You are on page 1of 23

1

1.0 PENGENALAN
Republik Kepulauan Fiji yang juga dikenali sebagai Matanitu ko Viti oleh masyarakat
tempatannya adalah sebuah negara kepulauan di selatan Lautan Pasifik. Fiji terkenal di
Kepulauan Pasifik disebabkan pergolakan yang berlaku di dalam negara tersebut. Selepas
mencapai kemerdekaan, wujud peristiwa rampasan kuasa oleh Leftenan Kolonel Sitiveni Rabuka
bagi menjatuhkan kerajaan yang memerintah sebanyak dua kali pada tahun 1987. Hal ini
demikian kerana semasa Bavadra memegang tampuk pemerintahan, beliau telah bertindak
dengan membentuk kabinet baru yang hanya diwakili oleh lima orang wakil Fiji dan selebihnya
diwakili oleh orang Indo-Fiji seramai tujuh orang. Kudeta ini terpaksa dijalankan sebagai suatu
usaha untuk melindungi sistem tradisi yang sepatutnya dipegang oleh etnik Fiji serta menjamin
status quo penduduk asal Fiji itu sendiri.
Rampasan kuasa kali kedua di Fiji pula berlaku pada 19 Mei 2000 yang diketuai oleh
seorang usahawan yang tidak berjaya, George Speight. Pada masa itu, tampuk pemerintahan
berada di tangan Mahendra Chaudry, merupakan seorang Perdana Menteri berbangsa Indo-
Fijian yang pertama sejak konstitusi baru diperkenalkan pada tahun 1997. Rampasan kuasa ini
berlaku di dewan parlimen Fiji dengan jumlah tebusan adalah sebanyak 31 orang ahli parlimen.
Daripada 31 orang ahli parlimen yang dijadikan tebusan, empat wanita dibebaskan selepas 38
hari, sembilan ahli politik berbangsa Indo-Fijian dibebaskan selepas 53 hari dan baki 18 orang
termasuk Chaudry dibebaskan dua hari itu.
1
Sekali lagi, alasan yang digunakan adalah sama
seperti rampasan kuasa pada tahun 1987. Kedua-dua rampasan kuasa ini telah memberikan
kesan ke atas hubungan domestik dan antarabangsa Fiji itu sendiri.







1
Alley, R., Commentary The Coup Crisis in Fiji, Australian Journal of Political Science, 35(3), 2000, hlm. 515.
2

2.0 FAKTOR-FAKTOR RAMPASAN KUASA 1987 DI FIJI
2.1 Masalah Tanah
Masalah tanah merupakan salah satu faktor rampasan kuasa pada tahun 1987 di Fiji. Hal yang
sama berlaku terhadap kebanyakan negara-negara Pasifik Selatan mengalami Papua New
Guenia, Bounganville dan Solomon Islands. Lawson (2003) mengatakan bahawa;

“As with the Rabuka-led coups of 1987, the Speight coup was perpetrated on the pretext of
protecting the rights of indigenous Fijians against alleged encroachments by Fiji Indians, especially
in relation to land. In both cases, however, the causes have been much more complex and while
the issue of land has certainly been a factor, there is no doubt that it has been used instrumentally
to serve the political agendas of groups and individuals within Fiji rather than the cause of
„indigenous rights‟ as such.”
2


Faktor ini sebenarnya mempunyai kaitan dengan konflik etnik antara masyarakat
peribumi Fiji dengan masyarakat Indo-Fiji sepertimana yang telah dibincangkan. Dalam konteks
ini, majoriti penduduk peribumi Fiji memiliki 90% tanah dan membenarkan masyarakat Indo-Fiji
hanya mengusahakan tanah-tanah tersebut dengan beberapa syarat dan terma. Antara tahun
1879 dan 1916, 60,000 buruh pergi ke Fiji, dan kerja mereka membantu mewujudkan asas-asas
ekonomi Fiji berasaskan gula dan memilih untuk kekal di pulau-pulau itu selepas tamat kontrak
lima tahun mereka.
3
Mereka hanya mampu untuk memperbaharu sewa tanah untuk 10 tahun
tetapi masyarakat Indo-Fiji mengganggap bahawa keadaan ini tidak mencukupi dan mendesak
agar tempoh sewaan tanah dipanjang selama 30 tahun.
Lembaga Amanah Tanah (TLTB) telah ditubuhkan pada tahun 1940 sebagai asli
Lembaga Amanah Tanah di bawah Akta iTaukei Land Trust dikenali kemudian sebagai Tanah
asli Amanah. Tujuan awal adalah untuk menjamin, menjaga dan mengurus hak pemilikan tanah
yang diberikan kepada pemilik tanah iTaukei dan untuk memudahkan urus niaga perdagangan
yang berkisar penggunaannya.
Tuntutan ini semakin memuncak pada tahun 1995-1996. Hal ini telah menyebabkan
masyarakat peribumi Fiji bimbang tentang penguasaan Indo-Fiji terutamanya dalam bidang

2
Lawson, S., Security in Oceania: Perspectives on the Contemporary Agenda in Security in Oceania: In The 21
st

Century. Hawaii: Asia-Pacific Center for Security Studies, 2003, hlm 15.
3
Brij V. Lal. (2003). Fiji Islands: From Immigration to Emigration. Washington: Migration Policy Institute di akses
http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110 4/11/2013.
3

politik, iaitu dalam parlimen. Dalam konteks ini, parlimen Fiji biasanya terdiri daripada parti
politik yang menang dalam pilihan raya umum dan mempunyai kuasa untuk membentuk dan
mengubal dasar dan polisi yang bersesuaian dengan perlembagaan. Hal ini telah menyebabkan
kebimbangan pribumi Fiji apabila parti politik yang mempunyai kebanyakan masyarakat Indo
Fiji menang pilihan raya. Hal ini kerana penguasaan majoriti masyarakat Indo Fiji dalam
Parlimen akan mengubah dasar dan status kepemilikan tanah kepada masyarakat Indo-Fiji
sekaligus mengambil alih dan mengawal tanah-tanah tersebut.
Oleh itu, satu perubahan dalam kerajaan pada tahun 1987 membawa satu gabungan
berbilang kaum Buruh berkuasa yang diketuai oleh seorang peribumi Fiji, Dr Timoci Bavadra,
gabungan itu digulingkan oleh rampasan kuasa tentera yang diketuai oleh Lt Kol maka Sitiveni
Rabuka. Selepas itu, Hak kepemilikan Tanah diatur sepenuhnya oleh Native Land Trust Board
yang bertujuan untuk memastikan hak tanah tetap berada dalam penguasaan masyarakat
peribumi Fiji.

2.2 Konflik Etnik Fiji dengan Indo- Fiji
Konflik antara etnik Fiji dengan Indo-Fiji bermula apabila kerajaan British telah berjaya
menjadikan Fiji sebagai Crown Colony melalui penyerahan The Deed Cession pada tahun 1874.
Berikutan dengan itu, Sir Athur Gordon, gabernor pertama Fiji telah membawa masuk
golongan India ke Fiji pada tahun 1879. Kedatangan Indo-Fiji ke Fiji adalah untuk memenuhi
keperluan tenaga kerja dalam bidang ekonomi. Malah, kerajaan British juga membawa masuk
buruh India ke Tanah Melayu melalui dasar pecah dan perintah. Kebanyakan daripada mereka
datang dari India, iaitu Calcutta dan Gujerat. Mereka dibawa masuk melalui sistem kontrak.
Kemasukan immigran India ini telah menjadikan ekonomi Fiji semakin kukuh dan berkembang
terutamanya dalam bidang ekonomi berasaskan gula. Sir Athur Gordon menganggap bahawa
kemasukan etnik india ke Fiji adalah satu usaha untuk menjaga masyarakat peribumi Fiji
daripada diekspoitasi oleh mana-mana pihak yang berkepentingan. Namun, pengambilan
tenaga kerja daripada golongan India merupakan cara untuk mengelakkan ekonomi Fiji
daripada merudum.
Walaubagaimanapun, sistem kontrak tersebut telah dihentikan pada tahun 1916. Hal ini
telah menyebabkan ramai etnik Indo-Fiji kembali pulang ke India terutamanya selepas kontrak
4

lima tahun mereka tamat tetapi terdapat juga sebilangan yang tetap tinggal di Fiji. Hal ini telah
menyebabkan pertambahan corak populasi dan etnik seterusnya mewujudkan masyarakat
berbilang kaum di Fiji. Namun, bilangan Indo-Fiji telah meningkat sehingga mengatasi jumlah
peribumi Fiji terutamanya selepas Perang Dunia II. Hal ini telah menyebabkan tiada interaksi
antara dua etnik. Perkara ini berterusan walaupun setelah Fiji mencapai kemerdekaan pada
tahun 1970. Peribumi Fiji berasa bimbang akan keadaan ini terutamanya tentang keistimewaan
dan identiti di negara sendiri terutamanya isu kepemilikan tanah.
Malah, konflik antara dua etnik ini juga semakin ketara apabila etnik Indo-Fiji mula
berkecimpung dalam politik. Pada tahun 1965, ketika perlembagaan cuba Fiji dilaksanakan, satu
kata putus telah diambil oleh kedua-dua pihak iaitu peribumi Fiji dan Indo-Fiji akan mendapat
hak yang sama di House of Representatives yang terdiri daripada 22 kerusi iaitu lapan kerusi
yang selebihnya untuk orang Eropah dan kumpulan minoriti. Bagi separuh daripada wakil setiap
etnik yang dipilih akan dipilih oleh ahli setiap kaum manakala setengah lagi akan dipilih melalui
undian semua masyarakat.
4
Mengikut perjanjian yang dibuat, Fiji telah mencapai kemerdekaan
pada 10 Oktober 1970.
Hal ini memaparkan institusi politik Fiji dalam menangani berbagai konflik politik
terutamanya yang berkaitan dengan kursi dalam pemerintahan (parlimen) menyebabkan konflik
ini terjadi. Malah, campur tangan tentera ini dimaksudkan untuk menyelesaikan konflik etnik
yang terjadi di Fiji dimana penduduk pribumi berpandangan bahwa Fiji telah dikuasai
sepenuhnya oleh kaum imigran (India-Fiji).
Konflik antara peribumi Fiji dengan Indo-Fiji memuncak apabila Major-General Sitiveni
Ligamamada Rabuka melakukan rampasan kuasa tentera sebanyak 2 kali pada tahun 1987.
Kedua-dua rampasan kuasa tentera tersebut pada tahun 1987
5
adalah disebabkan oleh krisis
etnik antara peribumi Fiji dengan Indo-Fiji. Rampasan kuasa yang dilancarkan oleh Rabuka

4
Lamour, P., Introduction in Electoral Systems in Divided Societies: the Fiji Constitution Review, Australia: Anu E
Press, 2012, hlm. 4.
5
Rampasan kuasa pertama berlaku pada 14 Mei 1987 berikutan keputusan pilihan raya 1987, yang telah membawa
kepada dominasi Indo-Fiji (kaum India) dalam parlimen kerajaan. Beliau menyerahkan kuasa kepada Gabenor
Jeneral, Ratu Sir Penaia Ganilau, seorang ketua yang tinggi dia dijangka untuk melaksanakan kepentingan Fiji etnik.
Walaubagaimanapun, Ganilau cuba untuk mengembalikan perlembagaan dimansuhkan menyebabkan Rabuka
melakukan rampasan kuasa kedua pada 28 September tahun 1987.
5

adalah bertujuan untuk mengembalikan kuasa politik kepada etnik peribumi Fiji. Hal ini
merupakan satu keperluan untuk mempertahankan kepentingan etnik peribumi Fiji. Propaganda
mengenai isu ras merupakan faktor utama di sebalik penggulingan atau kejatuhan parlimen
malah ia juga merupakan kesan penting terhadap alasan rampasan kuasa tersebut.

2.3 Konflik Dalaman Etnik Fiji
Aumita Durulato (2012) mengatakan bahawa;


…the colonial state, since its inception, had favoured the eastern chiefly establishment for its role
in stabilising the rule of the state through patron-client politics. This contributed to the dominance
of eastern chiefs in the governance of the indigenous Fijians through employment in the native
administration and the civil service. In this context, both were ruled by a government dominated
by eastern Fijian elites and Fiji's ruling class. This was the beginning of a political consciousness
which transcended the ethnic divide.
6


Merujuk kepada pernyataan Durulato, krisis peribumi Fiji yang dimaksudkan adalah
persaingan politik tradisi antara peribumi Fiji yang berasal daripada barat dan timur Fiji.
pendominasian golongan peribumi Timur Fiji yang dianggap sebagai kelas atasan dalam semua
bidang telah menyebabkan berlakunya perpecahan dalam masyarakat peribumi Fiji yang
dinamakan sebagai konflik kelas masyarakat. Oleh itu, rampasan kuasa yang dijalankan oleh
Rabuka pada tahun 1987 disebabkan berlakunya perpecahan dalaman masyarakat peribumi Fiji
sejak Fiji mencapai kemerdekaan pada tahun 1970.
Selepas kemerdekaan Fiji, Ratu Sir Kamisese Mara yang juga merupakan seorang
peribumi Fiji telah menubuhkan Alliance Party (AP) yang mewakili hampir keseluruhan
masyarakat peribumi Fiji. Matlamat parti ini adalah untuk membela dan menjaga hak-hak
istimewa peribumi Fiji dalam aspek politik, ekonomi dan sosial daripada dieksploitasi oleh etnik
lain terutamanya masyarakat Indo-Fiji. Agenda yang disuarakan menyebabkan AP mendominasi
arena politik Fiji selepas sahaja kemerdekaan Fiji.
7
Namun, ahli-ahli dalam kerajaan AP
kebanyakannya merupakan golongan kelas atasan berbanding kelas bawahan dalam
masyarakat peribumi Fiji sehingga menyebabkan perpecahan dalam kalangan mereka. AP telah

6
Alumita Durutalo, Elections and the dilemma of Indigenous FIjian Political Unity in Fiji Before The Storm in Election
and Political of Development. Australia: ANU E Press, 2012, hlm. 75-76.
7
Alley, R. (2001). op.cit., hlm. 219.
6

berjaya memerintah selama 17 tahun. AP berjaya menguasai kerajaan terutamanya dalam
pilihan raya 1972 sehingga mengukuhkan penguasaan dalam kerajaan.
Namun, pilihan raya 1977 memaparkan perkara sebaliknya kerana berlaku pecahan
dalam undi etnik Fiji. Fijian Nasionalist Party (FNP) yang diketuai oleh Sakeasi Butadroka
berjaya menarik 25% undi daripada etnik Fiji menyebabkan AP mengalami kekalahan
8
tipis
yang diketuai Perdana Menteri, Ratu Sir Kamisese Mara kepada National Federation Party (NFP)
pada bulan March 1977. Butadroka menganggap bahawa Alliance Party melakukan banyak
perkara untuk kumpulan etnik yang lain dan hanya sedikit untuk etnik Fiji.
9
Hal ini secara
langsung menjadi punca ekonomi mereka merudum.
Namun, NFP tidak dapat membentuk kerajaan disebabkan oleh krisis dalaman parti
tersebut yang telah berpecah kepada dua aliran yang berbeza. Hal ini telah menyebabkan
Gabernor Jeneral, Ratu Sir George Cakobau meminta AP membentuk kerajaan sementara bagi
membuat pilihan raya umum sekali lagi pada bulan September 1977 yang menyaksikan
kemenangan kepada parti AP sekaligus berjaya membentuk kerajaan rasmi.
Krisis dalaman dalam etnik Fiji juga semakin ketara menjelang 1980-an. Masalah
kononnya berkaitan dengan konflik antara kelas pekerja dan kelas atasan di Fiji. Hal ini telah
membawa kepada pembentukan parti baru, iaitu Fijian Labour Party (FLP) pada tahun 1985.
Kemunculan parti tersebut telah mengancam parti-parti politik terutamanya AP. FLP telah
membuka keahlian yang liberal, iaitu tidak berdasarkan perkauman dan setiap orang boleh
menjadi ahli secara langsung. Ianya sangat berbeza dengan keahlian AP yang berdasarkan
perkauman, iaitu lebih kepada golongan atasan dan etnik Fiji sahaja. Malah, FLP juga terbentuk
disebabkan oleh perasaan tidak puas hati terhadap dasar-dasar kerajaan AP yang telah
membebankan dan berat sebelah.
Akhirnya, gabungan FLP – NFP telah menang dalam pilihan raya 1987. Dr Tomoci
Bavadra telah menjadi Perdana Menteri. Bavadra merupakan seorang pribumi Fiji asli tetapi
telah dipilih dan mendapat sokongan Indo-Fiji. dalam kabinetnya, hanya tujuh orang sahaja
etnik Fiji dan kebanyakannya Indo-Fiji. Hal ini telah menyebabkan kebencian besar di kalangan
bahagian pelampau daripada penduduk Fiji.

8
Durutalo. (2012). op.cit., hlm. 76.
9
Ibid.
7

3.0 FAKTOR RAMPASAN KUASA TAHUN 2000
3. 1 Krisis Perlembagaan 1997
Pada awalnya, perlembagaan 1997 dibentuk bagi menyelesaikan beberapa isu dalam
perlembagaan 1990. Antaranya, adalah seperti masalah tanah yang berlaku antara orang Fijian
dengan orang Indo-Fijian. Kelemahan perlembagaan 1990 turut dilihat sebagai bersifat
diskriminasi terhadap orang Indo-Fijian kerana menyekat orang Indo-Fijian daripada jawatan
utama dalam kerajaan dan pejabat Perdana Menteri.
10
Pada tahun 1992, Rabuka yang
melakukan rampasan kuasa pada tahun 1987 berhenti dari tentera dan menyertai Ratu Mara
sebagai Timbalan Perdana Menteri yang bertanggungjawab dalam hal ehwal pentadbiran.
Kemudian, hubungan antara mereka menjadi renggang dan Rabuka mengambil keputusan
menubuhkan Fijian Political Party (STV) yang berjaya memenangi pilihan raya pada tahun 1994.
Kemenangan Rabuka membolehkannya menubuhkan sebuah kerajaan yang baru.
Namun, di sebalik semua itu, ada khabar menyatakan bahawa perlembagaan 1997 dibentuk
bertujuan untuk mengekalkan kedudukan Rabuka itu sendiri. Dalam konteks ini, ianya dapat
dilihat apabila kredibiliti Rabuka menjadi semakin menurun akibat terlibat dalam skandal
kewangan. Dalam satu laporan daripada Suruhanjaya Siasatan yang diketuai oleh Hakim
Kermode mendapati bahawa wujud “prima facie” yang kukuh untuk mendakwa Rabuka terlibat
dalam penipuan terhadap bank negara.
11
Tetapi, prosiding tidak berakhir dengan apa yang
digelarkan sebagai urusan “pinjaman Stephens”. Selepas kemenangan 1994, Rabuka menyedari
akan keadaan yang menimpa dirinya walaupun berjaya memenangi pilihan raya. Beliau
membuat keputusan untuk membuat kerjasama dengan Jai Rem Reddy, ketua parti NFP bagi
mengekalkan kuasanya.
Kerjasama dengan Jai Rem Reddy yang berlatar belakangkan keturunan Indo-Fijian
memberikan satu keyakinan kepada Rabuka untuk meraih sokongan. Sebagai balasannya,
Rabuka meminta supaya perlembagaan 1990 dikaji supaya perlembagaan baru dapat dibentuk
dengan mengambil kira hak-hak orang Indo-Fijian diperbaiki. Pada tahun 1997, perlembagaan

10
Alley, R., Commentary The Coup Crisis in Fiji, Australian Journal of Political Science, 35(3), 2000, hlm. 517.
11
Alley, R., Fiji Coups of 1987 and 2000: A Comparison, Revue Juridique Polynésienne, Numéro Hors Série Tahiti, La
Polynésie Française, Université de la Polynésie Française diakses dari
http://www.upf.pf/IRIDIP/RJP/RJP_HS01/13_Alley.doc, 2001, hlm. 221.
8

baru dibentuk yang dilihat telah mengambil kira kepentingan semua pihak. Di bawah
perlembagaan baru, pilihan raya diadakan pada tahun 1999 yang menyaksikan kemenangan
berpihak kepada Parti Buruh diketuai oleh Mahendra Chaudry. Keputusan tersebut sangat
mengejutkan kerana Mahendra Chaudry bukannya seorang yang berbangsa Fijian tetapi
merupakan orang Indo-Fijian. Hal ini menjadi bibit-bibit kepada rampasan kuasa pada tahun
2000.
Beberapa alasan menjadi punca kepada kekalahan parti Rabuka dan parti “coalition” nya
dengan NFP yang diketuai oleh Jai Rem Reddy. Beberapa skandal yang melibatkan kewangan
dan penumpuan parti Rabuka terhadap proses pembentukan perlembagaan 1997 menjadi
punca kepada kekalahan Rabuka.
12
Orang Fijian menganggap Rabuka terlalu berlembut hati
dengan orang Indo-Fijian. Hal ini demikian kerana kandungan perlembagaan 1997 dilihat lebih
bias kepada orang Indo-Fijian dan hak orang Fijian dirasakan telah diabaikan. Reddy pula yang
sememangnya mendapat sokongan satu per tiga daripada orang Indo-Fijian dipersalahkan
kerana membuat kerjasama politik dengan orang Fijian yang dianggap telah menindas mereka
sejak rampasan kuasa 1987.

3.2 Isu Tanah
Beberapa isu ditimbulkan berkenaan isu tanah yang menjadi salah satu punca rampasan kuasa
pada tahun 2000 berlaku seperti yang berlaku pada rampasan kuasa 1987. Tanah kepada
masyarakat Fijian sangat penting seperti yang digambarkan dalam petikan di bawah:

“For the Fijian community, their land is an extension of themselves. It is part of the Fijian soul and
the concept of the “vanua”- the land and the people – lies at the heart of Fijian identity. Land
represents life and sustenance, race and culture, and Fijians cling fiercely to their ownership of it.
13



12
Alley, R., 2000, op.cit., hlm. 516.
13
Volavola, M., “The Native Land Trust Board of Fiji” in Ron Crocomble (ed) Customary Land Tenure and Sustainable
Development: Complementarity or Conflict?, Noumea: South Pasific Commission, 1995, hlm. 49.
9

Melalui pernyataan di atas, memang tidak dinafikan bahawa tanah menjadi sebahagian
daripada identiti orang Fiji. Semenjak mencapai kemerdekaan, orang Fijian telah berhadapan
dengan beberapa isu mengenai tanah.. Dalam konteks ini, isu tanah merujuk kepada beberapa
terma dan perubahan yang dilakukan ke atas hak tanah penduduk peribumi Fiji. Dalam
perlembagaan, hampir 83% pemilikan tanah di Fiji dikuasai oleh orang Fijian sendiri, 8%
dipegang oleh orang persendirian, 5% dijadikan Crown land, dan sebanyak 3.6% oleh
pegangan bebas negeri.
14
Tanah yang dimiliki oleh orang Fijian tidak boleh dijual kepada orang
lain selain orang Fijian itu sendiri. Oleh itu, kebanyakan tanah yang dimiliki oleh orang Fijian
disewakan bagi mendapatkan sumber pendapatan dan biasanya orang yang menyewa tanah
tersebut merupakan orang Indo-Fijian. Beberapa masalah daripada aspek pembahagian
pembayaran dan tempoh pajakan tanah menjadi satu konflik pencetus kepada rampasan kuasa.
Jika dilihat dalam terma-terma sewaan tanah di Fiji, seseorang penduduk Fijian tidak
boleh menyewakan tanah kepada orang lain tanpa melalui National Land Trust Board (NLTB).
NLTB berfungsi untuk memastikan, melindungi dan menguruskan hak pemilikan tanah yang
diberikan kepada pemilik tanah serta memudahkan urus niaga perniagaan yang berkisar
dengannya. Dalam terma perjanjian yang ditetapkan, hasil sewaan akan diperoleh oleh tiga
pihak iaitu NLTB, ketua pemilik tanah dan ahli tanah di sesebuah kawasan. Pembayaran
biasanya dibuat dalam bentuk peratusan iaitu sebanyak 50% akan diterima oleh NLTB, 30%
oleh ketua pemilik tanah dan 20% oleh ahli tanah.
15
Akibat pembahagian yang dianggap tidak
adil, perkara ini telah membawa kepada perbalahan antara ketiga-tiga pihak tersebut.
Penyelesaian berkenaan isu pembahagian pembayaran ini masih menjadi isu sehingga kini.
Seperti yang dijelaskan di atas, penyewa yang terdiri daripada orang Indo-Fijian akan
menyewa tanah daripada orang Fijian. Biasanya, tanah yang disewa oleh orang Indo-Fijian
akan digunakan untuk mengusahakan tanaman tebu kerana memberi keuntungan yang sangat
lumayan. Tempoh pajakan biasanya selama 30 tahun dan perlu diperbaharui sekiranya tempoh
pajakan sudah tamat. Tetapi, perkara sebaliknya telah berlaku. Orang Fijian yang menyewakan
tanah tersebut dipaksa memanjangkan tempoh pajakan walaupun pada hakikatnya orang Fijian
mempunyai rancangan lain untuk tanah mereka. Sebagai contoh, dalam satu kes, seorang

14
Alley, R., 2001, op.cit., hlm. 223.
15
Oskar K., “Land and Politics in Fiji: of Failed Land Reforms and Coups”, in The Journal of Pacific History, 36(3),
2000, hlm. 300.
10

rakyat Fiji telah ditangkap kerana menghalang pembinaan tren di kawasan tanahnya sendiri
oleh sebuah syarikat Indo-Fijian iaitu Sugar Corporation Fiji.
16
Akibat situasi sedemikian, perkara
ini telah menimbulkan konflik antara orang Fijian dengan Indo-Fijian dan kemuncaknya adalah
rampasan kuasa yang dilakukan oleh George Speith pada tahun 2000.

3.3 Perubahan oleh Mahendra Chaudry
Kemenangan Parti Buruh pada pilihan raya 1999 membolehkan Chaudry dilantik menjadi
Perdana Menteri Fiji. Kemenangan ini menjadi satu sejarah kerana Chaudry merupakan orang
Indo-Fijian yang pertama dilantik menjadi Perdana Menteri Fiji. Setelah menjadi Perdana
Menteri, Chaudry telah melaksanakan beberapa perubahan yang mendapat tentangan
terutamanya daripada masyarakat Fijian itu sendiri. Perubahan yang dibawa oleh Chaudry
kebanyakannya berkisar mengenai masalah tanah. Di bawah pemerintahan Chaudry, kerajaan
cuba membangunkan satu cadangan mengenai masalah tanah dengan menubuhkan Land Use
Commission yang berfungsi untuk membangunkan mana-mana tanah yang tidak
dibangunkan.
17
Hal ini menyebabkan orang Fijian berasa marah kerana dianggap cuba
merampas hak mereka. Tambahan pula, orang Fijian merasa terkilan kerana kerajaan Chaudry
masih belum menyelesaikan masalah pampasan terhadap tanah yang diambil untuk dijadikan
pembangunan pelancongan, empangan, landasan kapal terbang dan kawasan perladangan.
Selain itu, beberapa perubahan yang dibuat oleh Chaudry turut dilihat sebagai
diskriminasi terhadap orang Fijian. Salah satunya juga berkaitan dengan isu tanah di mana
kerajaan Chaudry membayar pampasan sebanyak F$28,000 kepada orang Indo-Fijian yang
terpaksa meninggalkan tanah yang dipajak kerana tempoh pajakan yang sudah tamat. Kerajaan
Chaudry pada mulanya ingin membantu orang Indo-Fijian untuk melanjutkan semula tempoh
pajakan yang dibuat daripada orang Fijian tetapi atas dasar ingin menjaga hati dan kepentingan
orang Fijian, Chaudry terpaksa memberi pampasan kepada golongan Indo-Fijian. Bagi orang
Fijian, bayaran pampasan yang diberikan kepada orang Indo-Fijian dilihat sebagai tidak adil

16
Wilson, C. “Land and Conflicts In The Pasific Region”, in The Pacific Islands Forum Secretariat, 2000, hlm. 29.
17
Alley, R., 2001, op.cit., hlm. 222.

11

dengan apa yang sudah diperkayakan dengan penggunaan tanah mereka.
18
Kesannya,
hubungan antara orang Fijian dengan Indo-Fijian menjadi semakin buruk dan bermulalah
beberapa gerakan yang diketuai oleh Taukei yang memperjuangkan hak ekonomi orang Fijian.
Di samping itu, kemarahan orang Fijian terutamanya George Speight itu sendiri
berpunca daripada tindakan Chaudry mencampuri urusan tanah orang Fijian. Dalam konteks ini,
ianya merujuk kepada hasil hutan daripada tanah orang Fijian iaitu kayu jenis “mahagony”.
Speight telah membuat rundingan dengan pengusaha estet daripada Amerika Syarikat dengan
nilai sebanyak $210 juta untuk melakukan aktiviti pembalakan. Tetapi, Chaudry bertindak
memberika tender pembalakan tersebut kepada syarikat daripada Britain atas alasan ingin
menjaga hubungan dengan kerajaan Britain. Jumlah bidaan yang diterima hanya berjumlah $65
juta.
19
Hal ini menyebabkan Speight mengumpulkan orang Fijian yang tidak berpuas hati dan
berarak melalui jalan di Suva serta memusnahkan perniagaan orang Indo-Fijian. Atas faktor
inilah, ainya menjadi satu pencetus kepada rampasan kuasa di Fiji pada tahun 2002.

4.0 KESAN DOMESTIK RAMPASAN KUASA 1987 DAN 2000
4.1 Kesan Politik
4.1.1 Perubahan Kabinet
Selepas Perlembagaan 1997 dibentuk, Rabuka telah merombak kabinet bagi membentuk
kerajaan yang lebih adil.
20
Antara perubahan yang dilakukan adalah dengan melantik Jim Ah
Koy sebagai Menteri Kewangan bagi menggantikan Beranado Vunibobo yang dilantik ke jawatan
Menteri Hubungan Luar Negeri. Di samping itu, Rabuka juga melantik seorang wanita iaitu
Taufa Vakatale sebagai Timbalan Perdana Menteri kerana mempercayai bahawa Vakatale
mampu memikul tanggungjawab tersebut dan dapat menggantikan beliau sewaktu ketiadaan
dalam negara. Rabuka turut mempelawa ketua FAP iaitu Ratu Finau Mara untuk menyertai
kabinet dengan memberi portfolio sebagai Menteri Hal Ehwal Dalam Negeri. Walaupun ramai

18
Field, M., Speight of Violence: Inside Fiji 2000 Coups, 2000, Reed: Auckland., hlm. 66.
19
Hereniko, V., From the Sideline: An Interview with Brij V Lal. Historian and Constitutional Commissioner in The
Contemporary Pacific, 14(1), 2000, hlm. 180.
20
John, S., Rabuka of Fiji: The Authorised Biography of Major-General Sitiveni Rabuka, 2000, Queensland: Central
University Press., hlm. 226.
12

ahli kabinet yang kurang bersetuju dengan perlantikan tersebut namun Rabuka menyatakan
bahawa telah tiba masanya untuk melakukan perubahan dengan melantik orang muda menjadi
ketua kerana dapat melatih mereka untuk menjadi pemimpin negara kelak.

4.1.2 Pilihan Raya 1999
Pilihan raya 1991 merupakan pilihan raya yang pertama di bawah perlembagaan baru yang
diadakan pada 8 hingga 15 Mei yang persaingan sengit antara Rabuka dengan Mahendra
Chaudry serta parti-parti lain. Keputusan pilihan raya sangat mengejutkan apabila SVT iaitu
parti pimpinan Rabuka hanya mendapat lapan kerusi sahaja yang hanya mampu untuk menjadi
ahli kabinet.
21
Sementara Mahendra Chaudry yang bertanding di bawah Fiji Labour Party
(FLP) mendapat kemenangan besar iaitu 37 kerusi, FAP mendapat 10 kerusi melebihi SVT dan
PANU pula mendapat empat kerusi. Kemenangan Chaudry juga disebabkan sokongan daripada
tiga parti peribumi kecil yang menyokong kepimpinan Chaudry.
Keputusan pilihan raya 1999 telah menyaksikan kemenangan parti Mahendra Chaudry
dan beliau telah menjawat jawatan sebagai Perdana Menteri untuk menggantikan Rabuka.
Beliau juga merupakan Perdana Menteri Indo-Fiji yang pertama di Fiji. Semasa memerintah
Chaudry, beliau telah membentuk kerajaan campuran dengan dua parti yang lain iaitu Fijian
Association Party (FAP) dan juga Party of National Unity (PANU) di mana pada akhirnya
membawa kepada perubahan besar di negara Fiji.

4.1.3 Rampasan Kuasa Pada 2000
Rampasan kuasa yang berlaku di Fiji pada tahun 2000 melibatkan pemberontakan yang
dilakukan oleh penduduk awam dan nasionalis Fiji. Pemberontakan ini adalah bertujuan
untuk menentang kerajaan yang di bawah pimpinan Perdana Menteri Fiji, Mahendra
Chaudry sepertimana yang telah dibincangkan tadi.



21
Ibid., hlm. 228.
13

4.2 Kesan Ekonomi
4.2.1 Ekonomi Fiji Merudum
Rampasan kuasa pada tahun 1978 telah mendatangkan impak yang serta-merta dalam ekonomi
Fiji. Fiji yang merupakan sebuah negara kecil amat bergantung dengan sektor pertanian,
pakaian dan pelancongan. Ekonomi Fiji terjejas dengan teruk dengan pemberhentian pelaburan
asing, kejatuhan sektor pelancongan, terhentinya penuaian gula dan lain-lain. Sektor pertanian,
iaitu penuaian gula mengalami penjatuhan 20% akibat kemarau pada akhir tahun 1986 dan
penjatuhan sebanyak 8% pada tahun berikutnya. Rampasan kuasa 1987 telah menyebabkan
sektor pertanian terjejas terlebihnya sektor gula di mana menyebabkan harga gula export
menjatuh sebanyak 17%.
22

Selain itu, sektor pelancongan juga terjejas. Selepas berlakunya rampasan kuasa, kadar
pelancongan telah menurun sebanyak 26% walaupun telah memberi pakej pelancongan yang
murah. Hal ini menyebabkan keseluruhan tahun 1987, sektor pelancongan menjatuh sebanyak
23% dan hal ini turut menjejas kepada sektor yang lain. Contohnya, kejatuhan sebanyak 26%
pada sektor pembinaan akibat kekurangan pelancongan.
23

Di samping itu, kadar pertukaran mata wang Fiji (F$) telah jatuh kepada 35% akibat
pelaburan asing dan tenaga buruh yang meninggalkan Fiji. Hal ini menyebabkan Bank Rizab Fiji
meningkatkan kadar peminjaman daripada 8% kepada 11%. Manakala bank swasta pula hanya
membenarkan peminjaman maksimun sebanyak 24.5% sahaja.
Secara keseluruhannya, Fiji mengalami defisit sebanyak F$ 40 million, di mana kadar
pertubuhan Fiji jatuh sebanyak 6.4% pada tahun 1987 dan terbantut pada tahun 1988.
24
Pada
tahun-tahun berikutnya, kadar pertumbuhan ekonomi adalah tidak seimbang. Hal ini
menyebabkan ramai rakyat Fiji terutamanya Indo-Fiji yang mempunyai kelayakan dan
berkemampuan telah meninggalkan Fiji dengan bermigrasi ke Negara lain seperti Canada,
Australia, New Zealand, dan Amerika Syarikat.

22
Knapman, B., Economy and state on Fiji before and after the coups. Spring: the contemporary Pacific, 1990, hlm.
72.
23
Gounder, R., An Empirical Analysis Of Fiji‟s Political Economy Of Development, New Zealand: Massey University,
1991, hlm. 5.
24
Knapman, B., op.cit., hlm. 27.
14

4.2.3. Kadar Kemiskinan Semakin Meningkat
Selepas rampasan kuasa 1987 berlaku, pada bulan Mei hingga Disember telah menyebabkan
hampir 7000 rakyat Fiji kehilangan sumber pendapatan dan perkerjaan dalam sektor swasta
terutamanya dalam kilang pemborong, kedai runcit,perdagangan, restoran dan hotel, sektor
pembinaan, pengangkutan dan komunikasi.
25
Bagi perniagaan yang masih kekal beroperasi,
lebih daripada 1/3 majikan membayar gaji pekerja dengan kadar rendah namun masa
perkerjaan yang panjang. Hal ini secara langsung membebankan golongan pekerja.
Walau kerajaan telah meningkatkan sebanyak 4000 peluang pekerjaan dalam sektor
awam namun tidak dapat menyelesaikan masalah kadar pengganguran yang semakin
meningkat. Kadar pengangguran mencecah 10% pada tahun 1988. Selain daripada kadar
pengangguran yang semakin tinggi, inflasi turut menbebankan rakyat Fiji. Pada akhir tahun
1987, semua barangan konsumer telah meningkat kepada 9.5% manakala barangan makanan
pula meningkata sebanyak 13.4%. Fenomena tersebut secara langsung telah menyebabkan
rakyat hidup menderita dan sengsara. Menurut Prasad dan Asafu-Adjaye (1998) mengatakan
bahawa kadar kemiskinan Fiji dari tahun 1977 hingga 1991 berlaku dengan pantas di kawasan
bandar (21%), kawasan petempatan (9%) dan kawasan pedalaman (2%). Maka dengan itu,
kadar jenayah telah meningkat atas desakan ekonomi. Kes merompak berlaku merata tempat
dan merupakan dua kali ganda pada tahun 1987.
26

Golongan Indo-Fiji merupakan mangsa utama bagi kesan rampasan kuasa tersebut.
Mereka yang berkemampuan dan berkelayakan tinggi telah meninggalkan Fiji. Pada
pertengahan tahun 1988 telah dilaporkan bahawa 100 doktor, 500 guru, 75 peguam, 1/3
akauntan, dan lain-lain telah meninggalkan Fiji. Dalam 2561 rakyat Fiji yang meninggalkan Fiji
2126 orang merupakan golongan Indo-Fiji.
27
Walau bagaimanapun, mereka (Indo-Fiji) yang
tidak mempunyai kemampuan tidak dapat menlarikan diri tetapi hidup dalam ketakutan dan
kemiskinan serta menyesuaikan diri dengan keadaan yang huru-hara tersebut.

25
Ibid., hlm. 74.
26
Prasad, B. C. & Tisdell, C. A. Getting Property Rights „Right‟: Land Tenure in Fiji. Pacific Economic Bulletin, 11, 1996,
hlm. 31-46.
27
Brij, V. L., Fiji Before the Storm; Elections and the Politics of Development, Australia: Australia National University
Press, 2000, hlm. 13.
15

4.3 Kesan Kepada Sosial
4.3.1 Penularan Keganasan Dan Diskriminasi Ras
Dalam kes yang merujuk kepada Fiji, konflik etnik yang melanda negara tersebut telah
menyebabkan etnik Indo-Fiji sering didiskriminasi, ditindas, diseksa dan diperlakukan dengan
kejam oleh pihak yang tidak berperikemanusiaan tanpa rasa simpati.
Ketegangan dan konflik etnik yang melanda negara kepulauan tersebut telah
menyebabkan berlakunya keganasan terhadap masyarakat India. keganasan tersebut
kebanyakannya berlaku ke atas penduduk yang berturunan Indo-Fiji dan penentangan ini bukan
sahaja berfokuskan terhadap serangan individu bahkan juga terhadap harta-benda mereka
terutamanya bagi yang tinggal di kawasan-kawasan seperti Viti Levu, Vanua Levu dan juga
pulau-pulau kecil seperti Levuka dan Pulau Penyu (Turtle Island).
28
Dalam pergolakan yang
tercetus, banyak rumah-rumah penduduk tersebut dipecah masuk dan harta benda mereka
dirampas serta dicuri sewenang-wenang sebelum dibakar. Malahan sekolah-sekolah dan tempat
suci Indo-Fiji seperti masjid dan kuil turut dibakar oleh pihak yang tidak bertanggungjawab.
29

Penularan kegiatan keganasan dan jenayah yang berlaku di kawasan ini kemudiannya telah
memaksa pihak tentera bagi mengawal, menenteramkan dan memulihkan keadaan yang
semakin bergolak.
Menurut satu laporan, kebanyakkan keluarga Indo-Fiji telah diserang secara zalim dan
kejam terhadap fizikal mahupun mental tanpa rasa simpati. Kebanyakan wanita pula diperkosa.
Mark Tedeschi turut mengakui hal ini dengan menyatakan bahawa:

”… law and order had almost entirely broken down, not just in Suva but throughout Fiji, with
numerous members of the Indo-Fijian community subjected to acts of rape, and other personal
violence”.
30



28
Susanna, T., Land, Life and Labour: Indo-Fijian Claims to Citizenship in a Changing Fiji. Oceania:, 2005, 75 (4),
hlm. 352.
29
Ibid., hlm. 354.
30
Mark, T., Prosecuting in Paradise-Race, Politics and the Rule of Law in Fiji, Springer: Crime, Law & Social Change
44, 2006, hlm. 89.
16

Akibat daripada keganasan tersebut maka golongan yang tertindas ini bertindak dengan
menghentikan kegiatan harian seperti bertani serta berladang dan kemudiannya meninggalkan
kampung halaman masing-masing menuju ke „kem-kem pelarian‟ yang terletak di Lautoka.
Manakala, mereka yang berkemampuan telah melarikan diri ke negara lain seperti Australia,
New Zealand, dan Amerika Syarikat.

4.3.2 Pendidikan
Peluang pendidikan di kalangan penduduk Fiji semasa era kemerdekaan nyata terhad.
Tambahan pula, munculnya situasi yang tidak menentu dalam pentadbiran negara pada ketika
itu sehingga kurang memberikan perhatian atau dengan kata lainnya meminggirkan pendidikan
di kalangan masyarakat. Peluang pendidikan hanya terhad untuk golongan atasan dan
pertengahan sahaja.
31
Bagi mereka yang hidup dalam keadaan kesempitan dan dihimpit
kemiskinan pula agak sukar untuk meneruskan gred persekolahan apatah lagi untuk
melanjutkan pengajian di peringkat yang lebih tinggi. Kesukaran untuk mendapatkan peluang
pendidikan nyata didorong oleh kos misalnya yuran pengajian yang agak mahal dan tentunya
hanya mampu bagi mereka yang berupaya sahaja.
Walaupun kelihatannya ada inisiatif yang diljalankan oleh pihak Kementerian Pendidikan
untuk memajukan dan memperkembangkan sistem pendidikan dalam dekad 70-an sehingga
tahun 2000, namun telah mencatatkan dan mendatangkan kesan yang negatif terhadap aspek
berkenaan. Misalnya, banyak institusi pendidikan terutamanya bagi sekolah Indo-Fiji telah
dibakar oleh kumpulan anti-India. Oleh yang demikian, pendidikan di kalangan masyarakat
India terpaksa dihentikan seketika sehinggalah keadaan menjadi reda. Walau bagaimanapun,
bagi mereka yang meneruskan persekolahan terpaksa berada dalam keadaan berjaga-jaga.
Tetapi, masyarakat Indo-Fiji masih ketinggalan apabila di mana kebanyakan daripada mereka
tidak didedahkan dengan pendidikan formal sejak dari awal lagi disebabkan kemiskinan dan
sebagainya.
Selepas berlakunya perubahan dalam perlembagaan tersebut, nyata peluang pendidikan
lebih terbuka bagi semua anggota masyarakat tidak kira komuniti peribumi mahupun Indo-Fiji.

31
Education Fiji Island, “ Constitution of the Republic of the Fiji Island, 1997,” dipetik
pada: http://www.uis.unesco.org.
17

Tindakan ini terpaksa diambil oleh pihak kerajaan dalam usaha untuk mengurangkan tekanan
konflik etnik serta memperbaiki sistem pendidikan yang sedia ada yang mana sebelum ini
merujuk kepada Akta Pendidikan 1978 atau The Education Act of 1978. Dalam artikel 39
konstitusi 1997, seperti yang diluluskan oleh House of Representatives menyatakan bahawa:32
Ia nyata telah membawa sinar baru terhadap sistem pendidikan di Fiji selain
menunjukkan kesungguhan pihak kerajaan dalam menyediakan peluang pendidikan yang sama
rata kepada semua masyarakat tanpa mengira kaum. Malahan nampaknya pada ketika ini,
Kementerian Pendidikan Fiji juga mulai mewajibkan setiap kanak-kanak yang telah mencapai
usia yang sesuai untuk bersekolah, mendaftarkan diri di mana-mana sekolah yang berhampiran
dengan kawasan kediaman. Bagi memantapkan usaha ke arah memperkembangkan tahap
pendidikan di kalangan anak-anak dan remaja ini, ibu bapa atau penjaga dimestikan dan
diwajibkan untuk menghantar anak masing-masing ke sekolah-sekolah rendah atau menengah
yang berhampiran.
Selain itu, setiap tahun pihak Kementerian Pendidikan Fiji juga menambahkan bilangan
guru di setiap sekolah di sekitar bandar ataupun di kawasan terpencil. Sehingga awal tahun
2000, pembangunan sosial menerusi pendidikan di Fiji menampakkan sedikit kemajuan apabila
adanya usaha-usaha yang dilakukan oleh pihak kerajaan khususnya Kementerian Pendidikan ke
arah mewujudkan sebuah masyarakat yang berilmu pengetahuan sekurang-kurangnya
berkebolehan untuk membaca, menulis dan juga mengira.


5.0 KESAN-KESAN ANTARABANGSA RAMPASAN KUASA FIJI 1987 DAN 2000
Kesan rampasan kuasa pada tahun 1987 dan 2000 di Fiji bukan sahaja memfokuskan kepada
kesan domestik iaitu kesan yang berlaku di dalam hal ehwal negara Fiji, namun ia juga turut
memberi kesan kepada negara Fiji dari aspek perhubungan luar dan antarabangsa. Rampasan
kuasa yang berlaku boleh dilihat kepada dua jangka masa yang berbeza iaitu pada tahun 1987
dan tahun 2000. Bagi membincangkan bahagian kesan rampasan kuasa di Fiji ini dalam ruang
lingkup luaran dan antarabangsa, 3 aspek yang biasa diambil kira boleh dibincangkan iaitu
kesan daripada sudut politik, ekonomi dan juga sosial.

32
Ibid.
18

5.1 Kesan Politik
5.1.1 Negara Fiji Digantungkan Keahlian daripada Kesatuan Negara-negara
Komanwel
Negara Fiji pada awalnya telah mula meanggotai kesatuan negara-negara Komanwel selepas ia
mencapai kemerdekaan daripada British pada tahun 1970. Pada masa itu Fiji adalah di bawah
pemerintahan republik demokratik secara perwakilan parlimen. Ketua negara pula ada presiden
dan diperintah oleh perdana menteri. Namun, kesan daripada rampasan kuasa di Fiji telah
menyebabkan Fiji digantungkan keahliannya sebagai negara kesatuan Komanwel selepas
rampasan kuasa 1987 dan 2000. Terdapat beberapa sebab mengapa keahlian Fiji digantung
daripada negara-negara kesatuan Komanwel. Alasan yang pertama adalah selepas rampasan
kuasa berlaku di Fiji, pemimpin gerakan rampasan kuasa Fiji pada tahun 1987 iaitu Rabuka
tidak mengiktiraf Ratu Elizabeth di British sebagai ketua pemerintah negara-negara
Komanwel.
33
Sebab yang lain pula adalah kerana Rabuka juga telah memansuhkan
Perlembagaan Fiji 1970 dan mengumumkan bahawa negara Fiji akan ditukar menjadi sebuah
negara republik dengan dirinya sendiri yang menjadi ketua negara. Selain itu, antara sebab lain
Fiji digantungkan keahlian dalam Kesatuan Negara-negara Komanwel adalah kerana ia gagal
untuk menjalankan pilihan raya yang baru secara bersih bagi membentuk kerajaan.

5.1.2 Fiji Diberi Tekanan Antarabangsa
Kesan daripada tindakan pemimpin rampasan kuasa Fiji iaitu Liutenent Kolonel Stiveni Rabuka
yang mengistiharkan Fiji sebagai sebuah negara republik, maka Fiji dengan serta merta
menerima tekanan berat dan pemuluauan daripada negara-negara antarabangsa. Seperti mana
yang dibincangkan di atas, Fiji telah digantungkan keahlian daripada kesatuan negara-negara
Komanwel. Tidak cukup dengan itu, negara-negara besar dunia seperti Amerika Syarikat dan
juga jiran bagi negara Fiji iaitu Australia dan New Zealand telah memberi tekanan yang
berterusan kepada Fiji agar membentuk perlembagaan baru negara Fiji iaitu Perlembagaan

33
Roderic, A., Comentary; The Coup Crisis in Fiji, Australian Journal of Political Science, 35 (3), 2000, hlm. 516.
19

1990.
34
Hal ini kerana dengan cara itu sahaja demokrasi kembali ke dalam negara Fiji dan ia
boleh diterima masuk kembali ke dalam kesatuan negara-negara Komanwel.

5.2 Kesan Ekonomi Antarabangsa
5.2.1 Sekatan Ekonomi
Eksport dan import ekonomi Fiji adalah berpunca daripada negara-negara serantau Fiji
ataupun daripada kepulauan Australia itu sendiri. Namun, selepas rampasan kuasa
berlaku di Fiji, negara-negara serantau dan di kejiranan Fiji telah memboikot negara Fiji
atas sebab tidak menyokong agenda penggunaan kuasa tentera dalam penggulingan
kerajaan sedia ada sebelum rampasan kuasa dilakukan.
35


5.2.2 Sektor Pelancongan Merosot
Selepas rampasan kuasa berlaku di Fiji, ia telah memberi kesan yang kuat kepada ekonomi Fiji
di mana hampir kesemua sumber ekonomi Fiji mengalami kemerosotan. Pada bahagian ini apa
yang akan dibincangkan adalah sumber ekonomi yang paling menyumbang kepada Fiji iaitu
perlancongan kerana pelancong adalah datang dari luar negara Fiji maka ia boleh diambil kira
sebagai kesan antarabangsa. Menurut Brian Martin:

“As mentioned before, tourism is a major economic activity in Fiji. After the coup, the number of
tourists visiting Fiji dropped drastically: the country essentially received the wrong sort of publicity,
and no longer appeared to be an idyllic haven from tension and strife. Tourism has suffered ever
since, though it has been helped towards normalcy by cut-price tour packages and by various
governments' tacit or overt acceptance of the new regime.
36


34
Cottrell, J., & Ghai, Y., Between Coups: Constitution Making in Fiji dalam Framing the State in Times of Transition:
Case Studies in Constitution Making, (Ed) Miller, E. L., & Aucoin, L. Washington: United States Institute of Peace
Press, 2010, hlm. 292.
35
Knapman, B., Economy and State in Fiji Before and After the Coups, University of Hawaii Press: The Contemporary
Pacific, 2 (1), 1990, hlm. 71.

36
Martin, B., Lessons in Nonviolence From the Fiji Coups. Gandhi Marg Journal, 10 (6), 1988, hlm. 326-339.
20

Dapat dilihat dengan jelas bahawa industri pelancongan di Fiji mengalami kemerosotan
yang teruk akibat daripada rampasan kuasa yang berlaku. Bukan sekadar industri pelancongan
sahaja yang terjejas. Para pelancong enggan datang ke negara Fiji kerana risau akan berlaku
kekacauan dan berasa kurang selamat untuk berada di Fiji semasa rampasan kuasa berlaku.

5.2.3 Tekanan Daripada Bank Dunia
Faktor ini sama juga seperti kesan yang dibincangkan di dalam aspek politik iaitu tekanan
antarabangsa. Namun, tekanan daripada Bank dunia ini boleh dimasukkan di dalam aspek
ekonomi kerana Bank Dunia adalah satu badan yang bersifat institusi kewanngan terbesar di
dunia. Tuntutan Bank Dunia kepada Fiji adalah sama dengan apa yang dikehendaki oleh
Amerika Syarikat, Australia dan New Zealand iaitu Fiji dengan segera melaksanakan
Perlembagaan 1990.
37
Tujuan Bank Dunia berbuat demikian adalah untuk memudahkan Fiji
menerima bantuan kewangan daripada Bank Dunia pada bila-bila masa.

5.3 Kesan Sosial Antarabangsa
5.3.1 Terputus Hubungan Dengan Negara Luar
Antara negara yang paling banyak memberi sumbangan kepada Fiji sebelum berlakunya
rampasan kuasa 1987 dan 2000 adalah Australia dan juga New Zaealand. Australia dan juga
New Zealand memberikan sumbangan kepada Fiji dalam pelbagai aspek contohnya sumbangan
dalam bidang pendidikan. Buktinya adalah berdasarkan petikan daripada ayat ini:

“United Kingdom, Australia and New Zealand, presured Fiji to reform the 1990 constitution. These
three states were not only closely associated with Fiji historically but also were among its largest
aid donors, with extensive and educational links.
38



37
Cottrell, J., & Ghai, Y., op. cit., hlm. 279.
38
Ibid.
21

5.3.2 Migrasi Keluar Rakyat Fiji
Satu lagi kesan yang ketara dalam aspek sosial adalah penghijrahan keluar rakyat Fiji keluar
dari Fiji untuk berlindung daripada ancaman tentera yang menjalankan rampasan kuasa. Kesan
ini diambil kira sebagai kesan antarabangsa kerana penghijrahan yang berlaku bukanlah
penghijrahan masuk ke dalam Fiji, tetapi adalah penghijrahan keluar. Kesan ini memberi kesan
yang berkesinambungan dengan ekonomi Fiji di mana ia mengalami kekurangan tenaga kerja.
Etnik Indo-Fiji merupakan etnik yang paling ramai berhijrah keluar daripada Fiji semasa
rampasan kuasa berlaku.

6.0 KESIMPULAN
Jika kita lihat penggubalan perlembagaan 1997 telah merungkai segala permasalaan yang
berlaku sejak 1970 iaitu negara Fiji mendapat kemerdekaan daripada Britain. Antara perkara
yang penting dalam pengubalan perlembagaan Fiji iaitu melibatkan perluasan saiz kerajaan,
pengurangan jumlah kerusi yang diperuntukkan untuk etnik Fiji, mengkhaskan jawatan Presiden
hanya untuk etnik Fiji, membuka penjawat jawatan Perdana Menteri untuk semua kaum dan
Great Council of Chiefs melindungi hak milik tanah bagi etnik Fiji. Pengubalan perlembagaan Fiji
ini telah memberikan satu konstitusi yang dapat membentuk dan menjelaskan tentang sesuatu
perkara yang melibatkan tentang perundangan, ketetapan dalam institusi kenegaraan,
kehakiman, pentadbiran, perkhidmatan dan sebagainya.
Perlembagaan ini merupakan satu perkara yang amat penting bagi sesebuah negara
yang merdeka dan memberikan impak kesan kepada hubungan antara dua hala dalam
sesebuah negara mahupun perbadanan di peringkat antarabangsa. Dengan penubuhan
perlembagaan Fiji 1997, negara tersebut telah mengalami krisis perkauman yang semakin
memuncak dan ini menyebabkan berlakunya rampasan kuasa pada tahun 2000. Dengan
penubuhan perlembagaan Fiji 1997, menyebabkan berlakunya perubahan dalam pentadbiran.
Pergolakan di Fiji terus berlaku walaupun rampasan kuasa pada tahun 2000 telah berakhir.
Buktinya, rampasan kuasa pada tahun 2006 memyebabkan negara itu menjadi tidak stabil.
Kesemua pergolakan yang berlaku di Fiji memberi kesan kepada hubungan domestik dan
antarabangsanya.
22

RUJUKAN
Alley, R. (2000). Commentary The Coup Crisis in Fiji, Australian Journal of Political Science,
35(3), 515-521.

Alley, R. (2001). Fiji Coups of 1987 and 2000: A Comparison. Revue Juridique Polynésienne,
Numéro Hors Série volume 1 pp 217 - 231. Tahiti, La Polynésie Française, Université de
la Polynésie Française retrieved from
http://www.upf.pf/IRIDIP/RJP/RJP_HS01/13_Alley.doc

Brij, V. L. (2000). Fiji Before the Storm; Elections and the Politics of Development. Australia:
Australia National University Press.

Cottrell, J., & Ghai, Y. (2010). Between Coups: Constitution Making in Fiji dalam Framing the
State in Times of Transition: Case Studies in Constitution Making, (Ed) Miller, L. E., &
Aucoin, L. Washington: United States Institute of Peace Press.

Durutalo. A. (2012). Elections and the dilemma of Indigenous FIjian Political Unity in Fiji Before
The Storm in Election and Political of Development. Australia: ANU E Press.

Education Fiji Island, “ Constitution of the Republic of the Fiji Island, 1997,” dipetik
pada: http://www.uis.unesco.org.
Field, K. (2000). Speight of Violence: Inside Fiji 2000 Coups. Reed: Auckland.
Gounder, C., (2007), Fiji 2000: Journalists and the George Speight Coup. Auckland: Pacific
Journalism Review, 13 (1)
Gounder, R., (1991). An Empirical Analysis Of Fiji‟s Political Economy Of Development. New
Zealand: Massey University
Hereniko, V. (2002). From the Sideline: An Interview with Brij V Lal. Historian and Constitutional
Commissioner in The Contemporary Pacific, 14(1), 168 – 184.

John, S., (2000). Rabuka of Fiji: The Authorised Biography of Major-General Sitiveni Rabuka.
Queensland: Central University Press
Knapman, B. (1990). Economy and State in Fiji Before and After the Coups, University of Hawaii
Press: The Contemporary Pacific, 2 (1). 59-86.

Knapman, B. (1990). Economy and state on Fiji before and after the coups. Spring: the
contemporary Pacific.
Lamour, P. (2012). Introduction in Electoral Systems in Divided Societies: the Fiji Constitution
Review, Australia: Anu E Press.

Martin, B. (1988). Lessons in Nonviolence From the Fiji Coups. Gandhi Marg Journal, Vol. 10
(6). 326-339.

23

Mark, T. (2006). Prosecuting in Paradise-Race, Politics and the Rule of Law in Fiji, Springer:
Crime, Law & Social Change 44.

Oskar K. (2000). “Land and Politics in Fiji: of Failed Land Reforms and Coups”, in The Journal of
Pacific History, 36(3), 299-315.

Roderic, A. (2000). Comentary; The Coup Crisis in Fiji. Australian Journal of Political Science,
35 (3). 515-521.


Susanna, T., (2005). Land, Life and Labour: Indo-Fijian Claims to Citizenship in a Changing
Fiji. Oceania: 75 (4)
Utusan Borneo, (2002). Pemimpin rampasan kuasa Fiji dihukum mati. Dipetik pada
http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2002&dt=0219&pub=Utusan_Malaysi
a&sec=Luar_Negara&pg=lu_01.htm

Volavola., M. (1995). “The Native Land Trust Board of Fiji” in Ron Crocomble (ed) Customary
Land Tenure and Sustainable Development: Complementarity or Conflict?, Noumea:
South Pasific Commission.

Wilson, C. 2000. “Land and Conflicts In The Pasific Region”, in The Pacific Islands Forum
Secretariat.