You are on page 1of 10

Dış Ticarette Kullanılan Belgeler

İçindekiler

1- Deniz Konşimentosu (Marine Bill Of Lading)


2- Kısa Konşimento (Short Form- Blank Back B/L)
3- Düzgün Konşimento (Liner Bill Of Lading)
4- Konteyner Konşimento (Container B/L)
5- Çok Araçlı Taşıma Belgesi (Multimodel Transport Document)
6- Birleşik Taşıma Konşimentosu (Combined B/L)
7- Navlun Sözleşmesine Dayalı Konşimento (Charter Party B/L)
8- Ciro Edilemez Denizyolu Taşıma Senetleri (Non Negotiable Sea Waybill)
9- İkinci Kaptan Makbuzu (Mate's Receipt)
10- Havayolu Taşıma Senedi (Air Waybill)
11- House Airwaybill
12 -Demiryolu Hamule Senedi (Rail Consignment Note)
13- Karayolu Taşıma Senedi / Cmr (Road Waybill)
14- FCR (Forwarder's Certificate Of Receipt)
15- Posta Belgeleri (Post Receipt)
16- Proforma Fatura (Proforma Invoice)
17- Ticari Fatura (Commercial Invoice)
18- Onaylı Fatura (Certified Invoice)
19- Poliçe (Bill Of Exchange)
20- Senet (Promissory Note)
21- Sigorta Poliçesi (Insurance Policy) / Sigorta Belgesi (Cerficate of Insurance)
22- Menşe İspat Belgesi (Certificate Of Origine)
23- Dolaşım Belgesi (Movement Certificate ATR ve EUR 1)
24- Gümrük Beyannamesi
25- Çeki Listesi (Weight List)
26- Koli Listesi (Packing List)
27- Gözetim Raporu (Certificate Of Inspection)
28- Analiz Raporu (Certificate Of Analysis)

A. DENİZ KONŞİMENTOSU (Marine Bill of Lading)

Konşimento taşıyan tarafından yükletenin isteği üzerine tek taraflı olarak düzenlenen bir belgedir (Örnek
1). Bu belge ile taşıyıcı malı teslim aldığını ve varış yerinde alıcıya teslim edeceğini beyan eder. Deniz
konşimentosu kıymetli evrak (document of title) olması dolayısıyla diğer taşıma belgelerinden farklı bir
evraktır; ciro ve teslim yolu ile malların mülkiyetinin devrini sağlar.

Konşimentolar iki şekilde düzenlenebilir:

1)- Tesellüm konşimentosu (Received for Shipment B/L), malların gemiye yüklenmek üzere teslim
alındığını gösterir. Bu tür konşimentolar;
a) Malın yükleneceği geminin adı belirtilerek,
b) Malın yükleneceği gemi adı belirtilmekle beraber bu geminin dışında başka gemilerle de taşıma
yapılabileceğini gösteren bir ibare ile,
c) Gemi adı belirtilmeden
düzenlenebilirler.

2)- Yükleme konşimentosu (On Board B/L), mallar gemiye yüklendiğinde, taşıyıcı veya onun acentası
tarafından düzenlenir. Konşimentoda "on board" ibaresi matbu olarak yer alıyorsa, bu ibarenin altına
ayrıca tarih koymak gerekmez, bu durumda konşimento tarihi yükleme tarihi olarak kabul edilir. Ancak
"on board" ibaresi konşimento üzerine kaşe, yazı vb. şekilde konulmuş ise tarihlendirilmesi gerekir,
çünkü bu tarih yüklemenin yapıldığı tarih olarak kabul edilecektir.

Devir yönünden konşimentolar iki şekilde düzenlenebilir:

1. Nama yazılı konşimento: Bu tür konşimentolar nadiren kullanılır; doğrudan doğruya gönderilenin
adına düzenlenen konşimentolardır. Bunlar ciro edilemez, namına konşimento düzenlenen kişi
konşimentoyu ve dolayısıyla konşimentonun temsil ettiği malları ancak yazılı olarak alacağın temliki yolu
ile devredebilir.
2. Emre yazılı konşimento: Konşimento kimin emrine düzenlenmişse mallar onun cirosu ile devredilir.
Emre yazılı konşimentolar yükletenin emrine veya gönderilenin emrine düzenlenebilir. Eğer konşimentoda
sadece "emre" (to order) ibaresi bulunuyorsa bu, konşimentonun yükletenin emrine düzenlendiği
anlamına gelir. Konşimento yükletenin emrine düzenlendiğinde bankaya ibraz edilmeden önce ciro edilir.

Ciro, tam veya beyaz ciro şeklinde konşimentonun arka yüzüne yapılır. Tam ciro konşimentonun kime
devredildiğini belirtmek suretiyle yapılır.

Örneğin;

DELIVER TO THE ORDER OF


(Devredilenin adı, soyadı veya unvanı)
--------------------------------------------------
(Devredenin kaşesi ve imzası)

Beyaz ciro yalnızca devredenin imzalaması suretiyle yapılır.

Emre yazılı konşimentolarda, hamilin malları devralmak üzere orijinal nüshalardan birini taşıyıcıya ibraz
etmesi malları taşıyıcıdan devralması için yeterlidir. Eğer hamil banka ise, banka konşimentoyu alıcının
emrine ciro ve teslim eder; alıcı bu konşimentoyu taşıyıcı firmaya ibraz ederek ordinoyu alır ve malları
gümrükten çeker. Banka kendi emrine düzenlenmiş konşimentoyu alıcıya şu şekilde ciro eder:

BANKAMIZA RÜCU HAKKIOLMAKSIZIN(alıcının adı)---------------------------------------EMRİNE TESLİM


EDİNİZ(Banka kaşesi ve imzaları) WITHOUT RECOURSE TO USDELIVER TO THE ORDER OF(alıcı)----------
-------------------------------(Banka kaşesi ve imzaları)

Üçüncü bir tür olarak hamiline (bearer) yazılı konşimentodan söz edilebilir. Hamiline konşimentoda; alıcı
(consignee) kısmına "hamiline" (bearer) ibaresi yazılır. Konşimento hamili, acentadan malların kendisine
teslimini isteyebilir. Ancak hamiline konşimentolar, doğuracağı risk nedeniyle uluslararası ticarette hemen
hemen hiç kullanılmamaktadır.

Emre yazılı konşimento da beyaz ciro ile ciro edilerek hamiline konşimentoya dönüştürülebilir.

Bir deniz konşimentosunda aşağıdaki unsurlar yer almalıdır:

- Taşıyanın (veya yetkili acentasının) ad ve soyadı veya ticaret ünvanı,


- Kaptanın (veya yetkili acentasının) ad ve soyadı,
- Geminin adı ve uyruğu,
- Yükletenin ad ve soyadı veya ticaret ünvanı,
- Gönderilenin ad ve soyadı veya ticaret ünvanı,
- Yükleme limanı,
- Boşaltma limanı veya buna dair talimat alınacak yer,
- Gemiye yüklenen veya taşınmak üzere teslim alınan malların cinsi, ölçüsü, sayı veya tartısı, markaları
ve haricen belli olan hal ve nitelikleri,
- Navluna ilişkin şartlar,
- Teslim şekli,
- Düzenlendiği yer ve tarihi,
- Düzenlenen nüshaların sayısı,

B. ÖZELLİKLİ KONŞİMENTOLAR

Uygulamada görülen diğer bazı konşimento çeşitleri şunlardır:

1. KISA KONŞİMENTO (Short Form/Blank Back B/L)

Kısa konşimentoların (Örnek 2) özelliği bütün taşıma şartlarının konşimento üzerinde gösterilmemesidir.
Günümüzde birçok ülkede bu tür konşimentolar oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Taşıma
şartlarının bir kısmı veya tamamı kısa konşimentoda yer almadığı için nakliyat firması veya acentası
adına basılmış ve üzerinde taşıma şartları yeralan konşimentolardan farklıdır.

2. DÜZGÜN HAT KONŞİMENTOSU (Liner Bill of Lading)


Bu konşimento (Örnek 3) aynı hat üzerinde tarifeli olarak, sürekli sefer yapan gemiler tarafından
düzenlenir. Geminin uğrayacağı limanlar ve taşıma ücreti tarifeye bağlı olduğu için bu tür konşimentolar
tercih edilmektedir. Aynı hat üzerinde çalışan gemi şirketleri birlik oluşturarak yükleme, boşaltma,
navlun, istif gibi konularda ortak bir ücret belirlerler; buna "Liner Terms" denir. Düzgün hat
konşimentoları ciro edilemez.

3. KONTEYNER KONŞİMENTOSU (Container B/L)

Malların konteyner denilen büyük, kapalı ve taşınabilir kasalar içerisinde taşınması halinde düzenlenen
konteyner konşimentoları da deniz konşimentoları grubuna girer. Gemi şirketleri ya da yetkili acentaları
tarafından düzenlenir.

4. ÇOK ARAÇLI TAŞIMA BELGESİ (Multimodal Transport Document)

Çok Araçlı Taşıma Belgesi, çok araçlı taşımacılıkta kullanılan bir belgedir. Mallar bir ülkeden diğerine kara,
deniz, hava ulaşım araçlarından en az ikisi kullanılarak sevk edildiğinde buna multimodal taşımacılık veya
çok araçlı taşımacılık denir. Bu tarz taşımacılıkta kullanılan belgeye de "Çok Araçlı Taşıma Belgesi" adı
verilir.

5. BİRLEŞİK TAŞIMA KONŞİMENTOSU (COMBINED B/L)

Bir tür, çok araçlı taşımacılıkta (deniz yolu taşımasını kapsamayabilir. ) kullanılan nakliyat
konşimentosudur (Örnek 4). Navlun komisyoncuları tarafından düzenlenirler.

6. NAVLUN SÖZLEŞMESİNE DAYALI KONŞİMENTO (Charter Party B/L)

Navlun sözleşmesi, taşıyan ile taşıtan arasında yapılan bir sözleşmedir. Bu sözleşme ile taşıyan, bir ücret
karşılığında, gemiyi kısmen ya da tamamen taşıtana tahsis ederek veya etmeksizin malı bir yerden başka
bir yere deniz yolu ile taşımayı yükümlenir.

Bir geminin tamamının veya belli bir bölümünün taşıtan ile taşıyıcı arasında bir taşıma sözleşmesi
yapılarak ücret karşılığı kiralanmasına "Charter Party" denir. Bu tür sözleşmeler iki şekilde yapılabilir:

a) "Trip Charter", geminin belirli bir seyahat için kiralanmasıdır,


b) "Time Charter" ise geminin belirli bir süre için kiralanmasıdır.

Taşıyıcı ve yükleyici arasında yapılan taşıma sözleşmesine dayanılarak düzenlenen konşimentolara


"Charter Party Bill of Lading" denir (Örnek 5). Bu konşimentolar belirli bir şekle tabi değildir; herhangi
bir anlaşmazlıkta sözleşmenin hükümleri geçerlidir.

7. CİRO EDİLEMEZ DENİZYOLU TAŞIMA SENETLERİ (Non Negotiable Sea Waybill)

Normal deniz konşimentoları, kıymetli evrak olmaları neticesinde ciro edilerek el değiştirme özelliğine
sahip oldukları için, malların son alıcısına ulaşması gecikebilir. Bu durum bazen alıcının ek masraflar
üstlenmesine yol açmaktadır. Bunu önlemek amacıyla uygulamada ciro edilebilir bir kıymetli evrak
olmayan ve daha hızlı hareket edebilen denizyolu taşıma senetleri de kullanılmaktadır (Örnek 6).

8. İKİNCİ KAPTAN MAKBUZU (Mate's Receipt)

Uluslararası ticarette az rastlanan bir belgedir ve sadece malların gemiye yüklendiğini gösterir. Bu
belgenin daha sonra kaptan tarafından deniz konşimentosu ile değiştirilmesi gerekir. Kıymetli bir evrak
niteliğinde değildir.

C. DİĞER TAŞIMA BELGELERİ (Waybill)

Taşıma senetleri malın mülkiyetini temsil etmeyen, malların teslim alındığını gösteren makbuz
niteliğindeki belgelerdir. Bu nedenle, taşıma senetlerinin ciro ve teslimi ile malların mülkiyeti
devredilemez. Taşıma senetlerinin cirosu mümkün olmadığı için taşınan mallar, senette ismi yazılı
gönderilene (alıcıya) teslim edilir.

Demiryolu, havayolu ve kamyonla yapılan taşımalarda kullanılan taşıma senetleri aşağıda açıklanmıştır.
1. HAVAYOLU TAŞIMA SENEDİ (Air Waybill)

Havayolu Taşıma Senedi bir makbuzdur ve kıymetli evrak niteliğinde değildir (Örnek 7). Hava
konşimentosu da denilen bu belgenin ciro ve teslimi ile malların mülkiyeti devredilemez. Mallar
düzenlenen senedin üzerinde alıcı olarak kimin adı yazılı ise ona teslim edilir.

Bu taşıma belgesi üç tanesi orijinal olmak üzere oniki nüsha halinde düzenlenir. Bu nüshalardan birincisi
havayolu şirketine, ikincisi gönderilene aittir; üçüncü nüsha ise gönderenin nüshasıdır. Havayolu taşıma
senedinin 3. nüshası (original for shipper) satıcının elinde olduğu sürece, bu nüshayı mallar alıcı
tarafından çekilmeden önce, taşıma acentasına ibraz ederek taşıma şartlarını ve hatta malın alıcısını
değiştirme hakkına sahiptir. Bu nedenle gönderene tanınmış olan bu hak alıcı için de, banka için de
önemli bir risk oluşturur. Bu riskin minimize edilebilmesi için hava yolu konşimentosunun 3.nüshasının
bankalara ibraz edilmesi istenir.

House Air Waybill

Havayolu taşımacılığında taşıma komisyoncusu tarafından düzenlenen bir belgedir. Malın sevk edildiğini
değil yalnızca teslim alındığını gösterir. Az miktarda mal sevkedecek ihracatçı firmalar navlun ücretini
düşük tutmak amacıyla taşıma komisyoncusuyla anlaşırlar ve mallarını House Air Waybill karşılığında
taşıma komisyoncusuna teslim ederler. Taşıma komisyoncusu bu tür firmaların mallarını toplayarak bir
sevkiyatta gönderir ve bütün mallar için bir Air Waybill düzenlenir ve bu belgede "shipper" (yükleten)
olarak taşıma komisyoncusu yer alır. Bankalar açısından teminat özelliği çok zayıftır.

2- DEMİRYOLU HAMULE SENEDİ (Rail Consignment Note)

Demiryolu Hamule Senedi malların demiryolu ile taşınması halinde, demiryolu idaresince verilen bir
makbuzdur (Örnek 8). Kıymetli evrak niteliğinde olmadığı için malların mülkiyetini temsil etmez, ciro
edilemez ve yalnızca malların gönderilmek üzere demiryolu idaresine teslim edildiğini gösterir. Mallar
alıcısına, taşıma acentasına müracaatında kismliğini ispat etmesi halinde verilir.

Dolu vagon karşılığında demiryolu idaresinin verdiği belge hamule senedinin ikinci nüshasıdır.Birinci
nüsha (asıl) mallarla birlikte gönderilir. Mallar alıcının müracatı ve kimliğinin ibrazı karşılığında , hamule
senedi aranmaksızın teslim edilir.

3. KARAYOLU TAŞIMA SENEDİ / CMR (Road Waybill)

Taşıma senedi üç nüsha halinde düzenlenir ve her üç nüsha da gönderen ile taşıyıcı tarafından imzalanır.
(Örnek 9)

Senedin düzenlendiği ülke hukukuna göre imzalar matbu olabilir ya da imzaların yerine gönderenin ya da
taşıyıcının mühürleri basılabilir. Taşıma senedinin birinci nüshasını gönderen alır, ikinci nüsha eşya ile
beraber gider, üçüncü nüsha taşıyıcıda kalır. İmzalanan taşıma senedi;

- Taşıma sözleşmesinin kurulmuş olduğunu,


- Malların taşıyıcı tarafından teslim alındığını,
- Malların ve ambalajların iyi durumda olduğunu, sayılarının, marka ve numaralarının taşıma senedinde
yazılı olanlara uyduğunu,

gösterir. Taşıma senedinin ikinci nüshası gönderilene (alıcıya) teslim edilene kadar gönderen, taşımaya
devam olunmaması, malın teslim yerinin değiştirilmesi ya da taşıma senedinde gösterilenden başka bir
alıcıya teslim edilmesi gibi tasarruflarda bulunabilir. Ancak ikinci nüshanın alıcıya tesliminden itibaren
taşıyıcı alıcının emir ve talimatlarına uymak zorundadır. Gönderenin taşıma senedine bir açıklama
koyarak bu tasarruf hakkında taşıma senedinin düzenlenmesinden itibaren gönderileni sahip kılması
mümkündür. Diğer yandan taşıma senedinin gönderende kalan birinci nüshasının alıcıya verilmesi halinde
yine tasarruf hakkı sahibi alıcı olur.

Taşıyıcının taşıma senedinin ikinci nüshasını gönderilene teslim etmemiş olduğu halde gönderilenin
tasarruf hakkına sahip bulunması ancak birinci nüshanın hamili olmasına bağlıdır ve tasarruf hakkının
kullanılabilmesi için sözkonusu nüshanın ibrazı gerekir.

4. NAKLİYECİ MAKBUZLARI VE FIATA BELGELERİ


Nakliyeci makbuzları taşıma komisyoncuları tarafından düzenlenen taşıma belgeleridir. Taşıma işleri
komisyoncuları, bir ücret karşılığında kendi adlarına ve bir başkası hesabına eşya taşıtmayı meslek
edinen nakliye firmalarıdır.

FIATA Taşıma Belgeleri üç gruptur:

a) FCR (Forwarder's Certificate of Receipt) Taşımacının Teslim Alındı Belgesi: Bu belge (Örnek
10) malların gönderilene sevk edilmek veya gönderilenin emrine hazır tutulmak üzere teslim alındığını
gösterir. Ciro edilemez ve mallar yüklendikten sonra orijinal nüshanın ibraz edilmesi halinde sevk iptal
edilebilir ya da sevk şartları değiştirilebilir. Anılan nüsha mallar yüklendiğinde yükletene yani satıcıya
verildiği için alıcı açısından risk oluşturur. Bu nedenle belgenin banka adına düzenlenmesi istenir. Mallar
orijinal nüshanın, başka bir deyişle gönderen nüshasının taşıma acentasına ibraz edilmesi suretiyle alıcı
tarafından teslim alınır.

b) FCT (Forwarder's Certificate of Transport) Nakliyeci Taşıma Belgesi: Bu belge takım halinde
"emre yazılı" olarak düzenlenir. Mallar varış yerinde FCT'nin orijinalinin ibraz edilmesi karşılığında alıcıya
veya onun emrine teslim edilir.

FCR ve FCT, navlun komisyoncuları tarafından düzenlenir ve bu belgeler taşıma sözleşmesi niteliğinde
olmadıkları için yasal hamiline malları yalnızca varış yerindeki acentadan talep etme hakkını verir.

c) FBL (FIATA Combined Bill of Lading) FIATA Kombine Konşimentosu: FBL, deniz konşimentosu
ile aynı hukuksal niteliğe sahip bir kombine taşıma konşimentosudur . Şekil ve şartları FIATA
(Uluslararası Taşıma Acentaları Birlikleri Federasyonu) tarafından tespit edilmiş, Uluslararası Ticaret
Odası'nca onaylanmıştır (Yayın No:298).

Bu cins konşimentolar emre düzenlenebilir. Malların mülkiyetini temsil eder ve aynı deniz konşimentoları
gibi bir kıymetli evrak niteliğindedir. Birden fazla takım halinde düzenlenebilir. Malların teslimi için bir
orijinal nüshanın teslimi yeterlidir.

5. POSTA BELGELERİ (Post Receipt)

Mallar posta ile gönderildiğinde posta idaresi tarafından düzenlenen, malların teslim alındığını gösteren
makbuza "Posta Makbuzu" (Postal Receipt) ya da postalama sertifikası (certificate of posting) denir.Bu
belge de malların mülkiyetini temsil eden kıymetli bir evrak değildir, ciro ve teslim yolu ile devredilemez.
(Örnek 11)

II. FATURALAR

A. PROFORMA FATURA (Proforma Invoice)

Proforma fatura; satıştan önce, satıcı tarafından hazırlanan, malın cinsini ve miktarını, birim fiyatını,
ödeme şeklini, meblağını gösteren ve bazı hallerde opsiyon taşıyan teklif niteliğinde bir belgedir. Alıcının
kabulu halinde teklif kesinleşir ve kesin fatura düzenlenir. (Örnek 12)

B. TİCARİ FATURA (Commercial Invoice)

Satıcı tarafından alıcı adına düzenlenen, malın cinsini, miktarını, niteliğini, fiyatını ve meblağını içeren ve
satışın yapılmış olduğunu gösteren belgeye ticari fatura denir (Örnek 13). Uluslararası ticari kurallara
göre bir faturada bulunması gereken hususlar şunlardır:

a) Fatura tarihi,
b) Satıcının ve alıcının ticari ünvanları, adresleri,
c) Mal tanımı,
ç) Malın birim fiyatı, toplam fiyatı ve satış şekli,
d) Ödeme şekli,
e) Malların ağırlığı veya miktarı,
f) Sevk edilen malın ambalajı üzerindeki markalar ve numaralar,
g) Sevk şekli,
h) Düzenleyenin imzası. Akreditifler Hakkında Yeknesak Teamül ve Uygulamalar 500 Sayılı Broşür,
Madde 37'e göre ticari faturaların imzalanma zorunluluğu yoktur. Ancak ülkemizdeki mevzuata göre ticari
faturaların elle imzalanması (ıslak imzalı olması) gerekli olduğundan bu hususun akreditif metinlerinde
açıkça belirtilmesi gerekir.

C. ONAYLI FATURA (Certified Invoice)

Onaylı fatura, ihracatçı tarafından ithalatçının ülkesinin konsolosluğuna onaylattırılan ticari faturadır. Bazı
ülkeler faturası konsolosluklarınca onaylanmamış malların ithaline izin vermezler. Onay, genellikle fatura
konusu malların orijinine ilişkindir. Ancak konsolosluk onayı istenen hususların akreditifte belirtilmesi
gerekir. (Örnek 14)

III. POLİÇE (Draft/Bill of Exchange) / BONO (Senet) Promissory Note

Poliçe, alacaklı tarafından borçlu üzerine çekilen bir ödeme emridir. (Örnek 15) Bu ödeme emri belirli bir
meblağın belirtilen tarihte borçlu tarafından poliçe lehdarına kayıtsız şartsız ödenmesini içerir. Dış
ticarette vadeli satışlarda çok yaygın olarak kullanılan bir finansal enstrumandır.

BONO (Senet) Promissory Note

Borçlu tarafaından alacaklı üzerine düzenlenen ve belirli bir vadede belirli bir meblağın ödeneceğini
taahhüt eden kambiyo senedidir. (Örnek 16) Ciro yoluyla devr edilerek el değiştirebilir. Vadesinden önce
bankalara ibraz edilerek tahsili cihetine gidilebilir. Vadesinde ödenmemesi halinde ptotesto ettirilebilir.
Dış ticarette poliçe kadar yaygın olmamakla birlikte son zamanlarda kullanım alanı bulmaktadır.

IV. SİGORTA BELGELERİ

A. BELGE TÜRLERİ

Alıcı veya satıcının herhangi bir risk nedeniyle zarara uğramaması için malların, sözleşmede belirtilen
tarafça sigorta ettirilmesi gerekmektedir.Aşağıda uluslararası ticarette kullanılan sigorta belgeleri ve bu
belgelerde kapsanabilecek risk türleri tek tek ele alınmıştır.

1. SİGORTA MEKTUBU (Letter of Insurance)

Ülkemizde "Küvertür Notları" olarak da adlandırılan bu belge, sigorta komisyoncuları (broker) tarafından,
sigortanın yapılacağını ya da yapılmış olduğunu üçüncü şahıslara duyurmak amacı ile düzenlenir. Hiçbir
şekilde sigorta belgesi veya poliçesi yerine geçmez. Meydana gelebilecek herhangi bir hasar veya kayıp
nedeni ile bu belgeye dayanarak sigorta şirketinden tazminat istenemez. Malların sahibi tazmin talebini
ancak bu belgeyi düzenleyen sigorta komisyoncusuna yapabilir. Bu belge esasen düzenlenecek olan
sigorta poliçesine baz olarak kabul edilir ve bunun düzenlenmesinden sonra mutlaka sigorta poliçesinin
de düzenlenmesi gerekir. Sigorta mektubu bankalarca uygun bir sigorta belgesi olarak kabul edilemez.

2. SİGORTA ŞAHADETNAMESİ VEYA SİGORTA BELGESİ (Insurance Certificate)

Sigortacı ve sigortalanan arasında yapılan açık veya flotan sigorta sözleşmesine dayanılarak düzenlenir.
Açık veya flotan sigorta, yapılacak olan birden fazla yüklemenin sigortasını kapsamak üzere düzenlenir.
Her yükleme tarihinde sigorta yaptıran, kesin sigortanın yapılması için malların niteliklerini ve yükleme
tarihini bildiren sigorta şahadetnamesini doldurup imzalayarak sigorta şirketine gönderir. Bu belge bir
teklif niteliğindedir ve sigorta şirketi tarafından imzalandıktan sonra geçerli bir sigorta belgesi haline
gelir. (Örnek 17)

Sigorta şahadetnamesi yükletenin talebi üzerine nama, emre ya da hamiline düzenlenerek ciro ve teslim
yolu ile devredilebilir. Ancak sigorta şahadetnamesinin devredilebilir bir kıymetli evrak niteliğinde
olabilmesi için mutlaka hem sigorta yaptıran hem de sigortacı tarafından imzalanmış olması
gerekmektedir. Sigorta belgesinin üzerinde açık veya flotan sigortaya bir atıfta bulunuluyorsa ve içerdiği
riskler belirtiliyorsa, bu belge sigorta poliçesi yerine geçer. Ancak yine de sigorta poliçeleri kadar güvenilir
belgeler değildir. Bu nedenle sigorta şirketi büyük ve güvenilir değilse bankalar tarafından ihtiyatla
karşılanır.

3. FLOTAN SİGORTA POLİÇESİ VEYA AÇIK KUVERTÜR (Floating Policy or Open Cover)
Flotan sigorta malların kesin sigortası yaptırılmadan önce, yükleme gerçekleştirilene kadar malların
sigorta ettirilmesi için yaptırılan geçici bir sigorta türüdür. Yükleme gerçekleştirildikten sonra, flotan
sigorta kesin sigortaya dönüştürülür. Bu işlem yukarıda anlatıldığı şekilde sigorta şahadetnamesi
düzenlenerek yapılabileceği gibi, aşağıda anlatılacağı üzere yeni bir poliçe düzenlenerek de yerine
getirilebilir.

Kesin sigortanın mallar yüklendiği anda gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ancak flotan sigorta
yaptırıldığında, kati sigorta birkaç günlük gecikmeyle dahi olsa yaptırılabilmektedir. Çünkü flotan sigorta
yaptırıldığı andan itibaren bir kuvertür tesis edilir. Yani mallar sigortalanır. Fakat bu bir taşıma sigortası
olduğu için, prim ancak yükleme gerçekleştirildiği andan itibaren tahsil edilir. Flotan sigorta çok küçük bir
ücret karşılığında açılır ve geçerlilik süresi 12 aydır. Flotan sigorta açtırmak için sigorta başvuru formu
doldurulup sigorta yaptıran tarafından imzalanarak sigorta şirketine verilir.

4. SİGORTA POLİÇESİ (Insurance Policy)

Sigorta yaptıran ile sigortacı arasında malların belirli yerler ve belirli tarihler arasında sigortalanması için
düzenlenen bir belgedir. Nama, emre veya hamiline olarak düzenlenen bu kıymetli evrak ciro yolu ile
devredilebilir. Mallarda meydana gelebilecek herhangi bir hasardan dolayı sigortayı yaptıran veya ciro
yolu ile sigorta poliçesini elinde bulunduran kişi doğrudan zararın tazmini için sigorta şirketine
başvurabilir.

Sigorta poliçesinde şunlar belirtilmelidir:


1) Sigortacının ve sigorta ettirenin ve varsa faydalanan kimsenin adı ve soyadı veya ticaret unvanı ve
ikametgah adresleri,
2) Sigorta konusu,
3) Sigortacının üstüne aldığı risklerle, bunların başlayacağı ve son bulacağı tarih,
4) Sigorta bedeli,
5) Primin tutarı ile ödeme zamanı ve yeri,
6) Sigortacının üstüne aldığı rizikoların gerçek kapsamlarını belirlemeye yarayacak bütün haller,
7) Düzenleme tarihi.

Sigortalar çeşitli kapsamlarda düzenlenebilir. Bir sigorta poliçesinin hangi riskleri kapsadığı açık ve kesin
olarak poliçede belirtilmelidir.

B. SİGORTADA KAPSANABİLECEK RİSK TÜRLERİ

Bir sigorta poliçesinin kapsayabileceği rizikolar üç ana başlıkta incelenebilir:

1. Müşterek Avarya (General Average)

Geminin karşılaşacağı risklerden dolayı, malların da hasar görmesi ihtimaline karşı yapılan bir sigortadır.
Örneğin; geminin batma tehlikesine karşı malların bir kısmının denize boşaltılması bu tür bir risktir.
Bunun gibi gemide meydana gelebilecek her türlü hasardan o gemide malları taşınan bütün sigorta
şirketleri müşterek olarak sorumludur. Kendi sigortaladıkları mallara hiçbir şey olmasa dahi meydana
gelen hasarı kendi payları oranında tazmin etmek zorundadırlar. Bütün sigorta poliçeleri bu riski
kapsamaktadır.

2. Hususi Avarya Franko (Free From Particular Average)

Bu en dar kapsamlı olan riziko çeşididir. Çünkü Hususi Avarya Franko sadece geminin yanması, batması
veya karaya oturması gibi durumlarda meydana gelen hasar ve kaybın tazmin edilmesini kapsamaktadır.
Genellikle kömür, demir gibi ağırlığına oranla kıymeti göreceli olarak daha az olan ve özel bir hasar
riskine yakın olmayan maddeler için yapılır.

3. Hususi Avarya (Particular Average)

Bu en geniş kapsamlı riziko çeşididir. Müşterek avarya zararlarının yanı sıra mallarda özel olarak
meydana gelebilecek riskleri de kapsar. Burada malların tamamının hasar görmesi gerekmez. Herhangi
bir paketin bir bölümünün bile hasar görmesi halinde sigorta şirketi bu kaybı tazmin eder. Sigortanın
kapsayacağı riskler poliçede tek tek belirtilmelidir. Çünkü bir çeşit hususi avarya olan "I.C.C. all risks"
kapsamında temin edilen sigortalarda bile bazı riskler sigorta kapsamı dışında kalmaktadır.
Bu sigorta ile kapsanan, olağan hallerde meydana gelebilecek zarar ve ziyandır. Savaş, afet, grev gibi
olağanüstü hallerde meydana gelebilecek zararlar sigorta kapsamının dışındadır. Bu tür tehlikelere karşı,
sigorta anlaşmasında rizikoların kapsamı genişletilebilir. Sigorta poliçesine eklenen her olağandışı risk için
sigorta yaptıran ayrıca prim ödemek durumundadır.

Hususi avaryada uygulanan muafiyetin niteliğine göre iki şekilde ödeme yapılabilir:

a) Adi Muafiyet (Ordinary Franchise): Burada belirli bir oranda muafiyet sınırı vardır; bu miktara
kadar olan hasarı sigorta şirketi tazmin etmez. Ancak bu limit aşıldıktan sonra zararın tamamı sigorta
şirketince ödenir.

Örneğin, TL.100.000.-'lık bir malın sigortası yaptırılmış ve muafiyet sınırı da %5 olarak tespit edilmiş ise
TL.5.000.-'na kadar meydana gelebilecek hasar sigorta şirketi tarafından tazmin edilmez. Zarar
TL.5.000.-'nın üzerinde ise tamamı ödenir.

b) Tenzili Muafiyet (Deductible Franchise): Bu muafiyet şeklinde ise, tüm hasar ve ziyan üzerinden
belirli bir yüzde düşülerek kalan miktar üzerinden zarar sigorta şirketince tazmin edilir.

Örneğin ; sigortalanan malın değerinin TL.100.000.-, tenzili muafiyet oranının %5, zarar - ziyanın
TL.75.000.- olduğunu varsayalım. Tenzili muafiyet (75.000 x .05 =) TL.3.750.- düşülerek, (75.000 -
3.750 =) TL.71.250.- ödenir.

Sigortanın muafiyetsiz olarak yapılması da mümkündür; bu durumda özel şartlar arasında belirtilmesi
halinde, tazmin herhangi bir muafiyet uygulanmadan yapılır.

C. LONDRA SİGORTACILIK ENSTİTÜSÜNÜN DÜZENLEDİĞİ TAŞIMA SİGORTASI ŞARTLARI


(INSTITUTE CARGO CLAUSES)

Londra Sigortacılar Enstitüsünün, nakliye sigortaları hakkında kabul ettiği İngiliz Taşıma Sigortasında ise
sigortalar kapsadıkları risk açısından üç ana gruba ayrılmıştır.

1. Institute Cargo Clauses (A)

Bütün taşımacılık türlerinde kullanılan en geniş kapsamlı sigorta çeşididir. Enstitünün eski "all risks"
klozunun yerine kullanılmaktadır. Sigorta belirtilen yükleme limanından başlar, nakliyatın normal seyri
içinde devam eder ve boşaltma yerinde sona erer. Deniz taşımacılığında meydana gelebilecek veya
denize ait olmayan ticari rizikolar şeklinde ifade edilen (yağ lekesi, yabancı maddelerle temas, çalınma,
delinme, kırılma v.s.) her türlü hasar ve kaybı tazmin eder. Ancak gecikme veya malın kendi ayıbı
nedeniyle meydana gelebilecek hasarlar tazminat dışıdır.

2. Institute Cargo Clauses (B)

Hususi avaryada (WA/WPA - With Average/With Particular Average) kapsanan riskleri içermektedir.
Geminin karşılaşabileceği riskler dışında, bazı özel olarak kararlaştırılmış riskleri de kapsamaktadır. I.C.C.
(A)'da kapsanan rizikolardan daha dar kapsamlıdır.

Karayolu taşımacılığında, I.C.C. Kamyon Klozu, demiryolu taşımacılığında ise I.C.C. Demiryolu Klozu
olarak kullanılmaktadır.

3. Institute Cargo Clauses (C)

Enstitünün eski "hususi avarya hariç (FPA)" klozu yerine kullanılmaktadır. "Tam Ziya" olarak da bilinen bu
sigorta türünde nakil aracının kullanılamaz hale gelmesi sonucunda mallarda meydana gelen hasar ve
kayıp tazmin edilir. Mallarda meydana gelebilecek herhangi özel bir hasar sigorta kapsamı dışındadır. Bu
kloz ancak demir, kum gibi malların taşımasında tesis edilmelidir.

Yukarıdaki tüm klozların kapsamı, prim ödenmek ve sigorta poliçesinde belirtilmek suretiyle
genişletilebilir.

D. SİGORTA BELGELERİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR


1. Sigorta belgeleri ve poliçeleri bizzat sigortacı veya yetkili acentası tarafından imzalanmış olmalıdır;
aksi takdirde hiçbir hüküm ifade etmez.

2. Sigorta belgeleri, taşıma belgesinde gösterilen yükleme veya sevk tarihinden daha sonraki bir tarihi
taşımamalıdır.

3. Sigortanın meblağı malların CIP veya CIF bedelinden en az %10 fazla olmak zorundadır, aksi takdirde
bankalarca geçerli bir sigorta belgesi olarak kabul edilmezler.

4. Sigortalanacak rizikolar belirlenirken:


a) Sigortanın tipi A veya B veya C klozu olarak ifade edilmelidir,
b) Sigortalanması gereken riskler ayrıca sigorta poliçesinin üzerinde açık olarak yazılmalıdır.

5. Sigorta poliçesinin üzerinde tazminatın hangi muafiyet şekli uygulanarak ödeneceği belirtilmelidir.
Akreditif şartlarında açıkça sigortanın muafiyetsiz yapılacağı belirtilmediği sürece bankalar garanti vermiş
olsalar dahi sigortanın muafiyetsiz uygulanmasını sağlayamazlar.

6. Sigorta belgeleri birden fazla orijinal nüshalı düzenlenmiş gözüküyorsa, akreditifte aksine bir yetki yer
almadığı sürece bütün orijinal nüshalar ibraz edilmelidir (Akreditifler Hakkında Yeknesak Teamül ve
Uygulamalar 500 Sayılı Broşür, Madde 34/b).

V.DIŞ TİCARETTE ARANAN DİĞER BELGELER

A. MENŞE İSPAT BELGESİ (Certificate of Origin)

Menşe İspat Belgesi, bir malın üretildiği ülkeyi gösteren belgedir (Örnek 18). Bu belge, alıcının isteği
üzerine satıcı tarafından düzenlenerek satıcının ülkesindeki yetkili merciler tarafından onaylanır. Bu
merciler genellikle ticaret odaları, bazen de ithalatçı ülkenin yerel temsilciliğidir. Menşe İspat Belgesi,
malın üretildiği veya imal edildiği ülkenin saptanması ve gümrük vergilerinde indirim veya muafiyet
uygulanması amacıyla düzenlenir.

B. DOLAŞIM BELGELERİ (Movement Certificate A.TR ve EUR 1)

Avrupa Topluluğu (AT), üye ülkeler arasında ortak pazar kurmak amacıyla "gümrük birliği" temeli üzerine
kurulu bir birleşme hareketidir. Gümrük birliği çerçevesinde, üye ülkeler arasında uygulanan gümrük
vergileri, miktar kısıtlamaları ve benzer ikili tedbirlerin kaldırılması yanında, üye ülkelerin diğer ülkelerle
olan ticaretinde bir "Ortak Gümrük Tarifesi" uygulaması kabul edilmiştir. Bu amaçla bir malın hangi
ülkeden geldiğinin ve ne gibi bir gümrük tarifesinin uygulanması gerektiğinin kolaylıkla saptanması
amacıyla çeşitli dolaşım belgeleri düzenlenmektedir.

A.TR Dolaşım Belgesi; ihraç edilen malın Türkiye'den Topluluğa veya Topluluk'tan Türkiye'ye doğrudan
doğruya taşınması halinde düzenlenir (Örnek.20).

EUR.1 Dolaşım Belgesi; Türkiye ile Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ülkeleri (İzlanda, Lihtenştayn,
Norveç, İsviçre) menşeli ürünlerin anlaşma hükümlerinden yararlanabilmesini sağlamak üzere ihracatçı
ülke gümrük idaresince yetkili kılınan kuruluşlarca usulüne uygun olarak düzenlenip gümrük idarelerince
vize edilen belgedir (Örnek 19). EUR.1 belgesinin ihracatçı ülke Gümrük İdaresince vize edildiği tarihten
itibaren 4 ay içinde ithalatçı taraf ülkenin Gümrük İdaresine verilmesi gerekir.

C. GÜMRÜK BEYANNAMESİ

Türkiye'nin, 01.01.1996 tarihinden itibaren Avrupa Topluluğu ile gümrük birliğine gitmesinden önce
gümrüklerde, ithalat işlemlerinde Gümrük Giriş Beyannamesi, ihracat işlemlerinde ise Gümrük Çıkış
Beyannamesi düzenlenmekteydi. 01.01.1996 tarihinden itibaren bu belgeler kaldırılarak ithalat, ihracat
ve transit ticaret işlemlerinde tek tip gümrük beyannamesi kullanılmaya başlanmıştır (Örnek 20).

D. ÇEKİ LİSTESİ (Weight Note)

Çeki listesi, sevkedilen malların ağırlığını gösteren bir belgedir. Üçüncü şahıslarca veya bizzat satıcı
tarafından düzenlenir. Özellikle yüklenirken tartılmasına imkan olmayan dökme mallar için yükleyenin
beyanına istinaden, mal miktarı tespit edilmiş konşimento ibraz edileceği hallerde ve ziyan ve hasar
tespitinde sigorta şirketlerince aranan önemli bir belgedir. (Örnek 21)
E. KOLİ LİSTESİ (Packing List)

Bu belge gönderilen malların koliler halinde ambalaj edilmesi durumunda, her kolinin içinde hangi maldan
kaç birim bulunduğunu gösteren listedir (Örnek 22). Böylece ambalajı açmadan içindeki malların
bilinmesi olanağını sağlar. Koli listesinin düzenlenmiş faturaya uygun olması gerekir.

F. KALİTE UYGUNLUK VE SAĞLIK UYGUNLUK BELGESİ

Bu belgeler, özellikle insan sağlığıyla doğrudan veya dolaylı olarak ilgili malların ithali veya ihracı
sırasında, ithalatçı tarafından talep edilmesi halinde düzenlenir. İhracatçı kalite uygunluk belgelerini
çeşitli standardizasyon kurumlarından sağlar

G. GÖZETİM RAPORU (Certificate of Inspection)

Mal ile vesaik arasındaki uygunluğu tespit etmek amacıyla düzenlenmesi talep edilen bir belgedir.
Gözetme veya kontrol belgesi bağımsız, güvenilir gözetim kuruluşlarınca, malın kalitesinin ve miktarının
kesin olarak belirlenmesi amacıyla düzenlenir. Bu raporlar (Örnek 23) ithalatçıya satış sözleşmesinde
belirtilen nitelik ve nicelikte malın sevk edilip edilmediğini gösterir. İhracatçı ise bu raporlarla sevkettiği
malların kalitesini alıcıya akreditifi açan bankaya ve üçüncü şahıslara karşı belgelemiş olur.

H. ANALİZ RAPORU (Certificate of Analysis)

Bu rapor özellikle madensel ve kimyasal ürünlerin veya hammaddelerin ithal edilmesi sırasında
ihracatçıdan talep edilir (Örnek 24). İthal edilecek malın kimyasal niteliğinin ve kalitesinin saptanması
için yaptırılan analizler sonucunda düzenlenen bir belgedir. Bu belge ile ihracatçı satış sözleşmesinde
belirtilen nitelikte malı alıcıya göndermiş olduğunu kanıtlar.