You are on page 1of 73

ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
ΤΙΤΛΟΣ:
<< ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ>>

ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΑΤΟΥ ΣΟΦΙΑ
Α.Μ: 4759
ΕΠΟΠΤΕΥΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:
ΣΑΡΙΑΝΝΙΔΗΣΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΚΟΖΑΝΗ 2009

ΚΟΖΑΝΗ 2009

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Θα ήθελα να ευχαριστήσω πολύ τον καθηγητή μου , για την προσοχή που έδειξε στη
εργασία της πτυχιακής. Χάρη στην πολύτιμη βοήθεια του , μέσα από συνεχόμενες
μελέτες έγινε η διάρθρωση αυτής της πτυχιακής , που αφορά τα παίγνια.

2

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ……………………………...………………………………....2
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ…………………………………………..………………….3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ……………………………………………………..……….…...6
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο……………………………………………………………………………………….………10
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΑΙΓΝΙΑ
Παραδείγματα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄.΄΄΄΄΄΄΄΄13
ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ
Πώς το level-k-model επεκτείνει τη Θεωρία Παιγνίων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο…………..…………………………………………………………………………\……….16

ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ
Θεωρία παιγνίων Κοινωνίες και συνεργασία
Σημείο ισορροπίας (σημείο Nash)

3

.24 «Ανθρώπινες» εξισώσεις Συνεργασία αντί ανταγωνισμού Ο δείκτης του Σάπλεϊ Το δίλημμα του καφέ Τριψήφιο κόλπο Ασφαλιστικές δικλείδες Υπολογισμός της «ωφέλειας» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο………………………………………………………………………………………………..39 Υπολογιστές ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ Αλγοριθμική και Εξελικτική Θεωρία Παιγνίων Η Φιλοδοξία της Θεωρίας Παιγνίων ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΛΗΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ………………………………………………….………………68 4 .33 Το θεώρημα minimax και η θεωρία των παιγνίων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Ο……………………………………………………………………………………………….…..Το μοίρασμα της πίτσας Σημείο ισορροπίας στο μοίρασμα της πίτσας Το δίλημμα του φυλακισμένου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο………………………………………………………………………………………….

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ……………………………………………….…………71 Ειδικότερη Βιβλιογραφία Ιστογραφία…………………………………………………………….……73 5 .... …….……..69 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ……………………………………….70 Βιβλιογραφία……………………………………………………....

για να εμποδίσει τον αντίπαλο του να αποκτήσει πλεονεκτήματα που θα περιορίσουν τα κέρδη του. Ως αντικείμενο έρευνας μπορούν να θεωρηθούν διάφορα προβλήματα πολίτικης . Είναι δεδομένο ότι κάθε κατάσταση αντιπαλότητας είναι αρκετά περιπλοκή.ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η μελέτη αυτή αφορά τη θεωρία των παιγνίων. Μια θεωρία όπου βρίσκει εφαρμογή σε πολλούς τομείς στη ζωή μας. είναι στις περιπτώσεις αυτές απαραίτητη. μια μεθοδική δηλαδή και συστηματική εργασία. Τα παίγνια είναι μια μέθοδος ανάλυσης προβλημάτων που έχουν σχέση με τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε καταστάσεις σύγκρουσης και συνεργασίας. Τα παίγνια αφορούν των τρόπο που παίρνονται στρατηγικές αποφάσεις. Κάθε παίκτης προσπαθεί να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που διαθέτει. γιατί ο ερευνητής δε διαθέτει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να διελευκάνθη το πρόβλημα. οπού δυο ή περισσότεροι δρώντες (παίκτες) βρίσκονται αντιμέτωποι και ακολούθου συνεργατικές ή μη συνεργατικές στρατηγικές. Επομένως οι ενέργειες του εξαρτώνται άμεσα από τη θέση (στρατηγική) που θα επιλέξει ο αντίπαλος. Ένας επιστημονικός τρόπος σκέψης . Η στρατηγική των παιγνίων με τον τρόπο έρευνας της προσπαθεί να δώσει απάντηση ακόμη και στα προβλήματα. οικονομικής μορφής. κοινωνικής . οπού οι εμπειρικές πληροφορίες είναι περιορισμένες. Παίκτης μπορεί να είναι ένα προσωπάκια οργάνωση . ένα κράτος ή ένας συνασπισμός. Για τη λύση των προβλημάτων αυτών θεωρείται προηγουμένως απαραίτητη η ανάλυση καταστάσεων . ψυχολογικής . Ο Όρος στρατηγική των παιγνίων ή θεωρία των παιγνίων (game theory) μπορεί να θεωρηθεί συνώνυμος με τον όρο θεωρία των 6 . Η ανάλυση της είναι δύσκολη και πολλές φορές αδύνατη .

ξεφεύγοντας έτσι από την απλή εφαρμογή της στα ανωτέρα μαθηματικά . 7 . Η διάφορα μεταξύ τους έγκειται στο ότι στη θεωρία των αποφάσεων λαμβάνονται υπόψη . στις όποιες ένας φορέας συμφερόντων παίζει αποφασιστικό ρολό . καταστάσεις . στις όποιες δυο ή και περισσότεροι δρώντες συμμετέχουν από κοινού στο σύστημα αλληλενεργειών και αλληλεπιδράσεων που οι ίδιοι δημιουργούν. Οι επιστήμονες von Neumann kais Morgenstern προσπάθησαν πρώτοι να εφαρμόσουν τη μέθοδο της θεωρίας των παιγνίων στην οικονομία. Αργότερα η εφαρμογή της θεωρίας αυτής επεκτάθηκε στις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες και θεωρείται σήμερα σαν μια βασική μέθοδος ανάλυσης προβλημάτων σύγκρουσης και συνεργασίας μεταξύ δυο ή περισσότερων δρώντων.αποφάσεων. ενώ στη θεωρία των παιγνίων ερμηνεύονται και καταστάσεις .

Είναι σίγουρο βέβαια ότι αν ο Τζον φον Νόιμαν ζούσε θα μοιραζόταν και αυτός το βραβείο. Για τις εργασίες τους τιμήθηκαν οι τρεις τελευταίοι το 1994 με το βραβείο της Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών στην μνήμη του Alfred Bernhard Nobel. Το κύριο αντικείμενό της είναι η ανάλυση των αποφάσεων σε καταστάσεις (παιχνίδια) στρατηγικής αλληλεπίδρασης (strategic interdependence).ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η θεωρία παιγνίων (game theory) ξεκίνησε σαν κλάδος των οικονομικών με το σπουδαίο βιβλίο των John von Neumann και Oskar Morgenstern Theory of games and economic behaviour Θεωρία Παιγνίων και Οικονομική Συμπεριφορά πάνω σε παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος (zero-sum games). η θεωρία παιγνίων έχει βρει ευρύτατη εφαρμογή στα οικονομικά. Στους περαιτέρω θεμελιωτές ανήκουν  ο John Forbes Nash (η ζωή του έγινε θέμα της ταινίας "ένας υπέροχος άνθρωπος"). Τα τελευταία 30 χρόνια. ο οποίος γενίκευσε το πρόβλημα σε παιχνίδια μη μηδενικού αθροίσματος και πρόσφερε σαν λύση την ισορροπία Νας (Nash Equilibrium)  ο Reinhard Selten άνοιξε το δρόμο για ικανοποιητική λύση του προβλήματος ισορροπίας σε στα δυναμικά παιχνίδια υποπαιχνίδια με (Subgame την έννοια Perfect της Nash Equilibrium) και της ισορροπίας τρεμάμενου χεριού (trembling hand perfect equilibrium)  ο John Harsanyi ασχολήθηκε με παιχνίδια υπό μερική πληροφόρηση (Incomplete Information). όπου ολόκληροι κλάδοι στηρίζονται στις 8 .

Αυτό βρίσκεται σε άμεση συσχέτιση με τον ρόλο του κράτους και των θεσμών σε θέματα συνεργασίας. όπως εξελικτική βιολογία. Το 2005 οι θεωρητικοί παιγνίων Thomas Schelling και Robert Aumann κέρδισαν το βραβείο νόμπελ για τις οικονομικές επιστήμες. ο σχεδιασμός μηχανισμών (mechanism design) με σπουδαιότερο υποκλάδο τον σχεδιασμό δημοπρασιών (auctions) κ.μεθόδους της. Στη συγκεκριμένη εκδοχή.α. η βιομηχανική οργάνωση (industrial organisation). ψυχολογία.χ. όπως π. 9 . όπου εξηγεί ενδεχόμενα συνεργασίας μεταξύ των παικτών. Επιπρόσθετα χρησιμοποιείται όμως ευρέως και σε άλλες επιστήμες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η παροχή δημόσιων αγαθών και η φορολογία. Επίσης. η θεωρία παιγνίων χρησιμοποιείται και στην Πολιτική Οικονομία και ειδικά στη θεωρία της συλλογικής δράσης (Collective action). κοινωνιολογία κλπ. μιλάμε για παίγνια συνεργασίας (Cooperative Game Theory).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΑΙΓΝΙΑ Παίγνιο: Συμμετέχουν τουλάχιστον δύο παίκτες με τουλάχιστον δύο στρατηγικές ο καθένας και αντίθετα συμφέροντα. Το αποτέλεσμα για κάθε παίκτη καθορίζεται από τις συνδυασμένες επιλογές όλων των παικτών και δίνεται από τον πίνακα αποτελεσμάτων του παιγνίου (reward ή pay−off matrix). Η επιτυχία του ενός σημαίνει την αποτυχία του άλλου—για να απολαύσεις εσύ το δικό σου φαγοπότι κάποιος άλλος πεινάει και λιμοκτονεί. Παραδείγματα: MONOPOLY (το παιχνίδι) poker bridge Πόλεμος Ποδοσφαιρικό ματς Ληστεία (εννοείται η επιτυχημένη!) Γίνεται πλέον ευρύτερα αποδεκτό ότι τέτοιου είδους παίγνια μιμούνται τη ζωή. Αν το 10 . Αυτό άραγε δεν σημαίνει η επιβίωση του ικανότερου. Στα παίγνια μηδενικού αθροίσματος. αυτό που κερδίζει ο ένας παίκτης είναι ακριβώς αυτό που χάνει ο αντίπαλός του (win/lose games).

Αντίθετα ο Γιώργος τρώει ευχάριστα και μήλα και πορτοκάλια. ο Γιώργος μπορεί να 11 . είναι πολύ πιθανόν η διαπραγμάτευση να καταλήξει σε αδιέξοδο και τα δύο μέρη να μην μπορέσουν να ανακαλύψουν εναλλακτικές λύσεις που να είναι αμοιβαία επωφελείς. Σε συνθήκες ανταγωνισμού. Πιο συγκεκριμένα. Πολλές διαπραγματεύσεις αφορούν αποκλειστικά και μόνο στη διανομή (ενός αντικειμένου. Οι δύο φίλοι έχουν διαφορετικές προτιμήσεις. Οι δύο πλευρές πρέπει να αποφασίσουν καταρχήν εάν θα μοιράσουν το αγαθό αυτό και κατά δεύτερον πώς θα το μοιράσουν (θα πάρουν όλοι το ίδιο ποσοστό? Με ποια κριτήρια θα γίνει η μοιρασιά?) Όλα αυτά τα ζητήματα είναι κρίσιμα για την έκβαση της συγκεκριμένης διαπραγμάτευσης. πρέπει να στερήσεις από τους άλλους αυτό που όλοι διεκδικείτε. υλικού ή άυλου). Ένας βασικός λόγος είναι   Ασύμμετρη πληροφόρηση Ένα απλό παράδειγμα: Ο Γιάννης έχει 10 μήλα και 0 πορτοκάλια. ο Γιάννης σιχαίνεται τα μήλα και λατρεύει τα πορτοκάλια. Ο Γιώργος έχει 10 πορτοκάλια και 0 μήλα. Στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. προκειμένου να μείνεις μέσα στο παιχνίδι. τότε μόνο εις βάρος του άλλου μπορεί κανείς να ωφεληθεί. ενός οικονομικού αγαθού.παιχνίδι είναι η επιβίωση και οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι. ενός χρηματικού ποσού. Εάν οι διαπραγματευτές επικεντρωθούν μόνο στα ζητήματα αυτά.

όταν οι άνθρωποι ως φορείς δράσης έχουν δύο επιλογές (συνεργασίας ή σύγκρουσης) οδηγούνται μακροπρόθεσμα σε συνεργατικές στρατηγικές (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την στρατηγική “tit for tat”).και οι δύο πλευρές κερδίζουν (win/win games). μακροπρόθεσμα υιοθετούν ένα συνεργασιακό ήθος. Παραδείγματα: μια ανταλλαγή πληροφοριών μια ερωτική σχέση μια εμπορική ανταλλαγή με όρους αμοιβαιότητας Όπως θα δούμε και παρακάτω. τότε ο Γιώργος θα αποκτήσει το «μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας» (περισσότερα μήλα). Εάν ο Γιάννης αποκαλύψει τις προτιμήσεις του και ο Γιώργος πει ψέματα για τις δικές του προτιμήσεις. Έτσι.παραπλανήσει τον Γιάννη σχετικά με τις προτιμήσεις του και να πει ότι λατρεύει τα μήλα. Στα παίγνια θετικού αθροίσματος (positive sum games) η κάθε πλευρά έχει όφελος από τη σχέση της με την άλλη -. 12 . με την εφαρμογή του μοντέλου του “διλήμματος του φυλακισμένου” σε πειράματα που πραγματοποίησε ο Ρώσος ψυχολόγος Anatol Rapoport. που αποδεικνύονται πιο συμφέρουσες από τις συγκρουσιακές ή καθαρά ανταγωνιστικές στρατηγικές.

με βάση τις γνώσεις τους για τα χαρακτηριστικά που θα είχε το άλλο πρόγραμμα. Επομένως.. Τι νομίζετε ότι έλειπε από τον χαρακτηρισμό της στρατηγικής συμπεριφοράς. μέχρι τις πολύ σημαντικές αποφάσεις διοίκησης επιχειρήσεων και κυβερνήσεων.παίρνοντας το όνομά της από τον John Nash. όπως ορίστηκε αρχικά. προσπάθησε να «προλάβει» την είσοδό της αντιγράφοντας τα χαρακτηριστικά πλοήγησης της Netscape με το δικό της πρόγραμμα πλοήγησης στο Διαδίκτυο. στις προβλέψεις για τις αποφάσεις των άλλων και πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι και οι άλλοι μπορεί να σκέπτονται με τον ίδιον τρόπο. απαιτεί παιγνιοθεωρητική ανάλυση.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ Πού συναντάμε τη Θεωρία Παιγνίων στην καθημερινή μας ζωή. πριν από μερικά χρόνια. οι συνέπειες των οποίων εξαρτώνται από τις αποφάσεις που παίρνουν οι άλλοι. H Θεωρία Παιγνίων εξετάζει τον τρόπο με τον οποίον οι άνθρωποι παίρνουν αλληλοεξαρτώμενες αποφάσεις. Επειδή και οι δύο διαδικασίες εξελίσσονταν ταυτόχρονα. H παραδοσιακή Θεωρία Παιγνίων χρησιμοποιεί την έννοια της ισορροπίας (Nash) . συχνά. οι καλές αποφάσεις βασίζονται. οι προγραμματιστές και των δύο εταιρειών έπρεπε να κάνουν. υποθέσεις.. Ο τρόπος με τον οποίον αποφάσισαν τι έπρεπε να κάνουν. Εφαρμογές συναντάμε σχεδόν παντού στη καθημερινή μας ζωή: από την απόφαση για το πώς να αποφύγεις ένα ταξί την ώρα που διασχίζεις τον δρόμο. ο 13 . όταν η Microsoft ήλθε αντιμέτωπη με τον ανταγωνισμό τής Netscape. Για παράδειγμα.

εργαλείο. η «ισορροπία» υποθέτει ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει ένα τέλειο υπόδειγμα πρόβλεψης της συμπεριφοράς τού άλλου.είναι σωστές. τόσο για να αναλύσουμε τα δεδομένα από τα πειράματά μας όσο και για τα «αινίγματα» των οικονομικών και κοινωνικών επιστημών. όπως στην έννοια της «ισορροπίας» των ορθολογικών προσδοκιών στη Μακρο-οικονομική.οποίος κέρδισε το βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά το 1994 και αναγορεύθηκε σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών το 2000 . Το level-k-model γενικεύει την έννοια της «ισορροπίας».στατιστικά τουλάχιστον . Πώς το level-k-model επεκτείνει τη Θεωρία Παιγνίων Στην πρόσφατη διάλεξή του στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.. δεν θα το έκανε σε μια συνάντηση με κυβερνητικούς αξιωματούχους». 14 .. τα οποία δεν επιδέχονται ανάλυση με βάση την ισορροπία. Εμμέσως. Σημειώστε την παραπομπή που αφορά στον δηλητηριασμό του Ουκρανού υποψηφίου για την προεδρία (και προέδρου σήμερα) Viktor Yushchenko: «Κάθε κυβέρνηση που θέλει να σκοτώσει έναν αντίπαλο. οι προβλέψεις του οποίου . ώστε να μπορεί να περιγράφει καλύτερα τις αρχικές αντιδράσεις των ανθρώπων σε μια ευρύτερη γκάμα καταστάσεων. δεδομένων των επιδιώξεών του και των αποφάσεων των άλλων.κατά την οποίαν κάθε άνθρωπος παίρνει την απόφαση που είναι η καλύτερη γι' αυτόν. ο καθηγητής Crawford μίλησε για το level-k-model. στις περιπτώσεις που οι άνθρωποι έχουν προηγούμενη εμπειρία από ανάλογα παίγνια. Το χρησιμοποιούμε.. H ισορροπία είναι ένα δυνατό και χρήσιμο..

η συνάντηση με τους κυβερνητικούς αξιωματούχους θα ήταν ακριβώς η κατάλληλη στιγμή για την κυβέρνηση να προσπαθήσει να σκοτώσει τον αντίπαλο. ακόμα πιο σημαντικό. H ανάλυσή μας δείχνει πως το level-k-model εξηγεί ότι τόσο το σκεπτικό της στρατηγικής του χωρίου όσο και ο κατάλληλος τρόπος δηλητηριασμού του Yushchenko ή. που είναι συνεπής με την «ισορροπία»: αν οι αστυνομικοί επιθεωρητές σκέφτονταν με αυτόν τον τρόπο. και τις συνακόλουθες προσπάθειές τους να ξεγελάσουν τους Γερμανούς για τον τόπο της εισβολής. ο τρόπος σύλληψης των υπευθύνων καθορίζεται από αντιλήψεις περί στρατηγικής συμπεριφοράς. Άλλο παράδειγμα είναι η ανάλυση για την απόφαση των Συμμάχων του B' Παγκοσμίου Πολέμου να εισβάλουν στην Ευρώπη την D-Day. 15 . όπως εκφράζονται στην παραπομπή. στην εργασία μου στο American Economic Review (2003).Το επιχείρημα αυτό αποτυπώνει την κοινή στρατηγική διαίσθηση. από τη Νορμανδία ή το Καλαί.

16 . Πρωτότυπο.χ. Από τα μικρά προβλήματα της κοινωνίας (π. Όμορφο. φιλοδοξεί πλέον να ενοποιήσει όλες τις κοινωνικές επιστήμες. η Θεωρία Παιγνίων υποθέτει ότι κανείς δεν κάνει πράγματα που δεν θα έκανε αν τη γνώριζε! Οι κοινοί άνθρωποι εμφανίζονται σ’ αυτήν ως θεωρητικοί και οι θεωρητικοί ως κοινοί άνθρωποι. και την πολιτική επιστήμη. Ανθρωπιστικό. συνήθως απωθούνται από τα μαθηματικά της. Εκείνοι που ενδιαφέρονται περισσότερο για την κοινωνική σημασία της Θεωρίας Παιγνίων. Στους κοινωνικούς επιστήμονες προσφέρει εφόδια χρήσιμα στην κριτική αξιολόγηση της Θεωρίας Παιγνίων. αφού καταξιώθηκε ως η σύγχρονη θεμελίωση της οικονομικής.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Η Θεωρία Παιγνίων. την ψυχολογία.χ. η Θεωρία Παιγνίων έχει άποψη. Το πρόβλημα με τη Θεωρία Παιγνίων είναι ότι η μαθηματική της γλώσσα αποκλείει πολλούς από συζητήσεις από τις οποίες δεν θα έπρεπε να λείπει κανείς. το σχεδιασμό δημοπρασιών) μέχρι τα μεγάλα φιλοσοφικά μας αινίγματα (π. συχνά δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική και φιλοσοφική τους σημασία. Εντάσσει τον εαυτό της στα φαινόμενα που καλείται η ίδια να εξηγήσει. Αντίθετα με τις άλλες προσεγγίσεις στην κοινωνική επιστήμη. αλλά και μια ευκαιρία επαναπροσέγγισης με τη φιλοσοφία. περί Ηθικής και του ρόλου του Κράτους). Κι εκείνοι που κατέχουν τις απαιτούμενες τεχνικές. Στους οικονομολόγους παρουσιάζει την αρτιότερη μέθοδο ανάλυσης του αντικειμένου τους.

. Στρατηγικά παίγνια  Παίζουν n≥2 παίκτες  Κάθε παίκτης επιλέγει από ένα σύνολο δυνατών επιλογών που λέγονται στρατηγικές  Το αποτέλεσμα του παιγνίου καθορίζεται από τις επιλογές όλων των παικτών  Δεν υπάρχει ο παράγοντας τύχη Σημείο ισορροπίας (σημείο Nash) 17 .  Πως εδραιώνονται αυτές οι συμπεριφορές.Θεωρία παιγνίων Κοινωνίες και συνεργασία Ερωτήματα που απασχολούν τα παίγνια  Ποιες συμπεριφορές μπορούν να διατηρηθούν σε μια κοινωνία.Τι έχει να πει για αυτά η θεωρία παιγνίων.  Πως μπορούν να αλλάξουν προς κάτι καλύτερο.

8 κομμάτια  Κάθε παίκτης δηλώνει πόσα κομμάτια θέλει  Αν το άθροισμα των κομματιών που ζητούν είναι μικρότερο ή ίσο του 8. Σημείο ισορροπίας στο μοίρασμα της πίτσας 18 . Σε ένα παίγνιο με δύο παίκτες. παίρνουν όσα ζήτησαν. Αλλιώς δεν παίρνουν τίποτα. σημείο Nash είναι ένα ζευγάρι στρατηγικών (μία για κάθε παίκτη) που η μία είναι η καλύτερη απάντηση στην άλλη και αντίστροφα  Γενικεύεται για παίγνια με n>2 παίκτες  Σε κάθε παίγνιο υπάρχει τουλάχιστον ένα σημείο ισορροπίας (θεώρημα Nash) Το μοίρασμα της πίτσας  Μία πίτσα.

 Προφανής συμπεριφορά συνεργασίας να ζητήσουν από 4 κομμάτια  Αν ξέρω ότι ο άλλος θα ζητήσει 6 κομμάτια το καλύτερο που έχω να κάνω είναι να ζητήσω 2  Αν ξέρω ότι ο άλλος θα ζητήσει 2. το καλύτερο είναι να ζητήσω 6  Το 2 και 6 είναι στρατηγικές που αποτελούν σημείο ισορροπίας  Εδώ υπάρχουν 7 σημεία ισορροπίας. έχουν να επιλέξουν τη συνεργασία ή όχι  Αν συνεργαστούν κερδίζουν από 3 πόντους  Αν δε συνεργαστούν από 1  Αν μόνο ένας συνεργαστεί θεωρείται κορόιδο και δεν παίρνει τίποτα ενώ ο άλλος κερδίζει 5 Η ιστορία 19 . Το δίλημμα του φυλακισμένου  Δύο παίκτες.

 Δύο άτομα έχουν συλληφθεί στον τόπο του εγκλήματος και ανακρίνονται  Η ποινή είναι φυλάκιση 5 χρόνια  Έχουν την ευκαιρία να κατηγορήσουν ο ένας τον άλλο  Όποιος κατηγορήσει τον άλλο τη γλιτώνει (άρα -5 χρόνια)  Αν και οι δύο αλληλοκατηγορηθούν πάνε από 4 χρόνια φυλακή (άρα -1 χρόνο)  Αν κανείς δεν ρίξει κατηγορίες πάνε από 2 χρόνια φυλακή (άρα -3 χρόνια)  Εδώ η συνεργασία σημαίνει «δεν κατηγορώ τον άλλο» Βέλτιστη στρατηγική  Οι αριθμοί δηλώνουν πόσα χρόνια φυλακής γλιτώνω  Κάθε γραμμή αντιστοιχεί σε μια δική μου στρατηγική  Κάθε στήλη σε μία στρατηγική του αντιπάλου 1 Συνεργάζομαι 5 Δε συνεργάζομαι 0 Συνεργάζεται 3 Δε συνεργάζεται 20 .

Η καλύτερη μου επιλογή είναι πάντα να μη συνεργαστώ Επαναλαμβανόμενο δίλημμα του φυλακισμένου  Μεταξύ δύο παικτών παίζεται πολλές φορές (πρακτικά άπειρες) το δίλημμα του φυλακισμένου  Μου δίνεται η δυνατότητα να τιμωρήσω αυτόν που δε συνεργάζεται στον επόμενο γύρο  Άρα. δίλημμα του φυλακισμένου  Ένα σημείο ισορροπίας είναι να συνεργάζονται συνέχεια και οι 2 εφόσον και ο άλλος συνεργάζεται  Υπάρχουν και άλλα σημεία ισορροπίας που μπορεί να σημαίνουν εκμετάλλευση 21 . μπορεί να δικαιολογηθεί η συνεργασία Σημεία ισορροπίας στο επαναλ.

Ο δεύτερος συνεργάζεται εφόσον ο πρώτος συνεργάζεται στις μισές επαναλήψεις Ποιο από τα σημεία ισορροπίας θα επικρατήσει. Πχ: Ο ένας συνεργάζεται 50% των περιπτώσεων.  Μία απάντηση δίνεται από την εξελικτική θεωρία παιγνίων Βασική ιδέα  Παίγνια που παίζονται για πολλούς γύρους-γενιές μεταξύ των ατόμων μιας κοινωνίας  Ο πληθυσμός που ακολουθεί μια στρατηγική εξαρτάται από την επιτυχία της στρατηγικής στην προηγούμενη γενιά  Αν σταθεροποιηθούν οι επιλογές των στρατηγικών έχουμε σημείο ισορροπίας 22 . εφόσον ο άλλος συνεργάζεται πάντα.

κάθε ένας και μια στρατηγική  Ανάλογα με τα αποτελέσματα κάθε γύρου. οι παίκτες άφηναν τις κακές στρατηγικές και έπαιζαν τις πιο επιτυχημένες Προσομοίωση τέτοιων πειραμάτων με την εφαρμογή Winprisoner 23 .Το πείραμα του Axelrod  Πειράματα σε υπολογιστή  Εικονικοί παίκτες.

Η φύση αποτελεί το μεγαλύτερο εργαστήριο πειραμάτων. όμως αποδείχτηκε αρκετά σημαντικό ώστε να του χαρίσει το νόμπελ οικονομίας το 1994. έφτιαξε ένα απλοποιημένο σχήμα των σχέσεων και των ενεργειών τους και επεξεργάστηκε κάποιες εξισώσεις που τις περιέγραφαν. παράβλεψε την τριβή με τον αέρα και εφάρμοσε τις υποθέσεις του για την αμοιβαία έλξη ακόμα και στους πλανήτες. από την ντάμα και το σκάκι μέχρι τον «τζόγο» ή έναν πυρηνικό πόλεμο. τη δεκαετία του ’50. οι επιστήμονες συνήθως ξεκινούν παρατηρώντας τη φύση. όμως ο 24 . Αυτό έκανε ο Ισαάκ Νεύτων για να επεξεργαστεί τη θεωρία της παγκόσμιας έλξης: παρατήρησε ότι τα σώματα πέφτουν. Στο τουρνουά συμμετείχαν περίπου 500 παίκτες. στη συνέχεια αφαιρούν τα μη ουσιώδη στοιχεία και τέλος δοκιμάζουν να κάνουν προβλέψεις για αυτό που θα έπρεπε να συμβεί σε απόλυτα ελεγχόμενες πειραματικές συνθήκες. Η παρατήρηση των τροχιακών κινήσεών τους επιβεβαίωσε τους συλλογισμούς του. και να προβλέψει τον νικητή. Πράγματι. «Ανθρώπινες» εξισώσεις Ο Τζον Νας. Το 2000 ο Κρις Φέργκιουσον κέρδισε το πρώτο βραβείο και 1.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο Μια σύγχρονη μαθηματική θεωρία μπορεί να αναλύσει κάθε είδος αναμέτρησης. έκανε κάτι παρόμοιο δημιουργώντας ένα νέο μαθηματικό πεδίο που ονομάστηκε «θεωρία παιγνίων»: παρατήρησε πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι σε διάφορες καταστάσεις. Το αποτέλεσμα δεν ήταν βέβαια ο μαθηματικός τύπος των ανθρώπινων σχέσεων. στο Poker World Series Champion στο Λας Βέγκας.5 εκατομμύριο δολάρια. για να επεξεργαστούν μια θεωρία.

«Η ζωή είναι γεμάτη μπλόφες». που συγκαταλέγονται τους θεμελιωτές της θεωρίας παιγνίων. «Αν παίζουν δύο. Πράγματι. Ο μοναδικός τρόπος για να κερδίσω ενώ έχω τα χειρότερα χαρτιά είναι να μπλοφάρω. κατάφερε να τους νικήσει όλους. χάρη στη θεωρία παιγνίων. είτε αυτός ποντάρει είτε όχι. εκτός από τα απαραίτητα χαρίσματα της πειθαρχίας και της υπομονής. Αν περιμένω την κίνηση του αντίπαλου. Τον Φον Νόιμαν τον ενδιέφερε το πόκερ μόνο ως σημείο αφετηρίας για μια θεωρία που θα εξηγούσε κάθε είδος ανθρώπινης σχέσης. Αυτός ο κανόνας αναφέρεται στο βιβλίο Theory of Games and Economic Behaviour (1944) του μαθηματικού Τζον φον Νόιμαν και του οικονομολόγου Όσκαρ Μόργκενστερν. ακόμα και γι’ αυτόν τον εκκεντρικό 25 . «γεμάτη μικρές τακτικές παραπλάνησης: αυτό αποκρυπτογραφούν τα παιχνίδια της θεωρίας μου». όχι όταν έχεις μέτρια». ο Φέργκιουσον ανέλυσε ένα μεγάλο αριθμό παρτίδων.Φέργκιουσον. πρέπει να έχει και μαθηματική ικανότητα. που είχε το παρατσούκλι «Ιησούς» λόγω των γενειάδας και των μακριών μαλλιών του. για να επεξεργαστεί τη νικηφόρα στρατηγική του. συμφέρει να μπλοφάρεις μόνο όταν έχεις τα χειρότερα χαρτιά. Η εποχή με τους παίκτες που είναι προικισμένοι μόνο με ταλέντο έχει περάσει ανεπιστρεπτί. για να μπορεί να υπολογίζει τις επιπτώσεις κάθε κίνησης. θα χάσω. από την οικονομία ως τις σχέσεις των ζευγαριών. ακόμα και παίκτες πολύ πιο έμπειρους από εκείνον. Στόχος ομολογουμένως πολύ φιλόδοξος. υποστήριζε. Για να νικήσει κάποιος στο πόκερ. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε μείνει μόνο δύο παίκτες.

επιστήμονα που, όπως λέγεται, κατάφερνε να απομνημονεύσει μια
σελίδα του τηλεφωνικού καταλόγου μέσα σε λίγα λεπτά. Όμως πολλά
συμπεράσματα του Φον Νόιμαν ισχύουν ακόμα σε μεγάλο βαθμό, παρ’
όλο που κάποια οδήγησαν σε παράδοξες προτάσεις. Για παράδειγμα,
μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο υπήρχε μεγάλη ένταση ανάμεσα στην
ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ. Βασισμένος στη θεωρία παιγνίων, ο Φον Νόιμαν
προέβλεψε ότι, όταν η Σοβιετική Ένωση κατασκεύαζε την ατομική
βόμβα, θα ξεκινούσε ένας φρενήρης συναγωνισμός πυρηνικών
εξοπλισμών. Για να αποφευχθεί αυτό το αδιέξοδο, ο Φον Νόιμαν
πρότεινε μια δραστική λύση: να βομβαρδιστεί με πυρηνικά η ΕΣΣΔ για
προληπτικούς λόγους. Ευτυχώς δεν εισακούστηκε.
Συνεργασία αντί ανταγωνισμού
Από αυτό το επεισόδιο μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι
Φον Νόιμαν απέκλειε τη δυνατότητα συνεργασίας. Ωστόσο ο ίδιος έθεσε
τη συνεργασία στους ακρογωνιαίους λίθους της θεωρίας του. Γνώριζε,
πράγματι, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η συνεργασία είναι επωφελής.
Όπως σε μια σκηνή της ταινίας Ένας υπέροχος άνθρωπος που
περιγράφει τη ζωή του μαθηματικού Τζον Νας: σε ένα μπαρ βρίσκονται
τέσσερις φίλοι που διασκεδάζουν, ενώ ο Νας είναι απορροφημένος με
τη δουλειά του. Η πόρτα ανοίγει και μπαίνουν πέντε κοπέλες, μια
εντυπωσιακή ξανθιά και τέσσερις μελαχρινές. Οι τέσσερις φίλοι
γοητεύονται από την ξανθιά και προκαλούν ο ένας τον άλλο για το ποιος
θα καταφέρει να την κατακτήσει. Ο Νας όμως κάνει την εξής
παρατήρηση: «Αν προσπαθήσετε όλοι να κατακτήσετε την ξανθιά, θα
ακυρώσετε αμοιβαία τις προσπάθειές σας και στη συνέχεια, όταν θα
συμβιβαστείτε με τις μελαχρινές, εκείνες θα σας απορρίψουν, γιατί
καμιά γυναίκα δεν θέλει να αποτελεί τη δεύτερη επιλογή. Ο μοναδικός
τρόπος για να κερδίσετε είναι να δοκιμάσει καθένας με μια μελαχρινή
και κανένας με την ξανθιά». Αυτή η ιστορία, παρ’ όλο που πλάστηκε στο
μυαλό των σεναριογράφων της ταινίας και όχι του ίδιου του Νας, μας

26

διδάσκει ότι το καλύτερο σύστημα δεν είναι πάντα αυτό στο οποίο
καθένας αγωνίζεται για το ατομικό συμφέρον του.
Ποιος έχει το πάνω χέρι;
Όμως τα λεγόμενα «συνεργατικά παιχνίδια» είναι εξαιρετικά
πολύπλοκα. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να καθορίσουμε ποιος από
τους πολλούς μετόχους μιας εταιρείας έχει τον έλεγχο, γιατί οι πιθανές
συμμαχίες καθιστούν απρόβλεπτη την κατάσταση.
Ας

υποθέσουμε

ότι

το

ελληνικό

κράτος

αποφασίζει

να

ιδιωτικοποιήσει μια εταιρεία και πρέπει να καθορίσει το ποσοστό που
μπορεί να πουλήσει ώστε να συνεχίσει να έχει τον έλεγχό της. Σε
πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι, κρατώντας το 51% των μετοχών, το
κράτος παραμένει το αφεντικό. Αυτή η απόφαση είναι έξυπνη από
οικονομική άποψη; Η απάντηση είναι όχι. Το κράτος μπορεί να
συνεχίσει να βρίσκεται στο τιμόνι της εταιρείας κρατώντας το 35% ή και
ακόμα λιγότερο. Φυσικά χρειάζεται πολλή προσοχή, γιατί αν το κράτος
κρατήσει το 35% και πουλήσει το υπόλοιπο 65% σε ένα μεγιστάνα, η
εταιρεία δεν ανήκει πλέον στο ελληνικό κράτος αλλά στο μεγιστάνα. Αν
θέλει να διατηρήσει τον έλεγχο, πρέπει να φροντίσει ώστε οι υπόλοιπες
μετοχές να καταλήξουν στα χέρια χιλιάδων μικρομετόχων.

Ο δείκτης του Σάπλεϊ
Ένα μέτρο για την ικανότητα ελέγχου ενός μετόχου στην εταιρεία
είναι ο λεγόμενος «δείκτης ισχύος», που μπορεί να υπολογιστεί με
πολλούς τρόπους. Ο πιο γνωστός είναι ο δείκτης του Σάπλεϊ, από το
όνομα του εμπνευστή του, Λόιντ Στόγουελ Σάπλεϊ, συμφοιτητή του Νας
στο Πρίνστον. Αυτός ο δείκτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για το
διαμερισμό των κερδών, τα οποία δεν είναι απαραιτήτως ανάλογα με
τον αριθμό των μετοχών που κατέχει κάθε μέτοχος. Ιδού ένα

27

συγκεκριμένο παράδειγμα: αν το 100% των μετοχών έχει μοιραστεί σε
τέσσερις συνεταίρους που κατέχουν αντίστοιχα το 10%, το 20%, το 30%
και το 40%, ο δείκτης του Σάπλεϊ προβλέπει ότι τα κέρδη θα
διανεμηθούν ως εξής: 8,3%, 25%, 25%, και 41,6%.
Κάλλιο πέντε...
Σε κάποια παιχνίδια δεν προβλέπεται η συνεργασία, αλλά μπορεί
να εκδηλωθεί αυθόρμητα. Ένα γνωστό παράδειγμα είναι το «δίλημμα
του κατηγορούμενου»: δύο εγκληματίες ύποπτοι για τη συμμετοχή σε
μια ληστεία συλλαμβάνονται και ανακρίνονται χωριστά. Ο ανακριτής λέει
και στους δύο: «Γνωρίζουμε ότι είστε ένοχοι. Αν εσύ ομολογήσεις και ο
συνεργός σου δεν ομολογήσει, θα είσαι ελεύθερος και ο φίλος σου θα
εκτίσει ποινή δεκαετούς φυλάκισης. Αν όμως ομολογήσετε και οι δύο,
θα μοιραστείτε την ποινή: 5 χρόνια έκαστος. Σε περίπτωση που δεν
ομολογήσει κανείς σας, θα πάρετε το ελάχιστο, 1 χρόνο έκαστος. Σε
πληροφορώ ότι ο συνεργάτης μου κάνει την ίδια κουβέντα με το
συνεργό σου. Τι αποφάσισες να κάνεις;». Οι δύο παίκτες έχουν όλες τις
πληροφορίες (το παιχνίδι είναι «πλήρους πληροφόρησης»), αλλά
βρίσκονται χωριστά και δεν μπορούν να επικοινωνήσουν (το παιχνίδι
είναι «μη συνεργατικό»).
Για τα παιχνίδια αυτού του είδους ο Νας απέδειξε, εν έτει 1950,
την ύπαρξη μιας ισορροπίας, δηλαδή ενός συνδυασμού «βέλτιστων»
στρατηγικών. Στο δίλημμα του φυλακισμένου, η ισορροπία του Νας
προβλέπει ότι θα ομολογήσουν και οι δύο. Πράγματι, ο κίνδυνος
δεκαετούς φυλάκισης ξεπερνά το δυνητικό όφελος από τη φυλάκιση
ενός μόνου χρόνου.
Τα αποτελέσματα αυτού του είδους μπορεί να μοιάζουν
προφανή,

όμως

οι

ίδιες

τεχνικές

28

υπολογισμού

μπορούν

να

οι παίκτες τείνουν να «προδίδουν» ο ένας τον άλλο. Αν κάποιος από τους δύο προδώσει τον άλλο. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να προκύψει μια κατάσταση παρόμοια με το δίλημμα του κατηγορούμενου. Η κύρια διαφορά ανάμεσα στα δύο παιχνίδια είναι ότι το «δίλημμα του καφέ» επαναλαμβάνεται. άρα μπορεί να προκύψει η συνεργασία. στο οποίο δύο εταιρείες αγωνίζονται για την κυριαρχία στο ίδιο κομμάτι της αγοράς.5 ευρώ. Οι δύο ιδιοκτήτες μπορούν να συμφωνήσουν και να κρατήσουν την τιμή στο 1.εφαρμοστούν σε καταστάσεις όλο και πιο πολύπλοκες. όπως το εξής παράδειγμα: σε μια περιοχή υπάρχουν μόνο δύο καφετέριες και ο νόμος λέει ότι στην αρχή κάθε μήνα οι δύο ιδιοκτήτες πρέπει να ορίζουν την τιμή του καφέ για όλο τον προσεχή μήνα. Με την υψηλή ή τη χαμηλή τιμή. παρέχοντας λιγότερο προφανή αποτελέσματα. Το δίλημμα του καφέ Η θεωρία του Νας είναι εμπνευσμένη από ένα μαθηματικό μοντέλο του 1838 του Γάλλου οικονομολόγου Αντουάν Ογκιστέν Κουρνό. πρέπει να περιμένει ότι στο μέλλον ο αντίπαλός του θα κάνει το ίδιο. πόσο θα χρεώνουν τον καφέ οι δύο καφετέριες. Όπως στο προηγούμενο δίλημμα. θα «κλέψει» πελάτες του άλλου και συνεπώς θα κερδίζει περισσότερα. Οι πελάτες θα μοιραστούν δίκαια και στις δύο καφετέριες. Όμως αν ένας από τους δύο χαμηλώσει την τιμή.5 ευρώ σχηματίζοντας ένα «καρτέλ» ακόμα και χωρίς συγκεκριμένη συμφωνία.5 ευρώ. Οι επιτρεπόμενες τιμές είναι μόνο δύο: 1 ευρώ και 1. Αυτό εξηγεί γιατί είναι πολύ δύσκολο για τους ελέγχους αντιτράστ να αποδείξουν την ύπαρξη των «καρτέλ»: μπορεί να υπάρχει σύμπραξη ανάμεσα σε 29 . Αν οι δυνητικοί πελάτες είναι πάντα οι ίδιοι. Είναι λοιπόν πιθανό να κρατήσουν και οι δύο την τιμή στο 1.

οι συμμετέχοντες πείθονταν αμοιβαία για την αξία των δημοπρατούμενων αδειών και ανέβαζαν την προσφορά. Μετά από λίγα χρόνια όμως.000 δολάρια ή 1. οι συμμετέχοντας στη δημοπρασία κατάφεραν να συμφωνήσουν χωρίς ποτέ να συναντηθούν. θα ανέβαζαν πολύ τη ζήτηση και συνεπώς θα η τελική τιμή θα ήταν πολύ ακριβή. Άρχισαν λοιπόν να ανταλλάσσουν σινιάλα με ένα ευφυές σύστημα που οι διοργανωτές της δημοπρασίας δεν είχαν προβλέψει: για τις εταιρείες που συμμετείχαν στη δημοπρασία δεν είχε μεγάλη διαφορά να ξοδέψουν 1. Ξέσπασε έτσι το αντίθετο αποτέλεσμα: καθώς ανέβαιναν οι προσφορές. Αν οι εταιρείες που πλειοδοτούσαν συναγωνίζονταν η μία την άλλη σε κάθε συχνότητα χωριστά.000.537. οι οποίοι εμπόδισαν αυτές τις παράνομες συνεννοήσεις: η προσφορά στρογγυλοποιούνταν εξαλείφοντας τα τρία τελευταία ψηφία. Τριψήφιο κόλπο Μια συγκεκριμένη περίπτωση στην οποία. αναπτύχθηκε μια μορφή συνεργασίας είναι οι πλειστηριασμοί συχνοτήτων τηλεφωνίας που προκηρύσσονταν στις ΗΠΑ από το 1994.537. άρα τα 1.εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον ίδιο τομέα ακόμα και χωρίς συγκεκριμένες μυστικές συμφωνίες.000. Εκείνη τη χρονιά το αμερικανικό κράτος κέρδισε από τις πωλήσεις των συχνοτήτων μόλις το 1% του ποσού που είχε προβλέψει: σαν να λέμε ότι βγάζοντας ένα σπίτι σε πλειστηριασμό θα κέρδιζε κάποιος 5. αλλά το 1997 κάτι άλλαξε.537.385 δολάρια γίνονταν 1. κατά τη διάρκεια ενός μη συνεργατικού παιχνιδιού. Αρχικά όλα έβαιναν καλώς.537.000 ευρώ αντί για 500. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον κώδικα. Αυτό το 30 . μια άλλη δημοπρασία για δικαιώματα κινητής τηλεφωνίας που έγινε στην Αγγλία οργανώθηκε από ειδικούς στη θεωρία παιγνίων.385… όμως η δεύτερη προσφορά περιείχε ένα μήνυμα προς τους άλλους. το οποίο αναφερόταν στη συχνότητα που προτιμούσε αυτός που έκανε την προσφορά.

Πόσο θα αντέξει το κινητό που αγοράσαμε. πρέπει να εμποδίσει τη συνεργασία. ο Μάικλ Σπενς και ο Τζόζεφ Στίγκλιτς κέρδισαν το βραβείο νόμπελ οικονομίας το 2001. Ενώ ο πωλητής γνωρίζει πλήρως τα προτερήματα και τα ελαττώματα του εμπορεύματός του. αν πραγματοποιηθεί η πώληση. ο Τζ. Άκερλοφ. κάθε αγοραστής θα έπρεπε να έχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες. Χάρη στην ανάλυση αυτών των προβλημάτων.σοβαρότατο «παιχνίδι» μας διδάσκει ότι. για να έχει όφελος ο δημοπράτης σε έναν πλειστηριασμό. Εδώ όμως οι δύο πρωταγωνιστές (ο πωλητής και ο αγοραστής) έχουν διαφορετικό βαθμό πληροφόρησης. Ασφαλιστικές δικλείδες Μια παρόμοια οικονομική συναλλαγή είναι η πώληση ενός μεταχειρισμένου αυτοκινήτου. ο πωλητής κερδίζει περισσότερα από την πραγματική αξία του αυτοκινήτου. ενώ ο αγοραστής πάντα χάνει κάτι. A. Η συναλλαγή του παραδείγματος ανήκει σε μια μεγάλη κατηγορία καταστάσεων στις οποίες ένας από τους δύο πρωταγωνιστές διαθέτει περισσότερες πληροφορίες από τον άλλο. Γι’ αυτό υπάρχουν διάφορες ασφαλιστικές δικλείδες. ο αγοραστής δεν μπορεί παρά να έχει μια ανακριβή ιδέα. Γι’ αυτό. Είναι φτιαγμένο με ποιοτικά ή φτηνά υλικά. Μια αγορά με αυτούς τους «κανόνες» δε θα είχε λόγο ύπαρξης: για να λειτουργήσει. Τη στιγμή της αγοράς δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι. όπως η εγγύηση και το δικαίωμα 31 . διαφορετικά κινδυνεύει να βρεθεί σε ένα παιχνίδι τελείως διαφορετικό από αυτό που είχε διοργανώσει. Η πώληση ενός οποιουδήποτε καταναλωτικού προϊόντος είναι ένα από αυτά. Τα προβλήματα που ονομάζονται «πλήρους πληροφόρησης» είναι πολύ κοινά και συνεπώς πολύ σημαντικά.

θα ευχαριστηθεί μόνο με πολλά χρήματα. Ένα παράδειγμα είναι το παρακάτω. Ενώ ο φτωχός. την οποία μελέτησε ο Νας το 1950: δύο άτομα πρέπει να μοιραστούν ένα χρηματικό ποσό. παρ’ όλο που οι κανόνες προβλέπουν ότι χάνει αυτός που μένει με το μουτζούρη. ο ένας είναι πλούσιος ενώ ο άλλος όχι. αλτρουισμού και φιλανθρωπίας. Υπολογισμός της «ωφέλειας» Στα παιχνίδια όπου μπορεί να καθοριστεί η «ωφέλεια» κάθε παίκτη μπορούν να βρεθούν πολύ συγκεκριμένες λύσεις. θα ικανοποιηθεί ακόμα και με λίγα. Ο Νας λαμβάνει υπόψη ένα θεμελιώδη παράγοντα: τα πράγματα. όμως η ίδια θεωρία μπορεί να εκφράσει συναισθήματα αγάπης. έχουν διαφορετική αξία για κάθε άτομο και αυτό επηρεάζει το παιχνίδι. έστω και τμηματικά. τη ζωή. 32 . Γιατί σε αυτή την περίπτωση η ωφέλειά του δεν είναι τόσο να νικήσει ο ίδιος όσο να δει το παιδί ευχαριστημένο. Ένας πατέρας παίζει μουτζούρη με το μικρό γιο του και οι κανόνες είναι απλοί: χάνει όποιος μείνει στο τέλος με το μουτζούρη. ο πλούσιος θα πάρει 310 ενώ ο φτωχός μόλις 190. Στην περίπτωση που έλυσε ο Νας. ακόμα και το χρήμα. Ένα καλό παράδειγμα είναι η διαπραγμάτευση. λόγω ανάγκης. Αν το παιδί με κάποιον τρόπο δώσει στο γονέα του να καταλάβει ποιο χαρτί είναι ο μουτζούρης. Αυτό το μοντέλο οδηγεί σε ένα άνισο αποτέλεσμα. Ο αλτρουισμός των παικτών είναι ένα στοιχείο του παιχνιδιού και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη προκειμένου η θεωρία να περιγράψει. που καθησυχάζουν τον καταναλωτή για την πραγματική αξία του προϊόντος.επιστροφής. Αυτό το συμπέρασμα μπορεί να μοιάζει κυνικό. αν το ποσό είναι 500 ευρώ. ο πλούσιος. λόγω ισχύος. ο πατέρας και πάλι θα το πάρει.

καθένας από αυτούς προσπαθεί να προβλέψει τις επιλογές των υπολοίπων. Η θεωρία παιγνίων υποδιαιρείται σε πολλούς μεγάλους τομείς. Το κυρίως αντικείμενο της θεωρίας παιγνίων είναι το πώς θα γίνουν αυτοί οι αλληλεξαρτώμενοι στρατηγικοί υπολογισμοί.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο Το θεώρημα minimax και η θεωρία των παιγνίων Το θεώρημα minimax αναφέρει ότι για μία μεγάλη κλάση παιγνίων δύο ατόμων δεν υπάρχει λόγος να γίνεται το παίγνιο. των ο παιγνίων οποίος τώρα είναι χρησιμοποιείται ένας για κλάδος την των ανάλυση ανταγωνιστικών καταστάσεων που η έκβαση τους εξαρτάται όχι μόνο από τις επιλογές ενός ατόμου ή και από την τύχη αλλά και από τις επιλογές των άλλων ατόμων. για κάθε δυνατή στρατηγική του παιχνιδιού. το τελικό αποτέλεσμα προσδιορίζεται πλήρως από τους κανόνες του παιγνίου. ή παικτών. Ο καθένας από τους δύο παίκτες μπορεί να θεωρήσει. Εφόσον η έκβαση ενός παιχνιδιού εξαρτάται από τις ενέργειες και τις αποφάσεις όλων των παικτών. Η θεωρία μαθηματικών. που ο αντίπαλος του μπορεί να εγγυηθεί για τον εαυτό του. Οι σημαντικότεροι είναι: 33 . Εφόσον (αναφέρει το θεώρημα minimax) η τιμή minimax ισούται με το αρνητικό της παρόμοια οριζόμενης τιμής. Εάν ένας παίκτης ακολουθήσει την διαδικασία αυτή. μπορεί να είναι στατιστικά βέβαιος ότι δεν θα χάσει περισσότερα από αυτή την τιμή που λέγεται τιμή minimax. με σκοπό να καθορίσει την δική του βέλτιστη επιλογή. την μεγίστη ζημιά που μπορεί να υποστεί ακολουθώντας αυτή την στρατηγική και ακολούθως να εκλέξει ως βέλτιστη στρατηγική εκείνη που του ελαχιστοποιεί την μέγιστη ζημία.

Κατά συνέπεια το αλγεβρικό άθροισμα των ποσών είναι μηδέν.τι ποσό κερδίζεται συνολικά τόσο ποσό χάνεται. Ως παιχνίδια συνεργασίας χαρακτηρίζονται εκείνα. στα παιχνίδια μη συνεργασίας. • Μηδενικό άθροισμα εναντίον μη μηδενικού αθροίσματος. Στα παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος ό. ενώ η θεωρία των π προσώπων (π>2) ενδιαφέρεται για τις συμμαχίες (ή συνασπισμούς) που θα μπορούσαν να κάνουν κάποιοι από αυτούς έτσι. κατά συνέπεια. ώστε τα μέλη της συμμαχίας να αποκομίσουν τα μέγιστα δυνατά κέρδη. στα παιχνίδια μη μηδενικού αθροίσματος είναι δυνατόν σε κάποιο γύρο να χάσουν ή να κερδίσουν όλοι οι παίκτες (από το απόθεμα του παιχνιδιού). Αντίθετα. Αυτό συμβαίνει στα παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος. Στα παιχνίδια μη μηδενικού αθροίσματος τα ποσά αθροίζονται σε κάθε έκβαση και. μεταξύ πολλών κακών εκβάσεων. Η θεωρία των δύο προσώπων ασχολείται με την βέλτιστη στρατηγική επιλογή δύο ατόμων. 34 . αυτή δεν πρέπει να παραβιαστεί με το αιτιολογικό ότι πρόκειται για παιχνίδι μη συνεργασίας. θα επιλέξουν την λιγότερο κακή.• Δύο πρόσωπα εναντίον π προσώπων. Κοινό γνώρισμα όλων των κλάδων της θεωρίας παιγνίων είναι η υπόθεση ότι οι παίκτες. • Συνεργασία εναντίον μη συνεργασίας. Πάντως και στα παιχνίδια μη συνεργασίας αν αποφασιστεί κάποια συμφωνία. η αφετηρία δεν είναι κοινή για όλους τους παίκτες. μπορεί να επιτρέπεται ή όχι η επικοινωνία μεταξύ των παικτών. Τα κέρδη κάθε παίκτη προστίθενται στο μηδέν (ή σε κάποιον άλλο σταθερό αριθμό) για κάθε έκβαση (γύρο) του παιχνιδιού. στα οποία οι παίκτες συνάπτουν συμβάσεις και θεσπίζουν κανονισμούς. Αντίθετα.

Τα πειράματα χρησιμοποιούνται σήμερα με αυξανόμενη συχνότητα.του Vernon Smith . πραγματοποιήθηκαν πειράματα ώστε να συνεισφέρουν στον σχεδιασμό των δημοπρασιών για τις συχνότητες στις οποίες λειτουργούν τα μέσα 35 προσωπικής ηλεκτρονικής .Αν και τα Πειραματικά Οικονομικά υφίστανται ως κλάδος της Οικονομικής Επιστήμης εδώ και πολλά χρόνια. Άλλο ένα από τα πρώτα παραδείγματα εφαρμογής πειραματικών μεθόδων για την ανάλυση ατομικών αποφάσεων είναι η εργασία του Ανδρέα Παπανδρέου (μαζί με άλλους συναδέλφους) με τίτλο «Α Test of a Stochastic Theory of Choice». ειδικά στις περιπτώσεις που η θεωρία είναι ανεπαρκής για να αποτελέσει έναν αξιόπιστο οδηγό. Ένα από τα πρώτα και πολύ γνωστά παραδείγματα είναι η κλασική θεωρία της συμπεριφοράς σε μεμονωμένες αγορές .που δημοσιεύθηκε το 1962 στο περιοδικό «Journal of Political Economy» και για την οποία ο Smith έλαβε το βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά το 2002. το 1957 (University of California Press). λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν πραγματικά περί τίνος πρόκειται. κάτι που η θεωρία δεν μπορεί να κάνει από μόνη της. Για παράδειγμα. H εμπειρική δουλειά βασίζεται σε δεδομένα του συγκεκριμένου αντικειμένου· ωστόσο. η θεωρία και η εμπειρική δουλειά αλληλοσυμπληρώνονται. με την έννοια ότι η εμπειρική δουλειά «ελέγχει» τη θεωρία παρέχοντας εκτιμήσεις παραμέτρων που σχετίζονται με τη συμπεριφορά.προς υποδείγματα όπου οι άνθρωποι έχουν διαφορετική πληροφόρηση και αλληλεπιδρούν με τρόπους που δεν μπορούν να περιγραφούν από τη θεωρία των ανταγωνιστικών αγορών έχει αυξήσει τη σημασία των εργαστηριακών πειραμάτων. η στροφή .κατά τα τελευταία 30 χρόνια . προκειμένου να αναπτύξουν και να βελτιώσουν τη λειτουργία των δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών. Στα Οικονομικά.

Πού συναντάμε τη Θεωρία Παιγνίων στην καθημερινή μας ζωή. H πρώτη εφαρμογή τού σχεδιασμού αυτού απέφερε στις ΗΠΑ 18 δισ. ο οποίος κέρδισε το βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά το 1994 και αναγορεύθηκε σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών το 36 . πριν από μερικά χρόνια. όταν η Microsoft ήλθε αντιμέτωπη με τον ανταγωνισμό τής Netscape. Επειδή και οι δύο διαδικασίες εξελίσσονταν ταυτόχρονα.. H Θεωρία Παιγνίων εξετάζει τον τρόπο με τον οποίον οι άνθρωποι παίρνουν αλληλοεξαρτώμενες αποφάσεις. απαιτεί παιγνιοθεωρητική ανάλυση. Για παράδειγμα.χ. H παραδοσιακή Θεωρία Παιγνίων χρησιμοποιεί την έννοια της ισορροπίας (Nash) .επικοινωνίας (π. οι προγραμματιστές και των δύο εταιρειών έπρεπε να κάνουν. Επομένως. υποθέσεις. με βάση τις γνώσεις τους για τα χαρακτηριστικά που θα είχε το άλλο πρόγραμμα. όπως ορίστηκε αρχικά.. Εφαρμογές συναντάμε σχεδόν παντού στη καθημερινή μας ζωή: από την απόφαση για το πώς να αποφύγεις ένα ταξί την ώρα που διασχίζεις τον δρόμο. προσπάθησε να «προλάβει» την είσοδό της αντιγράφοντας τα χαρακτηριστικά πλοήγησης της Netscape με το δικό της πρόγραμμα πλοήγησης στο Διαδίκτυο. κινητά τηλέφωνα) της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου των ΗΠΑ. Τι νομίζετε ότι έλειπε από τον χαρακτηρισμό της στρατηγικής συμπεριφοράς. μέχρι τις πολύ σημαντικές αποφάσεις διοίκησης επιχειρήσεων και κυβερνήσεων. στις προβλέψεις για τις αποφάσεις των άλλων και πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι και οι άλλοι μπορεί να σκέπτονται με τον ίδιον τρόπο. δολάρια. οι συνέπειες των οποίων εξαρτώνται από τις αποφάσεις που παίρνουν οι άλλοι. Ο τρόπος με τον οποίον αποφάσισαν τι έπρεπε να κάνουν.παίρνοντας το όνομά της από τον John Nash. οι καλές αποφάσεις βασίζονται. συχνά.

κυρίως πειραματικές . η «ισορροπία» υποθέτει ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει ένα τέλειο υπόδειγμα πρόβλεψης της συμπεριφοράς τού άλλου..στατιστικά τουλάχιστον . στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος που έχει περιγραφεί με ακρίβεια. και η οποία συνδυάζει τη θεωρία με εμπειρικές . Βρήκαμε ότι κάποιες από τις αντιδράσεις 37 . Εμμέσως.κατά την οποίαν κάθε άνθρωπος παίρνει την απόφαση που είναι η καλύτερη γι' αυτόν. τα «αντικείμενα» συγκεντρώνονται και παίρνουν αποφάσεις. Ένα μεγάλο κομμάτι της δουλειάς αυτής χρησιμοποιεί εργαστηριακά πειράματα που συγκεντρώνουν εμπειρικά στοιχεία.αποδείξεις για τη στρατηγική συμπεριφορά. Τι ακριβώς κάνετε στο Εργαστήριο. όπως στην έννοια της «ισορροπίας» των ορθολογικών προσδοκιών στη Μακρο-οικονομική.2000 .24 «αντικειμένων»).. ώστε να παραχθεί μία γενικότερη και πιο χρήσιμη θεωρία. ώστε να προβλέπεται καλύτερα η δομή των ανθρωπίνων αποφάσεων. Στο εργαστήριό μας (δυναμικότητας 18 . Τι αποτελέσματα δίνουν τα πειράματά σας για τη συμπεριφορά και τη στρατηγική σκέψη των «πραγματικών» ανθρώπων. Είστε διευθυντής του Εργαστηρίου Πειραματικών Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας. στις περιπτώσεις που οι άνθρωποι έχουν προηγούμενη εμπειρία από ανάλογα παίγνια. εργαλείο.είναι σωστές. Το μεγαλύτερο μέρος της πρόσφατης δουλειάς μου έχει να κάνει με το πεδίο της Θεωρίας Παιγνίων που καλείται Συμπεριφορική Θεωρία Παιγνίων. δεδομένων των επιδιώξεών του και των αποφάσεων των άλλων. οι προβλέψεις του οποίου . έχουν γίνει πειράματα που δείχνουν με απόλυτη ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίον οι άνθρωποι προβλέπουν τις αντιδράσεις των άλλων σε πρωτόγνωρες καταστάσεις. H ισορροπία είναι ένα δυνατό και χρήσιμο.

Θα λέγαμε τα Πειραματικά Οικονομικά και η πειραματική Θεωρία Παιγνίων. όταν αποκλίνουν. Ναι. οι αποφάσεις των ατόμων αποκλίνουν συστηματικά από την «ισορροπία». 38 . Ωστόσο.τους δεν μπορούν να περιγραφούν από την «ισορροπία». σε πιο πολύπλοκα παίγνια. πότε οι αποφάσεις των ανθρώπων συμπίπτουν με την «ισορροπία» και το πώς θα αποκλίνουν. με την έννοια ότι αποτελούν εργαλεία (όπως η Οικονομετρία). πέρα και πάνω από τα πεδία στα οποία χρησιμοποιήθηκαν αρχικά. τα οποία μπορούν να αλλάξουν τα πάντα στα Οικονομικά. Αναπτύξαμε πρόσφατα ένα υπόδειγμα (αρχικά προτεινόμενο από άλλους) που καλείται level-kmodel. το οποίο προβλέπει. είναι πιο σημαντικά από τις ίδιες τις θεωρίες.

Η αξιωματική μέθοδος αναφέρεται μερικές φορές ως το μυστικό της επιτυχίας του von Neumann.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Ο Υπολογιστές Στη θεωρία υπολογιστών. Ο Von Neumann προσκάλεσε τον Turing να γίνει βοηθός του αλλά αυτός προτίμησε να επιστρέψει στο Κέιμπριτζ. Έφθανε στη ρίζα του θέματος επικεντρώνοντας την προσπάθεια του στις βασικές ιδιότητες. χάρις στην δημοσίευση μιας εργασίας του το 1934 που περιλάμβανε τις έννοιες του λογικού σχεδιασμού και της καθολικής μηχανής. ο von Neumann έκανε πρωτοποριακή δουλειά στον λογικό σχεδιασμό. ήταν να χρωματιστεί το στρώμα πάγου των πολικών περιοχών της Γης. και στο πρόβλημα κατασκευής αυτομάτων που μπορούν να αναπαράγουν το είδος τους. Μία από τις πιο αξιοπρόσεκτες ιδέες. στο πρόβλημα του να παίρνουμε αξιόπιστες απαντήσεις από μία μηχανή με μη αξιόπιστα συστατικά στοιχεία. Ένα έτος αργότερα ο Turing έγινε μέλος της ομάδας για τον πόλεμο στο Bletchley Park. Δεν ξέρουμε αν ο Neumann ήξερε για τις ιδέες του Turing. στη λειτουργία της μνήμης. Από το 1936 έως το 1938 ο Alan Turing ήταν μεταπτυχιακός σπουδαστής στο τμήμα μαθηματικών στο Princeton και έκανε τη διατριβή του κάτω από τον Alonzo Church. αν 39 . τα αξιώματα. για την μελέτη της οποίας πρότεινε να εφαρμοστούν μέθοδοι της πληροφορικής. έτσι ώστε να ελαττωθεί το ποσό ενέργειας που αυτές ανακλούν. από τα οποία απορρέουν όλες οι άλλες ιδιότητες. Την χειρίστηκε όχι με σχολαστικότητα αλλά με διορατικότητα.ως αποτέλεσμα η Γη θα θερμαινόταν τόσο ώστε το κλίμα της Ισλανδίας θα πλησίαζε το κλίμα της Χαβάης.

του Howard Aiken (ASCC). Επίσης. τη μετεωρολογία.και τις εφάρμοσε στο σχέδιο της Υπολογιστικής Μηχανής του Ιδρύματος Προχωρημένων Σπουδών (IAS ) του Princeton δέκα χρόνια αργότερα. στην πραγματικότητα όμως ήταν με τον υπολογιστή Harvard Mark I. Το ενδιαφέρον του Von Neumann για τους υπολογιστές εστιάστηκε στην εφαρμογή των υπολογιστών στα εφαρμοσμένα μαθηματικά για συγκεκριμένα προβλήματα. Η ιστορία μπορεί να αναφέρει ότι ο Neumann δούλεψε για πρώτη φορά στον υπολογιστή ENIAC. Χάρις τις εργασίες του φτιάχτηκε ο υπολογιστής ENIAC. κι όχι μόνο για την ανάπτυξη των πινάκων. και την εργασία του Jan Schilt στο Επιστημονικό Εργαστήριο Υπολογιστών Watson στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια. τη θεωρία παιχνιδιών. χάρις την πείρα του στην υδροδυναμική. και τη στατιστική. Η αλληλογραφία του το 1944 δείχνει το ενδιαφέρον του για την εργασία όχι μόνο του Aiken αλλά και των ηλεκτρομηχανικών (με τη χρήση ρελέ) υπολογιστών του George Stibitz. και η υπολογιστική μηχανή του IAS. 40 . τέθηκε επικεφαλής διαφόρων προγραμμάτων. χτίστηκαν αρκετοί "υπερυπολογιστές" από Εθνικά Εργαστήρια ως αντίγραφα της μηχανής του. Κατά τη διάρκεια του πολέμου. Αυτή η εργασία του τον οδήγησε να σκεφτεί τη χρήση μηχανικών συσκευών για τον υπολογισμό. Μέχρι τα τελευταία χρόνια του πόλεμος ο Neumann ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ των επιστημονικών ομάδων που εργάζονταν μυστικά στο Εθνικού Εργαστηρίου Los Alamos (και του προγράμματος Μανχάτταν). την επιστήμη των βλημάτων.

Στη δεκαετία του '50 ο von Neumann απασχολήθηκε ως σύμβουλος στην ΙΒΜ για να συντάξει προηγμένα προγράμματα τεχνολογίας. Πρώτη ενότητα – στατικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης  Βασική θεωρία: Η κανονική μορφή και οι κυριαρχούμενες στρατηγικές  Ισορροπία κατά Nash  Το μοντέλο Cournot  Το μοντέλο Bertrand  Μακροοικονομική πολιτική  Μεικτές στρατηγικές (mixed strategies)  Μεικτές στρατηγικές και ισορροπία κατά Nash Δεύτερη ενότητα: δυναμικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης  Παίγνια Ακολουθίας  Το μοντέλο Stackelberg  Το μοντέλο Leontief  Το μοντέλο διαπραγμάτευσης του Rubinstein  Επαναλαμβανόμενα Παίγνια  Δυναμικά παίγνια πλήρους και ατελούς πληροφόρησης  Επαναλαμβανόμενα Παίγνια άπειρου χρονικού ορίζοντα 41 αυστηρά . την 1η Νοεμβρίου 1952.Με τη βοήθεια του υπολογιστή του επιταχύνθηκε η κατασκευή της βόμβας υδρογόνου.

 Δυναμικά παίγνια πλήρους και ατελούς πληροφόρησης Τρίτη ενότητα: στατικά παίγνια ελλειπούς πληροφόρησης (static games of incomplete information)  Στατικά παιγνια ελλειπούς πληροφόρησης  Το μοντέλο Counrot με ελλειπή πληροφόρηση Τέταρτη ενότητα: δυναμικά παίγνια ελλειπούς πληροφόρησης (dynamic games of incomplete information)  Δυναμικά παιγνια ελλειπούς πληροφόρησης  Signaling Games  Spence’s model of job-market signalling ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ Όπως η θεωρία παιγνίων έχει εφαρμογές στις φυσικές. η οποία αποτελεί ένα ιδανικό πλαίσιο συνεργασίας. στις οικονομικές αλλά και στις κοινωνικές επιστήμες. είναι αναμενόμενο να έχει επιπτώσεις και στη διδακτική. Η θεωρία παιγνίων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως 42 .

η δυναμική της απόφασης μπορεί να περιγραφτεί από τη θεωρία παιγνίων. ακόμα και σε αυτό 43 . Μπορεί όμως και να την εκμεταλλευτούμε για να αναλύσουμε τη δομή μιας διδακτικής οντότητας. Εκεί για την εφαρμοσμένη διδακτική είναι πολύ σημαντικό το τι μπορεί να προκύψει από αυτό το πλαίσιο. Επιπλέον. Και πάλι. η διδακτική μπορεί να εκμεταλλευτεί τις διαφορές των ατόμων όσον αφορά στο γνωστικό επίπεδο. Σε αυτή την περίπτωση προσφέρει μέσω του αφαιρετικού της ύφους. δεν υπάρχει λόγος να κάνει η διδακτική χρήση μιας σειριακής προσέγγισης. Διότι μερικοί από τους μαθητές θα ακολουθήσουν τις οδηγίες του δασκάλου. Με αυτόν τον τρόπο. Η θεωρία παιγνίων αποδεικνύει ότι αυτό το μείγμα στρατηγικών είναι ανώτερο από κάθε άλλη επιλογή. δημιουργικές δυνατότητες για την επινόηση ορθολογικών μεν λύσεων αλλά που δεν είναι προφανείς με μια κλασική προσέγγιση. η βέλτιστη λύση είναι σημαντική μόνο όταν αφορά το σύνολο. ενώ άλλοι ακόμα θα αντισταθούν για γνωστικούς ή και κοινωνικούς λόγους. Άρα δεν έχουμε μόνο το αποτέλεσμα αλλά και τη διαδικασία που είναι πιο σημαντική όπως το απέδειξε το έργο του Lakatos. Η ερμηνεία αυτής της ειδικής διδακτικής περίπτωσης επιτρέπει τη γενίκευση και σε μη συνεργατικό πλαίσιο που μοντελοποιεί καλύτερα τη συμπεριφορά μιας τάξης όταν αντιμετωπίζει ένα καινούργιο μάθημα. άλλοι δεν θα τις καταλάβουν. Σε αυτό το πλαίσιο. Όμως ακόμα και το αποτέλεσμα μπορεί να ερμηνευτεί ως μια ειδική περίπτωση ισορροπίας Nash εφόσον η λύση είναι η βέλτιστη επιλογή και η συνεργασία δημιουργεί εκ φύσεως ένα συμμετρικό πλαίσιο.εργαλείο για να επιτευχθεί μια δυναμική προσέγγιση ενός προβλήματος ή θέματος. Έτσι μια άμεση επίπτωση στον τομέα της διδακτικής είναι η μεθοδολογία που πρέπει να χρησιμοποιήσει μια ομάδα που θέλει να λύσει το ίδιο πρόβλημα. στη θεωρία παιγνίων. Διότι με τη θεωρία παιγνίων σημασία δεν έχει πια η γραμμική σκέψη αλλά ο συνδυασμός των στρατηγικών συμπεριφοράς. Συνεπώς.

υπάρχει μια ισορροπία Nash. Στόχος της διατριβής είναι η μελέτη προβλημάτων που συνδέονται τόσο με τη θεωρία παιγνίων όσο και με τη θεωρία υπολογισμού. Βέβαια. Μια ισορροπία Nash είναι ένας συνδυασμός στρατηγικών. όμως και εδώ παραμένει μια στρατηγική ευρηματικότητας και αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο επίτευγμά της σε έναν τομέα που είναι εξ αρχής μια ανοιχτή δομή Αλγοριθμική και Εξελικτική Θεωρία Παιγνίων Η θεωρία παιγνίων προσφέρει μοντέλα και αναλυτικά εργαλεία για την κατανόηση φαινομένων που παρατηρούνται όταν κάποιες εγωιστικές οντότητες (παίκτες) με προσωπικές στρατηγικές και συμφέροντα αλληλεπιδρούν. Τα συγκεκριμένα θέματα με τα οποία ασχοληθήκαμε και τα αποτελέσματα της έρευνάς μας συνοψίζονται παρακάτω. Υπολογισμός Προσεγγιστικών Ισορροπιών Nash.το μη συνεργατικό πλαίσιο ή τουλάχιστον όχι τέλεια συνεργατικό. Πρόσφατα όμως αποδείχθηκε ότι το πρόβλημα υπολογισμού μιας 44 . τέτοια ώστε να μην υπάρχει παίκτης που να μπορεί να αυξήσει το κέρδος του αν αποκλίνει μονομερώς. Ένα από τα πλέον θεμελιώδη αλγοριθμικά προβλήματα της θεωρίας παιγνίων είναι το πρόβλημα υπολογισμού μιας ισορροπίας Nash ενός δοθέντος παιγνίου. μία για κάθε παίκτη. στην περίπτωση που ο ορίζοντας του παιγνίου δεν είναι προσιτός στους παίκτες. η θεωρία δεν μπορεί να είναι πειστική όσον αφορά στην αποτελεσματικότητά της. αν αλλάξει δηλαδή τη στρατηγική του. Πρέπει όμως να επισημάνουμε το γεγονός ότι δεν είναι απαραίτητα μοναδική και επομένως πρέπει να επιλέξουμε εκείνη που συμπίπτει με την επίτευξη της διδασκαλίας με τη διδακτική έννοια.

Ο στόχος κάθε χρήστη είναι να ελαχιστοποιήσει το κόστος του. το επαγόμενο παίγνιο είναι ουσιαστικά ένα παίγνιο συμφόρησης με βάρη. κάθε ένας από ένα σύνολο n χρηστών. για την οποία υπολογίσαμε μια πολύ καλή єπροσεγγιστική ισορροπία Nash. Οι αρχές της θεωρίας παιγνίων είναι χρήσιμες στην ανάλυση της επίδρασης που έχει στην καθολική απόδοση ενός συστήματος διαμοιραζόμενων πόρων η εγωιστική και ανταγωνιστική συμπεριφορά των χρηστών του. μελετήσαμε μια ευρεία κλάση τυχαίων παιγνίων δύο παικτών. Εξισορρόπηση Φορτίου και Ατελής Πληροφόρηση. μεταξύ όλων των ισορροπιών Nash. εστιάσαμε στο πρόβλημα της εξισορρόπησης φορτίου. . το οποίο ορίζεται ως το αναμενόμενο συνολικό φορτίο στον εξυπηρετητή που θα επιλέξει. Στην περίπτωση που κάθε χρήστης γνωρίζει τόσο το μέγεθος του φορτίου του όσο και τα μεγέθη των φορτίων των άλλων χρηστών. κέρδος για έναν παίκτη. δηλαδή συνδυασμών στρατηγικών με την ιδιότητα ότι κανένας παίκτης δεν μπορεί να αυξήσει το κέρδος του περισσότερο από є αν αποκλίνει μονομερώς. Συγκεκριμένα. Προς την κατεύθυνση αυτή. Οι προσεγγίσεις που επιτυγχάνουν οι αλγόριθμοί μας είναι є=3/4 και є=(2+λ)/4 αντίστοιχα. γεγονός που έστρεψε την έρευνα προς την αναζήτηση є- προσεγγιστικών ισορροπιών Nash. καλείται να επιλέξει έναν από δύο διαθέσιμους εξυπηρετητές όπου θα αναθέσει το φορτίο του. ανήκει δηλαδή σε μια κατηγορία παιγνίων τα οποία έχουν μελετηθεί εκτενώς στην πρόσφατη 45 βιβλιογραφία. με το є να τείνει στο 0 καθώς το πλήθος των διαθέσιμων στρατηγικών των παικτών τείνει στο άπειρο. Στα πλαίσια της διατριβής αναπτύξαμε δύο από τους πρώτους αλγορίθμους υπολογισμού μιας є-προσεγγιστικής ισορροπίας Nash για την περίπτωση όπου το є είναι κάποια σταθερά. Επιπλέον.ισορροπίας Nash είναι πλήρες για την κλάση πολυπλοκότητας PPAD. με διαφορετικό φορτίο ο καθένας. όπου λ είναι το ελάχιστο.

διαφορετικά επίλεξε τον εξυπηρετητή 2”'.χ. μελετήσαμε από παιγνιοθεωρητική σκοπιά το πρόβλημα χρωματισμού των κορυφών ενός γραφήματος. έχει ενδιαφέρον να μελετηθεί κατά πόσο μπορεί η θεωρία παιγνίων να βοηθήσει στην ανάπτυξη και ανάλυση αλγορίθμων για υπολογιστικά δύσκολα προβλήματα συνδυαστικής βελτιστοποίησης. Προς αυτήν την κατεύθυνση. ορίσαμε το παίγνιο χρωματισμού γραφήματος ως εξής: Το σύνολο των παικτών είναι το σύνολο των n κορυφών του γραφήματος.Στα πλαίσια της διατριβής μελετήσαμε την περίπτωση όπου οι χρήστες έχουν ατελή πληροφόρηση σχετικά με τα ακριβή μεγέθη των φορτίων τους. Εκτός από τα υπολογιστικά θέματα που σχετίζονται με τη θεωρία παιγνίων. Αποδείξαμε ότι κάθε παίγνιο χρωματισμού γραφήματος έχει πάντα μια 46 . Yπολογίσαμε επίσης φράγματα στο λόγο απόκλισης (ένα μέγεθος ανάλογο του λόγου συνεργασίας στα παίγνια συμφόρησης). διαφορετικά ισούται με το πλήθος των κορυφών που έχουν επιλέξει το ίδιο χρώμα με τη v. όταν όλα τα φορτία είναι άγνωστα ή όταν κάθε παίκτης γνωρίζει το μέγεθος του δικού του φορτίου) και αναλύσαμε για το καθένα το σύνολο και τις ιδιότητες των ισορροπιών Nash. Συγκεκριμένα. ο οποίος εκφράζει την επίδραση που έχει στην απόδοση του συστήματος η εγωιστική συμπεριφορά των χρηστών του. δηλαδή σε στρατηγικές της μορφής “αν το φορτίο είναι μικρότερο από το κατώφλι. επίλεξε τον εξυπηρετητή 1. Εστιάσαμε στις λεγόμενες κατωφλιακές στρατηγικές. σε σχέση με την απόδοση που θα επιτύγχανε ένας βέλτιστος κεντρικοποιημένος αλγόριθμος. Μελετήσαμε διάφορα μοντέλα πληροφόρησης (π. Χρωματισμοί Γραφημάτων και Θεωρία Παιγνίων. το σύνολο των στρατηγικών για κάθε κορυφή είναι ένα σύνολο n χρωμάτων και το κέρδος μιας κορυφής v σε ένα συνδυασμό στρατηγικών είναι 0 αν υπάρχει γειτονική κορυφή με το ίδιο χρώμα.

τον καταλύτη μεταλαμπάδευσης πολιτισμών. Η ανάλυση των ιδιοτήτων των ισορροπιών Nash του παιγνίου χρωματισμού γραφήματος μας οδήγησε σε μια σειρά από άνω φράγματα στο συνολικό πλήθος των χρωμάτων που χρησιμοποιούνται σε μια οποιαδήποτε αγνή ισορροπία Nash.αγνή ισορροπία Nash. τον ενοποιητή Ανατολής και Δύσης. τους Κάποτε . Δείξαμε επίσης ότι υπάρχει πάντα μια αγνή ισορροπία Nash που χρησιμοποιεί βέλτιστο αριθμό χρωμάτων. Συχνά ενθουσιασμόσε 47 ξεπερνούν ξένα τα όριά «χωράφια». Όλα αυτά τα άνω φράγματα αποτελούν ταυτόχρονα άνω φράγματα στο χρωματικό αριθμό του γραφήματος. Η Φιλοδοξία της Θεωρίας Παιγνίων Οι Μεγάλοι Κατακτητές εκλογίκευαν τις πράξεις τους βλέποντας στον εαυτό τους τον γεφυροποιό μεταξύ ηπείρων. περιγράψαμε και αναλύσαμε έναν πολυωνυμικό αλγόριθμο που υπολογίζει μια αγνή ισορροπία Nash για ένα οποιοδήποτε παίγνιο χρωματισμού γραφήματος. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τις επιστήμες. δηλαδή ίσο με το χρωματικό αριθμό του γραφήματος. και ο αλγόριθμος εύρεσης μιας αγνής ισορροπίας Nash που αναπτύξαμε εγγυάται ότι μπορούμε να υπολογίσουμε σε πολυωνυμικό χρόνο έναν ορθό χρωματισμό του γραφήματος που χρησιμοποιεί συνολικά ένα πλήθος χρωμάτων που ικανοποιεί ταυτόχρονα τα περισσότερα κλασικά γνωστά φράγματα στο χρωματικό αριθμό. Αδυνατούν να κρύψουν τις ιμπεριαλιστικές εισβάλλοντας τους με τάσεις. και ότι κάθε αγνή ισορροπία Nash αντιστοιχεί σε ορθό χρωματισμό του γραφήματος. Επιπλέον.

Ορολογία  Στρατηγικές   Επιλογές διαθέσιμες σε κάθε παίκτη Αποδόσεις  Αριθμητική αποτίμηση των στόχων του κάθε παίκτη. 48 . χωρίς κατακτημένους και κατακτητές.θριαμβεύουν. Μπορούν να λάβουν υπόψη      χρησιμότητα δικαιοσύνη αλτρουισμό φήμη Το γεγονός ότι οι αποδόσεις είναι αριθμητικές δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι παίκτες είναι εγωιστές. ανοίγοντας νέα επιστημονικά πεδία. ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΛΗΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Στις σελίδες που ακολουθούν με τη μορφή εικόνας διατυπώνουμε τη θεωρία μέσα από παραδείγματα.

s2S2.Στατικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης -1 Ένα στατικό παίγνιο (οι παίκτες παίζουν ταυτόχρονα) αποτελείται από: Ένα σύνολο παικτών (τουλάχιστον δύο παίκτες) {Παίκτης 1.sn). .. s2. για όλα τα s1S1. snSn  Στατικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης -2 Ταυτόχρονης κίνησης   Κάθε παίκτης επιλέγει την στρατηγική του χωρίς να γνωρίζει τις επιλογές των άλλων παικτών Πλήρους πληροφόρησης  Όλοι οι παίκτες γνωρίζουν τις διαθέσιμες στρατηγικές και τις πιθανές αποδοχές του κάθε παίκτη 49 .…... . Παίκτης n}  Για κάθε παίκτη ένα σύνολο στρατηγικών S1..Sn  Αποδοχές που λαμβάνονται από κάθε παίκτη για κάθε συνδυασμό στρατηγικών ui(s1.. S2.….

Μελετάμε μόνο παίγνια μη συνεργασίας.sn).  Στη συνέχεια κάθε παίκτης i παίρνει τις αποδοχές του ui(s1.  Το παιχνίδι τελειώνει.…. Χρονοδιάγραμμα Κάθε παίκτης i επιλέγει τη στρατηγική του si χωρίς να γνωρίζει τις επιλογές των άλλων παικτών.   -4- ΌΧΙ.Στατικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης  -3- Υποθέσεις για κάθε παίκτη  Ορθολογισμός  Στόχος των παικτών είναι να μεγιστοποιήσουν τις αποδοχές τους  Οι παίκτες είναι σε θέση να υπολογίζουν τέλεια τις αποδοχές τους  Κάθε παίκτης γνωρίζει ότι οι άλλοι παίκτες είναι επίσης ορθολογιστές Στατικά παίγνια πλήρους πληροφόρησης  Συνεργάζονται οι παίκτες.  50 .

s21) u1(s11. s13} S2={s21.s22). un όπου ui : S1 × S2 × .s21) u1(s13. u2(s12. u2(s11..s22) s13 u1(s13.s22) Player 1 s12 u1(s12. u2(s13.. s12. u2(s12.. u2(s13.2.s21).× Sn→R Κανονική ή στρατηγική μορφή παιγνίου 2 παικτών  Αναπαράσταση σε πίνακα 2 παίκτες: Παίκτης 1 και Παίκτης 2  Κάθε παίκτης έχει πεπερασμένο αριθμό στρατηγικών   Παράδειγμα: S1={s11.n}  Τις στρατηγικές των παικτών S1 S2 .s21) u1(s12. u2(s11.….Κανονική ή στρατηγική μορφή αναπαράστασης παιγνίου  Η κανονική ή στρατηγική μορφή ενός παιγνίου καθορίζει:  Ένα πεπερασμένο σύνολο παικτών {1... s22} Player 2 s21 s22 s11 u1(s11.s21).s22) 51 . Sn  Τις συναρτήσεις αποδοχών τους u1 u2 .s22)..s21).s22).

15 52 .1 2.-1 10.Θεωρία στατικών παιγνίων μέσα από παραδείγματα  Τα παίγνια αυτά ονομάζονται παίγνια σταθερού αθροίσματος Παράδειγμα  Πίνακες αποδοχών παίγνιου μηδενικού αθροίσματος B1 B2 B3 A1 -2.-2 0.-10 A2 -1.2 1.0 A3 -8.0 B1 B2 B3 A1 -2 1 10 A2 -1 2 0 A3 -8 0 -15 -15.8 0.

high risk Firm B επιλέγει ανάμεσα σε:  Defend against standard. defend against high risk Πίνακας Αποδοχών Firm A Firm B Defend Defend Standard Medium Standard 20% 50% Defend High 80% Medium 60% Risk High Risk 90% 56% 70% 40% 10% 53 .Παράδειγμα: Μερίδιο Αγοράς Δύο ανταγωνιστικές εταιρείες επιλέγουν την στρατηγική μάρκετινγκ που θα ακολουθήσουν. defend against medium. medium risk.  Firm A επιλέγει ανάμεσα σε:    Standard.

Στρατηγική Maximin-Minimax  Για να βρούμε την ισορροπία:    Η Firm B προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει την απόδοση της Firm A Με αυτό σαν δεδομένο η Firm A επιλέγει την στρατηγική όπου η ελάχιστη απόδοση είναι μεγαλύτερη. Στρατηγική Maximin: Η Firm A μεγιστοποιεί το ποσό των ελάχιστων αποδόσεων   Maximin: Maximize your minimum payoff Στρατηγική Minimax: Η Firm B ελαχιστοποιεί το ποσό των μέγιστων αποδόσεων  Minimax: Minimize your maximum loss Λύση Defend Defend Standard Medium Standard 20% 50% Defend High 80% Min Medium Risk High Risk Max 20% 60% 56% 70% 56% 90% 40% 10% 10% 90% 56% 80% Θεωρία παιγνίων μη σταθερού αθροίσματος μέσα από τους παρακάτω πινάκες 54 .

ΔΟ)=0. -1 -9 . u1(ΔΟ. 0 0 . 0 0 . Ο)=-9. ΔΟ)=-1. ΔΟ)=-9. Κυριαρχούμενη Στρατηγική: υπάρχει κάποια άλλη στρατηγική που είναι πάντα καλύτερη ότι και να κάνει ο άλλος παίκτης. -6 Αποδοχές Λύνοντας το δίλημμα του φυλακισμένου    Η ομολογία είναι πάντα η καλύτερη στρατηγική ότι και να κάνει οι άλλος παίκτης. Ομολογεί} Συναρτήσεις αποδοχών: u1(ΔΟ. u1(Ο.Το δίλημμα του φυλακισμένου    Παίκτες: {Φυλακισμένος 1. -9 -6 . Ο)=-6 Φ2 Παίκτες ΔΟ Στρατηγικές Φ1 ΔΟ Ο Ο -1 . Φυλακισμένος 2 Φυλακισμένος 1 Δεν ομολογεί Ομολογεί Δεν ομολογεί Ομολογεί -1 .S2 }= {Δεν Ομολογεί. Ο)=-6. -1 -9 . Ο)=0. u2(Ο. Φυλακισμένος 2} Στρατηγικές: {S1 . -9 -6 . -6 55 . u2(ΔΟ. u1(Ο. u2(Ο. Κυρίαρχη Στρατηγική: η στρατηγική που είναι πάντα καλύτερη ότι και να κάνει ο άλλος παίκτης. u2(ΔΟ. ΔΟ)=-1.

.. Sn ... . u1 .. . si+1. . sn) ≤ (αλλά όχι πάντα =) ui(s1. si+1.. s2 S2... s2. si". όπου si'... 56 .. sn)< ui(s1. .. si+1 Si+1. . . όπου si'.. Στρατηγική si' είναι αυστηρώς κυριαρχούμενη από την στρατηγική si" αν ui(s1. s2. si+1.. u2 .... sn Sn.. . ... un}. si-1.. si-1Si-1. s2..Αυστηρώς κυριαρχούμενη στρατηγική (strictly dominated strategy)   Στην κανονική μορφή του παιγνίου {S1 . un}... u1 . sn) για όλα s1 S1. si-1. si+1 Si+1. s2. S2 . si".. ... ... si-1Si-1. sn) για όλα s1 S1. . si'. si+1. si-1.. si"  Si στρατηγικές του παίκτη i...... S2 .... .. Ασθενώς κυριαρχούμενη στρατηγική (weakly dominated strategy)   Στην κανονική μορφή του παιγνίου {S1 . si'. ... s2 S2. si"  Si στρατηγικές του παίκτη i. . sn Sn. . si-1.. u2 . Sn .. Στρατηγική si' είναι ασθενώς κυριαρχούμενη από την στρατηγική si" αν ui(s1. ..

0 .000 57 .000 Καφέ 2 παίρνει 3000 πελάτες και €15.Παράδειγμα Player 2 Left Player 1    Up Down 1 . Middle 0 3 1 . Right 2 1 0 . 2 . Η στρατηγική Down είναι αυστηρώς κυριαρχούμενη από την στρατηγική Up. 1 0 Η στρατηγική Right είναι αυστηρώς κυριαρχούμενη από την Middle.000 Παράδειγμα 2:    Καφέ 1 χρεώνει €4.000 πελάτες και €28. 0 .000 πελάτες και €10. Καφέ 2 χρεώνει €5 Καφέ 1 παίρνει 3000+4000=7. Η στρατηγική Left είναι αυστηρώς κυριαρχούμενη από την στρατηγική Middle Τουρίστες & Ντόπιοι      Έστω ότι υπάρχουν μόνο δύο καφέ σε ένα νησί Μπορούν αν χρεώσουν τον καφέ €2 or €4 or €5 6000 επιλέγουν τυχαία ένα καφέ 4000 ντόπιοι επιλέγουν το καφέ με την χαμηλότερη τιμή Παράδειγμα 1:   Και οι δύο χρεώνουν €2 κάθε ένας παίρνει 5.

20 15 . 15 25 .Λύση Καφέ 2 €2 Καφέ 1 €4 €5 €2 10 . 10 12 . 15 28 . 25 Καφέ 2 Καφέ 1 €4 €5 €4 20 . 20 15 . 15 25 . 14 €4 14 . 25 Αποδόσεις σε χιλιάδες ΘΕΩΡΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ 58 . 28 €5 28 . 28 €5 14 . 12 20 . 14 15 .

Όλα τα παραπάνω τα γνωρίζουν όλοι οι παίκτες. 1. Ο ανταγωνιστής μπορεί να επιλέξει να μπει ή να μην μπει στην αγορά.Παράδειγμα Μία εταιρεία έχει το μονοπώλιο σε μία αγορά και αντιμετωπίζει την πιθανότητα να μπει στην αγορά ένας ανταγωνιστής.     Ανταγωνιστής Δεν Μπαίνει Μπαίνει Μονοπωλητής Ήπια 2. 0 Χαρακτηριστικά Δυναμικών Παιγνίων Πλήρους Πληροφόρησης       Σύνολο παικτών Ποιος κινείται πότε και ποιες είναι οι εναλλακτικές κινήσεις που έχει στην διάθεση του. 1 Επιθετική Ο πρώτος αριθμός είναι τα κέρδη του ανταγωνιστή. Τι γνωρίζουν οι παίκτες όταν αποφασίζουν – κινούνται. Αν ο ανταγωνιστής μπει η εταιρεία μπορεί να επιλέξει να ακολουθήσει ήπια ή επιθετική πολιτική. 2 0. Οι αποδοχές είναι γνωστές και στους δύο παίκτες. Τα δυναμικά παίγνια μπορούμε να τα αναπαραστήσουμε είτε στην στρατηγική τους μορφή είτε στην εκτεταμένη μορφή. Οι αποδόσεις των παικτών καθορίζονται από τις επιλογές τους. Ο δεύτερος αριθμός είναι τα κέρδη της εταιρείας. 59 .

.. n-1. . x0 Μονοπάτι από το x0 στο x4 κόμβος x2 x1 x4 x3 x5 Ευθεία που ενώνει τους κόμβους x1 και x5 x7 x6 x8 Εκτεταμένη μορφή Δέντρα Αποφάσεων      Σε κάθε δέντρο υπάρχει ένας αρχικός κόμβος από τον οποίο ξεκινάει το παιχνίδι. Κάθε κόμβος εκτός του τελικού αντιπροσωπεύει έναν παίκτη. Κάθε κόμβος εκτός του αρχικού έχει έναν μοναδικό κόμβο που προηγείται (predecessor). for i=1. y2..... Κάθε κόμβος που δεν έχει επόμενο κόμβο (successor) ονομάζεται τελικός (terminal)..Εκτεταμένη μορφή Δέντρα Αποφάσεων  Ένα δέντρο αποτελείται από κόμβους και ευθείες    Κάθε ευθεία ενώνει δύο κόμβους Κάθε ζευγάρι κόμβων ενώνεται από ένα μοναδικό μονοπάτι Μονοπάτι είναι μία σειρά διακεκριμένων κόμβων y1. 2. Για κάθε κόμβο εκτός του τελικού η ευθεία που τον ενώνει με τον επόμενο κόμβο αντιπροσωπεύει μία εναλλακτική που έχει στην διάθεση του ο παίκτης που αντιπροσωπεύεται από την συγκεκριμένο κόμβο. yn τέτοια ώστε yi και yi+1 ενώνονται από μία μοναδική ευθεία. 60 .

Εκτεταμένη μορφή Δέντρα Αποφάσεων   Ένα μονοπάτι από τον αρχικό κόμβο στον τελικό αντιπροσωπεύει μία πλήρη σειρά κινήσεων και καθορίζει την απόδοση του κάθε παίκτη. -1 T -1. 61 . -1 1.  Περιμένει να δει τι θα κάνει ο μονοπωλητής και μετά να αποφασίσει αν θα μπει στην αγορά. Player 1 H T Player 2 H -1. 1 Player 2 T H 1. 1 Είσοδος σε αγορά   Διαφήμιση και Είσοδος  Ένας μονοπωλητής αντιμετωπίζει την πιθανότητα εισόδου στην αγορά από έναν ανταγωνιστή  Ο μονοπωλητής μπορεί να προσπαθήσει να αποθαρρύνει τον ανταγωνιστεί κάνοντας μία πολυέξοδη διαφημιστική καμπάνια και μειώνοντας τις τιμές Ταχύτητα και Ευελιξία  Ο ανταγωνιστής είναι «γρήγορος» και «ευέλικτος». Η στρατηγική ενός παίκτη είναι ένα πλήρες σχέδιο δράσης και καθορίζει τι θα κάνει ο παίκτης σε κάθε περίπτωση.

0 Ανταγωνιστής Δεν Μπαίνει Μπαίνει Μονοπωλητής Ήπια 2. 2 .1 Α 3. Επιθετική Η δεύτερη δεν αποτελεί ισορροπία Nash τέλεια ανά υποπαίγνιο γιατί δεν αποτελεί ισορροπία στο υποπαίγνιο. 1 0.Εκτεταμένη μορφή παιγνίου Extensive form Στρατηγικές Μονοπωλητή Ads In Απόδοση Μονοπωλητή 1.3 Out Απόδοση Ανταγωνιστή Μ In No ads 2. 0 1. Ήπια Επιθετική 2. 1 62 Επιθετική 0.4 Α 4.2 Out Στρατηγική Ανταγωνιστή Παράδειγμα  Δύο ισορροπίες Nash    Μονοπωλητής Μπαίνει. Ήπια Δεν Μπαίνει.

E)   O παίκτης 1 επιλέγει D και αν ο παίκτης 2 επιλέξει Ε τότε επιλέγει G Ο παίκτης 2 επιλέγει Ε Πολλαπλή ισορροπία Nash τέλεια ανά υποπαίγνιο (1) Player 1 C Player 2 F 0. 3 . 1 J 2. FHK). 0 Ισορροπία Nash τέλεια ανά υποπαίγνιο (DG. 1  E D Player 2 G 1. 1 0. 1 Player 2 I 2. 0 H 1. 2 Τέλεια ανά υποπαίγνιο ισορροπία Nash (D.Παράδειγμα Παίκτης 1 C D Παίκτης 2 E F 2. 0 Παίκτης 1 G H 1. 63 K 1. 2  3.

0 I 1. 0 H 1. 1 2. 2 K 1. 2 K 1. 1 Player 2 I 2. 3 Τέλεια ανά υποπαίγνιο ισορροπία (D. 1 J 2. FIK). 1  E D Player 2 G 1.Πολλαπλή ισορροπία Nash τέλεια ανά υποπαίγνιο (2) Player 1 C Player 2 F  Player 2 G 0. FHK). 3 Τέλεια ανά υποπαίγνιο ισορροπία Nash(E. 1 J 2. 64 . Πολλαπλή ισορροπία Nash τέλεια ανά υποπαίγνιο (3) Player 1 C Player 2 F 0. 1 E D Player 2 H 1.

οι όμηροι αφήνονται ελεύθεροι  65 . οι κλέφτες να σκοτώσουν τους ομήρους. να τους πιάσουν και να κατηγορηθούν για απόπειρα ληστείας  Να αφήσουν τους ληστές να φύγουν. να τους πιάσουν και να κατηγορηθούν για ληστεία μετά φόνου  Να μπουν μέσα οι αστυνομικοί. Πιθανά αποτελέσματα: Να μπουν μέσα οι αστυνομικοί. οι κλέφτες να παραδοθούν.Παράδειγμα: Κλέφτες και Αστυνόμοι  Έστω ότι έγινε μία ληστεία σε τράπεζα και πριν προλάβουν να φύγουν οι κλέφτες φτάνει οι αστυνομία. Οι κλέφτες κρατάνε τους πελάτες σαν ομήρους και απειλούν να τους σκοτώσουν αν δεν τους αφήσουν οι αστυνομικοί να φύγουν. Οι αστυνομικοί μπορούν να αφήσουν τους κλέφτες να φύγουν ή να μπουν μέσα στην τράπεζα.

66 . Βάζει ο καθένας από €1 και τραβάει ο 1ος μία κάρτα την βλέπει και ποντάρει €2 ή €4.ες έφτ λ κ ν νου γουν ή φ Α φύ να 3 (S. Αν είναι ρήγας τότε κερδίζει ο 1ος αν είναι ντάμα κερδίζει ο 2ος. Θα τραβήξουν μία κάρτα από μία τράπουλα με δύο μόνο χαρτιά μία ντάμα (Q) και ένα ρήγα (Κ).S) Κλέφτες Παρ αδίδ οντ B: best 1 S: second best αι W: worst Παράδειγμα: Παιχνίδι με χαρτιά    Δύο φίλοι αποφασίζουν να παίξουν ένα τυχερό παιχνίδι. Ο 2ος παίκτης μπορεί να κάνει πίσω και να χάσει το €1 που έβαλε στην αρχή του παιχνιδιού ή να δει το χαρτί που τράβηξε ο 1ος.B) Εκτεταμένη Μορφή Παιγνίου Αστυ νόμοι Μ πα ί τρ νου άπ ν εζ στη α ν ν νου ώ τ Σκο ς ρου ή μ ο (W.W) 2 (B.

5 ει βλέπ Α Β €2 Ν Q 0.Εκτεταμένη Μορφή 5 πίσω 1 ει βλέπ 3 πίσω 1 ει βλέπ -5 πίσω 1 ει βλέπ -3 Β €4 K 0.5 Β €4 Α €2 Β πίσω 1 Στρατηγική ή Κανονική Μορφή  Για τον παίκτη Α Αν Κ Αν Q  Για τον παίκτη Β Αν Α Αν Α €4 €2 πόνταρε 1 2 2 2 2 4 άτολμος 1 πίσω βλέπει λογικός παράλογος 2 βλέπει βλέπει ριψοκίνδυνος 3 4 2 λογικός 3 πίσω 4 4 4 ριψοκίνδυνος 4 βλέπει πίσω παράλογος 67 πίσω άτολμος .

Αντίθετα με τις άλλες προσεγγίσεις στην κοινωνική επιστήμη. Ανθρωπιστικό. αφού καταξιώθηκε ως η σύγχρονη θεμελίωση της οικονομικής. συχνά δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική και φιλοσοφική τους σημασία. Εντάσσει τον εαυτό της στα φαινόμενα που καλείται η ίδια να εξηγήσει. συνήθως απωθούνται από τα μαθηματικά της. το σχεδιασμό δημοπρασιών) μέχρι τα μεγάλα φιλοσοφικά μας αινίγματα (π.ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η Θεωρία Παιγνίων. περί Ηθικής και του ρόλου του Κράτους). η Θεωρία Παιγνίων έχει άποψη. Το πρόβλημα με τη Θεωρία Παιγνίων είναι ότι η μαθηματική της γλώσσα αποκλείει πολλούς από συζητήσεις από τις οποίες δεν θα έπρεπε να λείπει κανείς.χ. Από τα μικρά προβλήματα της κοινωνίας (π. Εκείνοι που ενδιαφέρονται περισσότερο για την κοινωνική σημασία της Θεωρίας Παιγνίων.χ. η Θεωρία Παιγνίων υποθέτει ότι κανείς δεν κάνει πράγματα που δεν θα έκανε αν τη γνώριζε! Οι κοινοί άνθρωποι εμφανίζονται σ’ αυτήν ως θεωρητικοί και οι θεωρητικοί ως κοινοί άνθρωποι. Κι εκείνοι που κατέχουν τις απαιτούμενες τεχνικές. 68 . φιλοδοξεί πλέον να ενοποιήσει όλες τις κοινωνικές επιστήμες. Πρωτότυπο. Όμορφο.

69 . Βασικό της αξίωμα είναι ότι οι καταστάσεις σύγκρουσης (όπως σε παίγνια συμμαχιών). Η θεωρία παιγνίων θεωρείται μια από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις του 20ου αιώνα. η ανάπτυξη της θεωρίας παιγνίων σχετίζεται κυρίως με την καθαρή ανταγωνιστική σύγκρουση. δηλαδή αυτή που συναντάται σε παίγνια μηδενικού αθροίσματος. τη θεωρία παιγνίων.ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ Το 1944.Ουγγαρέζος μαθηματικός John Von Neumann και ο Αυστριακός οικονομολόγος Oskar Morgenstern δημοσίευσαν το πρωτοποριακό έργο τους Theory of Games and Economic Behavior κι εγκαινίασαν έναν καινούριο επιστημονικό κλάδο. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν. ο Αυστρο. τόσο τα συνεργατικά όσο και τα ανταγωνιστικά συμφέροντα των μερών είναι αλληλένδετα. Ωστόσο. Οι Neumann και Morgenstern ουσιαστικά τυποποίησαν με μαθηματικούς όρους το πρόβλημα της σύγκρουσης συμφερόντων. η θεωρία παιγνίων έχει επηρεάσει καταλυτικά αρκετούς κλάδους των κοινωνικών επιστημών και κυρίως το επιστημονικό πεδίο των Διαπραγματεύσεων.

and launched a new science. namely that which occurs in zero-sum games. both collaborative and competitive interests of the parties are interdependent. The Neumann and Morgenstern standardization essentially mathematical terms the problem of conflict of interest. Its basic premise is that the conflict (as in gaming alliance). 70 . the theory of games has affected several areas of catalyst science and especially the scientific scope of negotiations.ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ In 1944. However. In the decades that followed. the Austro-Hungarian mathematician John Von Neumann and the Austrian economist Oskar Morgenstern published the pioneering work Theory of Games and Economic Behaviour. the development of the theory of games related mainly to the net competitive conflict. the theory of games. The theory of games is considered one of the most important discoveries of the 20th century.

David (1987) Morals by Agreement Oxford University Press ISBN 0198249926  Grim. Cambridge University Press 1982  Morgenstern. and Harper.  Luce. and Paul St Denis (2004) "Making meaning happen. Oskar and John von Neumann (1947) The Theory of Games and Economic Behavior Princeton University Press  Nash. ISBN 069102765X  Lewis. Gregory (1986) Hobbesian Moral and Political Theory Princeton University Press. John Evolution and the Theory of Games. J. David (1969) Convention: A Philosophical Study  Maynard Smith.Βιβλιογραφία  Fisher. Colin (2003) Behavioral Game Theory Princeton University Press ISBN 0691090394  Gauthier. John (1950) "Equilibrium points in n-person games" Proceedings of the National Academy of the USA 36(1):48-49. Nicholas Kilb. ISBN 0198526857   71 . (2003) Animal Signals. Game Theory and the Puzzle of the Bomb. D. Duncan and Howard Raiffa Games and Decisions: Introduction and Critical Survey Dover ISBN 0486659437  Maynard Smith. Patrick." Journal of Experimental & Theoretical Artificial Intelligence 16(4): 209-243. Ronald (1930) The Genetical Theory of Natural Selection Clarendon Press. Ali Alai-Tafti. Oxford. Trina Kokalis. Oxford University Press. William Prisoner's Dilemma: John von Neumann.  Poundstone. ISBN 038541580X Ειδικότερη Βιβλιογραφία  Camerer.  Kavka.

O (1960) "Carnap and Logical Truth" Synthese 12(4):350-374. Brian (1996) Evolution of the Social Contract Cambridge University Press.O (1967) "Truth by Convention" in Philosophica Essays for A. W. ISBN 0521555833  Skyrms. Elliot and David Sloan Wilson (1999) Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior Harvard University Press.  Sober. ISBN 0846209705  Quine. Whitehead Russel and Russel Publishers. ISBN 0674930479 72 . W.N. ISBN 0521533929.v. Brian (2004) The Stag Hunt and the Evolution of Social Structure Cambridge University Press. Quine.  Skyrms.v.

play online two-person zero-sum games. Lecture Notes and much more stuff.  Jim Ratliff's Graduate Course in Game Theory (lecture notes).  Valentin Robu's software tool for simulation of bilateral negotiation (bargaining)  Don Ross: Review Of Game Theory.33 73 . Papers. interactive illustrations and other information.Ιστογραφία  Yale Economic Review: The Rise of Game Theory.  Bruno Verbeek and Christopher Morris: Game Theory and Ethics  Chris Yiu's Game Theory Lounge  Elmer G.php?action=preview.  Alvin Roth: Game Theory and Experimental Economics page Comprehensive list of links to game theory information on the Web  Mike Shor: Game Theory .gr/ceidsem/index.200 8.php http://www.org/1044-gr.  Web sites on game theory and social interactions http://www.lygeros. Wiens: Game Theory .Lecture notes.  David Levine: Game Theory.  Paul Walker: History of Game Theory Page.upatras.net .ceid.Introduction. worked examples.