You are on page 1of 64

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

OPTA NAELA U PRIMENI TEHNIKE ZATITE


GRADITELJSKOG NASLEDJA
U VELIKOJ MERI ODLUKA ZAVISI OD STANJA
SPOMENIKA I DOKUMENTACIJE O NJEMU.
OPTA NAELA ZASNIVAJU SE NA METODOLOGIJI
SAVREMENE ZATITE.
BEZ OBZIRA KOJE NAELO E BITI PIMENJENO U
RADU, OSNOVNI PRINCIPI ZATITE KOJIH SE TREBA
PRIDRAVATI PRI SVAKOJ PLANIRANOJ
INTERVENCIJI ILI STRATEGIJI SU:
1. MINIMALNI GUBITAK POSTOJEEG TKIVA
2. MINIMUM INTERVENCIJA
3. MINIMALNI GUBITAK AUTENTINOSTI
4. REVERZIBILNOST
5. ISKRENOST INTERVENCIJE

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO UVANJA AUTENTINOSTI SPOMENIKA I


NJEGOVIH SPOMENIKIH VREDNOSTI

- Sve mere koje se preduzimaju u cilju zatite


naruavaju autentinost i gubi se spomenika
vrednost originala.
- Tehnike mere treba svoditi na najmanju meru.
- Spomenik treba konzervirati, a ukoliko to nije
mogue, tek onda restaurirati.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO POTOVANJA SVIH STILOVA U JEDNOM


SPOMENIKU
Tokom vremena menjane su stilske koncepcije na mnogim
gradjevinama (Sv. Marko u Veneciji, Kneev dvor u
Dubrovniku)
Nekada je bila izraena tenja ka istoi "prvobitnog
izgleda" (Atinski akropolj je oien od vizantijskih I
turskih gradjevina).
Kod spomenika u ruevinama, koji nemaju pregradnje,
moe se teiti prvobitnom izgledu.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

Kod spomenika sa neuko


izvedenim dogradnjama,
koje su promenile izgled
gradjevine, moe se ostvariti
povratak originalnog oblika.
Promene su sastavni deo
istorije ivota jednog
spomenika.
Dogradnje mogu doprineti
vrednosti spomenika
(Mikelandjelova dogradnja
palate Farneze u Rimu)

Neke se dogradnje moraju


svakako ukloniti (barokno kube
na srednjovekovnim crkvama
manastira Rakovac i Lazarici)
l.11 Venecijanske povelje u
delu glasi: Treba potovati
doprinos svih epoha koje su
uestvovale u izgradnji
spomenika, cilj restauracije nije
postizanje stilskog jedinstva.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO POTOVANJA SVIH VREDNOSTI NA


SPOMENIKU

Ponekada arhitektonski nestrune i


neestetske forme imaju istorijsku vrednost
(Radoslavljeva priprata uz Bogorodiinu
crkvu u Studenici ktitorska kompozicija u
junom paraklisu)
l. 11 Venecijanske povelje u delu glasi:
Procena vrednosti pojedinih elemenata koji
se mogu ukloniti, kao i donoenje odluke o
njihovom uklanjanju ne sme se poveriti
samo autoru projekta zatite.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO STALNOSTI SPOMENIKA NA MESTU NA KOJEM JE


SAGRADJEN
Spomenik je neodvojiv deo sredine u kojoj je nastao.
ivot oko spomenika ostavlja trag i okruenje sa
spomenikom ini spomeniku celinu (na primer, grobnice
oko crkava).
Spomenici su fiziki vezani za mesto na kojem su gradjeni.
Ukoliko je spomenik uniten, njegova supstrukcija ima
spomeniku vrednost.
Spomenik se dislokacijom odvaja od razloga svog
postojanja, jer je on uvek podignut iz odredjenog razloga.
Na novim mestima postaju muzejski eksponati. Neodvojiva
su i umetnika dela u njima.

Manastir Dobrievo izmeten


na novu lokaciju zbog
stvaranja akumulacionog
jezera na Trebinjici
(kod Bilee)

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO DOKUMENTARNOSTI ILI KONTINUITETA


RADA
Potrebno je sve radove izvoditi i pratiti uz
dokumentaciju.
Treba registovati sve etape u radu.
Treba zabeleiti sve promene koje se uoe kroz
vreme.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

NAELO SARADNJE SA DRUGIM STRUKAMA


Veoma osetljiv i sloen proces zatite kulturnih
dobara iziskuje uee velikog broja strunjaka
razliitih profila.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

OBLICI TEHNIKE ZATITE KULTURNIH DOBARA


1. TEHNIKE MERE PRIVREMENE ZATITE
Privremeni karakter
Masovno korienje nakon velikih razaranja
Primena kod prekida istraivakih radova
Dugotrajne privremene mere:
Zatitni krovovi (drvene i eline konstrukcije,
nezavisne od spomenika)
Zatrpavanje (nakon sondanih istraivanja)
Nadzidjivanje (1-2 reda opeke ili kamena ili slojevi
asfaltne hartije pritisnute kamenim ploama)
nasipanje (peana zatita podova i mozaika debljine 610 cm; zemljani nasip preko plastinog pokrivaa)

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

PRIVREMENI ZATITNI KROV

ZATITNA FOLIJA PREKO


OSTATAKA ANTIKOG ZIDA
MEDIJANA

ZATITNA NADSTRENICA U NIMRUDU

SKIDANJE ZATITNOG
PESKA SA PODA OD MOZAIKA

PRANJE MOZAIKA VODOM


POSLE SKIDANJA ZATITE
OD PESKA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

podupiranje zidova, lukova, svodova (zidanim


kontrforima, drvenim ili metalnim elementima,
podziivanjem)
zatita od ratnih razaranja (vreama peska,
maskiranjem, obeleavanjem)
zatita kod prekida radova
zatita graevinama (tite ceo spomenik kako bi
ostao autentian, imaju stalan karakter, mogu biti
od savremenog materijala i imati savremen izgled
loe strane su to menjaju sredinu u kojoj je
spomenik, to treba obezbediti ventilaciju)

PRIVREMENA ZATITA PODUPIRANJEM

ZATITA OD BOMBARDOVANJA
VREAMA OD PESKA

PLAVI TIT OZNAKA


UJEDINJENIH NACIJA
ZA SPOMENIKE KULTURE
PREMA HAKOJ
KONVENCIJI

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

PRIVREMENO-STALNA ZATITNA KONSTRUKCIJA


VIMINACIJUM

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

2. KONZERVACIJA
Postupak pri kojem se tei da se spomenik
ouva u stanju u kojem se nalazi
- Spomeniku se nita ne dodaje
- Stabilizuju se ruevine
- Najee se radi kod spomenika kod kojih se ne
moe pretpostaviti prvobitna arhitektura
- esta kod arheolokih lokaliteta sa nepoznatom
visinom graevina
- Zidovi se iste, odstranjuju troni delovi i vezivo
- Preziivanje se vri istom tehnikom koja je bila
- Izbegava se cementni malter, samo kreni i
produni
- Ne koriste se nekada popularne betonske kape

Konzervacija kupalita ienjem


I popravljanjem kamenih blokova,
ienjem spojnica i injektiranjem
novog maltera

POGRENA UPOTREBA CEMENTNOG MALTERA ZA SPOJNICE I


BETONSKI DELOVI KOJIMA SE ZAMENJUJU POJEDINI DELOVI
SPOMENIKA, IAKO SE POSTUPAK TRETIRA KAO KONZERVACIJA

Ubaena elina greda podupira nadvratnika

KUA NA FARMI FLIMSTON CASTLEMARTIN, ENGLESKA


CELOVITI PROCES KONZERVATORSKIH RADOVA:
- Zamenjene nadvratne i nadprozorne grede
- Uvrena streha
- Popravljen kameni slog
- Uvrena konstrukcija

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

- Ispravljanje zidova se obavlja preziivanjem ili


vraanjem u prvobitno stanje podelom na lamele,
utezanjem u oplatu, povlaenjem zategama ili
hidraulinim presama, injektiranjem itkim malterom
pod pritiskom
- Utezanje horizontalnim serklaima i zategama kada su
zidovi raspukli vertikalnim pukotinama; serklai se
postavljaju umesto starih santraa (kod crkava po
sredini tambura, u osloncu kalote, u leitima tambura,
u vertikalnim zidovima na razmacima visine 1,40-1,60), u
upljine gde su bili santrai ubacuje se beton pod
pritiskom; postavljaju se gvozdene i eline zatege koje
se maskiraju drvetom (u osloncima lukova i svodova);
vertikalne pukotine se koriste kao mesta za postavljanje
vertikalnih ojaanja, betonskih stubova (zakonska
obaveza kao zatita od zemljotresa)
-

ISTRULELE DRVENE GREDE U ZIDOVIMA


UKLANJAJU SE I U TE UPLJINE SE
UBRIZGAVA BETON
ISPRAVLJANJE ZIDA POSTAVLJANJEM GVOZDENIH ZATEGA OSNOVA
ANKEROVANIH U BETONSKU TEMELJNU GREDU
ZIDA

DERSOVANJE ZIDA
BLATNIM MALTEROM

IENJE KAMENIH
SEGMENATA PORTALA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

- Obezbedjivanje temelja nakon sondanih ispitivanja


uzroka oteenja (plitki, lo materijal, loe
dimenzionisanje, loe tlo), injektiranje cementnim
malterom pod pritiskom nakon ienja,
podzidjivanje i sputanje do boljeg sloja, regulisanje
reima podzemnih voda i ojaavanje tla
injektiranjem), trule grede se menjaju betonskim)
- Kontrola rada pukotina i nagnutih zidova upotrebom
staklenih traka u gipsanom malteru, uoavanje
nestanka uzroka, merenje naginjanja kod teita
gradjevine
- Konzervacija drvenog bondruka usled truljenja
drvenog skeleta putem zamene svih delova u istom
originalnom obliku, uvodjenjem elinih nosaa

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

STAKLENE TRAKE ZA TESTIRANJE


PUKOTINA U ZIDOVIMA
PODBIJANJE TEMELJA RADI STABILIZACIJE

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

3. ANASTILOZA KULTURNIH DOBARA

Originalni delovi spomenika vraaju se na svoje mesto


i daje im se funkcija koju su imali.
To je samostalni ili dopunski postupak pri konzervaciji i
restauraciji.
Najea je zatita za spomenike klasine arh. kao i
kod ruevina nakon zemljotresa.
Primenjuje se kod arheolokih lokaliteta (Gamzigrad,
Cariin grad), kod srednjovekovnih gradjevina
(ikonostas, portali, skulpture kod Bogorodiine crkve u
Studenici).
Zahteva odlino poznavanje stilova i tehnika gradjenja
u odgovarajuoj vremenskoj epohi.

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

ANASTILOZA HADRIJANOVE VILE


ANASTILOZA TOLOSA U DELFIMA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

GAMZIGRAD

ANASTILOZA
BOGORIODIINA CRKVA-STUDENICA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

4. RESTAURACIJA
METODOLOKO-TEHNIKI POSTUPAK PRI KOME
SE SPOMENIKU DODAJU ONI DELOVI KOJI MU
NEDOSTAJU I TO U OBLIKU KOJI SU IMALI
NEMA RESTAURACIJE UKOLIKO SE NE ZNA KAKO
JE SPOMENIK IZGLEDAO ILI NE POSTOJI
DOKUMENTACIJA O NJEMU
POIVA NA NAELU POTOVANJA
AUTENTINOSTI I STARE, ORIGINALNE MATERIJE
L. 9 VENECIJANSKE POVELJE:"RESTAURACIJA
SE ZAUSTAVLJA TAMO GDE POINJE
PRETPOSTAVKA"

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

CILJ RESTAURACIJE JE OUVANJE SPOMENIKA I


NJEGOVIH VREDNOSTI I OTKRIVANJE ONIH VREDNOSTI
KOJE SU BILE ZAKLONJENE ILI DO TADA NEPOZNATE,
VRAANJE ONIH ESTETSKIH VREDNOSTI KOJE SU MU
BILE OTEENE, UMANJENE ILI UNITENE
TEI SE USPOSTAVLJANJU PRAVILNOG ODNOSA ONOG
TO JE OSTALO OD SPOMENIKA I ONOG TO MU SE
DODAJE
STILSKIM ISTRAIVANJEM SE UTVRUJE
NAJVEROVATNIJI OBLIK

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

5. REKONSTRUKCIJA
METODOLOKO-TEHNIKI POSTUPAK PRI KOME
SE SPOMENIK VRAA U PRVOBITNO STANJE
DODAVANJEM DELOVA KOJI MU NEDOSTAJU I TO
U OBLIKU KOJI SU IMALI
RAZLIKUJE SE OD RESTAURACIJE ZATO TO JE
MOGUE KORISTITI NOVE MATERIJALE U STAROM
TKIVU GRAEVINEU DODAJU ONI DELOVI KOJI MU
NEDOSTAJU I TO U OBLIKU KOJI SU IMALI.
(Burra Charter)
VEOMA JE RETKA REKONSTRUKCIJA POTPUNO
UNITENIH SPOMENIKA (STOA ATALOS I STADION
AVEROF U ATINI, VENICA U IBENIKU)

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

REKONSTRUKCIJA GRADSKE
VENICE U IBENIKU SRUENE
U II SVETSKOM RATU

REKONSTRUKCIJA SRUENE
STOE ATALOS NA ATINSKOJ
AGORI

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

REKONSTRUIU SE I
SPOMENICI OD KOJIH
NIJE OSTAO NI
JEDAN ORIGINALNI
DEO, ALI SE TO RADI
IZ KULTURNIH,
NACIONALNIH,
URBANISTIKIH
RAZLOGA I TAKVA
GRAEVINA NEMA
VREDNOST
ORIGINALA.

PLAONIK U OHRIDU

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

TEHNIKA REKONSTRUKCIJE

KORISTE SE STARE TEHNIKE GRAENJA I


MATERIJALI (ZA OBLIK ARHITEKTURE)
KORISTE SE NAJSAVREMENIJE TEHNIKE I
MATERIJALI (ZA KONSTRUKCIJE serklae,
stubove, tavanice, svodove,kupole)
- KAMEN ISTI KAO ORIGINALNI
- OPEKA ISTOG OBLIKA, OD NOVOG
MATERIJALA
- GVOE- ZA ZATEGE I POJAANJE NOSAA
- NERAJUE LEGURE ZA RAZNE VEZE

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

RESTAURACIJA DIOKLECIJANOVE
PALATE OPEKOM RADI KONTRASTA
(NE PREPORUUJE SE!)

RESTAURACIJA LOKALITETA
POLAE NA MLJETU ISTIM
KAMENOM I SLOGOM

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

I NAIN ODVAJANJA STAROG OD NOVOG TKIVA


GRAEVINE
SVE TO JE NOVO I DODAJE SE MORA BITI
ODVOJENO OD ORIGINALNIH DELOVA I
PRIKAZANO TAKO DA SE LAKO UOAVA
RESTAURACIJA OD ORIGINALA.
ODVAJANJE IZBOROM MATERIJALA (RAZLIKA PO
BOJI ILI STRUKTURI):
- TRAKOM KAMENA (uti pear-uti bigar ili brueni
pear sitno pricovan pear)
- TRAKOM OD OBLUTAKA NA ZIDU OD LOMLJENOG
KAMENA
- SPOJNICOM OD TRAKE OLOVNOG LIMA
- TRAKOM OPEKE DRUGAIJE BOJE OD BOJE
OPEKE ZIDA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

GAMZIGRAD OPEKA RIMSKIH


DIMENZIJA OD TONIRANOG BETONA
CRKVA MANASTIRA VELUE ODVAJANJE
JEDNOBOJNIM MALTERISANJEM

POMPEJA -VIDLJIVICA RAZDELNICA ORIGINALNOG I


RESTAURISANOG DELA ZIDA KUHINJE U DOMUSU

OBELEAVANJE NOVE NADVRATNE GREDE TRAKOM OBLUTAKA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

PUBLIKOVANJE DOKUMENTACIJE O STANJU PRE I


POSLE REKONSTRUKCIJE JE OBAVEZNO!
UKLANJAJU SE DODACI ZBOG KOJIH JE PRVOBITNA
ARHITEKTURA BILA ZAKLONJENA
UKLANJAJU SE PRIVEMENE MERE ZATITE
UKLANJAJU SE DODACI KOJI SE NALAZE NA
NEPODESNIM MESTIMA ILI SU RAENI NA
NEPODESAN NAIN
UKLANJA SE MALTER SA IZVORNO KAMENIH FASADA
ILI RAENIH OD VIDLJIVE OPEKE ILI OSLIKANIH
FASADA

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

UKLANJAJU SE DELOVI KOJI SU DODATI ZA


VREME KADA JE GRAEVINA PRIPADALA DRUGOJ
KONFESIJI (BOGORODICA GRADAKA U AKU)
UKLANJAJU SE POZNIJE POSTAVLJENI KROVNI
POKRIVAI
VRAA SE ESTETSKI KVALITET KOJI JE SPOMENIK
BIO IZGUBIO
OBAVEZNO JE RAZLIKOVANJE GRADITELJSKIH
TEHNIKA

U ENTERIJERU
BOGORODICE GRADAKE
U AKU UKLONJENI SU
SVI ELEMENTI ISLAMSKE
ARHITEKTURE (iz vremena
kada je crkva bila
pretvorena u damiju) OSIM
NIA KOJE PRIDRAVAJU
KUPOLU

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

6. KOMBINOVANE METODE
TEHNIKE ZATITE
- MNOGA KULTURNA DOBRA
PROU KROZ SVE OBLIKE
TEHNIKE ZATITE
(MANASTIR DEANI)
- IZBOR ODGOVARAJUE
METODE ZA POJEDINE
SEGMENTE GRAEVINE
ZAVISI OD EKSPERTSKE
PROCENE U VREMENU
KADA SE ZATITA
PRIMENJUJE

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

7. PRESELJAVANJE NEPOKRETNIH SPOMENIKA


KULTURE
- TO JE POSLEDNJE SREDSTVO ZA SPAAVANJE
SPOMENIKA, KADA SU SVE DRUGE MOGUNOSTI
ISCRPLJENE (Abu Simbel, manastir Piva, manastir
Dobrievo)
- SVESNO SE ODUSTAJE OD OSNOVNOG PRINCIPA
UVANJA NEPOKRETNIH KULTURNIH DOBARA
(NAELO STALNOSTI SPOMENIKA NA MESTU NA
KOJEM JE SAGRAEN)
- NE NAZIVA SE METODOM ZATITE, JER SE OVOM
METODOM VREDNOSTI KULTURNIH DOBARA GUBE
ILI ZNAAJNO UMANJUJU

1. RAZLOZI IZMETANJA
- ODNOENJE SPOMENIKA KAO RATNOG PLENA,
TROFEJA, ITD (egipatski obelisci)
- KUPOVINA SPOMENIKA (ZAKONITA I NEZAKONITA)
- "SPAAVANJE" NAKON ARHEOLOKIH RADOVA
(Skulpture sa Partenona, Hram iz Pergamona)
- BITNO PROMENJENI PRIRODNI USLOVI (izmenjena
mikroklima koja oteuje materijal)
- VELIKI JAVNI RADOVI (hidroelekrana na Nilu, na Pivi,
na Dunavu)
- PROMENA EKONOMSKE I DRUTVENE SITUACIJE
IME SE ONEMOGUAVA ODRAVANJE SPOMENIKA
NA IZVORNOM MESTU (etnografski spomenici)

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

OBELISCI DONETI IZ EGIPTA


NA TRGU SVETOG PETRA U RIMU
LONDONU

KLEOPATRINA IGLA U

GRADITELJSKO NASLEE OUVANJE I ZATITA II

"MERMER LORDA ELDINA"


DELOVI PARTENONA IZLOENI
U BRITANSKOM MUZEJU

2. TEHNIKA PRESELJAVANJA
A. PRENOENJE CELOG SPOMENIKA
B. RASTAVLJANJE NA DELOVE I PONOVNO
SASTAVLJANJE
C. ZIDANJE NA NOVOM MESTU
UTICAJI NA ODLUIVANJE
- STANJE SPOMENIKA, STEPEN OUVANOSTI
- TEHNIKA GRAENJA SPOMENIKA (VRSTA
GRADIVA)
- VELIINA SPOMENIKA
- UDALJENOST OD NOVOG MESTA
- POGODNOST VEZA KOMUNIKACIJE IZMEU
STAROG I NOVOG MESTA

3. PROCES PREMETANJA
- VELIKI SPOMENICISE DEMONTIRAJU DEO PO DEO,
SKIDA SE IVOPIS I SVI DRUGI DEKORATIVNI DELOVI
KOJI SE MOGU OTETITI
- RADI SE DETALJNI PROJEKAT PRESELJENJA,
TEHNIKI SNIMCI I BELEE SE SVA ZAPAANJA
KOJA SE DOKUMENTUJU
- OBELEAVA SE SVAKI POJEDINI ELEMENT
GRAEVINE
- REAVA SE NAIN DEMONTIRANJA, OBEZBEENJE I
TRANSPORT, NAIN PONOVNOG MONTIRANJA
- ODABIRA SE NOVO MESTO (geoloka stabilnost, klima,
ambijent...)

- UKOLIKO SU SPOMENICI ILI DELOVI OD SITNOG,


LOMLJENOG KAMENA, OBLUTKA TADA SE ISTI
MATERIJAL NE MOE VRATITI NA ISTO MESTO I NA NAIN
KAKO JE BIO UGRAEN
- UKOLIKO JE MATERIJAL U LOEM STANJU, KAO I VEZIVO,
KORITE SE SAVREMENI MATERIJALI I KONSTRUKCIJE
(NAROITO ZA TEMELJE)
- SPOMENIK TREBA DA DOBIJE NEKADANJI OPTI
ARHITEKTONSKI OBLIK I IZGLED
- STARI MATERIJALI SE KORISTE ZA DELOVE KOJI SE VIDE,
A SIGURNOST SE OBEZBEUJE SAVREMENIM
KONSTRUKCIJAMA I MATERIJALIMA
- MESTA SEENJA SPOMENIKA BIRAJU SE TAKO DA SE NE
OTETE UMETNIKE KARAKTERISTIKE SPOMENIKA
(koriste se prirodni avovi), A SPOJEVI E KASNIJE BITI
VIDLJIVI, PA SE TRAE NEUPADLJIVA MESTA

- PUKOTINE, PRSKOTINE I DRUGA OTEENJA KOJA VE


POSTOJE NA SPOMENIKU TREBA SANIRATI PRE
PRESELJAVANJA,
- SPOMENIK SE SEE SPECIJALNIM, TANKIM TESTERAMA, UZ
TO MANJE VIBRACIJA
- SPOMENICI KOJI SE SELE U CELINI ZNATNO SE MANJE
OTEUJU. ISPOD NJIH SE POSTAVLJA ARMIRANOBETONSKA PLOA KOJA GARANTUJE STABILNOST. SVE
PUKOTINE SE SANIRAJU, SVI OTVORI SE PRIVREMENO
ZATVARAJU, SPOMENIK SE UTEE SA SVIH STRANA
- SPOMENIK TREBA NEGOVATI NAKON PRSELJENJA (aparati
za praenje promena sleganja, prskanja zidova, bubrenja
maltera i isoljavanje fresaka).ZBOG VLANIH ZIDOVA MOE
DOI DO NEPRAVILNOG SUENJA, EFLORESCENCIJE,
POJAVE ALITRE ILI DEFORMACIJA ZIDOVA
- NA KRAJU SE UREUJE OKRUENJE KAKO BI SE STVORIO
PRIBLINO SLIAN AMBIJENT ORIGINALNOM MESTU SA
KOJEG JE SPOMENIK PRSELJEN

HIDROELEKTRANA DJERDAP
IZMETENA TRAJANOVA
TABLA

HIDROCENTRALA NA NILU
PREMETANJE HRAMA U
ABU SIMBELU

HIDROCENTRALA NA PIVI
STARA I NOVA LOKACIJA
MANASTIRA PIVA