndan, hem de 19871993 yllar arasnda yrttgmz
almalarda elde ettigimiz bilgiler gnda Kelenderis I: Kaynaklar, Kalntlar, Buluntular
(Ankara 1994) adl bir kitap yaynlanmtr.
2000 ylndan itibaren,
Kelenderisin bulundugu yerde,
Hitit kaynaklarnda ad $aranduwa
olarak geen yerlemenin bulundugu
ile ilgili ortaya kan yeni bilgiler
dikkate alnarak kentin M.. 7.
yzyl ncesine giden malzemesini
aratrmak zere akropol olarak
kabul ettigimiz ve liman gneyden
snrlayan yarmada zerinde kazlar
yrtlmtr. Burada Ortaag
ve sonrasna ait kalntlar yannda
Tun ve Demir aglarna ait seramik
rnekleri bulunmutur. Son yllarda
kentin agorasnn bulundugu alann
kamulatrlmas sonrasnda, burada
yrttgmz almalarda zemini
mozaik kapl byk bir bazilika
ortaya karlmtr.
Grlecegi gibi, almalarmz genellikle antik mezarlkta ve antik kentin yukarda
szn ettigimiz alanlarnda yrtlmekte kaz almalar, onarm ve koruma almalar ile
de takviye edilmektedir. 2000 ylndan itibaren Kelenderis aklarnda, zellikle Ylanl Ada
nlerinde sualt arkeoloji almalar srasnda bir Ge Roma batg ile ok sayda ta ve metal
apa saptanmtr. 2005 ylndan itibaren ise, limanda saptanan antik iskele temeli kalntlar
zerinde temizlik almalar yrtlmektedir.
Kelenderis kazlarnn Trk Arkeolojisi ve Bilime katklar u ekilde zetlenebilir:
1- Antik kentin mezarlklarnda yrtlen temizlik almalar ile eitli mzelere
daglm olan malzemenin nereden geldigi ve hangi koullarda iken bulundugu ortaya
konmutur.
2- Antik kentin yerleim alan tespit edilmi, buradaki baz kalntlar gn gna karlm,
daha da nemlisi sergilenebilir mozaik zeminler bulunmutur.
3- zellikle Kilikya blgesinin ok az bilinen Klasik ag, bir baka deyile Akamenid
Dnemi ile ilgili zellikleri hakknda nemli bilgiler elde edilmitir.
Kazmzn yrtldg alanda bulunan 19. yzyla ait depo binalar Kltr ve Turizm
Bakanlg tarafndan restore ettirilmi ve bu meknlar, kaz deposu, laboratuar ve sergi
salonu olarak degerlendirilmitir. Ayrca, l zel daresine ait olan bo bir bina, kaz ekibinin
konaklamas iin kullanlmaktadr. Hlihazrda 1 harabe bekisi grev yapmaktadr.
136
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KERKENES KAZISI
KAZININ YER
li : Yozgat
lesi : Sorgun
Ky : $ahmuratl
rtibat Telefonu : 00 90 354 421 5154
e-mail : summers@metu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Geoffrey
Soyad : Summers
Bal Olduu Kurum : Ortadogu Teknik niversitesi
zgemii : Londrada 23.07.1950 tarihinde dogdu. Lisansn 1977 ylnda
Ancient History and Archaeology, University of Manchesterda; sonras egitimini yine ayn
niversitede 1982 ylnda The Architecture, Pottery and Other Material from Yank Tepe,
Haftavan Tepe VIII and Related Sites konulu tezi ile tamamlad.
Ortadogu Teknik niversitesi, Chigago niversitesi Oriental Enstit (aratrmac),
SUNY Buffalo niversitesi (profesr)nde grev yapt. 1988 yl kasm aynda Berkeley
Kaliforniya niversitesinde, 1988 yl aralk aynda da Pensilvenya niversitesinde konuk
hoca olarak ders verdi. 2002 ylnda Associate Laureate, Rolex Awards for Enterprise dln
kazand.
Kerkenes kazlarnn bakan, Documentation and Heritage Management at Ile de la
Passe, Mauritius projesinin yardmc bakandr.
KERKENES KAZISI
Kerkenes, Trkiyenin Anadolu blgesinde yer alan alak ancak belirgin bir dagdr.
M.. 600 yl dolaylarnda, Anadolu yaylasnn en geni ve etkileyici yerleimleri arasnda yer
alan yeni bir Demir ag bakenti, byk olaslkla Herodotun da bahsettigi Pteria, burada
kurulmutur. M.. 6. yzyln ortalarnda bu byk ehir yagmalanm ve yaklm, zerinde 7
sur kaps bulunan 7 km. uzunlugundaki surlar yklm ve yerleim tamamen terk edilmitir.
1993 ylnda Kapadokya Kaps ile saray yap grubunun dogu ucunda seilen noktalarda kaz
ve genel temizlik almalar ile desteklenecek uzun-vadeli bir uzaktan alglama programna
balanmtr.
137
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Dagn korunakl gneydogu eteginde bugn $ahmuratl Ky yer almaktadr. Burada
srdrlebilir krsal yaam zendirmek ve yenilenebilir enerji kaynaklar ve iklime uygun
mimari malzemeler konusunda deneysel aratrmalar desteklemek amacyla bir Eko-Merkez
kurulmaktadr.
Trkiyenin kltr mirasnn korunmas ve tantlmas iin Kerkenesin ulusal ve
uluslararas turizm ile zengin krsal yaamn srdrlebilirligi asndan sundugu olanaklar
bylece ky sakinleri, mimarlar, arkeologlar ve ekologlar gibi tm pay sahiplerinin ortak
yararna biraraya gelmektedir. Kaynaklar yerel eglence-dinlence ve turizme ynelik olarak
korunup tantlrken, arkeoloji ve ekolojinin nemi dnya apnda vurgulanmaktadr.
138
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KIRKLAREL HY KAZISI
KAZININ YER
li : Krklareli
lesi : Merkez le
Ky : -
rtibat Telefonu : 0 532 476 95 26
e-mail : mozdo@atlas.net.tr
c.mozdo@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Mehmet
Soyad : zdogan
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm,
Prehistorya Anabilim Dal
zgemii : Lisans ve doktora egitimini stanbul niversitesi, Prehistorya
Anabilim Dalnda tamamladktan sonra, ayn anabilim dalnda akademik almalarn
srdren Prof. M. zdogan hlen, tm bilimsel yaamn bagladg Prehistorya Anabilim
Dalnn bakan olarak grev yapmaktadr. grencilik ve asistanlk dneminde, Keban ve
Karakaya baraj gl alanlar kurtarma kazlarna ve lkemizin eitli yerlerindeki birok
arkeolojik kaz ve aratrmaya katlan Prof. zdogann ynettigi ilk arazi almalar, Frat
Karakaya ve Atatrk baraj gl alanlar ile Trakya-Marmara yzey aratrmalardr. Daha
sonra Prof. H. ambel ile Prof. R. Braidwoodun devrettigi ayn, Krklareli Tilkiburnu ve
Talcabayr, stanbul Yarmburgaz Magaras, Tekirdag Toptepe, Edirne-Enez Hoca eme
ve $anlurfa-Birecik Mezraa-Teleilat kazlarn ynetti. Hlen Krklarelinde, Alman Arkeoloji
Enstitleri ibirligiyle, Krklareli Hygnde alan almalarna devam etmektedir.
Esas uzmanlk alan, Neolitik Devrim olarak da adlandrlan, tarm ve hayvanclga
dayal ky yaantsnn ortaya k, geliimi ve bata Gneydogu Avrupa olmak zere baka
cografyalara yaylm srecinin anlalmasdr. Bu amala almalarn Gneydogu Anadolu ile
Marmara-Trakya blgelerinde srdrmektedir.
Prof. zdogann bir diger ilgi alan da, arkeoloji politikalar olarak tanmlanan,
arkeolojinin tarihi, bilimsel dnce iindeki yeri ve koruma bilimi ile topluma yanstlmasdr.
Bu amala, ayn ve Krklarelinde agda bir anlay ile ak hava mze dzenleme almalar
yapmaktadr.
Arkeometri olarak bilinen, arkeoloji ile doga ve fen bilim dallar arasndaki birliktelik
ve jeoarkeoloji olarak adlandrlan dogal evre ortam ile kltrlerin ilikisi zerinde de alan
Prof. zdogan, arkeolojiyi ekip almas ve farkl uzmanlk alanlarnn dayanmas olarak
grdgnden, lkemize nitelikli uzmanlarn kazandrlmas, agda yntem ve yaklamlarn
izlenmesi iin her zaman ulusal ve uluslararas kurumlar ile canl bir iliki srdrme
abasndadr.
139
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KIRKLAREL HY KAZISI
Krklareli Hyg stanbul niversitesi, Alman Arkeoloji Enstitleri ortak almas
olarak Prof. Dr. Mehmet zdogan bakanlgnda, Prof. Dr. Herman Parzingerin katlmyla
1993 ylndan bu yana srdrlmektedir.
Krklareli Hyg, Yakndogu-Anadolu kltr blgesi ile Balkan-Avrupa kltr
blgelerinin temas noktasnda, Istranca Daglarnn gney etegindedir. Krklareli kent
merkezinin gney geliim alan iinde yer alan tarihncesi yerleim, Neolitik agdan Demir
agna kadar uzanan sreci yanstmaktadr; ancak bu sre iinde yerleim Anadoludaki gibi
hyklememi, Trakyadaki diger yerleimlerde oldugu gibi yatay olarak yer degitirmitir.
lk yerleim kuzeydogu uta, Aag Pnar kaynagnn yaknnda, Haydarderenin sol srtnda
bulunmaktadr. Bu kesimde imdiye kadar saptanan en eski kltr kat, 8. tabaka, Trakyaya
Anadoludan ilk gelen ifti ky topluluklar dnemini yanstmaktadr. Koyu renkli, akl anak
mlegiyle tanmlanan bu evreyi izleyen 6. ve 7. tabakalar, Bulgaristann Karanovo I-II olarak
bilinen, M.. 6000-5800 yllar arasna tarihlenen, lk Neolitik dnemini yanstmaktadr.
Aag Pnar kesiminde zellikle 6. kltr kat, iddetli bir yangn geirmi oldugu iin, ahap
mimarisine ragmen greli olarak ok iyi korunmu durumdadr. Bu evre, Anadolu platosunda
ortaya kan tarm ve hayvanclgn, ky mimarisinin Avrupa topraklarna aktarmnda geirmi
oldugu degiimi yanstmaktadr.
Neolitik yerleimin dogu ve gneyinde 2.-5. tabakalar, lk ve Orta Kalkolitik aglar
yanstan ve mimarisi gene ahap olan kltr katlarn vermitir. Balkan kronolojisinde
Karanovo III-IV, Vina-Meri kltrleri olarak tannan bu dnem daha ok oluk bezemeli, koyu
renk akl anak mlegiyle tannmaktadr. Yerleimin M.. 4. binyl iinde kesintiye ugradg
ve giderek Aag Pnar mevkiinin 200-300 metre batsna kaydg grlmektedir. Kanlgeit
olarak bilinen bu kesimde M.. 3000 yllarnda yeni bir yerleimin, Balkan geleneklerine
uygun bir ekilde ahap mimariyle gelitigi, M., 2400 yllarnda ise Anadolu kltrlerinin etki
alan iine girerek, yerleimin ekirdeginin iinde ta megaronlar olan ta bir evre duvaryla
evrildigi anlalmaktadr. Sz konusu yerleim Avrupa topraklarndan bilinen Anadolu tr
tek Tun ag koloni yerlemesi olarak byk bir nem tamaktadr.
Yaklak olarak M.. 2000 yllarnda Kanlgeit yerleiminin tahrip olmasyla yerleim
yeni bir kesintiye ugramtr; gebe olduklar dnlen 2. ve 1. binyl kltrleri, Aag Pnar
zerinde hendekle evrili bir kutsal alan ve bir ksm tahrip edilmi olan ok saydaki kurgan
tr mezar tepeleri ve 5. yzyla kadar gelen tmlslerle tannmaktadr. Krklareli Hygnn
evresindeki tmls A. M. Mansel tarafndan kazlmtr.
140
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KIZILBURUN STUN BATII KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Urla
Ky : Zeytineli
rtibat Telefonu : 252.316.2248
e-mail : inabodrum@diveturkey.com
http://ina.tamu.edu/kizilburun
KAZI BAKANININ
Ad : Donny
Soyad : Hamilton
Bal Olduu Kurum : Sualt Arkeoloji Enstits/Texas A&M niversitesi
zgemii : Bakan, Kzlburun Batg Kazs (2005-present); konservatr,
La Salle Batg Projesi (1996present); konservatr, Cleopatrann Mavna Projesi, Hawaii
(1997-2001); bakan, Port Royal, Jamaica Projesi (1981present); konservatr, Molasses
Resif Projesi, Turks&Caicos Adalar (1982); konservatr, C.S.S. Georgia Projesi, Savannah,
Georgia (1980-1981); konservatr/arkeolojik dalg, Sere Liman Kazs, Trkiye (1979);
konservatr, U.S.S Monitor Projesi (1979); bakan/konservatr, Granado Magara Kazs,
Texas (1976-1978); konservatr, 1554 spanyol Donanma Projesi, Texas Antiquities
Committee (1971-1978); asistan arkeolog, George C. Davis Site, Cherokee County, Texas
(1970) almalarna katld.
KIZILBURUN STUN BATII KAZISI
2007 ylnda, 5 Haziran ve 20 Agustos tarihleri arsnda; grencilerin, ziyareti
arkeologlarn ve Sualt Arkeoloji Enstits (INA) alanlarnn oluturdugu 1520 kiilik
bir ekip tarafndan on hafta sreyle M.. erken I. yzylda, Proconnessos (Marmara Adas)
meneyli mermer kargosu tarken Anadolunun Kzlburun aklarnda batan Roma gemisinin
kazsna devam edilmitir.
2007 sezonundaki arkeolojik almalar ana nokta zerinde odaklanmtr: (a)
bir nceki sezondan geriye kalan drt mermer stun tamburunun ve Dor stun balgnn
yerlerinden kaldrlmas, (b) stun tamburlarnn altnda korunmu durumda bulunana ahap
paralarnn kazsnn yaplmas, haritalanmas ve bu paralarn kaldrlmas, (c) sekiz stun
tamburundan ve bir stun balgndan oluan gelerin kesin llerinin kartlmas.
2007 kaz sezonundaki ilk amacmz, 7 tonluk antsal mermer stun tamburlarnn
her birini batk alanndan uzak bir noktaya tamay tamamlamakt. 2006 ylnda, altlarnda
141
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
herhangi bir arkeolojik materyal olma olaslgna kar gayet dikkatli bir biimde veya daha
fazla kaldrma kay her bir stun tamburunun etrafna sepet biiminde sarlmaktayd. 2007
ylnda ise, LiftAll irketi tarafndan Kzlburun projesinde kullanlmak zere karlksz
olarak verilen, ok az esneme pay bulunan ve anmaya dayankl Tuex polyester kaylarla
tamburlarn yan eperlerinden kaldrarak altlarndaki hibir ahap buluntuya zarar vermeden
yerinden hareket ettirmemiz mmkn oldu.
ki haftadan daha ksa bir srede geri kalan drt mermer stun tamburu (No. 1, 2, 3
ve 4) gvenli ve baarl bir biimde kaldrlp daha nceden planlanan noktalara tanmtr.
Yalnzca 4 numaral tamburun (ki bu; sekiz stun tamburu arasnda en agr ve byk olan)
hareket ettirilme ilemi srasnda yzeydeki iki kaldrma balonundan birinin havasnn
boalmas nedeniyle biraz glk yaanmtr ancak bu sorunun ivedi biimde giderilmesinin
ardndan tama ilemine devam edilmitir. Bu admn ardndan, drt adet kk dikdrtgen
knt ya da ayakn bulundugu tamburun alt ksmn grp incelemek mmkn olmutur.
Tamburun ta ocagndan kaydrlarak kartlp son pozisyonuna hazrlamak iin kullanlan bu
kntlardan yola karak; 4 numaral bu kasnagn, stunun taban tamburu olarak kullanldg
dnlmektedir.
5 Temmuz tarihinde tm stunlar alan dna gvenle tadktan sonra dikkatimizi
bir nceki yaz sezonunda ksaca inceledigimiz 5. ve 6. stun tamburlarnn altndaki ahap
kalntlarn amaya ve kazmaya evirdik. 6. kasnak, 2006 sezonunun kapannda zerinde
almamz iin degil yalnzca incelemek iin zamanmz olan tanacak son parayd, tambur
kaldrldgnda ahap paralar aka grlebiliyordu. Stun tamburlarn kaldrma ileminin
tamamlanmasyla birlikte her biri 910 cm. geniliginde ve 25 cm. kalnlgnda olan kaplama
tahtalarn aga kardgmz en st tabaka olan U6 (6. tamburun altnda kalan alan gsterir)
zerine almaya baladk. Bu kaplamalarn altnda, her biri kabaca 1012 cm. geniliginde ve
5 cm. kalnlgnda olan, alt adet kaln posta paralar vard.
17 Agustos tarihinde, sezonun son eserlerini de kartp, kamp toplayp, eserleri
Bodruma gidecek olan kamyona yerletirmek amacyla hazrladk. 20 Agustosta Kzlburun
buluntular, Bodrum Sualt Arkeoloji Mzesi Mdr Sn. Yaar Yldz tarafndan imza ile
teslim alnd. Batktaki sekiz stun tamburunun yerlerinin degitirilmesiyle Kzlburun
projesinin yaklak %75i tamamlanm oldu. Tabii ki bu yaklak pay byk biimde henz
kazlmam olan ahap gvde kalntlarnn durumuna ve miktarna bagldr ki, Ge Hellenistik
Dnem Roma gemisinin iyi korunmu gvdesinin yalnzca yzey ksmn am olabiliriz ya da
almadk sadece ok kk bir ksm geriye kalm olabilir.
142
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLSETEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : Mut
Ky : Kla
rtibat Telefonu : -
e-mail : jnp10@cam.ac.uk
KAZI BAKANININ
Ad : John Nicholas
Soyad : Postgate
Bal Olduu Kurum : Trinity College, University of Cambridge
zgemii : Postgate 5.11.1945 tarihinde ngilterenin Oxford kentinde
dogdu. 1963-67 ylnda Cambridge niversitesi Assiriyoloji Blmnden mezun oldu. 1967-71
yllar arasnda Akkadian, School of Oriental and African Studiesde grev yapt. 1971-74 yllar
arasnda British School of Archaeology in Iraqda ynetici yardmclg, 1974-81 yllar arasnda
da ayn okulda yneticilik grevlerinde bulundu. 1994 ylndan beri Cambridge niversitesi,
Assiriyolaji Blmnde profesr unvanyla grevini srdrmektedir.
1975-1989 yllar arasnda Irak, Abu Salabikh kazlarnda bakanlk yapt. 1994-1998
yllarnda katldg Kilise Tepe kazlarnn ise hlen bakanlgn yrtmektedir.
KLSETEPE KAZISI
Kilisetepe yerleimi, Gksu Vadisi ierisinde uzanan ve Konya Ovasn Akdeniz
sahilindeki Silifkeye baglayan yola hkim bir nokta zerinde yer alr. Buradaki almalara
Ankara ngiliz Arkeoloji Enstits ve Silifke Mze Mdrlg 1994 ylnda ortaklaa olarak
balamtr. Yerleim, Gksu Nehri zerinde ina edilmesi planlanan Kayraktepe hidroelektrik
santrali sebebiyle, sular altnda kalma tehdidi altndayd. Burada, sonular aagda verilen,
be alma sezonu gerekletirdik.
1) 5. yzyla ait bir Bizans kilisesi temellerinin ortaya karlmas ve daha ge bir evrede
daha kk bir yap olarak tekrar ina edilmesine ait bulgular ile hygn kuzey tarafnda baz
agda evlerin tespit edilmesi.
2) 12. yzyln balarnda iki kez yangnla tahrip olmu olan ve 13.12. yzyllara
tarihlenen bir kamu binasnda kazlar yaplmas. Stel yaps olarak adlandrlan bu yap hem
depolama amacyla, hem de klt olarak kullanlmtr. Yapya Stel yaps denmesinin nedeni,
kurban tann da yer aldg orta odada, boyal bir stelin bulunmu olmasdr. Bu sezon bulunan
yeni boyal keramikler yerleimin bu katlaryla ilikilendirilmitir.
143
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
3) Erken Tun ag II, Erken Tun ag III, Orta Tun ag ve Ge Tun ag olmak
zere sreklilik gsteren katmanlam bir yap dizisinin ortaya karlmas. Burada bulunan
seramikler standart Hitit mparatorluk Dnemi repertuarna aittir ve 14. ve 13. yzyllarda
Kilisetepenin Hitit egemenligi altna girdigini gsterir.
almalara, 1998 ylnda, yerleimin baraj sular altnda kalmas tehdidinin ortadan
kalkmasyla son verilmitir. Bu dneme ait almalarn sonular, mze alma sezonlarn
takiben 2007 ylnda yaynlanmtr.
Ayrca 2007 ylnda yerleimde yeni bir alma dnemi balamtr. New Castle
niversitesi gretim Grevlisi Dr. Mark Jacksonn bakanlgnda gerekletirilen almalarla
Bizans Dnemi domestik mimarisiyle ilgili bilgilerimizi geniletmeye almaktayz. Kilisenin
gneyinde yer alan bir amadan Erken Demir agna ait bir dizi katmanlam keramik
bulunmutur. Stel yapsnn erken evrelerine ait mimari tarihin yeniden ina edilmesinden
sonra, almalarmz Hitit mparatorluk Dnemi (Kat III) ve hygn kuzeybat kesinde
yer alan yanm Erken Tun ag evlerine dogru geniletmeyi planlamaktayz.
144
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KNET HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Hatay
lesi : Drtyol
Ky : Yeil
rtibat Telefonu : 0326 734 2383
e-mail : mgates@bilkent.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Marie-Henriette
Soyad : Gates
Bal Olduu Kurum : Bilkent niversitesi
zgemii : Marie-Henriette Gates, Bryn Mawr Kolejinden Machteld
Mellinkin grencisi olarak Klasik ve Yakn Dogu Arkeolojisi Blm ile Latin Dili ve Edebiyat
Blmnden 1970 ylnda lisansn ald. Daha sonra Yale niversitesi, Yakn Dogu Dilleri
ve Edebiyatlar Programndan Alalakh/Tell Atanada Orta TunGe Tun a Geii
konulu tezi ile 1976 ylnda doktor unvann ald. 1979-1990 yllar arasnda Chapel Hill, North
Carolina niversitesinde gretim yeligi yapt ve 1990 ylndan beri Bilkent niversitesinde
gretim yeligi grevine devam etti. 20002006 yllar arasnda ayn kurumda Arkeoloji
ve Sanat Tarihi Blm bakanlgn yrtt. Arkeolojik metot ve teori derslerinin yan sra
n Asya, Msr, Anadolu arkeolojisi konusunda dersler de vermektedir. Trkiye (Karata
Semayk, Aphrodisias ve Gritille) bata olmak zere talya, ran, Suriyede eitli kazlara
katld. 1992 ylndan beri de Kinet Hyk kazlarnn bakanlgn yrtmektedir. 19941997
yllar arasnda American Journal of Archaeology Dergisinde Archaeology in Turkey
isimli yllk raporlar hazrlad; bu yllk raporlarn en sonuncusu Archaeology in Turkey
2004-2005 balgyla Bahadr Yldrm ile birlikte yaynland.
KNET HYK KAZISI
Hatay Drtyol yaknnda ve skenderunun 30 km. kuzeyinde yer alan Kinet Hyk,
Dogu Kilikya veya Kizzuwatnadaki (ukurovann antik isimleri) en byk antik yerlemedir.
Byklk veya grnm asndan srad olmayan yerlemeyi barndran ssos Ovas, Byk
skenderin burada .. 333 ylnda Pers Kral Dariusu yenmesiyle nlenmitir. Kinetin, ovann
baskn kenti olarak blgeye adn vermi olmas ve antik ssos (Hitite Izziya) oldugunun kabul
edilmesi mmkndr.
Kinet, skenderun Krfezinin dogu kysnda, denize 500 m. mesafede yer almaktadr.
Kinet, antik aglarda geimini sahip oldugu iki liman sayesinde saglamaktayd: kuzeyindeki
dogal koy ve gneyindeki, bugn 2,5 km. teye kaym olan Deliayn agz. Kinet bylece,
bir nehir agznn kuzey kysn korunakl bir liman olarak kullanarak, kazlm olan en yakn
komusu Al Mina (Samandag) gibi, diger antik dogu Akdeniz kentlerini rnek almtr
145
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Yerlemenin denizcilik potansiyeli, yakn zamanlarda hygn hemen yannda kurulan
iki petrol ve dogalgaz dagtm rmas, Delta Petrol ve BP Gaz tarafndan canlandrlmtr. Bu
rmalar Kinetin Antik agdaki ticar canllgnn yaayan birer kantdr.
Kinet Hyk ismi, 19. yzyl gibi erken bir tarihte bile Byk skenderin savatg
alanla ilikilendirilmesine karn, 1992 ylna kadar Kinette herhangi bir kaz almas
yaplmamtr. 1992de Hatay Mzesi ibirligiyle balayan kazlar, 1993ten bu yana da M.-
H. Gates bakanlgnda Bilkent niversitesinin (Ankara) projesi olarak yrtlmektedir.
Kinetteki Ortaag aratrmalarna ise S. N. Redford (Georgetown niversitesi, ABD) bakanlk
etmektedir.
Kinette yrtlen sezonluk kaz almalar, bu antik liman kentinin kltrel tarihini
aga kartmtr. Kinet, Ge Neolitikten Hellenistik Dneme kadar (.. 5000-50 dolaylar)
yerleime sahne olmu, uzun bir sre terk edildikten sonra Ortaagda Hal liman olarak
tekrar kullanlmaya balanmtr. Kazlar, bu uzun zaman sreci ierisinde, hykteki Erken
Tun (.. 2500-2000 dolaylar), Orta Tun (.. 1650-1550 dolaylar), Ge Tun/Hitit (..
1400-1200), Demir ag (.. 1200-400) ve Ortaag yerlemelerine odaklanmtr. Yukardaki
dnemleri aydnlatan seme buluntular burada sergilenmektedir.
Kinet kazlarnda, bu antik liman kentinin Dogu Akdenizdeki kltrel, ekonomik ve
politik degiimlere nasl ayak uydurdugu aratrlmaktadr. Bu sebeple proje iin, Kinetin
eitli yerleim dnemlerinden veri toplamak, bu verileri birbirleriyle ve Kinetin agda olan
diger yerlemelerden elde edilenlerle karlatrabilmek nemlidir. Ayn zamanda, her yerleme
evresinin tamamlayc bir paras oldugundan, Kinetteki buluntular Dogu Akdenizin antik
aglarn aklamakta kullanlacak daha genel unsurlar yanstmaktadr.
Kinette 5000 yl ayn blgeye yaplan yaplanma sreci, 3,3 hektardan daha byk
bir alana yaylan, 20 yerleme katn ieren ve 26 m. ykseklikte bir hyk oluturmutur.
Erken Tun agndan (.. 3. binyl) Orta Demir agna (.. 8. yzyla) kadarki yerleme,
hygn kuzeyindeki alak arazide yer alan bir kenti de kapsamaktadr. Ge Demir agndan
Hellenistik Dneme kadarki zaman diliminde (.. 7.-1. yzyl) ve Ortaagda (.S. 12.-14.
yzyl) ise, yalnzca hyk zerinde yerleme sz konusudur. Ayrca, Pers Dnemiyle Erken
Hellenistik (.. 4.-3. yzyl) dnemleri arasnda ve Ortaagda kullanlan kalelere ait istihkm
duvarlar gnmzde korunmutur. Hygn, daha erken aglarda da istihkm duvarlaryla
evrilmi olmas muhtemeldir.
146
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLAROS KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Menderes
Ky : zdere Beldesi/Ahmetbeyli Mahallesi
rtibat Telefonu : 0532 647 42 76
e-mail : nuran.sahin@ege.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Nuran
Soyad : $ahin
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi
zgemii : Prof. Dr. Nuran $ahin 1948 ylnda Gemlikte dogdu. lk
grenimini Gemlikte, orta ve lise grenimini stanbul amlca Kz Lisesinde yapt. 1973 ylnda
stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Prehistorya ve Arkeoloji Blm, Klasik Arkeoloji
Anabilim Dalndan mezun oldu. Ayn yl Ege niversitesi Arkeoloji Enstitsne arkeolog olarak
atand. 1973-1976 yllar arasnda Edebiyat Fakltesinin (Sosyal Bilimler Fakltesi) kurulu
almalarna katld. 1976 ylnda kurulan Edebiyat Fakltesinde ayn yl asistan olarak greve
balad. 1978 ylnda yksek lisansn tamamlayarak doktora almalarna balad. Doktora
dneminde Fransz hkmetinin burslusu olarak 1980 ylnda Parise gitti. 1981 ylnda Pariste
D.E.A. (kinci Master) tamamlad ve Pariste doktoraya balad. Doktora almalarn
Pariste srdrmek amac ile 1982 ylnda E. . Edebiyat Fakltesindeki grevinden ayrld.
1986 ylnda Origine et volution des dcors oraux sur les vases corinthiens (Korint Vazolar
zerindeki iek Bezemelerinin Kken ve Geliimi) adl doktora tezi ile Fransada doktor
unvann ald. 1987 ylnda Trkiyeye dnd ve E. . Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmne
yardmc doent olarak atand. 1992 ylnda doent, 1999 ylnda profesr olan $ahin hlen E.
. Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm bakandr.
1974-1978 Smyrna-Bayrakl Kazs (kaz yesi), 1985-1987 NotionKazs (kaz yesi),
1988-1997 Klaros Kazs (kaz yesi), 2000 Allianoi Kazs (danman profesr), 2000
Kolophon Halil Aga Tepesi (Tahtal Baraj Kurtarma Kazlar) (kaz yesi ve sorumlusu),
2001- Klaros Kazs (kaz bakan) almalarna katld.
KLAROS KAZISI
zmir li, Menderes lesi, zdere Beldesi Ahmetbeyli Mahallesi snrlar iinde kalan
Apollon Klarios Bilicilik Merkezi ve Kutsal Alan, Cumaovasnn (Menderes) gneyinde, ovay
gneydeki Kuadas Krfezine baglayan Ahmetbeyli vadisinin (Ales) taban dzlgnde yer
alr. Kuzeydeki anakenti Kolophona (Degirmendere) uzaklg 13 km., gneydeki ana kenti
Notiona (Sahil evleri) uzaklg ise 2 km.dir.
.. 12. yzylda kuruluundan .S. 4. yzylda terk ediliine degin bir Bilicilik
Merkezi olarak ilev yapm olan kutsal alann lokalizasyonu C. Schuchhardt tarafndan
147
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1886 ylnda yaplmtr. Schuchhardtn ardndan Ales vadisindeki aratrmalar 1904 ylnda
Macridy Bey tarafndan balatlmtr. Macridy, 1907 ylnda kutsal alanda alvyal dolgudan
yzeyde kalabilen tek stunun anm yzeyinden, kutsal alan saptam ve sondaj yaparak
kantlamtr. Ancak Klarostaki ilk bilimsel kaz Macridy ve Ch. Picard tarafndan 1913 ylnda
balam ve bu kaz dneminde gneydeki propylon ve dogusundaki byk eksedra ile 125
yazt bulunmutur.
Klarosun 2. dnem kazlar 1950 ylnda Epigraf L. Robert tarafndan balatlm,
1961 ylna degin devam eden kazlarda, bugn ayakta olan Apollon Klarios, Artemis Klaria
tapnaklar ve Apollon, Artemis ve Letonun antsal klt heykelleri ile dogudaki sunaklar,
kutsal yolun batsnda yer alan onur yaztlar, gne saati ve koltuk aga karlmtr.
Kutsal alandaki nc dnem kazlar J. De La Genire tarafndan 1988 ylnda
balatlmtr. Bu dnemde mimari eserler olarak Apollon ve Artemise adanm olan Erken
Arkaik, Ge Arkaik ve Hellenistik sunaklar ok zengin sunularla (bronz, altn, amber, pimi
toprak grinler (1500 adet ) ortaya karlmtr.
Klarosun drdnc dnem, kazlar Prof. Dr. Nuran $ahin bakanlgnda Temmuz
2001 tarihinde balamtr.
Kutsal alann kuruluu,
Kolophon kentinin Akha
kolonizasyonu dnemine degin
gitmektedir. Kolophon kentinin
yerel halk Karlardr. Kentin
Myken yerleimi, . . 13. yzyl
sonu, 12. yzyl banda, Giritten
gelen, Akha kkenli gmenlerle
balar. Kentin Myken yerleimi-nin
kurucusu Rhaikostur (Oikistes).
Kente, Akha k-kenli gmenlerin
ardndan, Yunanistann Thebai
kentinden srlen bir grup Thebaili
gmen gelir. Kolophona gelen
gmenler arasnda, Apollon Rahibi
Teiresiasn kz Manto da vardr.
Rhaikosla evlenen Manto, Delphoi
Apollonunun emri ile Apollon Klarios Bilicilik Merkezini kurar. Baz antik yazarlara gre,
Klarostaki kutsal kaynak, lkesinden srlen Mantonun gz yalarndan olumutur. Bilicilik
merkezi, Troia savalar srasnda Kolophonun yneticisi olan Rhaikosla Mantonun oglu
ve ayn zamanda Apollonun khini olan Mopsos dneminde nlenir. Apollon Klarios Kutsal
Alanna ilk kiisel ba vurular Aleksandrosla (Byk skender) (Yeni Smyrnay kurma ryas
iin bavurusu) balar ve yogun ekilde devam eder. lgin olan bugn Yortanl Kurtarma
Kazs ile gn gna karlan Allianoi Saglk Merkezi hakknda bilgi veren tek yazar olan
Aelius Aristides, Apollon Klariosun nerisi ile Allianoi gitmi ve Allianoi Saglk Merkezi
ve buradaki yerleime ait ok snrl olan bilgi, onun tarafndan verilmitir. Aristidesin
Allianoi Saglk Merkezine gelme yks, Klaros Kutsal Alanndaki (Ahmetbeyli) bir yazttan
bilinmektedir (onur heykeli kaidesindeki yazt hlen kutsal alanda bulunmaktadr). Hastalg
nedeni ile endieli olan Aristides, vey babas Zosimosu Khin Tanr Apollon Klariosa kehanet
ba vurusu iin gnderir. Tanr, Aristidese Telephosun nl kentinin (burada Pergamon
kastediliyor) oldugu Kaikos vadisindeki Asklepios kr merkezine degil, ifal sular olana
gideceksin kehanetinde bulunur. Aristidesde Hieroi Logoi (Kutsal Konumalar adl eserinin
nc konumas olan Allianoi Sularna Yolculuka Beni buraya tanr (Apollon) gnderdi
szleri ile balar. Khin Tanr Apollonun, saglk iin ba vuru da bulunan kiileri, saglk tanrs
oglu Asklepiosa gitmelerini bildiren kehanetler vermesi ok dogaldr. Apollon Klariosa saglk
sorunlar nedeni ile ba vuran baz kentlerden (Kaisera Troketta, Kallipolis, Pergamon) .S. 2.
yzylda Bat Anadoluda veba salgnnn oldugu anlalmaktadr.
148
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLAZOMENA KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Urla
Ky : -
rtibat Telefonu : (0232) 755-3046
e-mail : eyasar@bilkent.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Yaar Erkan
Soyad : Ersoy
Bal Olduu Kurum : Bilkent niversitesi
zgemii :Yaar Erkan Ersoy, lisans diplomasn Ege niversitesi, Edebiyat
Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat tarihi Blmnden 1983 ylnda ald. 1988-1994 yllar arasnda
Amerika Birleik Devletlerindeki, Bryn Mawr Collegein vermi oldugu burs ile lisansst
egitimini srdrd ve 1994 ylnda Clazomenae: The Archaic Settlement balkl almas ile
doktor unvann ald. 1994-1997 yllar arasnda Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blmnde gretim yeligi yapt. 1997 ylndan beri Bilkent niversitesi bnyesindeki
Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde gretim yeligi grevine devam etmektedir. Uzmanlk
alan Ege ve Bat Anadolunun Arkaik ve Klasik dnemleri arkeolojisi, sanat ve tarihidir.
Kendisinin Bilkent niversitesinde vermekte oldugu dersler ve seminerler arasnda Yunan
plastigi, Yunan seramik sanat, Hellenistik ve Roma dnemlerinde Anadolu arkeolojisi ve sanat
ve Ege Prehistoryas saylabilir. Ersoy, Klazomenai bata olmak zere Eski zmir, Bayrakl ve
Karakaya Baraj kurtarma projesindeki Kaleky kazlarna katld ve 2007 senesinden itibaren
ise nceki kaz bakan Prof. Dr. Gven Bakrn emekliligi ardndan da Klazomenai Kazs
bakanlgn stlendi. Kendisinin Klazomenai kazs almalar esas olmak zere Bat Anadolu
arkeolojisi zerine yogunlaan eitli yaynlar mevcuttur.
KLAZOMENA KAZISI
Oniki on kentinden birisi olan Klazomenai, zmir Krfezinin gneyinde yer alr ve
batda Erythrai, doguda Smyrna ve gneyde ise Teos ile komudur. Urla lesinin skele
mevkiinde bulunan kentte ilk kazlar 1921-22 yllarnda Yunanl arkeolog G. P. Oikonomos
tarafndan yrtlm, bunun ardndan uzun sren bir kesintiden sonra kazlara 1979 ylnda
Prof. Dr. Gven Bakr bakanlgnda yeniden balanmtr. Hli hazrda kazlar, Kltr ve Turizm
Bakanlg ve Bilkent niversitesi adna Yaar Erkan Ersoy bakanlgnda srdrlmektedir.
Kentin M.. birinci binin banda Kta Yunanistann farkl blgelerinden gelen gmen
gruplar tarafndan kolonize edilmesi ncesinde de iskn grdg ve yerlemenin tarihinin
Neolitik aglara kadar geriye gittigi, Karantina Adasnn hemen karsnda, kk bir burun
zerinde konumlanan ve bir hyk oldugu anlalan Limantepede yrtlen almalardan
anlalmtr. Klazomenai kazlarnda .. 13. yzyln sonlarnda gerekleen ve tm Akdeniz
kltrleri ile birlikte dogal olarak Anadoluyu da etkileyen ve Tun agn sonlandran olaylar
149
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
dizisi ardndan onal gmen gruplarn gelmesine kadar geen sre de kentin tmyle terk
edilmedigi, Kta Yunanistanl gruplar ile az sayda da olsa yerli halkalarn M.. 11. yzyln
balarnda kaynaarak Tun ag yerlemesinin zerinde ve yakn evresinde yaamaya devam
ettikleri tespit edilmitir. Yazl kaynaklarn aktardklarnn aksine Klazomenai kuran onial
gruplarn sadece Atina kkenli olmadklar ve Yunanistann Boeotia, Thessalia ve Euboia gibi
farkl blgelerinden geldikleri de anlalmtr.
Klazomenain Bat Anadolu arkeolojisine en nemli katks on kent devletlerinin
kutsal alanlar dnda o denli bilinmeyen Arkaik ve Klasik dnemlerine ait olan verilerinin
zenginliginde yatar. Kentte bugne kadar yrtlen almalarda on toplumunun l gmme
detleri ve gelenekleri konusunda olduka ayrntl bilgiler sunan ve hemen hepsi .. 7.6.
yzyllara tarihlenen farkl mezarlk alanlar tespit edilmi ve kazlmtr. Kentin degiik
noktalarna yaylan ve byk bir olaslkla farkl kabile gruplar tarafndan kullanlan sz konusu
mezarlklarda ok sayda Klazomenaie zg olan ve literatrde de Klazomenai Lahitleri olarak
adlandrlan ve pimi topraktan yaplp st panellerinde grl sahneler tayan lahitlerden
ele geirilmitir. Kentin mezarlklarnda yrtlen yeni kazlar, Klazomenaide lahit yapma
geleneginin .. 6. yzyln ortalarnda balamadgn, aksine bu tarihin neredeyse yz yl kadar
eskiye gittigini gstermitir. Byk olaslkla pimi topraktan lahit yapma ve bunlar ssleme
kri, sz konusu tarihlerde (.. 7. yzyln ikinci yars) Klazomenain da diger onial ve
Karial kentler ile birlikte etkin bir iliki iinde bulundugu Msrdan aktarlmtr.
Kentteki kazlar ayrca zellikle .. 6. yzyl iinde gerekleen Pers Savalarnn toplum
yaamnda nasl yansdgn, bu olaylarn etkilerinin ina edilen meknlarda, kentte retilen ya
da dardan ithal edilen ve gndelik yaamda kullanlan eser gruplarnda nasl yansdgn
gstermesi ynnde nemli bilgileri bizlere kazandrmtr. Anakaradaki Arkaik Dnem
yerlemesi, .. 499-4 yllarnda
gerekleen baarsz Ionia
Ayaklanmasnn ardndan terk
edilmi ve kent halk anakarann
hemen agndaki Karantina
Adasna tanmtr. Aslnda
Sparta ile Atina arasnda olsa da
etkilerini Egenin iki yakasnda
da hissettiren Peloponnesos
Savalarnn Atina kent devletinin
ve Atina yanllarnn aleyhine
sonlanmasyla, Klazomenai
halkndan Spartay destekleyen
gruplar adadaki yerlemeyi
terk etmiler ve eski, Arkaik
Dnem yerlemesinin bulundugu
anakarada dzenli planl yeni bir kent kurmulardr. Anakaradaki .. 5. yzyln sonunda
kurulup kesinlikle skender ve ordularnn Bat Anadoluya yaptklar asker seferler
ncesinde terk edilen ve dolaysyla olduka ksa mrl olan yerlemenin izleri ve konutlar
yrtlen arkeolojik kazlar ile ksmen ortaya karlmtr. Anadoluda Pers egemenliginin
sona ermesinin ardndan Hellenistik Dnemde Klazomenai kenti varlgn tekrar Karantina
Adasnda srdrm, anakara ise Hellenistik Dnemden Roma mparatorluk Dnemi ilerine
kadar esas anlamda tarmsal amalar iin kullanlmtr.
Son yllarda Klazomenaide srdrlen almalarda .. 6. yzyln ortalarnda ina
edildigi ve kentin .. 5. yzyln banda gerekleen ve Pers ordular tarafndan ok kanl
bir ekilde bastrlan onia htilali sonrasnda terki ardndan da kullanmdan ktg anlalan
bir zeytinyag iliginin kazs ve restorasyonu gerekletirilmitir. Sz konusu zeytinyag
iligi Komili Zeytinyaglarnn cmert destegi ile onarldktan sonra akhava mzesi olarak
ziyaretilerin ilgisine sunulmutur.
150
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KUBAD ABAD SELUKLU SARAY KLLYES
KAZISI
KAZININ YER
li : Konya
lesi : Beyehir
Ky : Glyaka
rtibat Telefonu : 0-286) 213 13 04
e-mail : molusarik@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : M. Rhan
Soyad : Ark
Bal Olduu Kurum : Emekli
zgemii : Dil ve Tarih-Cografya Fakltesinde, Prof. Dr. K. Otto-Dornun
kurdugu Sanat Tarihi ve Trk Sanat Krssnden 1959da mezun oldu. Kz Teknik Yksek
gretmen Okulunda sanat tarihi gretmenligi yapt. DAAD bursuyla Bat Almanyada
Heidelberg niversitesinde in sanat ve Avrupa resim sanat agrlkl grenim grd.
Prof. Dr. K. Otto-Dorn danmanlgnda Erzurum Yresi Osmanl-ncesi Trk
Mimarisi teziyle 1963te doktor oldu. 1967de Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Sanat Tarihi
Blmne gretim grevlisi olarak atand. Anadoluda Barok Denen Camiler teziyle doent
oldu. Londra niversitesinde School of Oriental and African Studiesde alt. 1978de
takdim tezi olarak sundugu Batllama Dnemi Anadolu Tasvir Sanat (Ankara 1976)
kitabyla profesr oldu. 1980de Beyehir, Kubad-Abad Seluklu Saray Sitesi Arkeolojik Kaz
ve Onarm almalarn yeniden balatt. Bu kazlar devam etmektedir.
Gazi Egitim Fakltesi kurucu dekan; Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi dekan; Ankara
niversitesi Bakent Restorasyon ve Konservasyon Meslek Yksek Okulu kurucu mdr;
A.. D.T.C.F.de Sanat Tarihi Blm bakan; anakkale Onsekiz Mart niversitesi Fen-
Edebiyat Fakltesi Sanat Tarihi Blm bakan; Anadolu ve Ankara Blgesi Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Kurulu ilk bakan, anakkale Kltr ve Tabiat Varlklar Blge Koruma
Kurulu bakan grevlerinde bulundu; T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Yksek Kurulu yeligine seildi. eitli yksek gretim kurumlarnda
ve Taiwan National Cheng-Chi niversitesinde davetli gretim yesi olarak dersler verdi.
Uluslararas Trk Sanat Kongresi Ulusal Komite ve Uluslararas Daimi Komite yeliklerine
seildi.
Bata Malazgirt, Malatya ve Gller Blgesi projeleri olmak zere, geni kapsaml yzey
aratrmalarn yrtt ve yaynlad. Japonya, in Halk Cumhuriyeti, Sovyetler Birligi ve
Fransa olmak zere, eitli lkelerin hkmet ve gretim kurumlarnn davetiyle yurt dnda
aratrmalar yapt; konferanslar verdi; birok uluslararas kongre v.b. toplantlara bildiriler
sundu; yurtiinde ve dnda eitli yaynlar yapt.
151
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Trk-spanyol bilim ve kltr ilikilerine hizmetinden dolay, spanya Kral Juan
Carlosun Comandador nian ile dllendirildi.
KUBAD ABAD SELUKLU SARAY KLLYES KAZISI
Ortaag sonuna kadar bir toplumun bilimden ekonomiye, eglenceden politika ve
savaa kadar her alanda zihin gc en yksek dzeyde saray kurumunda temsil edilir. Saray,
toplumun kltr dzeyinin gstergesidir.
Anadoluda Seluklu kltr varlgn en iyi yanstacak byle pek ok saray yapldg
kaynaklardan biliniyor. Fakat somut verilerle tanyp algladgmz yalnz Kubad Abad
kalmtr!
Konya-Beyehir Glnn gneybat yakasnda bulunan Kubad Abad, adrl ordughn
taa dntrlmesi gibi serbest dzenlenen bir klliye (yaplar toplulugu) olup nl Edirne
ve Topkap saraylarnn ncsdr.
Bilim dnyasnda sanat evrelerindekinden geni ilgi gren Seluklu ini sanatnn
en zengin rnekleri de burada
kmaktadr.
Merhum Zeki Oraln kefedip
1950li yllarda bilim dnyasna
duyurdugu Kubad Abadda ilk
bilimsel kazlar 1964-65 yllarnda
Alman Prof. Dr. K. Otto-Dorn
balatm; sonra 13 yl kaderine
braklm; 1980de Prof. Dr. Rhan
Ark yeniden ele almtr. Onun
kaz ve onarm almalar 28 yldr
srmektedir.
Prof. R. Arkn almalaryla,
Seluklu saray mimarlg, zgn ini
kaplamalar hakknda ok yeni ve
nemli bilgiler kazanlm; yan sra
seramik, cam, al sanatlarna ait zengin bulgular elde edilmitir.
Dnyada Seluk Dnemine, yani ini sanatnn balangcna ait, ran dahil, yeri ve
zaman bilinen, arkeolojik kontekst iinde gn gna karlan sanat eserleriyle en nemli
bilgi kaynag hline gelen bu kazlar, devaml alma sayesinde birikimini geniletmi;
kurumlamtr.
nl lster, sr-alt teknigindeki ini eserler, kendi trlerinin esiz rnekleri olmakla
birlikte, ierdikleri soyut ve ksmen gereki desenler de Seluklu tasvir sanatnn en zengin
temsilcileridir.
Son birka ylda, kazs tamamlanan Kk Sarayn restitsyon projesi bitirilmi;
geici koruma ve onarm almalar da tamamlanarak restorasyona hazr hle gelmitir. Yine
son almalarda, bir klliyede 3 saray hamam ile bir Seluklu frnlar ve antiyesinin ortaya
karlmas paha biilmez derecede grg ve bilgi artrc olmutur. Bu bulgular ayrca, ini,
seramik, cam eserlerin Kubad Abadda retildigini de ortaya koymutur.
152
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KUAKLISARSSA KAZISI
KAZININ YER
li : Sivas
lesi : Altnyayla
Ky : Baren
rtibat Telefonu : 0090 6421 282 2348
e-mail : vorgesch@staff.uni-marburg.de
KAZI BAKANININ
Ad : Andreas
Soyad : Mller-Karpe
Bal Olduu Kurum : Philipps-Universitt Marburg, Vorgeschichtliches Seminar
zgemii : 4.11.1957 tarihinde Mnihte dogdu. Marburg, Tbingen ve
Mnih niversitelerinde prehistorya, eski nasya dilleri ve klasik arkeoloji grenimi grd.
1978-1982 yllar arasnda yaz aylarnda Bogazky kazlarna katld. 1.6.1984 Marburg
niversitesinde Hethitische Tpferei der Oberstadt von Hattua konulu teziyle doktorasn
tamamlad. Kiel niversitesinde asistan olarak greve balad. 1985-1988 yllar arasnda
yaz aylarnda Trkiyenin eitli mzelerini ziyaret ederek Altanatolisches Handwerk (Eski
Anadolu El Sanatlar) konulu doentlik tezi iin malzeme toplad. Bu aratrmalar 1985-
1988 yllar arasnda Alman Aratrma Kurumu (DFG) tarafndan nanse edildi. Bu almasn
1988de tamamlad. 16.6.1988de Kiel niversitesinde Pferd und Wagen in der Vorgeschichte
Nordafrikas-At ve Arabann Kuzey Afrika Prehistoryasndaki Yeri konulu bildirisiyle doent
oldu. 1991 ylnda orum Arkeoloji Mzesi ile birlikte Ortaky kazlarna katld. 1992 ylnda
Hitit kenti Kuaklda yzey aratrmalarna ve 1993 ylnda da kazlara balad. Bakanlgnda
srdrlen bu kazlar Alman Aratrma Kurumu tarafndan nanse edildi.
1 Nisan 1994 tarihinde Regensburg niversitesine profesr olarak atand. 1.10.1996da
Marburg niversitesinde Pre- ve Protohistorya blm bakan olarak greve balad. Kuakl
Sarissa kazlarnn yannda, Hessen Eyaletinde de eitli kazlar yapt.
2005 ylndan beri Dr. Vuslat Mller-Karpe ile birlikte Kayalpnarda kaz almalar
yapmaktadr.
KUAKLISARSSA KAZISI
Sivasn 50 km. gneybatsnda bir Hitit kentinin kalntlar bulunmakta: yerel ad
etrafn zamannda evreleyen surlarn gnmzdeki izlerine dayanlarak Kuakl olarak
gemektedir. 1992 ylnda Altnyayla lesine bagl Baren Kynn 4 km. dogusundaki
Kuaklda almalara baland.
153
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Gney tarafndan ortalama 2000 metre ykseklikteki daglarla evrili yaylann dogal bir
tepesi zerinde yer alan harabenin dorugunun rakm 1650 metredir. kinci kaz mevsiminde
akropolde M.. 13. yzyldan kalma ufak ivi yazl bir ariv bulundu. Burada elegeirilen ivi
yazl kil tablet paralarndan birinde Sarissa ehrinde her ilk baharda kutlanan bayram
trenlerine katlabilmek ve eitli klt ilemlerini yerine getirebilmek iin byk kraln
baehirden gelerek bizzat hazr bulundugundan bahsedilmektedir. Sz konusu metnin
korundugu yerle olan ilikisi gz nne alndgnda Hitit Devrinde Kuakl yerlemesinin
isminin Sarissa oldugu varsaylabilir ve ayrca bu ad hem envanter kaydnda hem de
hiyeroglie yazlm mhr basklarnda da grlmektedir. Sarissa ismi Hitit baehrinde
bulunan ivi yazl metinlerden de tannmaktayd. zellikle yerel frtna tanrs, uluslararas
antlamalarda zerine and iilen tanr olarak nemli bir rol oynamaktayd. Frtna tanrsnn
adna II. Ramses ve III. Hattuili arasnda yaplan nl bar antlamasnn Karnaktaki Amun
Tapnagnn d duvarnda Msr hiyeroglieriyle yazlm ekilde rastlanmaktadr.
$imdiye kadar yaplan aratrmalar KuaklSarissann orta byklkte bir Hitit ehri
oldugunu, zamannn diger kentleri gibi eski bir yerlemeden gelierek olumadgn, M.. 16.
yzylda yeni bir yerleim olarak kuruldugunu gstermektedir. Orta Hitit Devrinin sonlarnda
M.. 14. yzyln balarnda
ksa bir sre iin de olsa kent
igal edilmi, yagmalanp
atee verilmi ve daha sonra
tekrar kurulmutur. Byk
olaslkla M.. 1200lerde
yeniden bir yangn felaketine
ugram ve tm Hitit
mparatorlugunun ktg
srada yklmtr.
Frtna Tanrsnn
Tapnag: 1995 ylnda
kazlmaya balanan C
Binas diye adlandrlan
4660 metrekarelik bir alan
kapsayan yapnn en azndan
110 odasnn bulundugu
anlalmtr. Yapnn
zamannda ka katl oldugu kesin olarak bilinmemektedir. Ancak gneydogu kanadnda en
aznda iki katl oldugu saptanmtr. $imdiye kadar kazlm en byk Hitit binasdr. Biri
kuzeydoguda, digeri gneybatda olmak zere iki antsal kaps bulunan yap dikdrtgen
biimlidir. Orta avlunun kuzeydogu ve gneydogu i cephesi direkli galerilerle evrilidir.
Mabedin kuzey giriine komu meknlardan birinde bir bira imalathanesi aga karlmtr.
Ayrca Kuaklnn kuzey terasnda bir diger Hitit tapnag ve bunun hemen yannda
kervansaray denen at ahr aga karlmtr. Kentin iki ehir kapsnda da kazlar yaplmtr.
Hitit halknn gnlk yaamna aklk getirebilmek amacyla Kuaklnn bat yamacnda bir
oturma mahallesi kazlmtr. Su ihtiyacnn nasl karlandgna aklk getirebilmek amacyla
kuzeybatdaki kent kapsnn nndeki Hitit baraj aga karlmtr. Yaplan jeoziksel
aratrmalar yardmyla kentin zamanndaki grnm hakknda bilgi edinmemiz mmkn
olmutur.
154
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLLOBA KAZISI
KAZININ YER
li : Eskiehir
lesi : Seyitgazi
Ky : Yenikent
rtibat Telefonu : 0542 544 48 00
e-mail : turan _efe@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Turan
Soyad : Efe
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi
zgemii : 8.1.1950 tarihinde Kdz Ereglisi, Merkez Bal Kynde dogdu;
srasyla Gkme lkokulu, Kandilli zel Ortaokulu, Halkal Ziraat Lisesi ve Bartn Lisesini
bitirdi; 1969 ylnda stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Prehistorya ve Arkeoloji
Blmne kaydn yaptrd. Bir senelik hazrlk sertikasndan sonra, esas sertika olarak
prehistorya; yardmc sertika olarak da nasya kltrleri ve klasik arkeoloji blmlerini
seti. Bu srada Prof. Dr. Halet ambel ynetiminde, ayn Tepesi kemik aletlerini lisans tezi
olarak hazrlayarak 1976-77 gretim dneminde faklteden mezun oldu.
Daha sonra, Demircihyk kazlar bakan Dr. Manfred Korfmann tarafndan ahsna,
ad geen kaznn lk Tun ag anak mlegi zerinde, Almanyada doktora almas
yapabilmesi iin olanak sagland. Bu amala, 1977-78 yaz smestrinde Frankfurt Goethe
niversitesi, Tarih Bilimleri Blmne doktora grencisi olarak kaydn yaptrd. Doktora
almas Prof. Dr. Manfred Korfmann ve Prof. Dr. Gnter Smolla tarafndan ynetildi.
1978-79 k smestrinden sonra, niversiteden iki smestrlik izin alarak Eskiehir
Arkeoloji Mzesinde tez malzemesi zerinde alt. Bu srada ay gibi bir sre ile, Bat Anadolu
mzelerini ve kaz yerlerini ziyaret ederek Bat Anadolu lk Tun ag anak mlek gruplar ve
zelliklerini inceleme olanagn buldu. 1981-82 grenim dneminde tekrar Frankfurta dnd;
tezini bitirdikten sonra, 2 Temmuz 1984 tarihinde mezun oldu.
Prof. Dr. Halet ambelin nerisi zerine, 1985 ylnda, ayn kazlarnda o gne
kadar ele geirilmi olan kemik aletler zerinde -kaz raporlar serisinde yaynlanmak zere-
ayrntl bir alma yapt.
12.11.1985 tarihinde .. Edebiyat Fakltesi, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dalnda aratrma grevlisi olarak greve balad; 15 Ocak 1987 tarihinde ise
anabilim dalnda bo bulunan yardmc doentlik kadrosuna geti.
1988-1995 yllar arasnda Ktahya, Bilecik ve Eskiehir illerini kapsayan yzey
aratrmalarn, 1992-94 yllar arasnda Orman Fidanlg yerlemesinde, Eskiehir Arkeoloji
Mzesi Mdrlg ile birlikte kurtarma kazlarn gerekletirdi. 19.10.1993 tarihinde doent
ve 2000 ylnda da profesr unvann ald. 1996 ylndan beri Klloba Hyg Kazsnn
bakanlgn srdrmektedir. Trk Eskiag Bilimleri Enstits, Alman Arkeoloji Enstits
muhabir, Troia Vakf Mtevelli Heyeti ve Union International des Sciences Prhistoriques et
Protohistoriques (USPP) yesidir.
155
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLLOBA KAZISI
Eskiehir li, Seyitgazi lesi snrlar iindeki Yenikent Ky yaknlarnda ve imdi
tamamen kurumu olan kk bir derenin kuzey kenarnda yer alan Klloba Hyg
300x150 m. boyutlarnda oval bir hyk olup ova seviyesinden yksekligi de 10 m. kadardr.
1996 ylndan bu yana toplam 12 sezon yaplan almalar sonucu, hykte en azndan Ge
Kalkolitik sonlarndan (kabaca M.. 4. binyl ortas) M.. 1900 yllarna, diger bir deyile Orta
Tun ag balarna kadar hemen hemen kesintisiz yerleildigi anlalmaktadr. Bu ekilde,
Klloba, Bat Anadoluda Troia, Tarsus, Beycesultandan ve Liman Tepeden sonra, bilinen
5. en uzun T stratigrasini ierir. Hygn yakn evresinde ve gneybatya dogru olan
tarlalarda, Helenistik Dnem kalntlar da mevcuttur.
Henz mimari olarak yeterince aratrlamayan en alttaki Ge Kalkolitik katlarda, uzak
blgelerle iliki kurmamz saglayan bol miktarda anak mlek ele geirilmitir. Hygn
bat kesiminde yaplan almalar sonucu ortaya karlan etrafn zigzag savunma duvarnn
evreledigi lk Tun agna gei dnemi (M.. 3300-3000) yerlemesi, Demircihykten ok
iyi bildigimiz Anadolu Yerleim Plannn ncs olmas asndan byk nem tar.
Kllobada zellikle mimari ve baz kk buluntularn ortaya koydugu diger nemli
bir sonu da -daha nce tahmin ettigimiz gibi- Ge T IIden itibaren Suriye ve Kilikya ile
Kuzey Ege (Troia-Poliochni) arasnda i Kuzeybat Anadolu zerinden nemli bir ticar ilikinin
kurulduguna dair nemli deliller ele geirilmesidir. Bu durum Mezopotamya-Kilikya ve Kuzey
Ege lk Tun ag kronolojilerinin karlatrlmas asndan byk nem tamaktadr.
Hygn dogu kesiminde yaplan almalarn sonularna gre, bu evrede Kllobada
aag ve yukar ehirler olumu
olup etraf surla evrili olan
yukar ehir (kale), Kuzey Ege
yerlemeleri gibi linear bir genel
yerleim plan iermektedir.
Bugne kadar kaleye ait iki
kap ortaya karlmtr. Yan
yana bitiik olarak ina edilmi
uzun evlerin arka ksmlar
sura dayanmaktadr. Kalenin
orta kesiminde kamusal ilevi
olabilecek iki byk kompleks yer
alr. Bunlardan batdaki 30x25
m. ebadndadr. Dogu taraftaki
tarlalarda ise aag ehre ait ev
kalntlar ortaya karlmtr.
Kalede T IIIe Gei
Evresi ve T III katlar da st
ste tabakalanm olarak saptanmtr. stte 5 evreli bir Ge T III (Gei Dnemi) ve onun
altnda en azndan evreli bir erken T III dneminin sz konusudur ve bu katlarn tm de
Kompleks II sonrasna tarihlenir. T III kltr dolgusunun kalnlg hemen hemen 5 m.ye
ulamaktadr.
Erken T III dneminde, Kuzey Ege-i Kuzeybat Anadolu-Kilikya ilikilerinin giderek
daha byk boyutlara ulatg hususunda nemli ipular elde edilmitir. Ge T III (Orta
Tun agna Gei Dnemi) anak mlegi, Kapadokya Boyallar haricinde, tamamen Orta
Anadolu zellikleri gsterir; dolaysyla bu durum Eskiehir blgesinin kltrel ve belki de
siyasal adan Anadolunun batsndan byk oranda koptugu ve giderek Orta Anadolu ile
btnletigi eklinde yorumlanabilir.
Klloba kazlar, Bat Anadolu ve Ege dnyasnn T ile ilgili baz kronik sorunlarnn
zmne nemli katklarda bulunmaktadr.
156
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KLTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Kayseri
lesi : Kocasinan
Ky : Karahyk Mahallesi
rtibat Telefonu : 0 533 5515102
e-mail : kulakoglu@kultepe.org.tr
kulakoglu@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Fikri
Soyad : Kulakoglu
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi DTCF
zgemii : 1960 ylnda Bafrada dogdu. lkgrenimini 1970 ylnda
Bafrada tamamlayan Kulakoglu, 1976-1977 gretim ylnda Bursa Anadolu Lisesinden mezun
oldu. 1981-1982 gretim ylnda A.. D.T.C. Fakltesi Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dalndan mezun olduktan sonra, ayn anabilim dalnda 1985 ylnda yksek lisans
egitimini tamamlad. 1997 ylnda doktor unvann ald.
1985 ylnda Kltr Bakanlg Antlar ve Mzeler Genel Mdrlgnde arkeolog
olarak almaya balayan Kulakoglu, 1994 ylnda A.. D.T.C. Fakltesi Protohistorya ve
nasya Arkeolojisi Anabilim Dalnda aratrma grevlisi olarak greve balad. 1998 ylnda
doent unvan ald. 2004 ylndan itibaren ayn anabilim dalnda profesr kadrosunda grev
yapmaktadr.
grenciliginde katldg Acemhyk ve Samsat kazlarnn dnda, 1992-1994 yllar
arasnda Kaman-Kalehyk Kazlarnda ve 1995 ylndan itibaren Kltepe Kazlarnda heyet
yesi olarak yer ald. Ayrca, 1998-2001 yllar arasnda $anlurfa M.. I. Bin Merkezleri Yzey
Aratrmasn gerekletirdi. Bilimsel danmanlgnda; 1999-2003 yllar arasnda $araga
Hyk Kazlar ve 2001-2004 yllar arasnda Gaziantep Kale Hyk Kazlar gerekletirildi.
2005 ylndan itibaren Gaziantep-Adyaman lleri Yzey Aratrmas projesini, Prof. Dr.
multi h.c. Tahsin zgn vefatndan sonra da 2006 ylndan itibaren Kltepe Kazlarn
srdrmektedir.
KLTEPE KAZISI
Kani Krallgnn merkezi ve Anadoludaki Assur Ticaret Kolonileri sisteminin baehri
olan Kltepe-Kani/Nea, Kayserinin hemen 5 km. kuzeydogusunda, hem antik aglarda, hem
de gnmzdeki dogu-bat, gney-kuzey yollarnn kavak noktasnda yer alr.
157
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Dogann sagladg bu avantaj, zellikle gnmzden 4 bin yl nce, onun eski dnya
ticaretinde ve siyasetindeki nemini arttrmtr. Kani, M.. 3. binyln son eyreginde bile
Mezopotamya yazl belgelerinde ad geen Anadolunun en eski beyligidir.
Kltepe ad, dnya mzelerine ve eski eser pazarlarna daglan ve Kapadokya tabletleri
olarak tanmlanan ivi yazl belgelerin ilk ortaya ktg 1871 ylndan beri bilinmektedir.
Kltepede ilk sistemli kazlara Prof. Dr. Tahsin zgn bakanlgn yaptg heyet
tarafndan 1948 ylnda, Trk Tarih Kurumu adna balanm ve ara verilmeden gnmze
kadar srdrlmtr. Tepede yaplan kazlarda, gnmzden 5000 yl nceye ait yerleim
tabakalarna kadar inilmitir. Ancak, Kltepenin asl nemi gnmzden 4000 ncesine
tarihlenen Assur Ticaret Kolonileri Dnemi yerleiminden gelmektedir. Bu dnemde, merkezi
Assur ehri olan krallgn, ticaret iin ok sistemli bir ag kurdugu ve bu agn Anadoludaki
merkezinin Kltepe oldugu bilinmektedir.
Kltepe kazlar, sadece Anadolunun protohistorik ve tarih devirlerini aydnlatmakla
kalmam, ama ayn zamanda, Mezopotamya ve Suriye tarihine ve kltrlerine ait nemli
keier ve sonular da sunmutur.
Kltepe iki blmden
olumaktadr:
1-Tepe: Etrafndaki ova
seviyesinden 21 m. ykseklikte,
daireye ok yaklaan 550x500 m.
llerinde olup Orta Anadolu
hyklerinin en byklerinden
birisidir. Eski Tun agnn
balangcndan Assur Ticaret
Kolonileri Dneminin sonuna
kadar kesintisiz yerleime sahne
olan Tepe, bu dnemden sonra
terkedilmi, daha sonra Demir
agndan itibaren Ge Roma
Dnemine kadar tekrar yerleime
sahne olmutur.
2-Aag $ehir: Assurlularn Karum-liman dedigi aag ehir, yani asl ticaret merkezi,
Tepeyi evirmektedir. Tepenin aksine, Karum ksa, en ok yz sene iskn edilmi bir
alandr. Tepe ile beraber ap yaklak 2.5 km.ye erimektedir.
Kltepede yaplan kazlarda kefedilen arkeolojik ve 20.000in zerindeki ivi yazl
belgeler iki nemli sonucu saglamtr:
1-Anadolu tarihini balatmtr.
2-Anadolu-Mezopotamya-Kuzey Suriye arasnda geni boyutlu ilk canl ilikiler
kurulmutur.
Kltepede sistemli kazlarda kefedilmi olan btn eserler, Ankara-Anadolu
Medeniyetleri Mzesi ve Kayseri Arkeoloji Mzesinde sergilenmektedir.
158
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KYME KAZISI
*
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Aliaga
Ky : akmakl
rtibat Telefonu : -
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Sebastiana
Soyad : Lagona
Bal Olduu Kurum : talya, Catania niversitesi
zgemii : -
KYME KAZISI
Kyme antik kentinde yaplan kaz almalarnda kent tarihinin M.. 1100 tarihine
kadar indigi belirlenmitir. Akdenizde Midilli ile ayn dnemde kurulmu olan 30 ehrin en
nemlilerinden olan Kyme, ticarette de nemli bir yere sahiptir ve Antik Dnemde araplk,
zeytin, zm, bugday ve seramik alanlarnda ok gelimi bir blgedir. Sonraki dnemlerde
Efesin kurulmasyla Kymenin nemi azalmtr.
Yerleimde ilk kaz almalar 19. yzylda D. Baltazzi ve S. Reinach bakanlgnda
gerekletirilmitir. Sistemli kaz almalar ise Prag niversitesinden Arkeolog Prof. Antonin
Sala ynetimindeki ekoslovak ekip tarafndan 1925 ylnda yaplmtr. Uzun ve verimli bir
kaz almasnn sonunda bir portik ve kil alma bulgular nedeniyle Yazcnn Evi eklinde
adlandrlan bir ev ve sisin ufak bir tapnag, neredeyse tamam sular altnda kalan liman
yaps ve kuzey tepenin gney yamacnda ok az bir ksm gnmze ulaabilen tiyatro ortaya
karlmtr. Prof. Salan ani lmnden sonra kaz almalarna uzun yllar ara verilmi;
19521955 yllar arasnda Foada kaz yapan Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal ksa sreli bir
kaz almas gerekletirmitir. 1979 ylndan 1984 ylna kadar zmir Arkeoloji Mzesi ekibi
ekoslovak kaz ekibinin almalar evresinde yeni kazlar yapm ve yeni buluntular ortaya
karmtr. 1986 ylndan beri ise almalar Catania niversitesi adna Sebastiana Lagona
srdrmektedir.
Kaz almalar sonucunda Roma Dnemi tiyatrosu, hamam, su kemeri, stunlu yol ve
kale duvarlarnn da aralarnda bulundugu ok sayda kalnt ortaya karlmtr.
* Kyme kazs ile ilgili dokmanlar Genel Mdrlmz arivinden derlenmitir.
159
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
almalar srasnda ilk olarak 1925 ylnda kazlan Stunlu Evin, M.S. 4. yzyln
ortalarna tarihlenen stunlu bir cadde oldugu ortaya karlmtr.
Orchestra ve cavea blmlerinde yaplan kazlar sonucu tiyatronun, Helenistik, byk
olaslkla M.S. 2. yzyl Roma mparatorluk Dnemi ve Ge Antik Dneme tarihlenen farkl
evresi oldugu anlalmtr.
Limandaki Ortaag kalesinin paras olarak savunma amacyla kullanlan andezit bir
duvar ise, M.. 4. yzyln son eyregine ait olmaldr.
Yerleimin gneyinde yrtlen kazlarda tarihncesi Kymeye ait kalntlara
rastlanmtr. Bunlarn arasnda Erken Paleolitik aga ait ta objeler ile Neolitik ve Erken
Demir agna ait keramikler saylabilir.
Liman, tiyatro, kale yaknlarndaki stunlu yolda yaplan almalarda, heykel ve heykel
paralar, terracotta grin paralar, sikkeler gibi birok eser aga kartlmtr. Ayrca
Helenistik Dnem tarihine k tutan Arkhippe yaztlar bu buluntular arasnda ayrca nem
tamaktadr.
almalar, agora, stunlu yol, Roma hamam evresinde, liman ve tiyatroda
srdrlmektedir.
160
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
KYZKOS KAZISI
KAZININ YER
li : Balkesir
lesi : Erdek
Ky : Dzler
rtibat Telefonu : 0442 231 40 90
0533 243 30 19
e-mail : nkochan63@yahoo.com
nkochan@atauni.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Nurettin
Soyad : Kohan
Bal Olduu Kurum : Erzurum Atatrk niversitesi, Fen Edebiyat Fakltesi,
Arkeoloji Blm
zgemii : 1 Ocak 1955 tarihinde Mu li, Varto lesi, Bagii Kynde
dogdu. Orta grenimini 1973 ylnda Mu Lisesinde tamamlad. 1975te kaydoldugu
Atatrk niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnden 17.10.1979da mezun oldu.
26.06.1980de ayn blmde asistan olarak greve balad.
Prof. Dr. Abdullah Yaylal ynetiminde Tun alar Sonuna Kadar Eski Anadolu
Mimarisi konulu yksek lisans tezi 1981de; 1982 tarihinde baladg Anadolu Mimari
Bezekleri I Hellenistik a Lotus-Palmet ve Yumurta Dizisi konulu doktora tezini 1987
ylnda tamamlad.
1987 ylnda Hasankale-Yigitta Ky, Sos Hykte Erzurum Mzesi ile kaz almasn
srdrd. 1989-1997 kaz dnemlerinde Prof. Dr. Abdullah Yaylal bakanlgnda srdrlen
Kyzikos Kazsna kaz yesi olarak katld. 2006 ylndan itibaren de kaz bakan olarak
Kyzikos kazsn yapmaktadr.
1990da Yrd. Do. Dr. kadrosuna atandktan sonra, 1990-2007 yllar arasnda
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dal bakanlg yapt.
KYZKOS KAZISI
Balkesir li, Erdek lesi, Dzler Ky snrlar iinde yer alan Kyzikos, Mysia blgesinin
nemli kentlerinden biridir. Antik Dnemde Arktonnessos (Ay Adas) ya da Arkton Oros
(Aylar Dag) olarak anlan Kapdag Yarmadasnn ana kara ile birletigi kstagn gney ucuna
yakn ksmnda, Erdek-Bandrma karayolu zerinde yer almaktadr.
161
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1988-1997 yllar arasnda A. Yaylal tarafndan kazldktan sonra dokuz yl ara verilen
arkeolojik almalara 2006 ylnda N. Kohan bakanlgnda K. Meral, H. Motor ve F.
Gneten oluan ekiple yeniden baland. .. 2. binyl yerleime sahne oldugu dnlen
Kyzikos, antik kaynaklara gre .. 8. yzylda Miletos tarafndan kolonize edilmitir. ..
6. yzylda Perslerin egemenliginde giren kent .. 5. yzylda Atika-Delos Deniz Birligine
katlmtr. Byk skenderin Anadoluya geliiyle zgrlgne kavumutur. Bundan sonra
da zaman zaman el degitiren Kyzikos, zellikle Roma hkimiyetine girdikten sonra mimari
adan nemli yaplanmalara sahne olmutur.
Kentin bugn bilinen yaplar arasnda sur duvarlar ve kaplar, Hytos, Panarmos ve
Thrakikos limanlar, akropol, Hadrian Tapnag, amteatr, tiyatro, bouleterion, Gney ve
Hadrian agoralar, metroon, mermer cadde ve gymnasium, mozaikli yap, Pankratin ant,
sulubod0rum ve nekropol saylabilir.
2006 ylndan itibaren tekrar kazlmaya balanan Hadrian Tapnagnda mimari yap
kalntlarn yan sra mimari bezemeler ve savala ilgili bir konunun ilendigi dnlen frize
ait ok sayda kabartma ortaya karlmtr. llerinin yan sra 1.55 m. yksekligindeki frizi
ve zellikle 104x85 cm. llerindeki mermer at kiremidi Hadrian Tapnagnn byklg
konusunda kir vermesi asndan olduka nemlidir. Ayrca 2007 sezonunda Kuzey
Nekropol alannda yaplan ksa sreli sondaj almalarnda ise Roma Dnemine tarihlenen
lahit ile oda mezarda l hediyesi olarak konmu ok sayda altn, cam ve seramik buluntular
elde edilmitir.
162
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LABRAUNDA KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Milas
Ky : Kargcak
rtibat Telefonu : 0212-2524119
e-mail : Lars.Karlsson@antiken.uu.se
KAZI BAKANININ
Ad : Lars
Soyad : Karlsson
Bal Olduu Kurum : Department of Archaeology and Ancient History, Uppsala
University, Box 656, S-751 26 Uppsala, Sweden
zgemii : PhD Archaeology, Gteborg University 1992, doent 1997,
Gteborg University, Associate Professor Uppsala University 2001
1973 Visingso, Sweden; 1980 Herculaneum, Italy; 1983-1985, 1987, 1989, Morgantina,
Italy; 1988 Glanum, France; 1993, Bodrum, Turkey; 1993, Labraunda, Turkey; 1999, San
Giovenale, Italy; 2002, 2003 Labraunda, Turkey kazlarna katld.
2004 ylndan beri Labraunda kazsnn bakanlgn yrtmektedir.
LABRAUNDA KAZISI
Anadolunun gneybatsnda yaam olan Kariallar iin Labraunda olduka nemli
bir klt merkeziydi. ift baltal Tanr Zeus Labraundos kltnn kkeninin su kaynag ve
tapnak terasnn hemen zerindeki byk kayaya dayanm olmas muhtemeldir. En erken
buluntular M.. 7. yzyla aittir ve o evrede kutsal alan kk bir tapnaga sahip bir teras ve
nar agalarndan oluan bir koruluga sahipti. Perslere kar isyan eden Miletoslulara katlm
olan Kariallar burada savaa katlm ve kt bir yenilgiye ugramlardr.
M.. 4. yzyl ortalarnda Karia Satrap Kral Maussollos (377-352) Labraunday bir
aile kutsal alan hline getirmitir. O ve kardei drieus (351-344) Zeus Tapnag, iki byk
andron (dinsel yemek salonlar), kuzey stoa, oikoi yaps (ariv ve rahip evi), gney propylon
(geit yaps) ve Dorik yapy ina ettirmilerdir.
Kutsal alana Mylasadan (Milas) balayan 11 km. uzunlugundaki Kutsal Yol olarak
adlandrlan 8 metre genilige sahip ta kaplamal bir yolla ulalmaktayd. Kutsal alanda her
yl 5 gn sren dinsel bayramlar kutlanyordu, bu bayramlardan birinde 355 ylnda Maussollos
bir suikast giriiminden kl pay kurtulmutur.
163
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Hellenistik Devirde (M.. 3.-1. yzyllar) sadece bir eme yaps ina edilmitir.
Ancak M.S. 1.-2. yzyllarda kuzey stoa yeniden ina edilmi, iki hamam yaps ve birka yap
daha yaplmtr. Kutsal alann M.S. 4. yzyl iinde terk edilmesi sonrasnda dogu propylon
yaknnda bir Bizans kilisesi ina edilmitir.
Labraunda 1948 ylndan beri sveli arkeologlar tarafndan kazlmaktadr.
164
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LAGNA KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Yatagan
Ky : Turgut
rtibat Telefonu : 0252 573 47 88
e-mail : ahmettirpan1@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Ahmet Adil
Soyad : Trpan
Bal Olduu Kurum : Seluk niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi
zgemii : Aslen Ktahya li, Tavanl lesi nfusuna kaytl olup
13.09.1946 tarihinde Ankarada dogdu. lkokul tahsilini Bursa Namazgah lkokulunda, orta ve
lise tahsilini Ankara Kurtulu Lisesi fen kolunda tamamlad. 1969 ylnda Dil ve Tarih Cografya
Fakltesi Klasik Arkeoloji Blmnden mezun oldu, 1970 ylnda Kltr Bakanlg bnyesinde
Anadolu Medeniyetler Mzesinde greve balad. 1981 ylna kadar mze asistan ve mimar
kadrolarnda alt. 1980 ylnda Ankara Devlet Mhendislik ve Mimarlk Akademisi, Mimarlk
Blmnden lisans diplomas ald. 1981 ylnda Seluk niversitesi Edebiyat Fakltesi
Arkeoloji Sanat Tarihi Blmne gretim eleman olarak girdi. Kuzey Karya ehir Surlar
konusunda doktora almasn tamamlad. Ayn fakltede yardmc doent, doent ve 1998
ylnda profesr unvanlarn ald.
Seluk niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi Arkeoloji Blmnde Sualt Arkeolojisi
Anabilim Daln ve Koruma Onarm Blmn kurdu. Prehistorya ve Eski n Asya
Medeniyetleri Anabilim Dal bakanlg, Sualt Arkeolojisi Anabilim Dal bakanlg, Arkeoloji
Blm bakan yardmclg, Arkeoloji Blm bakanlg, Koruma ve Onarm Blm
bakanlg, Fen Edebiyat Fakltesi dekan yardmclg ve Fen Edebiyat Fakltesi dekanlg
grevlerinde bulundu. Ankara Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu yeligi ve bakan
yardmclg yapt.
grencilik yllarnda Keban kazlar (mit Serdaroglu), Kltr Bakanlgnda alrken
Eskiyapar (Raci Temizer), Alacahyk, Kalnkaya (Mahmut Akok) kazlarna heyet yesi
olarak katld. Seluk niversitesindeki grevi srasnda Samsat (Nimet zg), Kelenderis
(Levent Zoroglu), Knidos (Ramazan zgan), Stratonikeia (Yusuf Boysal), Karahyk (Sedat
Alp) kazlarnda alt. atalhyk kazlar ile Seluk niversitesi Arkeoloji Blmnn
ortak alma prosedrn hazrlad. 1993 ylndan bu gne Lagina kazs bakanlgn
srdrmektedir.
1974 Kbrs Bar Harekat srasnda UNESCO ibirligi ile Kbrstaki mzeler, kaz
yerleri ve eski eserlerin korunmas ve kurtarlmas projesine katld. Alman Arkeoloji Enstits
bursu ile Berlinde, atalhyk kazlar bursu ile Londrada konferanslar verdi, almalarda
bulundu. ngiliz Arkeoloji Enstits bursu ald. Erasmus hocas olarak Slovakyada dersler
verdi. Travna niversitesi ile Seluk niversitesinin ortaklaa dzenledikleri uluslararas
konferanslarn tertip komitesinde yer ald.
165
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LAGNA KAZISI
Herodotos, Thukydides, Strabon (XIV. 660), Tacitus (Annales III. 62), Byzantionlu
Stephanus (V) vd. antik yazarlar bize yre ve kutsal alan hakknda bilgiler aktarmlardr. Bu
bilgiler gnda yeri tespit edilmi olan Lagina Hekate Kutsal Alannda en erken aratrma
1743 ylnda Pococke tarafndan yaplmtr. 1817 ylnda Chandler kutsal alanda yaptg
tespitleri; 1822 ylnda W. W. Leake, Hekate Tapnagn tantarak tapnaktaki baz yaztlar;
W. A. Waddington 1835 ylnda kutsal alandaki yaztlar yaynlamtr. C.T. Newton 1856
ylnda tapnagn plannn izmek iin sondaj almalar yapm, bu almalar srasnda
buldugu tapnaga ait 7 adet kabartmal friz blokunu; G. Hirschfeld ise 1879 ylnda kutsal
alandaki yaztlar toplayarak yaynlamtr. 1880 ylnda, O. Benndorf kk sondajlarla ilk
defa Hekate Tapnagnn plann tam olarak kartmtr. G. Niemann ve F. V. Luschan 1881
ylnda tapnakta yaptg kaz almalaryla 8 adet daha mitolojik sahneli kabartmal friz ve yeni
yaztlar bulmulardr. Bulunan yaztlar A. M. Hauvette, Benault ve M. M. Dubois tarafndan
yaynlanmtr. 1883 ylnda K. G. Lanckoronski ve ekibinin yaptg bir yzey aratrmas vardr.
1885 ylnda G. Cousin ve M. Ch. Diehl, naos duvarna yazlm olan, tapnagn kutsiyetinin
kabul edildigine dair Roma Senatosu kararn yaynlamtr. 1891 ylnda M. M. Legrand ve
J. Chamonard tarafndan yrtlen
arkeolojik kazlarda 9 adet daha kabartmal
friz bloku bulunmutur. Ayn yl Bat
Anadolunun ilk Trk kazsn Laginada
gerekletiren Osman Hamdi Bey kutsal
alandaki almalara katlm, 17 kabartmal
friz daha ortaya karmtr. Osman Hamdi
Bey tapnak almalar yannda propylon
ve stoada da sondaj almalar yaparak
bu yaplarn planlar zerinde almtr.
Bu kaz almalarnda ele geirilen frizler
ve diger kaz buluntular 1892 ylnda
stanbul Arkeoloji Mzesine tanmtr.
1902 ylnda da arkeolojik kazlara devam
eden Osman Hamdi Beyin ekibinde M. M. Wiegand, H. Knacakfuss ve Halil Edhem Bey de
yer almtr. Halil Edhem Bey yeni tespitler gnda kutsal alann ve Hekate Tapnagnn
plann karmtr. Btn bu alma ve bulgular G. Mendel tarafndan derlenerek 1912 ylnda
yaynlanmtr. 1933 ylnda A. Schober stanbul Arkeoloji Mzesindeki btn frizleri tekrar ele
alarak yaynlamtr. Rumscheid, Lagina Hekate Kutsal Alanndaki mimari sslemeler ile on,
Korinth ve ante balklar zerinde aratrmalar yapm ve yaynlamtr. Webb ve Baumeister,
Hekate Tapnagnn friz kabartmalarn tekrar ele alarak degerlendirmitir.
Yusuf Boysal, 196770 yllarnda Lagina ve evresinde yaptg kaz ve aratrmalarda
yrenin Eski Tun agndan itibaren kesintisiz iskn grdgn belgeleyen malzemeler
bulmutur. Laginada 1993 ylnda Prof. Dr. Ahmet A. Trpann bilimsel danmanlgnda
Mugla Mzesi ile ortak kaz almas balatlmtr. 1998 ylnda ise kaz, Bakanlar Kurulu
Karar ile Prof. Dr. Ahmet A. Trpan bakanlgna devredilmitir. Bu tarihten itibaren, kutsal
alan ile evresinde dzenli, sistemli kaz ve restorasyon almalarna devam edilmektedir.
Kutsal alanda yer alan propylon, tapnak ve altar tamamen aga karlm, yaplara ait mimari
bloklar tasnienerek gelecekte yaplacak restorasyon almalar iin alt yap oluturulmutur.
Propylon ve tapnak belirli bir seviyeye kadar ayaga kaldrlmtr. 2003 ylndan bu yana kutsal
alann yan sra, Stratonikeia ile Lagina arasnda yer alan 9 kmlik kutsal yolun evresinde kan
nekropol alanlarnda allmaktadr. Kutsal yol zerindeki Brk mevkiinde Ge Geometrik
Dnem yerleimi (M.. 8. yzyl) ve nekropol ile balayan, Dogu Roma Hristiyanlk Dnemine
kadar kesintisiz uzanan bir yerleim stratigrasi ile bunlara ait bol miktarda buluntu ele
geirilmitir. Ayn yrede Tepecik mevkiinde Menteeogullar Beyligine ait bir yerleim yeri
ve ayn dnemden bir manastr (M.S. 13.15. yzyl) aga kartlmtr.
166
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LAODKEA KAZISI
KAZININ YER
li :Denizli
lesi : Merkez
Ky : Eskihisar-Goncal-Bozburun
rtibat Telefonu : 05335416433
e-mail : csimsek@pau.edu.tr
celal.simsek@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Celal
Soyad : $imek
Bal Olduu Kurum : Pamukkale niversitesi
zgemii : 01.09.1964 ylnda Denizli li, ameli lesi, Grsu Kynde
dogdu. 1986 ylnda Seluk niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi
Blmnden mezun oldu. 1990 ylnda Seluk niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, Klasik
Arkeoloji Anabilim Dalnda Burdur Mzesinde Bulunan M.. 4. Yzyla Ait Krmz Figrl
Seramikler konulu yksek lisans tezini hazrlad. Ayn enstitde 1997 ylnda Hierapolis
Gney Nekropol konulu doktora tezini verdi. 1997 ylnda yardmc doent, 2002 ylnda
doent, 2007 ylnda ise profesr oldu.
Adyaman Mzesi Mdrlg ile Denizli Mzesi Mdrlgnde uzman olarak alt.
1997 ylnda Pamukkale niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi bnyesinde Arkeoloji Blmn
kurdu. Hlen bu blmde gretim yesi olarak almaktadr.
Gneydogu Anadolu Projesi (GAP)nde tescil almalar yapt. Kelenderis, Stratonikeia,
Lagina kazlarna katld. Adyaman ve Denizli mzelerinde birok kurtarma kazlar yapmasnn
yan sra, Hierapolis Roma hamam ve gney nekropol kazlarn ynetti. Pamukkale Koruma
Amal mar Plan uygulamalarnda grev ald. Denizli li ve evresinde birok yzey aratrmas
yapt. 2002 ylnda Denizli Mzesi Mdrlg ile baladg Laodikeia kazlarn, 2003 ylndan
buyana Bakanlar Kurulu Kararl olarak yrtmektedir.
Ulusal ve uluslararas alanda yazlm 50nin zerinde makalesi vardr. Ayrca 70in
zerinde sempozyum ve konferansa katlmtr.
Arkeologlar Dernegi, Pamukkale niversitesi Bilim Merkezi ve Mimar Sinan Dernegi
yesidir. 2006 ylndan itibaren Aydn Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulunda
almaktadr.
Kltr Bakanlgndan kademe ilerlemesi, Gzel Yurdum86 fotograf yarmasnda
ikincilik ve mansiyon, 2004 ylnda Denizli Rotary Kulbnn meslek dln, 2007 ylnda
Sunak Dergisinin Aydnlanma Onur dln almtr.
1985 ylnda Seluk niversitesince hazrlanan fotograf sergisine, 1987 ylnda I.
Gaziantep Tarihi ve Kltrel Degerleri Sempozyumu fotograf sergisine ve 1999 ylnda I.
Babadag Sempozyumunda, Tarihte ve Gnmzde Babadag fotograf sergisine katlmtr.
167
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LAODKEA KAZISI
Bakanlar Kurulunun 03.04.2003 tarih ve 2003/5466 sayl kararyla Kltr ve Turizm
Bakanlg ve Pamukkale niversitesi adna Laodikeia antik kenti kazlar balamtr.
Phrygia blgesinin bat ucundaki Laodikeia, Denizli linin 6 km. kuzeydogusunda ve
Denizli il merkezine bagl Eskihisar, Goncal, Bozburun kyleri snrlar iinde kalmaktadr.
Lykos (rksu) Vadisinin bu nemli kenti, Seleukos Kral II. Antiokhos tarafndan ei Kra-
lie Laodike adna, M.. 3. yzyln ortalarnda (M.. 261253) kurulmutur. Antik kaynak-
lara gre Hellenistik kent, Diospolis ve Rhoas olarak adlandrlan daha eski kutsal bir yerle-
imin zerinde yer alr. Diospolis, Zeus kenti anlamda olup kentin ba ve kurucu tanrs Zeus
Laodikeustur. Rhoas ise eski bir Anadolu addr. Antik kentin batsnda yaptgmz yzey ara-
trmalarnda ve Asopos Tepesi olarak adlandrdgmz akropol alannda yaptgmz amada,
Eski Tun agndan (M.. 3000) itibaren kesintisiz M.S. 7. yzyla kadar tarihlenen seramik-
ler ve akmaktalar bulmamz, Pliniusun verdigi bu bilgileri dogrulamaktadr. Bu alandaki
yerleme Rhoas olmaldr. Demir agnda kent Diospolis, Helenistik Dnemde ise Laodikeia
adn almtr.
Laodikeia en parlak zamann M.S. 1.3. yzyllar arasnda yaamtr. kinci parlak
dnem ise M.S. 4.6. yzyllardadr.
Laodikeia antik kenti; Bat, ve Gney Anadoluyu birbirine baglayan ana yol
kavagndadr. Kentin en nemli gelirleri arasnda ticaret ve zellikle de tekstil ve mermer
ticareti yer alr.
taraf rmaklarla evrilen antik kentin; kuzeydogusunda Lykos (rksu),
gneydogusunda Kapros (Balay) ve gneybat-batsnda Asopos (Gmay) rmaklar
akar. Yerleim alanlar bu rmaklarn arasnda kalan yksek bir platform zerindedir. Her
dnemde depremlerle yklan kent, mparator Focas (602610) zamannda meydana gelen
byk depremin arkasndan Denizli-Kaleii ve yaknlarndaki Hisarky, Asartepe gibi suyu bol
alanlara tanmtr. Laodikeia antik kenti terk ediliinden itibaren 1990 yllarna kadar ta ve
kire ocag olarak kullanlmtr.
Kent, birbirini dik alarla kesen ana caddeler ve ara sokaklardan oluan, hippodomik
(zgara) planl olarak dzenlenmitir. Suriye Caddesinin iki yannda yer alan yaplar, 42 m.
geniliginde ve 51 m. derinliginde olan insulalara (adalara) gre planlanmtr. Buna gre
sosyal yaplar, din yaplar, ticar yaplar, ynetim yaplar ve sivil konutlar belli bir sistem
iinde yaplmtr. Ana caddelerin iki yannda portikler ve gerisinde dkkn sralar bulunur.
Cadde ortalarnda ise ana kanalizasyon sistemleri yer alr.
Kentin ana yaplar arasnda; kemer gzl Suriye ve Efes kaplar, stadyumu, bat ve
kuzey tiyatrolar, merkez, gney, dogu ve bat hamam kompleksleri ve bunlarn yannda yer
alan agoralar, meclis binas, nymphaeum yaplar, Korinth Tapnag, Tapnak A, A Evi, Gney
Roma Villas, su dagtm terminalleri, kiliseleri ve drt ynde kenti evreleyen geni nekropol
alanlar saylabilir.
168
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
L MAN TEPE KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Urla
Ky : -
rtibat Telefonu : 232 7553635/232 7553630
e-mail : irerp@superonline.com
erkanal@humanity.ankara.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Hayat
Soyad : Erkanal
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi
zgemii : 10 Kasm 1940 tarihinde dogdu. 19591963 Ankara niversitesi,
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Blmnde lisans, 19661973 Berlin Hr niversitesi,
nasya Arkeolojisi Hitioloji Blmnde doktora egitimini tamamlad.19741976 ylnda
doktor asistan olarak Erzurum Atatrk niversitesi, Arkeoloji Blmnde, 19761978 ylnda
da Ankara niversitesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde grev yapt. Ayn niversitede
1978 ylnda doent, 1989 ylnda da profesr unvann ald.
1982 ylndan bu yana Alman Arkeoloji Enstitsnn muhabir yesidir. 1986-1990
yllarnda, Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesi, dekan yardmclg grevinde
bulundu. 1989 ylnda Almanyann Mnih kentinde Ludwig Maximilians niversitesinde
Gneydogu Anadolu Arkeolojisi zerine bir smestr ders verdi. 1999-2006 yllar arasnda
Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dal bakanlg; 2000-2007 yllar arasnda Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya
Fakltesi, Arkeoloji Blm bakanlg grevini yrtt.
1980 Mardin blgesi, Girnavaz-Tepe ve ag-ag vadisinde yzey aratrmas, 1980
Klazomenai/Liman Tepe kazs (Prof. Dr. G. Bakr bakanlgnda), 1982-91 Girnavaz-Tepe
kazs, 1985 Panaztepe Kazs (Prof. Dr. A. Erkanal bakanlgnda), 1986-87 Cudi Dagnda
yzey aratrmas, 1995-2001 Bakla Tepe (zmir Arkeoloji Mzesiyle ortak, kendi bilimsel
danmanlgnda), 1999 Kocaba Tepe (zmir Arkeoloji Mzesiyle ortak, kendi bilimsel
danmanlgnda), 1992 ylndan bu yana Urla, Liman Tepe Kazlar (kendi bakanlgnda)
2002 ylndan bu yana emeBaglararas Kazlar (eme Arkeoloji Mzesiyle ortak, kendi
bilimsel danmanlgnda) almalarnda bulundu.
LMAN TEPE KAZISI
Bat Anadolu sahil kesiminin kalbinde yer alan zmir blgesi, Anadolu ile Bat Ege
kltrleri arasnda bir eit kpr grevi gren, stratejik olarak ok nemli bir noktada yer
almaktadr. Blge bir yandan, derin nehir vadileri ile Anadoluya baglanrken, sahil boyunca
169
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
yer alan dogal liman olanaklaryla da Ege Denizine alan nemli liman yerlemelerine
sahiptir. Neolitik agdan bu yana kesintisiz olarak iskn edilmi olan blge, gnmzde de
nemini devam ettirmektedir. Liman Tepede srdrlen almalar neticesinde, Kalkolitik
agdan balayarak, Ge Tun ag sonuna kadar kesintisiz olarak izlenebilen bir iskn aga
karlmtr. Ege Blgesinin en uzun sreli iskn edilen yerlemelerinden biri olan Liman
Tepe, daha Kalkolitik agdan itibaren zellikle Ege Adalar ile yogun deniz ar ilikiler
ierisinde olmutur. Erken Tun ag Iden itibaren olduka grkemli ve antsal bir savunma
sistemi ile evrili olan yerlemenin, giri kaps da gerekletirilen almalar srasnda tespit
edilmitir. ET I yerlemesinde, savunma sisteminin hemen iinde uzun evlerden oluan ev
gruplar karmza kmaktadr. Bu evler ierisinde ele geirilen malzemeler, Liman Tepenin
Kiklad Adalar ile yakn baglantlar olan bir liman kenti oldugunu gstermektedir. Bunun
yannda evler ierisinde ele geirilen farkl retim malzemeleri, baz evlerin madencilik ve
madeni eya retimi zerine uzmanlatgn, baz evlerin ise tekstil retiminde yogunlatgn
ortaya koymutur.
Erken Tun ag IIde yeniden dzenlenen yerleim plan ile yerlemenin boyutlar
bytlm ve dnemi iin Anadolu ve Egenin en grkemli yaplarndan biri olan, bastiyonlarla
desteklenmi antsal bir savunma sistemi ina edilmitir. Bu dnemde yukar ehir ve aag
ehir olarak adlandrabilecegimiz bir ayrma da sahip olan yerlemenin savunma sistemi iinde
kalan ksmda daha ok idar ve din yaplarn bulundugu dikkati ekmektedir. Liman Tepe
ET 2 dneminde tm Egenin en nemli liman kentlerinden birisi konumuna gelmitir.
Orta Tun agnda oval evlerden oluan bir atlyeler mahallesi incelenebilen
yerlemede, tekstil retimi ile ugraan insanlarn yaadg basit mimari teknige sahip yaplar
ortaya karlmtr. Liman Tepenin deniz ar ilikileri bu dnemde de devam etmi, Kta
Yunanistan ve Aegina Adas kaynakl Mat Boyal seramik rnekleri yerlemenin farkl
blgelerinde ele geirilmitir.
Ge Tun agnda deniz ar ilikileri yeniden g kazanan Liman Tepede bu dneme
ait sokaklar ve bunlarn evresinde yer alan evlerden oluan bir ksm kazlmtr. Bu evler
ierisinde ele geirilen Miken seramigi ve Miken grin rnekleri, Miken kltr gelerinin
yerli Liman Tepe kltrleriyle bir arada yaadgn kantlamaktadr.
Liman Tepede 2000 ylndan bu yana, sualtnda gerekletirilen kaz almalarnda
Arkaik Dneme ait bir liman tesisi aga karlmtr. Yaklak 100 m. uzunlugundaki bir
mendirek ve buna bagl dzeneklerden oluan bu kalntlarn kaz almalar devam etmektedir.
Liman tesisinin ilk kez prehistorik dnemlerde ina edilmi olma olaslg bulunmaktadr.
170
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
LMYRA KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Finike
Ky : Yuvalllar Ky
rtibat Telefonu : 242 852 32 15
e-mail : thomas.marksteiner@univie.ac.at
KAZI BAKANININ
Ad : Thomas
Soyad : Marksteiner
Bal Olduu Kurum : AI (Avusturya Arkeoloji Enstits)
zgemii : 1958 ylnda Viyanada dogdu. 1979da Viyana Fransz
Lisesinden mezun oldu. 1987de Viyana niversitesi Klasik Arkeoloji ve Ejiptoloji (Msr
Tarihi) Blmn bitirdi. 1993te Avusturya Cumhuriyeti Bilim ve Aratrma Fonu Schrdinger
Bursunu ald. 1993te Viyana niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde doktora tezini
tamamlad. 1995 ylndan beri Viyana niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde okutman.
2001de habilitasyonunu vererek doentlik unvann ald
19852007 Limyra Kazs/Dogu Likya; 1990- Tell el Daba Kazs/Msr; 1990-2000
Kyaneai-Projesi/Merkez Likya; 1991-2000 Xanthos/Letoon Kazs/Bat Likya; 1994-1998
Istlada ve evresi Yzey Aratrmas (bakan)/Merkez Likya; 1994-2000 Bonda Tepesi Yzey
Aratrmas (bakan)/ Dogu Likya; 1996-2002 Limyra Kazs (bakan vekili); 1998den beri
Efes Antik Kenti Sur Duvarlar Projesi/onia; 2002-2007 Limyra Kazs (bakan) almalarna
katld.
LMYRA KAZISI
lk olarak 1969 ylnda Alman aratrma birimlerine bagl bir kaz olarak balayan
Limyra kazs, 1982 ylnda o zamanki kaz bakan Prof. Dr. Jrgen Borchhardtn Avusturya
Viyana niversitesine atanmasyla bir Avusturya (Viyana niversitesi) kazs olarak gnmze
kadar kesintisiz devam etmitir. 2002 ylnda Limyra kazs yeni bir dneme girmi; Prof.
J. Borchhardtn emekli olmas sonucunda kaz Viyana niversitesi kazs olmaktan kp,
Do. Dr. Thomas Marksteiner bakanlgnda bir Avusturya Arkeoloji Enstits kazs olarak
srdrlmeye balanmtr.
En son verilere gre (seramik buluntular gnda) M.. 8. yzyldan gnmze yerleim
grm olan Limyra, her dneme ait son derece kaliteli antlar ve eserleriyle Likya blgesinin
en nemli antik kentlerinden biridir. Kaz almalar ren yerinin byk bir ksmnn vakf
arazisi olmas gibi sosyo-kltrel ve ekonomik nedenlerin yan sra, yeralt sularnn ykselmesi
171
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
gibi cograf nedenlerden dolay da bir sre belli alanlarda skk kalmtr. Limyrada arkeolojik
kaz almalarnn yan sra restorasyon ve konservasyon almalarna da son derece nem
verilmi, ayrca deneysel arkeoloji gibi yan aratrmalarla da kaznn alt yaps grsel bir zenle
desteklenmitir.
Turunovadan gelirken ilk dikkati eken gneydeki 4-5 metreye kadar korunmu
Ortaag sur duvarlardr. Kentin Arkaik ve Erken Klasik Dnemine dair arkeolojik bilgi de
olduka azdr. M.. 5. yzylda Xanthos hanedan Kuprillinin sikkeleri zerinde grlen
Zemuri ismi, kentin o dnemin yerleim hiyerarisi iindeki yerinin nemini gstermektedir
Bat $ehir Projesi kapsamnda yaplan kazlarda bu dneme ait megaron tipinde evler ortaya
kartlmtr. Zemuri, Klasik Dnemin ortalarnda Dogu Likya Beyliginin bakenti olarak en
parlak dnemini yaamtr. Kuleleri ve gl tahkim duvar ile Tocak Dagna srtn vermi
grkemli kale, Limyrann o zamanki hkmdarnn nem ve gcn yanstan bir belgedir. Yine
bu dnemden gnmze ulam olan akropoldeki Dogu Likya Beyliginin bir Yunan tapnag
biiminde yaplm olan heroonu, Limyrann Klasik Dnemdeki zenginligini ve nemini bir
kez daha vurgular. Hellenistik Dnemden Limyrada en iyi koruna gelmi yap ptolemaiondur.
Antik Dnem mimarisinde zel bir yere sahip olan ve M.. 3. yzyla tarihlenen ptolemaion
bugn Bizans Dnemi surlarnn ortasndan getigi, Dor dzeninde kare planl bir alt yap ile
zerindeki on dzeninde bir tolos st yapdan olumaktadr. Limyrada bulunmu olan ve
mparator Septimus Severiusun ei Julia Domnaya adanm bir yaztta kentten metropolis
olarak sz edilmesi, kentin Roma mparatorluk Dnemindeki nemini vurgular.
Bu dneme ait yaplar arasnda M.S. 2. yzylda yaanan depremden sonra tekrar
yaplan tiyatro (ki burada yaplan kaz almalarnda tiyatronun ilk yapmnn olaslkla M..
1. yzylda gerekletigi anlalmtr), bugn sular altnda kalm olan stunlu cadde, antsal
kap ve hamam yaplar saylabilir. Ge AntikErken Bizans Dneminde Limyrada yeni bir
yaplama dnemi grlr. Bugn hlen ayakta duran ve yaplan aratrmalar sonucunda M.S.
6. yzyl ba ve M.S. 7. yzyl sonras olmak zere iki ana yapm evresine sahip sur duvar,
ehri dogu ve bat olmak zere iki ana blme ayrmaktadr. Limyrada grev yapm adlar
bilinen alt piskoposun lm tarihlerinden yola klarak Limyrann yaklak M.S. 4. yzyldan
9. yzyla kadar Myra metropolitine bagl bir piskoposluk merkezi oldugu bilinir. Bu dneme
ait yaplarn ve kiliselerin says da kentin o dnemdeki nemini vurgular. Limyray ilgin
klan noktalardan biri hemen hemen her dnemden gnmze kalan bir tarih ve kltrn
olmasdr. Dogu sur duvarlarnn biraz dnda ksmen Limyrosun sularnn altnda kalm
Kaiuneus Mezarnn hemen yaknnda bulunan, Abdal Musann dervii Ka Babadan adn
alm olan Bekta tekkesi de bu tarih ve kltre renk katan belgelerden biridir.
172
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
MAGNESA KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Germencik
Ky : Tekinky
rtibat Telefonu : 0532 2675944
e-mail : obingol@humanity.ankara.edu.tr
orhanbingol@superonline.com
KAZI BAKANININ
Ad : Orhan
Soyad : Bingl
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi
zgemii : 5 ocak 1946da Ankarada dogdu. lk ve orta egitimini Ankarada
Atatrk lkokulu, Namk Kemal Orta Okulu ve Gazi Lisesinde tamamlad. 1964 ylnda
Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji Krssnde Ord. Prof.
Dr. Ekrem Akurgaln yannda yksek grenimine balad. 1968 ylnda mezun oldu. 1970
ylnda Milli Egitim Bakanlgnn atg snav kazanarak doktora yapmak zere Almanyaya
gitti. Wrzburg niversitesinde, Prof. Dr. Erika Simonun yannda yaptg Das ionische
Normalkapitell in hellenistischer und rmischer Zeit in Kleinasien konulu doktora tezini 1976
ylnda summa cum lauda ile bitirerek Trkiyeye dnd. 1977 ylnda Ankara niversitesi,
Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji ve agda Anadolu Arkeolojisi Krssnde
asistan doktor olarak greve balad. 1980 Ekim ayndan 1981 Aralk ayna kadar Alexander
von Humboldt Vakfnn bursuyla Almanyada doentlik almalarn srdrd. 1982 yl
mart aynda yardmc doent; ayn yln ekim aynda da Smintheion, D Yaps ve Plastik
Eserleri konulu tezini vererek doent unvann kazand. 1983 ylnda 2547 sayl Yasann
41. maddesi geregince iki yaryl sre ile Seluk niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesinde
grevlendirildi. Geici rotasyon grevinin sona ermesi zerine asl grev yeri olan A..
D.T.C.F., Klasik Arkeoloji Anabilim Dalna dnerek 22. 10. 1984 tarihinde yardmc doent
olarak atand. 1989da profesr unvann kazand. 1990 ylndan 1992 Temmuz ayna kadar
Ankara niversitesi, Bakent Meslek Yksekokulu mdr yardmclg, 19922002 tarihleri
arasnda da mdrlk grevini yrtt. Alman ve Avusturya Arkeoloji enstitleri muhabir
yesi, Alexander von Humboldt Stiftung bursiyeri ve ayrca Assosiation Internationale
pour la Peinture Murale Antique (AIPMA) ve Assosiation Internationale pour lEtude de la
Mosaique Antique (AIEMA) dernekleri yesidir. Alt-Smyrna (Bayrakl), Erythrai, Smintheion,
Kyme, Samosata ve Ankara Tiyatrosu kazlarna katld ve Seleukeia Sidera kazsn ynetti.
Avrupada birok lkede konferanslar verdi, kollokyum ve sempozyumlara katlp, aratrmalar
yapt. Kitaplarnn dnda 70 kadar makalesi bulunmaktadr. Hlen Ankara niversitesi,
Dil ve TarihCografya Fakltesi, Arkeoloji Blm, Klasik Arkeoloji Anabilim Dal gretim
yesidir.
173
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
MAGNESA KAZISI (19842007)
Kentin bugnk yerinde .. 400/399da kuruldugu varsaylsa bile, kent sakinlerinin
bu tarihlerde Thoraks (Gm) Dagnn yamalarndaki Leukophyre sagnm olduklarn,
Pers tehlikesi geinceye kadar orada beklediklerini ve bugnk Magnesiay daha sonraki bir
dnemde kurmu olduklarn varsaymak daha dogru olacaktr.
Bu kent, evresi surla evrili, yaklak 1300x1100 m
2
lik bir alan kapsayan, hippodamik
planl cadde ve sokak sistemine sahip bir kentti ve Priene, Ephesos, Tralleis geni arasnda
ticar ve stratejik adan nemli bir konuma sahipti.
Magnesiada ilk kazlar 1842/43 yllarnda C. Texier tarafndan yaplmtr. 189193
yllarnda yaplan kazlar ise C. Humann ynetmitir. Bu kazlar sonunda ortaya karlan
buluntular Paris, Louvre Mzesine, Berlin, Pergamonmuseuma, zmir ve stanbul Arkeoloji
Mzelerine gtrlmtr. Kentin nemi, Mimar Hermogenesin yeniliklerinin ve yaptg ilk
pseudodipteros planl tapnagn Magnesiada oldugunun Vitruviusun kitabnda yer almasyla,
tm Roma Dnemini ve dolaysyla Neoklasik mimariyi etkilemesinden kaynaklanmaktadr.
A) Kaz, Onarm, Koruma, Restorasyon, evre Dzenlemeleri
1. Yeni bulunan yap/yap blm/alanlar: Theatron, ar Bazilikas, Artemis Kutsal
Alan stoalar, latrina, ktphane, tren alan, kurban alan, kutsal kaynak, kriptoportikus,
stadion giri kaps, mezar antlar.
2. Bilinen Yap, Yap Blm ve Alanlardaki almalar
Artemis Kutsal Alan, agora, kent gymnasionu, Lethaios gymanasionu, stadion.
B) Mali ve/veya Lojistik Destek Veren Kurum ve Kurulular
1. Ksa sreli: Ankara Turizmi Eski Eserleri ve Mzeleri Sevenler Dernegi, Ankara
niversitesi, Bakent Meslek Yksek Okulu, Aydn Valiligi, l Kltr Mdrlg, Baurma
Gerstl Wels-Austria, Ericsson, Freundeskreis Magnesia. Wrzburg niversitesi, Turquoise
Tours, Trk Tarih Kurumu, Wrzburg Rotary Club.
2. Sregelen: T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr Varlklar ve Mzeler Genel
Mdrlg ve Dner Sermaye letmeleri Merkez Mdrlg, Ankara niversitesi, Dil ve
Tarih Cografya Fakltesi, Batske Ske imento Sanayi A.$.
174
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
METROPOLS KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Torbal
Ky : Yeniky
rtibat Telefonu : 0.232.8617146
e-mail : rmeric@mynet.com
KAZI BAKANININ
Ad : Recep
Soyad : Meri
Bal Olduu Kurum : Dokuz Eyll niversitesi (Emekli)
zgemii : 1944 ylnda Diyarbakrda dogdu. 1958-1962 Manisa
Lisesinden, 1962-1966 Ankara niversitesi DTCF Klasik Arkeoloji Blmnden mezun oldu.
1969-1971 Efes Mzesinde asistan olarak greve balad. 1977 ylnda Viyana niversitesinde
doktora egitimini tamamlad. 1979-80 ylnda A. von Humboldt Aratrma Bursu ile Kln
niversitesinde bulundu. Dokuz Eyll niversitesinde 1983 ylnda doent, 1988 ylnda
profesr unvann ald. 1999-2007 yllarnda ayn niversitenin Arkeoloji Blm bakanlg
grevini stlendi. 2007 ylndan beri Yaar niversitesinde grevine devam etmektedir.
1964-1971 Harvard ve Cornell niversiteleri tarafndan yrtlen Sardes kazs
(arkeoloji grencisi ve konservasyon uzman); 1972-1975 T.C. Kltr Bakanlg izniyle ve
Avusturya Arkeoloji Enstitsnn destegiyle gerekletirilen Metropoliste yzey aratrmas;
1985-1992 Manisa Mzesi tarafndan yrtlen Philadelphia kazs (bilimsel bakan); 1989-
1992 Efes Mzesi tarafndan yrtlen Metropolis kazs (bilimsel bakan); 1992-2006 T.C.
Kltr Bakanlg izniyle gerekletirilen Metropolis kaz almalarna katld.
METROPOLS KAZISI
Metropolis antik kenti, zmir li, Torbal lesindeki Yeniky ve zbey kyleri arasnda
yer alr. Olduka verimli saylan Kk Menderes (Kaystros) Ovasna hkim konumdaki
kentte zm, zeytin ve meyvecilige dayal tarm ile evredeki zengin mermer yataklar nemli
gelir kaynag saglamtr. Antik cografyac Strabon, Ege Blgesindeki nl arap merkezleri
arasnda Metropolisi de saymtr.
Smyrna ile Ephesos arasndaki antik yol zerinde kurulan kentte ticaretin gelitigi,
hatta Hegesias isimli bir bankerin varlg yaztlardan grenilmektedir. Metropolisli zengin
yurttalar, kentlerinin gzelligi iin cmert davranmlar; stoa, tiyatro ve gymnasium gibi
antsal yaplarn yapmna parasal katkda bulunmulardr.
175
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Metropolis, Ana Tanra Kenti anlamna gelir. Meter Gallesia isimli ana tanrann
tapnagnn bulundugu kutsal magara, kentin be kilometre kadar kuzeyinde Uyuzdere
mevkiinde yer alr. Magara iinde yaplan kazlarda, ok sayda pimi toprak ana tanra
heykelcigi, ak kemikleri, kandiller ve anak mlek paralar bulunmutur. Ak kemikleri bu
magarann ayn zamanda bilicilik ve falclkta da kullanldgn gstermektedir.
Kent evresinde en erken yerleim olarak, Ge Neolitik aga tarihlenen Dedecik mevkii
ile ikincibinyla tarihlenen Bademgedigi Tepesi saylabilir. Metropolis antik kentinde ise, 1989
ylndan beri srdrlen kazlarda ilk yerleim izlerine akropolde rastlanmtr. Burada, lk
Tun ag ve .. 2. binyla ait baz anak mlek paralar, ta baltalar ve Hitit Devrine ait
bir mhr ele geirilmitir. Akropol kazlarnda Arkaik Dneme ait mimari ve anak mlek
buluntularna rastlanmasna ragmen Klasik Dneme ait hibir buluntu saptanamamtr.
Metropolisin skenderin
ardndan srasyla Lysimakhos
ve Seleukoslar hkimiyetine
girdigi, belirli srelerde Bergama
Krallgnn da bu egemenligi
paylatg ve son olarak Apameia
Bar (.. 188) ile Bergama
Krallgnn egemenliginin
netletigi bilinmektedir. Kentin
asl gelimesi de bu dnemde, ..
2. yzylda Hellenistik Devirde
gereklemitir. Yogun bir
ehirleme etkinliginin gzlendigi
bu dnemde stoa, tiyatro ve
bouleuterion gibi antsal kamu
binalar yaplmtr.
.. 133te diger kentler gibi,
kabul ettigi Roma hkimiyetinde,
kent nemini korumaya devam etmi, eski yaplarn yeniden dzenlenmesinin yan sra
hamam-gymnasium gibi kamu yaplar ve Roma mparatorluk geleneginde zengin evleri de
yaplmaya balanmtr.
Bizans devrinde ise Metropolis bir piskoposluk merkezidir. Kentin dogusundaki
Arapltepe mevkiinde Erken Hristiyanlk Dnemine ait 40x20 metre boyutlarnda, apsisli ve 3
nei bir kilise bulunmutur. Bu dnemde savalar ve ekonomik nedenlerden dolay klmeye
balayan kente bir Bizans kalesi ina edilmitir. Laskarisler (13. yzyl) Dnemine ait kalenin
sur duvarlar Hellenistik stoa ve bouleuterion yaplarna zarar verecek ekilde, devirme
malzeme ile yaplmtr.
14. yzyln balarnda Aydnogullar Beyliginin egemenligine giren kent, Osmanl
Devrinde, Evliya elebiden grendigimize gre Kzlhisar adyla bir kaza durumuna
getirilmitir. 19. yzylda zmir-Aydn demiryolunun inas ile Torbal adyla bugnk yerine
tanmtr.
176
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
MLET KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Didim
Ky : Balat
rtibat Telefonu : 0 256 8755556
e-mail : volkmar.vongraeve@rub.de
KAZI BAKANININ
Ad : Volkmar
Soyad : von Graeve
Bal Olduu Kurum : Alman Arkeoloji Enstits, Bochum Ruhr niversitesi
zgemii : Frankfurt Johann Wolfgang Goethe niversitesi ve Heidelberg
Ruprecht-Karls niversitesi Klasik Arkeoloji, Sanat Tarihi ve Eski ag Tarihi blmlerini
bitirdikten sonra, Frankfurtta Prof. Dr. G. Kleiner danmanlgnda stanbul Arkeoloji
Mzelerindeki skender Lahti zerine doktora tezi hazrlad. Daha sonra Alman Arkeoloji
Enstitsnn seyahat bursunu (Reisestipendium) kazanarak talya, Yunanistan, Msr,
Lbnan, Trkiye ve randa Antik Dnem yerleimlerini inceledi. 1976 ylnda Freiburg Albert-
Ludwigs niversitesinde Demetrias boyal mezar stelleri zerine doentlik tezini tamamlad.
Freiburgdaki asistanlg srasnda Thessaliadaki Demetrias antik kenti kazlarna proje bakan
olarak katld. 1977-1988 yllarnda Mnih Ludwig-Maximilians niversitesinde profesr
olarak grev yapt. Bu sre zarfnda Antik Dnem resim sanat ve polikromisinin aratrlmas
iin yeni metotlar bularak bu konu ile ilgili farkl projelere balad. 1988 ylnda Bochum Ruhr
niversitesine ord. profesr ve enstit bakan olarak agrlarak ayn yl Alman Arkeoloji
Enstits tarafndan Milet kazs bakanlgna seildi. Ayn niversitede bir sre dekan olarak
grev yapt. 1992 ylnda Alman Aratrma Kurumuna (Deutsche Forschungsgemeinschaft)
arkeoloji blm danman olarak seilerek 2004 ylna kadar bu grevi srdrd. 1996 ylnda
Alman Arkeoloji Enstitsnn merkez ynetim yeligine seilerek 2004 ylna kadar bu greve
devam etti. Antik Dnem resim sanat ve polikromi, Arkaik Dnem seramigi, heykeltralg ve
pimi toprak grinleri ile ilgili yaynlar bulunmaktadr.
MLET KAZISI
Miletos antik kenti, Ge Kalkolitik agdan Ortaaga kadar yerleim grmtr. Kentin en
nemli ve grkemli oldugu zaman Arkaik Dnemdir. Herodotos tarafndan oniann en nemli
kenti olarak gsterilen Miletos, felsefenin temellerinin atldg yerdir. Thales, Anaximandros,
Anaximenes gibi nl lozoarn yaadg ve Avrupa kltrnn temellerini attklar kent olan
Miletos, antik kentlerdeki zgara plannn uygulaycs olan Hippodamosun da dogdugu yerdir.
Miletosun Arkaik Dnemde kurmu oldugu 80in zerindeki kolonisi de gcnn nemli bir
gstergesidir. Ayrca sahip oldugu 4 liman ile nemli bir ticar merkez olmutur.
177
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Milet ren yerindeki ilk kaz almalar Theodor Wiegand tarafndan 1899 ylnda
balatlarak 1914e kadar srdrlmtr. 1. Dnya Sava nedeniyle ara verilen kazlar 1938
ylnda Carl Weickert tarafndan yeniden balatlmtr. Daha sonra 2. Dnya Sava yznden
braklan kaz almalar 1955 ylndan bu yana aralksz olarak Gerhard Kleiner, Wolfgang
Mller-Wiener tarafndan devam ettirilmitir. 1990 ylndan bu yana da Milet almalar
Volkmar von Graeve bakanlgnda srdrlmektedir.
Son dnem almalarnda arkaik kent zerine yogunlalmtr. Bu erevede
Kalabaktepedeki Arkaik Dneme ait yerleim alanlarnda kaz almalar gerekletirilerek
Miletosun bir semti aga kartlmtr. Bunun yan sra Zeytintepede Antik Dnemin nl
Aphrodite Kutsal Alannn yeri tespit edilerek bu alanda da kazlar srdrlmtr. Ayrca
Kalabaktepedeki Artemis Khitone Kutsal Alannda da kaz almalar gerekletirilmitir.
Arkaik Dnem programnn yan sra Miletosun Minos-Miken Dnemine ait yerleim yeri
1994-2004 yllarnda Athena Tapnag civarnda yrtlen kazlar ile aga kartlmtr.
Bu almalarn dnda antik kentin Bizans, Hellenistik ve Roma dnemlerini aydnlatmak
amacyla degiik alanlarda kaz ve aratrma almalar srdrlmtr.
Milet kaz almalarna paralel olarak jeozik, jeoarkeoloji, antropoloj, arkeozooloji,
mikrobiyoloji ve arkeometri gibi disiplinleraras aratrmalar da gerekletirilmitir, bunlar
arasnda zellikle jeozik almalar nemli rol oynamtr. Degiik ve modern metotlarla
yrtlen almalar sonucu Miletin limanlar, sur duvarlar, nekropolleri ve kutsal yolun
lokalizasyonu ile ilgili nemli sonular alnmtr. Antik kentin plan, jeozik almalarn son
durumuna gre yenilenmitir.
Miletteki restorasyon almalarnn agrlk noktasn tiyatro ve tiyatro kalesindeki
restorasyon, onarm, saglamlatrma ve koruma almalar oluturmutur. Ayrca kentin 2.
grkemli yaps olan Faustina Hamamnda da onarm almalar srdrlmtr.
Ziyaretilerin Mileti daha rahat ve sistemli bir ekilde gezebilmelerini ve daha fazla bilgi
alabilmelerini saglamak amacyla ren yeri dzenleme almalar kapsamnda ziyaret yollar
dzenlenmitir. Buna gre hippodamos planna uygun olarak, jeozik lmlerin yardmyla
antik yol sistemi toprak zerinde orijinal konumuna uygun olarak gsterilmitir.
178
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
NF (OLYMPOS) DAI KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Kemalpaa-Torbal-Buca
Ky : Dagkzlca (Torbal) ve Vineli
(Kemalpaa)
rtibat Telefonu : 0212 455 57 00/15873
0542 424 21 24
e-mail : ttulunay@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Elif Tl
Soyad : Tulunay
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm
Klsik Arkeoloji Anabilim Dal
zgemii : 1950 stanbul dogumlu Tulunay, Sultan Ahmet lkokulu (1961),
Kandilli Kz Lisesi (1967) ve stanbul niversitesi Prehistorya ve Arkeoloji Blmnden (1972)
mezun oldu. T. C. Mill Egitim Bakanlg bursuyla Johannes Gutenberg Unverstt Almanya/
Mainzda doktora yapt (1974-1980). Trk Eskiag Bilimleri Enstits yesidir. Almanca,
ngilizce, Eski Yunanca ve Latince bilir. stanbul niversitesinde, 1982de yardmc doent,
1991de doent ve 1997de profesr oldu.
grenciliginde Aphrodisias (1970/1971); Perge (1972) ve Seleukeia/Lyrbe (1973) kazlarna
katld. Nif/Olympos Dagnda, Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr Varlklar ve Mzeler Genel
Mdrlgnn izinleriyle 2004-2005te yzey aratrmalar yapt, Bakanlar Kurulu Kararyla
2006da kazlara balad.
NF (OLYMPOS) DAI KAZISI
Nif (Olympos) Dag, zmir (Smyrna) Krfezinin dogusunda, Kemalpaa, Buca, Torbal
ve Bornova ilelerinin ortak snrlar evresinde konumlanr. Kuzeyinde, Kemalpaa (Nif-
Kryos) Ovas ve Manisa (Sipylos) Dag; dogusunda, Karabel Geidi; gneyinde, Torbal Ovas
yer alr.
Nif Dagnda gerekletirdigimiz yzey aratrmalar (2004-2005) ile ilk kazlar (2006-
2007), M.. 8. yzyldan M.S. 13. yzyla dek tarihlenen yap ve buluntularn saptanmasn
saglamtr.
Karamattepede, kazlan 5x5 m.lik yirmi amada, dikdrtgen meknlara ait (yalnzca
en alttaki bir-iki ta sras korunagelmi) temel kalntlar; kepir (marn) iine dikdrtgen
179
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
tekne biiminde oyulmu, zerleri byk yass talarla kapatlm basit mezar; ii kayrak
talarla deli drtgen bir ukurcukta hydria ii kremasyon, bir digerinde kl iinde hayvan
kemikleri (kl suna?); eitli kaplar ve keramik paralar; 6 adet sikke (1 gm, 5 bronz);
eitli biimlerde 83 adet ok ucu/namlu (81 demir, 2 bronz) ile bir biley ta bulunmutur.
Baglamlarna (kontekstlerine) gre duvarlar Arkaik (M.. 6. yzyl), mezarlar ise Hellenistik
Dneme (M.. 4/3. yzyllar) tarihlendirilmektedir.
Dagkzlcada, kaak kazlarak soyulmu tmls alt (duvarlar blok talardan
rlm) oda mezarlarda, plan ortaya kararak izmek ve srdrlen jeozik aratrmalarn
bulgular dogrultusunda dokunulmam yeni mezarlar bulmak amacyla sondajlar yaplmtr.
zellikle, DM 3 (Dagkzlca Mezar 3) ve DM 5te plan ve rlve izilmesinin yan sra, mezar
ve evresinin ina ekli ve dzeniyle ilgili bilgiler edinilmitir. 2007 sondajlarnda, pimi
topraktan kurun kenetlerle antik tamirat grm yresel formda bir lhit ve bir ikincisine ait
alt ksm bulunmutur.
Bapnar mevkiindeki kaak kazlarla talan edilmi olan Laskarisler Dnemi Bizans
yap kompleksinin plan ve rlvesi izilmi, 2007 kazlarnda alan kilise ksmnn tabannda
renkli mermerlerden geometrik demeye (opus sectile) rastlanmtr.
Nif (Olympos) Dag Aratrma ve Kaz Projesinin amac, stanbul niversitesi
nderliginde Trkiye niversitelerinden uzman bilim insanlarnn birlikte altg rnek
bir arkeoloji projesi gerekletirmek; yrenin iyi bilinmeyen kltr tarihini aydnlatmak ve
yaynlarla bilim dnyasna sunmak; kltr varlklarmz barndran bu topraklara millete
sahip karak, bunlar yagmalanmadan gelecek kuaklara iletmemiz gerektigi bilincini
gelitirmektir.
180
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
NYSA KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Sultanhisar
Ky : -
rtibat Telefonu : 0-312-235 26 12
0-312-310 32 80 / 1261
e-mail : vedatidil@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Vedat
Soyad : dil
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Klasik
Arkeoloji Ana Bilim Dal
zgemii : 1946 ylnda Manisada dogdu. Ankara niversitesi, Dil ve
Tarih-Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji ve agda Anadolu Arkeolojisi Krssnden mezun
olduktan sonra 1969 ylnda ayn krsde asistan oldu. Daha sonra bilimsel almalar iin
DAAD (Alman Akademik Degiim Servisi, Bonn) bursuyla Federal Almanyaya gitti ve yurda
dndkten sonra Anadoluda Roma mparatorluk a Korinth Balklar adl tezi ile 1975
ylnda doktor unvan ald. 1982 ylnda Likya Lahitleri adl almas ile doent, 1989 ylnda
da profesr oldu. Hlen Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji
Anabilim Dalnda gretim yesidir.
grencilik yllarndan balayarak Smyrna (Eski zmir: Bayrakl), Erythrai (Ildr), Kyme
(Aliaga: Nemrut Koyu), Samosata (Samsat) ve Stratonikeia (Eskihisar) kazlarnda alt.
1990 ylndan bu yana Nysa (Sultanhisar) kazlarn yrtmektedir. DAAD burslarnn dnda
Bundes Ministerium fr Wissenschaft und Forschung sterreichs in Wien (Avusturya Bilim
ve Aratrma Bakanlg, Viyana), Gerda Henkel Stiftung, Dsseldorf (Gerda Henkel Vakf,
Dsseldorf) ve British Council (ngiliz Kltr Dernegi) burslar ile degiik zamanlarda bilimsel
almalarda bulunmak zere Avusturya, Almanya, ngiltere ve talyaya gitti, bir ok bilimsel
konferanslar verdi.
NYSA KAZISI VE RESTORASYON ALIMALARI
Aydn li, Sultanhisar lesi snrlar ierisinde yer alan Nysa antik kentinde yaplan
arkeolojik kaz ve restorasyon almalar 1990 ylndan bugne degin her yl yaz aylarnda
yaplmaktadr ve bu bilimsel kaz ve restorasyon almalar, Kltr ve Turizm Bakanlg
ile Ankara niversitesi adna, Ankara niversitesi, Dil ve Tarih- Cografya Fakltesi, Klasik
Arkeoloji Blm profesrlerinden Vedat dilin bakanlg altnda yrtlmektedir.
181
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Nysa eski aglarda Messogis olarak adlandrlan bugnk Aydn Daglarnn eteginde
ve Byk Menderes Nehri vadisi ile antik Lidya ve Karia blgelerinin snrlarnn bulundugu
bir yerde, derin bir akarsuyun her iki tarafnda bir tr ifte kent olarak kurulmu bir antik
yerleimdir.
Nysa, M.. 3. yzylda Helenistik devrin kurucusu Byk skenderden sonra ynetime
geen krallardan Seleukosun oglu I. Antiochos tarafndan kurulmu ve M.. 2. yzylda
kraliyet slalesinden bir hanmn ad onuruna da Nysa olarak anlmaya balanmtr. Antik
kent Helenistik devrin ard sra, zellikle Roma mparatorluk Dneminde (M.. 27-M.S. 395)
ve onu takip eden Bizans Dneminde en parlak dnemlerini yaamtr.
Nysa antik kentinde stadyum, tiyatro, bouleterion (kent meclisi yaps) ile agora ve
Roma, Bizans hamamlar gibi ok nemli yaplarn yan sra bir tnel ile kprler, bir tapnak
ve emeler gibi yaplar dikkati ekmektedir.
Nysann yaklak 4.5 km. batsnda ise antik kentin kutsal yeri olan Pluton ve Kore
(Persephone) Tapnag bulunmaktadr.
Nysada son yllarda yaplan kaz ve restorasyon almalar, nemleri nedeniyle zellikle
kentin kuzeyinde yer alan Roma Devri tiyatrosu ile kentin dogu tarafnda bulunan bouleterion
ve agorada yogunlatrlmtr.
Nysa Tiyatrosu antik kentin en iyi korunmu yaplarndan birisidir ve sahnesinin
podyum frizlerindeki heykeltralk kabartmalar Nysann tanrs Dionysosun yaamn bizlere
yanstmaktadr. Bu ok gzel ilenmi mimari heykeltralk eserleri Roma mparatorluk Devri
heykeltralk sanatnda Orta Antoninler dneminin esiz eserlerini oluturmaktadr ve stilleri
nedeniyle M.S. 2. yzyln sonuna dogru yaplm olmaldr. Tiyatroda son yllarda yaplan
kazlarda ayrca birok heykel ve portre (Dionysos, Muse ve Tanra Athena vs. gibi) gn gna
karlm olup bunlar hlen Aydn Mzesinde sergilenmektedir.
182
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OLUZ HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Amasya
lesi : Merkez ile
Ky : Gkhyk
rtibat Telefonu : 0505 5534620
e-mail : sdonmez@mail.koc.net
KAZI BAKANININ
Ad : $evket
Soyad : Dnmez
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm
zgemii : 1968 ylnda Erzincanda dogdu. lk ve orta grenimini
stanbulda tamamlad. stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Protohistorya ve nasya
Arkeolojisi Anabilim Dalndan 1991 ylnda mezun oldu. Ayn yl mezun oldugu anabilim
dalnda aratrma grevlisi olarak greve balad. 1994 ylnda Prof. Dr. nder Bilginin
danmanlgnda Orta Anadolu Ge Demir a Boya Bezekli anak-mlei konulu tezi
ile yksek lisans, 2000 ylnda ise, yine Prof. Dr. nder Bilginin danmanlgnda lk Tun
a II ncesinde Orta Karadeniz Blgesinin Kltrel Geliimi (kiztepe anak-mlei
ve Kk Eserleri Inda) konulu tezi ile doktorasn bitirdi. Kasm 2001 ylnda yardmc
doent kadrosuna atand. 2007 ylnda doent unvan ald.
grenci olarak Van Kalesi (1988-1991), Van Kalesi Hyg (1988-1991), Geva Tarihi
Trk Mezarlg (1991) ve Bismil tepe Hyg kazlar (1989-1991) ile Diyarbakr Blgesi
Yzey Aratrmalarna (1989-1991) katld. Heyet yesi olarak Bafra-kiztepe kazlarnda
grev yapt (1992-2003). Ayrca Burdur-Hycek Kazs (1992), Boyabat-Kovuklukaya
Kazs (2002), Samsun-Baruthane Tmlsleri Kazs (2004) ile Samsun-Amasya lleri
Yzey Aratrmalar (1997-1999) ve Samsun li Yzey Aratrmasna (2000-2003) katld.
Hazrladg doktora tezi ile ilgili olarak Sinop-Samsun-Amasya lleri Yzey Aratrmalarn
(1997-1999) gerekletirdi. 2004 ylnda Akalan Yzey Aratrmalarna, 2007 ylnda da
Amasya-Oluz Hyk sistematik arkeolojik kazlar projesine balad. Eyll 2005Agustos 2006
tarihleri arasnda Trk-Amerikan lmi Aratrmalar Dernegi tarafndan verilen Ilse Bhlund
Hanfmann ve George Maxim Anossov Hanfmann bursundan faydalanarak Avustralya-
Melbourne niversitesi Arkeoloji, Sanat Tarihi ve Klasik Diller Enstitsnde 1997-2004
Yzey Aratrmalarnda ncelenen Samsun li Demir ag Yerlemeleri ile Bu Yerlemelerin
Buluntularnn Anadolu ve Karadeniz Havzas Demir ag Kltrleri indeki Yeri konulu
projeyi tamamlad.
OLUZ HYK KAZISI
Orta Karadeniz Blgesinin kara kesiminde yer alan Amasya lindeki Oluz Hyk,
Amasya-orum karayolunun 27. km.sindeki Gkhyk Tarm letme Mdrlg arazisi
iinde bulunmaktadr. Yeilrmakn (Iris) nemli kollarndan olan ekerek Irmagnn
(Skylax) gneyinden getigi verimli Geldingen Ovasnn iinde konumlanm olan Oluz Hyk,
183
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
tarafmdan 1997-1999 yllar arasnda gerekletirilen Amasya li yzey aratrmalar srasnda
saptanmtr. 260x240 m. boyutunda, ova seviyesinden yaklak 15 m. yksekligindeki (deniz
seviyesinden yksekligi 478.78 m.) Oluz Hyk yaklak 45 dnmlk bir alana sahiptir.
lk defa 2007 ylnda Kltr ve Turizm Bakanlg Kltr Varlklar ve Mzeler Genel
Mdrlgnn izni ile balatlan Oluz Hyk sistematik arkeolojik kaz almalar aamal
olarak gerekletirildi; 1. Aama: Topograk Plan almalar; 2. Aama: Jeozik Aratrma
almalar; 3. Aama: Arkeolojik Kaz almalar.
Oluz Hyk kaz almalar iki blgede gerekletirildi; A Amas ve B Amas.
Birinci blge hygn en yksek noktas olup bat tarafta yer almaktadr. Bu ksmda
A Amas olarak adlandrlan 30x10 m. boyutunda toplam 300 m
2
lik bir alanda ortalama
1.80 m. derinleildi ve yap kat ile 12 adet insan iskeleti ve kalntlarna rastland.
Gerekletirilen yzey toplamas ile kaz almalar srasnda yzey toprag iinde ok sayda
srl anak-mlek paralarna rastland. Hygn yalnzca bat ksmnda grlen ve herhangi
bir mimari tabaka ile ilikisi kurulamayan sz konusu bu anak-mlek paralarnn ok byk
olaslkla en son yerleim tabakasna ait oldugu, ancak tarm faaliyetleri ile erozyon sonucunda
gnmze kadar ulaamadg kanaatine varld. Yogun bir yerleime iaret etmeyen, byk
olaslkla bir ya da iki konutluk bir iskna ait oldugu dnlen anak-mlek paralarnn
varlg nedeniyle yerlemenin ilk tabakas 0 olarak kodland. anak-mlek paralar zerinde
gerekletirdigimiz ilk gzlemler sonucu bunlarn M.S. 10.-14. yzyllara tarihlenebilecegi
dnld.
0 tabakasndan sonra ve yzey
topragnn hemen altndan balayan 1. mimari
tabakann yzeye yaknlg nedeniyle tarm
faaliyetleri, yogun bir ekilde gerekletirilmi
yasad kazlar ve byk olaslkla 0
tabakasnn yerleimcileri ve ayrca yerleme
terk edildikten sonra gerekletirilmi
gmler nedeniyle yogun bir ekilde tahrip
edilmi oldugu gzlendi. 1. mimari tabakada
ortaya kan mimari kalntlar, dzenli bir plan
oluturmaktan uzak, amann zellikle kuzey
ve dogu ksmlarnda yer alan irili ufakl moloz talardan oluturulmu duvar temelleri paralar
ve deme kalntlarndan olumaktadr. Bu mimari tabakada ele geirilmi olan bir bronz
Apameia (Dinar) sikkesinden, M.. 2. yzyl sonu ile M.. 1. yzyl balarna tarihlenebilecegi
sonucuna varld.
2. mimari tabakann 1. mimari tabaka dzeyinde olmasa da yine de yerleme sona
erdikten sonra yaplm olan gmler ve yasad kazlar nedeniyle olduka tahrip edilmi
oldugu gzlendi. Bu mimari tabakada da duvarlar moloz talarla oluturulmu yap kalntlar
ile ta demelere rastland. 2. mimari tabaka buluntular iinde pimi toprak boya bezekli
kadn ggs eklinde bir kap (biberon) dikkati ekmektedir.
Kaz almalarmzn ikinci blgesini oluturan B Amas hygn dogusunda yer
almaktadr. Hygn tabakalamas konusunda ipular elde etmek amacyla yama zerinde
basamakl sistemi kaz yntemi kullanlarak allan 30x10 m. boyutlarndaki bu alanda
toplam alt mimari tabaka saptanmtr.
Oluz Hyk 2007 kaz almalar sonucunda A ve B amalarnn ilk iki tabakalarnn
birbirleri agda olduklar zellikle ele geirilen sikke ile anak-mlek paralarnn
degerlendirilmesinden anlald. Bu baglamda Oluz Hykn O tabakas Ortaaga, 1. mimari
tabakas Helenistik Dneme (M.. 2. yzyl sonu ile M.. 1. yzyl ba), 2. mimari tabakas ise
Ge Demir agnn ge evresine (M.. 4.-3. yzyl) tarihlenebilir. B amasnda saptadgmz
3. ve 4. mimari tabakalar Ge Demir agnn erken evresine (M.. 6.-5. yzyllar), 5. mimari
tabaka Orta Demir agna (M.. 7. yzyl), 6. mimari tabaka ise tam kesin olmamakla birlikte
Erken Demir ag ya da Son Tun ag yani Hitit mparatorluk Dnemine tarihlendirilebilir.
184
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OLYMPOS KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Kumluca
Ky : Yazr
rtibat Telefonu : 242.825 71 33
e-mail : bilgi@olymposprojesi.com
www.olymposprojesi.com
KAZI BAKANININ
Ad : B. Yelda
Soyad : Ukan
Bal Olduu Kurum : Anadolu niversitesi
zgemii : Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi
Blmnde 1987 ylnda lisans, 1990 ylnda yksek lisans, 1997 ylnda doktorasn tamamlad.
1994 ylnda aratrma grevlisi olarak baladg Anadolu niversitesi, Edebiyat Fakltesi,
Sanat Tarihi Blmnde 1997-2003 yllar arasnda yardmc doent, 2003ten bu yana
doent kadrosunda grev yapmaktadr. Doktora tezi olarak almaya baladg Bizans cam
sanat konusunda yaptg almalar, ulusal ve uluslararas dergi ve sempozyum kitaplarnda
yaynland. 2004-2006 yllar arasnda Phrygia (Frigya) Blgesi Kaya Kiliseleri konulu
yzey aratrmasn yrtt. 2000 ylndan buyana altg Olympos Kazs ile ilgili kitap,
makale ve bildirileri yaynland. 2001 ylndan itibaren yesi oldugu Eskiehir Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Blge Kurulu ile EKL Vakf bnyesinde srdrdg almalar, tarih
kent dokularnn korunmasna ilikin yaynlar yapmasn saglad. Bu kapsamda, Eskiehirin
en eski yerleimi Odunpazar kentsel sitini tantan kitabn Erkan Ukan ile birlikte yazd.
Hlen Anadolu niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi Blm Bizans Sanat Anabilim
Dal bakanlg ile ayn alanda lisans, yksek lisans ve doktora derslerini yrtmektedir.
OLYMPOS KAZISI
Olympos, Anadolunun gneybatsnda, Antalyaya yaklak seksen kilometre uzaklkta
antik adyla Lykia olarak bilinen blgede bulunmaktadr. Kuruluu Hellenistik Dneme kadar
uzanan kent, kyya dik inen daglarn oluturdugu, dogudan Akdenize alan vadi iinde yer
alr. Vadinin ortasndan akan Olympos ay (Akay) kente karakter kazandran bir unsurdur.
Bu konumuyla M.. 2. binyln balarndan itibaren korsanlk iin nemli bir merkez olmutur.
Olymposla ilikisi bilinen korsan Zeniketesin Kilikyal bir demirci oldugu ve korsanlarn
arasnda lider konumuna ktg veya yerel bir bey ya da haydut toplulugunun lideri oldugu
dnlmektedir. Roma Dneminde korsan hareketlerine son verilmi ve Olympos Lykia
Birliginin sekin yelerinden biri olmutur. Blgenin bilinen ilk piskoposlarnn Olymposla
185
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
baglants, Hristiyanlgn erken tarihlerden itibaren varlgn kantlar. Olymposun ve Lykia
blgesinin ilk piskoposu olan Methodios, Ortodoks gelenege gre Olympos ve ardndan da
Patara kentlerinin piskoposu olmutur. Dioclectianus dneminde (M.S. 284-305) Patarada,
kenti ziyaret eden Maksiminus Daiann da katldg bir mahkeme tarafndan idam edilmitir.
M.S. 6. yzyl sonras iin Olympos hakknda, zellikle M.S. 7. yzylda Akdenizde etkili
olan Arap aknlar nedeniyle ok az veri bulunmaktadr. Arap aknlarnn dnda, blgeye
ilikin bilgi eksikligimizin nedenlerinden bir digeri, son yllarda yaplan aratrmalarla ortaya
konan dogal afetlerin ykc gcdr. Yazl kaynaklardan, blgedeki yerleimlerin, deprem ve
buna baglantl gelien dogal afetlerden etkilendigi anlalmaktadr. Depremlerin yan sra,
veba salgnlarnn Olymposun da iinde yer aldg birok ky kentinde, zellikle Ge Antik
Dnemde nfus kayplarna neden oldugu bilinmektedir. Hal Seferleri srasnda Venedik,
Cenova ve Rodos valyeleri tarafndan istila edilen kent, 15. yzylda Osmanl egemenligi
altna girmitir. 18. ve 19. yzyllar ile 20. yzyl balarnda Yrkler tarafndan klak olarak
kullanlan Olymposun, Trk Dneminde iskn grmemi olmas, Ortaagda kente yansyan
degiimlerin byk oranda korunmasn saglamtr.
Olymposun Antik aga ait veriler ieren bir kent olmasnn yan sra, Ge Antik ve
Ortaaga ait yerleim izlerini de barndrdg son yllarda yaplan almalarla ortaya konmutur.
Ortaagdaki yaplamann, din ilevli yaplar ile bunlara bagl zel amal konutlar ve kamu
yaplar olarak yogunlatg tespit edilebilir. $ehir ii manastr kurulular niteliginde, yksek
duvarlarla evrili kendi iinde paral birimler eklinde biimlendirilmi yap topluluklarnn
Ge Antik agda balayan ve gvenlik ihtiyacnn belirleyici oldugu bir anlayla yaplatg
olasdr.
186
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OVAREN KAZISI
KAZININ YER
li : Nevehir
lesi : Glehir
Ky : Ovaren Kasabas
rtibat Telefonu : 0 (505) 319 12 25
e-mail : senyurt@gazi.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : S. Ycel
Soyad : $enyurt
Bal Olduu Kurum : Gazi niversitesi
zgemii : 1963 ylnda Orduda dogdu. Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-
Cografya Fakltesi, Arkeoloji Blm, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Anabilim Dalndan
1985 ylnda mezun oldu. Ayn yl mezun oldugu blme aratrma grevlisi olarak atand.
Yksek lisans ve doktora tezlerini Ankara niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, Arkeoloji ve
Sanat Tarihi (Protohistorya ve nasya Arkeolojisi) Anabilim Dalnda tamamlad. ok Renkli
Ge Asur Devri Seramii konulu yksek lisans tezinin ardndan M.. 3. Binde Gneydou
Anadolu Blgesinde Metalik Seramik ve Bu Seramiin Anadoludaki Yayl konulu
doktora tezini 1995 ylnda tamamlayarak doktor unvann ald. 198990 yllarnda Alman
Akademik Degiim Bursu (DAAD) kazanarak Berlin Hr niversitesi (Freie Universitt)nde
aratrmalarda bulundu.
1997 ylnda Erciyes niversitesi Nevehir Turizm letmeciligi ve Otelcilik
Yksekokuluna yardmc doent olarak atand. 1997 ve 1998 yllarnda Nevehir li Yzey
Aratrmalarn yrtt. 1998 ylnda Gazi niversitesi, Tarih Blmne yardmc doent
olarak atand. 2000-2002 yllarnda Diyarbakr-Bismil Aag Salat Kazsnn bilimsel
bakanlgn yapt. 2003 ylnda Gazi niversitesinde Arkeoloji Blmn ve Arkeolojik
evre Degerleri Aratrma Merkezini kurdu. 2003-2004 yllarnda Bak-Tiis-Ceyhan Ham
Petrol Boru Hatt almalarnn arkeolojik yzey aratrmalar ve kurtarma kazlar projesini
yrtt.
2006 ylnda doent olduktan sonra 2007 ylndan itibaren Nevehir-Glehir
Ovaren Kazs bakanlgn yrten $enyurt hlen Gazi niversitesi, Arkeoloji Blm
bakan ve Arkeolojik evre Degerleri Aratrma Merkezi (G-ARED) mdr olarak grev
yapmaktadr.
OVAREN KAZISI
Ovaren, Nevehir li, Glehir lesine, bagl eski ad Gstesin olan Ovaren
Kasabasnn 2.5 km. gneyinde yer almaktadr. Ovaren, yre halknn Yasshyk (Tabya
187
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Tepe) ve Topakhyk olarak adlandrdg ve birbirlerinden yaklak 350 m. uzaklkta yer alan
iki yerleim alanndan olumaktadr. Bunlardan 500x350x15 m. boyutlarndaki Yasshyk,
etraf yer yer 10 m. ykseklikte korunmu surlarla evrili bir kent yerlemesidir. Sz konusu
kentin yaklak 500 m. kuzeybatsnda yer alan Topakhyk ise 110x90x20 m. boyutlarnda
kk bir hyktr. st ksm giderek sivrileen hygn dogu eteginden balayarak surlarla
evrili kente dogru uzanan, ova seviyesinden yaklak 5 m. ykseklige sahip geni teras her iki
yerleimi birbirine baglayan aag ehri oluturmaktadr.
2007 ylndan itibaren kaz almalarna balanan Ovarende sz konusu yerleim
birimleri Orta Anadolu yerleim tarihine k tutan kesintisiz bir kltrel devamllk sunar.
Yaplan ayrntl yzey aratrmalar ve kazlar Ovarende yerleimin Kalkolitik aga kadar
indigini gstermektedir. Kzlrmakn kollarndan birini oluturan Bagderesi ve Kerk
Deresi gibi kk derelerin de besledigi kaynak etrafnda gelien bu yerleim birimlerinden
Topakhyk Kalkolitik agdan Erken Tun ag sonuna kadar iskn grmtr.
Orta Tun agnda yerleim, hygn dogusuna dogru gelimi ve bu alanda Asur
Ticaret Kolonileri Dnemini temsil eden bir kent hline dnmtr. Ge Tun agnda
kaynagn oluturdugu derenin dogu yakasna kayan yerleim, etraf surlarla evrili byk bir
Hitit kenti olarak varlgn devam ettirmitir. Demir agnda da yogun yerleime sahne olan
surlarla evrili kentin gerek Hitit mparatorluk ve gerekse Ge Hitit Dneminde zellikle Tabal
Krallgna bagl nemli kentlerden biri oldugu anlalmaktadr. Daha nceden bilinen Suvasa
ve yeni kefettigimiz Gstesin hiyeroglii kitabelerinin sz konusu kente srasyla 2.5 km. ve
3.5 km. mesafede yer almas bu dnceyi dogrulamaktadr.
Kalkolitik agdan Demir ag sonuna kadar kesintisiz bir yerleime sahne olan Ovaren
Anadolu iinde olduka nemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Kral Yolu ile pek Yolunu
Anadolunun orta kesiminde birbirine baglayan dogal bir gzergh zerinde yer alan Ovaren
bundan sonraki kaz ve aratrmalarla Anadolu arkeolojisini aydnlatmaya devam edecektir.
188
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OYLUM HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Kilis
lesi : Merkez le
Ky : Oylum Ky
rtibat Telefonu : 0-312-266 76 62
e-mail : eiozgen@bilkent.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Engin
Soyad : zgen
Bal Olduu Kurum : Hacettepe niversitesi
zgemii : Prof. Dr. Engin zgen, 1973 ylnda stanbul niversitesi,
Arkeoloji Blm, Prehistorya Anabilim Dalndan mezun oldu. 1974 ylnda kazandg
Fulbright yurtd doktora egitimi bursu ile 1979 ylnda Pennsylvania niversitesi, Klasik
Arkeoloji Blmnde The Urartian Bronze Collection at the University Museum: The
Urartian Armor balkl tez ile doktora almasn tamamlad. Noruntepe, Knidos ve Samsat
kazlarna ekip yesi olarak katlan zgen, 1980-2007 yllar arasnda, Hacettepe niversitesi
Arkeoloji Blmnde gretim yesi olarak grev yapt. 1992-1996 yllar arasnda Kltr
Bakanlgnda Antlar ve Mzeler Genel Mdr olarak da grev yapan zgen, 1989 ylndan
itibaren Kilis li Yzey Aratrmas ve Oylum Hyk kaz projelerini yrtmektedir.
OYLUM HYK KAZISI
Kilis li, Oylum Ky snrlar ierisinde yer alan Oylum Hyk, yaklak 460x370x22-37
m. boyutlar ve 17 hektar bulan byklg ile blgenin en byk hyklerinden biridir. Oylum
Hykte Prof. Dr. Engin zgen bakanlgnda yrtlen arkeolojik almalar, 1987 ylnda
gerekletirilen yzey aratrmasyla balamtr. 1989 ylnda balayan kaz almalar ise iki
sezon dnda kesintisiz olarak gnmze kadar devam etmitir. Kaz almalar; Hacettepe,
Cumhuriyet, Bilkent ve Mustafa Kemal niversiteleri ile Alman Arkeoloji Enstits, ABD/
UCLA, Liverpool niversitesi ve Hollanda Leiden Mzesinin aratrmac ve grencilerinin
katlmlar ile yrtlmtr.
Kaz almalar 6 farkl alanda yaplmtr:
1) Kuzeybat Yama Basamakl Amalar: Hygn kuzeybatsndaki alanda
alan basamakl amalarda, hygn bu kesimindeki stratigrayi belirlemek
hedeenmitir. Bu alandaki almalarda, Ge Kalkolitik agdan Helenistik Dneme
kadar sren stratigrak bir sreklilik saptanmtr.
189
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
2) Kuzey Ykselti Amalar: R15 ve R16 plankarelerindeki almalarda, Helenistik
Dnem ve Demir agna ait kalntlar aga kartlmtr.
3) Gney Ykselti Amalar: Gney ykselti zerinde, L/M 25-28 plankarelerinde,
1.80 metre geniliginde duvarlara sahip, Helenistik ve Roma devirlerine ait iki
kullanm evresi bulunan byk bir kerpi yap aga kartlmtr. Bu yapnn
altnda yer alan iyi korunmu yap katlar ise Erken ve Orta Demir agna aittir.
4) Gney Yama Amalar: Hygn gney yamac zerinde, X/Y42 ve X41a
plankarelerinde, Ortaaga ait basit toprak mezarlarn yer aldg bir mezarlk alan
ile Ge Tun agna ait ta temel duvarlar, ileri sval byk tahl silolar ve ocaklar
aga kartlmtr.
5) Gneybat Teras Amalar: Toprak alm sonucu tahrip edilen gneybat terasta,
I31b-c, I32a-c ve J31c plankarelerinde yrtlen almalarda, oguUbeyd seramigi
ile ilikili Amuk E benzeri malzemenin ele geirildigi tabakalar aga kartlmtr.
Bu yap evrelerinde Coba tipi, basit ve kaba el yapm kseler olduka yaygn
kullanlmtr. Ge Kalkolitik IInin bir yap evresinde bu alann mezarlk olarak
kullanldg anlalmtr.
6) Bazilika Alan: Hygn yaklak 200 metre gneybatsnda yer alan bir tarlada,
kaak kazlar sonucu tahrip edilen alanda gerekletirilen kaz almalarnda;
Erken Bizans Devrine ait, taban geometrik mozaiklerle kaplanm, 39.70x21.10 m
boyutlarnda nei bir kilise aga kartlmtr.
190
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OYMAAA HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Samsun
lesi : Vezirkpr
Ky : Oymaaga
rtibat Telefonu : 0362 6820008
e-mail : kontakt@nerik.de
rczichon@zedat.fu-berlin.de
Web Sayfas : www.nerik.de
KAZI BAKANININ
Ad : Rainer
Soyad : Czichon
Bal Olduu Kurum : Berlin Freie niversitesi
zgemii : 15 Eyll 1961 tarihinde Mnihte dogdu. Mnihte nasya
arkeoloji, assirioloji, zooarkeoloji ve Msroloji okudu (1980-1991). Mnih niversitesinde
Prof. Dr. B. Hroudann danmanlgnda hazrladg Ge Asur Rlyeerin Stileri konulu
tezi ile doktor (1991); Wrzburg niversitesinde Prof. Dr. G. Wilhelmin danmanlgnda
hazrladg Hattuscha-Boazky evresinde Yaplan Yzey Aratrmalar konulu tezi ile de
doent unvann ald (2004).
stanbul Alman Arkeoloji Enstitsnde asistan (19941999); Bogazici niversitesinde
okutman (2000); Berlin Freie niversitesinde yardmc doent (2002-2004); Berlin
Wrzburg ve Jena niversitelerinde doent (2004 ylndan beri) olarak alt; Erasmus projesi
kapsamnda Seluk niversitesinde (2007) grev yapt.
Hamburg-Harburg Teknik niversitesi, Tall Munbaqa/Ekalte kaz projesine aratrmac
olarak katld (1987-1994). Deutsche Forschungsgemeinschafttan doentlik bursu ald (1999-
2002).
1996-1998 yllar arasnda Bogazky Yzey Aratrma Projesini yrtt. 2005
ylndan beri de Oymaaga Hyk Kazs ve Yzey Aratrmas projesinin bakanlgn
srdrmektedir.
Ayrca Tall Schech Hamad/Suriye (2004), Hattua/Bogazky (1995-1996), Tall
Munbaqa/Suriye (1986-1994), Isin/Iraq (1984) ve Hassek Hyk (1982) kazlar ile ivril
Ovas (2003, 2005) ve avi Tarla (1982) yzey aratrmalarna katld.
191
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
OYMAAA HYK KAZISI
T.C. Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlgnn
izniyle Freie Universitaet Berlin, Gerda Henkel Vakf, Deutsche Orient-Gesellschaft, Tepe Knauf,
Bilkent niversitesi, Kndler Decker Vakf, Dresden Teknik niversitesi ve zel sponsorlarn
destegiyle 2005 ylndan itibaren Oymaaga Hykte ve yakn evresinde arkeolojik bir proje
balatlmtr.
Byk olaslkla Oymaaga Hyk Hititlerin klt ehri Neriktir. Frtna Tanrs Nerik,
Hitit krallar, zellikle III. Hattuili iin en nemli tanrdr. Jeomanyetik aratrmalar srasnda
Nerikin mabedini Oymaaga Hyk tepesinin zerinde kesfettik. Yzey aratrmalar yaparken
de mabedin etrafnda mhr baskl iki bulla paras ve ivi yazl be tablet paras ele geirdik.
Bylece Samsun linde ilk defa hem hiyeroglii hem ivi yazl Hitit yazlar bulunmu oldu.
2007 ylnda mabedin gneybat kesinde kaz almalarna balanmtr. Bu
almalar srasnda mabedin 5,2 m. kalnlgnda olan d duvar temellerine, bir tabann
zerinde ve kln iinde atdan den yanm gvde paralarna (dendrokronolojili tarihleri
Cornell niversitesinden bekleniyor) ve ok sayda minyatr kaplara rastlanmtr. Bunlar
herhalde mabetdeki tanrya yaplan adak sunular iin kullanlmtr.
Kaz yaparken Oymaaga Hykn stratigrasi belli olmutur. Kalkolitik agdan (M..
3500) Demir agna (M.. 600) kadar st st yerleme vardr ve Roma Dneminde Oymaaga
Hykn platosu mezarlk olarak kullanlmtr. O dnemde Vezirkprde Neapolis-
Neoclaudiopolis adl bir Roma ehir kurulmutur ve Oymaaga Kynn yerinde kk bir
Roma kasabas oldugu dnlmektedir.
192
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PANAZTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Menemen
Ky : Maltepe
rtibat Telefonu : 0-232-8425129
e-mail : erkanal@hacettepe.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Armagan
Soyad : Erkanal
Bal Olduu Kurum : Hacettepe niversitesi
zgemii : 1960-1965 Ankara niversitesi, Protohistorya ve nasya
Arkeolojisi Anabilim Dalnda Mara Kabartmalar (Prof. Dr. Nimet zg danmanlgnda)
konulu tezi ile lisans, 1965-1972 Berlin Freie Universitaet, Vorderasiatische Archaeologiede
Die Intermediate Keramik in Kleinasien (Prof. Dr. B. Hrouda danmanlgnda) konulu tezi
ile doktora, 1979 Hacettepe niversitesi, Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blmnde Anadoluda
Eski Suriye Uslplu Mhrler ve Mhr Basklar konu tezi ile doentlik almalarn
tamamlad.
1972-1974 Eski Eserler ve Mzeler Genel Mdrlgnde Kazlar $ubesinde, 1974-1979
Hacettepe niversitesi, Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blmnde grev yapt. 1979-1989 Hacettepe
niversitesi, Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blmnde doent, 1989- Hacettepe niversitesi, Sanat
Tarihi ve Arkeoloji Blmnde profesr unvann ald.
1989-1997 Hacettepe niversitesi, Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blm, Protohistorya ve
nasya Anabilim Dal bakanlg, 1997- Hacettepe niversitesi, Arkeoloji Blm bakanlg,
1999 T. C. Kltr Bakanlg Bilim Kurulu yeligi grevlerinde bulundu.
1965 T. C. Milli Egitim Bakanlg, yurtd doktora egitimi bursu, 1981 Alexander von
Humboldt Vakf bir yllk aratrma bursu ald.
1989 Almanya, Mnchen Ludwig-Maximilian Universitaet konuk gretim yesi olarak
bulundu.
1995 ve 1996 yllarnda Hacettepe niversitesi Bilim Tevik dln kazand.
zmir li Menemen lesi Panaztepe Kaz ve Survey almalar (bakanlgnda),
zmir Blgesi Prehistorik Kazlar (bakanlgnda), Panaztepe Kazlar (bakanlgnda),
zmir Blgesi Kaz ve Yzey Aratrmalar I (Prof. Dr. Hayat Erkanal bakanlgnda), 1965
Koumbeli Kazs (Burhan Tezcan bakanlgnda), 1975 Acemhyk Kazs (Prof. Dr.
Nimet zg bakanlgnda), 1980 Liman Tepe-Klazomenai Kazs (Prof. Dr. Gven Bakr
193
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ve etin Anlagan bakanlgnda), Girnavaz Kazs (Prof. Dr. Hayat Erkanal bakanlgnda),
1985- Panaztepe Kazs (bakanlgnda), 1992- Liman Tepe Kazs (Prof. Dr. Hayat Erkanal
bakanlgnda), 2000-2003 Kuzey zmir-Menemen Ovas Yzey Aratrmas (bakanlgnda)
almalarna katld.
PANAZTEPE KAZISI
Panaztepe; Gediz Nehri deltas zerinde, zmir li, Menemen lesinin yaklak 13 km.
batsnda ve Yeditepeler adyla anlan tepeler toplulugunun kuzey ucunda dogal bir tepenin
zerinde ve yamalarnda yer almaktadr. Gediz Nehrinin tadg alvyonlarla dolmu olan
tepenin etekleri kesintilerle de olsa Erken Tun agndan, Osmanl Dnemine kadar iskna
sahne olmutur. 1985 ylndan beri aralksz devam eden kaz almalar Prof. Dr. Armagan
Erkanal bakanlgnda ve Hacettepe niversitesi adna yrtlmektedir. Kuzey blgesinde
M.. 2. binyln bana tarihlendirilen ve mimarlk tarihi asndan ok nemli neticeler veren
bir megaron yaps aga kartlmtr. Yine ayn kesimde M.. 6. yzyldan, M.. 4. yzyla
kadar eitli onarmlar geirerek kullanlm olan bir yap kompleksi ve akropol evreleyen
ve Arkaik aga tarihlendirilen bir sur duvarna ait ta temeller aga karlmtr.
Liman Kent blgesinde yaplan almalarda ise Bizans Dnemine tarihlendirilen ve
M.S. 12. yzyln sonlar ile 13. yzylda kullanlm olan profan zellikte iki yapnn byk bir
ksm aga kartlmtr. Sz konusu yaplarn yzeye ok yakn olmas in-situ malzemenin
gnmze ulamasn engellemitir. Bu kesimde de M.. 2. binyl antsal mimarisine k
tutacak nemli verilere ulalmtr. Ge Tun agna tarihlenen mezarlk alan Anadoluda
bilinen diger rnekler arasnda bilinen en byk mezarlk olup nik mezarlk ii dzenlemesiyle
Ege dnyas asndan oldugu gibi Anadolu iinde byk bir nem tamaktadr. Toplam
109 mezarn saptandg sz konusu mezarlk gerek burada aga karlan mezar tiplerinin
eitliligi, gerekse mezar buluntularnn zenginligi asndan, bugne degin Anadoluda
yaplan almalardan tannan en byk ve en nemli mezarlk olma zelligine sahiptir.
Tm bu almalar gz nne alnldgnda Panaztepede ortaya konulan ve M.. 2. binyla
tarihlendirilen yerel kltrel zellikler zelde Bat Anadolu kltr tarihi asndan, genelde ise
Anadolu arkeolojisi iin byk nem tamaktadr.
194
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PAPHLAGONA HADRANOUPOLS KAZISI
KAZININ YER
li : Karabk
lesi : Eskipazar
Ky : Budaklar
rtibat Telefonu : 0539.577 07 33
e-mail : ergun.lai@deu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Ergn
Soyad : La
Bal Olduu Kurum : Dokuz Eyll niversitesi
zgemii : 2 Kasm 1975 ylnda Mersinde dogdu. 1996 ylnda Ankara
niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm, Klasik
Arkeoloji Anabilim Dalndan mezun oldu. 1996 Ekiminde Almanya Tbingen Eberhard Karls
niversitesinde prehistorya, protohistorya ve klasik arkeoloji alanlarnda yksek lisansa balad.
1999 ylnda Prof. Dr. Manfred Korfmannn yannda tamamladg tezinden sonra, 2000 ylnda
Kln niversitesi, Arkeoloji Enstitsnde, Prof. Dr. Henner von Hesberg danmanlgnda
Kilikia ve Pisidia Blgeleri Pimi Toprak Unguentariumlar balkl doktora tezi projesine
balad. $ubat 2003 ylnda doktorasn tamamladktan sonra, 2 Mays 2003 tarihinde, Dokuz
Eyll niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blmnde yardmc doent olarak
greve balad. 2005 ylnda T.C. Kltr ve Turizm Bakanlgnn izni ile Karabk li, Eskipazar
lesi, Hadrianoupolis ren yeri ve evresinde arkeolojik yzey aratrmalar yapt. Eyll 2005
tarihinde T.C. Mugla Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulunda arkeolog ye olarak
greve balad. $ubat 2006 tarihinde Bakanlar Kurulu karar ile Hadrianoupolis ren yerinde
kazlara balad. Haziran 2007de Dokuz Eyll niversitesinde antik terrakotta grinleri
konu alan 200 kii katlml bir uluslararas konferans organize etti. Bugne kadar birogu Bat
Avrupada yaymlanm 1 adet kitap, 11 adet hakemli dergi makalesi, 20 adet baslm bildiri ve
27 adet ksa bilimsel yaynlar bulunmaktadr. Uluslararas hakemli Byzantinische Zeitschrift
Dergisinin Abteilung IIInn editrlerinden biri olup u ana degin uluslararas toplam
37 ve ulusal 6 adet kongreye bir bildiri ile katld. Tm niversite egitimi boyunca Trkiye
ve Almanyada toplam 25 adet arkeolojik kaz ya da yzey aratrmasna katld. iyi derecede
ngilizce, Almanca ve Franszca bilmektedir.
HADRANOUPOLS KAZISI
Karabk li, Eskipazar lesinin yaklak 3 km. dogusunda bulunan Hadrianoupolis
antik reninde 2005 ylnda baladgmz arazi almalar bize Hadrianoupolisin gney
Paphlagonia blgesindeki bu kentte Ge Hellenistik, Roma ve Erken Bizans devirlerinde (en
195
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
azndan.. 1. yzyldan.S. 8. yzyla degin) yerleilmi oldugunu ve kentin diger Paphlagonia
yerleimlerinde oldugu gibi bir ekirdek blgeye ve bu blge evresinde yogunlaan bir
yaylma alanna (Antik agda chora) sahip oldugunu gstermitir. Hadrianoupolis reninin
ekirdek blgesinin (kent merkezinin) yaylm alan, Eskipazar ile merkezinin 3 km.
batsndaki Budaklar Ky ve bu kye bagl Hac Ahmetler, ayl ve Eleler mahalleleri snrlar
ierisindeki 8 km.lik dogu-bat dogrultusunda ve 4 km.lik kuzey-gney hattnda, bugnk
Eskipazar-Mengen karayoluna paralel olarak uzanan mevkidir. Bu alanda 2005 ylnda
yaptgmz arkeolojik yzey aratrmalarnda 14 adet dagnk kamu ve diger tr yaplar tespit
edilmitir. Bu kamu yaplar arasnda Hamam A yaps, ikinci bir hamam yaps, A ve B
olarak adlandrdgmz iki kilise yaps, bir savunma yaps, tiyatro oldugunu dndgmz
bir yap, bir kemerli yap ve kubbeli bir yap gibi antsal binalar bulunmaktadr. Bu binalardan
2006 ylnda ikisinde, 2007 ylnda ise beinde arkeolojik kaz almalar yaplmtr. Eyll
2007de Karabk Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Blge Kurulu tarafndan Hadrianoupolis
kentinin yaylm oldugu alan 1. Derece Arkeolojik Sit olarak tescillenmi ve koruma altna
alnmtr.
Paphlagonia blgesi Bat ve Gney
Anadoludan farkl olarak daha dagnk bir
yerleim dzeni gstermektedir. Bu yzden
blgedeki Antik ag polis kavramn anlamak
adna bu blgedeki yerleimler ve khoralar tek
tek mercek altna alnmaldr.
Hellenistik, Roma ve Erken Bizans
Dneminde blgenin hinterlandndaki
Hadrianoupolis gibi yerleimler, kydaki
Sinope, Herakleia Pontika ve Amastris gibi arap
ve amphora reticisi ve pazarlaycs kentlere
bagclk yaparak bu kentlerin arap retimi
ihtiyacn karlamakta idiler. Baz bulgularmz
bu bagclk ve arap retim faaliyetlerinin
pagan devirlerde tapnak ya da Hristiyanlk
devrinde de kilisenin tekeli altnda olan
bir faaliyet olarak karmza kabilecegini
dndrmektedir.
Blgede Erken Bizans Dnemi ile
beraber bir kiliseleme hareketi balamtr.
Bu hareketin sebepleri ve etkileri daha
derinlemesine aratrlmaldr.
Paphlagonia blgesi Phryg ad verilen Demir ag kltrel akmnn etkisi altnda
kalm bir blgedir ya da Galatia blgesine snr komusu olmas, yogun Phryg-Paphlagonia
mnasebetine sebebiyet vermitir. Phryg-Paphlagonia baglantsnn daha yakndan irdelenmesi
gerekir.
196
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PARON KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Biga
Ky : Kemer
rtibat Telefonu : 05385297649
e-mail : cbasaran@atauni.edu.tr
parionluparis@yahoo.com
www.parion.biz
KAZI BAKANININ
Ad : Cevat
Soyad : Baaran
Bal Olduu Kurum : Atatrk niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm
zgemii : 1959 anakkale/Bayrami dogumlu Baaran, 1976da Bayrami
Lisesinden mezun oldu. Yksek grenimini, Atatrk niversitesi Edebiyat Fakltesi Arkeoloji
Blmnde 1980de tamamlad. 1981den itibaren ad geen blmde asistan olarak greve
balayan Baaran, Atatrk niversitesi Sosyal Bilimler Enstitsnde 1982de yksek lisansn,
Anadolu Mimari Bezemeleri II. Roma a Lotus-Palmet rgesi konulu tezle, 1987de de
doktorasn bitirdi. 1991-1993 yllar arasnda yardmc doent doktor olarak alan Baaran,
1994te doent, 1999da da profesr unvann ald.
1979 Elazg Kaleky arkeolojik, 1986-1999 yllar arasnda Dogu Anadoluda
gerekletirilen toplu mezar kazlarnda; 1987 Hasankale Sos Hyk; 1988-1993 Kyzikos;
1995 Skepsis kurtarma kazlarnda ve 2000 Erzurum Kalesi kazlarnda grev alan Baaran,
2005ten itibaren Parion kaz bakanlgn yrtmektedir.
Degiik tarihlerde Atatrk niversitesi, Egitim Fakltesi, Gzel Sanatlar Egitimi
Blm bakanlg; Atatrk niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi dekan yardmclg ve Atatrk
niversitesi Sosyal Bilimler Enstits mdr yardmclg, Atatrk niversitesi Sosyal Bilimler
Etik Kurulu bakanlg ile Erzurum Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu bakanlg;
stanbul VI Numaral Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu yeligi yapt. Hlen Atatrk
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm bakanlg grevini yrtmektedir.
PARON KAZISI
Antik Troas blgesinin kuzeyinde yer alan Parionda 1995ten itibaren yrtlen yzey
aratrmalar sonucunda 2005 ylnda arkeolojik kazlara balanmtr. Bugnk Biga Kemer
197
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Kynde bulunan Parion, antik kaynaklara gre .. 8. yzylda kurulmu bir koloni kentidir.
.. 6. yzylda bir sreligine Perslerin elinde kalan kent, .. 5. yzylda Atika-Delos Deniz
Birligi ierisinde yer alr. Byk skenderle birlikte bagmszlgna kavuan Parion, Roma
Dneminde de Colonia Pariana iln edilerek nemli mimari faaliyetlere sahne olur.
Kentin bugn tannabilen kalntlar arasnda sur duvarlar, antik liman, akropol,
Gney Nekropol, Roma villas ve tiyatro bata gelmektedir. 2005 ylnda Gney
Nekropolnde yaplan kazlarda degiik tiplerde, inhumasyon ve kremasyon tarzda ok sayda
mezar ve bunlara ait l hediyeleri ortaya karlmtr. l hediyeleri arasnda degiik tip ve
boyutlarda pimi toprak grinler, gzya ieleri, kandiller, pimi toprak ve metal kaplar
bulunmaktadr.
zellikle ta sandk mezarlardan elde edilen zengin altn taklar Parionun Hellenistik ve
Roma Dneminde olduka zengin oldugunu gstermektedir. 2006 ylnda balanan ve 2007de
de devam eden kazlarda kentin tiyatrosuyla Roma villas da almaya balanmtr. Sahne
binasnda gerekletirilen kazlarn ilk bulgularna gre .S. 2. yzylda ina edilen tiyatro,
kaliteli ve zengin mermer mimari bezemelerle sslenmitir. Ayn kaliteli iilik, tiyatronun
karsndaki, ayn dneme ait Roma villasnda da grlmektedir.
198
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PAALAR KAZISI
KAZININ YER
li : Bursa
lesi : Mustafakemalpaa
Ky : Paalar
rtibat Telefonu : (0224) 632 50 98
(0224) 632 52 24
e-mail : bernaalpagut@hotmail.com
berna.alpagut@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Berna
Soyad : Alpagut
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih Cografya Fakltesi,
Antropoloji Blm
zgemii : 08.10.1948 tarihinde Antakya, Hatayda dogdu. 1964-1968
Ankara niversitesi, Dil ve tarih-Cografya Fakltesi, Paleoantropoloji Krssnde lisans
egitimini tamamlad. 1970 ylnda ayn krsde asistan olarak greve balad. 1975 ylnda
doktor, 1981 ylnda doent, 1988 ylnda profesr unvann ald.
1980-1981 U.K. niversite bursiyeri olarak Natural History Museumda, 1996 Fulbright
bursiyeri olarak U.S.A Harvard niversitesi Antropoloji Blmnde bulundu.
1988-1998 Paleoantropolji A.B.D. bakanlg, 1993-1996 Ankara niversitesi Sosyal
Bilimler Enstits mdrlg, 1993-1997 Kltr Bakanlg bakan danmanlg, 1998-2001
Hatay Mustafa Kemal niversitesi Egitim Fakltesi dekanlg, 1998-2001 niversiteleraras
Kurul yeligi, 2001-2004 Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Ynetim Kurulu yeligi grevlerini
yapt.
2006 Paleoantropoloji ABD bakanlg; Sosyal evre Bilimleri ABD. lisansst ders ve
danmanlg; Mze Egitimi ABD. lisansst ders ve danmanlg, 2006 Antalya Kent Mzesi
Projesi Danma Kurulu bakanlgn srdrmektedir.
1983 ylndan beri Bursa Paalar kazs; 1989 ylndan beri Ankara-Kazan Sinap formasyonu
kazlar ve yzey aratrmas, 1993 ylndan beri Mugla zlce kazsnn bilimsel bakandr.
Mugla Mzesi, Turolian Park, Doa Tarihi (19.02.1994); Bursa Arkeoloji Mzesi Bursann
Doga Tarihinden Bir Kesit: Paalar (18.05.1997); Ankara Anadolu Medeniyetler Mzesi,
Ankarann Doga Tarihinden Bir Grnm (23.06.1998) seksiyonlarnn kurucusudur.
Ankara niversiteliler Dernegi, Atatrk Dnce Dernegi; Ulusal Egitim Dernegi;
agda Yaam Destekleme Dernegi; HADD Hatay Arkeoloji Dostlar Dernegi (kurucu bakan)
1998-2000; 1998 Mzeciler Dernegi bakan (devam ediyor). 2007 ICOM yesidir.
199
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PAALAR KAZISI
1982-83 ylndan beri devam etmekte olan Paalar Miyosen Dnem kazlar 25 yln
tamamlamtr.
Bursa line 80 km. uzaklktaki Mustafakemalpaa lesinin 12 km. yaknnda yer alan
Paalar Kynde, orman yolu almas srasnda rastlanlan fosil yatag, tekil bir fauna grubuna
ait 58 adet soyu tkenmi karasal hayvan fosilleri iermektedir.
Bu fosiller arasnda bilim dnyasnn ender saydg fosil rneklerden birogu yer
almaktadr. rnegin Paalar li olarak bilinen bir tr buraya zgdr. Ayrca kuyruksuz
byk maymunlarn izole dilerinden ve vcut kemiklerinden oluan byk sayda bir fosil
koleksiyonuna sahip bulunmaktayz.
Kaz almalar her yl Bakanlgmzn Uluslararas Kaz, Aratrma ve Arkeometri
Sempozyumunda bir bildiri ile verilmekte ve yaynlanmaktadr.
Ayrca;
Journal of Human Evolution, 1990, Vol. 19, No.4/5 (Special Issue-zel Say),
Journal of HumanEvolution, 1995, Vol. 28, No. 4 (Special Issue-zel Say),
Journal of Human Evolution, 2008, Vol. 54, No. 4 (Special Issue-zel Say),
olmak zere 45 adedin zerinde makale ile uluslararas platformlarda kazmzn nemini ve
sesimizi duyurmu bulunmaktayz.
Kaz alannda ve evresinde yeni yaplan dzenleme ile, Toplumsal Sorumluluk
Projeleri kapsamnda egitim amal bir Arkeo-Eko-Park Merkezi kurma almalarnn
sonuna gelmi bulunmaktayz.
Kaz Evi Mzesi olarak hizmet verecek bir binann yapm tamamlanm olup 2008
sezonunda hizmete alacaktr.
lenin ve evresinin ilkgretim, ortagretim dzeyine hitap edecek olan bir sergileme
ve ayn zamanda ekolojik turizm asndan da blgenin potansiyel bir ugrak merkezi olmas
iin zenle hazrlk yaplmaktadr.
Mzeciligimizde yeni yaklamlarn gnda topluma verilecek olan mesajlarn banda,
2863 Sayl Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Yasas ile gvence altna alnm olan doga
varlklarmzn dn, bugn ve gelecegi konusunda bilgilenme ve korumaclgn neminin
kavranmas vurgulanacaktr.
Doga bilinci ve sahip oldugumuz yaamn srdrlebilir klnmas asndan toplumda
farkndalk yaratmay amalayan bu projenin, kaz almalar ile paralel yrtlmesi
saglanacaktr.
200
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PATARA KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Ka
Ky : Gelemi
rtibat Telefonu : 0.242. 3102256
e-mail : havva@akdeniz.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Fahri
Soyad : Ik
Bal Olduu Kurum : Akdeniz niversitesi
zgemii : 27.10.1944 Malatya dogumlu olan Ik, 1961-1965 A. . Dil
ve Tarih Cografya Fakltesi Klasik Arkeoloji Blmnde lisans, 1965-1973 Bonn Friedrich-
Wilhelm niversitesi Arkeoloji Enstitsnde doktora egitimini tamamlad. 1973 ylnda
kuruculugunu yaptg Atatrk niversitesi, Klasik Arkeoloji Blmnde doktor asistan olarak
greve balad. 1976 ylnda doent, 1983 ylnda profesr unvann ald.
1976-1978 yllarnda Atatrk niversitesi, Klasik Arkeoloji Blm bakanlg, 1978-
1990 yllarnda Atatrk niversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blm bakanlg, 1986-1988
yllarnda Atatrk lkeleri Anabilim Dal bakanlg, 1992 ylndan beri Likya Uygarlklar
Aratrma Merkezi kurucusu ve ynetim kurulu yeligi, 1990-2003 yllarnda Akdeniz
niversitesi Aratrma Projeleri Birimi ynetim kurulu yeligi, 1972 ylndan beri ASR
Sarkophag-Corpus bilimsel yeligi, 1980-2003 yllarnda Kltr Bakanlg Bilim Kurulu
yeligi, 1984 ylndan beri Alman Arkeoloji Enstits yeligi, 1999 ylndan beri Avusturya
Arkeoloji Enstits yeligi grevlerinde bulundu.
1989 ylndan beri Patara Kaz ve Aratrmalarnn bakanlg, 1992 ylndan beri
Tlos ve Territoriumu Yzey Aratrmalarnda bilimsel yeligi, 2006 ylndan beri Kibyra
Kazlarnn danmanlgn srdrmektedir.
Almanca, ngilizce bilen Ikn 7 kitab, 70 makalesi yaynlanmtr (ayrnt iin: www.
akdeniz.edu.tr/fenedebiyat/arkeo/).
PATARA KAZISI
Antalya Ka lesi snrlar iindedir. Mitoslara gre, kuruluu ve ad, Apollon ve
Lykiadan dogma Patarosa baglanarak Yunanlatrlmtr. Aslnda Yunanca ad, Hitite
Patar ve Like Pttaradan uyarlanmtr. Bu olgu, Tun ag ve izleyen Erken Demir ag
mlek paralaryla da arkeolojik olarak belgelenmi; son yllarda yine Tepecik Hykte gn
yzne kmaya balayan Bey Saray, kentin M.. ge 8. ve erken 7. yzylda gl Ksanthosla
yaran nemini gzler nne sermeye balamtr.
Tarihsel olarak ad ilk kez Apollonla ilgili olarak Hekataios ve Herodotosta geer.
zleyen zamanlarda kent tarihi Lykia tarihiyle birlikte yazlr. M.. 540 dolaylarnda Perslerin,
201
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
5. yzyl iinde Atinallarn ve 4. yzyl iinde, skendere dek, yine Perslerin egemenligi
altndadr. Dogucasardan halie uzanan gl bir sur emberiyle kentin korundugu M.. 3.
yzylda II. Ptolemaios tm Lykia ile birlikte Pataraya da sahiptir ve kenti, kars ve kz kardei
Arsinoenin adyla onurlandrr; hanedann gzdesi olarak ne karr. M.. 197de ksa bir sre
iin, Apameia Anlamasna kadar, Seleukoslara el degitirir. M.. 167, Romann zgrlkte
dnsz Lykiaya bagmszlk tandg ve Lykia Birliginin Patara bakentliginde kuruldugu
yl olarak bilinir. Birlik bakentligi, Liviusun bu yzyl balarndaki savalarla baglantl
olarak Patara iin syledigi caput gentis deyimiyle ve Lykiann tek byk boyutlu meclis
binasna sahiplikle belgelenir. Bu yap, agda ynetim biimlerine rnek olan en mkemmel
demokrasiye tanklk etmesiyle de ayrcalkldr.
M.S. 43te ise Claudius, Lykiay bir Roma eyaletine dntrr. Patara bu yeni dnemde
ayn zamanda eyalet bakentidir de. rneksiz olan Yol Klavuz Ant bu baglamda dikilir,
deniz feneri de izleyen Nero Dneminin eseridir. Vespasiann M.S. 73/74 yllarnda Lykia ve
Pamphylia Eyaletini kurdugunda da Patara bakent olarak nemini artrm olmaldr. Roma
Bar srecinde Yol Klavuz Ant, delik kemer, pharos ve granarium zgn yaplar olarak
gz kamatrr. Ayrca tiyatro, meclis
binas, ana cadde ve agora kaps,
Mettius Modestus Tak, Korinth
Tapnag, biri imparator yaps drt
hamam, on kadar tapnak mezar
gibi ayakta kalabilmi ant eserle
de bakentlige yakan bir grkem
sergiler.
M.S. 4. yzylda Lykiann
Pamphyliadan ayrlmasyla yeniden
tek eyalet bakentligine dner ve bu
sann yzyln sonlarnda blgenin
dinsel merkezi Myraya devreder.
Dogu Roma zamannda dinsel
nemi bir piskoposluk kenti olarak
srer. M.S. 325 Nikaia Konzilinde
Lykiann tek imza yetkilisi Eudemos
buraldr. Hristiyanlkta Meryem Anadan sonra en byk saygy gren Aziz Nikolaos bu
yzyl balarnda Patarada dogmu ve burada yetimitir; kaytlardan adna bir ruhban okulu
kuruldugu da bilinir. Blgenin en erken ve byk kiliselerinden biri olan Kent Bazilikas
ile birlikte toplam 13 kilisenin varlg tek bana kentin Hristiyanlktaki nemini gstermede
yeterlidir. M.S. 7. ve 8. yzyllarn yagmaya ynelik Arap aknlaryla Patara bir liman kenti olarak
en ok etkilenmi olmaldr ki, ilki bu dnemden, digeri Ortaagdan iki sur kuagyla giderek
liman kenarnda bir kye klmtr. M.S. 13. yzyl balarnda Lykia artk Seluklunundur;
ancak Patara Ortaag yerleiminde buna ynelik tek iz bulunmamtr. Patara baglamnda
tarih en son, Cem Sultann .S. 1478te Rodoslularla bir anlama yapmak iin burada oldugunu
yazar. Bu tarihten sonra, ad Hitite Siyanti ve Yunanca Ksanthos olan ve sar anlamna
gelen, Een aynn bin yllar boyunca tadg kum, hali agzn tmyle kapatm ve kent
terk edilmitir; arkeolojik olarak da en son buluntular M.S. 15. yzyldan teye gemez. En ge
M.. 3. binylda limanyla tarihe dogan bir kent, M.S. 15. yzyl sonlarnda ona hayat veren ve
600 yl bakentlik onurunu yaatan limanyla birlikte yok olmutur.
1988 ylnda balayan bilimsel kazlarla, S. Haynesin Uyuyan Gzel diye tanmladg
bir bakent, eski grkemiyle tarihe yeniden uyanmaya balamtr. Anadolu niversitesi ile
ibirliginden alnan gle amacmz; bu mirasmz restorasyonu amalanan grkemli ve tekil
yaptlaryla, Apollonun dogdugu Leto Hurmalg, Aziz Nikolaosu ve Telephos Pnaryla ve
1998 ylnda dnyann en gzeli seilen kumsalyla -bilimin yan sra- kltr, inan ve doga
turizmiyle de insanlgn ve lkemizin hizmetine en mkemmeliyle sunabilmektir.
202
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PEDESA KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Bodrum
Ky : Konack
rtibat Telefonu :-
e-mail : adnandiler@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Adnan
Soyad : Diler
Bal Olduu Kurum : Mugla niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm
zgemii : Erzurum dogumlu olan Diler Atatrk niversitesi, Fen-Edebiyat
Fakltesi, Arkeoloji Blmnden 1982 ylnda mezun oldu. Ayn niversitenin Sosyal Bilimler
Enstitsnde 1986 ylnda yksek lisans, 1990 ylnda doktora egitimini tamamlayan Diler,
1993 ylnda doent oldu. 1999 ylnda Mugla niversitesinde profesr kadrosuna atanan
Diler, 2000 ylnda Karya Aratrma ve Uygulama Merkezini kurdu ve hlen ayn merkezin
mdrlgn ve arkeoloji blm bakanlgn yrtyor. Erzurum Kltr ve Tabiat Varlklar
Koruma Kurulu yeligi, Mugla Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu bakanlg ile
Koruma Yksek Kurulu yeligi yapan Diler, Mugla niversitesinde Fen-Edebiyat Fakltesi
ile Sosyal Bilimler Enstits ynetim kurullarnda ve niversite senatosunda ye olarak grev
yapyor. Tarm arkeolojisi ve klt alannda uzmanlaan Diler, Arkeloji Park ve Kltrel Miras
Ynetimi ve Agro-turizm konusunda alma ve projeler gerekletiriyor.
PEDASA KAZISI
Gerek Karya dip tarihi ve gerekse Kar-Leleg sorunlarn zmeye ynelik aratrmalar-
mz bizi Pedasada 2007 ylnda kaz almalarna ynlendirmitir. Alt yldr aralksz
yrttgmz yzey aratrmalar ardndan balattgmz kazlarn ncelikli amac bugne
dek sadece snrl yzey aratrmalarna dayal kstl bilgilerle tandgmz Leleg uygarlgn
onlarn en eski ve en nemli kalntlarn barndran Pedasada gerekletirilecek kapsaml
kaz almalar ile aratrmak ve alma sonularn bilim dnyasna tantmak, bu yolla
Anadolu arkeolojisinin karanlkta kalan en nemli sorunlarndan birinin aydnlanmasna katk
saglamaktr.
Bata arkeolog ve diger uzman gruplar ynetiminde ziyaretilerin gnlk ve haftalk
periyotlarla egitilerek sergileme ve arkeolojik almalara dolayl ya da dogrudan katlmlarn
saglamak ve bu yolla elde edilecek gelirle antik kentin aratrmas, restorasyonu, korunmas ve
yre halknn bundan gelir elde edebilecegi hobi arkeolojisi ve arkeoloji park iletme modelini
tasarlamak ve uygulamak Pedasa kaz ve aratrmalarnn ncelikli hedeeri arasndadr.
203
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Kaz almalarnn en nemli etkisi Leleg uygarlgnn tannmasna katk saglamasdr.
Homerostan balayarak bilinen Leleg yerleimlerinin neredeyse en nls olan Pedasa kenti
bu aratrma projenin en nemli aamalarndan biri olarak grlmtr. Pedasa, konumu
nedeniyle erken dnemlerden itibaren kesintisiz yerleim grmtr. Kentin en st noktasnda
yer alan akropolis yerleim ekirdegini oluturmakta ve izleyen dnemler boyunca kentin
geliimi adm adm izlenebilmektedir.
Karia blgesi yerlemelerinin kentleme dneminin en iyi izlenebildigi merkez olarak
ne kan Pedasann bir diger nemli zelligi de geleneksel Leleg mimarisinin tm gelerini
iinde barndrmasdr. Bu nedenle Karia blgesinin hem dip tarihine hem de ilerleyen
dnemlerine ve kentleme srecine ilikin sorulara olas yantlarn bulunabilecegi merkez
olarak ne kmaktadr.
Yrtmeyi tasarladgmz bu almalar sonucunda Kar, Leleg ve Hellen toplumu
arasndaki en erken baglantlar, Karia blgesi toplumlarnn, antik yerleimler ve bunlarn blge
ile baglantlar, Hellenleme ve kentleme sreci, toplumsal rgtlenmeler, blgedeki ekonomik
ve dinsel yaplanma gibi konularda sorunlara k tutacak somut sonular beklenilmektedir.
204
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PERGAMON KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Bergama
Ky : -
rtibat Telefonu : 0232 6328583
e-mail : pirson@istanbul.dainst.org
KAZI BAKANININ
Ad : Felix
Soyad : Pirson
Bal Olduu Kurum : Alman Arkeoloji Enstits
zgemii : 1968 ylnda dodu. 1989-1993 Rheinische-Friedrich-
Wilhelms-Universitesi Bonn, Albertus-Magnus-Universitesi Kln ve Ludwig-Maximilians-
Universitesi Mnihte Klasik Arkeoloji, Sanat Tarihi, Eskia Tarihi ve Prehistorya eitimi
ald. 1994 University of Cambridge, Faculty of Classicste master of philosophy; 1996 Mnih
niversitesinde Mietwohnungen in Pompeji und Herkulaneum. Untersuchungen zur
Architektur, zum Wohnen und zur Sozial- und Wirtschaftsgeschichte der Vesuvstdte- Pompei
ve Herakulaneumda Kiralk Evler. Vezv Kentlerinde Mimari, Yerleim, Sosyal ve Ekonomi
Tarihine likin Aratrmalar konulu tezi ile doktora almasn tamamlad.
1996-1998 Alman Arkeoloji Enstits Roma $ubesinde Stadtkultur in der rmischen
Kaiserzeit konulu almay gerekletirdi. Pompeideki kaz ve belgeleme projesinin
bakanlgn yapt. 1999-2000 Brandenburg Teknik niversitesi Cottbuska Mimarlk Tarihi
Krssnde sreli yardmc doent alt. World Heritage Studies erevesinde arkeoloji
dersleri verdi. 2001 Leipzig niversitesi, Klasik Arkeoloji Blm ve Antik Mzede yardmc
olarak grev yapt. Ocak 2005 tarihinde doent unvann ald. 2005 Alman Arkeoloji Enstits
stanbul $ubesine mdr vekili olarak atand. Alman Arkeoloji Enstitsnn asil yesidir.
2005 Leipzig niversitesinde Tarih, Sanat ve Dogu Bilimleri blmlerinde Ansichten des
Krieges. Kampfreliefs klassischer und hellenistischer Zeit im Kulturvergleich-Savatan
Grntler. Klasik ve Hellenistik Dnemdeki atma Rliyeeri Kltr Karlatrmas
konulu tezi ile profesr oldu.
2006 ylndan beri Alman Arkeoloji Enstits stanbul $ubesi mdrlg ve Pergamon
kazs bakanlg grevini srdrmektedir.
PERGAMON KAZISI
1878 ylnda Alman arkeologlar tarafndan balatlan Pergamon kazsnda, bandan
beri tm antik kentin aratrlmasna nem verilmitir. Hellenistik Dnem kenti ve Roma
205
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
metropol olan Pergamon, Antik Dnem kent yapsnn en nemli rneklerindendir. 130
yllk kaz gemiinde mparatorluk Dnemine ait Trajan Tapnag gibi tekil yaplar veya ifa
tanrs Asklepiosa ait kutsal alan gibi daha byk mimari kompleksler almalarn odak
noktas olmutur. Son otuz ylda ise aratrmalar konut mimarisi ve yaam koullar zerine
yogunlatrlmtr.
2005 ylnda balatlan yeni aratrma program ise yeniden tmyle Hellenistik
polis ve banliysne yneltilmitir. almalarmzda yeni sorular ve yeni metotlarla byk
Hellenistik Dnem kent geniletilmesindeki anahtar yaptlarn tarihlendirilmesi ve sokak
sistemi rekonstrksyonu n plandadr. Bunun yan sra agrlkl olarak Pergamon civarndaki
antik yerleme yaps ve birka seilmi polis zerinde allmaktadr. Antik kentler hibir
zaman tek bana ve bagmsz olarak ileyen birimler olmamtr. evreleri ile ekonomik, asker
ve kltrel bir sentez oluturmaktaydlar. Amacmz, Pergamon metropol ile komu kentler
arasndaki ilikinin bir liman kenti ve iki kara kentinin aratrlmas ile aydnlatlmasdr.
Pergamon gibi geleneksel ve byk bir projenin amalarndan biri de mutlaka devaml
olarak gemi yllardaki kazlar tekrar gzden geirip baz ant ve buluntu komplekslerinin
yeniden ele alnmasdr. Yeni aratrma programna gre gncel ana alma alan Hellenistik
yaplar ve buluntulardr. Bunun yan sra prehistorik, Roma ve Bizans dnemleri zerine
aratrmalar da srdrlmektedir.
Pergamon kazlarnda ayrca nemli yaplarn korunmasna ve sunumuna zen
gsterilmektedir. Gncel olarak abalarmz, antik Pergamonun aag kentine yneliktir.
Akropol ile tarih yerleme arasndaki bu alan kpr vazifesi grmekte oldugundan kaliteli
bir kltr turizmi iin nemlidir. Bu nedenle Kzl Avlunun gney kulesi ve evresinin
konservasyonu ve bir mze hline getirilmesi iin geni kapsaml bir proje yrtlmektedir.
206
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PERGE KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Merkez
Ky : Aksu Beldesi
rtibat Telefonu : 0242 426 39 98
e-mail : habbas@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Haluk
Soyad : Abbasoglu
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi
zgemii : 1943 ylnda dogdu. stanbul Erkek Lisesini 1960, ardndan
stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi Prehistorya ve Klasik Arkeoloji Blmn 1965
ylnda bitirdi. Alman Arkeoloji Enstitsnn burslusu olarak Almanyada Marburg ve
Heidelberg niversitelerinde egitimine devam etti. Akademik hayat 1970 ylnda stanbul
niversitesinde asistan olarak balad, ayn yerde doktorasndan sonra 1983te doent,
1989da profesr oldu. 1990-1991 egitim gretim ylnda Almanya Giessen niversitesinde
misar profesr olarak ders verdi. Hlen stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm bakan, Antalya Blgesi Arkeoloji Aratrmalar Merkezi mdr, T.C. Kltr ve
Turizm Bakanlg Perge kazs bakandr. Ayrca 1990-2007 yllar arasnda T.C. Kltr ve
Turizm Bakanlg, Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Antalya Blge Kurulu yeligi ve son
yllarda bu kurulun bakanlgn yapmtr. Bunlarn yan sra Trkiye ICOMOS Milli Komitesi,
T.C. Tarihi Kentler Birligi Danma Kurulu, Suna-nan Kra Akdeniz Medeniyetleri Aratrma
Enstits Danma Kurulu, Alman ve Avusturya Arkeoloji Enstitleri muhabir, Ernst-Kirsten
Gesellschaft (Stuttgart) Tarihi Cografya Aratrmalar Dernegi kurucu yesi ve Trk Eskiag
Bilimleri Enstits Dernegi asbakan ve ARIT-Trk Amerikan lmi Aratrmalar Enstit
Dernegi bakandr.
grenciligi ile balayan, yaklak elli yla yakn sreden beri Antalya blgesinde eitli
kaz ve arkeolojik alma, koruma ve onarma ynelik uygulamalara katlm olup bilimsel
almalar ve yaynlarnn nemli bir ksm bu blge arkeolojisi ile Perge Kaz ve Onarm
almalaryla ilgilidir.
PERGE KAZISI
Pergede ilk kaz, 1946 ylnda Ord. Prof. Dr. Arif Md Mansel bakanlgnda kentin
Bat Nekropolisinde yaplmtr. Bir yl sren bu kaznn ardndan, yine Mansel bakanlgnda,
1953-1957 yllar arasnda ve 1967den itibaren srekli kazlara balanmtr. Manselin vefat
zerine 1975-1987 yllar arasnda kazlar Prof. Dr. Jale nan bakanlgnda yrtlmtr.
207
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1988 ylndan itibaren Prof. Dr. Haluk Abbasoglu bakanlgnda yrtlen kazlarda,
daha nceki yllarda kazlan resm binalarn ve ele geirilen ok saydaki heykelleri yapan
Pergelilerin sosyal yaamlarn ve bu insanlarn nasl evlerde oturduklarn aydnlatmak
iin yaplan kazlarda, konutlarn Hellenistik plan gelenegini devam ettirdigi ve uzun yllar
kullanldg saptanmtr.
Pergedeki son yllarda yaplan kazlarda soruna ynelik iki proje agrlk kazanmtr.
Bunlarn birincisinde Hititlerin bakenti Hattuada bulunan bronz bir levhada ad geen snr
kenti Parhann Perge olarak degerlendirilmesi sonucunda, kentin Roma Dnemi ncesini
aratrmak amalanm, bu baglamda akropoliste yaplan almalarda Kalkolitik aga kadar
inen buluntular ele geirilmitir. Bylece Pergenin yerleim tarihinin bilinenden ok eskiye
dayandg saptanmtr.
Diger projede ise 1. Derece Arkeolojik Sit snrlar iinde olmasna karn zel
mlkiyette bulunan kentin Bat Nekropolisini, kaak kazlar nlemek amacyla aratrmak
amalanmtr. Burada 1994 ylndan gnmze kadar sistemli yrtlen kazlarda grkemli
mezar yaplarnn yan sra ok sayda eitli tipte mezarlar ve zengin bezemeli mermer lahitler,
zengin buluntularyla ortaya kartlmtr.
Pergede kaz almalarnn yan sra onarma ynelik uygulamalara da nem verilmitir.
Bu baglamda Gney Hamam frigidariumunun kuzey duvar onarlm, Hellenistik kapnn
kulelerinin konsolidasyon almalarna 2007 ylnda balanmtr. Anastylosis kapsamnda
Tacitus Caddesi, kuzey-gney dogrultulu stunlu cadde, Gney Hamam, palaestra ve agorada
ok sayda postament, stun kaidesi ve yz akn stun onarlarak ayaga kaldrlmtr.
Mozaik corpusu erevesinde agora ve Gney Hamamn mozaikleri tekrar alarak,
konservasyonu yaplm, fotogrametrik belgelenerek agda yntemlerle tekrar kapatlmtr.
Koruma ve onarm almalar, mzeye teslim edilen tm kk eserlerde de uzman
konservatrler nezaretinde gerekletirilmitir. Ayrca Bat Nekropoliste ortaya kartlan
tm mezarlarn zerleri kaldrlabilir bir at sistemiyle rtlerek koruma altna alnmtr.
Bu uygulamalarn dnda Demetrios Apollonios Tak, tiyatro ve stadionun onarm projeleri
hazrlanm, gerekli kurul onay alnmtr.
208
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PESSNUS KAZISI
KAZININ YER
li : Eskiehir
lesi : Sivrihisar
Ky : Ballhisar
rtibat Telefonu : 00/90/222/7243354
00/32/476/542023
e-mail : johnny.devreker@ugent.be
KAZI BAKANININ
Ad : Johnny
Soyad : Devreker
Bal Olduu Kurum : Gent Kraliyet niversitesi
zgemii : Jonny Devreker, 1965 ylnda Belika Gent niversitesinden
mezun oldu. 1965 ylnda asistan, 1977 ylnda doent, 1985 ylnda profesr, 1990 ylnda
ordinarys profesr oldu. 2005 ylnda dekanlk grevine getirildi.
1967 ylndan itibaren asistan olarak katldg Pessinus kazlarnn hlen kaz bakanlg
grevini srdrmektedir.
Pek ok lkede ve Trkiyede konferanslar veren Devrekerin Pessinus zerine yzden
fazla yayn bulunmaktadr.
PESSNUS KAZISI
Gent niversitesinden Prof. Pieter Lambrechts tarafndan 1967de balatlan kazlarn
esas amac Kybele tapnagnn bulunmasyd. Bu, klt ilk nce btn Yunan dnyasnda ve
sonra da Roma dnyasnda yaylan tanrann ana mabedidir. Pessinus kazlar Bat Avrupa
tarihine de nemli katklarda bulunmutur. M.. 25te Galatya Krallgn kuran fakat byk
lde bilinmeyen Kelt airetinden birisi olan Tolistobogioiin idar merkezi olmutur.
Bugnk kazlar eski metropoln kalbiyle ilgilidir ve aratrma Pessinus projesinin ilk amacna
ynlendirilmitir: Tanra Kybelenin orijinal mabedinin yerini tespit etme ve inceleme. stelik,
kyn planlanan nakli, arkeologlar iin yeni, uzun vadeli aratrmalara almtr. Eski seyyahlar
tarafndan bulunan ve yazlan baz tapnaklar, hamamlar ve evlerin ok oldugu semtler, jeo-
elektrik aratrmayla yerleri tespit edilen diger bina yaplar ak kalmtr. Pessinus Aratrma
Merkezinin kurulmas bu esiz arkeolojik sitin tarihini karmak ve ilmi fonksiyonlarnn geni
bir kitleye ulamas iin ileri bir admd.
Gent niversitesinin Belikal ekibi 1967 ve 1973 arasnda birka alanda arkeolojik
aratrmalar yapmtr. Strabon ve Livius gibi klasik yazarlar tarafndan vlen mabet
209
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
bulunamazken, esas Roma ehir merkezinin baz antsal paralar kazlmtr. Kazlar, esiz
kanalizasyon sistemi ve portikal meydanla ya da agorayla baglantl daha eski antsal bir binann
yerine dikilen, kesinlikle en grkemli ant olan, imparatorluk tapnak-tiyatro kompleksini, bir
nekropol (M.. 3. yzyldan M.S. 5. yzyla kadar) ve evlerin ok oldugu ge Roma semti ve
deposunu iermektedir. Ballhisar ve evre kylerde bulunan kitabelere dayanan baz ksmi
ettler, ehrin daha geni kontekstinde ve arazisinde daha iyi bilgi vermitir.
Prof. Lambrechtsin 1974te ani lmnden sonra arkeolojik kazlar 1987de Prof.
John Devrekerin idaresi altnda devam ettirilmitir. Bu ikinci safhann balangtan itibaren
multidisipliner karakteri vardr ve amac eski sitin ayrntl stratigrasi ve yerleiminehirleme
geliiminin ak olarak i yzn kavramaktr.
Bu maksatla kazlar, Hellenistik-Roma mezarlgnn ve bir Bizans kalesinin ortaya
karldg ehrin kenarndaki yksek plato olan akropolis denilen en yksek noktada
balatlmtr. Sondajlar serisi bu alan stratigrak ve kronolojik olarak ehrin merkezine
baglamaktadr. Byle yaplarak eski ehrin evleri, bir villa ve Hagia Sophia denilen kilise
ortaya karlmtr. Bu, Preklasik Dnem boyunca insan ikmetinin en eski geliimini daha
fazla kavrama olanagn vermitir. $imdiki aratrma etkinlikleri, ehrin politik merkezindeki
(tapnak-tiyatro ve agora alan) kazlarn tamamen bitirilmesini amalamaktadr.
210
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PHOKAA KAZISI
KAZININ YER
li : zmir
lesi : Foa
Ky : -
rtibat Telefonu : 05445240828
e-mail : phokaia_excavations@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : mer
Soyad : zyigit
Bal Olduu Kurum : Ege niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm
zgemii : 1949 ylnda Balkesir linin Ayvalk lesinde dogdu. lk ve
orta grenimini Ayvalkta tamamlad. Ankara niversitesi Dil ve Tarih Cografya Fakltesi,
Klasik Arkeoloji Blmn 1970 ylnda bitirdi. Ayn blmde Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgaln
danmanlgnda yksek lisans ve doktora almalar yapt.
1971-1976 tarihleri arasnda be yl boyunca Kltr Bakanlg Eski Eserler ve Mzeler
Mdrlgne bagl Bergama Arkeoloji Mzesinde mze asistan olarak grev yapt. Mzede
altg yllarda birok yerli ve yabanc kazlarda Bakanlk temsilciligi grevinde bulundu. 1977
ylndan bu yana Ege niversitesi Arkeoloji Blmnde grev yapyor ve hlen ayn fakltede
gretim yeligi grevini profesr olarak srdryor.
1970 ylndan bu yana birok arkeolojik kazda grev yapt. Bayrakl (Eski Smyrna),
Erythrai, Gryneion kazlarnda kaz yesi olarak alt. Pergamon Akropolisinin arkasnda
bugn Kestel Baraj sular altnda kalan seramik atlyeleri alannda 1985-1988 yllar arasnda
drt mevsim boyunca kurtarma kazlar gerekletirdi. 1989 ylndan beri Foadaki antik
Phokaia kentinde arkeolojik kazlar yapmakta ve bu kazlar ynetmektedir.
1985 ylnda Paris Louvre Mzesinde C.N.R.S. burslusu olarak incelemelerde bulundu.
1987, 1991 ve 2004 yllarnda Alman Arkeoloji Enstitsnn davetlisi olarak Berlinde bilimsel
aratrmalar yapt. talyada Catania niversitesinde 1998 ylnda yksek lisans dersleri verdi.
1989 ylndan bu yana Yunanistan, talya, Fransa ve spanyada dzenlenen ok sayda kongre,
sempozyum ve kollokyuma katld. Helenistik Dnem seramigi ve Arkaik Dnem plastigi
zerine bildiriler sundu. Yine bu lkelerde Phokaia kazlar zerine birok konferans verdi.
1995-2001 yllar arasndazmir I Numaral Kltr ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu
yeligi ve bakanlg yaparak, zmir ve evresinin kltrel ve dogal varlklarnn korunmasnda
nemli bir ok karara imza att.
211
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PHOKAA KAZISI
Foada bilimsel nitelikli ilk kazlar, 1913 ylnda Felix Saritaux tarafndan balatld.
Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgaln kazlar ise, Foadaki ikinci dnem kazlarn oluturur. nc
dnem kazlarnn balama tarihi ise 1989 yldr. Katlml kaz olarak ele alnan bu kazlar,
1992 ylnda mer zyigitin bakanlgnda Bakanlar Kurulu kararl kazya dntrld. Bu
son dnem kazlar srasnda olduka nemli sonulara ulald:
Antik kentin kuruluu, Eski Tun agna kadar geriye ekildi. Kentin ilk kez, bugnk
antik kentin ve modern yerleimin gneyindeki yamalarda kuruldugu anlald. lk yerleim
alannda yaplan kazlarda, Ge Tun agna ilikin bir oval ev ile .. 11. yzyla tarihlenen
elik reten bir atlye ile karlald. Bu atlyenin zerinde .. 10. yzyl balarna tarihlenen
iki oval evin varlg da ortaya karld.
Herodotosun szn oka ettigi, .. 590-580 yllarna tarihlenen nl Phokaia
surlar ile 1992 yl kazlar srasnda karlald. Bir tmlsn dolgusu ierisinde ele geirilen
bu surlarn, olduka iyi korundugu grld. Antik Dnemde uzunlugu 7-8 km.ye varan bu
surlarn evreledigi alann byklg, Phokaia antik kentinin .. 6. yzyln balarnda
dnyada olduka byk bir kent oldugunu gsterir.
1991 yl kazlar, Phokaia
Tiyatrosunun varlgn ilk kez ortaya
koydu. Bir blm ortaya karlan
tiyatronun, Anadoluda bilinen en
eski tiyatro oldugu anlald (..
340-330).
Yaplan kazlarda, Kybele
kltrnn Phokaiada olduka
gl oldugunu ve Phokaiallarn bu
tapm, deniz tesindeki kolonilerine
gtrdg grld.
Modern kentin birok yerinde
yaplan kazlarda, Arkaik Dnem
kentinin olduka geni bir alana
yayldg ve .. 650 ile 546 yllar
arasnda Phokaiann en grkemli
zamann yaadg ortaya karld. Bu dneme ilikin sur duvarlar ve ele geirilen sunak
yaplarnn tesinde, Athena Tapnagnda da kazlar yeniden ele alnd. Bu kazlar, Athena
Tapnagnn .. 6. yzyln balarnda yapldgn ve on mimarlgnn en eski rneklerinden
biri oldugunu ortaya koydu.
2000-2001 yllarnda Foaya 7 km. uzaklkta bulunan Pers Mezar Antnda kaz,
restorasyon ve evre dzenlemesi gerekletirildi. Yaplan almalara gre bu mezar antnn
Perslere ait Anadoludaki en eski mezar ant oldugu ve .. 546 ylnn ilk yarsnda Sardes
Savandan hemen sonra Pers Kral Kyros tarafndan yaptrldg ortaya kondu. Buna gre
bu antn, Pers, Lydia ve onial ustalarn ortak projesi olarak gerekletirilen, randaki
rneklerinin prototipi konumunda oldugu anlald.
Kent, Hellenistik ve Roma dnemlerinde kld ve nemini yitirdi. Klen kent,
Roma mparatorluk Dneminde ele geirilen birok seramik plg depozitinden anlaldg
zere byk bir seramik endstrisi merkezi durumuna geldi.
212
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
POMPEOPOLS (PAPHLAGONA) KAZISI
KAZININ YER
li : Kastamonu
lesi : Takpr
Ky : -
rtibat Telefonu : 0049-(0)89-28927694
0090-(0)538-9222230
e-mail : summerer@lmu.de
KAZI BAKANININ
Ad : Ltife
Soyad : Summerer
Bal Olduu Kurum : Mnih Ludwig-Maximilians-niversitesi
zgemii : lk ve orta grenimini Trkiyede yapt. Mnih niversitesinde
klasik arkeoloji, klasik loloji, eskiag tarihi ve etnoloji grenimi grd. 1993 ylnda master
tezini klasik ag mezar stelleri ikonograsi konusunda yapt. Daha sonra bilimsel ilgi alann
Karadeniz Blgesi arkeolojisine yneltti. Doktora tezini 1996 ylnda Amisosta (bugn
Samsun) Helenistik pimi toprak grnleri zerine yapt. Bu tez 1999 ylnda Hellenistische
Terrakotten aus Amisos. Ein Beitrag zur Kunstgeschichte des Pontosgebiets adyla kitap
hlinde yaynland. Daha sonra Mnih Staatliche Antikensammlungen Mzesinde Hauch des
Prometheus sergi projesinde alt. Bunun yannda bir sre Moskova Goethe Enstitsnn
Rusya seminerlerinde grev yapt. 1999 ylndan beri Mnih niversitesinde, Klasik Arkeoloji
Blmnde aratrmac ve gretim yesi olarak grev yapmakta. 2005 ylnda Karadeniz
Kapadokyas blgesindeki Demir ag yerlemelerinde bulunan Arkaik Dnem mimari
terrakotta levhalar ve at kiremitlerini konu alan doentlik tezini bitirdi. Bu tez Architektur
und Akkulturation. Griechische Tondcher im kappadokischen Kontext adyla kitap olarak
nmzdeki yl yaynlanacaktr.
Yukarda ad geen kitaplarnn yannda ok sayda makalesi ve eletirisi
bulunmaktadr.
POMPEOPOLS KAZISI
Antik kent ismini, kurucusu olan ve mehur Romal kumandan Pompeius Magnustan
(.. 10648) almtr. Pompeius, Pontus Kral VI. Mithradat, .S. 66 yllnda yenince,
Karadeniz Blgesinin i ksmlarnda kurdugu yedi yeni ehire Romal eski askerleri
yerletirmitir. Pontus et Bithynia eyaletini oluturan bu kentlerin en byg Pompeiopolis
idi. Kentin erken tarihi hakkndaki bilgiler daha ziyade Amaseial (bugn Amasya) cografyac
213
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Strabondan saglanmaktadr. Buna gre Pompeius, kenti .. 65 veya 64 yllnda Amnias Nehri
kysnda (bugn Gkrmak) kurmutur.
Pompeipolisin yeri daha 19. yzyl balarnda o zamann Sinoptaki Fransz konsolosu
Pascale Fourcade tarafndan yaztlara dayanarak tespit edilmi fakat bunu kazlar takip
etmemitir.
Pompeiopolisin tahriplerle yok olmasn ve unutulup gitmesini nlemek iin Mnih
Ludwig-Maximilians-niversitesinin Klasik Arkeoloji Enstits 2006 ylnda Ltife Summerer
bakanlgnda yeni bir kaz projesi balatmtr. Kaz ekibinde eitli niversitelerden (Aarhus,
Bordeaux, Mainz, Roma ve Zrich) degiik dallardan uzmanlar (arkeologlar, bizantologlar,
jeozisyenler, jeodetler, mimarlk tarihileri, epigraar ve numismatlar) yer almaktadr.
Bu projenin amac antik kentin kalntlarnn ayrntl olarak aratrlmas, ehir tarihinin
aklga kavuturulmas ve Kuzey Anadolu Blgesindeki Roma Devrinde olan kentlemenin
anlalmasdr.
Kapsaml topograk ve jeozik almalar ile belirli noktalarda yaplan kazlar araclgyla
kent yaplamas ve ehir planlamasnda eitli dnemlerde olan degiikler hakknda ayrntl
ve anlaml bilgiler edinilmeye allmaktadr. Daha ziyade resm binalar, toplant ve pazar
yerleri, mabetler, ve kiliseler, tiyatro, gymnasium ve hamam gibi umumi eglence yerleri, bunun
yannda zel kullanlan evler ve mezarlar aratrmalarn odak noktasn oluturmaktadr.
ki yldr sren almalarmzda antik kent hakknda eitli nemli veriler ortaya
kmtr: Kentin yayldg alan, ge antik sur duvarlarnn gidii, hamamlar, tapnak, tiyatro,
forum, marcellum ve gymnasium gibi merkez binalarn yerleri magnetometre lmleriyle
aga kavuturulmutur. Yzey aratrmalarnda ok sayda mermer mimari paralar ve
mermer kaplamalar bulunmutur. Bunlar kentte ithal mermerlerle ssl grkemli binalarn
bulundugunu kantlamaktadr. Belirli blgelerde yaplan kaz amalar kentteki yaplama
katlar hakknda nemli veriler aga karmtr. Ayrca Ge Roma Devrinden kalm
villalardan ok zengin bir ekilde denmi ortasnda bir tanra veya bir sembolln simgesi
olan bir mozaik taban ortaya karlmtr.
214
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PORSUK HYK KAZISI

KAZININ YER
li : Nigde
lesi : Ulukla
Ky : -
rtibat Telefonu : -
e-mail : -
KAZI BAKANININ
Ad : Dominique Paul
Soyad : Beyer
Bal Olduu Kurum : -
zgemii : -
PORSUK HYK KAZISI
1968 ylnda Fransz Arkeoloji Enstits adna Prof. Dr. Olivier Pelon tarafndan
balatlan kaz almalarna 2003 ylndan bu yana Fransz Arkeoloji Enstits adna Prof.
Dr. Dominique P. Beyer bakanlgnda devam edilmektedir.
Hygn en stnde Roma yerlemesi vardr. Al tandan amur har kullanlarak
yaplm yaplara ait ta duvarlar olduka tahrip olmu durumdadr. Hellenistik Dnem
duvarlar da ayn zellikleri gstermektedir. Magazin tipinde yaplar aga karlmtr.
Yaplan kazlar sonucunda Demir agnda yogun bir yerlemenin oldugu anlalmtr.
Ta temel zerine ina edilmi kerpi duvarl yaplar ortaya karlmtr. Hitit Dneminde ise
ta temel zerine kerpi ve ahap yap malzemesi kullanlmtr. Byk bir yangnla sona eren
bu yap katnn altnda daha eski bir dneme ait bir sur ve teras duvar vardr en altta ana kaya
yer almaktadr.
Hygn batsnda Aliar IVe tarihlenen sur duvarlar ve kuleler bulunmutur ve kentin
giri kaplarndan biri ortaya karlmtr. Ta temel zerine ahap ve kerpi kullanlarak
yaplan kap araziye uydurulmu ve yukarya dogru meyilli yaplmtr. Giriin balangcndaki
kerpiler kemer eklinde rlmtr. Kapnn iki tarafnda birer kule vardr. Daha sonraki
dnemlerde bu kap magazin olarak kullanlmtr.
Gney sur duvarlarnda yaplan kazlarla, bu alanda en stte Frig, en altta Hitit kltr
kat olmak zere 4 tabakann yer aldg anlalmtr.

Porsuk Hyk kazs ile ilgili dokmanlar Genel Mdrlmz arivinden derlenmitir.
215
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Hygn dogu kesiminde, Hellenistik, Roma ve Ge Antik ag kapsayan st tabakalarn
kazs, hygn dogu ve zellikle gney yamalarnda ise Tun ve Demir ag tabakalarnn
aga karlmas amacyla almalar gerekletirilmitir.
Hygn bat kesiminde ise, Tun ve Demir ag tabakalarnda stratigrak kontroller,
restorasyonlar, koruma amal n almalar, bat poternine (Hitit Dnemi ve Demir ag)
giriinin yeniden dzenlenmesine ilikin almalar gerekletirilmitir.
216
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
PRENE KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Ske
Ky : Gllbahe
rtibat Telefonu : -
e-mail : W.Raeck@em.uni-frankfurt.de
KAZI BAKANININ
Ad : Wulf
Soyad : Raeck
Bal Olduu Kurum : Frankfurt am Main niversitesi
zgemii : 4.4.1950 tarihinde Berlinde dogdu. 1971-1980 Bonn,
Hamburg ve Gttingen niversiteleri Klasik Arkeoloji, Sanat Tarihi, Klasik Filoloji ve Eski
ag Tarihi blmlerinde egitim ald. 1980/81 Alman Arkeoloji Enstits seyahat bursunu
kazand.
1980 Bonn niversitesi, Klasik Arkeoloji Blmnde doktora almasn tamamlad.
1987 Mnih niversitesi, Klasik Arkeoloji Blmnde doent, 1994-1996 Greifswald
niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde profesr unvann ald.
1981-1994 Mnih niversitesi, Klasik Arkeoloji Blmnde asistan; 1996- Frankfurt
am Main niversitesi Klasik Arkeoloji Anabilim Dal bakan; 1999/2000 Frankfurt am Main
niversitesi Dil ve Kltr Bilimleri Blm dekan; 2003-2005 Frankfurt am Main niversitesi
Dil ve Kltr Bilimleri Blm Yksek grenim dekan olarak grev yapt.
1973-1975 Alman Arkeoloji Enstits Pergamon kazlar; 1982-1995 Pergamon
Traianus Tapnag kazlarnn idaresi (Alman Arkeoloji Enstits); 1998 Priene arkeolojik kaz
calmalarnn idarecisi olarak kazlara katld.
2001 ylndan beri Priene kazlarnn bakanlgn srdrmektedir.
PRENE KAZISI
19. yzyln sonunda kentin te biri kazlm durumdayd. 1998 ylndan bu yana devam
eden kazlar ve mimari aratrmalarn amac kentin, M.. 4. yzyldan Roma Dnemine kadar
geliimi ve degiimini evreleri ierisinde belirleyerek tarihlemekti. Bu dogrultuda yrtlen
almalarn agrlk noktasn agora ve evresindeki bouleuterion ve prytaneion, Athena
Tapnag Kutsal Alan, kentin kuzeybat ve dogusundaki konut yerleimleri oluturmutur.
Son almalar ise Msrl Tanrlar Kutsal Alan ile yerleimin kuzey sonundaki imdiye dek
aratrlmam klt alanlarnda yrtlmektedir. Msrl Tanrlar Tapnagnn en eski evresi ve
217
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Hellenistik Dnemde geirmi oldugu degiimler henz cevaplandrlamamtr. Lakin bugne
ulam tapnak podyumu M.. 1. yzyl sonrasna aittir.
Kentteki diger aratrmalar, imdiye dek dikkate alnmam Ge Antik ag ve Bizans
Dnemi yap kalntlarn da iermektedir.
Aratrmalarn bir diger blmn ise keramik buluntularnn incelenmesi
oluturmaktadr. Elde edilen sonular yaplarn belirlenmesi ve tarihlendirilmesine olanak
saglamakta ve anak mlek retimi, ticaret ve kent ekonomisine aklk kazandrmaktadr.
Arkeolojik kazlara paralel olarak her yl koruma ve onarm almalarna devam
edilmektedir. Bu konuda en nemli ama yklma tehlikesi gsteren yaplarn saglamlatrlmas
ve antik yap kalntlarn ziyaretilere grsel adan daha iyi bir biimde sunularak bu yolla
anlalmalarn kolaylatrmaktr.
Aratrmalar Alman Aratrma Toplulugu ve Alman Arkeoloji Enstits stanbul ubesi
tarafndan desteklenmektedir.
218
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
RODAPOLS KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Kumluca
Ky : Sarcasu
rtibat Telefonu : 0.536.3210556
e-mail : ncevik@akdeniz.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Nevzat
Soyad : evik
Bal Olduu Kurum : Akdeniz niversitesi
zgemii : 13.11.1962 ylnda Malatyada dogdu. (1981-1992) lisans, yksek
lisans, doktora egitimini Atatrk niversitesi, FEF Klasik Arkeoloji Blmnde tamamlad.
(1993-1995) Akdeniz niversitesi, Likya Uygarlklar Aratrma Merkezinde uzman, (1995-
1997) Akdeniz niversitesi, Klasik Arkeoloji Blmnde yardmc doent, (1997-2003) ayn
blmde doent ve (2003) profesr unvann ald.
19932000 Likya Uygarlklar Aratrma Merkezi mdr yardmclg, 2001-Akdeniz
niversitesi Aratrma Projeleri Birimi Ynetim Kurulu yeligi, 2003-Arkeoloji Blm
bakanlg, 2004-Akdeniz niversitesi Senatosu yeligi, 2004- Sosyal Bilimler Enstits
mdrlg, 2005-2006 Akdeniz niversitesi Stratejik Planlama Komisyonu yeligi, 2007-
Gzel Sanatlar Enstits mdrlg, 2007-Akdeniz niv. Sualt Aratrma ve Uygulama
Merkezi kuruculugu, 2007- Mzecilik Anabilim Dal kurucu bakanlg grevlerinde
bulundu.
Uzmanlk alanlar; Eskiag mimarisi, Roma mimarisi, kaya mimarlg, l gmme
gelenekleri ve mezar mimarisi, alan arkeolojisi, Likya, mzecilik, Urartudur.
19882000 Patara Arkeolojik Kazlar (bilimsel ye), 19932000 Tlos ve
Territoriumu Yzey Aratrmalar (bilimsel ye), 19931996 Kent Antalyann Arkeolojik
Envanteri Projesi (bakan), 19972001 Trebenna ve evresi Yzey Aratrmalar (bakan),
2006-Rhodiapolis Kaz ve Aratrmalar (bakan), 2002-2007 Bey Daglar Yzey
Aratrmalar (bakan) almalarna katld.
RODAPOLS KAZISI ve EVRES YZEY ARATIRMALARI
Antalya li, Kumluca lesinin hemen kuzeyindeki Sarcasu Kynn arkasnda
ykselen, denizden 300 m. yksekligindeki tepe ve evresinde kurulmutur. Akropol st
kalntlar dnda tepenin dogu ve gneyindeki yama yaplarla doludur. 1842de ilk bilimsel
ziyareti Spratt olduka fazla kalntyla karlatgn syler. lk kapsaml inceleme Viyana
Kk Asya Komisyonu yeleri Ernst Krickl ve Otto Benndorfun birlikte yaptg 1892 yl
Opramoas yaztlar almalardr. lk kazlar ise tarafmzdan 2006 ylnda balatlmtr.
2006 ve 2007 yllarnda tiyatro, hamam, agora, iki katl stoa, Opramoas Tapnak Mezar,
219
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Opramoas Stoas tamamen kazlmtr. Kilise, G yaps ve cadde almalar da 2007 ylnda
balatlmtr.
smi nedeniyle ilk kuruluunun Rodos kolonisi oldugu sanlr. Theopomposun
belirttigine gre Rhodiapolis, adn Mopsosun kz Rhodostan alr. Ancak, yaztlardan
bilinen eski ad olan Wedrei (Wedrennehi/Wedrenni), Rhodiapolis adn almadan nce de
burada yerli bir yerleim oldugunu gstermesi bakmndan nemlidir. Dynast Trbbeniminin
Rhodiapoliste sikke bastrdg bilinmektedir. Likya Birliginin yesidir. Rhodiapolis ve Gagai
sikkelerinde Likyal olduklar belirtilir. Henz kaznn 2. ylnda, .. 8. yzyl seramikleri
kmaya balamtr. Kentin hemen gneydogusunda, Gagaide, magarada buldugumuz
lk Tun ag seramigi aslnda bu blgede ok daha nceden yerli yerleimler oldugunu
kantlamaktadr.
Kentin en nl simalar Opramoas ve Herakleitostur. En nl yaps da Opramoasn
ant mezardr. Antonius Pius dneminde (.S. 138-161) yaam olan bu kii Likyann en
zengin adamyd ve en nl hayrseveriydi
(Euergetes). Tm Likyada nl ve
zengin akrabalar vard. Atalar Likya
Birliginde Lykiarkhia, Strategia ve
Hipparkhia gibi ok yksek makamlara
gelmilerdi. Opramoasn ilk grevi .S.
114 yllarnda arkhipylakia olmutur. 136
ylnda imparator klt barahibi, Likya
Birligi yazman ve lykiarkhos olmutur.
ok kez onurlandrlmtr. Opramoas,
Likyada 31 kente toplamda 2-3 milyar
dinar yardm etmitir.
Tm bu yardm listesi ve
onurlandrmalar yannda Roma
kayzerleriyle olan mektuplamalarn
ieren 12 yazt, prokuratorlardan gelen 19
mektup, Likya Birligine ait 33 dokman
Opramoasn ant mezar duvarlarn doldurmaktadr. Bu yazt, dnyann en uzun Eski Yunanca
yazt olma zelligini tamaktadr.
Grlen en erken mimarlk izi imdilik- klasik Likya kaya mezarlardr. Helenistik
Dnem yaplamas Ptolemaioslar egemenliginde gereklemi olmaldr. Mimari karlg
imdilik tiyatronun kaveasdr. Grnen kalntlar ogunlukla Roma ve Bizans dnemlerine
aittir. Hamamdan balayp, bat kapsnda sonlanan cadde ve ona bagl sokaklar ehir plann
biimler. Rodiapolisin en nemli fark ehirciliktir. Tm yaplar kompakt bir planlamayla
bir arada ve organik baglantl planlanmtr. Tiyatro, stoalar, agora gibi yaplardan oluan
kent-kamu merkezi neredeyse tek bir yap komplexi gibidir. Yap aralarnda sadece cadde ve
sokaklar bulunmaktadr. Tepe yerleimi zorluklar byk bir baaryla zlmtr. Yamalar,
yzlerce ton kapasiteli ok sayda sarntan oluan fonksiyonlu teraslara ve yap dzlklerine
dntrlmtr.
1500 kiilik tipik Helenistik tiyatro Roma dneminde de sahne binas ekiyle
kullanlmtr. Likyann en erkenlerinden biridir ve iyi korunarak gnmze gelmitir.
Opramoas teras altndaki teras iki katl stoann ve nnde paralel uzayan agorann bulundugu
alandr. Kuzeydogu ucunda eksedra yer alr. Agorann gney tarafnda sebasteion, asklepeion
ve ktphane bulunur. Kentte biri yuvarlak 3 tapnak vardr. Bunlar, Nemesis, Fortuna ve
Asklepeiosa adanmtr. Herakleitos ve Opramoas tarafndan yaptrldklarn yaztlardan
biliriz. Akropolde Roma ve Bizans yaplar grlr. Bunlarn en byg Bizans kilisesidir.
Akropol evresi ise erken yaplar ve malzemeleri kullanlarak bir kastrona dntrlmtr.
Akropoldeki en belirgin ve antsal Roma dnemi yaps bir kenotaphtr. Bundan baka
Pyrtaneion, eme binas ve ok sayda villa ve konut gibi Roma yaplar da izlenirken yaztlardan
edindigimiz bilgilere gre bir gymnasium ve bir de toplant salonu bulunmaktadr.
220
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SAGALASSOS KAZISI
KAZININ YER
li : Burdur
lesi : Aglasun
Ky : -
rtibat telefonu : 0248731 23 69
e-mail : info@sagalassos.be
KAZI BAKANININ
Ad : Marc Jules Clmentine
Soyad : Waelkens
Bal Olduu Kurum : Katholieke Universiteit Leuven
zgemii : Marc Waelkens 1948de Waregem/Belikada dnyaya
geldi. Alt yanda tutku duymaya baladg antik tarih ve arkeoloji egitimini 1970te Gent
niversitesinde tamamlad ve 1976da doktor unvann ald.
Aratrmalarna, 1977de von Humbold Bursu ile Bonnda; 1978-79da Center for
Hellenic Studies, Washingtonda; 1982de Institute for Advanced Studies Princeton N.J.de
devam etti. 1986da S. H. Kress Vakf AIA dl ile 30 Amerikan niversitesinde konferanslar
sundu. 1987de Torino Politeknikte dersler verdi. 1988de ASMOSIAnn kurucu yeligi ve
bakan yardmclgn stlendi.
1986dan beri Leuven Katolik niversitesi akademik kadrosunda yer alan Waelkens,
1994 ylnda ordinarys profesr unvann kazand. Egitimin yan sra, niversite hizmetine
1995-2000 yllar arasnda Aratrma Konseyi bakan olarak devam etti. 1995te Dogu
Akdeniz Arkeolojisi master programn kurdu. 2004 gz dneminde, Arkeoloji Enstitsnn
davetiyle Avustralyann 12 niversitesinde konferanslar verdi.
1990 ylnda Sagalassosta balattg ve hlen bakanlgn yrttg kaz ve aratrma
almalar, Belikann en byk ve muhtemelen Akdenizin en kapsaml disiplinleraras
klasik arkeoloji projesidir. Disiplinlerin ibirligine verdigi nem ve abalarnn neticesinde,
2004te, niversitesinde Arkeolojik Bilimler Merkezini kurulmasn saglad ve hlihazrda
bakanlgn yrtmektedir. Belikann en nemli bilimsel alma ag 1990dan itibaren
koordinatrlgnde yrtlmektedir. Son olarak, akademik almalarnn devamn saglamak
amacyla, kendisine Flaman hkmeti tarafndan 2007-2013 yllarn kapsayacak ok nemli
bir fon yaratlmtr (Methusalem Projesi).
Belika Kraliyet Akademisi yesi Waelkens, 37 ylda, 55ten fazla saha aratrmasnda
bulunmutur. 5 kitabn ve ok sayda bilimsel makalenin yazar, 18 uluslararas kitabn
editrdr. Kariyeri boyunca aldg en nemli dller arasnda, E. J. Solvay dl (2000)
ve T.C. Kltr Bakanlg Altn Kazma dl ile T.C. Dileri Bakanlg stn Hizmet
Madalyas(2002) yer alr.
221
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SAGALASSOS KAZISI
M. Waelkens, 1987 Pisidia yzey aratrmalar projesi erevesinde tandg Sagalassos
antik kentinde ilk olarak 1989 ylnda, Burdur Mzesi ibirligiyle mlekiler Mahallesinde
bir kurtarma kazs gerekletirmitir. 1990 ylnda Sagalassos Arkeolojik Aratrma Projesi
(SARP), kendisinin bakanlgnda Bakanlar Kurulu Kararl bir kaz projesi hline gelmitir.
En bandan beri farkl disiplinlerin katlmnn hedeenmi oldugu projenin, Akdenizin
en kapsaml arkeolojik aratrmalarndan birisi oldugu sylenebilir. almalara her sene 10-
15 farkl lkeden, 12 farkl disiplinden 130dan fazla aratrmac katlmaktadr.
Sagalassos antik kenti, byk lekli bir hinterland kenti olarak, liman kentlerinden
farkllklar gsterir. Terk edilme srecinin ardndan erozyon tabakalar altnda greceli olarak
iyi korunmu durumdadr. Geni kapsaml disiplinleraras almalarla, bu nitelikte bir kentte
mimarlk, retim, tketim, ticaret ve yaam hakknda detayl kantlar elde edilmektedir. Kent,
1000 yl boyunca devam etmi bir seramik retim merkezi olmak bakmndan ok nemlidir.
Sagalassosta retilmi seramiklerin sadece Anadolu iine degil, Avrupa, Ortadogu ve Afrikann
nemli antik kentlerine ticaret yoluyla ulatg bilinmektedir.
Kentin gneybatsnda yer alan Tepe Dzen zerinde, Hellenistik Sagalassostan nce
blgede mevcut olan ve yayldg alan ve nfus bakmndan klasik kentten daha byk oldugu
anlalan Erken Demir ag n-kent yerlekesi yer alr. Buras, Hitit ve Luwi devletlerinin
k ile Byk skenderin M.. 333teki fethine kadar olan zaman aralgnda, yerli Pisidia
kltr hakknda bilgi edinilebilecek bilinen yegne ren yeridir. Alan zerinde, yeni bir
yerleim kurulmam ve bu sebeple daha sonraki dnemlerin mdahaleleriyle karmadan
korunmutur. Sagalassos blgesi, Ge Bizans Dneminden Osmanl Dnemine kadar olan
tarih srecin daha iyi tannmas asndan da bilimsel potansiyele sahiptir.
Kazlarn ilk yllarndan beri aga karlan eser ve kalntlarn korunmasna kaynak
ve imkan saglanmtr. Antik kentte iki restorasyon projesi tamamlanm, iki anastilosis
projesinin son aamalarna ulalmtr. Kent genelinde koruma almalar kazlara paralel
yrtlmektedir. Aglasun halknn destek ve katlm ile 19. ylna giren projenin ilenin
geliimine ve kltr hayatna katksn artrmak iin de almalara devam edilmektedir.
222
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SARDS (SART) KAZISI
KAZININ YER
li : Manisa
lesi : Salihli
Ky : Sart
rtibat telefonu : (510) 642-5304, (90) (236) 724-3418
e-mail : chg@berkeley.edu
ndcahill@wisc.edu
KAZI BAKANIN
Ad : Crawford Hallock
Soyad : Greenewalt (Jr.)
Bal Olduu Kurum : Berkeley, California niversitesi
zgemii : 1937 ylnda dogdu. 1955 ylnda Tower Hill Schoolda ilk,
1959 ylnda Harvard niversitesinde lisans, 1966 ylnda da Pennsylvania niversitesinde
doktora egitimini tamamlad. Harvard niversitesinden Peter von Blanckenhagen, Herbert
Bloch, George Hanfmann, Werner Jaeger, George Kennedy, Zeph Stewart, Cedric Whtiman,
Robert Wolf; Pennsylvania niversitesi ve Bryn Mawr Collegeden Mark Dresden, Robert
Dyson, Roger Edwards, Ellen Kohler, Machteld Mellink ve Rodney Youngdan dersler ald.
1978 ylnda klasik arkeoloji profesr oldu.
Sardis (1959 ve sonras), Gordion (1961-1963), Pitane/andarl (1962) ve Eski
zmir/Bayrakl (1967) kazlarna katld. 1976dan beri de Sardis kazlarnn bakanlgn
yrtmektedir. 1966 ylndan beri Berkeley California niversitesi Klasik Arkeoloji Blmnde
gretim grevlisi olarak almaktadr.
SARDS KAZISI
M.. 1500den beri 2500 yldan uzun sren bir yerleim yeridir. Bin yldan uzun sre
de yaklak olarak M.. 650-M.S 500 yllar arasnda nemli bir ehir olarak Lidyallar, Persler,
Helenistik Dnemi Yunanllar, Bizansllar ve Trkler olmak zere birok kltre ev sahipligi
yapmtr. Gnmzde alanda dikkat eken balca yaplar Bin Tepedeki Lidya soylularnn
ant mezarlar, Helenistik ve Roma Dnemine ait Artemis Tapnag, gymnasium (hamam)
kompleksi, sinagog, dkknlaryla stoa, tiyatro, stadyum, Roma ve Erken Bizans Dnemine ait
ehir ve akropolisteki savunma yaplar, M.S. 13. yzyla ait bir kilisedir.
Howard Crosby Butler (1910-1914) tarafndan 1922 kurulan American Society for
the Exploration of Sardis ve George Hanfmann tarafndan kurulan Harvard University Art
Museumun ve Cornell niversitesinin sponsorlugunda Arcaheological Exploration of Sardis
223
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
tarafndan kaz ve arazi almalar programl bir ekilde srdrlmektedir. Bu kazlarn
dikkat eken sonular arasnda unlar yer almaktadr; yukarda bahsedilen ant yaplarn
temizlenmesi, yerleim katmanlarnn belirlenmesi, seramik tipolojisinin tespit edilmesi,
Lidya Dnemi kymetli metallerin artlmas iin yaplm tesislerin ke, byk Lidya
savunma duvarlarnn ortaya karlmas, antsal byklkteki Lidya ya da Pers? Dnemine
ait akropolisin yama terasnn aga karlmas, Ge Roma Dnemi evlerinin ve mezarlarn
bulunmasdr.
Harvard-Cornell program erevesinde ayrca koruma ve restorasyona almalarna
da yogunlalmaktadr. zellikle, hamam (gymnasium), sinagog ve mimari ssleme iin yaplan
Lidya terrakotalar zerinde almalar yaplmaktadr.
Greenewaltun kaz bakanlgnn baaryla yrtlmesi, zellikle Elizabeth Baughan,
Nicholas Cahill, Judson Harward, Eric Hoster, Michael Morris, Andrew Ramage, Christopher
Ratte, Marcus Rautman, ve olaganst organizasyon ve ynetim hneriyle Laura Gadbery,
Elizabeth Gombosi ve Teoman Yalnkayann sayesinde olmaktadr.
224
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SEYTMER HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Ktahya
lesi : Merkez
Ky : Seyitmer
rtibat Telefonu : 0 535 972 67 06
0 (274) 265 20 31/ 3550
e-mail : anbilgen@dumlupinar.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : A. Nejat
Soyad : Bilgen
Bal Olduu Kurum : Ktahya Dumlupnar niversitesi
zgemii : 1956 ylnda Nevehirde dogdu. lk, orta ve lise egitimini
Ankarada tamamlad. Ankara niversitesi, D.T.C.F., Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dalndan 1978de lisans, 1982de yksek lisans ve 1988 ylnda doktora derecelerini
ald. 1989 ylnda Anadolu niversitesinde nce gretim grevlisi, daha sonra yardmc doent
olarak grev yapt. Arkeoloji Blmnn kuruluunda yer ald ve 2002 senesinde doent
unvann ald. 2005 ylnda Dumlupnar niversitesine gelerek Arkeoloji Blmn kurdu.
2006 ylnda Seyitmer Hyk Kazlarna balad. 2007 ylnn ubat aynda profesrlk
kadrosuna atand. Akademik almalarnn yan sra Eskiehir Blgesi Kltr ve Tabiat
Varlklarn Koruma Kurulunda 1995-1998 yllarnda; anakkale Kltr ve Tabiat Varlklarn
Koruma Kurulunda 2002-2006 yllar arasnda ye, bakan yardmclg ve kurul bakanlg
grevlerini de yerine getirdi.
1981 Maat Hyk, Kltepe Kazlar (arkeolog), 1992 Taishaku (Japonya) Kazs
(arkeolog-aratrmac), 1992 Takehara (Japonya) Kazs (arkeolog-aratrmac), 1992-
1994 Dorylaion-$arhyk Kazs (arkeolog), 1995-1997 Kastamonu-Knk Kazs (bakan
yardmcs), 1997 Alaca Hyk Kazs (bakan yardmcs), 1999 Urfa Harabe Bezikan
Kurtarma Kazs (arkeolog), 1999-2002 avlum Ky Mezarlg (bilimsel bakan), 2003
Karahyk (Midaion) Yzey Aratrmas (aratrma bakan), 2006 Seyitmer Hyk
Kazs (kaz bakan) almalarna katld.
SEYTMER HYK KAZISI
Ktahya Seyitmer Linyit letmesi Messese Mdrlg rezerv sahas iinde yer alan
Seyitmer Hyg, eski Seyitmer Kasabasnn oturdugu alan iinde yaklak 150x150 metre
llerinde 23,5 metre yksekliginde eski bir yerleim yeridir. Seyitmer Hyg, altnda
bulunan 12 milyon ton kmr rezervinin kullanlabilir duruma getirilebilmesi konusunda
225
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
gndeme gelmitir. 1989 ylnda Eskiehir Mze Mdrlgnce balatlan kaz almalarna,
1990 ylnda, Afyon Mze Mdrlgnce devam edilmi ancak, 1996 ylndan sonra kazlara
devam edilememitir. 2005 ylnda, Kltr ve Turizm Bakanlg ile Trkiye Kmr letmeleri
Genel Mdrlg arasnda bir protokol imzalanm ve 10 yl aradan sonra Dumlupnar
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm Bakan Prof. Dr. A. Nejat Bilgen
bakanlgnda kazlara yeniden balanmtr. Yaplan kazlar sonucunda, hygn 5000 yllk
bir gemie sahip oldugu; Tun ag, Frig, Helenistik ve Roma dnemlerinde yogun olarak
iskn edildigi saptanmtr.
En eski yerleimden biri olan Erken Tun agna ait sur duvar ve yangn geirmi
yaplar iinden ok sayda tam kap ele geirilmitir. Bu dnemde, seramik retim atlyesinin
varlgn gsteren seramik kalplar, benzerleri mevcut olmayan nemli eserler arasndadr.
Erken Tun ag yerleimi yangnla son bulduktan sonra, Orta Tun agnda yerleim gl
surlarla tekrar tahkim edilmitir. M.. 2. binyl boyunca kesintisiz iskn edilen hykte, Hitit
mparatorluk Dneminin sonlar ile agda nemli demir eritme frnlar aga kartlmtr.
Frig Devletinin ekirdek blgesinde bulunan Seyitmer Hyg Frig yerleimi surlarla
evrelenmi olup dnemini en iyi ekilde karakterize etmektedir. Bu dnem sonunda ina
edildigi dnlen merdivenli giri 21 metre uzunluktadr. Helenistik Dnem yerleiminde
kuleli gl sur ve teras duvarlar ile dikdrtgen planl yaplar aga kartlmtr. Dikdrtgen
planl yaplarn iinden ok sayda depolama kpleri ele geirilmitir. Roma Dneminde ise
hygn merkezinde Zeus Tapnagnn varlgn iaret eden izlere rastlanmtr. Btn kltr
katmanlarnda saptanan sur duvarlar, maden atlyelerinin varlg ve baz kk buluntularn
benzersiz olmas, Seyitmer Hygnn Anadolu arkeolojisi iinde ok nemli bir yere sahip
oldugunu gstermektedir.
226
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SDE TYATROSU KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Manavgat
Ky : Side Beldesi
rtibat Telefonu : 0 242 753 29 71
0542 794 51 43
e-mail : izmirligil@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : lk
Soyad : zmirligil
Bal Olduu Kurum : Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlg/Restorasyon
ve Konservasyon Merkez Laboratuvar (st.) (emekli)
zgemii : 1960-1965 stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Klasik
Arkeoloji Blmnden; 1966-1970 stanbul Ik Mimarlk Mhendislik Yksek Okulundan
mezun oldu.
1964-1966 stanbul Arkeoloji Mzeleri Klasik Blmnde asistan; 1971-1982 Trk
Tarih Kurumu adna .. Klasik Arkeoloji Blmnde arkeolog-mimar; 1982-2006 Kltr
Bakanlg, stanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkez Laboratuvarnda mdr olarak
grev yapt.
1971 ylnda talya/Romada ICCROMun Mimari Restorasyon; 1976 ylnda da talya/
Romada Lerici Foundation Arkeolojide Yeni nceleme Metotlar kursuna katld.
1965-1968 Sarahane kazs (stanbul-Prof. M. Harrison); 1965, 1974-1975 Side kazs
(Antalya-Prof. Dr. A. M. Mansel); 1968 Kutluca Tmls kazs (Prof. Dr. A. M. Mansel);
1967-1977 Selikler-Sebaste (Uak) kazs (Dr. N. Fratl); 1970-1972 Cremna kazs (Burdur-
Prof. Dr. Jale nan); 1970-1982 Perge kazs (Antalya-Prof. Dr. A. M. Mansel-Prof. Dr. Jale
nan); 1974-1976 Saraylar-Proconessos kazs (Dr. Nuin Asgari); 1972-1978 $hlar-Seleukeia
kazs (Antalya-Prof. Dr. Jale nan); 1975-1979 Side-Roma su yolu aratrmas (Antalya-Prof.
Dr. Jale nan); 1979-1982 Samsat-Samosata Roma su yolu aratrmas (Dr. Nezih Fratl); 1975
Perge agoras restorasyon projesi ve uygulamas; 1975 Seleukeia agoras restorasyon projesi ve
uygulamas; 1973-1980 Perge Demetrios-Apollonios Tak restitsyon ve restorasyon projesi
almalarna katld.
1982 ylndan beri Side Tiyatrosu ve evresi onarm almalarnn bakanlgn
srdrmektedir.
SDE TYATROSU KAZISI
Sidede ilk bilimsel kazlar 1947 ylnda stanbul niversitesi Arkeoloji Blm bakan
Ord. Prof. Dr. A. M. Mansel ynetiminde Trk Tarih Kurumu adna balayan almalardan
sonra 1948 ylnda Prof. Dr. Mansel, Prof. Dr. Bosch ve Prof. Dr. nan tarafndan mimarisi,
heykeltiraisi ve yaztlaryla yaynlanmtr. Bu almalar 1955-1965 yllar arasnda Side
227
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
tiyatrosunda srdrlmtr. Kazs srasnda arkeolog/mimar Mbin Beken tarafndan
tiyatroya ait restitsyon izimleri yaplmtr. Prof. Dr. Mansel tarafndan .S. 2. yzyln birinci
yarsna veya ortasna Antoninuslar Dnemine tarihlendirilerek yaynlanmtr.
1969daki imar plan yarmasnn ardndan gncellik kazanan Sidede, tiyatronun
Bakanlk programna alnmas 1971 ylnda olup Eski Eserler ve Mzeler Genel Mdrlg
tarafndan ihale yoluyla tiyatronun onarmna balanm, ayrntl bir rlve yaplmadan
giriilen bu almada alt kaveadaki basamaklar sklerek yeniden tamir edilmitir. Ancak alt
kaveann plan ve egimi bozuldugu iin bu aamada ihale durdurulmutur. Daha sonra, onarm
almalarnn bilimsel olarak yrtlmesini saglamak amac ile Genel Mdrlk tarafndan
O.D.T.. Fotogrametri Merkezine tiyatronun fotogrametrik rlve projesi yaptrlmtr.
1982 ylnda Kltr Turizm Bakanlg adna yeniden ele alnan Side Tiyatrosunda,
yapnn aamal restorasyonuna ynelik bir program dogrultusunda almalar balatlarak
onarm projesinin yaplmas amalanmtr. 1983 ylnda .T.. Mimarlk Fakltesinden Prof.
Mt Yorulmaz ve Prof. Dr. smet Aka tarafndan tiyatro yaps iin ayrntl bir statik rapor
hazrlanm, onarm ncesi alnmas gereken ivedi nlemler belirlenmitir.
Sahne binas cephesine (sceanea frons) ait mimari paralarn byk bir ksm yapnn
orkestras iinde ygl durumda oldugundan 1983-1985 yllar arasnda tiyatroya bitiik olan
agora yapsnn zeminindeki Ge Antik Dnemde yglm bulunan dolgu toprak Arkeolog
. Akan Atilla ynetiminde bir ekip tarafndan temizlenmitir. Agorada alan alana, sahne
binasnn 1955-1965 kaz dnemlerinde kan paralar ve 1971 ylnda yaplan onarm
almasnda agoraya tiyatrodan ekilmi paralar ve agoraya ait mimari paralar tipolojik
gruplara ayrlarak dzenlenmi, sahne binas cephesindeki yerlerine gre kodlanarak rlve
ve restitsyon almalarna balanmtr. 1984-1989 yllarnda Y. Mimar Restoratr Mren
Beykan tarafndan mevcut mimari paralarla sahne binas iin bir restitsyon denemesi yaplarak
1955-65 yllar arasnda iki katl gsterilen sahne binasnn katl oldugu ve mimari paralarn
yerlerinde degiiklikler saptanmtr. 1989da
Y. Mimar-Restoratr Glsn Tanyeli
tarafndan mevcut fotogrametrik plandan
yararlanarak tiyatronun st oturma
sralarnda bozulmalarn belirlendigi bir
durum tespiti yaplmtr.
1992 ylndan itibaren Y.T..
Mimarlk Fakltesi Restorasyon
Anabilim Dalndan Y. Mimar Prof. Dr.
Reha Gnay bakanlgnda bir ekibin de
katldg almalarda sahne binasnn
restorasyonuna hazrlk tekil edecek
rlveler ve restitsyon denemeleri
yaplmaya balanmtr.
1998 yl sonunda Efes kaz bakanlg
tarafndan geici bir sre iin tahsis edilen kule vin ile almalar hzlanm, 1999-2000de
dogu parodos (P2), 2001-2002de bat parodos (P1) aga karlmtr. Burada yaplan
kazlarda mimari paralarn d ekline gre tespiti sonucu, sahne binas cephesine ait 2. ve
3. kat stun yksekliklerinin, Dr. M. Bykkolanc tarafndan belirlenmesiyle sahne binasnn
yaklak 25 m. yksekliginde oldugu kesinlemitir. Dr. Hseyin S. Alanyal tarafndan
sahne binasnn cephesindeki podium ve kaset kabartmalar incelenip gruplara ayrlarak
degerlendirilmitir. 2000-2001 ylnda d galeriler ve da alan odalar Prof. Dr. Reha
Gnay tarafndan incelenerek projelendirilmitir. 2000 ylnda sahne binasnn i ksmnda
yer alan ykk durumda olan proskenionun rlve ve restorasyon projesi yaplarak onarm
gerekletirilmitir. 2001 ylnda sahne binasnn kuzeybat kesinde yer alan latrinin rlve
ve restorasyon projesi Mimar-Restoratr Leyla Gltekin tarafndan hazrlanmtr.
2002 ylnda kule vincin geri alnmasyla kazlar daha ok tiyatronun gneybat
evresinde ve agorada dzenlemeler yaplarak srdrlmtr. 2006dan bu yana, tiyatronun
kuzeydogu kesinde d galerinin son ayag (Z) ile ge dnem suru arasndaki baglanty
aratrmak amacyla kazlara devam edilmektedir.
228
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SRKEL HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Adana
lesi : Ceyhan
Ky : Sirkeli Ky
rtibat Telefonu : 0542 667 44 50
e-mail : mirko.novak@uni-tuebingen.de
KAZI BAKANININ
Ad : Mirko
Soyad : Novak
Bal Olduu Kurum : Tbingen Eberhard Karls niversitesi
zgemii :1985-1992 yllar arasnda Saarbrckendeki Saarland
niversitesinde, nasya Arkeolojisi ve Dilleri ile slam Bilimleri blmlerinde lisans ve
yksek lisans egitimini Nuzideki Evlerin Tipolojik Geliimi adl tez ile tamamlad. 1992-
1998 yllar arasnda Berlin Freie niversitesinde de nasya Arkeolojsi Blmnde doktora
almalarn Ynetim Biimleri ve Kentsel Yaplarn Sanat. Mesopotamyada Agadeden
Surra Man Raaya Saray Yaplarnn Amalar konulu tez ile sonulandrd. 2004 ylnda,
Yakn Douda l Gmme Adetleri ve l Klt konulu almalar ile doentlik unvann
almay hak kazand. Egitimi srasnda Prof. Dr. W. Orthmann, Prof. Dr. H. Khne ve Prof. Dr.
F. Hiller gibi bilim adamlarndan dersler ald. Kitap, kitap editrlg, makale ve kitap eletirisi
eklinde yaynlar vardr. En nemli yaynlardan birisi Herrschaftsform und Stadtbaukunst
Programmatik im mesopotamischen Residenzstadtbau von Agade bis Surra man ra,
Schriften zur Vorderasiatischen Archologie 7 (Saarbrcken 1999) kitabdr.
1986 ylndan itibaren dzenli olarak her yl Almanyada (Saarland Birg, Altforweiler,
Altheim), Fransada (Bliebruck Dep. Lorraine), Suriyede (Tall h Hassan, Tall Chura, Tall
h Hamad/Dr Katlimmu, Qatna/Mirife) ve birok kazda grev ald. 1987den itibaren
katldg kazlarda ama bakan, 1997 ylndan itibaren katldg kazlarda ise kaz bakan
yardmcs konumunda alt.
1999 ve 2004 yllar arasnda Prof. Dr. Peter Pflznerin grevlendirmesiyle Suriyedeki
Qatna/Mirifedeki, Udine niversitesi ve Suriye Eski Eserler Mdrlg ile yrtlen ortak
kazlarda Tbingen niversitesinin alan yneticiligini yapt.
2006 ylndan itibaren, anakkale Onsekiz Mart niversitesi ortaklgnda Kilikya
Blgesindeki Sirkeli Hyk ve Suriyede de Tell Halaf kazlarn yrtmektedir.
229
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SRKEL HYK KAZISI
Kilikyadaki en nemli hyklerden biri olan Sirkeli Hyk, Adanann 40 km.
dogusunda, Ceyhan Nehrinin Misis Daglarna ulatg noktada yer alr. Sirkeli Hyk, Kilikya
Kaplar zerinden Suriyeden Orta Anadoluya ulaan tarih yol zerinde yer almaktadr.
Ceyhan Nehrinin kar yakasnda bulunan, Ortaagda ina edilen Ylan Kalesi, buradan geen
Bagdat demiryolu ve modern otoyol, Sirkeli Hykten geen bu tarih yolun tm dnemler
boyunca nemini korudugunu gstermektedir.
Sirkeli Hyk 300400 m. byklgnde ve 30 m. yksekligindedir. Nehrin diger
yakasnda da yerleimin devam ettigi tespit edilmitir. Oval bir biime sahip olan yerleimin
kuzeyinde trapez biimli bir dz alan ve gneybatdan kuzeydogu ynne dogru devam eden
bir kayalk grlebilmektedir. Bu kayalgn kuzeydogu kenarnda iki tane Hitit kaya kabartmas
yer almaktadr. Daha iyi durumda olan kabartma, Hitit Kral II. Muwatalliye (M.. 12901272)
aittir ve bylece bilinen en eski Hitit kabartmasdr. Diger kabartmann yzeyi Antik Dnemde
kaznmtr. Burada tasvir edilen kraln kimligi kesinlik kazanmasa da, aratrmaclar onun II.
Muwatallinin oglu Kurunta (=Ulmi-Teup) oldugunu ne srerler. Ancak, bu kabartmann
onun kardei III. Muriliye (=Urhi-Teup) ait olma olaslg da vardr. II. Murili, II. Hattuili
(III., yaklak M.. 12651240) tarafndan tahttan alnmtr ve bu nedenle kabartmasnn
silinmi olmas mmkndr. Yerleim, Kalkolitik agdan itibaren (yaklak M.. 5000den
itibaren), Tun (M.. 30001200) ve Demir aglar (M.. 1200300) boyunca, Roma
Dnemine (M.S. 100) kadar iskn edilmitir.
Aratrmaclar, Sirkeli Hykn, antik kaynaklardan bilinen bir ticaret ve klt kenti olan
Lawazantiya (Asurca Lusanda, Yun. Loandos) olabilecegine iaret etmektedir. Msr Firavunu
II. Ramses ile dnyadaki en eski bar antlamasna imza atan Hitit Kral II. Hattuilinin (III.
yaklak M.. 12651236) ei ve Ak Tanras awukann rahibinin kz olan Hitit Kraliesi
Puduhepa, bu kentte dogup bymtr.
Sirkeli Hykte kazlar 1936da J. Garstang, 1992-1996 arasnda B. Hrouda, 1997de H.
Ehringhaus tarafndan yrtlmtr. Yeni dnem kazlar, 2006 ylndan itibaren Eberhard
Karls ve anakkale Onsekiz Mart niversitelerinin ortaklgnda yrtlmektedir.
230
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SMYRNA ANTK KENT KAZISI
KAZIN YER
li : zmir
lesi : Konak
Ky : -
rtibat Telefonu : 0 232 412 87 12 /
0 232 441 04 95
e-mail : akin.ersoy@deu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Akn
Soyad : Ersoy
Bal Olduu Kurum : Dokuz Eyll niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm
zgemii : 08.06.1963 tarihinde dogan Ersoy, 1980-1984 Ege niversitesi,
Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blmnde lisans, 1984-1987 Dokuz Eyll
niversitesi, Fen Bilimleri Enstits, Mimarlk Anabilim Dal Restorasyon Yksek Lisans
Programnda Fresk Restorasyonu, lkeler ve Uygulama rnekleri konulu teziyle yksek
lisans, 1992-1998 Ege niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, Klasik Arkeoloji Anabilim
Dalnda Bat Anadolu Hellenistik Dnem Stoalar Inda Metropolis Stoas konulu teziyle
de doktorasn tamamlad.
15.12.1989-20.10.1998 D.E.., Mimarlk Fakltesi, Mimarlk Blm, Restorasyon
Anabilim Dalnda uzman, 21.10.1998-22.02.2000 ayn anabilim dalnda gretim grevlisi,
23.02.2000 tarihinden itibaren de D.E.. Fen-Edebiyat Fakltesi Arkeoloji Blmnde
yardmc doent oldu.
1981-1984; 2000 Ephesos Kazs, 1984-1985 Harran/Urfa Kazs, 1985-1986; 1989-
1992 Philadelphia(Alaehir) Kazs, 1988-1989 Seluk St. Jean Kilisesi ve $irince Ky Ta
Kilise Restorasyon almalar, 1989-1999 Metropolis Kazs, 2001-2006 Klaros Kazsna
katlan Ersoy, 2001-2002 yllarnda $irince Ky ve evresi Yzey Aratrmasn yrtt.
SMYRNA ANTK KENT KAZISI
Smyrna Antik Kenti Kazlarnn gemii Cumhuriyetin ilk yllarna kadar dayanan
lkemizin en eski kaz almalarndan biridir. 1932de balanan kazlar aralklarla ve farkl
ekiplerle 2006 ylna kadar srdrlmtr. 2007 yl itibariyle D.E.. adna yeni bir ekip ile
yeni dnem kazlar balamtr.
231
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
skender sonras yerleim grm olan ve bugn zmirin modern kent merkezinin
altnda yer alan Smyrnaya ilikin grlebilen madd kalntlar snrldr. Antik Smyrnay
ancak birka arkeolojik alan temsil edebilmektedir. Bu alanlar agora, bugn ancak sahne
binasna ait baz izleri seilebilen ve caveasnn formu izlenebilen tiyatro, i kalenin bulundugu
Kadifekaledeki surlar ile iinde yer alan sarn ve apel yaplar ve Bayramyeri mevkiinde
ksmen ortaya karlm olan Roma caddesidir. Bunlarn yan sra stadium ile kentin en
prestijli din yaps durumundaki Zeus Akraios Tapnagnn yerleri bilinmektedir.
Yeni dnem almalarna kaz ve aratrmalar tamamlanmam olan agorada
balanmtr. Buradaki kaz almalar avlu ksmnda alann stratigrasini belirlemeye
ynelik sondajlar ve avluyu kuzey ynden snrlandran bazilikann cryptoportikusunun
kazs tamamlanmam 4. galerisinin ortaya karlmas eklinde gerekletirilmitir. Kaz
almalarna paralel olarak byk blm nceki yllarda ortaya karlan bazilika ve bat
portikonun cryptoportikuslar iin konservasyon ve restorasyon projeleri retilmektedir.
Bykehir Belediyesinin destegi ile agorann batsnda gerekletirilen istimlk ve
ykmlarla ortaya karlan alanda da agora ile ilikili yaplarn ortaya karlmasna ynelik
kazlara balanmtr. Bu alanda nceki yllarda bouleuterion olarak nerilmi olan Bat Yaps
kazlar ile Faustina Kaps olarak adlandrlan kap yapsnn agoray Liman Mahallesine
nasl baglam veya ilikilendirmi olabilecegini aklayacak kaz almalar yaplmtr. Bat
alandaki almalar ileriki yllarda da srdrlecektir.
Kaz projesi kapsamnda antik kentin kuzeybatsnda, Basmane mevkiinde de ilk
kazlar gerekletirilmitir. almalar imdilik Ge Osmanl-Erken Cumhuriyet tabakalarnda
srdrlmekte olup alt tabakalara dogru devam edilecektir. Sz konusu tabakalarda elde edilen
seramik, cam ve metal v.b. kk buluntular zmirin bu dnemlerdeki zengin yaantsn
ortaya koymutur. nmzdeki yllarda bu mevkideki bir baka ksm daha kaz programna
eklenecektir. Bu mevkide ortaya karlacak olan buluntular antik kentin bu mahallesinin
anlalabilirligini saglayacag gibi ayn zamanda agorada elde edilen sonularla karlatrma
yapma olanag verecektir.
leriki yllar iin kentin tarihsel srecinin en nemli temsilcisi olan Pagos Tepesi
zerindeki i kalede (Kadifekale) ve tiyatroda kaz, aratrma ve restorasyon projeleri retilmesi
planlanmaktadr.
232
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SOL/POMPEOPOLS ANTK LMAN KENT KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : Merkez
Ky : Mezitli (Viranehir)
rtibat Telefonu : 0232 412 87 15
e-mail : remzi.yagci@deu.edu.tr
remziyagci@hotmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Remzi
Soyad : Yagc
Bal Olduu Kurum : Dokuz Eyll niversitesi
zgemii : 1958 ylnda Zonguldakta dogdu. Lisans egitimini Dil ve Tarih
Cografya Fakltesinde bitirdi (1977-1981). Yine ayn fakltede yksek lisans (1982-1985),
Hacettepe niversitesinde doktora grenimini tamamlad (1992-1996). 1984-1997 yllar
arasnda Kltr ve Turizm Bakanlg, Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlgnn
eitli birimlerinde (Tescil, Tespit $ubesi, Cumhuriyet Mzesi, Ankara Anadolu Medeniyetleri
Mzesi) arkeolog olarak alt. 1997-2003 yllar arasnda Mersin niversitesinde yardmc
doent, 2003 ylnda Dokuz Eyll niversitesinde doent oldu. Soli/Pompeiopoliste bilimsel
bakan olarak 1999 ylnda ilk kaz almalarn balatt. 2003 ylna degin Mersin Mzesi ile
bilimsel bakanlgnda katlml olarak srdrlen kazlar, 2004 ylndan beri Bakanlar Kurulu
Kararyla srdrlmektedir. Ankara Anadolu Medeniyetleri Mzesi ve Olba yllklarnda yaplan
mhrclk, agrlklar ve ikonogra ve kurtarma kaz almalar ile ilgili eitli yaynlar dnda,
2000den balayarak Uluslararas Kaz, Aratrma ve Arkeometri Sempozyumunda sunulan
bildiriler ile bunlarn yaynlandg Kaz Sonular Toplantlar dizisinde Soli/Pompeiopolis ile
ilgili kaz raporlar bulunmaktadr. Ayrca Soli Hykn zellikle .. II. ve I. binyl arkeolojisi
ile ilgili olarak armagan kitaplar ile yurtii ve yurtd uluslararas toplantlarda sunulmu
bildiri ve yaynlar vardr.
1992 ylnda talyan hkmeti bursuyla Romada Anadolu-Etruria likileri konulu
8 aylk aratrma; 1993 ylnda British Council bursuyla Londrada Anadolu Medeniyetleri
Mzesi Koleksiyonundaki . . I. Bin Damga (Ge Assur-Yeni Babil, Akamenid) Mhrlerinin
British Museum Koleksiyonundaki rneklerle Karlatrlmas konulu bir alma iin 1 aylk
aratrma; 1994 ylnda ABD., U.S.I.A bursuyla A. B. D.deki Mzeler ve Sanat Merkezleri
konulu 1 aylk gezi ve aratrma; 2003 ylnda ABD., ARIT bursuyla Iron Age Pottery and
Archaic Architectural Terracotta of Soli, Early Greek Contacts with Cilicia ca. 1000-600
konusunda, Atina Amerikan Akademisinde (3 aylk) ktphane aratrmas amacyla yurt
dnda bulundu.
233
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
SOL/POMPEOPOLS ANTK LMAN KENT KAZISI
Mersin, Mezitli (Viranehir) Soli/Pompeiopolis Antik Liman Kenti Kazlar, 1998
ylnda I. Derece Arkeolojik Sit Alannda topograk almalar tamamlandktan sonra 1999
ylnda ilk kez sistemli olarak balatld. Kazlar, Soli Hyk ve stunlu caddede (cardo maximus)
srdrlmektedir. Stunlu caddede zellikle III. yzyln ilk yarsna tarihlenen heykel gruplar
ve tanr-tanra, mitolojik varlk betimlemeli grl stun balklar bulunmutur. Heykel
gruplar arasnda: Dionysos-Pan-Panter ile Asklepios-Telesporos saylabilir. Ayrca Hygieia,
Nemesis gibi tanra heykelleri ve mparator Balbinus (238) heykeli de aga karlmtr.
Stunlu caddede yaplan kazlarda RomaBizans dkknlar ve ilerindeki mozaik ve opus
sectile yer demeleri dikkati ekmektedir. 525 depreminden nceye tarihlenen Bizans plg
ile altn tak koleksiyonu Bizans Dneminin nemli buluntular arasndadr.
Roma Dneminde savunma ile ilgili sur sistemlerinin zerinden getigi ve bat
yamacnn tiyatro olarak kullanldg Soli Hykte zaman dizinsel olarak daha erkene dogru
tarihlenen Helenistik, Klasik ve Arkaik dnemler ile Geometrik Dnem buluntular vardr.
Helenistik Dnem en belirgin olarak bol sayda Bat Yamac, kalp yapm kseler, grinler ve
grin kalplar ile temsil edilir. Klasik Dnemde krmz ve siyah gr kaplar iinde Dionysiak
sahnelerin betimlendigi krmz grl bir grup dikkati ekmektedir. Arkaik Dnem ve
Geometrik Dnem Solinin kolonize edildigi dnemlerdir. Buna ilikin gl kantlar arasnda
ithal seramik: Kulu kseler, Orientalizan yaban keisi stili oinokhoe ve tabak paralarnn
yan sra Kilikiada nik kabartma grl mimari terra cotta paralar bulunmaktadr. Kbrs
tipi iki renkli ve beyaz astarl krater paralar Geometrik Dnem iin tipiktir. Ayrca bir bula,
Solinin Midas dneminde Phrygia ile olan ilikisini arkeolojik olarak belgelemektedir.
234
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
APNUVA KAZISI
KAZININ YER
li : orum
lesi : Ortaky
Ky : -
rtibat Telefonu : 364 491 41 11
0 535 669 41 14
e-mail : aygulmustafasuel@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Aygl
Soyad : Sel
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil Ve Tarih-Cografya Fakltesi
zgemii : 1951 ylnda stanbulda dogdu. 1971 ylnda, A. Dil ve
Tarih-Cografya Fakltesi, Eskiag Dilleri ve Kltrleri Blm, Hititoloji Krssn bitirdi.
Lisans egitimi srasnda Smeroloji, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi ve Eskiag Tarihi
krslerinden sertika ald. 1972 ylnda asistan oldugu A..D.T.C. Fakltesinde, 1974 ylnda
yksek lisans, 1980 ylnda doktorasn tamamlad. 1984 ylnda yardmc doent, 1986 ylnda
doent ve 1994 ylnda profesr oldu. 1972 ylndan bu yana, A.. Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi,
Eskiag Dilleri ve Kltrleri Blm, Hititoloji Anabilim Dalnda grevini srdrmektedir.
Yaynlarnn yan sra, ulusal ve uluslararas kongre ve sempozyumlara katlarak
bildiriler sundu. Trkiyede: Ankara, Hatay, el; talyada: Roma, Firenze; Amerika Birleik
Devletlerinde: Chicago; ngilterede: Londra, Cambridge, Manchester ve Fransada: Pariste
eitli niversite ve enstitlerde konferanslar verdi.
Trkiyede: Ankara, Hatay; talyada: Universita Degli Studi di Roma ve Universita
degli Studi di Firenze ve Fransada: cole Pratique des Hautes tudes, Section des Sciences
religieuses-Paris-Sorbonne-Pariste 2 ay sre ile misar profesr olarak seminerler verdi.
lk defa 1990 ylnda orumda toplanan I., III. ve V. Uluslararas Hititoloji kongrelerinin
almalarn yrtt. Uluslararas Hititoloji Kongresi bildirileri kitaplar, Ord. Prof. Dr. Sedat
Alpe Armagan Kitab, Anadolu Arivleri/Archivum Anatolicum Dergisinin editrlgn
yapt.
orum-ankr Yzey Aratrmalar bakanlg, Eskiag Dilleri ve Kltrleri
Blm, Hititoloji Anabilim Dal bakanlg, ivi Yazl Hitit Ariv Projesi yneticisi gibi
idar grevlerde bulundu. Hitit Medeniyetini Aratrma Merkezi Dernegi bakan, Eskiag
Bilimleri Enstits Dernegi asil yesi, Mzeciler Dernegi yesi, Ulusal Egitim Dernegi
yesi, Hitit Medeniyetini ve Ortaky-$apinuva Antik $ehrini Aratrma Merkezi Derneginin
yesidir.
1990 ylndan bu yana bakanlgndaki bir ekip ile birlikte, orum li, Ortaky lesinde
yer alan, Hitit bakenti $apinuva kazs almalarn yrtmektedir.
235
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
APNUVA KAZISI
Ortaky Hitit ehri, Kltr ve Turizm Bakanlgnn izinleri ile Prof. Dr. Aygl Sel ve
Dr. Mustafa Sel bakanlgnda yrtlen yzey aratrmalar projesi almalar kapsamnda
kefedilmitir. Bu ren yerinde, 1990 ylnda Prof. Dr. Aygl Selin bilimsel bakanlgnda
kurtarma kazs olarak balayan kaz almalar, 1992 ylndan bu yana, Kltr ve Turizm
Bakanlgnn izinleriyle, Ankara niversitesi adna bir bilim heyeti tarafndan Prof. Dr. Aygl
Sel ve Dr. Mustafa Sel bakanlgnda yrtlmektedir.
agndaki adnn $apinuva oldugunu tespit ettigimiz bu ehir Hitit Devletinin bir diger
bakentidir. Anadolunun Hitit Dnemine ait kefedilen, Bogazkyden sonra ikinci byk ivi
yazl arivi Ortaky arividir. Ele geirilen 4 bini akn tablet ve tablet paralar eitli dillerde
yazlm ve eitli konular iermektedir. Hitite, Hurrice, Hattice, Akata gibi eitli dillerde
yazlm idar, din, fal gibi eitli konular ieren tabletler, bir kraliyet arivi ile kar karya
oldugumuzu gstermektedir. M.. 14. yzyl balarnda, $apinuvada hkm sren Byk Kral
III. Tuthaliya ve Kralie Taduhepa iftidir. $apinuva ehrinin M.. 13. yzylda Byk Kral
II. Murili tarafndan da kullanldg bilinmektedir. Bu da, idari blgesinde yer alan ehirlerle
olduka geni bir cografyaya yaylan bu Hitit ehrinin sadece Orta Hitit Dneminde degil, uzun
bir zaman iskn edilmi oldugunu gstermektedir.
$ehir, kuzeybatdan gneydogu istikametine alalan bir plato zerinde yer almaktadr.
Hititler bu blgeye geldiklerinde mevcut kylere yerlememiler, araziyi teraslayp dzelterek
bu byk ehri kurmulardr. Yukardaki teraslarda daha ok idar yaplarn oldugu
gzlenmektedir. $ehir bat ynnde tepelere dayanmaktadr. Bu tepeler zerinde de din
ve askeri yaplara ait olmas
muhtemel yaygn mimari izlere
rastlanmaktadr.
Kelkit-Yeilrmak vadisi
boyunca dogu-bat ynndeki
ticaret yolu, bu ehrin nnden
geerek Orta Anadoluya
ulamaktadr. Hareketli ve
ekonomiyi zenginletirecek bir
trage sahip bu yol zerinde
ok nemli bir noktada yer alan
Hitit ehri $apinuva, bylece ok
nemli ticar zelligini kazanm
bulunmaktadr. $apinuva, Hitit
dnyas iin ok zel olan arnma
ritellerinin yazldg nemli bir
din merkezdir. Bu husus $apinuvaya kutsanm nemli ve vazgeilmez din bir ehir kimligi
kazandrmtr.
Bugne kadar yaplan almalar sonucunda ehrin iki ayr blgesinde birok yap
kalnts gn gna karlmtr. Tepeleraras blgesinde drt antsal yap bulunmutur.
$ehrin hemen hemen en hkim noktasnda yer alan A binasnn temellerinde kireta ve
kumtandan byk bloklar kullanlmtr. Ana ktlesi 2500 m
2
olan yapnn kaz almalar
devam etmektedir. 1200 m
2
lik bir alanda yer alan B yapsnn temel duvarlarnn zerinde 110
cm. geniliginde kerpi duvarlar ykselmekte ve bu kerpi duvarlarda 3-4 cm. kalnlkta svaya
rastlanmaktadr. Ayrca bu yapda yiyecek ve iecek iin kullanlm ok sayda byk kpler
yer almaktadr. C ve D yaplar nemli din yaplardr. Bu yaplarn yer aldg blgeyi eviren
sur duvarlarnn 75 m.lik bir blm aga karlmtr.
Ortaky-$apinuva kazlarnda mimari kalntlarn yan sra metal, seramik, ta vb.
nemli ve birogu nadide kk buluntular ele geirilmitir.
236
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ARHYK (DORYLAON) KAZISI
KAZININ YER
li : Eskiehir
lesi : Merkez
Ky : -
rtibat Telefonu : 0.222.3350580-6080
e-mail : tsivas@anadolu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Taciser
Soyad : Sivas
Bal Olduu Kurum : Eskiehir Anadolu niversitesi, Edebiyat Fakltesi:
Arkeoloji Blm
zgemii : Ege niversitesi Edebiyat Fakltesi Arkeoloji ve Sanat
Tarihi Blm, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalndan 1983te mezun oldu. 1985-1986 yllar
arasnda talyan hkmetinin aratrma bursu ile Romada Universita di Roma La Sapianza
bnyesindeki Istituto Paletnologiada bilimsel almalar yapt. 1988de stanbul niversitesi
Sosyal Bilimler Enstits Klasik Arkeoloji Anabilim Dalndan yksek lisansn ald. Doktorasn
1997de ayn niversitenin Eskiag Tarihi Bilim Dalndan, doentlik unvann ise 2004te,
Anadolu niversitesi Edebiyat Fakltesi Klasik Arkeoloji Anabilim Dalndan ald.
1980-1985 yllar arasnda stajyer grenci olarak Kaleky, mikuag, Tille, Dilkaya,
kiztepe, Klazomenai ve Efes kazlarna; 1985-1989 yllarnda kaz heyeti yesi olarak
$emsiyetepe Kazsna, 1989 ylndan itibaren de $arhyk (Dorylaion) Kazsna katld.
1990 ylndan beri Frig (Phryg) uygarlg zerine kesintisiz olarak aratrma ve almalarn
srdrmektedir. 2001 ylnda Friglerin Eskiehir, Ktahya ve Afyonkarahisar blgesindeki
yaylm alanlar ve yerleim modellerini aratrmak zere Kltr ve Turizm Bakanlg adna
Eskiehir, Afyonkarahisar ve Ktahya illerinde arkeolojik yzey aratrmalarna balad.
2005te Kltr ve Turizm Bakanlg adna $arhyk Arkeolojik Kazsnn bakanlgn Prof.
Dr. A. Muhibbe Dargadan devrald. 2005 ylndan beri Eskiehir Kltr ve Tabiat Varlklarn
Koruma Blge Kurulu yesidir. zellikle Frig uygarlg, klt antlar ve kaya mezarlar zerine
bir ok ulusal ve uluslararas sempozyumlarda bildiriler sundu, makaleler ve kitap yazd, sergi
bilimsel danmanlg yapt.
ARHYK (DORYLAON) KAZISI
Eskiehir li, Eski ve Orta aglarda Dorylaion/Dorylaeum ismi ile tannan bir kentti.
Antik kaynaklara gre, Dorylaion nemli yollarn kavak noktasnda kaplcalaryla nl, ticaret
ile zenginlige kavumu bir Frigya (Phrygia) ehridir. Kurucusu olarak Eretrial Doryleos
gsterilir. 19. yzylda birok gezgin ve aratrmac blgede yaptklar incelemelerin sonucunda
237
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
$arhyk ren yerinin antik Dorylaion kentinin merkezi oldugunu saptamtr. Aag ehir
ve nekropol alanndan oluan $arhyk ren yeri, Eskiehirin 3 km. kuzeydogusunda,
Porsuk Nehri ile yan kolu Sarsu arasnda kalan geni ovann gney kenarnda geni bir alana
yaylmtr. 1989 ylnda hyk ve hyg evreleyen aag ehirde gerekletirilen yzey
aratrmasn takiben ayn yl Prof. Dr. A. Muhibbe Dargann bakanlgnda hykte arkeolojik
kazlara balanmtr.
Hygn ovadan yksekligi 17 m., ap 450 m., evresi 1800 m.dir. Kaz almalarnda
elde edilen arkeolojik bulgularn gnda yerlemede Osmanl, Bizans, Roma, Hellenistik ve
Klasik, Frig, Hitit ve lk Tun ag kltrlerinin varlg saptanmtr. Hygn zirve kesiminin
gney ve gneybatnda srdrlen kazlarda uydu ve hava fotograarndan plan anlalan
Bizans Dnemine ait surun, yarm daire biimli kule ile glendirilmi sur bedenin bir blm
ortaya kartlmtr. Ayn kesimde Hellenistik Dneme ait bir mahalle de bulunmutur.
Hygn bat yamacnda Roma, Hellenistik ve Frig Dnemine ait ak avlulu konutlar; gney
yamacnda Frig Dnemine ait yaplarn altnda Hitit Dnemine ait ev temelleri, ocaklar ve
ortak kullanm mutfak alanlar saptanmtr.
Hitit tabakasnda ele geirilen lkenin Prensi /Kral oglu unvanl mhr basks;
henz Hitite adn saptayamadgmz $arhyk Hitit yerlemesinin, bakent Hattuaya bagl
bir Hitit eyaleti oldugunu ve Hitit egemenliginin en bat ucu oldugunu kantlamaktadr.
2005 ylnda hygn gneyinde, aag ehirde ilk kez balayan sondaj almalarnda
Bizans Dnemine ait mezarlar ile mezar seviyesinin altnda dar bir sokak ve bu sokaga alan
kerpi tonozlu bir yap saptanmtr. 2007 ylnda hygn 500 m. batsndaki nekropol
alannda balayan kazlarda Bizans ve Roma Dnemine ait ta sandk, tugla ve basit toprak
mezarlar ortaya kartlmtr.
238
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AVAT (SATLEL) KALES KAZISI
KAZININ YER
li : Artvin
lesi : $avat
Ky : Merkez, Sgtl Mah.
rtibat Telefonu : 0 532 716 59 89
e-mail : aytekinosman@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Osman
Soyad : Aytekin
Bal Olduu Kurum : Yznc Yl niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Sanat Tarihi
Blm
zgemii : 1961 ylnda Artvin-$avatta dogdu. 1985 ylnda Atatrk
niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Klasik Arkeoloji Blmnden mezun oldu. eitli kamu
kurulularnda altktan sonra 1991de Yznc Yl niversitesi bnyesinde gretim eleman
oldu. 1993te yksek lisansn, 1996da doktorasn Artvinin kltr varlklarna ynelik olarak
tamamlad.
1997de Kltr ve Turizm Bakanlgndan izni ile Artvin li ve ilelerinde niversite,
Bakanlk ve TBTAKn destekleriyle balattg yzey aratrmalarn; oruh Irmag zerinde
yapm planlanan baraj alanndaki kltr varlklarnn belgelenmesini de kapsayacak ekilde,
2007 ylnda byk lde tamamlad. 2007 yl itibariyle $avat Kalesinde gerekletirdigi
arkeolojik kaz faaliyetini, eitli kurumlarn destekleri ile yrtmektedir. Ayrca ilk kez
Grcistandaki Trk eserlerinin incelenmesini ieren, Trk Tarih Kurumuna ait projenin
bakanlgn yapmaktadr (2007-2010). Kltr Bakanlgnca 1999 da yaymlanan Ortaadan
Osmanl Dnemi Sonuna Kadar Artvindeki Mimari Eserler adl kitabnn yan sra ok sayda
bilimsel makale-bildirisi bulunmaktadr. Hlen, Van-Yznc Yl niversitesinde gretim
yesi olarak alan Aytekin, Van Kltr ve Tabiat Varlklar Koruma Kurulu, Anadolu Sanat
Tarihiler Dernegi, Arkeoloji ve Arkeologlar Dernegi yesi, Van Kltr ve evre Derneginin
kurucu bakandr.
AVAT KALES KAZISI
Kale, Artvin-$avat karayolu zerinde, ile merkezine yaklak 3 km. uzaklkta, iki dere
ile evrelenmi vadinin iinde, dogal bir kayalgn zerine konumlandrlmtr.
Artvin yresindeki Ortaaga ait nemli kalelerden biri kabul edilen $avat (Satlel)
Kalesinin ilk olarak hangi medeniyet tarafndan ina edildigi ve ne zamana kadar kullanlm
oldugu imdilik bilinmemektedir.
239
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Yaklak 4000 m byklgndeki kale, oval plana sahiptir. Yapnn evresindeki surlar
1.50 m.yi aan kalnlkta ve 10.00 m.ye ulaan yksekliktedir. Bozulmu olsa da gneybat
ynnden girii oldugu anlalmaktadr.
alandaki meknlarn nemli bir ksm yklmtr. Ancak, 8.00 ile 15.00 m.
ykseklilerindeki iki adet kulesi, ok az bir blm ayakta duran apeli ve ii tamamen dolmu
olan su sarnc hlihazrda dikkat eken yaplardr.
Mlkiyeti maliye hazinesine ait olan kale, 1987 ylnda Korunmas Gerekli Kltr
Varlg olarak tescillenmitir. Meskn mahalden uzak, bekisi olmayan ve herhangi bir ilevi
bulunmayan yap, gnmze ulamay baarmtr.
Kltr ve Turizm Bakanlgnca 2007 ylnda verilen izin ile Yznc Yl niversitesi
adna Yrd. Do. Dr. Osman Aytekinin bakanlgndaki ekipe ve 2007/12511 sayl Bakanlar
Kurulu geregince arkeolojik kaz ve restorasyon almalarna balanmtr.
2007 yl kaz sezonunda, kalenin i meknn tamamen kaplayan diken ve allklardan
temizlenerek alma zemini oluturulmutur. Kale giriinin sol yannda yer alan silindirik
kulenin ta ve toprak dolgusu 2.50 m. derinliginde boaltlm ve ok sayda Ortaag ve
Osmanl Dnemine ait srl ve srsz seramik paralar bulunmutur. Ayrca, ta malzemeden
imal edilmi 2 tanesi 22 cm. apnda ve 11.5 kg. agrlgnda; 1 tanesi ise 34 cm. apnda 39
kg. agrlgnda olmak zere mancnk glleleri ortaya karlmtr. Kulenin tabanna yakn
ksmnda tandra rastlanmtr.
Bu kaznn en nemli yanlarndan biri, Artvin li topraklarnda ilk kez bir arkeolojik
kaznn balatlm olmasdr.
240
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TATARLI HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Adana
lesi : Ceyhan
Ky : Tatarl
rtibat Telefonu : 0532 394 55 03
e-mail : sergir@cukurova.ed.tr
kserdar.girginer@gmail.com
KAZI BAKANININ
Ad : Kaan Serdar
Soyad : Girginer
Bal Olduu Kurum : ukurova niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji
Blm
zgemii : 1967 ylnda Ankarada dogdu. Lisans, yksek lisans ve doktora
egitimini Ankara niversitesi, DTCF, Arkeoloji Blm, Protohistorya ve nasya Arkeolojisi
Anabilim Dalnda Prof. Dr. Hayat Erkanal ve Prof. Dr. Aykut naroglunun danmanlklarnda
hazrlam oldugu tezler ile tamamlad. 1994 ylnda Atatrk niversitesi, Arkeoloji Blmne
aratrma grevlisi olarak girerek ayn blmde yardmc doent doktor unvan ile grev yapt.
Ardndan 1998 ylnda ukurova niversitesi, Arkeoloji Blmne kurucu blm bakan
olarak atand. Yine ukurova niversitesi bnyesinde Arkeolojik Aratrma ve Uygulama
Merkezini kurdu. grenciligi srasnda Prof. Dr. Ugur Silistrelinin bakanlgnda yaplm olan
Kkhyk kazlarna, daha sonra heyet yesi olarak Prof. Dr. Hayat Erkanaln bakanlgnda
yaplmakta olan Limantepe, Dr. Turhan zkann bakanlgnda ve Prof. Dr. Hayat Erkanaln
bilimsel danmanlgnda yaplm olan Bakla Tepe kazlarna katld. 2002 ylndan itibaren
kendi bakanlgnda balayan Adana ve Kayseri lleri Yzey Aratrmalar projesini
yrtmektedir. Ayrca 2004 ylndan beri Prof. Dr. Mustafa H. Sayarn bakanlgnda devam
etmekte olan Kilikya Yzey Aratrmalarnda heyet yesi ve erken dnem yerlemelerinin
tespiti grubunun koordinatrlgn yapmaktadr. 2007 ylnda Kayseri Mzesi Mdr
Hamdi Bier ile Hasan Elmaagan bakanlgnda yrtlen Kayseri, Develi lesinde yer alan
Bile Hyk Kurtarma Kazsnn bilimsel danmanlgn yapt. 2007 ylnda Adana, Ceyhan
lesi, Tatarl Kynde yer alan Tatarl Hyk kazlarna balad.
CEYHAN-TATARLI HYK KAZISI
Tatarl Hyk nemli yol gzerghlarnn tam ortasnda, Osmaniye-Toprakkalenin
yaklak 10 km. batsnda, Nurdaglarnn bat-kuzeybatsnda ve skenderun Krfezinin
yaklak olarak 16 km. kuzeyinde yer almaktadr.
Tatarlda kazya balamadan nce baz antik Kizzuwatna kentlerinin bu blgede
lokalizasyon edilebilecegini dndk ve bu dncelerle kazya baladk. Tatarl Hykte,
241
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Anadolu ve Kilikyadaki ahsiyetlerden biri olan byk kralie Puduhepann memleketi
Lawazantiyay bulmay bekliyoruz. Burada kaz yapmaya karar verilirken Hitit, Hurri, Asur
ve Babil metinlerinin konumuzla ilgili verdikleri bilgiler gz nnde tutulmutur. Lawazantiya
uzun bir tarih, din ve kltr gelenegine sahip bir kenttir. Buras ortaya karldgnda mutlaka
ivi yazl belge verecektir ve bu belgeler Kizzuwatnann ilk otokton yazl kaynaklarn
oluturacaktr. Ne var ki kesin sonu elbette, kazlar ilerledike ortaya kacaktr. Tatarl
Hyk, Lawazantiya ile eit olmasa bile cograf konumu, ona tm ukurova hykleri arasnda
esiz bir pay vermektedir. Su kaynaklarnn bollugu, hem de yaps bakmndan Anadoluda
bir benzeri yoktur. Boyutlar en az aag kentle birlikte 300x400 m.dir. Cograf konumunun
ve neminin bir diger zelligi de ukurovann ok dogusunda, yani Antitoros ve Amanos
Daglarna ok yakn, yani yaklak 15-20 km. mesafede bulunmasdr. Bunun nemi ok
byktr, nk bu dag silsilelerinin hemen br tarafnda, o zamanlarn Avrupas olarak
adlandrlan yksek uygarlklar lkesi Mezopotamya ve Suriye balamaktadr. Gerekten
devrin en nemli kentleri Alalah, Tilmen-Hau, Gedikli, Zincirli, Uru, Zalpa, Halpa-Halep
ve Kargami vs. hep bahsedilen alanlarda yer almaktadr. Avrupa dnyasnn iinde yer
alan bu kentler, gerek boyutlar, gerekse ilerinde barndrdklar resm, zel, din ve politik
yaplar bakmndan hakikaten Kizzuwatna ve Orta Anadoludaki kent merkezlerine gre daha
gelimilerdir, yani daha ok urbanistik bir yapya sahiptirler. Dolaysyla bu uygar dnyaya
en yakn cograf konumda bulunan Tatarlnn da bu yaplamalardan biroklarna sahip
olmadgn kimse syleyemez. Blgenin M. . II. binyldaki durumu bu ekildeyken, M..
I. binylda nemi daha da artmtr. nk Ge Assur Kral III. Salmanassardan beri (M..
859) srekli Kilikyaya yaylmak isteyen Ge Asur krallar Amanos ve Gvur daglarn ap
ister dogudan Bahe-Dzii-Osmaniye zerinden, isterlerse Beylan-skenderun-Drtyol-
Toprakkale zerinden ukurovaya ilk ayak bastklarnda, belki de Tatarly ele geirmek
istemilerdir. Azitawatann Karatepedeki yaztlarndan da grendigimiz zere, bu kral
Asur emperyalizmine kar bu tampon blgede mstahkem kaleler kurmutur. Tatarlnn
bu kalelerden birisini barndrdgndan hi kuku yoktur. $undan gayet eminiz ki, Tatarl
kazlar blgede ilklerden birisi olacaktr. Mersin-Ymktepe ve Tarsus-Gzlkule ok batda
kalmakta, Avrupa uygarlgndan biraz uzak dmektedirler.
Tatarl Hykte ukurova
niversitesi adna, tarafmzdan balatlan
kaz almalar niversitemizin de ilk bilimsel
kazsdr. zellikle ukurova yerlemelerinin
boyutlaryla gze arpan hykleri arasnda
Tarsus Gzlkule, Yregir Misis Hyk,
Adana Seyhan Tepebag Hyk ve Ceyhan
Tatarl Hyk bulunmaktadr. Bunlar
mutlaka Hitit ve evre kltr blgelerinin
yazl metinlerinden bilinen henz isimleri
tespit edilememi olan 50den fazla
Kizzuwatna kentlerinden en nemlilerine
aittir. Tatarl Hykte bu sene yaplan almalarda, belki saray belki de bir tapnak olabilecek
byk bir yap almaya balanmtr. Daha nceki yllarda yaptgmz yzey aratrmalarndan
grendigimize gre, Neolitik ag ile Bizans Dnemi arasnda kesintisiz iskn olan hyk, bu
blgede en nemli yerlemelerden birisi olmaya adaydr. Zaten aag kentinin varlg ve hyk
tepesinde yer alan akropolyle de bu savmz desteklenir niteliktedir. nmzdeki yllarda
Tatarl Hyk almalar hem ukurovann, hem de tm Dogu Akdeniz blgesinin iskn
tarihine aklk getirecek, yeni sonular tm bilinenleri tekrar gzden geirmemizi zorunlu
klacaktr. $u an iin Tatarl Hykn, Byk Hitit Kral III. Hattusilinin ei Hurri kkenli
Byk Kralie Puduhepann memleketi Lawazantiya oldugunu dnyoruz. Bu yerlemenin
Lawazantiya kenti ile zde olup olmadgn nmzdeki yllarda yapacagmz kazlar zme
ulatracaktr.
242
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TARSUS-GZLKULE HY KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : Tarsus
Ky : Merkez (Caminur Mahallesi)
rtibat Telefonu : 00324 613 44 77
e-mail : ozyar@boun.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Asl
Soyad : zyar
Bal Olduu Kurum : Bogazii niversitesi
zgemii : 1982-1988 Bogazii niversitesinde lisans; 1986-1991 Bryn
Mar Collegede, master ve doktora egitimini tamamlad. 1992-2003 Bogazii niversitesi
Fen-Edebiyat Fakltesinde yardmc doent, 2003 Bogazii niversitesi, Fen-Edebiyat
Fakltesinde, doent unvanlarn ald. 2005-2006 Heidelberg niversitesi, Eski ag Bilimleri
Enstitsnde misar aratrmac olarak bulundu.
2005 Alexander von Humboldt aratrma bursu, 2003 Bogazii niversitesi, stn
Baarl Gen Aratrmac dl, 2000 Alman Arkeoloji Enstits bursu, 1990 American
Schools of Oriental Research Mezopotamya bursu, 1989 New York Metropolitan Museum of
Art Andrew W. Mellon bursu, 1986-88 Bryn Mawr College bursu kazand.
Alman Arkeoloji Enstits, Amerikan Arkeoloji Enstits ve Trk Eski ag Enstits
yesi.
TARSUS-GZLKULE HY KAZISI
Tarsus-Gzlkule Hyg gnmz ukurova havzasnda, Berdan Nehrinin bat
yakasnda kalan Tarsus lesinin gney ksmnda, Mersini Adanaya baglayan karayolunun
hemen kuzeyinde bulunmaktadr. Hyk 20. yzyln ilk yarsnda Amerikal Arkeolog Hetty
Goldman bakanlgnda ve Bryn Mawr College tarafndan desteklenerek kazlm ve stratigrak
geliimi, yap katlar ve buluntular incelendikten sonra Roma/Helenistik dnemler, Demir
ag ve Tarihncesi aglar isimli cilt olarak yaynlanmtr (bkz. H. Goldman, Excavations
at Gzl Kule, Tarsus I-III. Princeton University Press 1950-63).
Bu incelemelerin sonucunda hygn olumasna yol aan yerlemenin balang
evresinin Neolitik aga kadar geri gittigi ortaya konmutur. Hyk hemen hemen kesintisiz
olarak kyden kente evrilerek Ortaaga kadar iskn grmtr. En az 32 m. yksekliginde yap
243
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
katmanlar bulunan hygn yaklak 10 m. kadar alvyon ova dolgusu altnda yer almaktadr.
Hyg oluturan yap katlarnn 2/3si lk Tun ag evresine tarihlendirilebilir.
Tarsus-Gzlkule Hyg Dogu Akdeniz Blgesinin en byk ovalarndan biri olan
Kilikyann byk ve merkez oluturan yerlemelerinden biridir. Berdan Nehrinin denize
dkldg blgeye yakn kurulan ve dolaysyla deniz ile irtibat olan bu yerlemenin Ege
kylar, Suriye/Lbnan/srail blgesi veya Kbrs gibi farkl kltrler ile her zaman yakn
ilikileri ve alverii olmutur. Blgenin iktisadi olarak geliimine tarm dnda lk Tun
agndan itibaren maden ticaretinin katklarnn nemi, ayrca blgenin dolayl olarak Kbrs
Adasnn madencilik konusunda geliimini de etkiledigi bilinmektedir.
2001 ylnda Bogazii niversitesi nderliginde ve Bryn Mawr Collegen katklar
ile Tarsus-Gzlkulede yeniden almalara balanmtr. 2001-2006 yllar arasnda yzey
aratrmalar ve Goldman dnemi buluntularn zerinde yogunlaan aratrmalar 2007 yl
kaz almalar ile devam etmektedir. Yeni kazlarn uzun dnemli amac kyden kente gei
srecini irdelemek, madenciligin geliimini aratrmak ve yerlemenin geirdigi kltrel
evrelerin neden ve nasl degitigini anlamak olarak zetlenebilir. Ayrca Tarsus-Gzlkulenin
Orta Anadolu, Kuzey Suriye ve Ege Blgesi ile ilikilerinin zaman ierisinde nasl gelitigi
karlatrmal aratrmalar ile irdelenecektir. 2007 ylnda balatlan kazlarda Erken slm
dnemlere tarihlenebilen katmanlarda allmtr.
244
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TELL TAYNAT KAZISI
KAZININ YER
li : Hatay
lesi : Reyhanl
Ky : Demir Kpr
rtibat Telefonu : (416) 978-6600
e-mail : tim.harrison@utoronto.ca
website : www.utoronto.ca/tap
KAZI BAKANININ
Ad : Timothy Paul
Soyad : Harrison
Bal Olduu Kurum : Toronto niversitesi
zgemii : 1987 ylnda Wheaton Collegeden mezun oldu. Chicago
niversitesinde 1991 ylnda yksek lisans, 1995 ylnda doktora egitimini tamamlad.
Chicago niversitesi The Collegede okutman (1994-95); Chicago niversitesi Oriental
Institutede aratrma grevlisi (1995-97); Toronto niversitesi Near and Middle Eastern
Civilizations Blmnde yardmc profesr (1997-2002); ayn blmde doent profesr
(2002-2007) ve doktor profesr (2007- ) grevlerinde bulundu.
TELL TAYNAT KAZISI
Tayinat Arkeolojik Projesi (TAP), eski agda Yakn Dogudaki kentsel kurumlarn
tarihi geliimini ve ilk kent toplumlarnn ortaya kn incelemeyi amalayan, ve hlen
devam etmekte olan blgesel aratrmann bir parasdr. TAP, 1995ten beri Trkiyenin
gneydogusunda bulunan Amik Ovasndaki arkeolojik incelemelerin sistematik olarak
belgelenmesini saglayan Amuk Vadisi Blgesel Projesi (AVRP) erevesinde tasarlanmt.
Tamamyla blgesel olan bu proje, ki Yakn Dogu arkeolojisinde byle blgesel projeler hl
ok az bulunmaktadr, yeryznn bu blgesinde ok eski zamanlarda ortaya kan ilk kentsel
toplumlarn gelitirdikleri kompleks sosyal, ekonomik ve politik kurumlarn aratrlmasnda
ok lekli bir yaklamn kolaylatrlmasn amalamaktadr. lk olarak 1930larda Chicago
niversitesi heyetinin aratrmalar sayesinde de anlaldg gibi Tayinatta Neo-Hitit/Luwia
bakenti Kunuluann nemli kalntlar bulunmaktadr. TAP incelemeleri, AVRPnin belirlemi
oldugu geni blgesel perspektif dahilinde Amik Ovasnda, Asi Irmagnn kuzey kvrmnn
hemen dogusunda yer alan bu nemli yerleim merkezindeki arkeolojik kalntlar belgelemek
amacyla balatlmtr.
245
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TAP, Tell Tayinatn byklg ve nemi nedeniyle, bu alanda korunan arkeolojik
kaytlarn sistematik ve tam olarak belgelenmesine adanacak uzun vadeli bir proje olarak
tasarlanm ve balatlmtr. Bu mevkide korunan arkeolojik kalntlarn okluguna baklrsa,
koruma almalar da projede nemli bir yer tutacaktr. Dahas, bu kalntlar, iki projeyi
kapsaml bir monogra serisi hlinde btnletirecek nihai bir rapor oluturmak zere orijinal
Chicago kazlaryla bagdatrlacaktr.
TAPn bulundugumuz aamadaki hedeeri (2004-2007);
1) Bilgisayarda (GIS yazlm teknolojisini kullanarak) mevkinin yerleim alan
parametrelerini ve topografyasn aka tanmlayan ana haritann karlmas,
2) Mevkideki grnr tm arkeolojik kalntlarn belgelenmesi,
3) ok sayda llebilir yzey kalntlarnn toplanarak mevkinin yerleim tarihesinin
belgelenmesi,
4) Uzaktan alglamal teknoloji (hem uydu grntleri hem de zemin alt aratrma
teknikleri) kullanlarak yzey altndaki kalntlarnn belgelenmesi,
5) Alt hykte kapsaml bir rnekleme almasnn balatlmas,
6) Hedeenen kazlara balanmas,
7) Kaz alannda degiik yerleim dnemlerine ait paleobotanik, hayvansal, seramik ve
diger yzey kalntlarnn toplanp birletirilmesi,
8) Yukarda ad geen projenin daha geni kapsaml amalarn gerekletirmek iin
gerekli olan ayrntl blgesel kyaslamalar mmkn klacak mimari ve eski eser kaytlarn
kapsaml bir veri tabannda birletirmek olarak saylabilir.
246
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TEPECK-FTLK KAZISI
KAZININ YER
li : Nigde
lesi : iftlik
Ky : -
rtibat Telefonu : 0533.4720278
e-mail : erhanbicatci@istanbul.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Erhan
Soyad : Bak
Bal Olduu Kurum : stanbul niversitesi
zgemii : 29 Eyll 1956 tarihinde Ankarada dogdu. 1974-1982 yllar
arasnda stanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Prehistorya ve Arkeoloji Blmndeki
egitiminin ardndan, ayn niversitede Prehistorya Krssnde bir yl aratrma grevlisi
olarak grev yapt.
1984-1997 yllar arasnda Almanyada Karlsruhe niversitesi, Mimarlk Tarihi
Enstitsnde Prof.Dr.-Ing. Wulf Schirmer ve Heidelberg niversitesi, Eskiag Enstitsnden
Prof. Dr. Harald Hauptmann ynetiminde Die Untersuchungen der Baureste und die
Siedlungsmuster der akeramischen-neolithischen Siedlungen der Subphasen 5 und 6 des
ayn Tepesi balkl doktora almasn yapt. Doktora almalar srasnda bir sre, 1984-
1989 yllar arasnda Karlsruhe niversitesi Mimarlk Tarihi Enstitsnde yardmc asistan
olarak grev yapt.
1990 ylnda tekrar greve baladg stanbul niversitesi Arkeoloji Blm, Prehistorya
Anabilim Dalnda hlen doent olarak grevini srdrmektedir.
Ekip yesi olarak yer aldg aratrma projeleri: Elazg 1976 Keban Projesi kapsamnda,
Prof. Dr. Ufuk Esin bakanlgnda yaplan Tepecik Kazsnda bulunan arkeolojik malzemenin
analiz ve restorasyon almalar; Adana-Ceyhan 1976 Prof. Dr. Halet ambel bakanlgnda
yaplan Arslanta Baraj Gl Alan Yzey Aratrmas; Malatya, Elazg, Adyaman, Urfa 1977 Dr.
Mehmet zdogan bakanlgnda Aag Frat Blgesi, Karakaya ve Atatrk Baraj Alanlar Yzey
Aratrmas; 1977 Aag Frat Projesi sonrasnda hazrlanan Aag Frat Havzas 1977 Yzey
Aratrmas balkl kitabn yayna hazrlanmas; ayn proje ile ilgili Ankara ODTde sergi
hazrlanmas, konferans dzenlenmesi ve aratrma blgesinde yaplan gezi organizasyonunda
grevli; Malatya-mamoglu 1978-1981, 1983-1984. ODT TEKDAM (ilk ismi: Aag Frat
Projesi Kurtarma Kazlar) projesi kapsamnda, Prof. Dr. Ufuk Esin bakanlgnda yaplan
Degirmentepe kazlar; Diyarbakr-Ergani 1978-1981, 1985-1988 Prof. Dr. Halet ambel
bakanlgnda, stanbul ve Chicago niversitelerinin ortak yrttg ayn Kazlar; Urfa-
Siverek 1982 ODT TEKDAM projesi kapsamnda, Mnih niversitesinden Prof. Dr. Bartheld
Hrouda ve Dr. M. Behm-Blanke bakanlgnda yaplan Hassek Hyk Kazs; Adana 1983,
1989 Prof. Dr. Halet ambel bakanlgnda yaplan Domuztepe-Aslanta Kazs; Adana 1989
Prof. Dr. Halet ambel bakanlgnda yaplan Karatepe Kaz ve Restorasyon almalar;
Aksaray 1989-1993 Prof. Dr. Ufuk Esin bakanlgnda yaplan Akl Hyk Kazlar; Nigde
1995 Prof. Dr. Wulf Schirmer bakanlgnda yaplan Glldag Kazs; Aksaray 1996-1999
247
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Dr. Mihriban zbaarann bilimsel danmanlg ve Aksaray Mzesi bakanlgnda yaplan
Musular Kazs; Nigde 1997-2000 Prof. Dr. Nur Balkan-Atlnn bilimsel danmanlgnda ve
Nigde Mzesi bakanlgnda yaplan Kaletepe Obsidiyen Atlyesi Kazs; Gaziantep-Birecik
2000 Prof. Dr. mit Serdaroglu tarafndan yaplan Zeugma/Belks Kurtarma Kazs.
TEPECK-FTLK KAZISI
Tepecik-iftlik Hygnn yer aldg volkanik Melendiz silsilesi Orta Anadolu
Platosunun gneydogu kesiminde, Kapadokya blgesinin batsnda bulunmaktadr. Etraf
Hasan Dag, Melendiz Dag, Glldag gibi ikincil volkan konileri ile evrelenmi olan Melendiz
silsilesinin ortasnda bulunan Melendiz Ovas, Pleistosen Dnem sonlarna kadar bir gl iken
Holosen balarnda alvyon ovas hline gelmitir.
Tepecik-iftlik Hyg 300x170 m. boyutlarnda bir hyk konisi ile bu koninin
gneyinde uzanan geni bir terastan olumakta ve toplam yaklak 6 hektarlk bir alan
kaplamaktadr.
2000 ylnda balatlm olan kaz
almalarnda bu gne kadar Kalkolitik ve Neolitik
ag tabakalar ortaya kartlmtr. En stteki Ge
Roma-Bizans Dnemine ait mezarlar 1. tabaka olarak
adlandrlmtr. 2. tabaka Orta Kalkolitik aga
aittir ve daha ok hygn kuzeydogu kesiminde
bulunmaktadr. Farkl bir blgeden geldigi anlalan
ve olaslkla Tepecik-iftligin Neolitik-lk Kalkolitik
kltrnn sona ermesine neden olan Orta
Kalkolitik ag kltr Gelveri tipi anak mlegi ile
tannmaktadr ve kkenleri konusunda kesin bilgi
bulunmamaktadr.
Tepecik-iftlik Hygnn oluumunu
saglayan esas tabakalar lk Kalkolitik ve Neolitik
aglara aittir. M.. 6. binyl ncesine tarihlenen
bu tabakalardan 3. tabaka lk Kalkolitige (ve/veya
Neolitik-Kalkolitik arasndaki gei dnemine),
4. ve 5. tabakalar ise Neolitik agn sonlarna
tarihlendirilmektedir. Tm blgede ve hatta
Anadolunun birok kesiminde oldugu gibi, Neolitik
sonu ile Kalkolitik balarnda tespit edilen kltrel
srekliligin bu yerlemede de tespit edilmi oldugu
sylenebilir. Henz ana topraga ulalmamtr.
Eldeki veriler ve kaz almalar yaplmam
alt dolgularn kalnlg gz nne alndgnda,
Tepecik-iftlikte alt tabakalarda Neolitik agn ilk
evrelerine kadar uzanan bir tabakalanma silsilesinin
bulundugunu sylemek mmkndr. Bu durumda M.. 8. binyl balarndan, hatta M.. 9.
binyl ortalarndan M.. 6. binyl ortalarna kadar uzanan, olaslkla kesintisiz bir tabakalanma
silsilesinin aratrlmas mmkn olacaktr. Elde edilecek bu kronolojik tablo sadece Kapadokya
ve Orta Anadolunun degil fakat Yakndogu, Kilikya, Kbrs, Gller Blgesi, Bat Anadolu ve
Kuzeybat Anadolu-Trakya-Balkanlarda hem kronoloji hem de birok kltrel iliki/yaylm
sorununun anlalmasna byk lde yardmc olacaktr. Tepecik-iftlik Hygnn nemi
bu zelliklerinden ve konumundan ileri gelmektedir.
Yerlemenin konumu ile ilgili nemli bir baka zellik de zengin Glldag obsidiyen
kaynaklarna yaknlgdr. Yakndoguya, Levanta Geometrik Kebaran sonlar-Natuf
dneminden itibaren Glldag obsidiyeninin ulatg bilinmektedir. Bu ilikiler sonraki
dnemlerde, PPNA ve zellikle PPNBde artarak devam etmitir. Tepecik-iftlik ile obsidiyen
yataklar arasndaki kltrel, tekno-kltrel ve ticar ilikilerin anlalmas zellikle Yakndogu
ile Orta Anadolu blgelerindeki Neolitikleme veya lk retimcilige Gei Dnemi ilikilerinin
anlalmasna da nemli katklarda bulunacaktr.
248
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TLMEN HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Gaziantep
lesi : Islahiye
Ky : Yelliburun
rtibat Telefonu : +390512097711
e-mail : nicolo.marchetti@unibo.it
KAZI BAKANININ
Ad : Nicol
Soyad : Marchetti
Bal Olduu Kurum : Dipartimento di Archeologia, Alma Mater Studiorum
Universit di Bologna, Piazza S. Giovanni in Monte 2, 40124
Bologna, talya
zgemii : Yksek lisans egitimini Antik Yakn Dou Arkeolojisi; Byk
Farkllk konulu tezi ile 1993 ylnda; doktora egitimini Dou Arkeolojisi konulu tezi ile 1997
ylnda; uzmanlk egitimini Antik Yakn Dou Arkeolojisi konulu tezi ile 2000 ylnda Roma
La Sapienza niversitesinde tamamlad.
1999-2001 yllar arasnda gretim grevlisi olarak Viterboda Tuscia niversitesinde
alt. 2001 ylndan beri de doent olarak Alma Mater StudiorumUniversit di Bolognada
grev yapmaktadr.
Antik Ebla, Tell Mardikh kazs (bakan Prof. Paolo Matthiae), Roma La Sapienza
niversitesi Arkeolojik Kuruluna Gney P Alan bilimsel sorumlulugu ile katlm, 1990-
1997; Roma La Sapienza niversitesi ve Filistin Antikite Blm ortak kaz kurulunun Antik
Jericho, Tell es-Sultan kazs (L. Nigro ve H. Taha ile e bakan) 1997-2000; Tilmen Hyk
(Trkiye) kazs, Bolonya niversitesi, stanbul niversitesi ve Gaziantep Mzesi ortak projesi
(kaz kurulu bakan) 2003-2007, almalarna katld.
Arkeolojik sitlerin korunmas ve dzenlenmesine ynelik AB projesi ARCHAIAnn
Avrupa koordinatr, 2007-2008; talyan niversiteler Bakanlgnn Akdeniz Blgesindeki
Arkeolojik Parklar projesinin bilimsel birim sorumlusu, 2005-2008; talyan niversiteler
Bakanlgnn Tilmen Hyk Kazlar projesinin bilimsel birim sorumlusu, 2006-2007;
talyan niversiteler Bakanlgnn Mezopotamya Kraliyet Heykeltralg projesinin bilimsel
koordinatr, 2003-2004; Harvard niversitesinde Marco Polo aratrma burslusudur 2002-
2003.
Avusturya Bilimler Akademisinin (Viyana) sponsorlugunda, Prof. Manfred Bietak
tarafndan ynetilen, Orta ve Son Tun aglar Kesin Tarihlemesine Ynelik (Prof. P. Matthiae
bakanlgndaki Suriye aratrma birimi) Aratrma Projesinde yer almaktadr.
249
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
1991den bu yana dzenli olarak Rencontres Assyriologiques Internationales ve
1998den bu yana da antik Yakn Dogu arkeolojisi zerine uluslararas kongrelere yaz ve
posterlerle, 2003ten beri de dzenli olarak Kltr Varlklar ve Mzeler Genel Mdrlgnn
yllk kongrelerine katlmaktadr.
Orient-Express Dergisinin kurucularndan ve 1995e kadar redaksiyon yesidir.
Contributi e materiali di archeologia orientale ve Studi Eblaiti (Roma), Ricerche di egittologia
e di antichit copte (Bolonya) dergilerinin redaksiyon yesidir.
TLMEN HYK KAZISI
Prof. Dr. Bahadr Alkm ve ekibinin Tilmen Hykte 1959-1972 yllar arasnda
srdrdkleri kazlardan ve 2003te Gaziantep Mzesi Mdr Hamza Gllcenin
bakanlgnda, Prof. Dr. Rek Durunun yrttg onarm almalarndan sonra, 7-28 Ekim
2003 tarihleri arasnda, H. Gllcenin bakanlgnda ve R. Durunun bilimsel sorumlulugunda
yeni bir kaz almas balatlmtr. Arazi almalarn Dr. Nicol Marchetti yrtmtr.
Tilmen Hykteki ikinci kaz dnemi almalar 21 Eyll-27 Ekim 2004 tarihleri
arasnda gerekletirilmitir. Bu dnemde hygn yeni topograk haritas kartlm ve
Tilmen Hykn bir beki tarafndan gvenliginin saglanmas ii organize edilmitir.
nc dnem kaz almalar 8 Eyll-15 Ekim 2005; drdnc dnem kaz ve
restorasyon almalar 24 Agustos-11 Ekim 2006; beinci dnem kaz ve restorasyon almalar
23 Agustos-23 Ekim 2007 tarihleri arasnda gerekletirilmitir.
250
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TLOS KAZISI
KAZININ YER
li : Mugla
lesi : Fethiye
Ky : Yaka Ky
rtibat Telefonu : 0.533.7235339
e-mail : havva@akdeniz.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Havva
Soyad : kan Ik
Bal Olduu Kurum : Akdeniz niversitesi
zgemii : 10.10.1956 tarihinde Ktahyada dogdu. 19741979 stanbul
niversitesi, Klasik Arkeoloji, Eski Yunanca, nasya Arkeolojisi, Estetik Felsefe dalnda lisans,
1980-1987 Marburg Philipps niversitesi, Klasik Arkeoloji, Eski ag Tarihi, Siyasi Bilimler
Blmnde doktorasn tamamlad. 1988 ylnda yardmc doent olarak Atatrk niversitesi,
Arkeoloji ve Sanat Tarihi Blmnde greve balad. 1993 ylnda Akdeniz niversitesi, Klasik
Arkeoloji Blmnde docent, 1999 ylnda da profesr unvann ald.
1992 ylndan beri Likya Uygarlklar Aratrma Merkezi mdr, 1992-2001 yllarnda
Akdeniz niversitesi Sosyal Bilimler Enstits mdr yardmcs, 2003 ylndan beri de
Antalya Kltr ve Tabiat Varlklar Koruma Blge Kurulu yesidir
Anadolu Klasik, Hellenistik ve Roma Dnemi plastigi ve portreleri, Likya lahitleri,
Likya nekropolleri ve l klt, Likya kaya mezarlar, Anadolu stunlu lahitleri, Antik aglarda
Anadoluda felsefe ve bilim, antik liman yaplar uzmanlk alanlardr.
1988 ylndan beri Patara Kaz ve Aratrmalar bilimsel yesi olan kan Ik, 1992
2002 yllarnda Tlos ve Territoriumu Yzey Aratrmalar, 2005 ylndan itibaren de Tlos
Kazlar bakandr. 2005 ylndan bu yana Kibyra Kazlarnn danmanlgn stlenmitir.
2 kitap, 20 Makale. 20 Uluslararas sempozyum bildirisi yayn ve 70 konferans bulunan
kan Ik (Detaylar iin: www.akdeniz.edu.tr/fenedebiyat/arkeo/) Almanca bilmektedir.
TLOS KAZISI
Tlos Bat Lykiann Ksanthos Vadisinde bulunan kentlerindendir. Kragoslarn bat
eteginde konumlanmtr. Bu ayrcalkl konumu sayesinde Lykiann en erken yerleim gren,
en nemli ve en zengin kentlerinden biri olmu; bu zel yerini, Lykia Birliginin oy hakkna
sahip alt kentinden biri olarak da tarih boyunca korumutur.
Hellen mitoslarna gre ad, Tremiles ile Praksidikenin her biri nemli bir kente adn
veren drt oglundan biri olan Tloostan gelmektedir. Pinaros, Ksanthos ve Kragos da onun
kardeleridir. Gerekte ise ne kent adnn, ne de kuruluunun Hellenlerle hibir ilikisi yoktur.
Tlos ad, Like Tlawadan uyarlamadr. Tlawa ad ise .. 15. yzyl sonlarn kapsayan I.
Tuthaliya zaman Hitit metinlerinde Dalawa olarak gemektedir. Likya lkesinin adnn da
bu metinlerde Dalawa olarak gemesi ancak, kentin Hititlerin gznde Lykia lkesiyle edeger
ve ok zel bir nem tadgyla aklanabilir. Kent, Roma mparatorluk Dneminde bile hl
Lykia ulusunun parlayan metropolisi olarak vg almtr.
Tlos egemenlik alan iinde yeni saptanan Karankl n ile gneybatsndaki Girmelerde
bulunan iki magara yerleiminin buluntular, yrenin tarihini bilinenden binyllar ncesine
251
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ekmitir. Girmelerde bulunan ve .. 5000 yllarna tarihlenebilen seramikler form ve
bezemeleriyle Burdur Glnn zgn Haclar ve Kuruay eserlerine benzemektedir. Arsadaki
magarann d duvarnda gzlenen prehistorik kaya resimleri de bundan biraz daha ge bir
tarihe iaret etmektedir. Yine Tlos akropolnde kazyla ele geirilen birka kk ta alet de bu
baglamda nemlidir. Kentte daha nce bulunan tuntan bir kama ile biri yass, digeri ift agzl
iki balta ise, yerleimin Tun agndaki varlgnn arkeolojik kantlardr.
Bu nemde bir kentin, tarih yapraklarnda yerini geregince almamas ilgintir. Perslerin
Atinaya kar .. 469/68de Eurymedonda kaybettigi savan ardndan Lykia ile birlikte
Tlosun da Atina denetimine girmi olmas beklenebilir. Ksanthos Yaztl Dikmesinde Patara,
Zagaba ve Tuminehinin Tlosla birarada Ksanthos ve Limyraya kar savatg yazldr. Bu i
savan nedeni olarak da Patara ve Tlosun, vergi toplamak iin Lykiaya gelen ve Ksanthoslu
komutan Trbbenimiye yenilen Atinal Melesandere, Delos Birligine yeliklerinin geregi olarak,
destek vermeleri gsterilmektedir. Lykiada .. 360-334 aras Karia egemenligi srecinden
bir baka yaztta ise, daha nce Kaunosa kar yaplan bir savata kendisini destekledikleri iin
Satrap Piksodarosun Ksanthos, Pnara ve Kadyanda ile birlikte Tlosa da parasal destek verdigi
anlatlmaktadr. .. 5. ve 4. yzylda sikke basan kentin, grkemli kaya mezarlaryla parlak bir
Klasik ag yaadg anlalmaktadr. skenderin .. 334te Lykiay da Perslerden kurtarmas
ardndan, tm yre gibi Tlos da .. 4. yzyl sonu ya da 3. yzyl balarnda Ptolemaioslarn,
.. 197de de ksa bir sre iin Seleukoslarn eline gemitir. .. 189/88 Apameia Baryla
Roma, Lykiay baglag Rhodosun ynetimine vermitir. Bagmszlk iin yaplan bakaldrlar
sonrasnda, .. 168/67de, Romadan alnan zerklikle Lykia Birligi kurulmutur. .. 100 yl
dolaylarnda, birligin oy hakkna sahip en byk alt kentinden biri saylmas, tarih boyu hi
azalmayan neminin bir gstergesidir. Yaztlardan kentin semtlere blndg anlalmaktadr.
Bunlardan Lykiann nl destansal kiiliklerinden yigit Bellerophonun, kaynbabas
Lykia Kral Iobatesin ve kz Laodameia ile Zeustan olma tanrsal torun Sarpedonun adlarn
tamaktadr.
.S. 43te mparator Claudius tarafndan
bir eyalete dntrlen Lykiann bakent
Pataraya dikilen Yol Klavuz Antnda,
lkenin yol agnn yedi ynden Tlosa
baglandg gzlemlenir; gneyde Ksanthostan,
gneybatda Pinaradan, batda Telmessostan,
kuzeybatda Kadyandadan, kuzeyde
Araksadan, kuzeydoguda Oinoandadan
ve doguda Chomadan gelen yollar Tlosta
bulumaktadr. Kentte .S. 1. yzyl sonlarnda,
kendi meclisine sahip bir Yahudi cemaatinin
varlg bilinmektedir. Pax Romana srecinde
kentte yaanan zengin bayndrlk etkinlikleri
erevesinde Rhodiapolisli hayrsever
Opramoasn .S. 141 ylndaki byk Lykia
depremi ardndan tiyatro yapm ve hamam
eksedralar iin 60 000 denar; .S. 152den sonra da, hamamlar iin 30 000, agora iin 50
000 denar bagta bulunmas ve geniletilen kent merkezinde gsterili yeni devlet yaplarnn
inas iin bu destege Oinoandal zengin Licinnius Longusun da katlmas nemlidir.
Hristiyanlk Dneminde Tlos, Lykiann Myra Metropolitligine bagl piskoposluk
merkezlerindendir; bu dinsel nem, .S. 12. yzyla kadar belgelidir. Lykia Genel Valisi
Markeianos, .S. erken 5. yzylda Dogu Roma erken suru iine bir kap yaptrr. Piskopos
Andreas .S. 451de Chalkedon Konziline katlr ve .S. 458de Myra Metropolitinin mparator
I. Leona yazdg mektubu imzalar. .S. 7./8. yzyldan bir mhrde Ioannes, Tlos Piskoposu
olarak yazldr. .S. 879 Konstantinopolis Konziline katlanlardan Andreas, .S. 11. yzyl
mhrnde de Theodoros Tloslu olarak gemektedir. .S. 16. yzylda Dger ve Makrinin de
(Fethiye) iinde bulundugu ky i kesiminden Rhodosa tahl gnderildiginin kayd vardr.
Bugn Tlos Kalesi, Dgerli bir Ge Osmanl derebeyinin adyla Kanl Ali Aga Kalesi olarak
adlandrlr. 1838de Ch. Fellows ve 1842de T. A. B. Spratt, bu bey konagnda agrlanmlard. Tlosta
tarih, kalenin dogusundaki yamaca daglm Yaka Kyyle Cumhuriyet Trkiyesine uzanmtr.
252
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TRALLES KAZISI
KAZININ YER
li : Aydn
lesi : Merkez
Ky : -
rtibat Telefonu : 0 532 6526190
e-mail : ayaylali@adu.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Abdullah
Soyad : Yaylal
Bal Olduu Kurum : Adnan Menderes niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi
zgemii : 05.05.1941 tarihinde Zvark (Konya-Altnekin)ta dogdu. 1964
ylnda Dil ve Tarih Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji Blmnden mezun oldu. Doktora
egitimini 1971 ylnda Almanya Gttingen niversitesinde tamamlad. Erzurum Atatrk
niversitesinde 1979 ylnda doent, 1989 ylnda da profesr unvann ald. Nisan 1993-Eyll
1994 tarihleri arasnda Aydn Adnan Menderes niversitesi Fen-Edebiyat Fakltesi dekan,
1996-2001 yllar arasnda ayn niversitenin Sosyal Bilimler Enstits mdr vekili olarak grev
yapt. Hlen ayn niversitenin Arkeoloji Blm bakan olarak grevini srdrmektedir.
1989-1994 yllar arasnda Erzurum; 1999-2002 yllar arasnda da zmir II No.lu Kltr
ve Tabiat Varlklarn Koruma Kurulu yeligi yapt.
TRALLES KAZISI
Tralleis antik kenti bugnk modern Aydn linin hemen kuzeyinde, Mesogis (Kestane)
Dagnn gney eteklerinde, Byk Menderes Ovasna hkim bir noktada kurulmutur.
Antik kentte 2006 ylnda tekrar baladgmz kaz almalar, ilk kaz sezonunda 03
Temmuz-27 Kasm 2006 tarihlerinde gerekletirilmitir.
2006 yl kazlar; gymnasium, konut alan, vakf zeytinligi ve seramik aknt alannda
yaplmtr.
2007 ylndaki arkeolojik kaz ve koruma almalarmz ise 02 Temmuz-28 Aralk
2007 tarihleri arasnda gerekletirilmitir. 2007 yl kaz sezonunda nekropol alannda kaz
almalarna balanm, 2006 ylnda kazsna balanlan gymnasium alannda almalara
devam edilmitir.
253
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
254
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TROA KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Merkez
Ky : Tevkiye
rtibat Telefonu : 0 286 283 0474
e-mail : troia.projekt@uni-tuebingen.de
KAZI BAKANININ
Ad : Ernst
Soyad : Pernicka
Bal Olduu Kurum : Tbingen niversitesi (Almanya)
zgemii : 05. 02. 1950 ylnda Viyana (Avusturya)da dogdu. Viyana
niversitesindeki greniminden sonra 1976 ylnda yine Viyana niversitesinde Dou ran
ve Afganistandaki Srl anak mleklerin Analitik Aratrlmas konulu doktora; 1976/77
ylnda ise Heidelberg Max-Planck Enstitsnde Antik Sikke Basmnn Orjini konusunda
post doktora almas yapt. Daha sonra ise ViyanaSeibersdorfta anak mlek Aratrma
Merkezini kurdu. 1979-1997 yllar arasnda Max-Planck Enstitsnde diger projelerinin
yan sra Eski Dnyadaki Metalurjinin Ortaya k ve Dogu Akdenizdeki anak mlek ve
Obsidiyenlerin retim Merkezleri konulu aratrma projelerini ynetti. 1988 ylndan itibaren
uluslararas Troia kazlarnda aga karlan anorganik buluntularn incelenmesi konusunda
koordinatrlk grevinde bulundu. 19972004 yllarnda Freiberg Bergakedemide profesr
olarak, Anorganik Arkeolojik Buluntularn Yapm Teknikleri konusunda alt. 1 Ekim2004
tarihinden itibaren Tbingen niversitesi-Pre/Protohistorya Ensits ve Ortaag Arkeolojisi
Blmnde profesr olarak grevini srdrmektedir. Ekim 2005 tarihinden itibaren Tbingen
niversitesi Troia Projesi ve Grcistandaki Udabno kazlarnn bakan oldu. Uluslararas
dergilerde 100n stnde makale ve birok kitap yaynlad.
TROA KAZISI
Byk servet sahibi Alman tccar Heinrich Schliemann (1822-1890) 40l yalarndan
sonra arkeoloji ile ilgilenmeye balam ve ocuklugundan beri etkilendigi liada Destannda
ad geen Troia kentinin yerini bulmak iin yollara dmtr. Sonunda destanda ad geen
kentin Hisarlk Tepede aranmas gerektigine karar vermitir. Ancak Schliemannn balattg
almalardan nce, 18. yzyldan beri anakkale blgesinde yaayan Calvert ailesinden,
ngiliz konsolosu Frank Calvert (1828-1908), Hisarlk Tepesinin bir hyk oldugunu
anlam ve 1863ten balayarak kk apl kazlarla burann Troia oldugunu ispatlamaya
almtr. Troiadaki almalarna Calvertden yardm alarak balayan Schliemann,
1870teki ilk sondajndan sonra, byk aptaki kazlarn 1871-73, 1878, 1879, 1882 ve 1890da
gerekletirmitir. Schliemannnn 1890daki ani lmnden sonra kazlar, alma arkada,
255
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Mimar Wilhelm Drpfeld (1853-1940) 1893 ve 1894 yllarnda, Schliemannnn kars Sophia
Schliemannnn parasal destegiyle yrtmtr. Schliemann, amalarna ulamaki hrs
nedeniyle yaptg kazlarda Troiadaki pekok kltr tabakasn tahrip etmekle kalmam, ayn
zamanda 1873 ylnda buldugu Priamos Hazinesi bata olmak zere pekok Troia eserini yurt
dna karmas nedeniyle, hakl olarak bir hazine avcs olarak sulanmtr.
Drpfeldden sonra, 20. yzyldaki Troia kazlar 1932-1938 yllar arasnda, Cincinnati
niversitesinden (Amerika Birleik Devletleri) Carl W. Blegen (1887-1971) tarafndan
gerekletirilmitir. Bu kazlarda dnemin en modern kaz teknikleri kullanlm ve hyk,
46 yap katna ayrlmtr. Bu kazlar sonrasnda Blegenin 1950li yllarda yaptg yaynlar,
Anadolu ve Ege arkeolojisinin en nemli bavuru kaynag olmutur. Blegen dnemi kaz
buluntular, stanbul ve anakkale arkeoloji mzelerinde bulunmaktadr.
50 yllk bir aradan sonra yeni dnem Troia kazlar 1988 ylnda Tbingen
niversitesinden M. Osman Korfmann (1942-2005) tarafndan balatlmtr. Kofmannn
2005 ylndaki ani lmne kadar devam ettirdigi almalarda, kaz ile beraber onarm ve
belgeleme almalarna da agrlk verilmitir. Troia Kalesi iindeki almalarda, eski kazlardan
kalma tabakalanma sorunlar zlm, ayrca kale dnda yrtlen yzey aratrmas ve
kazlar sayesinde Troiann, Troia Iden Troia VII dnemine kadar bir aag kente sahip oldugu
anlalmtr. Bylece Troiann imdiye kadar sanldgndan 10 kat daha byk bir yerleme
oldugu ortaya konulmutur.
Ayrca Troiada bulunan ilk yazl belge olan Luvice mhr ile Troia ve Hitit
mparatorlugu arasndaki ilikilerin biraz daha anlalabilir hle gelmesi saglanm ve uzun
yllardr tartlagelen, Hitit metinlerindeki (W)ilusa, lios (Troia) zdeligi ynndeki sav
glendirmitir.
Prof. Korfmannn lm sonrasnda, Troia projesinin yeni bakan olan Prof. Dr. Ernst
Pernicka, 2006 ylndan itibaren Troia kazlarn devam ettirmektedir.
256
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
TYANA KAZISI
KAZININ YER
li : Nigde
lesi : Bor
Ky : Kemerhisar
rtibat Telefonu : (+39) 0498274579
e-mail : guido.rosada@unipd.it
KAZI BAKANININ
Ad : Guido
Soyad : Rosada
Bal Olduu Kurum : Padova niversitesi, Arkeoloji Blm
zgemii : $u srada Eski Topografya (daha nce VenedikFriuli-
Venezia Giulia Arkeolojisi) gretim yesidir.
zellikle, (Etrsk dzeni gibi) Roma Dnemi mimari sorunlaryla ve (mezar
yaztlar gibi) kimi seri retimlerle ilgilendikten sonra, daha ok, decima regio Venetia et
Histria (Onuncu Venedik ve Istria Blgesi) ile (subilimi, limanlar, yerleim yerleri, yol ag,
kaynaklardan yararlanma, karlkl ilikiler, yaylaya k, ynleri bakmndan) Yukar
Adriyatik blgelerindeki, eski yaplarn, tarih ve alan iinde yeniden ortaya konmas gibi
topografya konularnda yogunlamtr.
Anadoluda (Kayseri yaknlarndaki, Topaklda) birka yl sren bir deneyimden
sonra, gerek Yukar Adige ve Friuli (mezarlk-nekropol) blgeleriyle birlikte Venedik
blgesinde (Treviso lindeki Asolo kentinde bulunan Roma tiyatrosu gibi) Roma Dnemi,
gerekse (Venedik-Friuli blgesinde dag eteklerinde bulunan atolar gibi) Ortaag arkeolojik
alanlarnda yaplan kazlar ynetti. $imdi (Hrvatistanda, Parenzoda) Loron ve (Trkiyede,
Kemerhisarda) Tyana talyan arkeolojik kaz heyetlerini ynetmektedir.
Pek ok ulusal ve uluslararas bilimsel toplantlara katlarak bildiriler sundu. Venedik
Blgesi Arkeolojik Denetim Dairesi ile Padova, Venedik ve Verona niversitelerindeki Eski
aglar Bilimleri blmlerini bir araya getiren, Quaderni di Archeologia del Veneto (Venedik
Blgesi Sreli Arkeoloji Yaynlar) adl ulusal dergiyi ve Agri Centuriati Journal of ancient
Landscape adl uluslararas dergiyi ynetmektedir.
Zagrep (Hirvatistan) niversitesi Felsefe Fakltesi Arkeoloji Blmnce yaymlanan
Opuscula Archaeologica adl derginin bilimsel yaz kurulunda yer almaktadr. International
Research Centre of Archaeology, Medulin-Brijuni (IRC), University of Zagreb, International
Centre of Croatian Universities in Istria (ICCUI)nn bilimsel kurulu yesidir.
Bilimsel ve ynetim merkezi Zadar (Hrvatistan) Felsefe Fakltesinde bulunan,
Hadriaticum Mare Association Internationale pour ltude de lAdriatique antiquein
257
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
bakan yardmcsdr. Venedik-Friuli-Venezia Giulia Blgeleri Yurt Tarihi Birligi yesidir.
Merkezi Padova niversitesi Eski aglar Bilimleri Blmnde bulunan ve Bologna ile Padova
niversitelerini bir araya getiren, niversiteleraras N. Aleri ve L. Bosio Toprak Dagtm
Aratrmalar Merkezini kurmutur.
TYANA KAZISI
Padova niversitesi Antik Topografya Arkeolojik Aratrmalar, Dileri Bakanlg,
niversite ve Bilimsel Aratrma Bakanlg tarafndan nanse edilmi olup aratrma on yllk
bir program zerine temellendirilmitir. Bu programn uygulanmasna 2001 ylnda bir n
aratrma ile balanm, izleyen ylda Padova niversitesinden meslektalarn blgedeki
jeomorfolojik, topograk ve jeozik incelemeleri ile devam edilmi ve mteakip yllarda, tm
Tyanitis blgesinde balatlan kaz almalar geniletilerek yrtlmtr.
Bugne kadar bir takm antsal yaplarn bulundugu drt ayr noktada sistematik olarak
yaplan kaz aratrmalarndan anlaldgna gre, yapnn da Iulia Domna ve Caracalla
dnemi eserleri oldugu sylenebilir (kaynak sularnn iinde biriktigi havuz, Kk Hyk
blgesinde; su kemeri ve hamam kompleksi Kemerhisar blgesinde).
Kaz almalar sonucunda (2005-2007 yl), yapnn bir Hristiyan klt yaps olduguna
dair varsaymn dogrulugu teyit edilmitir. Bu dogrulama, d drt yanna ha iareti kaznm
bulunan, ii ise yarm kre eklinde bir legen olan vaftiz havuzunun ortaya karlmas ile
gereklemitir. Vaftiz Kilisesinin merkezinde, vaftiz havuzunun oldugu yerde, renkli mermer
levhalardan oluan orijinal opus sectile yer demesine ait kalntlar, ekenar drtgen, kare ve
dairesel geometrik desenlerden oluan dekorasyonun yeniden kurulmasna olanak vermitir.
Vaftiz Kilisesinin tarihini, ince bir ekilde dekore edilmi trabzanlarn st kuagnda yer
alan ve gnmze ancak birka paras ulaan yaztlardan saptamak mmkndr. Bunlardan
ikisi nispeten okunabilir durumdadr: Patrikios ok aziz bapiskopos ve Paulos, yani
Tyanann iki piskoposuna ait isimlerdir. Kaynaklara gre bunlardan ilkinin, M.S. 449daki
Efes ve M.S. 451deki Kalkhedon konsillerine, ikincisinin ise M.S. 536daki Kostantinopolis/
Kuds Konsiline katldg bilinmektedir. Bu varsaym, nmzdeki yllarda yaplacak kazlarla
dogrulandg takdirde, Hristiyanlga ait Kapadokyann en eski yaplarndan biriyle yz yze
olacagz.
258
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AIZLI MAARASI KAZISI
KAZININ YER
li : Antakya
lesi : Samandag
Ky : Meydan
rtibat Telefonu : 05335604741
e-mail : gulec@humanity.ankara.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Erksin
Soyad : Gle
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi
zgemii : 1972 ylnda Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi, Paleoantropoloji
Krssnden mezun oldu. 1973 ylnda bitirdigi krsde asistan olarak greve balad, 1984de
yardmc doent, 1985de doent ve 1991 ylnda profesr unvann ald. 19911992 tarihleri
arasnda Trkiye-Amerika Birleik Devletleri Kltrel Mbadele Komisyonu (Fulbright)
Aratrma Bursunu kazanarak University of California, Berkeleyde alanyla ilgili almalar
yapt.
Gle, Ankara niversitesi, Dil ve Tarih-Cografya Fakltesi Fizik Antropoloji Anabilim
Dal bakanlg (19871993), Paleoantropoloji Anabilim Dal bakanlg (1993, 19982003),
Faklte Kurulu yeligi (19932003), Fizik ve Paleoantropoloji Blm bakanlg (1993
2002), Antropoloji Blm bakanlg (20022003), niversite Senatosu temsilciligi (2002
2003) ve Yznc Yl niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi dekanlg yapt. Fizik Antropoloji
laboratuarnn kuruluu ve Paleoantropoloji laboratuarnn yeniden dzenlenmesi almalarn
da gerekletirdi.
Erksin Gle, bakanlg altnda andr Paleontolojik Kazsn (19891998) tamamlad
ve Hayranl-Haliminhan (bilimsel bakan olarak 2002-) ve agzl Magaras (1997-) kazlarn
hlen srdrmektedir. Bugne kadar Etiyopya Middle Awash, Grcistan Dimanisi ve Fransa
Lazaret gibi uluslararas ve Panaztepe, Klazomenai, Dilkaya, Brk, Paalar ve orakyerler
gibi ulusal kazlarda yer ald. Ayrca zik ve paleoantropoloji bilim dallarnda birok projenin
de bakanlgn gerekletirdi. Erksin Glein, 32si yabanc, 108i yerli dergi ve kitaplarda
olmak zere toplam 140 bilimsel makalesi bulunmaktadr. Gle, tp, adl bilimler, antropoloji,
arkeoloji, doga tarihi ve paleontoloji alanlarnda dzenlenen eitli yerli ve yabanc sempozyum
ve kongrede yze yakn bildiri sundu. Prof. Gle yerli ve yabanc pek ok bilimsel kuruluta
yedir.
259
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
AIZLI MAARASI KAZISI
agzl Magaras, Akdeniz kysnda ve Hatay li, Samandag lesinin yaklak 12 km.
gneyinde, Suriye snrna yakn bir blgede yer almaktadr. 1989 ylnda Fransz Aratrmac
Angela Minzoni-Deroche tarafndan bulunan ve 1990-1991 yllarnda magarada gerekletirilen
kaz almalar uzun bir aradan sonra tarafmzdan Arizona niversitesinin de katlmlaryla
yeniden balatlmtr. Magara Trkiyede Erken st Paleolitik Dneme tarihlendirilen
son derece iyi korunmu depozitlere sahip ok az buluntu yerinden biridir. Ekolojik olarak
Levant blgesine byk benzerlikler gstermektedir ve bizlere Gneybat Asyadaki ncl
st Paleolitik Dnemin kantlarn sunmaktadr. Magaradaki organik materyalin korunma
durumu mkemmeldir. Son derece zengin ta alet endstrisi buluntular, faunal ve denizel
materyaller; Erken st Paleolitik yaam davranlar ve ss eyas kullanm zerine nemli
bilgiler vermektedir. Magaradaki kltr tabakalar iki blgede yogunlamaktadr. lki, Minzoni-
Deroche tarafndan kazlan gneydeki tabakalardr. 1997 ylndan beri srdrdgmz
kazlar ise byk oranda magarann kuzey blgesindeki tabakalarda gerekletirilmektedir.
Kuzey blmde kazlan tabakalarn derinligi 4.5 m.yi amtr. Erken st Paleolitik kltrel
buluntular yogun olarak en stteki 3 m.lik blmden gelmektedir. Sedimanlarda baskn olarak
Akdeniz havzasnda karstik alanlarn tipik malzemesi olan terra rosa killeri bulunmaktadr.
AMS Radyokarbon tarihlendirmesine gre, agzl Magarasnn kltr buluntular ieren
tabakalar, 29 bin radyokarbon ylndan balayarak 41 bin ylna kadar dzenli olarak
sralanmaktadr.
Magaradaki almalarda
dnem insanlar tarafndan yaplm
ve kullanlm olan ve saylar
binleri bulan, akmaktandan
yaplm birok eit ve tipte
kazyc, dzeltili ve dzeltisiz dilgi,
yonga, u, srtl bak, keski, eki
ve bunlarn hazrlandg ekirdekler
bulunmutur. agzlnn karasal
faunasn yabankeisi, karaca,
alageyik, kzl geyik, yaban kz,
yaban domuzu, tilki, ay, kaplumbaga
ve yabani tavan oluturmaktadr.
eitli deniz kabuklar ve balk
kalntlar magarann sucul faunasn
oluturmakta, magarada bykl
kkl kulara ait kalntlar da ele
geirilmektedir. Faunal analizler Ahmariande (Erken st Paleolitik) agzl ve evresinde sk
bitki rtsne sahip nemli bir iklimin hkm srdgne iaret etmektedir. ncl st Paleolitik
faunas ise daha serin ve kuru bir iklimin varlgn yanstmaktadr. agzldaki neredeyse
tm ss eyalar deniz kabuklarndan yaplmtr. Bu buluntular tm tabakalarda karmza
kmakla birlikte yogunlukla Ahmarian tabakalarda grlmektedir. agzldaki kazlar
Dogu Afrikadan Bat Asyaya g eden ilk modernlerin bu blgelerde yogun izler braktgn
gstermektedir ancak Levantta ss eyas bulunan lokalitelerin hibiri agzl kadar zengin
degildir. agzl Magaras kazsnn Paleoantropolojik adan en nemli buluntular burada
yaam Paleolitik Dnem insanlarna ait iskelet ve di kalntlardr. Anadoluda Paleolitik
Dnemde yaam olan insanlara ait kalnt says olduka azdr. Tarihlendirme bakmndan
kesin kantlara sahip olan magaradaki buluntular, dnem insanlarnn morfolojik yaplarnn
ve Anadolunun insan evriminde tadg nemin ortaya konulmas asndan son derece
nemlidir.
260
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
XANTHOS KAZISI
KAZININ YER
li : Antalya
lesi : Ka
Ky : Knk
rtibat Telefonu : -
e-mail : jdes-courtils@wanadoo.fr
KAZI BAKANININ
Ad : Jacques
Soyad : des Courtils
Bal Olduu Kurum : Bordeaux niversitesi, Maison de lArchologie, 33607 Pessac
cedex, Fransa
zgemii : 1952 ylnda dogdu. 1983-89: Saint-Etienne niversitesinde
doent doktor unvann ald. 1978-83: Atinadaki Fransz Arkeoloji Enstitsnn yesi;
1989-93: stanbuldaki Fransz Anadolu Aratrmalar Enstitsnn mdr yardmcs;
1993- Bordeaux nivesitesi Sanat Tarihi ve Arkeoloji Blmnde gretim grevlisi; 1984ten
itibaren, Xsanthos kaz ekibinin yesi; 1996dan itibaren, Xsanthos kazsnn bakandr.
XANTHOS KAZISI
Xanthos ehri ilk kez 1838 ylnda ngiliz gezgin Ch. Fellows tarafndan kefedilmitir.
Heykel hazineleri ve Likya mimarlg ile tm dnyay ayaga kaldrm olan eserleri bugn
British Museumda sergilenmektedir. Trk hkmeti, 1950 ylnda, Pr. Demargne tarafndan
ynetilen Fransz arkeolog ekibine, kaz yapma iznini vermitir. Onu da Prof. Metzger, Le Roy
ve des Courtils izlemitir.
Kazlar Likya medeniyetinden kalan (Likya akropol, dikme mezarlar, Likya lahitleri)
ve ardndan Bizans Dneminin nemli mozaikli yaplarnda srdrlmtr.
$imdiki almalar, arkaik ve klasik nekropolde, Hellenistik ve Roma Dnemi
ehirciligi (urbanizasyonu) zerine srdrlmektedir. Birok restorasyon projesi (mozaik)
gerekletirilmekte ya da (antik tiyatro, mezar yaplar) hazrlanmaktadr.
261
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
262
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
YENBADEML HYK KAZISI
KAZININ YER
li : anakkale
lesi : Gkeada
Ky : Yeni Bademli
rtibat Telefonu : 0-312-297 8253
e-mail : halimeh@hacettepe.edu.tr
KAZI BAKANININ
Ad : Halime
Soyad : Hrylmaz
Bal Olduu Kurum : Hacettepe niversitesi, Edebiyat Fakltesi, Arkeoloji Blm
zgemii : 25.04.1955 ylnda Razgrat ehrinde dogdu. lk ve orta
okulu ayn ehirde okudu. 1974 ylnda Aydnlkevler Lisesini bitirerek iki yl Gazi Egitim
Enstits Franszca Blmnde okudu. 1976-1982 yllar arasnda Ankara niversitesi DTCF
Protohistorya ve nasya Arkeolojisi Blmnde lisans ve yksek lisansn tamamlad. 1981
ylnda Ege niversitesi Arkeoloji Blmnde asistan olarak greve balad. Doktora egitimini
Ege niversitesi ve DAAD burslusu olarak Almanyann Tbingen niversitesinde srdrd.
Doktora aratrmalar srasnda yurt ii ve yurt dnda (Romanya, Bulgaristan ve Yunanistan)
eitli mze ve ren yerlerinde incelemelerde bulundu. 1992 ylnda Hacettepe niversitesinde
yardmc doent, 1999 ylnda doent ve 2008 ylnda profesr olan Hrylmaz; Kaleky (1981),
Klazomenai (1981-1983), Beik-Yass ve Sivri Tepe (1984-1986), Troia (1988-1991, 1993-1995)
kazlarna katld ve 1996 ylnda Gkeada-Yenibademli Hyk kazlarna balad. Kltr ve
Turizm Bakanlg adna 1995-2005 yllar arasnda Eskiehir Kltr ve Tabiat Varlklar Koruma
Kurulunda ye ve bakan olarak grev yapt. evre ve Orman Bakanlg adna yrtlen Akdag
Tabiat Park, Bakomutan Tarih Mill Park, Glck Tabiat Park, Yazl Kanyon Tabiat Park,
Kovada Gl Mill Park, Gelibolu Tarih Mill Park ve Bafa Gl Tabiat Park projelerinde
grev ald. Anadolu arkeolojisi ile ilgili ok sayda bildiri sunan Hrylmaz, be yabanc dil
bilmektedir.
YENBADEML HYK KAZISI
anakkale line bagl Gkeada lesinde yer alan Yenibademli Hyk, Bykdere
vadisinin aag kesiminde ve Kale Kyn 1.7 km. gneyindedir. ki teras ve tepe dzlgnden
oluan hykte, 1996 ylnda balatlan kazlar ve uygulamaya konan yan bilim dallar,
Yenibademlide iskn olgusunun gnmzden 5000 yl ncesine dayandgn ortaya
koymaktadr. Adann ilk sistemli arkeolojik kazs olma zelligini tayan bu yerleim yerinde,
Erken Bronz agnn ilk yarsna ve Ge Bronz agna tarihlendirilen mimari kalntlar ve
buluntular aga karlmtr. Kuzey terasta ana kaya iine oyulan 2 m. derinliginde ve 3.65
m. apndaki kulbe, Yenibademli toplumunun en erken barnagdr. Zamann ak iinde
263
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
kentleme yolunda ilk admlar atan bu toplum, yerleimin gvenligini evre duvar ina ederek
saglamtr. Ta demeli bir rampa ile ulalan tepe dzlgnde, Erken Bronz agna ait alt
mimari tabaka belirlenmitir. Bu tabakalarda tespit edilen yaplar, ta temel zerine kerpi
duvarl ya da tamamen ta rgldr. Dikdrtgen planl yaplarn agrlk kazandg yerleimde,
uzun duvarlarndan biri kavisli ina edilmi ya da trapez biimli olanlar da saptanmtr.
Bagmsz duran ya da yan yana sralanan yap gruplar arasnda braklan dar sokaklar, irili
ufakl talarla kaplanmtr.
Erken Bronz ag dolgularndan elde edilen veriler, yerlemecilerin evredeki
kullanlabilir kaynaklarna, ekonomik dzeylerine ve deniz ar kltrel ilikilerine k
tutmutur. Denizsel Troia I Kltrnn keramik repertuarna byk oranda bagl kalan
yerlemeciler, grin sanatnda kendi becerilerini ortaya koyarak, Ege Blgesine farkl
zyonomide olan yeni tipler kazandrmlardr. Ta ve kemik aletlerin teknik zellikleri,
komu kltr blgelerinde bulunanlarla uyumlu olup gnlk yaamn retime odaklandgn
destekler niteliktedir. Ekonomik faaliyetler arasnda ahap iiligi, rgclk, dokumaclk ve
kk lekte olmak zere metal iiligi kayda degerdir. Besin ekonomisinde n plana kan
tarla tarmnn yan sra, kara ve ky avclg da gerekletirilmitir. Yaplarn iinde yer alan
iri kplerde tespit edilen tahl ve baklagiller geni bir spektrum sunmaktadr. Bireysel tahl
depolama modelinin egemen oldugu bu yerleimde saptanan L. Clymenum tohumlar, Ege
Blgesi ve Dogu Akdenizdeki eski yerleim yerlerinde imdiye kadar tespit edilen en erken
rnekler olarak degerlendirilmitir.
Erken Bronz agnda yaklak 400 yl boyunca iskn edilen Yenibademli, huzur ve
bar iinde terk edilmitir. Ge Bronz agna kadar sessiz kalan bu yerleim yeri, Myken
Dneminde yeniden etkinliklere sahne olmutur. Bu dnemi karakterize eden keramik rnekleri
M.. 1400-1060/1040 gibi uzun bir sreci kapsamaktadr. Myken ve Minos karakterini
yanstan kimi rneklerin, Karpathos gibi gl Minos etkisi altnda kalan adalarda benzerleri
bulunmaktadr.
264
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
YMKTEPE KAZISI
KAZININ YER
li : Mersin
lesi : -
Ky : -
rtibat Telefonu : 0534.2563982
e-mail : isabella.caneva@unile.it
isabella.caneva@uniroma1.it
KAZI BAKANININ-
Ad : Isabella
Soyad : Caneva
Bal Olduu Kurum : Salento niversitesi
zgemii : 9 Agustos 1945 ylnda Venedikte dogdu. 1968 Roma La
Sapienza niversitesi Prehistorya Blmnden mezun oldu. Yurt dnda ok sayda
prehistorik kursa katld.
1970-1981 yllar arasnda Roma La Sapienza niversitesinde Prof. Salvatore M.
Puglisinin danmanlgnda prehistorik arkeoloji zerine uzmanlk yapt. 1981-93 yllar
arasnda aratrmac olarak ayn niversitede alt. 1993-95 yllar arasnda ayn niversitede
Afrikann Prehistorik Ekolojisi; 1994-2000 yllar arasnda ayn niversitenin Yksek Scuola
di Specializzazione in Archeologia Orientale Blmnde Avrupa Dndaki Prehistorya;
1995-2000 yllar arasnda da Venedik Ca Foscari niversitesinde Yakn Dogu Prehistoryas
zerine dersler verdi.
1999 ylndan beri Roma La Sapienza niversitesinin Prehistorya doktoras yesi olan
Caneva, 2001 ylndan beri Lecce niversitesinde Yakn Dogu Prehistoryas konusunda
doentlik almasna devam etmektedir.
talyada Coppa Nevigata, Msrda Maadi (Predinastik), Sudanda Geili (Mezolitik),
rdnde Hseyyah (Zarqa, Neolitik) ve Trkiyede Arslantepe-Malatya (Tun), ayn
(Diyarbakr, Neolitik) kazlarna katlan Caneva, 1985-2004 yllar arasnda Msr ve Sudan
talyan Arkeoloji Heyetinin bakanlgn yapt. 2000 ylndan bu yana Mersin-Ymktepe
kazlarnn bakanlgn srdrmektedir.
Aralarnda Anatolia Antiqua dergisinin de bulundugu birden ok derginin danma
kurulu ile International Society for Nubian Studies, talyan Paleontoloji Enstits ve talyan
Etnoarkeoloji Enstits yesidir.
265
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
266
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ZEUGMA KAZISI
KAZININ YER
li : Gaziantep
lesi : Nizip
Ky : Belkz
rtibat Telefonu : 312-3103280/1672
e-mail : kgorkay@yahoo.com
KAZI BAKANININ
Ad : Kutalm
Soyad : Grkay
Bal Olduu Kurum : Ankara niversitesi
zgemii : Grkay ilk ve orta grenimini Ankarada tamamlad. 1984
ylnda A.. DTCF, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalnda lisans egitimine balad. Ayn fakltede
1988-1990 yllar arasnda yksek lisans programn tamamlad. 1990 ylnda A.. Dil ve
Tarih Cografya Fakltesi, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalna aratrma grevlisi olarak atand.
Ayn fakltede 1990-1999 yllar arasnda yurt iinden ve yurt dndan aldg burslar ile
doktorasn bitirdi. Bu sre iinde ngiltere Oxford niversitesinde doktora programnda
Sir John Boardman, Prof. Dr. D. C. Kurtz, Prof. Dr. J. J. Coultondan dersler ald. 1991-1994
yllar arasnda eitli srelerde ABD, New York niversitesinde, Atina ngiliz Arkeoloji
Okulunda burslu olarak almalarda bulundu. Ayrca Almanya, 1995-1997 yllar arasnda
Westflische Wilhelms-Universitt Mnster Klasik Arkeoloji ve Eskiag Tarihi Blmnde
Mnster niversitesi ve DAAD bursu ile Prof. Dr. E. Schwertheim, Prof. Dr. K. Sthler, Prof.
Dr. H. Wiegartz, Prof. Dr. D. Salzmanndan dersler alarak doktora almalarnda bulundu.
2001 ylnda Fransz Ulusal Bilimsel Aratrmalar Merkezi (CNRS) tarafndan verilen burs
ile, Bordeaux III niversitesi, Ausonius Arkeoloji Enstitsnde Prof. Dr. R. Descat, Prof. Dr.
A. Bresson ve Prof. Dr. P. Debord ile birlikte alt. 2003 ylnda ABD Harvard niversitesi,
Classics Blmnn saglam oldugu olanaklarla Prof. Dr. D. G. Mitten ve Prof. Dr. R. Taylor
ile birlikte almalarda bulundu. 2005 yl ubat aynda Ankara niversitesi, DTCF, Klasik
Arkeoloji Anabilim Dalnda yardmc doent kadrosuna atand ve Nisan 2005te doent
oldu. 1985 ylndan itibaren Arykanda, Aphrodisias, Alexandria Troasta yrtlen kazlarda
eitli projelerde alt. 2003-2004 yl Erythrai yzey aratrmalarnn alan direktrlgn
gerekletirdi. 2005 yl haziran aynda Bakanlar Kurulu Karar ile Zeugma Kazlar
bakanlgna getirildi. Grkay 2006 ylndan bu yana LIMCin (Lexicon Iconographicum
Mythologie Classicae) Bilimsel Komisyonunda Trkiye delegeligini yrtmektedir.
ZEUGMA KAZISI
Gaziantep Mzesi 1987 yl; antik kentin nekropolndeki bir kaak kaz ihbarn
degerlendirmi ve yaplan almalarda Belks Tepenin gneydogunda yer alan nekropol
alannda mezar kaya odas aga karlmtr. Bu alandan ok sayda mezar steli mze
267
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
envanterine kazandrlmtr. Nekropol alanndaki benzer almalar 1993-94 yllarnda
Selta Deresi ve imli Tepe mevkilerinde de srdrlmtr. Benzer buluntular ile burada da
karlalmtr.
Gaziantep Mzesi 1992 yl; bugn Dionysos villas olarak adlandrlan alanda yine
bir kaak kaz ihbar neticesinde kurtarma kazlarna balanm bu almalar neticesinde
kentin M.S II. III. Yzyl yaplamasnn gzel ve ilk rnegi olan bir ev aga karlmtr.
Kazlarda ortaya karlan Dionysos ile Ariadnenin Evlenmesi sahneli mozaik nedeniyle
mekan Dionysos Villas olarak isimlendirilmitir. Bu alandaki almalar 1997 ylna kadar
srdrlm daha sonra ara verilmitir. 2003 ylnda bu alandaki kaz almalar tekrar
balatlm 2005 ylna kadar devam etmitir. Bu almalar sonucunda Dionysos Villasna
komu ikinci bir Roma evine daha rastlanmtr. Bu evin impliviumunda Danea konulu bir
mozaik aga karlm bu mozaikten dolay bu ev Danea Villas olarak isimlendirilmitir.
1993 yl; Kelekagz mevkiinde yeni bir Roma evinin bir blm aga karlmtr.
Bu almann sonucunda orta panosu kaaklar tarafndan alnm bir taban mozaigi ele
geirilmitir. 2000 ylnda mozaigin orta panosunun bir tesadf sonucunda ABDnin Houston
kentinde bir koleksiyonda oldugu tespit edilmi daha sonra Kltr Bakanlgnn almalar
neticesinde orta pano Gaziantep Mzesine getirilmi restorasyonu yaplarak tehire
sunulmutur.
Gaziantep Mzesi 1996 yl;
Birecik Baraj gvde inaat srasnda
mozaik paralarna rastlanlm
kurtarma kazlar neticesinde bu alanda
Roma hamam yaps aga karlmtr.
Nantes niversitesi-Gaziantep
Mzesi 1996-2000 yl; A blgesi olarak
lanse edilen antik kentin baraj gvdesi
altnda kalacak olan blmnde
Prof. Dr. Catherine Abadie-Reynal
ynetiminde kapsaml kaz almas
yrtlm ve bu kazlar neticesinde
PoseidonEuphrates villar kazlm
ok sayda mozaik ve kaz buluntusu mze envanterine kazandrlmtr.
Gaziantep Mzesi 1998-1999 yl; Kelekagz mevkiinde ariv binas yaps aga
karlm bu yap ierisinden 100 bin adetin zerinde kil mhr basks ele geirilmitir.
2005 ylnda Bakanlar Kurulu Kararl Kaz statsne geen Zeugma arkeolojik kazlar
Ankara niversitesi bakanlgnda yrtlmeye balanmtr. 2005 ylnda Dionysos ve Danae
evlerinin restorasyonuna ynelik arkeolojik kazlar yrtlmtr. 2005 yl kazlarnda
Danae Evinin toprak altndaki alae ve tablinium meknlar kazlm ve Alae olarak
adlandrlan meknda Gzeller mozaigi ortaya karlmtr. 2006 ylnda antik kentin
bat nekropolnde yer alan tmlsn kazs tamamlanm ve ayrca Zeugmann Hellenistik
nekropol ortaya karlmtr. 2007 ylnda antik kenttin topograk lm almalar
tamamlanm antik kentin byk bir ksmnn 3 boyutlu dijital modeli gerekletirilmitir.
2007 ylnda antik kentin konut alannda Esin Perileri/Muzalar mozaiginin bulundugu
olduka iyi korunmu bir Roma evi bulunmutur. almalar byk oranda bu byk Roma
evinin plannn ve diger meknlarnn ortaya karlmas dogrultusunda devam etmektedir.
2007 yllnda Zeugmada bilinen en byk sg havuz mozaigi olan Poseidon, Okeanos ve
Thetis mozaigi ortaya karlmtr ve mozaigin ait oldugu byk yap kompleksinin diger
meknlarnn ortaya karlmas almalar devam etmektedir. 2007 ylnda konservasyon
ve restorasyon almalar sonrasnda Dionysos Evinin ve Villa A olarak adlandrlan yap
kompleksinin implivium mimari elemanlarnn restorasyonlar tamamlanmtr. 2007 ylnda
Dionysos ve Danae evleri koruyucu at yaps uygulama projesi hazrlanm olup 2008 ylnda
at yapsnn inasna balanlmas planlanmaktadr.
268
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
ZNCRL HYK KAZISI
KAZININ YER
li : Gaziantep
lesi : slahiye
Ky : Zincirli
rtibat Telefonu : +001-773-702-1382
e-mail : d-schloen@uchicago.edu
KAZI BAKANININ
Ad : David
Soyad : Schloen
Bal Olduu Kurum : Chicago niversitesi, 1155 East 58th Street
Chicago, Illinois 60637 A.B.D.
zgemii : 28 Kasm 1962 ylnda Kanadada dogdu. 1983 Toronto
niversitesinde lisans, 1995 Harvard niversitesinde arkeoloji alannda doktora egitimini
tamamlad. Chicago niversitesinde 19941995 okutman, 19952002 yardmc doent, 2002
ylnda da doent unvann ald.
Harvard niversitesi kazlar, Ashkelon, Israil, 19892000 (yardmc direktr), Chicago
niversitesi kazlar, Yaqush, Israil, 1995 ve 2000 (proje direktr), Chicago niversitesi
kazlar, Atana Hyk, Trkiye, 2003 ve 2004 (yardmc direktr), Chicago niversitesi
kazlar, Zincirli Hyk, Trkiye, 2006 (proje direktr) kaz almalarna katld.
ZNCRL HYK KAZISI
Zincirli arkeololjik kaz alan (antik adyla Samal) Gaziantep linin slahiye lesinin
10 kilometre kuzeyinde bulunmaktadr. Zincirli, 100 yldan daha uzun bir sre nce, 1888-
1902 yllar arasnda Dr. Felix von Luschan idaresinde Alman $ark Cemiyeti tarafndan
kazlmtr. Alman ekip Zincirlide Arami, Fenike ve Akad dillerinde yazlm ta yaztlar ve
Ge Hitit ve Fenike tarzlarnda yaplm tanr, kral ve hayvan tasvirleri ieren etkileyici ta
kabartmalar bulmutur. Hitit mparatorlugunun M.. 1200 civarnda yklmasnn ardndan,
Zincirli bagmsz, kk bir krallgn merkezi olarak gelimitir. Fakat ehir M.. 8. yzylda
Asur mparatorlugu tarafndan ele geirilmi ve M.. 650 civarnda yine Asurlular tarafndan
yklmtr. Alman arkeologlar bu son yerleim dnemine ait sur duvarn, duvarn temellerini,
duvardaki byk giri kapsn ve yz adet kuleyi ortaya karmlardr. Alman kaz ekibi
ayrca ehrin iindeki kendine ait bir sur duvar ve giri kaps bulunan sitadelde de kaz
yapmtr. Binalarn ve surlarn yapm tarihinin belirlenmesi ve imdiye kadar hi kazlmam
olan geni yerleim blgesinin incelenmesi amacyla, Zincirliyi modern tekniklerle yeniden
kazmak gerekmektedir.
269
TRKYE ARKEOLOJS
ULUSLARARASI KAZI, ARATIRMA VE ARKEOMETR SEMPOZYUMUNUN 30. YILI ANISINA
Yukarda belirtilen amalara ulamak iin byk ve farkl milletlerden arkeolog ve
grencilerin oluturdugu bir ekibi bir araya getirdik. Kaz ekibimizin yeleri Trkiye, Kanada,
talya, ngiltere, Fransa, Almanya, Hollanda, srail, Yeni Zelanda, Rusya ve Amerikadan
gelmektedir. Ekibimiz konservasyon, izim, jeozik tetkik, hayvan kalntlar, botanik kalntlar,
insan kalntlar, jeoarkeoloji, metal ve ta aletler konularnda uzman aratrmaclar da iinde
bulundurmaktadr. 2008 sezonu, 20062015 yllar arasnda devam edecek on yllk bir kaz
plannn nc sezonu olacaktr. Chicago niversitesinin bu on yl iin amalar yledir:
1-Bir sur kapsnn ve bitiigindeki ehir duvarnn kazlmas ve restorasyonu,
2-Yukar ehrin (sitadelin) bir ksmnn kazlmas ve restorasyonu,
3-Evlerin ortaya karlmas amacyla aag ehrin byk ksmnn kazlmas,
4-Sitadelde tm yerleim dnemlerinin belirlenmesi ve tarihlenmesi iin bir basamakl
ama ve sondaj almas.
9 7 8 9 7 5 1 7 3 3 1 9 1
I S BN 9 7 5 - 1 7 - 3 3 1 9 - 7