МОНГОЛЫН БАНКНЫ ХОЛБОО

БАНКНЫ

АЖ ҮЙЛДВЭР

2014 ОНЫ 2 ДУГААР УЛИРАЛ

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Агуулга
Товч дүгнэлтүүд ......................................................................................................................................2
Банкны салбарын өсөлт ..........................................................................................................................3
Хөрөнгийн өсөлт .....................................................................................................................................7
Нийт актив, пассивын бүтэц...................................................................................................................8
Хадгаламж ..............................................................................................................................................11
Зээл .........................................................................................................................................................12
Зээлийн өрийн үлдэгдлийн бүтэц ........................................................................................................14
Орон нутаг дахь банкны үйл ажиллагаа..............................................................................................15
Чанаргүй зээл .........................................................................................................................................17
Хэвийн зээлийн хугацааны бүтэц ........................................................................................................21
Хүү, хүүгийн зөрүү ...............................................................................................................................22

ЗУРГИЙН ЖАГСААЛТ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ
ЗУРАГ

1. САНХҮҮГИЙН САЛБАРЫН ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ................................................... 3
2. ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ ӨСӨЛТИЙН ХУВЬ ............................................................. 3
3. МӨНГӨНИЙ НИЙЛҮҮЛЭЛТИЙН ДИНАМИК.......................................................................................... 4
4. МӨНГӨНИЙ НИЙЛҮҮЛЭЛТИЙН (M2) БҮТЭЦ .................................................................................. 5
5. БАНКУУДЫН НИЙТ АКТИВ, ТҮҮНИЙ ӨСӨЛТ ................................................................................ 7
6. БАНКНЫ СИСТЕМИЙН АКТИВЫН БҮТЭЦ.......................................................................................... 8
7. БАНКНЫ СИСТЕМИЙН ПАССИВЫН БҮТЭЦ ..................................................................................... 10
8. НИЙТ ХАДГАЛАМЖ, ТҮҮНИЙ ӨСӨЛТ, БҮТЭЦ............................................................................ 12
9. ЗЭЭЛИЙН ӨРИЙН ҮЛДЭГДЭЛ, ТҮҮНИЙ ӨСӨЛТ ......................................................................... 13
10. ЗЭЭЛИЙН ҮЛДЭГДЭЛ, ЭДИЙН ЗАСГИЙН САЛБАРААР ........................................................... 14
11. АЙМГУУДЫН ХАДГАЛАМЖ, ЗЭЭЛИЙН ДИНАМИК ....................................................................... 15
12. АЙМГУУДЫН ХАДГАЛАМЖ, ЗЭЭЛИЙН ҮЛДЭГДЛИЙН УЛИРЛЫН ИНДЕКС ............................ 15
13. АЙМГУУДЫН ХАДГАЛАМЖ, ЗЭЭЛИЙН ХАМААРАЛ .................................................................... 16
14. ЗЭЭЛИЙН ЧАНАРЫН АНГИЛАЛ БОЛОН НИЙТ ЗЭЭЛД ЭЗЛЭХ ХУВЬ ................................... 17
15. ЧАНАРГҮЙ ЗЭЭЛ, ЭДИЙН ЗАСГИЙН САЛБАРУУДААР ........................................................... 19
16. ХЭВИЙН ЗЭЭЛИЙН ХУГАЦААНЫ БҮТЭЦ ..................................................................................... 21
17. ХҮҮГИЙН ДИНАМИК ......................................................................................................................... 22

1|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Товч дүгнэлтүүд



2013 онд нийт дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх санхүүгийн
салбарын жин 5.8 хувь болж, шинжээчдийн төсөөлж байснаас 0.9
пунктаар өндөр гарлаа.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд мөнгөний нийлүүлэлтэд эзлэх
гадаад валютын харилцах, хадгаламжийн жин 5.2 пунктаар буурч,
25.2
хувьд
хүрсэн
байна.
Харин
төгрөгийн
мөнгөний
нийлүүлэлтэд эзлэх жин 5.2 пунктаар өссөн байна.
Мөнгөний нийлүүлэлт дэх хадгаламжийн байгууллагаас гадуурх
мөнгөний эзлэх хувь шинжээчдийн төсөөлснөөс илүү хурдтай
буурч байна.
2013 он дуусахад 7 улиралд дараалан өсөөд байсан нийт актив
2014 оны нэгдүгээр улиралд 0.8 хувиар буураад хоѐрдугаар
улиралд 3.4 хувиар өслөө.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд пассивын үзүүлэлтүүдээс валютын
хадгаламж
551
тэрбум
төгрөгөөр
буурсан
бол
төгрөгийн
хадгаламж 497 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна.
Аймгуудын хадгаламж болон зээлийн үлдэгдэл ерөнхийдөө өсөх
хандлагатай байна. 2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар
аймгуудын нийт хадгаламж улсын нийт хадгаламжийн 14 хувь,
нийт зээлийн үлдэгдэл нийт зээлийн 21.5 хувийг эзэлж байна.
Чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх хувь хоѐрдугаар улиралд
шинжээчдийн төсөөлснөөс 0.49 пунктаар бага гарсан байна.
Үл хөдлөх хөрөнгө болон тээвэр агуулахын үйл ажиллагааны
салбарын чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх жин буурч байна.
2014
оны
хоѐрдугаар
улиралд
зээлийн
хүү
шинжээчдийн
төсөөллөөс 1.1 пунктаар өндөр гарсан бол хадгаламжийн хүүг
шинжээчдийн төсөөллөөс 0.1 пунктаар өндөр гарсан байна.
Шинжээчдийн таамагласнаар банкны хүүгийн зөрүү 5.6 нэгж
байхаар байсан ба гүйцэтгэлийн статистикаар 6.6 болж, мөн
таамагласнаас 1.1 пунктаар өндөр байна.

2|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Банкны салбарын өсөлт

Санхүүгийн салбарын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл
Манай улсын санхүүгийн салбарын 95 хувийг банкны салбар бүрдүүлж
байна. Тиймээс санхүүгийн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний
өсөлтөөс банкны салбарын өсөлтийг харах боломжтой юм.
Санхүүгийн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 2012 онд 277.0
тэрбум төгрөг байсан бол 2013 оны урьдчилсан гүйцэтгэлийн
мэдээгээр 353.5 тэрбум төгрөг болж, 27.6 хувиар өссөн байна.
Зураг 1. Санхүүгийн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
400.00

Санхүүгийн салбарын ДНБ-ий нийт ДНБ-д
эзлэх хувь
Санхүүгийн салбарын ДНБ-ий нийт ДНБ-д
эзлэх хувийн төсөөлөл
Санхүүгийн салбарын ДНБ, тэрбум
төгрөгөөр, зүүн тэнхлэг

350.00
300.00
250.00

15.0%

353,5

13.0%
277.0

11.0%
9.0%

200.00

7.0%

5.8%

150.00
4.9%

100.00

5.2%

5.7%

5.0%
3.0%

50.00

1.0%

0.00

-1.0%
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Зураг 2. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлтийн хувь
50.0%

Нийт ДНБ-ий өсөлт
Санхүүгийн салбарын ДНБ-ий өсөлт

40.0%

38.5%

39.4%

30.4%

27.6%

30.0%
19.5%
20.0%
17.5%

10.0%
10.2%

8.9%

2007

2008

0.3%
6.4%

0.0%
-10.0%

2009
-1.3%
-15.6%

2010

2011

12.4%

11.7%

2012

2013

-20.0%

2007-2012 онуудад санхүүгийн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
нь нийт дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дундажаар 4 хувийг бүрдүүлж
3|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

байсан юм. Харин 2013 онд нийт дотоодын нийт бүтээгдээхүүний 5.8
хувийг санхүүгийн салбар бүрдүүлсэн байна.
Банкны салбарын шинжээчид 1 2013 онд санхүүгийн салбарын ДНБ-ийн
нийт ДНБ-д эзлэх хувь 4.9 хувь байхаар төсөөлж байсан бол
урьдчилсан гүйцэтгэл 5.8 хувь буюу шинжээчдийн төсөөллөөс 0.9
пункт өндөр гарлаа. Энэ нь банкны салбарын өсөлт бусад
салбаруудын дундаж өсөлтөөс илүү хурдтай байгааг илэрхийлж
байна.
Мөнгөний нийлүүлэлтийн бүтэц
Мөнгөний нийлүүлэлт 2014 оны хоѐрдугаар улиралд 10.1 их наяд
төгрөгт хүрч нэгдүгээр улирлаас 1.6 хувиар, өмнөх оны мөн үеэс
26.3 хувиар өссөн байна.
Зураг 3. Мөнгөний нийлүүлэлтийн динамик
11,000.0
10,000.0
9,000.0
8,000.0
7,000.0
6,000.0
5,000.0
4,000.0
3,000.0
2,000.0
1,000.0
0.0
IV IV IV IV IV IV IV IV IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I
00 01 02 03 04 05 06 07 08

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Мөнгөний нийлүүлэлтэд (M2) эзлэх банкнаас гадуурх мөнгөний
бууралт нь банкны салбарын өсөлтийг харуулах нэг гол үзүүлэлт
юм. Манай улсын хувьд банкнаас гадуурх мөнгө 1999 онд мөнгөний
нийлүүлэлтийн 39 хувийг эзэлдэг байсан бол 2014 оны хоѐрдугаар
улирлын байдлаар 5.6 хувь болж, 14 жилийн хугацаанд 7 дахин

1

2013 оны 3 дугаар улиралд арилжааны банкны шинжээч нараас банкны
салбарын шинжээчдийн таамаглал буюу салбар гол үзүүлэлтүүдийн ирээдүйн
төсөөллийг авч, нэгтгэн нийтэд зарласан юм.

4|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

буурсан байна. Өөрөөр хэлбэл, нийт мөнгөний 94.4 хувь нь банк
болон бусад хадгаламжийн байгууллагуудаар дамжиж байна.
Банкны салбарын шинжээчид мөнгөний нийлүүлэлтэд эзлэх банкнаас
гадуурх мөнгөний жинг 2013, 2014 онуудад 7.5 хувь байхаар
төсөөлж байсан ба Монголбанкнаас гаргасан гүйцэтгэлийн мэдээгээр
5.6 хувь болсон байна. Энэ нь шинжээчдийн төсөөллөөс 2 орчим
пунктаар бага байгаа бөгөөд банкны салбарын хөрөнгө татах үйл
ажиллагаа илүү сайн байгааг илэрхийлж байна. Мөн энэ нь иргэдийн
банкинд итгэх итгэл илүү нэмэгдэж байгааг илэрхийлэх юм.
Сүүлийн 1 жилийн хугацаанд байгууллагын хадгаламж 677.8 тэрбум
төгрөгөөс 2,013.8 тэрбум төгрөг хүрч, 3 дахин өсөөд байна.
Валютын хадгаламж 2013 оны 2 дугаар улирлаас хойш 3 улирал
дараалан өсөөд байсан бол 2014 оны хоѐрдугаар улиралд 27 хувь
буюу 551 тэрбум төгрөгөөр огцом буурсан байна. Харин валютын
харилцах дансны үлдэгдэл сүүлийн 2 улиралд дараалан өсөөд байна.
Зураг 4. Мөнгөний нийлүүлэлтийн (M2) бүтэц
100%

Хадгаламжийн
байгууллагаас
гадуурх мөнгө

90%
80%

Төгрөгийн
харилцах

70%
Валютын
харилцах

60%
50%

Валютын
хадгаламж

40%
30%

Байгууллагын
төгрөгийн
хадгаламж

20%

Иргэдийн
төгрөгийн
хадгаламж

10%
0%
IV IV IV IV IV IV IV IV IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II
00 01 02 03 04 05 06 07 08

2009

2010

2011

2012

2013

2014

5|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал
Байгууллагын төгрөгийн хадгаламж

Иргэдийн төгрөгийн хадгаламж

2,000.0
1,800.0
1,600.0
1,400.0
1,200.0
1,000.0
800.0
600.0
400.0
200.0
0.0

4,000.0
3,500.0
3,000.0
2,500.0
2,000.0
1,500.0
1,000.0
500.0
0.0
I

II III IV

I

2012

II III IV

I

II

2013

2014

I

II III IV

I

2012

Валютын хадгаламж

II III IV

I

II

2013

2014

Валютын харилцах

2,000.0
1,800.0
1,600.0
1,400.0
1,200.0
1,000.0
800.0
600.0
400.0
200.0
0.0

1,200.0
1,000.0
800.0
600.0
400.0
200.0
0.0
I

II III IV

I

2012

II III IV

I

II

2013

2014

I

I

2012

Төгрөгийн харилцах
1,600.0

700.0

1,400.0

600.0

1,200.0

500.0

1,000.0

II III IV

II III IV

I

II

2013

2014

Хадгаламжийн байгууллагаас
гадуурх мөнгө

400.0

800.0
300.0

600.0

200.0

400.0

100.0

200.0

0.0

0.0
I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

2014 оны хоѐрдугаар улиралд мөнгөний нийлүүлэлтэд эзлэх гадаад
валютын харилцах, хадгаламжийн жин 5.2 пунктаар буурч, 25.2
6|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

хувьд хүрсэн байна. Харин төгрөгийн мөнгөний нийлүүлэлтэд эзлэх
жин 5.2 пунктаар өссөн байна.

Хөрөнгийн өсөлт
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар арилжааны банкуудын нийт
хөрөнгө 21.4 их наяд төгрөг болж, өмнөх улирлаас 711 тэрбум
төгрөг буюу 3.4 хувиар өссөн байна. Харин өмнөх оны мөн үеэс 34
хувь, 2012 оны мөн үеэс 107 хувиар тус тус өссөн байна.
Банкны салбарын нийт активын хэмжээ 2012 оны 2 дугаар улирлаас
хойш 7 улирал тасралтгүй өссөн бөгөөд харин 2014 оны нэгдүгээр
улиралд 1 хувиар буурлаа. Мөн активын жилийн өсөлтийн хурд 2013
оны 1 дүгээр улирлаас эхлэн 4 улирал тасралтгүй өсөөд байсан
бөгөөд харин энэ улиралд 18 хувиар буурсан юм.
Нийт активын жилийн өсөлт дэлхийн эдийн засаг, санхүүгийн
хямралын нөлөөгөөр 2008 оны 4 дүгээр улирлаас огцом унаж, 2009
оны 2, 3 дугаар улирлуудад харгалзан 1.8 хувь, 1.4 хувь болж
уналтын доод цэгтээ хүрсэн байна.
Улмаар, нийт активын жилийн өсөлт 2010 оны 2 дугаар улирлаас
эхлэн тасралтгүй өссөөр 2011 оны 3 дугаар улиралд 55.6 хувьд
хүрч хямралаас хойшхи хамгийн өндөр цэгтээ хүрчээ. Харин түүнээс
хойш өсөлтийн хэмжээ буурсаар 2012 оны 4 дүгээр улиралд нийт
активын жилийн өсөлт 28 хувьд хүрсэн юм.
Зураг 5. Банкуудын нийт актив, түүний өсөлт
Нийт актив, тэрбум төгрөгөөр

Жилийн өсөлт, баруун тэнхлэг
80%

21,000.00

70%
18,000.00

60%

15,000.00

50%

12,000.00

40%
30%

9,000.00

20%

6,000.00

10%

3,000.00

0%

-

-10%
I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Банкны салбарын шинжээчид 2014 оны 2 дүгээр улирлын нийт активын
жилийн өсөлтийг дундажаар 62 хувь байхаар төсөөлж байсан ба
Монголбанкнаас гаргасан статистик мэдээллээр 34 хувь болж,
шинжээчдийн төсөөллөөс 1.8 дахин бага гарсан байна. Энэ нь
7|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

банкны салбарын хөрөнгийн
байгааг харуулж байна.

өсөлт

төсөөлснөөс

хурдтай

саарч

Нийт актив, пассивын бүтэц
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар банкны системийн нийт
активын 59.8 хувийг зээл, 10.8 хувийг банкны нөөц, 15.4 хувийг
Засгийн газар, төв банкны болон бусад үнэт цаас, 14 хувийг
гадаад актив болон бусад актив тус тус бүрдүүлж байна.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд нийт актив өмнөх улирлаас 3.4 хувиар
өссөн бөгөөд үүнд зээл 882 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн нь голлох
нөлөөг үзүүлсэн байна.
Зураг 6. Банкны системийн активын бүтэц
100%

Бусад

90%

Чанаргүй зээл

80%
Валютын зээл

70%
60%

Төгрөгийн зээл

50%

Бусад үнэт цаас

40%

Засгийн газрын үнэт
цаас
Төв банкны үнэт цаас

30%
20%

Гадаад актив

10%

Банкны нөөц

0%
I

II

III

IV

I

II

2012

III

IV

I

2013

II
2014

Банкны нөөц

Гадаад актив

3,500

1,800
1,600
1,400
1,200
1,000
800
600
400
200
0

3,000
2,500
2,000
1,500
1,000
500
0
I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

8|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Засгийн газрын үнэт цаас

Төв банкны үнэт цаас
1,200

2,500

1,000

2,000

800

1,500

600
1,000

400

500

200
0

0
I

II III IV

I

II III IV

I

2013

2014

2012

II

I

II III IV

I

2012

Бусад үнэт цаас

II III IV

I

II

2013

2014

Төгрөгийн зээл

500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0

10,000
9,000
8,000
7,000
6,000
5,000
4,000
3,000
2,000
1,000
0
I

II

III IV

I

II

2012

III IV

2013

I

II

I

II III IV

2014

I

II III IV

I

2013

2014

2012

Валютын зээл

II

Чанаргүй зээл

3,500

700

3,000

600

2,500

500

2,000

400

1,500

300

1,000

200

500

100

0

0
I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

I

II

III IV

2012

I

II

III IV

2013

I

II

2014

9|Хуудас

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар банкны системийн нийт
пассивын 41 хувийг хадгаламж, 11 хувийг харилцах, 9.6 хувийг
гадаад пассив, 8.4 хувийг өөрийн хөрөнгө тус тус бүрдүүлж байна.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд пассивын үзүүлэлтүүдээс валютын
хадгаламж 551 тэрбум төгрөгөөр буурсан бол төгрөгийн хадгаламж
497 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна.
Зураг 7. Банкны системийн пассивын бүтэц
Бусад

100%
90%

Өөрийн хөрөнгө

80%
70%

Засгийн газрын хадгаламж

60%
50%

Гадаад пассив

40%

Валютын хадгаламж

30%

Төгрөгийн хадгаламж

20%
10%

Валютын харилцах

0%
I

II

III

IV

I

II

2012

III

IV

I

2013

II

Төгрөгийн харилцах

2014

Төгрөгийн харилцах

Валютын харилцах

1,600

1,200

1,400

1,000

1,200
800

1,000
800

600

600

400

400
200

200
0

0
I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

10 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Төгрөгийн хадгаламж

Валютын хадгаламж

6,000

2,500

5,000

2,000

4,000
1,500
3,000
1,000
2,000
500

1,000
0

0
I

II III IV

I

2012

II III IV

I

2013

2014

Гадаад пассив
2,500

II

I

2012

Засгийн газрын
хадгаламж
1,800
1,600
1,400
1,200
1,000
800
600
400
200
0

2,000
1,500
1,000
500
0
I II IIIIV I II IIIIV I
2012

2013 2014

I

II III IV

III
2012

I

III

I

2013 2014

I

II III IV

I

II

2013

2014

Өөрийн хөрөнгө
2,000
1,800
1,600
1,400
1,200
1,000
800
600
400
200
0
I II IIIIV I II IIIIV I II
2012

2013

2014

Хадгаламж
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар арилжааны банкуудын нийт
хадгаламж 7.1 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 42 хувиар
өссөн байна. Харин сүүлийн 4 улирал дараалан өсөөд байсан
хадгаламжийн хэмжээ 2014 оны хоѐрдугаар улиралд 54 тэрбум төгрөг
буюу 1 орчим хувиар буурлаа.
Хадгаламжийн жилийн өсөлтийн хувь нь 2011 оны 2 дугаар улирлаас
хойш буурч байсан ч 2013 оны 3 дугаар улирлаас сэргэлт эхэлсэн
юм. Улмаар 2014 оны 1 дүгээр улиралд сүүлийн 10 улирлын хамгийн
өндөр түвшинд хүрсэн байна.

11 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Зураг 8. Нийт хадгаламж, түүний өсөлт, бүтэц
Хадгаламж, тэрбум төгрөгөөр

Жилийн өсөлт, баруун тэнхлэг

8,000.00

80%

7,000.00

70%
60%

6,000.00
50%
5,000.00

40%

4,000.00

30%

3,000.00

20%
10%

2,000.00

0%
1,000.00

-10%

-

-20%
I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Банкны салбарын шинжээчид 2014 оны хоѐрдугаар улирлын нийт
хадгаламжийн жилийн өсөлтийг 27 хувь байхаар төсөөлж байсан ба
Монголбанкнаас гаргасан статистик мэдээллээр 42 хувь болж,
шинжээчдийн төсөөллөөс 15 пунктаар өндөр гарсан байна. Энэ нь
банкны салбарын хадгаламж татах үйл ажиллагаа идэвхитэй байгааг,
мөн иргэдийн банкинд итгэх итгэл өндөр байгааг харуулж байгаа
юм.

Зээл
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар банкуудын нийт зээлийн
үлдэгдэл 12.2 их наяд төгрөгт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 43 хувиар
өссөн байна. 2014 оны хоѐрдугаар улиралд зээл нь нийт активын
59.8 хувьд хүрсэн байна.
Нийт зээлийн өсөлтийн хурд өмнөх улирлаас 11 функтаар буурсан
байна.
Нийт зээлийн өсөлтийн хурд 2011 оны дөрөвдүгээр улирлаас эхлэн 4
улирал дараалан буурсан ба харин 2013 оны эхний улирлаас эхлэн 4
улирал дараалан өсөөд байсан юм. Харин 2014 оны нэгдүгээр
улиралд өсөлтийн хурд тогтворжиж байна.

12 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Зураг 9. Зээлийн өрийн үлдэгдэл, түүний өсөлт
Нийт зээл, тэрбум төгрөгөөр

Жилийн өсөлт, баруун тэнхлэг

14,000.00

100%

12,000.00

80%

10,000.00
60%
48%
8,000.00
40%
6,000.00
20%
4,000.00
0%

2,000.00
-

-20%
I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Банкны салбарын шинжээчид 2014 оны хоѐрдугаар улирлын банкуудын
нийт зээлийн үлдэгдлийн жилийн өсөлтийг 46 хувь байхаар төсөөлж
байсан ба Монголбанкнаас гаргасан статистик мэдээллээр 43 хувь
болж, шинжээчдийн төсөөллөөс 3 пунктаар бага гарсан байна. Энэ
нь банкны салбарын зээл олгох үйл ажиллагаа хэвийн байгаа боловч
цаашид бага зэрэг удааширч болзошгүйг илэрхийлж байна.

13 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Зээлийн өрийн үлдэгдлийн бүтэц
Дараах зурагт зээлийн өрийн нийт үлдэгдлийг эдийн засгийн
салбаруудаар нь ангилж харууллаа. 2014 оны хоѐрдугаар улирлын
байдлаар үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагааны салбар нийт зээлийн
18.9 хувийг, бөөний болон жижиглэн худалдааны салбар нийт
зээлийн 16 хувь буюу бусад салбаруудаасаа хамгийн өндөр жинг
эзэлж байна. Мөн барилга, уул уурхайн салбарууд нь бүгд нийт
зээлийн үлдэгдлийн 10 хувиас дээш жин эзэлдэг томоохон салбарууд
юм.
Дээр дурьдагдсан нийт зээлийн үлдэгдэлд өндөр жин эзэлдэг
салбаруудын зээлийн өсөлт мөн өндөр байна. Манай улсын эдийн
засгийн гол салбар болох хөдөө аж ахуйн салбар нийт зээлийн 2
хувь орчмыг эзэлж байна.
Зураг 10. Зээлийн үлдэгдэл, эдийн засгийн салбараар
ҮЛ ХӨДЛӨХ…
БӨӨНИЙ БОЛОН…
БАРИЛГА
УУЛ УУРХАЙ, ОЛБОРЛОЛТ
БОЛОВСРУУЛАХ…
ХӨДӨӨ АЖ АХУЙ, ОЙН…
ТЭЭВЭР БА…
БАЙР, СУУЦ БОЛОН…
МЭДЭЭЛЭЛ, ХОЛБОО

2014 оны 2 дугаар улирал

САНХҮҮГИЙН БОЛОН…

2013 оны 2 дугаар улирал

ХҮНИЙ ЭРҮҮЛ МЭНД БА…

2012 оны 2 дугаар улирал

ЦАХИЛГААН,ХИЙ, УУР,…
БОЛОВСРОЛ
ЗАХИРГААНЫ БОЛОН…
УСАН ХАНГАМЖ;…
МЭРГЭЖЛИЙН,…
ТӨРИЙН УДИРДЛАГА БА…
БУСАД
0.00

1,000,000,000.00

2,000,000,000.00

3,000,000,000.00

Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын зээл
хамгийн ихээр өссөн байна.
Нийт зээлийн үлдэгдэлд бага жин эзэлдэг санхүү, даатгал,
боловсрол, цахилгааны үйлдвэрлэл зэрэг салбаруудын зээлийн

14 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

үлдэгдэл 2013 онд буурах хандлагатай байсан ч 2014 онд сэргэж
эхэлсэн байна.

Орон нутаг дахь банкны үйл ажиллагаа
Аймгуудын хадгаламж болон зээлийн үлдэгдэл ерөнхийдөө өсөх
хандлагатай
байна.
2014
оны
хоѐрдугаар
улирлын
байдлаар
аймгуудын нийт хадгаламж 1,021.6 тэрбум төгрөг буюу улсын нийт
хадгаламжийн 14 хувь, нийт зээлийн үлдэгдэл 2,637.8 тэрбум
төгрөг буюу нийт зээлийн 21.5 хувийг эзэлж байна.
Зураг 11. Аймгуудын хадгаламж, зээлийн динамик
3,000.0
2,700.0
2,400.0

Орон нутаг дахь зээл
Орон нутаг дахь зээлийн нийт зээлд
эзлэх хувь

2,100.0

1,200.0
27%

Орон нутаг дахь хадгаламжийн нийт
хадгаламжид эзлэх хувь

1,000.0

25%

25%

Орон нутаг дахь хадгаламж

29%

23%
21%
19%

800.0

1,800.0

17%
23%

1,500.0
1,200.0

600.0

15%

21%

13%
400.0

900.0

11%

19%

600.0
17%

300.0
0.0

15%

9%

200.0

7%
0.0

5%

I III I III I III I III I III I III I III

I III I III I III I III I III I III I III

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Аймгуудын хадгаламжийн үлдэгдэл болон зээлийн үлдэгдэл нь
улирлын шинж чанараас хамаарах хэлбэлзэл өндөртэй байна. Энэ нь
манай улсын хөдөө орон нутгийн
Зураг 12. Аймгуудын хадгаламж,
иргэдийн
орлого,
зарлагын зээлийн үлдэгдлийн улирлын индекс
түвшин улирлын шинж чанараас
хамааран
өөрчлөгддөгтэй
Хадгаламжийн улирлын индекс
холбоотой юм.
Зээлийн улирлын индекс
25
20
Тэрбум төгрөгөөр

Аймгуудын хадгаламжийн үлдэгдэл
жил бүрийн 2 дугаар улиралд
хэвийн
үеэс
13.3
тэрбум
төгрөгийн
хадгаламж
илүү
хийгдэж,
зээлийн
үлдэгдэл
хэвийн
үеэс
12.4
тэрбумаар
буурдаг төлөв ажиглагдаж байна.
Энэ нь 4, 5, 6 дугаар саруудад
малчдын орлогын гол эх үүсвэр
болох ямааны ноолуурын орлого
орж ирдэг сарууд юм.

15
10
5
0
-5

1

2

3

4

-10
-15

15 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Харин 3 дугаар улиралд аймгуудын хадгаламж үлдэгдэл хэвийн үеэс
9.9 тэрбум төгрөгөөр, зээлийн үлдэгдэл хэвийн үеэс 22.2 тэрбум
төгрөгөөр өсдөг төлөв ажиглагдаж байна. Энэ нь орон нутгийн
иргэдийн зардлын томоохон хэсэг болох оюутны сургалтын төлбөр
болон хот руу хүүхдээ сургуульд явуулахтай холбоотой зардал
гардаг үе юм.
Мөн 4 дүгээр улиралд аймгуудын
зээлийн үлдэгдэл буурч байна.

хадгаламжийн

үлдэгдэл

өсч,

2014 оны хоѐрдугаар улирлын эцсийн байдлаар хамгийн өндөр
хадгаламжтай аймгууд бол Орхон, Дархан-Уул, Өмнөговь зэрэг
аймгууд байна. Хамгийн өндөр зээлийн үлдэгдэлтэй аймгуудад мөн
Орхон, Дархан-Уул, Сэлэнгэ аймгууд орж байна.
Сүүлийн жилүүдэд Өмнөговь, Дорноговь аймгуудын хадгаламж болон
зээлийн үлдэгдэл эрчимтэй нэмэгдэх хандлагатай байна.
Зураг 13. Аймгуудын хадгаламж, зээлийн хамаарал

Хадгаламжийн үлдэгдэл, тэрбум
төгрөгөөр

Аймгуудын хадгаламж, зээлийн хамаарал
Linear (Аймгуудын хадгаламж, зээлийн хамаарал)
140.0

Орхон

120.0
Өмнөговь

100.0
80.0

Дархан-Уул

60.0

Дорноговь

40.0

Сэлэнгэ

20.0
0.0
30.0

Говьсүмбэр
60.0

90.0

120.0

150.0

180.0

210.0

240.0

270.0

Зээлийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөгөөр

16 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Чанаргүй зээл
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар нийт зээлийн 91.8 хувийг
хэвийн зээл, 3.56 хувийг хугацаа хэтэрсэн зээл, 4.62 хувийг
чанаргүй зээл эзэлж байна. Чанаргүй зээлийн 59.7 хувийг муу
зээл, 13.7 хувийг эргэлзээтэй зээл, 26.6 хувийг хэвийн бус зээл
эзэлж байна.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд нийт зээлд эзлэх чанаргүй зээлийн
жин өмнөх улиралтай харьцуулахад 0.61 хувиар буурсан байна.
Харин хугацаа хэтэрсэн зээлийн нийт зээлд эзлэх жин өмнөх
улирлаас 1.1 хувиар, хоѐр улирлын өмнөхөөс 3 дахин өссөн байна.
Энэ нь богино хугацааны дараа чанаргүй зээл дахин өсгөх
эрсдэлийг үүсгэж болох талтай.
Зураг 14. Зээлийн чанарын ангилал болон нийт зээлд эзлэх хувь
35%
30%

Хэвийн зээл

Хугацаа хэтэрсэн зээл

Хэвийн бус зээл

Эргэлзээтэй зээл

Муу зээл

25%
20%
15%
10%
5%
0%
I

III
2000

I

III
2001

I

III
2002

I

III
2003

I

III
2004

I

III
2005

I

III
2006

I

III
2007

I

III
2008

I

III
2009

I

III
2010

I

III
2011

I

III
2012

I

III
2013

I
2014

2000 оны эхний улиралд чанаргүй зээл маш өндөр буюу нийт зээлийн
30 хувь орчмыг эзэлж байсан байна. Түүнээс хойш эрчимтэй
буурсаар 2001 оны 4 дүгээр улиралд 6 хувьд хүрч тогтворжсоноор
2008 оны 3 дугаар улирал хүртэл тогтвортой байсан байна.
Харин 2008 онд эхэлсэн санхүүгийн хямралын нөлөөгөөр чанаргүй
зээл 2008 оны 4 дүгээр улирлаас эхлэн 4 улирал өсч, 2009 оны 4
дүгээр улиралд дээд цэгтээ буюу нийт зээлийн 17 хувь хүртэл
өсчээ.

17 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх хувь хэмжээ 2011 оны сүүлчээр
эргэн 6 хувь хүртэл буурч, түүнээс хойш тогтворжих хандлага 2013
оны 3 дугаар улирал хүртэл үргэлжилжээ.
Хэвийн зээл

Хугацаа хэтэрсэн зээл

12,000.0

500.0
450.0
400.0
350.0
300.0
250.0
200.0
150.0
100.0
50.0
0.0

10,000.0
8,000.0
6,000.0
4,000.0
2,000.0
0.0
I

II III IV I

II III IV I

II

2012

2013

2014

I

II III IV

I

2012

Чанаргүй зээл

II III IV

I

2013

II
2014

Хэвийн бус зээл

700.0

160.0

600.0

140.0

500.0

120.0
100.0

400.0

80.0
300.0

60.0

200.0

40.0

100.0

20.0

0.0

0.0
I

II III IV

I

2012

II III IV

I

2013

II

I

2014

II III IV

I

2012

Эргэлзээтэй зээл

II III IV

I

II

2013

2014

Муу зээл

140.0

450.0
400.0
350.0
300.0
250.0
200.0
150.0
100.0
50.0
0.0

120.0
100.0
80.0
60.0
40.0
20.0
0.0
I

II III IV
2012

I

II III IV
2013

I

II
2014

I

II III IV
2012

I

II III IV
2013

I

II
2014

18 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Банкны салбарын шинжээчид 2014 оны хоѐрдугаар улирлын банкуудын
чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх хувийг 5.11 хувь байхаар
төсөөлж байсан ба Монголбанкнаас гаргасан статистик мэдээллээр
4.62 хувь болж, шинжээчдийн төсөөллөөс 0.49 пунктаар бага гарсан
байна. Энэ нь арилжааны банкуудын чанаргүй зээлийн түвшин буурч
илүү хурдтайгаар буурч байгааг илэрхийлэх бөгөөд мөн эдийн засаг
харьцангуй сэргэх хандлагатай болж байгааг илэрхийлж байна.
Дараах зурагт эдийн засгийн салбаруудын чанаргүй зээлийн тухайн
салбарынхаа нийт зээлд эзлэх хувийг сүүлийн хоѐр жилийн 2 дугаар
улирал болон 2014 оны 2 дугаар улирлын байдлаар харуулав.
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар (i) боловсролын салбар,
(ii) уул уурхай, олборлолтын салбар, (iii) усан хангамжийн
салбаруудын чанаргүй зээлийн салбар бүрийнхээ нийт зээлд эзлэх
хувь хамгийн өндөр байна.
Зураг 15. Чанаргүй зээл, эдийн засгийн салбаруудаар
БОЛОВСРОЛ
УУЛ УУРХАЙ, ОЛБОРЛОЛТ
УСАН ХАНГАМЖ; БОХИР…
ЦАХИЛГААН,ХИЙ, УУР,…
БӨӨНИЙ БОЛОН…
БОЛОВСРУУЛАХ…
ХӨДӨӨ АЖ АХУЙ, ОЙН АЖ…
ТЭЭВЭР БА АГУУЛАХЫН …
2014 оны 2 дугаар улирал

БАРИЛГА

2013 оны 2 дугаар улирал

ЗАХИРГААНЫ БОЛОН…

2012 оны 2 дугаар улирал

БАЙР, СУУЦ БОЛОН ХООЛ…
МЭРГЭЖЛИЙН, ШИНЖЛЭХ…
ТӨРИЙН УДИРДЛАГА БА…
ХҮНИЙ ЭРҮҮЛ МЭНД БА…
МЭДЭЭЛЭЛ, ХОЛБОО
ҮЛ ХӨДЛӨХ ХӨРӨНГИЙН…
САНХҮҮГИЙН БОЛОН…
БУСАД
0.0%

10.0%

20.0%

30.0%

40.0%

19 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд чанаргүй зээл нь хамгийн хурдтай
өсч байгаа салбар нь захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл
ажиллагааны салбар буюу 4 дахин өссөн байна. Дараа нь
боловсролын салбар, усан хангамжийн салбар болон бөөний болон
жижиглэн худалдааны салбарын чанаргүй зээлийн нийт зээл эзлэх
жин хоѐр дахин өссөн байна.
Харин санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа, мэдээлэл холбоо,
үл хөдлөх хөрөнгө болон тээвэр ба агуулахын салбарын үйл
ажиллагааны салбарын чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх жин
эрчимтэй буурч байна.

20 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Хэвийн зээлийн хугацааны бүтэц
2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар хэвийн зээл 11.24 их наяд
төгрөг хүрч, нийт зээлийн 91.8 хувийг эзэлж байна. Хэвийн зээл
өмнөх улирлаас 779 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн ч нийт зээлд эзлэх
хувь 0.49 хувиар буурсан байна.
Хэвийн зээлийн хугацааны бүтцийн динамикийг дараах зурагт
харуулав. 2014 оны хоѐрдугаар улирлын байдлаар нийт хэвийн
зээлийн 32 хувийг 1 жил хүртэл хугацаатай зээл, 44.6 хувийг 1-5
жилийн хугацаатай зээл, 23.4 хувийг 5 жилээс дээш хугацаатай
зээл бүрдүүлж байна.
2014 оны хоѐрдугаар улиралд өмнөх улиралтай харьцуулахад 1 жил
хүртэл хугацаатай зээлийн нийт хэвийн зээлд эзлэх жин 12 хувиар,
5 жилээс дээш хугацаатай зээлийн нийт хэвийн зээлд эзлэх хувь 1
хувиар тус тус өссөн бол 1-5 жилийн хугацаатай зээлийн хэвийн
зээлд эзлэх хувь 13 хувиар буурсан байна.
Зураг 16. Хэвийн зээлийн хугацааны бүтэц
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
5 ба түүнээс дээш жилийн хугацаатай
1-5 хүртэл жилийн хугацаатай
1 хүртэл жилийн хугацаатай

20%
10%
0%

I III I III I III I III I III I III I III I III I III I III I III I III I III I III I
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 20132014

1 хүртэл жилийн
хугацаатай

1-5 хүртэл жилийн
хугацаатай

4,000.0
3,500.0
3,000.0
2,500.0
2,000.0
1,500.0
1,000.0
500.0
0.0

5 ба түүнээс дээш
жилийн хугацаатай

7,000.0
6,000.0
5,000.0
4,000.0
3,000.0
2,000.0
1,000.0
0.0
I

III
2012

I

III
2013

3,000.0
2,500.0
2,000.0
1,500.0
1,000.0
500.0
0.0
I

I
2014

III
2012

I

III
2013

I

I
2014

III
2012

I

III
2013

I
2014

21 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

2004 оныг хүртэл нийт хэвийн зээлийн 90 гаруй хувийг 1 жил
хүртэлх буюу богино хугацаатай зээл эзэлдэг байжээ. Харин 2004
оноос эхлэн 1-5 жилийн хугацаатай зээлийн нийт хэвийн зээлд
эзлэх хувь өссөөр 2013 оны оны жилийн эцэст 59 хувьд хүрсэн
байна.
2007 оноос хойш 5 жилээс дээш хугацаатай хэвийн зээл өсөлт
нэмэгдэж 2010 оны гуравдугаар улиралд нийт хэвийн зээлийн 22
хувьд хүрсэн байна. Түүнээс хойш өнөөг хүртэл 5 жилээс дээш
хугацаатай
хэвийн
зээлийн
нийт
хэвийн
зээлд
эзлэх
хувь
тогтвортой байсан ба 2013 оны байдлаар мөн 22 хувь байна.
Урт хугацаат зээл өсөх хандлагатай байгаа нь банкуудад цаашид
илүү урт хугацаатай эх үүсвэр татах хэрэгтэйг харуулж байна.

Хүү, хүүгийн зөрүү
2014 оны хоѐрдугаар улиралд банкуудын зээлийн жигнэсэн дундаж
хүү 18.8 хувь болж өмнөх улирлаас 0.9 пунктаар буурсан байна.
Харин хадгаламжийн жигнэсэн дундаж хүү 12.2 хувь болж өмнөх
өөрчлөлтгүй буюу тогтвортой байна. Зээлийн жигнэсэн дундаж хүү
буурч, хадгаламжийн жигнэсэн дундаж тогтвортой байснаар энэ
улиралд хүүгийн зөрүү 0.9 функтаар буурсан байна.
2014 оны нэгдүгээр улиралд хүүгийн зөрүү 7.5 хувь болж өмнөх
улирлаас 2.2 пунктаар өссөн юм.
Дараах зурагт зээл, хадгаламжийн жигнэсэн дундаж хүү болон
хүүгийн зөрүүний динамикийг харуулав. 2012 оны 2 дугаар сард
хүүгийн зөрүү 7.6 нэгж хувь байсан бол 2013 оны эцэст 5.3 нэгж
хүртэл буурч байжээ.
Зураг 17. Хүүгийн динамик
26.0%

18.0%
Зээлийн хүү

24.0%

16.0%

Хадгаламжийн хүү

22.0%

14.0%

Хүүний зөрүү, баруун тэнхлэг

20.0%

12.0%

18.0%

10.0%

16.0%

8.0%

14.0%

6.0%

12.0%

4.0%

10.0%

2.0%

8.0%

0.0%
I

II III IV
2009

I

II III IV
2010

I

II III IV
2011

I

II III IV
2012

I

II III IV

I

II

2013

2014

22 | Х у у д а с

Банкны аж үйлдвэр
2014 оны 2 дугаар улирал

Банкны салбарын шинжээчид 2014 оны хоѐрдугаар улиралд зээлийн
хүүг 17.7 хувь байхаар төсөөлж байсан ба Монголбанкнаас гаргасан
статистик мэдээллээр 18.8 хувь болж, шинжээчдийн төсөөллөөс 1.1
пунктаар өндөр гарсан байна. Мөн шинжээчид 2014 оны хоѐрдугаар
улиралд хадгаламжийн хүүг 12.1 хувь байхаар төсөөлж байсан ба
Монголбанкнаас гаргасан статистик мэдээллээр 12.2 хувь болж,
шинжээчдийн төсөөллөөс 0.1 пунктаар өндөр гарсан байна.
Шинжээчдийн таамагласнаар банкны хүүгийн зөрүү 5.6 нэгж байхаар
байсан ба гүйцэтгэлийн статистикаар 6.6 болж, мөн таамагласнаас
1.1 пунктаар өндөр байна. Энэ нь зээлийн хүү төсөөлснөөс өндөр
байсантай шууд холбоотой юм.

МОНГОЛЫН БАНКНЫ ХОЛБОО

23 | Х у у д а с