You are on page 1of 205

Tytu oryginau: Interyentions

Copyright by Noam Chomsky 2007 Published first in nglish in North !meri"a


by #ights $ooks%&pen 'edia
Copyright 200( for the Polish edition by )yda*ni"t*o +onia ,raga Copyright
200( for the polish transation by )yda*ni"t*o +onia ,raga
Pro-ekt okadki: )yda*ni"t*o +onia ,raga
.d-/"ie na okad"e: Corbis
0edak"-a: &lga 0utko*ska1 'ar"in 2rabski 3orekta: 'agdalena $argo*ska
I+$N: 47(5(65770(507754
,ystrybu"-a: 8irma 3si/garska
9a"ek &lesie-uk +p:; 0:0: Po;na<ska 4=> 075
(70 &?ar@* 'a;o*ie"ki > tel: 022 72=60 00
mail: hurtA olesie-uk:pl/ ***:olesie-uk:pl
+pr;eda? *ysyko*a: ***:merlin:"om:pl ***:empik:"om
)B,!)NICT)& +&NI! ,0!2! +p: ; 0:0: pl: 2run*ald;ki (5=0> C05470
3ato*i"e 132 7(2 DC 771 faE 062 276 77 2( e5mail: infoAsoniadraga:pl
***:soniadraga:pl
+kad i amanie: +onia ,raga 2roup
3ato*i"e 200(: )ydanie I
,ruk: )o-sko*a ,rukarnia * Fod;i +p: ; 0:0:
,ygitali;a"-a: hoolta-
Spis Treci
== *r;eGnia 5 nieodrobiona lek"-a::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::7
+tany .-edno";one pr;e"i*ko Irako*i 5 skromna propo;y"-a::::::::::::::::::::::::::::::::::==
i listopada 2002 roku:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::==
!rgument pr;e"i*ko *o-nie * Iraku:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=7
+koro mamy *o-n/:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: =4
Irak -est poligonem doG*iad";alnym::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::26
'apa drogo*a donikHd:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::2D
== *r;eGnia i Iepoka terroruJ:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::6=
+tany .-edno";one i &rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h:::::::::::::::::::::::::::::::::::::6D
,ylematy domina"-i::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::C0
Saddam Husajn przed trybunaem.........................................................................46
+addam Kusa-n i ;brodnie stanu::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::7=
'ur -ako bro<:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::77
+tany .-edno";one 5 s"hronienie dla terroryst@*::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::74
Niebe;pie";ne ";asy 5 *o-na ameryka<sko5ira"ka i -e- skutki:::::::::::::::::::::::::::::::::D6
Irak 5 kor;enie oporu::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::DD
9ak ;a?egnaL konflikt i;raelsko5palesty<ski:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::D4
3to ma r;Hd;iL G*iatem i * -aki spos@bM:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::76
9ohn Negroponte 5 ; !meryki Nrodko*e- do Iraku::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::77
$udo*a demokra"-i musi si/ ro;po";HL *e *asnym kra-u:::::::::::::::::::::::::::::::::::::(=
.abur;enie * ameryka<skie- demokra"-i:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::(7
I'yJ -esteGmy dobr;y::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: (4
Imperialna pre;ydentura i -e- konsek*en"-e::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::42
3l/ska * Iraku a por;Hdek mi/d;ynarodo*y:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::4D
I#anso*anie demokra"-iJ na $liskim )s"hod;ie::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::44
Oni*ersalnoGL pra* ";o*ieka:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=06
,oktor +trangeloPe o *ieku terroru::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=07
&pieka so"-alna nie -est * kry;ysie::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::===
Okryte ;amiary * *o-nie * Iraku::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::==7
,;ied;i"t*o Kiros;imy i *sp@";esny terror::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::==(
== *r;eGnia i doktryna s;la"hetny"h ;amiar@*:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=22
!dministra"-a $usha * ";asie se;onu huragan@*::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=2D
IInteligentny pro-ektJ i -ego konsek*en"-e::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=24
!meryka Poudnio*a * punk"ie ;*rotnym::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=62
Okryte ;na";enie *ybor@* * Iraku::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=67
.*y"i/st*o Kamasu i Ilanso*anie demokra"-iJ:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=C=
!;-a1 !meryki i r;Hd;H"e supermo"arst*o::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=C7
Teoria Ispra*iedli*e- *o-nyJ i pra*d;i*y G*iat::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=70
0o;bra-anie nuklearny"h arsena@* Iranu:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=77
+poglHdanie na #iban pr;e; luk bombo*y::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=D=
!meryka Fa"i<ska ogas;a niepodlegoGL:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=DD
!lternaty*y dla !meryk::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=70
Co -est sta*kH * IrakuM:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=7C
.imna *o-na mi/d;y )as;yngtonem i Teheranem::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=74
)ad;a *ielka du"hem::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=(C
3ilka s@* o autor;e::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::=(4
Indeks::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: =4=
11 wrzenia - nieodrobiona lekcja
C )0.NNI! 2002 0&3O
,;ie< == *r;eGnia *str;HsnH *ieloma !merykanami do tego stopnia1 ?e
uG*iadomili sobie konie";noGL u*a?nie-s;ego pr;yglHdania si/ d;iaaniom r;Hdu
+tan@* .-edno";ony"h na arenie mi/d;ynarodo*e- i temu1 * -aki spos@b -est to
odbierane: )iele spra*1 o kt@ry"h *";eGnie- mil";ano1 stao si/ pr;edmiotem
dyskus-i: To dobr;e: 9eGli ;amier;amy uniknHL * pr;ys;oG"i podobny"h
pot*ornoG"i1 *yka;u-emy si/ tylko ;dro*ym ro;sHdkiem: +o*a pre;ydenta $usha1
?e Inasi *rogo*ie niena*id;H nas;e- *olnoG"iJ1 byL mo?e sH po"ies;a-H"e1 ale nie
nale?y ignoro*aL pra*d;i*ego G*iata1 kt@ry u";y nas ";egoG ;upenie innego:
Pre;ydent nie -est pier*s;H osobH1 kt@ra ;apytaa: I,la";ego oni nas
niena*id;HMJ: C;terd;ieG"i ";tery lata temu1 pod";as dyskus-i ;e s*oimi
*sp@pra"o*nikami1 pre;ydent isenho*er m@*i o Ikampanii niena*iG"i *
G*ie"ie arabskim pro*ad;one- pr;e"i*ko nam nie pr;e; r;Hdy1 ale pr;e; narodyJ:
9ego 0ada $e;pie";e<st*a Narodo*ego pr;edsta*ia *tedy podsta*o*e pr;y";yny
takie- sytua"-i1 st*ierd;a-H"1 ?e +tany .-edno";one popiera-H skorumpo*ane i
dyktatorskie r;Hdy ora; Ispr;e"i*ia-H si/ post/po*i polity";nemu i
gospodar";emuJ1 ponie*a? "h"H kontrolo*aL mie-s"o*e ;asoby ropy nafto*e-:
$adania pr;epro*ad;one * G*ie"ie arabskim po li *r;eGnia u-a*niy1 ?e te
same pr;y";yny sH aktualne r@*nie? d;isia-1 a dodatko*o *;ma"nia -e nie"h/L
*obe" pe*ny"h ameryka<ski"h po";yna<: Oder;a-H"e -est to1 ?e po*y?s;e poglHdy
sH ?y*e r@*nie? * ty"h ";/G"ia"h regionu arabskiego1 kt@ry mo?na u;naL ;a
upr;y*ile-o*any i ;oriento*any na .a"h@d: &to -eden ; ostatni"h pr;ykad@*: i
sierpnia 2002 roku * I8ar astern "onomi" 0ePie*J mi/d;ynarodo*y u;nany
ekspert G*iata arabskiego !h5 med 0ashid napisa1 ?e * Pakistanie IroGnie gnie*
spo*odo*any tym1 ?e +tany .-edno";one s*oim *spar"iem umo?li*ia-H
*o-sko*emu re?imo*i Q'usharrafaR odkadanie * ";asie obie"ane- demokra"-iJ:
,;isia- nie pr;ynosi nam kor;yG"i *iara * to1 ?e Ioni nas niena*id;HJ ";y
Iniena*id;H nas;e- *olnoG"iJ: )r/"; pr;e"i*nie 5 "i lud;ie lubiH !merykan@* ora;
ameryka<ski styl ?y"ia1 * tym nas;e *olnoG"i: To ";ego niena*id;H1 to ofi"-alna
polityka1 kt@ra odma*ia im pra*a do i"h *asny"h *olnoG"i1 do kt@ry"h r@*nie?
dH?H:
. ty"h po*od@* tyrady &samy bin #adena po == *r;eGnia 5 na pr;ykad o tym1
?e +tany .-edno";one *spiera-H skorumpo*ane i brutalne re?imy1 albo o Iin*a;-iJ
+tan@* .-edno";ony"h * !rabii +audy-skie- 5 *y*ou-H pe*ien oddS*i/k1 na*et
*Gr@d ty"h1 kt@r;y si/ nim br;yd;H lub kt@r;y si/ go bo-H: . nie"h/"i1 gnie*u i
frustra"-i terroryG"i ";erpiH popar"ie ora; no*y"h rekrut@*:
Po*inniGmy r@*nie? ;da*aL sobie spra*/ ; tego1 ?e du?a ";/GL G*iata u*a?a
)as;yngton ;a re?im terrorysty";ny: ) ostatni"h lata"h +tany .-edno";one
*spieray lub anga?o*ay si/ * ak"-e * 3olumbii1 !mery"e Nrodko*e-1 Panamie1
+udanie i Tur"-i 5 *ymienia-H" tylko kilka 5 kt@re byy pro*ad;one ;godnie ;
ofi"-alnH ameryka<skH defini"-H Ipr;e"i*d;iaania terrory;mo*iJ:
) na-bard;ie- ro;sHdnym piGmie nas;ego establishmentu1 I8oreign !ffairsJ1
+amuel Kuntington napisa * =444 roku: IPod";as gdy +tany .-edno";one
regularnie na;y*a-H r;Hdy r@?ny"h kra-@* bandy"kimi1 * o";a"h *ielu narod@*
sta-H si/ ;b@-e"kim supermo"arst*em Q:::R1 kt@re stano*i dla ni"h na-*i/ks;e
;e*n/tr;ne ;agro?enieJ:
Tego ;dania nie ;mieni fakt1 ?e == *r;eGnia po ra; pier*s;y * historii
;a"hodni kra- na *asne- ;iemi pad ofiarH stras;li*ego ataku terrorysty";nego1 na
skal/ a? ;byt dobr;e ;nanH ofiarom ;a"hodni"h mo"arst*: !tak ten by ;na";nie
po*a?nie-s;y ni? na;y*ane ";asami Iterrorem detali";nymJ ak"-e I0!1 algierskiego
8rontu )y;*olenia Narodo*ego ";y C;er*ony"h $rygad:
!tak terrorysty";ny ; == *r;eGnia *y*oa ;de"ydo*ane pot/pienie na "aym
G*ie"ie i *;bud;i s;";ere *sp@";u"ie dla nie*inny"h ofiar: !le nie be; ;astr;e?e<:
'i/d;ynarodo*e badanie1 pr;epro*ad;one pr;e; Instytut 2allupa pod konie"
*r;eGnia 200= roku1 *yka;ao nie*ielkie popar"ie dla Imilitarnego atakuJ +tan@*
.-edno";ony"h na !fganistan: Na-ni?s;e *yra?ono * !mery"e Fa"i<skie- Tna
pr;ykad * 'eksyku tylko 2 pro"entU1 a *i/" * regionie na-bard;ie- doG*iad";onym
pr;e; podobne ameryka<skie inter*en"-e:
&be"nH Ikampani/ niena*iG"iJ * G*ie"ie arabskim nap/d;a r@*nie?
ameryka<ska polityka *obe" I;raela1 Palestyny i Iraku: +tany .-edno";one bard;o
mo"no *spieray brutalnH i;raelskH okupa"-/ militarnH1 kt@ra tr*a -u? tr;yd;ieG"i
pi/L lat:
9ednym ;e sposob@* na ;agod;enie napi/"ia mi/d;y I;rael";ykami a
Palesty<";ykami byoby niedopus;";enie do -ego *;rostu1 a to *aGnie ";ynimy1
ponie*a? nie tylko nie pr;yH";amy si/ do *ieloletniego mi/d;ynarodo*ego
konsensusu1 kt@ry *;y*a do u;nania pra*a *s;ystki"h kra-@* tego regionu do
?y"ia * poko-u i be;pie";e<st*ie1 * tym pa<st*a Palesty<";yk@* na terenie
obe"nie okupo*anym TbyL mo?e po nie*ielki"h korekta"h grani"U1 ale tak?e
*spieramy gospodar";o1 militarnie i dyplomaty";nie nieustanne *ysiki I;raela1
kt@re uniemo?li*ia-H ;a?egnanie konfliktu:
) Iraku dekada suro*y"h sank"-i utr;ymy*any"h pod na"iskiem +tan@*
.-edno";ony"h *;mo"nia +addama Kusa-na i -edno";eGnie dopro*ad;ia do
Gmier"i setek tysi/"y Iraki-";yk@* 5 byL mo?e *i/ks;e- li";by lud;i Ini? li";ba
;amordo*any"h pr;e; tak ;*anH bro< maso*ego ra?enia * "iHgu "ae- historii
lud;koG"iJ1 -ak napisali anality"y *o-sko*i 9ohn i 3arl 'uellero*ie * I8oreign
!ffairsJ * =444 roku:
9eGli ;aG "hod;i o atak +tan@* .-edno";ony"h na Irak1 to nikt1 na*et ,onald
0umsfeld1 nie -est * stanie os;a"o*aL -ego kos;t@* ani konsek*en"-i:
0adykalni ekstremiG"i islams"y ; pe*noG"iH ma-H nad;ie-/1 ?e atak na Irak
spo*odu-e GmierL *ielu lud;i i ;nis;";enie ;na";ny"h obs;ar@* kra-u1 d;i/ki ";emu
po-a*iH si/ no*i rekru"i goto*i na terrorysty";ne ak"-e
=
: .ape*ne "ies;H si/ oni
r@*nie? ; Idoktryny $ushaJ1 *y;na-H"e- pra*o do atako*ania *s;ystki"h
poten"-alny"h ;agro?e<1 kt@ry"h li";ba -est *aG"i*ie nieograni";ona: Pre;ydent
oG*iad";y1 ?e Inie mo?na po*ied;ieL1 ile tr;eba b/d;ie sto";yL *o-en1 aby
;ape*niL *olnoGL nas;e- o-";ySnieJ: To pra*da:
.agro?enia sH *s;/d;ie1 na*et * o-";ySnie: Pro*ad;enie nieko<";H"e- si/
*o-ny stano*i ;na";nie *i/ks;e ;agro?enie dla !merykan@* ni? i"h poten"-alni
*rogo*ie1 i to ; pr;y";yn1 kt@re organi;a"-e terrorysty";ne doskonale ro;umie-H:
,*ad;ieG"ia lat temu byy i;raelski s;ef *y*iadu *o-sko*ego1 9eho5 s;afat
Karkabi1 kt@ry by tak?e u;nanym arabistH1 *yra;i opini/1 kt@ra *"iH? -est
pra*d;i*a: I.aofero*anie Palesty<";ykom honoro*ego ro;*iH;ania1 kt@re
us;anu-e i"h pra*o do de"ydo*ania o *asnym losie: oto ro;*iH;anie problemu
terrory;mu 5 po*ied;ia Karkabi: 5 3iedy *ysus;ymy bagno1 nie b/d;ie -u?
komar@*J:
)@*";as I;rael by "ako*i"ie odporny na ak"-e od*eto*e na okupo*any"h
terytoria"h1 dlatego stan ten utr;yma si/ -es;";e do nieda*na: Pr;estroga
Karkabiego bya -ednak trafna1 a *yniesiona ; historii lek"-a doty";y *i/ks;e-
li";by spra*:
,ugo pr;ed == *r;eGnia ;da*ano sobie spra*/ ; tego1 ?e d;i/ki no*o";esne-
te"hnologii bogate i *py*o*e pa<st*a stra"H monopol na stoso*anie pr;emo"y i
b/dH mogy spod;ie*aL si/ okropnoG"i na *asne- ;iemi:
9e?eli nadal b/d;iemy t*or;yL no*e bagna1 po-a*i si/ ;na";nie *i/"e-
komar@* ; niesamo*itH *r/"; siH ra?enia:
2dy -ednak poG*i/"imy s*o-e ;asoby na osus;anie bagien1 ;*ra"a-H" u*ag/
na kor;enie Ikampanii niena*iG"iJ1 *@*";as nie tylko ;doamy ;mnie-s;yL
;agro?enia1 pr;ed kt@rymi stoimy1 ale b/d;iemy tak?e reali;o*aL *y;na*ane i
osiHgalne ideay 5 -eGli tylko ;a";niemy trakto*aL -e po*a?nie:
P0.BPI+B
=: )yra?a-H" poglHd ekspert@* *y*iadu1 'i"hael +"heuer1 stars;y analityk
su?b *y*iado*";y"h1 kt@ry by odpo*ied;ialny ;a Gled;enie bin #adena od
=44D roku1 pis;e * s*o-e- ksiH?"e Imperia Hubris T200CU1 ?e Ibin #aden nie
ma "hyba *i/ks;e- nad;iei ni? ta1 ?e +tany .-edno";one ;aataku-H Irak i b/dH
go okupo*aL1 "o byoby dla niego Q&samy bin #adenaR pre;entem od
!merykiJ: 8a*a; 2erges * s*o-e- na-leps;e- nauko*e- pra"y na temat ru"hu
d?ihad - Journey ofthe Jihadist T200DU 5 m@*i o tym1 ?e ;brodnie terroryst@*
; == *r;eGnia byy ostro pot/pione pr;e; ;*olennik@* d?ihadu i d;i/ki te-
posta*ie +tany .-edno";one miay mo?li*oGL odd;ielenia i"h od bin #adena:
9ednak s;ybkie od*oanie si/ $usha do pr;emo"y1 a s;";eg@lnie ;aatako*anie
Iraku1 spo*odo*ao1 ?e poH";yli oni s*o-e siy ; bin #adenem1 "o
dopro*ad;io * ko<"u do ;na";nie *i/ks;ego ;agro?enia terrory;mem:
Stany Zjednoczone przeciwko Irakowi -
skromna propozycja
= #I+T&P!,! 2002 0&3O
2orli*e *ysiki administra"-i $usha1 pode-mo*ane * "elu pr;e-/"ia kontroli nad
Irakiem 5 * *yniku *o-ny1 pr;e*rotu *o-sko*ego albo -akimikol*iek innymi
Grodkami 5 *y*oay *iele opinii doty";H"y"h moty*@*1 -akimi kieru-H si/
de"yden"i:
9edna ; interpreta"-i1 pr;edsta*iona pr;e; !natola #iyiena1 *sp@pra"o*nika
Carnegie ndo*ment for International Pea"e * )as;yngtonie1 m@*i1 ?e *ysiki
$usha sH ;godne ; Iklasy";nH *sp@";esnH strategiH ;agro?ony"h pra*i"o*y"h
oligar"h@*1 kt@ra ma na "elu obr@"iL nie;ado*olenie spoe";e<st*a *
na"-onali;mJ1 "o mo?na osiHgnHL1 *y*ou-H" stra"h pr;ed ;e*n/tr;nymi *rogami:
Celem administra"-i1 *y-aGnia dale- #eyien1 -est :-ednostronne pano*anie nad
G*iatem pr;e; "ako*itH domina"-/ militarnHJ1 dlatego *aGnie *i/ks;oGL
spoe";noG"i mi/d;ynarodo*e- oba*ia si/ r;Hdu +tan@* .-edno";ony"h i -est
nasta*iona do niego antagonisty";5 nie1 "o ";/sto -est b/dnie na;y*ane
Iantyamerykani;memJ:
Po*y?s;H interpreta"-/ pot*ierd;a1 a na*et ;na";nie pos;er;a1 anali;a d;iaa<
popr;ednik@* d;isie-s;ego *o-o*ni";ego )as;yngtonu:
&d ";asu atak@* ; == *r;eGnia republikanie *ykor;ystu-H ;agro?enie
terrory;mem -ako pretekst do pos;er;enia s*o-e- pra*i"o*e- polityki: ) ";asie
*ybor@* do 3ongresu strategia ta odsun/a u*ag/ od spra* ekonomi";ny"h i
pr;eniosa -H na *o-n/: 3iedy ;a";yna si/ kampania pre;yden"ka1 republikanie ;
"aH pe*noG"iH nie "h"H1 aby lud;ie ;ada*ali im pytania na temat pr;ys;y"h
emerytur1 rynku pra"y1 ;mian * opie"e ;dro*otne- ";y inny"h podobny"h
problem@*: Po*inni ra";e- "h*aliL s*oi"h bohaterski"h lider@* ;a to1 ?e ratu-H
nas pr;ed nieuniknionym nis;";H"ym
atakiem ;e strony groSnego *roga ora; ?e nie u"ieka-H pr;ed konfronta"-H ;
pr;e"i*nikiem1 kt@ry tylko ";eka1 aby nas uni"est*iL:
&kropnoG"i == *r;eGnia byy tak?e pretekstem do *dro?enia dugofalo*y"h
plan@*1 kt@ry"h "elem -est pr;e-/"ie kontroli nad ogromnymi ;asobami ropy
nafto*e- Iraku1 -ednymi ; na-*i/ks;y"h * .ato"e Perskie-1 -u? * =4C7 roku
opisanymi pr;e; ,epartament +tanu -ako Inie*iarygodne Sr@do pot/gi
strategi";ne- i *ad;y ora; -edna ; na-*i/ks;y"h ;doby";y materialny"h * historii
G*iataJ: 3ontrola nad Sr@dami energii nap/d;a ameryka<skH pot/g/ ekonomi";nH
i militarnH1 a Ipot/ga strategi";naJ pr;ekada si/ na po;iom kontroli nad G*iatem:
Inna interpreta"-a ;akada1 ?e administra"-a *ier;y * to1 "o m@*i1 a *i/" ?e
Irak nagle sta si/ ;agro?eniem dla nas;e- eg;ysten"-i i dla s*oi"h sHsiad@*:
'usimy mieL pe*noGL1 ?e ira"ka bro< maso*ego ra?enia ora; Grodki do -e-
produk"-i ;ostanH ;nis;";one1 a pot*@r *"ielony1 +addam Kusa-n1 ;ostanie
*yelimino*any: I to s;ybko: )o-n/ nale?y ro;po";HL te- ;imy 5 na pr;eomie 2002 i
2006 roku1 bo nast/pna ;ima b/d;ie terminem ;byt p@Snym: )tedy bo*iem gr;yb
atomo*y1 kt@ry pr;e*idu-e Condole5 e;;a 0i"e1 dorad"a do spra* be;pie";e<st*a1
-u? nas po"honie:
.a@?my1 ?e interpreta"-a ta -est *aG"i*a: 9eGli mo"arst*a Nrodko*ego
)s"hodu bo-H si/ )as;yngtonu bard;ie- ni? +addama1 "o *yda-e si/ pra*dH1 to
taka posta*a u-a*nia i"h ograni";one postr;eganie r;e";y*istoG"i: ! to1 ?e
nast/pne- ;imy b/d;ie tr*aa * +tana"h .-edno";ony"h kampania pre;yden"ka1 to
po prostu ";ysty pr;ypadek:
Pr;y-mu-H" ofi"-alnH interpreta"-/1 nale?y posta*iL o";y*iste pytanie o to1 *
-aki spos@b osiHgnHL ;apo*iadane "ele: Pr;y taki"h ;ao?enia"h od ra;u *idaL1 ?e
administra"-a nie dostr;ega idealne- alternaty*y dla in*a;-i na Irak: Nie"h ;robi
to Iran: Ten prosty plan *yda-e si/ pomini/ty1 byL mo?e dlatego1 ?e ;ostaby
u;nany ;a s;alony1 i pe*nie sus;nie: !le *arto ;apytaL dla";ego:
+kromna propo;y"- a br;mi *i/" tak1 ?eby +tany .-edno";one ;a"h/"iy Iran
do in*a;-i na Irak1 -edno";eGnie *spiera-H" Ira<";yk@* nie;b/dnH pomo"H
logisty";nH i militarnH ; be;pie";ne- odlegoG"i Tpo"iski rakieto*e1 bomby1 ba;y
*o-sko*e itd:U: Ina";e- m@*iH": -eden biegun Iosi ;aJ ;a-Hby si/ drugim:
Ta propo;y"-a ma *iele ;alet * por@*naniu ; ro;*iH;aniem alternaty*nym:
Po pier*s;e1 +addam ;ostanie obalony: ! *aG"i*ie ro;niesiony na ka*aki
ra;em ; ka?dym1 kto ;na-du-e si/ blisko niego: 9ego bro< maso*ego ra?enia
r@*nie? ;ostanie ;nis;";ona1 *ra; ;e Grodkami do -e- produk"-i:
Po drugie1 nie b/d;ie ofiar *Gr@d !merykan@*: To pra*da1 ?e *ielu
Iraki-";yk@* i Ira<";yk@* ;ginie: !le to ra";e- nie -est po*@d do ;mart*ie<:
&to";enie $usha 5 * tym *ielu pr;e-/ty"h ;*olennik@* 0eagana mo"no *sparo
+addama po -ego ataku na Iran * =4(0 roku1 nie ;*a?a-H" na ogromnH li";b/ ofiar1
kt@re odday s*o-e ?y"ie1 *tedy lub p@Snie-1 na skutek sank"-i re?imu:
+addam mo?e u?yL broni "hemi";ne-: !le obe"na administra"-a be; *ahania
*spara Ipot*ora ; $agdaduJ1 kiedy u?y on broni "hemi";ne- pr;e"i*ko Irano*i ;a
pre;ydentury 0eagana1 i p@Snie-1 kiedy u?y ga;u bo-o*ego pr;e"i*ko I*asnemu
narodo*iJ T* tym mie-s"u po*t@r;/ ;nane po*ied;enie: Pr;e"i*ko 3urdom1 kt@r;y
byli -ego narodem * takim ;na";eniu1 * -akim Indianie Cherokee byli narodem
!ndre* 9a"ksona
=
U:
&be"ni *as;yngto<s"y planiG"i *spierali Ipot*oraJ r@*nie? po tym1 -ak
popeni on s*o-e na-gors;e ;brodnie1 a na*et dostar";ali mu Grodki1 d;i/ki kt@rym
m@g ro;*inHL bro< maso*ego ra?enia1 biologi";nH i nuklearnH1 pr;ydatnH pod";as
in*a;-i * 3u*e-"ie:
$ush senior i Cheney * ;asad;ie nie sta*iali +addamo*i ?adny"h ;ar;ut@*
tak?e po r;e;i na s;yita"h * mar"u =44= roku1 * interesie IstabilnoG"iJ1 -ak *@*";as
to tuma";ono: )y"ofali s*o-e popar"ie dopiero po ataku na 3urd@* 5 i to tylko na
skutek ogromne- pres-i * kra-u i na G*ie"ie:
Po tr;e"ie1 nie b/d;ie problemu ; &rgani;a"-H Narod@* .-edno";ony"h: Nie
tr;eba b/d;ie *y-aGniaL G*iatu1 ?e &N. -est pr;ydatna tylko *tedy1 kiedy *ypenia
ro;ka;y +tan@* .-edno";ony"h1 a * innym *ypadku nie:
Po ";*arte1 Iran ; pe*noG"iH ma ;na";nie leps;e od )as;yngtonu podsta*y
do *y*oy*ania *o-ny1 a nast/pnie r;Hd;enia postsaddamo*5 skim Irakiem: )
pr;e"i*ie<st*ie do administra"-i $usha1 Iran nie *spiera morder"y +addama ani
-ego programu broni maso*ego ra?enia:
'o?na o";y*iG"ie ;aprotesto*aL1 ?e nie nale?y ufaL ira<skim *ad;om
5ale tym bard;ie- nie nale?y ufaL tym1 kt@r;y *spierali +addama -es;";e dugo po
tym1 gdy popeni on s*o-e na-*i/ks;e ;brodnie:
Co *i/"e-1 os;";/d;imy sobie e*entualnego *stydu ;a GlepH *iar/ *
pr;y*@d"@*1 kt@rH sus;nie *yGmie*amy * pa<st*a"h totalitarny"h:
Po piHte1 *y;*olenie spotka si/ ; entu;-a;mem du?e- ";/G"i spoe";e<st*a1 o
*iele *i/ks;ym ni? * *ypadku in*a;-i !merykan@*: #ud;ie b/dH G*i/to*aL na
uli"a"h $asry i 3arbali1 a my doH";ymy do ira<ski"h d;iennikar;y * *ysa*ianiu
s;la"hetnoG"i *y;*oli"ieli i i"h sus;ne- spra*y:
Po s;@ste1 Iran mo?e ;a";HL *dra?aL Idemokra"-/J: )i/ks;oGL spoe";e<st*a
to s;yi"i i Iran miaby ;na";nie mnie- problem@* ni? +tany .-edno";one *
pr;y;na*aniu im gosu * no*ym ira"kim r;Hd;ie:
Nie b/d;ie problemu ; dost/pem do ;asob@* ira"kie- ropy nafto*e-1
ameryka<skie kon"erny mogyby *i/" be; trudu pod-HL naty"hmiast eksploata"-/
ira<ski"h Sr@de energii1 gdyby tylko )as;yngton si/ na to ;god;i:
. pe*noG"iH ta skromna propo;y"-a1 ?eby to Iran *y;*oli Irak1 -est s;alona:
'a tylko -ednH ;alet/: -est bard;ie- senso*na ni? plany obe"nie reali;o*ane 5 lub
byaby1 gdyby "ele1 kt@re deklaru-e administra"-a1 miay "okol*iek *sp@lnego ;
r;e";y*istymi:
P0.BPI+B
=: 9ak si/ oka;ao1 +addam Kusa-n nie mia broni "hemi";ne- * 2006 roku:
!le pr;y-/to ;a pe*nik1 ?e ma1 i dlatego ameryka<skie *o-ska *yposa?ono *
odpo*iednie Grodki o"hrony: +;";eg@lne Grodki ostro?noG"i pod-/to r@*nie? *
I;raelu:
Argument przeciwko wojnie w Iraku
6 '!0C! 2006 0&3O
Na-pot/?nie-s;e pa<st*o * historii ogas;a1 ?e ;amier;a kontrolo*aL G*iat ;a
pomo"H siy1 a *i/" * *ymiar;e1 * kt@rym ma absolutnH pr;e*ag/: Pre;ydent $ush
i -ego *sp@pra"o*ni"y na-*yraSnie- u*a?a-H1 ?e dysponu-H Grodkami pr;ymusu tak
nad;*y";a-nymi1 ?e mogH ; pogardH ;lik*ido*aL ka?dego1 kto stanie im na drod;e:
+kutki takiego ro;umo*ania mogH byL katastrofalne ;ar@*no * Iraku1 -ak i *
inny"h ";/G"ia"h G*iata1 gdy? odpo*ied;iH na d;iaania +tan@* .-edno";ony"h
mo?e byL nieby*aa kumula"-a ak"-i od*eto*y"h terroryst@*1 pro*ad;H"a na*et
do nuklearnego !rmagedonu:
$ush1 Cheney i 0umsfeld sH oddani Iimperialne- ambi"-i 5 -ak napisa 9ohn
Ikenberry *e *r;eGnio*o5paSd;ierniko*ym *ydaniu V8oreign !f5 fairsW ; 2002
roku 5 -ednobieguno*ego G*iata1 * kt@rym +tany .-edno";one nie ma-H ?adnego
po*a?nego konkurentaJ i * kt@rym I?adne pa<st*o ani koali"-a nie od*a?y si/
nigdy pr;e"i*sta*iL globalnemu lidero*i1 obro<"y i eg;ekutoro*iJ: !mbi"-a ta ;
"aH pe*noG"iH obe-mu-e kontrol/ nad ;asobami .atoki Perskie- i ;ainstalo*anie
tam ba; *o-sko*y"h1 kt@re b/dH ;apro*ad;aL ameryka<ski por;Hdek * regionie:
9es;";e ;anim administra"-a ;a";/a uder;aL * *o-enne b/bny pr;e"i*
Irako*i1 po-a*iao si/ mn@st*o ostr;e?e<1 ?e agres-a +tan@* .-edno";ony"h
dopro*ad;i do ro;po*s;e"hnienia broni maso*e- ;agady1 a tak?e terroru1
;astras;ania i od*etu:
Tera; )as;yngton ud;iela G*iatu bard;o br;ydkie- i niebe;pie";ne- lek"-i: -eGli
"h"e"ie si/ pr;ed nami obroniL1 to lepie- ;a";ni-"ie naGlado*aL 3ore/ P@no"nH i
st*@r;"ie po*a?ne ;agro?enie militarne: ) pr;e"i*nym *ypadku ;mie"iemy *as ;
po*ier;"hni ;iemi:
'amy po*ody pr;ypus;";aL1 ?e -ednym ; "el@* *o-ny ; Irakiem -est
;ademonstro*anie tego1 ";ym kieru-e si/ imperium1 kiedy de"ydu-e si/ uder;yL
T"ho"ia? so*o I*o-naJ -est * tym *ypadku terminem nie*aG"i*ym ;e *;gl/du na
ogromnH nier@*no*ag/ siU:
Propaganda ;ale*a nas ostr;e?eniami1 ?e -eGli nie po*str;ymamy +addama
Kusa-na d;iG1 to on ;nis;";y nas -utro: ) paSd;ierniku 2002 roku1 kiedy 3ongres
da pre;ydento*i *olnH r/k/ * k*estii *o-ny1 u";yni to1 aby I"hroniL
be;pie";e<st*o +tan@* .-edno";ony"h pr;ed nieustannym ;agro?eniem ;e strony
IrakuJ:
Xaden sHsiad Iraku nie ";u-e si/ -ednak ;byt mo"no ;agro?ony pr;e;
+addama1 be; *;gl/du na to1 -ak bard;o niena*id;i tego morder";ego tyrana 5 byL
mo?e dlatego1 ?e doskonale *ie o tym1 ?e Iraki-";y"y sH na skra-u *ytr;ymaoG"i:
Irak sta si/ -ednym ; na-sabs;y"h pa<st* regionu: 9ak mo?na pr;e";ytaL *
rapor"ie !meryka<skie- !kademii +;tuk i Nauk1 ira"ki poten"-a gospodar";y i
in*esty"-e *o-sko*e to -edynie uamek poten"-au i *ydatk@* 3u*e-tu1 * kt@rym
mies;ka 40 pro"ent mnie- lud;i ni? * Iraku:
) r;e";y*istoG"i sHsiednie pa<st*a pr@bo*ay dopro*ad;iL do pono*ne-
integra"-i Iraku ; regionem1 do kt@rego nale?H pr;e"ie? Iran i 3u*e-t1 a *i/" kra-e
;aatako*ane niegdyG pr;e; Irak:
+addam Kusa-n kor;ysta ; pomo"y +tan@* .-edno";ony"h pod";as *o-ny ;
Iranem i p@Snie-1 a? do dnia in*a;-i na 3u*e-t: &soby odpo*ied;ialne ;a ten stan
r;e";y * *i/ks;oG"i po*r@"iy obe"nie do *ad;y * )as;yngtonie: !dministra"- e
0eagana i $usha seniora ud;ielay pomo"y +addamo*i1 dostar";a-H" mu mi/d;y
innymi Grodki do ro;*o-u broni maso*ego ra?enia1 i to * ";asa"h1 kiedy Ipot*@r ;
$agdaduJ by ;na";nie niebe;pie";nie-s;y ni? obe"nie i kiedy popeni -u? s*o-e
na-*i/ks;e ;brodnie1 -ak "hoLby *ymordo*anie tysi/"y 3urd@* tru-H"ym ga;em:
.ako<";enie pano*ania +addama u*olnioby Iraki-";yk@* od ogromnego
"i/?aru: 'o?na ; du?ym pra*dopodobie<st*em pr;ypus;";aL1 ?e pod;ieliby on los
Ceau"es"u i inny"h be;*;gl/dny"h tyran@* *spierany"h pr;e; +tany .-edno";one i
)ielkH $rytani/1 gdyby tylko ira"kie spoe";e<st*o nie ;ostao ;nis;";one
suro*ymi sank"-ami1 pr;e; kt@re musi si/ poddaL tyranii +addama1 aby pr;e?yL1 i
kt@re tym samym *;ma"nia-H -ego i -ego klik/:
+addam po;osta-e ogromnym ;agro?eniem dla *s;ystki"h1 kt@r;y sH * -ego
;asi/gu: ,;iG nie si/ga on -ednak po;a grani"e s*o-ego kra-u1 "ho"iH? mo?e si/ tak
;dar;yL1 ?e ameryka<ska agres-a nat"hnie no*e pokolenie terroryst@* ?Hd;H
;emsty i nakoni Irak do pr;epro*ad;enia ak"-i terrorysty";ny"h1 podobno -u?
pr;ygoto*y*any"h:
) 2002 roku ;esp@ pod kiero*ni"t*em 2aryYego Karta i )arrena 0udmana
pr;ygoto*a dla 0ady do spra* +tosunk@* 'i/d;ynarodo*y"h raport mery!a -
"#i$% nieprzy&oto"ana' "#i$% za&ro%ona. &str;ega on pr;ed pra*dopodobnymi
atakami terrorysty";nymi1 o *iele okrutnie-s;y5 mi ni? te ; == *r;eGnia1 bo ;
u?y"iem broni maso*e- ;agady1 pr;ed ;agro?eniami Ibard;ie- pra*dopodobnymi
* perspekty*ie *o-ny1 kt@rH +tany .-edno";one "h"H ro;po";HL ; IrakiemJ:
,;iG +addam ma *s;elkie po*ody1 aby utr;ymy*aL pod G"isH kontrolH "aH
bro< "hemi";nH i biologi";nH1 -akH e*entualnie dysponu-e: Nie udost/pniby -e-
osobom pokro-u &samy bin #adena1 stano*iH"ym realne ;agro?enie dla niego
samego1 pomi-a-H" ;upenie k*esti/1 ";y istnie-e na-mnie-s;a "hoLby pr;esanka1 ?e
do takie- Gmier"ionoGne- transak"-i * og@le mogoby do-GL: .*olenni"y ro;*iH;a<
sio*y"h * )as;yngtonie *ied;H *i/" doskonale1 ?e istnie-e ;nikome
pra*dopodobie<st*o1 ?e Irak u?y-e -akie-kol*iek broni maso*e- ;agady 5
ry;yku-H" tym samym s*o-e "ako*ite uni"est*ienie:
.aatako*ane ira"kie spoe";e<st*o ro;padoby si/ -ednak1 a tym samym
utra"ono by -akHkol*iek kontrol/ nad broniH maso*ego ra?enia: 'ogaby ona
;ostaL Ispry*aty;o*anaJ1 -ak ostr;ega mi/d;ynarodo*y spe"-alista do spra*
be;pie";e<st*a1 ,aniel $en-amin1 i ;aofero*ana na ogromnym Irynku broni
niekon*en"-onalne-1 na kt@rym be; trudu ;nala;aby naby*"@*J: To napra*d/
s"enarius; katastrofi";ny1 podkreGla $en-amin
=
:
#osu Iraki-";yk@* * ";asie *o-ny nikt nie -est * stanie pr;e*id;ieL: ani CI!1
ani 0umsfeld1 ani na*et "i1 kt@r;y na;y*a-H siebie ekspertami do spra* Iraku1
doso*nie nikt: !le mi/d;ynarodo*e organi;a"-e niosH"e pomo" lud;iom na "aym
G*ie"ie pr;ygoto*u-H si/ na na-gors;e:
)edug s;a"unk@* u;nany"h organi;a"-i medy";ny"h1 mogH ;ginHL setki
tysi/"y os@b: Ta-ne raporty &N. ostr;ega-H1 ?e *o-na mo?e *y*oaL Ikatastrof/
humanitarnH na nie*yobra?alnH skal/J1 pr;y ";ym na*et 60 pro"ent ira"ki"h d;ie"i
mo?e umr;eL ; po*odu niedo?y*ienia
2
:
,;iG ; "aH pe*noG"iH mo?na *yklu";yL1 ?e administra"-a * )as;yngtonie
u*;gl/dnia ostr;e?enia mi/d;ynarodo*y"h1organi;a"-i humanitarny"h o
katastrofalny"hskutka"h ataku:
Ta poten"-alna katastrofa to -eden ; po*od@*1 dla kt@ry"h pr;y;*oi"i lud;ie
nie biorH pod u*ag/ ;astras;ania ani pr;emo"y 5 ";y to * ?y"iu osobistym1 ";y *
stosunka"h mi/d;ynarodo*y"h 5 -eGli nie sto-H ;a tH de"y;-H napra*d/ dru;go"H"e
argumenty: 9ak dotHd nie po-a*io si/ -ednak ni"1 "o mogoby uspra*iedli*iL
u?y"ie siy * Iraku:
P0.BPI+B
=: Na-*yraSnie- "oG * rod;a-u s"enarius;a katastrofi";nego -u? si/ ;dar;yo: )
Iraku napra*d/ byy Grodki do ro;*o-u broni maso*e- ;agady1 ale pod
nad;orem inspektor@* &N.1 kt@r;y -e demonto*ali i kt@r;y musieli si/
*y"ofaL po ataku +tan@* .-edno";ony"h: 0umsfeld1 )olfo*it; i i"h *sp@lni"y
nie naka;ali -ednak *o-sko*ym1 aby o"hraniali skady ty"h substan"-i:
Inspektor;y kontynuo*ali s*o-H pra"/ ;a pomo"H satelity i donosili1 ?e ponad
sto obiekt@* -est systematy";nie grabiony"h1 * tym r@*nie? ;e
Gmier"ionoGny"h biotoksyn i "ennego spr;/tu1 kt@ry m@gby byL *ykor;ystany
* po"iska"h i * broni nuklearne-: 'ie-s"e pr;e;na";enia -est nie;nane 5 i nie
-est to optymisty";ny *niosek:
2: Na-bard;ie- *iarygodne s;a"unki doty";H"e li";by ofiar ;nala;y si/ *
pr;ygoto*anym *e *sp@pra"y ; Centrum +tudi@* 'i/d;ynarodo*y"h pr;y
'assa"husetts Institute of Te"hnology artykule ;espou pod kierunkiem
doktora 2ilberta $urnhama (he Huma) *ost ofthe +ar in Ira, -Straty "
.udzia#h " "ojnie " Ira!u/' opubliko*anym * paSd;ierniko*ym numer;e
";asopisma I#an"etJ ; 200D roku: ) artykule m@*i si/ o mo?li*e- li";bie D70
tysi/"y Gmiertelny"h ofiar in*a;-i: Ponadto *spomina si/ o miliona"h
u"hodS"@* ora; o ogromny"h ;nis;";enia"h i bied;ie:
Skoro mamy wojn
2C '!0C! 2006 0&3O
9e?eli ; historii *o-en *ynika "okol*iek o";y*istego1 to ;a*iera si/ to *
st*ierd;eniu1 ?e nie*iele mo?na pr;e*id;ieL:
) Iraku na-pot/?nie-s;e militarne mo"arst*o * d;ie-a"h lud;koG"i
;aatako*ao ;na";nie sabs;y kra- 5 nie*iarygodna *r/"; dyspropor"-a sil: Opynie
bard;o du?o ";asu1 ;anim b/d;ie mo?na "hoLby *st/pnie o"eniL konsek*en"-e tego
ataku: Nale?y ;atem pod-HL *;mo?one *ysiki1 aby ;minimali;o*aL kr;y*dy i
;ape*niL Iraki-";ykom *s;e"hstronnH pomo" * odbudo*y*aniu
postsaddamo*skiego spoe";e<st*a: 'usi to byL -ednak taka pomo"1 -akie- oni
sobie ?y";H1 a nie podykto*ana pr;e; ;agrani";ny"h *ad"@*:
Nie ma po*odu *HtpiL * niemal po*s;e"hne pr;ekonanie1 ?e *o-na * Iraku
-edynie ;*i/ks;y ;agro?enie terrorem i pra*dopodobie<st*o *ykor;ystania broni
maso*ego ra?enia -ako nar;/d;ia ;emsty lub Grodka odstras;a-H"ego
=
:
) Iraku administra"-a $usha reali;u-e s*o-e Iimperialisty";ne ambi"-eJ1 ";yli
;astras;a G*iat i ;amienia !meryk/ * mi/d;ynarodo*ego pariasa: +tany
.-edno";one nie deklaru-H1 ?e inten"-H i"h bie?H"e- polityki -est nar;u"enie pot/gi
militarne-1 kt@ra b/d;ie domino*aL nad G*iatem i kt@re- nikt nie od*a?y si/
pr;e"i*sta*iL: !merykanie poka;u-H po prostu1 ?e mogH pro*ad;iL *o-ny
pre*en"y-ne1 kiedy "h"H Tpre*en"y-ne1 a nie *ypr;ed;a-H"eU: 9eGli na*et istnie-e
-akiekol*iek uspra*iedli*ienie d;iaa< *ypr;ed;a-H"y"h1 to na pe*no nie spenia-H
one podsta*o*ego *arunku pro*ad;enia *o-ny pre*en"y-ne- 5 u?y"ia siy * "elu
*yelimino*ania poten"-alnego lub r;e";y*istego ;agro?enia:
Taka polityka ot*iera drog/ do pr;edu?a-H"y"h si/ *alk mi/d;y +tanami
.-edno";onymi a i"h *rogami1 ; kt@ry"h ";/GL ;rod;ia si/ ; po*odu ameryka<skie-
pr;emo"y i agres-i1 i to nie tylko na Nrodko*ym )s"hod;ie: ) tym ;na";eniu atak
+tan@* .-edno";ony"h na Irak by odpo*ied;iH na mody bin #adena:
3os;ty *o-ny i -e- nast/pst*a dla G*iata mogH byL ogromne: )ystar";y podaL
pr;yna-mnie- -ednH mo?li*oGL 5 destabili;a"-a * Pakistanie mo?e dopro*ad;iL do
pr;e-/"ia I;agubione- broni -Hdro*e-J pr;e; globalnH siatk/ terrorysty";nH1 a
in*a;-a i okupa"-a *o-sko*a Iraku -est * stanie skute";nie pobud;iL takie
d;iaania: Inne groSne nast/pst*a at*o sobie *yobra;iL:
!le *idaL * tym *s;ystkim r@*nie? nad;ie-/ 5 po";H*s;y od og@lnoG*iato*e-
pomo"y dla ofiar *o-ny1 brutalne- tyranii i morder";y"h sank"-i * Iraku:
&bie"u-H"ym ;nakiem -est r@*nie? to1 ?e mi/d;ynarodo*y spr;e"i* *
;*iH;ku ; in*a;-H 5 pr;ed -e- dokonaniem ora; po tym1 gdy -u? nastHpia 5 -est
"ako*i"ie be;pre"edenso*y: ,la por@*nania1 dokadnie ";terd;ieG"i -eden lat
temu1 li";H" od mar"a 2006 roku1 kiedy administra"-a 3ennedyego ro;po";/a
be;poGredni atak na )ietnam Poudnio*y1 *aG"i*ie nikt pr;e"i*ko temu nie
protesto*a: Protesty nie pr;ybray r@*nie? na sile pod";as ty"h kilku lat1 gdy *
)ietnamie Poudnio*ym pr;eby*ao kilkaset tysi/"y ameryka<ski"h ?onier;y1
kra- ;osta ;nis;";ony1 a +tany .-edno";one ro;"iHgn/y obs;ar d;iaa< *o-enny"h
na )ietnam P@no"y:
,;iG * +tana"h .-edno";ony"h 5 i na "aym G*ie"ie 5 po*s;e"hnie sH
organi;o*ane gorH"e i pryn"ypialne protesty anty*o-enne: 0u"h na r;e"; poko-u
d;iaa silnie -es;";e pr;ed ro;po";/"iem no*e- *o-ny * Iraku:
&d;*ier"iedla to stale rosnH"y * ostatni"h lata"h brak toleran"-i dla agres-i i
okru"ie<st*1 b/dH"y ";/G"iH *i/ks;y"h ;mian ;a"hod;H"y"h na G*ie"ie: ,;iaalnoGL
akty*ist@* * "iHgu ostatni"h ";terd;iestu lat pr;yniosa "y*ili;u-H"y narody
skutek:
) te- "h*ili +tany .-edno";one1 -eGli "h"H ;aatako*aL ;na";nie sabs;ego
*roga1 mogH -edynie uru"homiL ogromnH ma"hin/ propagando*H1 pr;edsta*ia-H"H
go -ako na-*y?s;e ;o1 a na*et -ako ;agro?enie dla nas;ego pr;etr*ania: Tak
*aGnie *yglHda s"enarius; +tan@* .-edno";ony"h * *ypadku in*a;-i na Irak
2
:
,;iaa";e ru"hu na r;e"; poko-u dysponu-H -ednak obe"nie o *iele *i/ks;ymi
mo?li*oG"iami po*str;ymania nast/pne- fali pr;emo"y1 "o ma kolosalne ;na";enie:
+pr;e"i* *obe" *o-ny $usha ;osta * ogromne- mier;e obud;ony pr;e;
G*iadomoGL tego1 ?e Irak -est -edynie spe"-alnym pr;ypadkiem Iimperialny"h
ambi"-iJ1 *yra?ony"h -edno;na";nie * Narodo*e- +trategii $e;pie";e<st*a *e
*r;eGniu 2002 roku:
. punktu *id;enia nas;e- obe"ne- sytua"-i1 *arto Gled;iL na-no*s;e
*ydar;enia na G*ie"ie: ) paSd;ierniku 2002 roku skala ;agro?e< dla poko-u
;ostaa dramaty";nie podkreGlona pod";as spotkania * Ka*anie ; oka;-i
";terd;ieste- ro";ni"y kuba<skiego kry;ysu rakieto*ego1 * kt@rym to spotkaniu
u";estni";yli pr;edsta*i"iele 3uby1 0os-i i +tan@* .-edno";ony"h:
To1 ?e pr;etr*aliGmy ten kry;ys1 ;akra*ao na "ud: ,o*ied;ieliGmy si/1 ?e
G*iat ;osta urato*any pr;ed pra*dopodobnH ;agadH nuklearnH pr;e; ofi"era ;
rosy-skiego okr/tu pod*odnego1 )asili-a !r"hipo*a1 kt@ry *str;yma ro;ka;
odpalenia torped *yposa?ony"h * go*i"e nuklearne1 kiedy rosy-skie okr/ty
pod*odne ;ostay ;aatako*ane pr;e; ameryka<skie nis;";y"iele: 2dyby nie
!r"hipo*1 adunek nuklearny niemal na pe*no ;ostaby odpalony1 "o *y*oaoby
od*et1 kt@ry I;nis;";yby p@kul/ p@no"nHJ1 -ak t*ierd;i isenho*er:
Ta pora?a-H"a *i;-a -est s;";eg@lnie aktualna * obe"ny"h okoli";noG"ia"h:
3or;enie kry;ysu kuba<skiego si/ga-H mi/d;ynarodo*ego terrory;mu1 dH?H"ego do
I;miany re?imuJ ;godnie ; d*iema na-bard;ie- popularnymi d;isia- kon"ep"-ami:
!meryka<skie ataki terrorysty";ne pr;e"i*ko 3ubie ro;po";/y si/ *kr@t"e po tym1
-ak *ad;/ pr;e-H Castro1 a i"h eskala"-a nastHpia ;a ";as@* pre;ydentury
3ennedyYego1 tu? pr;ed kry;ysem ora; po nim:
Te no*e odkry"ia *yraSnie poka;u-H stras;ne i niepr;e*idy*alne ;agro?enie
;*iH;ane ; atakiem na I;na";nie sabs;ego *rogaJ dH?H"ego do I;miany re?imuJ 5
;agro?enie1 kt@re mogoby ;gubiL nas *s;ystki"h1 "o m@*i/ be; na-mnie-s;e-
pr;esady:
+tany .-edno";one kar";u-H no*e i niebe;pie";ne G"ie?ki pr;e; niemal
-ednogoGnH d?ungl/ G*iato*e- opo;y"-i:
)as;yngton mo?e na d*a sposoby ;areago*aL na ;agro?enia1 kt@re po ";/G"i
*ynika-H ; -ego *asny"h d;iaa< i ;askaku-H"y"h oG*iad";e<: Po pier*s;e1 mo?e
pod-HL pr@b/ ;agod;enia ty"h ;agro?e<: )ystar";y1 ?e ;*r@"i *i/ks;H u*ag/ na
u;nanie kr;y*d i stanie si/ "y*ili;o*anym ";onkiem og@lnoG*iato*e-
spoe";noG"i1 ;a"ho*u-H" s;a"unek dla mi/d;ynarodo*ego por;Hdku i -ego
instytu"-i: Po drugie1 mo?e st*or;yL -es;";e groSnie-s;e instrumenty destruk"-i i
domina"-i1 tak aby ;nis;";yL ka?de dostr;e?one niebe;pie";e<st*o1 "hoLby nie
*iadomo -ak bard;o odlege: )ybiera-H" t/ drugH mo?li*oGL1 spo*odu-e -ednak
po*stanie no*y"h1 -es;";e *i/ks;y"h niebe;pie";e<st*:
P0.BPI+B
=: &pera"-e *y*iado*";e pr;epro*ad;one po in*a;-i u-a*niy1 ?e *;rost ten by
;na";nie *y?s;y1 ni? si/ tego spod;ie*ano: Pros;/ ;a-r;eL do mo-e- ksiH?ki 0a-
i.ed States T200DU1 na stron/ =(: i nast/pne1 ora; do ta-nego dokumentu
National Intelligen"e stimate To"ena *y*iadu kra-o*egoU1 kt@ry referu-e
'ark 'a;;etti * artykule Spy &en#ies Say Ira$ +ar +orsens (errorism
(hreat 1&en#je "y"iado"#ze t"ierdz$' %e "ojna " Ira!u z"i2!sza
za&ro%enie terroryzmem3 opubliko*anym * INe* Bork TimesieJ ; 2C
*r;eGnia 200D roku: ) mar"o*o5k*ietnio*ym *ydaniu I'other 9onesJ ;
2007 roku eksper"i do spra* terrory;mu1 Peter $ergen i Paul Crui"kshank1
oma*ia-H s*o-e nieda*ne badania1 *ska;u-H"e1 ?e I*o-na * Iraku
spo*odo*aa siedmiokrotny *;rost li";by Gmier"ionoGny"h atak@* d?ihadu *
"iHgu roku1 a *i/" doso*nie setki
no*y"h atak@* terrorysty";ny"h ora; tysiH"e ofiar *Gr@d "y*il@*: Na*et -eGli
nie u*;gl/dnimy * ty"h s;a"unka"h
2: Polity"y sH G*iadomi tego problemu: ,okument1 kt@ry po-a*i si/ * formie
pr;e"ieku * momen"ie1 kiedy *ad;/ obe-mo*aa administra"-a $usha
seniora1 anali;u-H"y I;agro?enia Tr;e"iego N*iataZ:
Irak jest poligonem dowiadczalnym
24 3)ITNI! 2006 0&3O
PoGr@d "haosu1 -aki tera; panu-e * Iraku1 podsta*o*H k*estiH spornH po;osta-e
pytanie o to1 :
Nie -est niespod;iankH1 ?e G*ie""y i religi-ni opo;y"-oniG"i +addama Kusa-na
"h"H1 aby kra-em r;Hd;ili Iraki-";y"y1 o";y*iG"ie pr;y *spar"iu &rgani;a"-i
Narod@* .-edno";ony"h:
!meryka<s"y de"yden"i ma-H ;upenie odmiennH kon"ep"-/: )yda-H si/
;de"ydo*ani *pro*ad;iL * Iraku re?im *asalny1 ;godnie ; praktykH * "aym
regionie i pr;ede *s;ystkim na obs;ara"h ;domino*any"h pr;e; +tany .-edno";one
od stu lat 5 * !mery"e Nrodko*e- i na 3araiba"h:
$rent +"o*"roft1 dorad"a $usha seniora do spra* be;pie";e<st*a
narodo*ego1 po*tar;a r;e"; o";y*istH: ICo si/ stanie1 -eGli ;e;*olimy na *ybory *
Iraku i oka?e si/1 ?e *ygra-H radykao*ieM Co ;robi"ieM Na pe*no nie mo?emy
dopuG"iL do tego1 aby pr;e-/li *ad;/J:
3ra-e regionu traktu-H moty*y +tan@* .-edno";ony"h s;";eg@lnie
s"epty";nie: &d 'aroka po #iban i .atok/ PerskH blisko 47 pro"ent lud;i u*a?a1 ?e
*o-n/ * Iraku ro;po";/to po to1 aby ;ape*niL Ikontrol/ nad arabskimi ;o?ami
ropy nafto*e- i podpor;Hdko*anie Palesty<";yk@* I;raelo*iJ1 -ak pis;e Boussef
Ibrahim * I)ashington PostJ1 "ytu-H" *yniki bada< ;le"ony"h pr;e; +hibleya
Telhamiego ; Oni*ersytetu 'aryland:
9ak u";y doG*iad";enie1 spe"-aliG"i od publi" relations ; administra"-i $usha
;e"h"H ;ape*ne ;apro*ad;iL * Iraku -akiG rod;a- formalne- demokra"-i1 pod
*arunkiem ?e b/d;ie ona nie;na";na: 0a";e- trudno sobie *yobra;iL1 ?e
)as;yngton dopuG"i do gosu s;yi"kH *i/ks;oGL1 kt@ra ;ape*ne dH?yaby do
*pro*ad;enia islamskie- *ad;y i do G"iGle-s;e- *sp@pra"y ; Iranem1 "o -est
ostatniH r;e";H1 -akie- "h"ieliby ;*olenni"y obe"nego pre;ydenta: Podobnie mao
pra*dopodobne -est pr;eka;anie pra*a do de"ydo*ania o pr;ys;oG"i kra-u
kurdy-skie- mnie-s;oG"i1 kt@ra dH?yaby ;ape*ne do u;yskania autonomii * rama"h
struktur federa"-i1 "o *;bud;ioby niena*iGL Tur"-i:
Tur"-a po;osta-e g@*nH ba;H si *o-sko*y"h +tan@* .-edno";ony"h 5 mimo
napi/L1 -akie *y*oaa de"y;-a *ad; ture"ki"h1 kt@re pod *py*em opinii
publi";ne- nie ;god;iy si/1 aby ameryka<ska in*a;-a na Irak ro;po";/a si/ ; i"h
kra-u:
Pena demokra"-a na Nrodko*ym )s"hod;ie to "el nie;godny ; dH?eniami
+tan@* .-edno";ony"h1 ";yli ; ustano*ieniem ameryka<skie- domina"-i * tym
regionie:
!dministra"-a $usha oG*iad";ya publi";nie1 ?e nast/pnym "elem mogH byL
+yria i Iran 5 do ";ego1 -ak at*o si/ domyGliL1 konie";ne b/dH du?e ba;y *o-sko*e
;lokali;o*ane * Iraku: To kole-ny po*@d1 dla kt@rego +tany .-edno";one nie
;e;*olH na penH demokra"-/ * tym kra-u:
$a;y *o-sko*e * samym ser"u regionu o na-*i/ks;y"h G*iato*y"h ;asoba"h
energety";ny"h o;na";a-H o";y*iG"ie umo"nienie kontroli nad tymi suro*"ami ora;
nad strategi";nH pot/gH i boga"t*em1 -akie one ;ape*nia-H:
)o-na * Iraku to pr@ba unao";nienia G*iatu1 ?e Narodo*H +trategi/
$e;pie";e<st*a ogos;onH pr;e; administra"-/ $usha *e *r;eGniu 2002 roku
nale?y trakto*aL po*a?nie: Pr;eka; -est -asny: )as;yngton ;amier;a r;Hd;iL
G*iatem siH * tym -ednym *ymiar;e1 * kt@rym ma pr;e*ag/1 i ?e nie ;re;ygnu-e ;
tego1 usu*a-H" *s;elkie poten"-alne ;agro?enia: &to sedno nieda*no ogos;one-
doktryny *o-ny pre*en"y-ne-:
Pr;ed ro;p/taniem *o-ny pr;e"i*ko Irako*i +tany .-edno";one pr@bo*ay
;musiL spoe";noGL mi/d;ynarodo*H do ;aak"epto*ania s*o-e- po;y"-i i nie ;doay
tego osiHgnHL: .a;*y";a- -ednak G*iat ust/pu-e: )eSmy na pr;ykad pier*s;H
*o-n/ * .ato"e Perskie-: )tedy +tany .-edno";one *y*ieray ogromny na"isk na
0ad/ $e;pie";e<st*a1 aby ta ;aak"epto*aa i"h plany *o-enne1 "ho"ia? *i/ks;oGL
pa<st* bya im pr;e"i*na: ) ka?dym systemie pra*nym *erdykty *yda*ane pod
pr;ymusem u;nano by ;a nie*a?ne: !le kiedy o stosunka"h mi/d;ynarodo*y"h
de"ydu-H na-pot/?nie-si1 *tedy de"y;-e takie sH * por;Hdku: To si/ na;y*a
dyploma"-a:
&rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h ;nala;a si/ * niebe;pie";nym
poo?eniu: +tany .-edno";one mogH dopro*ad;iL do ro;*iH;ania organi;a"-i albo 5
"o na-mnie- 5 do -e- osabienia: kstremisty";ne stano*isko obe"ne- administra"-i
po*a?nie ;agra?a pr;ys;oG"i &N.1 a "o ;a tym id;ie 5 "aemu por;Hdko*i pra*a
mi/d;ynarodo*ego1 kt@ry ; takim trudem budo*ano po drugie- *o-nie G*iato*e-1
aby st*or;yL be;pie";ny1 ?y-H"y * poko-u G*iat:
&";y*iG"ie *a?ne -est r@*nie? utr;ymanie *ad;y *e *asnym kra-u: )
-esienny"h *ybora"h ; 2002 roku1 pr;epro*ad;any"h * poo*ie kaden"-i
pre;ydenta1 administra"-a $usha ;ape*ne nie odniosaby suk"esu1 gdyby skupia
si/ na problema"h spoe";ny"h i gospodar";y"h: Odao si/ -e- *i/" poo?yL na"isk
na spra*y be;pie";e<st*a1 -ak r;ekome ;agro?enie ;e strony Iraku: ,o ";asu
na-bli?s;y"h *ybor@* pre;yden"ki"h administra"-a b/d;ie musiaa ;naleSL sobie
no*ego smoka do ;gad;enia:
Tym";asem -ednH ; na-*a?nie-s;y"h spra* dla !merykan@* po*inno byL
dH?enie do tego1 aby Irakiem r;Hd;ili Iraki-";y"y i aby +tany .-edno";one niosy im
ogromnH pomo"1 kt@rH Irak *ykor;ysty*aby *edug u;nania 5 ;ape*ne ina";e-1
ni? *spierane podatkami !merykan@* korpora"-e Kalliburton i $e"htel:
Innym priorytetem po*inno byL ;abloko*anie nie;*ykle niebe;pie";ne-
polityki ogos;one- * Narodo*e- +trategii $e;pie";e<st*a i ;apr;estanie
*ykor;ysty*ania Iraku -ako s*oiste- s;alki Petriego1 -ak okreGlili to ,aPid +anger i
+tePen )eisman * INe* Bork TimesieJ:
Tr;eba r@*nie? ;*i/ks;yL *ysiki pode-mo*ane * "elu po*str;ymania
niekontrolo*anego handlu broniH1 kt@ry ;godnie ; o";eki*aniami b/d;ie skutkiem
*o-ny i pr;y";yni si/ do u";ynienia ;e G*iata okropnie-s;e5 go i bard;ie-
niebe;pie";nego mie-s"a:
0o;po";HL1 -ak ;*ykle1 po*inniGmy od ro;po;nania ;a1 kt@re si/ d;ie-e na
G*ie"ie1 p@Snie- ;aG musimy si/ postaraL u";yniL *s;ystko1 "o * nas;e- mo"y Ti
*i/"e- ni? inniU1 aby temu ;u ;apobie": Nie*ielu "ies;y si/ takH -ak my
upr;y*ile-o*anH po;y"-H1 *ad;H i *olnoG"iH 5 a ;atem i takH odpo*ied;ialnoG"iH: I
po*inien to byL kole-ny trui;m:
!apa drogowa donik"d
=( +I0PNI! 2006 0&3O
,;iG1 kiedy tr*a pro"es poko-o*y mi/d;y I;raelem i PalestynH1 post/pu-e r@*nie?
budo*a ;apory1 kt@rH I;rael";y"y na;y*a-H Ipotem be;pie";e<st*aJ1 a
Palesty<";y"y Imurem pod;iauJ
=
:
Pre;ydent 2eorge ): $ush i premier !riel +haron mogH mieL r@?ne ;dania "o
do umie-s"o*ienia ;apory1 ale aby *aG"i*ie ;ro;umieL pro"es poko-o*y 5 a *i/" i
t/ ;apor/ 5 tr;eba pami/taL1 ?e be; pr;y;*olenia i *spar"ia +tan@* .-edno";ony"h
I;rael mo?e nie*iele ;d;iaaL: I ro;sHdni I;rael";y"y *ied;H o tym: I;raelski
komentator polity";ny !mir &ren "akiem tramie ;au*a?y1 ?e Is;ef ;*any
partnerem to administra"-a +tan@* .-edno";ony"hJ:
) kra-a"h arabski"h mao kto ma ;ud;enia o podpor;Hdko*aniu
)as;yngtonu I;raelo*i lub te? proi;raelskiemu lobby * +tana"h .-edno";ony"h
Tkt@re *bre* po;orom -est nie tylko ?ydo*skieU: Pomys1 ?e +tany .-edno";one
po;*oliy I;raelo*i sobH r;Hd;iL1 -est 5 *edug mnie 5 po*a?nym
nieporo;umieniem
2
:
)ybory1 kt@ry"h dokony*a I;rael pr;e; ostatnie tr;yd;ieG"i lat1 ;na";nie
ograni";yy mu mo?li*oG"i d;iaania: Pr;y obe"nym kursie polity";nym I;rael *
;asad;ie nie ma innego *y-G"ia ni? su?enie +tanom .-edno";onym -ako ba;a
*o-sko*a * regionie i stoso*anie si/ do ?Hda< )as;yngtonu:
'o?li*oG"i takie na-*yraSnie- byo *idaL * =47= roku1 kiedy pre;ydent giptu
+adat ;apropono*a I;raelo*i traktat poko-o*y * ;amian ;a *y"ofanie si/ I;raela ;
terytorium giptu1 ;godnie ; propo;y"-H *ysannika &N. 2unnara 9arringa: I;rael
m@g dokonaL br;emiennego * skutki *yboru: albo ;aak"epto*aL propo;y"-/
;apro*ad;enia poko-u i ;integro*ania tego regionu G*iata1 albo *ybraL dals;H
ekspans-/ i konfronta"-/1 u;ale?nia-H" si/ * ten spos@b od +tan@* .-edno";ony"h:
)y5 l[ra to drugie1 ale nie ;e *;gl/du na be;pie";e<st*o1 tylko ; ?Hd;y ekspans-i1
*@*";as skiero*ane- na egipski +yna-1 "o dopro*ad;io do *o-ny * =476 roku1
kt@ra mo"no ;aanga?o*aa I;rael i "ay G*iat1 gdy? *H";yy si/ * niH *ielkie
mo"arst*a: !ni tro"h/ nie -est nie;*yke to1 ?e *ielkie pa<st*a1 * tym +tany
.-edno";one1 sta*ia-H be;pie";e<st*o na dals;ym planie ni? inne s*o-e "ele:
) ma-u 2002 roku Kussein !gha1 nauko*ie" ; $liskiego )s"hodu pra"u-H"y
na uni*ersyte"ie * &Eford;ie1 ora; 0obert 'alley1 dorad"a pre;ydenta Clintona do
spra* stosunk@* arabsko5i;raelski"h1 pisali na lama"h I8oreign !ffairsJ o
;au*a?alny"h Imo?li*y"h ;arysa"h ro;*iH;aniaJ impasu i;raelsko5palesty<skiego1
kt@re Iod pe*nego ";asu *yda-H si/ ;ro;umiaeJ: !utor;y nakreGlili na*et s"hemat
takiego poro;umienia 5 dokonanie pod;iau terytorialnego *;du?
mi/d;ynarodo*e- grani"y1 H";nie ; *ymianH teren@* * stosunku -eden do
-ednego: Pisali le?1 ?e Itakie- drogi Qporo;umieniaR od po";Htku nie dostr;egaa
?adna ;e stronJ1 ale spostr;e?enie to1 "hoL pra*d;i*e1 -est -ednak mylH"e: T/
*aGnie drog/ bloko*ay bo*iem +tany .-edno";one pr;e; d*ad;ieG"ia pi/L lat1 a
obe"nie * I;raelu nadal -H odr;u"a-H na*et na-bard;ie- ugodo*i polity"y:
) okresie r;Hd@* +harona i $usha -uniora perspekty*y poko-o*ego
ro;*iH;ania konfliktu -es;";e si/ pogors;yy1 a I;rael 5 pr;y nieusta-H"ym *spar"iu
+tan@* .-edno";ony"h 5 ro;*inH program ?ydo*skiego osadni"t*a: I;raelskie
osiedla ;a-mu-H d;iG C2 pro"ent .a"hodniego $r;egu1 ;godnie ; danymi $YTselem1
i;raelskie- organi;a"-i pra* ";o*ieka: 'i/d;y tymi osiedlami sH ro;siane osady
Palesty<";yk@*1 b/dH"e I*spomnieniem po obr;ydli*y"h re?ima"h ; pr;es;oG"i1
taki"h -ak system apartheidu * !fry"e Poudnio*e-J1 -ak raportu-e $YTselem
6
:
9eGli "hod;i o bie?H"e plany administra"-i $usha1 to dysponu-emy d*oma
Sr@dami informa"-i: retorykH i d;iaaniami: Na po;iomie retory";nym ;na-du-e si/
$usho*ska *i;-a pa<st*a palesty<skiego 5 kt@rH mamy pod;i*iaL1 ale nie *olno
nam -e- dostr;egaL 5 i Imapa drogo*aJ autorst*a &N.1 0os-i1 Onii urope-skie- i
+tan@* .-edno";ny"h: !le Imapa drogo*aJ "elo*o -est nie-asna *kilku *a?ny"h
punkta"h1 * tym * podsta*o*e- spra*ie grani": Co *i/"e-1 I;rael formalnie pr;y-H
Imap/ drogo*HJ1 ale 5 pr;y *spar"iu +tan@* .-edno";ony"h 5 ;gosi do nie-
";ternaG"ie ;astr;e?e<1 kt@re ;upenie po;ba*iy -H treG"i: ) ;*iH;ku ; tym
;ar@*no +tany .-edno";one1 -ak i I;rael od ra;u pog*a"iy Imap/ drogo*HJ1 kt@rH
niesus;nie1 ale po*s;e"hnie u*a?a si/ ;a ini"-aty*/ administra"-i $usha:
I8akty dokonane 5 komentu-e i;raelska d;iennikarka !mira Kass 5 okreGla-H i
b/dH okreGlaL obs;ar1 na kt@rym ;ostanie ;astoso*ana Vmapa drogo*aW1 mie-s"e1
gd;ie ustano*i si/ t*@r ;nany -ako Vpa<st*o palesty<skieJ:
Pro*ad;H" budo*/ muru i pode-mu-H" inne ak"-e1 I;rael ora; -ego Is;ef
;*any partneremJ ni*e";H nad;ie-e na poko-o*e ro;*iH;anie dyplomaty";ne1 a na
pe*no na samo nakreGlenie takiego ro;*iH;ania1 ponie*a? skutki sH o";y*iste:
I;rael tuma";y s*o-e d;iaania palesty<skim terrorem1 kt@ry r;e";y*iG"ie sta si/
groSnie-s;y1 obe-mu-H" samob@-";e ataki na ludnoGL "y*ilnH I;raela pod";as
intifady $rygady '/";ennik@* !l5!ksy1 kt@ra *ybu"ha *e *r;eGniu 2000 roku:
Nale?y -ednak ;*r@"iL u*ag/1 ?e -es;";e do nieda*na brutalna i;raelska okupa"-a
militarna *y*oy*aa nie;byt *;mo?one akty od*etu pr;e"i*ko I;raelo*i ;e
strony mies;ka<"@* terytori@* okupo*any"h1 a ;brodnie popeniane na ty"h
terena"h pr;e; *o-ska okupa"y-ne i i;raelski"h osadnik@* nie sta*ay si/
pr;edmiotem troski *ad;:
Nie ina";e- byo na po";Htku obe"ne- intifady: ) pier*s;y"h -e- miesiH"a"h1
*edug pr;edsta*i"ieli armii i;raelskie-1 stosunek ofiar Gmiertelny"h *ynosi
niemal d*ad;ieG"ia do -ednego Tsiedemd;iesiHt pi/L ofiar *Gr@d Palesty<";yk@*1
";tery ofiary *Gr@d I;rael";yk@*U1 a byo to okres1 kiedy op@r ograni";a si/
*aG"i*ie do terytori@* okupo*any"h i polega niemal *yH";nie na obr;u"aniu
kamieniami: I dopiero *tedy1 gdy stosunek ten ;bli?y si/ do *artoG"i tr;y do
-ednego1 podniosy si/ nagle gosy obur;enia 5 nad "ierpieniami nie*inny"h
I;rael";yk@*:
Ta reak"-a na "ierpienia I;rael";yk@* -est *aG"i*a: !le ";y r@*nie *aG"i*e
byo ignoro*anie ;na";nie *i/ks;y"h "ierpie< Palesty<";yk@*1 ;anim stosunek ten
;mieni si/ na niekor;yGL I;raela1 i tr*anie * te- ignoran"-i do d;iG 5 kiedy nar@d
palesty<ski "ierpi od *ielu lat1 i to pr;y ;na";nym *spar"iu ;e strony +tan@*
.-edno";ony"hM
Intifada u-a*nia du?e ;miany1 kt@re nastHpiy * I;raelu: )ad;a1 -akH
osiHgn/a tam armia1 -est tak ;na";na1 ?e i;raelski korespondent *o-sko*y $en
3aspit m@*i o s*oim kra-u1 ?e nie -est to Ipa<st*o ;e s*o-H armiH1 ale armia ;e
s*oim pa<st*emJ: !rmia1 kt@ra * dodatku -est tak napra*d/ ";/G"iH pot/gi
militarne- dominu-H"e- nad G*iatem * spos@b1 -aki nie ma pre"edensu * historii1 a
doty";y to nie tylko regionu blisko*s"hodniego:
!le mimo ty"h problem@* *"iH? -es;";e -est nad;ie-a na pok@-: Kistoria
G*iata ;a*iera mn@st*o pr;ykad@*1 kt@re poka;u-H1 ?e ; po;oru niemo?li*e do
ro;str;ygni/"ia konflikty uda*ao si/ ;ako<";yL: &statnim ta'm mie-s"em -est
Irlandia P@no"na 5 "hoL trudno -es;";e m@*iL o sielan"e1 to -ednak sytua"-a
popra*ia si/ tam niepor@*ny*alnie * "iHgu ostatnie- dekady:
Innym pr;ykadem -est 0epublika Poudnio*e- !fryki: 9es;";e kilka lat temu
konflikty raso*e i ogromne repres-e ;da*ay si/ dopro*ad;aL spoe";e<st*o do
ro;pa";y: +ytua"-a ;na";nie si/ ostatnio popra*ia1 "ho"ia? *arunki byto*e
*i/ks;oG"i mies;ka<"@*1 ";arny"h i biedny"h1 pra*ie si/ nie ;mieniy1 a dla *ielu
na*et si/ pogors;yy:
) konflik"ie i;raelsko5palesty<skim "od;ienny horror po*odu-e1 ?e roGnie
kamienny mur niena*iG"i1 stra"hu i "h/"i ;emsty: !le nigdy nie -est ;a p@Sno1 aby
ten mur obaliL:
9edynie lud;ie1 kt@r;y "od;iennie "ierpiH i kt@r;y *ied;H1 ?e nast/pnego dnia
"ierpienia b/dH -es;";e *i/ks;e1 mogH si/ po*a?nie pod-HL tego ;adania: )s;ys"y ;
;e*nHtr; mogH im * tym ;na";nie dopom@"1 ale dopiero *tedy1 kiedy u";"i*ie
;e"h"H pod-HL si/ s*o-e- roli i odpo*ied;ialnoG"i 5 i odpo*iednio dopra"o*aL
senso*nH Imap/ drogo*HJ1 tak aby i"h r;Hdy musiay -H *dro?yL:
P0.BPI+B
=: ) 200C roku 'i/d;ynarodo*y Trybuna +pra*iedli*oG"i u;na i;raelski mur ;a
nielegalny: !meryka<ski s/d;ia $uergenthal ;gosi osobnH deklara"-/1 pr;y;na-H"1
?e ";*arta kon*en"-a gene*ska1 kt@ra ;aka;u-e pr;esiedlania ludnoG"i okupanta na
terytoria okupo*ane1 ma ;astoso*anie do .a"hodniego $r;egu1 a *i/" Imur1 kt@ry
-est budo*any pr;e; I;rael dla o"hrony teren@* ;asiedlony"h1 -est ipso fa#to
pog*a"eniem mi/d;ynarodo*y"h pra* ";o*iekaJ Tor;e";enie 'i/d;ynarodo*ego
Trybunau +pra*iedli*oG"i ; =7 *r;eGnia 2007 rokuU: ,oty";y to ;atem (05(7
pro"ent muru1 *;niesionego dla o"hrony osadnik@*1 ale * r;e";y*istoG"i
;*i/ks;a-H"ego ;agro?enie dla I;raela1 -eGli Palesty<";y"y nie ;ostanH *ysiedleni ;
teren@* nielegalnie ;a-/ty"h * grani"a"h muru: ) ma-u 200D roku premier I;raela
ogosi s*@- plan Ipr;eks;ta"eniaJ1 kt@ry ;mienia mur * lini/ *y;na";a-H"H grani"e
aneks-i: Plan ten pr;e*idu-e1 ?e I;rael pr;e-mie regiony oto";one murem1 aby
pod;ieliL na ";/G"i kur";H"e si/ tereny po;osta*ione Palesty<";ykom i aby -e
;amknHL * rama"h pr;e-/"ia ,oliny 9ordanu: Plan ten *spara administra"-a
$usha1 a komentator;y ;a"hodni "h*alili go -ako Iumiarko*anyJ 5 mo?e ;byt
umiarko*any1 -ak ustaliy +tany .-edno";one i I;rael po in*a;-i na #iban * lip"u
200D roku:
Niekiedy )as;yngton ;ba";a ; tego kursu1 aby upokor;yL I;rael1 na "o lobby nie
reago*ao: 9eden ; taki"h uder;a-H"y"h pr;ykad@* ; 2007 roku ;osta opisany
pr;e;e mnie * ksiH?"e 0ai.ed States na stronie =(4: Ori !Pneri utr;ymu-e1 ?e
pole"enia +tan@* .-edno";ony"h ;abloko*ay i;raelskie plany * 200D roku
doty";H"e *o-ny ; #ibanem1 plany1 kt@re po*stay du?o *";eGnie-1 pr;e; "o premier
hud &lmert ;o?y re;ygna"-/ * mar"u 2007 roku: 'o?na o tym pr;e";ytaL *
4.merfs (ruth pi@ra !Pneriego ; mar"a 2007 roku T http:%%***:aPnery5
ne*s:"o:il%english%U: )i/"e- r@*nie? * pr;ypisie pod tekstem 5y.ematy domina#ji
* ninie-s;ym tomie:
#i";by te1 pr;e; pr;ypadek1 ni" nie ;na";H1 gdy? nie u*;gl/dnia-H pr;e*idy*any"h
grani" osiedli1 kt@re sH ;a;*y";a- ta-emni"H pa<st*o*H1 ";y te? ogromny"h
pro-ekt@* infrastrukturalny"h 5 superautostrad dla I;rael";yk@*1 niedost/pny"h
dla Palesty<";yk@*1 ; s;erokimi pobo";ami1 i;raelski"h punkt@* kontrolny"h i
inny"h *ymys@*1 kt@re ma-H utrudniaL ?y"ie Palesty<";ykom: $ard;ie-
realisty";ne sH ;ape*ne s;a"unki m@*iH"e1 ?e i;raelskie osiedla ;a-mu-H -u? okoo
70 pro"ent .a"hodniego $r;egu1 ale dokadne dane sH niedost/pne1 gdy? nie "h"H
i"h u-a*niL ani +tany .-edno";one1 ani I;rael: !ktualne *iadomoG"i na temat
osiedli i;raelski"h mo?na ;naleSL * dokumenta"h $YT5 selem lub * regularnie
uka;u-H"y"h si/ 6aporta#h o osied.a#h izrae.s!i#h' *yda*any"h pr;e; 8unda"-/ na
r;e"; Poko-u na $liskim )s"hod;ie T8oundation for 'iddle ast Pea"eU:
11 wrzenia i #epoka terroru
2 )0.NNI! 2006 0&3O
) s;oku *y*oanym samob@-";ymi ;ama"hami * $agdad;ie1 9ero;olimie i
Nad?afie ora; innymi nie;li";onymi aktami terroru1 kt@re nastHpiy po == *r;eGnia
200= roku1 at*o -est ;ro;umieL1 dla";ego *iele os@b u*a?a1 ?e G*iat *kro";y *
no*H1 pr;era?a-H"H epok/ 5 Iepok/ terroruJ1 -ak %:ostaa ona na;*ana * tytule
;bioru ese-@* nauko*"@* ; Oni*ersytetu Bale i inny"h publi"yst@*: ! -ednak d*a
lata po == *r;eGnia +tany .-edno";one *"iH? -es;";e nie dotary do kor;eni
terrory;mu1 *y*oay *i/"e- *o-en ni? poko-o*o ;ako<";ony"h ;bro-ny"h
konflikt@* i nadal podnos;H sta*k/ og@lnoG*iato*e- konfronta"-i:
Na *ydar;enia == *r;eGnia G*iat odpo*ied;ia s;okiem i pr;era?eniem ora;
*sp@";u"iem dla ofiar: !le tr;eba pami/taL r@*nie? o tym1 ?e du?a ";/GL
spoe";noG"i mi/d;ynarodo*e- ;areago*aa * -es;";e -eden spos@b: I)itamy *
klubie\J: Po ra; pier*s;y * historii ;a"hodnie mo"arst*o byo "elem okru"ie<st*a1
kt@re -est tak po*s;e"hne gd;ie ind;ie-:
3a?da pr@ba ;ro;umienia *ydar;e< ; == *r;eGnia * spos@b o";y*isty
ro;po";nie si/ od pr;eGled;enia po";yna< +tan@* .-edno";ony"h 5 i"h reak"-i i
metod dals;ego d;iaania:
0ok po *ydar;enia"h == *r;eGnia "elem ataku sta si/ !fganistan: #ud;ie1
kt@r;y kieru-H si/ podsta*o*ymi ;asadami moralnymi1 ma-H sporo pra"y do
*ykonania1 kiedy pr@bu-H *yka;aL1 ?e +tany .-edno";one i )ielka $rytania miay
pra*o ;bombardo*aL mies;ka<"@* !fganistanu1 aby ;musiL i"h * ten spos@b do
*ydania lud;i pode-r;any"h o dokonanie ;brodni1 "o poda*ano -ako ofi"-alny
po*@d ataku
=
:
Nast/pnie1 *e *r;eGniu 2002 roku1 na-*i/ks;e mo"arst*o * historii G*iata
ogosio no*H Narodo*H +trategi/ $e;pie";e<st*a1 ; kt@re- *ynika1 ?e ;amier;a
ono utr;ymaL na stae s*o-H G*iato*H domina"-/: 9akiekol*iek pr@by ;agro?enia
te- domina"-i b/dH ;*al";ane silH na skal/1 * kt@re- +tanom .-edno";onym nikt nie
dor@*na:
) tym samym ";asie ;a";/to uder;aL * *o-enne b/bny1 aby ;mobili;o*aL
spoe";e<st*o do in*a;-i na Irak: .a";/a si/ r@*nie? kampania pr;ed
*yborami do 3ongresu1 kt@re ;de"ydu-H1 ";y administra"-a b/d;ie moga
;reali;o*aL s*@- *e*n/tr;ny i mi/d;ynarodo*y program:
&statnie dni 2002 roku byy1 -ak ;au*a?y spe"-alista do spra*
mi/d;ynarodo*y"h 'i"hael 3repon1 Ina-bard;ie- niebe;pie";ne od ";asu
rakieto*ego kry;ysu kuba<skiego * =4D2 rokuJ1 o kt@rym to kry;ysie !rthur Y
+"hlesinger pisa1 nie be; po*odu1 -ako o Ina-bard;ie- niebe;pie";nym
momen"ie * historii lud;koG"iJ: 3repon by ;aniepoko-ony ro;pr;estr;e5:
nianiem broni nuklearne- * IIranie1 Iraku1 3orei P@no"ne- i na subkon5
tynen"ie indy-skimJ ora; Iniestabilnym pasem1 * kt@rym bro< ta mo?e si/
ro;pr;estr;eniL1 si/ga-H"ym od Pyongyang do $agdaduJ: ,;iaania administra"-i
$usha *iata"h 200252006 spot/go*ay-edynie to ;agro?enie * samym tym
pasie i *ok@ niego:
Narodo*a +trategia $e;pie";e<st*a da-e +tanom .-edno";onym pra*o do
pro*ad;enia I*o-en pre*en"y-ny"hJ 5 pre*en"y-ny"h1 a nie *ypr;ed;a-H"y"h1
";yli *y*oy*any"h *tedy1 kiedy nie ma ?adnego realnego ;agro?enia1 bo
istnie-e ono -edynie * opinii agresor@*1 na*et -eGli -est *ymyGlone lub
domniemane: )o-na pre*en"y-na -est1 na-proG"ie- m@*iH"1 Ina-*y?s;H
;brodniHJ pot/pionH * Norymberd;e:
&d po";Htku *r;eGnia 2002 roku administra"-a $usha *ysyaa groSne
ostr;e?enia o niebe;pie";e<st*ie1 -akie +addam Kusa-n stano*i dla +tan@*
.-edno";ony"h1 ";yniH" alu;-e1 ?e ira"ki tyran -est po*iH;any ; al 3aidH i
;amies;any * ataki ; == *r;eGnia: Ten propagando*y atak pom@g administra"-i
u;yskaL popar"ie *ystras;onego spoe";e<st*a dla s*oi"h plan@* in*a;-i na
kra-1 kt@ry -est *aG"i*ie be;bronny1 ale stano*i akomy kHsek1 le?H" * samym
"entrum regionu o na-*i/ks;y"h G*iato*y"h ;asoba"h suro*"@*
energety";ny"h:
) ma-u 2006 roku1 po domniemanym ;ako<";eniu *o-ny * Iraku1
pre;ydent $ush *ylHdo*a na pokad;ie lotnisko*"a braham 7in#o.n i ogosi1
?e odni@s I;*y"i/st*o * *o-nie terrorem Qpr;e;R usuni/"ie *s;ystki"h
spr;ymier;e<"@* al 3aidyJ:
!le nade-d;ie == *r;eGnia 2006 roku i nie pr;yniesie ?adny"h
*iarygodny"h do*od@* na r;ekome ;*iH;ki +addama ; -ego ;a*;i/tym
*rogiem
&samH bin #adenem: ! -edynym ;nanym po*iH;aniem mi/d;y ;*y"i/st*em i
terrorem -est to1 ?e in*a;-a +tan@* .-edno";ony"h na Irak spo*odo*aa1 ?e do al
3aidy pr;yH";a si/ *i/"e- o"hotnik@* ora; ?e roGnie ;agro?enie terrorem:
I)all +treet 9ournalJ u;na1 ?e pr;esadna radoGL $usha1 starannie odegrana
na pokad;ie brahama 7in#o.na' Ito po";Htek kampanii *ybor";e- pr;e;
*yborami pre;yden"kimi * 200C rokuJ1 kt@ra -ak "h"e tego $iay ,om1 Ib/d;ie
oparta tak dale"e1 -ak to tylko -est mo?li*e1 na ;agadnienia"h be;pie";e<st*a
narodo*egoJ: 9e?eli administra"-a dopuG"i do tego1 ?e spra*y kra-o*e *e;mH * te-
kampanii g@r/1 ;na-d;ie si/ * po*a?ny"h tarapata"h:
Tym";asem bin #aden po;osta-e na *olnoG"i1 a spra*"y atak@*
terrorysty";ny"h ;a pomo"H *Hglika1 -akie nastHpiy po == *r;eGnia1 *"iH? sH
nie;nani 5 "o -est tym bard;ie- upokar;a-H"H pora?kH1 ?e Sr@do te- Gmier"ionoGne-
substan"-i ;na-du-e si/ pra*dopodobnie * +tana"h .-edno";ony"h1 byL mo?e na*et
* -ednym ; federalny"h laboratori@* pra"u-H"y"h nad broniH biologi";nH: Ira"ka
bro< maso*e- ;agady ;ostaa "i"hutko ;apomniana:
) drugH ro";ni"/ *ydar;e< ; == *r;eGnia1 -ak i po nie-1 mamy *aG"i*ie do
*yboru d*ie drogi: 'o?emy kontynuo*aL mars; nas;y"h *o-sk do pr;odu1 *
pr;ekonaniu1 ?e G*iato*y eg;ekutor *yeliminu-e "ae ;o 5 -ak t*ierd;H autor;y
pre;yden"ki"h pr;em@*ie<1 dokonu-H" plagiatu staro?ytny"h opo*ieG"i i ba-ek dla
d;ie"i: !lbo te? mo?emy poddaL anali;ie doktryny ogos;one- no*e- epoki1
*y"iHga-H" ; ni"h ra"-onalne *nioski1 i byL mo?e *ydobyL sens t*or;H"e- si/
r;e";y*istoG"i:
)o-ny1 kt@re na;y*a si/ I*o-nami ; terroremJ1 mogH si/ to";yL pr;e; dugi
";as: INie m@*my o tym1 ile potr;eba nam *o-en1 aby ;ape*niL *olnoGL * nas;e-
o-";ySnieJ 5 oG*iad";y pre;ydent * 2002 roku: ) por;Hdku: Poten"-alne i
niespod;ie*ane ;agro?enia sH nie;li";one: I istnie-e po*a?ny po*@d1 aby *ier;yL1
?e realne ;agro?enia sta-H si/ -es;";e po*a?nie-s;e na skutek be;pra*ia i pr;emo"y
stoso*any"h pr;e; administra"-/ $usha:
Po*inniGmy r@*nie? ;*r@"iL u*ag/ na nieda*ne so*a !mi !yalona1 s;efa
i;raelskie- +u?by $e;pie";e<st*a )e*n/tr;nego T+habak1 +hin $etU * lata"h =44D5
20001 kt@ry po*ied;ia1 ?e I"i1 kt@r;y "h"H odnieGL ;*y"i/st*oJ nad terrory;mem
be; oglHdania si/ na kr;y*dy1 -akie sH po*odem terrory;mu1 I"h"H nieko<";H"e- si/
*o-nyJ:
Ta u*aga -est be; *Htpienia uni*ersalna:
N*iat ma *s;elkie po*ody ku temu1 aby obser*o*aL to1 "o si/ d;ie-e *
)as;yngtonie1 ; ;aniepoko-eniem i tr*ogH: Nale?y -ednak stale podkreGlaL1 ?e
lud;ie1 kt@r;y ma-H na-*i/ks;e mo?li*oG"i oddalenia tego niepoko-u1 sH * +tana"h
.-edno";ony"h: +H to lud;ie1 kt@rym dano s;ans/ u";ynienia *i/"e-1 ni? dokonali
inni1 aby ks;tato*aL nas;H pr;ys;oGL 5 d;i/ki pot/d;e s*o-ego kra-u ora; d;i/ki
*olnoG"i i po;y"-i1 -akH si/ "ies;H1 ;na";nie *i/ks;e- ni? gd;iekol*iek ind;ie-:
P0.BPI+B
=: Talibo*ie ;a?Hdali od +tan@* .-edno";ony"h do*od@*1 na podsta*ie kt@ry"h
mieliby *ydaL &sam/ bin #adena i -ego *sp@pra"o*nik@*: !dministra"-a
$usha odm@*ia pr;edsta*ienia -aki"hkol*iek do*od@*1 ponie*a? -ak si/ *
ko<"u oka;ao1 ?adny"h materia@* ob"iH?a-H"y"h nie miaa: &siem miesi/"y
p@Snie- s;ef 8$I1 0obert 'ueller1 poinformo*a pras/1 ?e I*edug *ied;yJ
biura == *r;eGnia by spiskiem1 kt@ry *yklu si/ * !fganistanie1 a po*sta *
.-edno";ony"h mirata"h !rabski"h i * uropie: Tr;y tygodnie po
ro;po";/"iu bombardo*a< ofi"-alne "ele si/ ;mieniy 5 bryty-ski admira sir
'i"hael $oy"e poinformo*a !fga<";yk@*1 ?e b/dH bombardo*ani dop@ty1
Idop@ki nie ;mieniH s*oi"h pr;y*@d"@*J1 "o -est podr/";niko*ym
pr;ykadem terrory;mu pa<st*a: $ombardo*ania ;ostay ;de"ydo*anie
pot/pione pr;e; na-*a?nie-s;y"h afga<ski"h pr;y*@d"@* opo;y"-i ;*al";a-H"e-
tali5 b@*1 * tym pr;e; fa*oryta +tan@* .-edno";ony"h !bdula Ka]a1 kt@ry
baga )as;yngton1 aby ten pr;esta ;abi-aL nie*inny"h !fga<";yk@* -edynie
po to1 aby Ipoka;aL s*o-e muskuyJ1 tym samym ska;u-H" na pora?k/ *ysiki
;mier;a-H"e do obalenia talib@* pr;e; samy"h !fga<";yk@* Ttak *aGnie to
*yglHdao ; perspekty*y ";asuU: Pr;e"i*ko bombardo*aniom ostro
*yst/po*aa *i/ks;oGL kra-@* G*iata1 -ak *ynikao ; bada< Instytutu 2allupa1
;*as;";a *tedy1 kiedy "elem bombardo*a< sta*ali si/ "y*ile1 "o d;iao si/ od
samego po";Htku: )ynik@* ty"h bada< nie u-a*niono * +tana"h
.-edno";ony"h: 3iedy pode-mo*ano de"y;-/ o bombardo*ania"h1
spod;ie*ano si/1 ?e dopro*ad;H one miliony lud;i na skra- Gmier"i godo*e-1 i
; tego po*odu bombardo*ania ;ostay ostro pot/pione pr;e; mi/d;ynarodo*e
organi;a"-e niosH"e pomo" humanitarnH: 3ilka miesi/"y p@Snie- +arnina
!hmed1 ";oo*y spe"-alista do spra* !fganistanu pra"u-H"y na Oni*ersyte"ie
KarParda1 napisa * har*ard;kim ";asopiGmie I$e;pie";e<st*o
mi/d;ynarodo*eJ T;ima 200=%2002U: Iponie*a? pomo" humanitarna bya
niemo?li*a pr;e; naloty armii ameryka<skie-1 miliony !fga<";yk@* sH
nara?one na ry;yko Gmier"i godo*e-J: 9est to nie;*yky komentar; doty";H"y
moralnoG"i i kultury intelektualne- .a"hodu1 gd;ie opera"-a * !fganistanie
-est be;dyskusy-nie pre;ento*ana -ako I*o-na spra*iedli*aJ:
Stany Zjednoczone i $rganizacja
%arod&w Zjednoczonyc'
=7 P!^,.I0NI3! 2006 0&3O
+tany .-edno";one1 biorH" pod u*ag/ pora?k/ *o-sko*e- okupa"-i Iraku1 poprosiy
&rgani;a"-/ Narod@* .-edno";ony"h o *;i/"ie na s*o-e barki ";/GL kos;t@*:
0ada $e;pie";e<st*a &N. ;at*ierd;ia ameryka<sko_bryty-skH re;olu"-/
numer =7== -ednogoGnie1 ale nie -ednomyGlnie: Chiny1 8ran"-a i 0os-a
5stali ";onko*ie 0ady $e;pie";e<st*a 5 spr;e"i*ili si/ te- re;olu"-i i nie *yGlH
s*oi"h *o-sk ani te? nie pr;e;na";H *i/"e- fundus;y na okupa"-/1 ale podobnie -ak
Niem"y1 Pakistan i inne kra-e1 podday si/ pres-i +tan@* .-edno";ony"h o
;a"ho*anie symboli";ne- -ednoG"i:
Po*a?ne pod;iay utr;ymu-H si/ nadal1 s;";eg@lnie * -edne- spra*ie
5";y i kiedy okupan"i pr;eka?H pra*d;i*H polity";nH *ad;/ * r/"e Iraki-";yk@*:
Te ;r@?ni"o*ane reak"-e na re;olu"-/ sH od;*ier"iedleniem dugie- historii
arbitralnoG"i )as;yngtonu *obe" spoe";noG"i mi/d;ynarodo*e- i *obe" same-
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h:
Pro*ad;ona pr;e; +tany .-edno";one *o-na * Iraku ;ostaa ro;po";/ta be;
*spar"ia &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: )as;yngton d;iaa ;godnie ;
Narodo*H +trategiH $e;pie";e<st*a 5 ogos;onH pr;e; administra"-/ $usha *e
*r;eGniu 2002 roku 5 kt@ra daa +tanom .-edno";onym pra*o do u?y"ia siy1 *
ra;ie potr;eby -ednostronnie1 pr;e"i*ko tym1 kt@r;y sH pr;e; !meryk/ postr;egani
-ako *rogo*ie:
) konsek*en"-i1 -eGli &N. nie d;iaa -ak instrument * r/ka"h +tan@*
.-edno";ony"h1 )as;yngton lek"e*a?y &rgani;a"-/ Narod@* .-edno";ony"h: Na
pr;ykad * 2002 roku oen;eto*ski 3omitet do spra*
0o;bro-enia i $e;pie";e<st*a 'i/d;ynarodo*ego pr;y-H re;olu"-/ *;y*a-H"H do
bard;ie- ;de"ydo*anego po*str;ymy*ania military;a"-i pr;estr;eni kosmi";ne-
ora; re;olu"-/ podtr;ymu-H"H ustalenia protokou gene*skiego ; =427 roku
pr;e"i*ko u?y*aniu tru-H"y"h ga;@* bo-o*y"h i broni bakteriologi";ne-: &bie
re;olu"-e pr;egoso*ano -ednogoGnie1 ale pr;y d*@"h gosa"h *str;ymu-H"y"h si/ 5
+tan@* .-edno";ony"h i I;raela: ) prakty"e *str;ymanie si/ +tan@*
.-edno";ony"h od goso*ania o;na";a *eto:
&d lat s;eGLd;iesiHty"h `` *ieku +tany .-edno";one po;osta-H
;de"ydo*anym liderem * goso*ania"h nad re;olu"-ami 0ady $e;pie";e<st*a
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h1 na*et ty"h1 kt@re *;y*ay pos;";eg@lne
pa<st*a do pr;estr;egania pra*a mi/d;ynarodo*ego: Na drugim mie-s"u -est
)ielka $rytania1 8ran"-a i 0os-a sH daleko ; tyu: &bra; ten -est -ednak *ypa";ony
pr;e; fakt1 ?e nie;*ykle silna po;y"-a )as;yngtonu ";/sto *ymus;a osabienie
;na";enia re;olu"-i1 kt@rym spr;e"i*ia-H si/ +tany .-edno";one1 a na*et po*odu-e1
?e *a?ne spra*y * og@le nie trafia-H pod obrady:
0utyno*e *ykor;ysty*anie pra*a *eta pr;e; G*iato*ego lidera -est og@lnie
ignoro*ane lub bagateli;o*ane * +tana"h .-edno";ony"h T";asem na;y*a si/ go
Ipryn"ypialnym stano*iskiem obl/?onego )as;yngtonuJU1 ale posta*a ta nie -est
interpreto*ana -ako umnie-s;a-H"a ;asadnoGL d;iaania i *iarygodnoGL &rgani;a"-i
Narod@* .-edno";ony"h1 "ho"ia? tak *aGnie -est: Pr;e"i*nie1 to nie"h/L inny"h
kra-@* do u;nania pr;y*@d;t*a +tan@* .-edno";ony"h -est postr;egana -ako
problem 5 "o -est poka;em arogan"-i1 d;i/ki kt@re- mo?na ;yskaL nie*ielu
pr;y-a"i@:
Pod";as debaty * &N. * spra*ie Iraku )as;yngton upiera si/ pr;y u;naniu
-ego prerogaty* do -ednostronnego d;iaania: Na pr;ykad na konferen"-i praso*e-
D mar"a 2006 roku $ush oG*iad";y1 ?e istnie-e tylko :-edno pytanie: C;y re?im
ira"ki pr;epro*ad;i pene i be;*arunko*e ro;bro-enie1 -ak naka;u-e mu
Qoen;eto*ska re;olu"-a numerR =CC=1 ";y te? nieMJ: Nie po;osta*i *i/"
*Htpli*oG"i1 ?e de"y;-a o tym1 -ak * r;e";y*istoG"i -est reali;o*ana ta re;olu"-a1
nale?y do +tan@* .-edno";ony"h1 nie ;aG do kogokol*iek innego1 a-u? na pe*no
nie do &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: Co *i/"e-1 naty"hmiast da tak?e -asno
do ;ro;umienia1 ?e odpo*iedS nie ma ;na";enia1 ogas;a-H"1 ?e I* spra*a"h
nas;ego *asnego be;pie";e<st*a tak na pra*d/ nie potr;ebu-emy ni";y-e- ;godyJ:
Inspek"-e &N. i obrady 0ady $e;pie";e<st*a byy ; tego po*odu farsH1 a *
peni ;*eryfiko*any fakt *ypenienia pr;e; Irak re;olu"-i i tak nie miaby ?adnego
;na";enia: +tany .-edno";one *pro*ad;iyby s*@- re?im * Iraku na*et *tedy1
gdyby +addam "ako*i"ie si/ ro;broi Ttak napra*d/ na*et *@*";as1 gdyby
+addam i -ego rod;ina opuG"ili kra-1 -ak po*ied;ia pre;ydent na s;";y"ie na
!;ora"h * pr;ededniu in*a;-iU:
3iedy armii okupa"y-ne- nie udao si/ ;naleSL ira"kie- broni maso*ego
ra?enia1 administra"-a ;mienia s*o-e stano*isko m@*iH"e o Iabsolutne- pe*noG"iJ
istnienia takie- broni i ;a";/a argumento*aL1 ?e +tany .-edno";one ma-H pra*o
d;iaaL pr;e"i*ko ka?demu pa<st*u1 kt@re "hoLby ma ;amiar ro;*i-aL bro<
maso*e- ;agady: &bni?anie grani"y ;agro?enia1 pr;y kt@re- mo?na u"iekaL si/ do
stoso*ania siy1 -est na-bard;ie- ";ytelnym do*odem na to1 ?e ogas;ane po*ody
in*a;-i nie istniay:
,;iG na-*a?nie-s;H k*estiH -est to1 kto r;Hd;i Irakiem: Nie*ielu ufa1 ?e +tany
.-edno";one dopro*ad;H do st*or;enia r;Hdu1 kt@remu po;*olH d;iaaL
nie;ale?nie: . tego po*odu G*iato*a opinia publi";na ;de"ydo*anie "h"iaaby1 aby
to &N. pr;e-/a d;iaania * tym ;akresie: Podobnie sHd;H !merykanie1
pr;yna-mnie- tak *ynika ; bada< pro*ad;ony"h od k*ietnia 2006 roku * rama"h
IProgramu na temat poglHd@* na polityk/ mi/d;ynarodo*HJ TIProgram on
International Poli"y !ttitudeJ1 PIP!U pro*ad;onego na Oni*ersyte"ie 'aryland:
Trudno o"eniaL opini/ samy"h Iraki-";yk@*1 ale ostatnie badanie T; 2006
rokuU Instytutu 2allupa * $agdad;ie poka;u-e1 ?e spoGr@d ;agrani";ny"h polityk@*
na-lepie- o"eniany -est Chira"1 ;na";nie lepie- ni? $ush ";y $lair: Pre;ydent 8ran"-i
by o";y*iG"ie na-*i/ks;ym krytykiem in*a;-i:
Pr;y ty"h *s;ystki"h ;mienia-H"y"h si/ u;asadnienia"h i preteksta"h -edna
;asada po;osta-e nie;mienna: +tany .-edno";one mus;H * ostate";nym
ro;ra"hunku u;yskaL r;e";y*istH kontrol/ nad Irakiem1 pod -akHG fasadH
demokra"-i1 -eGli b/d;ie to *ykonalne:
+pos@b ro;umo*ania +tan@* .-edno";ony"h ;osta ;obra;o*any *
s"hema"ie organi;a"y-nym I!dministra"-a "y*ilna * po*o-ennym IrakuJ: 9est *
nim s;esnaG"ie k*adrat@*1 ; kt@ry"h ka?dy ;a*iera na;*isko i ;akres
odpo*ied;ialnoG"i 5 po";H*s;y od pre;yden"kiego *ysannika Paula $remera
Todpo*ied;ialnego pr;ed PentagonemU1 a sko<";y*s;y na na-ni?s;y"h
stano*iska"h: +iedem os@b to generao*ie1 *i/ks;oGL po;ostay"h to ameryka<s"y
ur;/dni"y r;Hdo*i: Na samym dole1 * siedemnastym k*adra"ie1 *ielkoG"i -edne-
tr;e"ie- po;ostay"h k*adrat@*1 be; na;*isk i funk"-i1 napisano: Iira""y dorad"y
ministerst*J:
Pre;ydent $ush ;abiega o kogoG1 ; kim b/d;ie m@g pod;ieliL kos;ty1 ale nie
*ad;/ * po*o-ennym Iraku: O *ad;y musi byL )as;yngton1 a nie &rgani;a"-a
Narod@* .-edno";ony"h ";y Iraki-";y"y:
(ylematy dominacji
2D #I+T&P!,! 2006 0&3O
) ";asie kiedy +tany .-edno";one ;maga-H si/ ; ;apro*ad;eniem por;Hdku *
Iraku1 H";nie ; nar;u"eniem re?imu1 kt@ry b/d;ie odpo*iada ameryka<skim
interesom1 *ybu"h nast/pnego kry;ysu gro;i * 3orei P@no"ne-:
Na tak ;*ane- osi ;a 3orea P@no"na -est na-bard;ie- niebe;pie";nym
elementem1 ale 5 podobnie -ak Iran i * pr;e"i*ie<st*ie do Iraku 5 nie spenia
pier*s;ego kryterium +tan@* .-edno";ony"h1 aby moga staL si/ "elem ataku: nie
-est be;bronna:
3orea P@no"na ma bro< odstras;a-H"H 5 nie nuklearnH Tpr;yna-mnie- *
";asie1 kiedy sH pisane te so*aU1 ale pot/?nH artyleri/ uloko*anH na grani"y strefy
;demilitary;o*ane-1 *y"elo*anH * +eul1 stoli"/ 3orei Poudnio*e-1 i * d;iesiHtki
tysi/"y ameryka<ski"h ?onier;y1 kt@r;y sta"-onu-H na poudnie od grani"y:
Xonier;e "i ma-H ;ostaL *y"ofani po;a ;asi/g artylerii p@no"nokorea<skie-1
po*odu-e to -ednak niepe*noGL 5 ;ar@*no na p@no"y1 -ak i na poudniu 5 "o do
inten"-i +tan@* .-edno";ony"h:
) paSd;ierniku 2002 roku +tany .-edno";one oskar?yy 3ore/ P@no"nH o to1
?e ro;po";/a ta-ny program *;boga"ania uranu1 amiH" * ten spos@b umo*/ ;
=44C roku: Polity";na gra broniH nuklearnH1 kt@ra ro;po";/a si/ od ty"h oskar?e<1
pr;ypomina niekt@rym obser*atorom okres kuba<skiego kry;ysu rakieto*ego: )
2006 roku )as;yngton da G*iatu ohydnH nau";k/: -eGli "h"e"ie si/ pr;ed nami
obroniL1 to naGladu-"ie 3ore/ P@no"nH i sta<"ie si/ dla nas r;e";y*istym
militarnym ;agro?eniem
=
:
3orea P@no"na nie spenia r@*nie? drugiego *arunku sta*ianego pa<st*u1
aby miao si/ staL militarnym "elem +tan@* .-edno";ony"h 5 -est -ednym ;
na-biednie-s;y"h kra-@* G*iata:
!le 3orea P@no"na ma *a?ne poo?enie geostrategi";ne1 pr;e; kt@re mo?e
staL si/ "elem ataku +tan@* .-edno";ony"h1 -eGli tylko ;na-d;ie si/ spos@b na
pokonanie -e- odstras;a-H"e- broni: 3orea P@no"na le?y * p@no"no5*s"hodnie-
!;-i1 * regionie1 kt@ry dla )as;yngtonu stano*i nie lada *y;*anie * dH?eniu do
G*ato*e- domina"-i:
) no*e- formie Itr@-polarnegoJ systemu gospodarki G*iato*e-1 kt@ra *yania
si/ od tr;yd;iestu lat1 G"iera-H si/ ;e sobH tr;y G*iato*e "entra gospodar";e: +tany
.-edno";one1 uropa i p@no"no5*s"hodnia !;-a:
) -ednym *ymiar;e te- ry*ali;a"-i1 * *ymiar;e militarnym1 +tany
.-edno";one sH klasH samH * sobie1 ale * po;ostay"h -u? nie: 0egiony te ry*ali;u-H
mi/d;y sobH o domina"-/1 mimo skompliko*any"h po*iH;a<1 -akie -e H";H1 i
*aG"i*ie taki"h samy"h interes@* elit1 kt@re -e repre;entu-H:
&statnie badania grupy robo";e- do spra* polityki +tan@* .-edno";ony"h
*obe" 3orei1 kiero*ane- pr;e; +eliga +: Karrisona 5 pr;epro*ad;one dla Centrum
Polityki 'i/d;ynarodo*e- TCenter for International Poli"yU * )as;yngtonie ora;
dla Centrum )s"hodnie- !;-i TCenter for ast !sian +tudiesU * Chi"ago 5 doty";yy
rela"-i !;-i P@no"no_)s"hodnie- ; res;tH G*iata:
!;-a P@no"no5)s"hodnia -est obe"nie dynami";nym gospodar";o regionem
G*iata1 * kt@rym po*sta-e pra*ie 60 pro"ent G*iato*ego produktu kra-o*ego
brutto1 ;na";nie *i/"e- ni? * +tana"h .-edno";ony"h T=4 pro"entU: To 60 pro"ent
stano*i r@*no*artoGL poo*y globalny"h re;er* *aluto*y"h: .ar@*no +tany
.-edno";one1 -ak i uropa pro*ad;H *ymian/ handlo*H ; !;-H P@no"no5
)s"hodniH na *i/ks;H skal/ ni? *;a-emnie mi/d;y sobH:
) !;-i P@no"no5)s"hodnie- ;na-du-H si/ d*ie g@*ne pot/gi pr;emyso*e 5
9aponia i 3orea Poudnio*a1 tr;e"iH takH pot/gH sta-H si/ Chiny: +yberia kry-e
bogate ;asoby suro*"@* mineralny"h1 * tym rop/ nafto*H: .*i/ks;a-H si/ obroty
handlo*e mi/d;y pa<st*ami tego regionu ora; -ego ;*iH;ki ; !;-H Poudnio*o5
)s"hodniH 5 pr;e; nieformalnH organi;a"-/1 kt@ra -est ";asem na;y*ana
+to*ar;ys;eniem Narod@* !;-i Poudnio*o5 )s"hodnie- T!sso"iation of +outh
ast !sian Nations1 !+!NU ora; Chin1 9aponii i 3orei Poudnio*e-:
. obs;ar@* *yst/po*ania ;@? suro*"@* naturalny"h1 na pr;ykad ; +yberii1
budu-e si/ ruro"iHgi do "entr@* pr;emyso*y"h: Niekt@re ; ni"h mogyby
pro*ad;iL pr;e; terytorium 3orei P@no"ne- i 3orei Poudnio*e-1 a kole-
transsybery-ska mogaby byL pr;edu?ona * tym samym kierunku:
+tosunek +tan@* .-edno";ony"h do integra"-i !;-i P@no"no5 )s"hodnie- ;
poudniem -est ambi*alentny: &ba*y )as;yngtonu bud;i to1 ?e ;integro*ane
regiony1 -ak uropa lub !;-a P@lno"no5)s"hodnia1 mogH "h"ieL si/ unie;ale?niL i
staL si/ tym1 "o * ";asa"h ;imne- *o-ny na;y*ano Itr;e"iH silHJ:
2rupa robo";a do spra* polityki +tan@* .-edno";ony"h *obe" 3orei ;ale"a1
aby )as;yngton ;nala; dyplomaty";ne ro;*iH;anie obe"nego kry;ysu ;*iH;anego
; 3oreH P@no"nH1 "o niepe*nie i niekonsek*entnie ro;po";/a administra"-a
Clintona -ako pro"es Ig*arantu-H"y be;pie";e<st*o 3orei P@no"ne- *olne- od
broni nuklearne-1 lansu-H"y po-ednanie 3orei P@no"ne- i 3orei Poudnio*e- ora;
pro*ad;H"y do *sp@pra"y gospodar";e- mi/d;y 3oreH P@no"nH i -e- sHsiadamiJ:
Takie *sp@d;iaanie mogoby pr;yspies;yL reformy gospodar";e * 3orei
P@no"ne-1 kt@re ; ";asem dopro*ad;iyby do Iro;pros;enia *ad;y ekonomi";ne-1
osabienia polityki totalitarne- i ograni";enia amania pra* ";o*iekaJ:
Taka polityka odpo*iadaaby konsensuso*i * regionie: !lternaty*a 5
konfronta"-a ;godna ;e strategiH *o-ny pre*en"y-ne-1 -akH gosi trio $ush1 Chaney i
0umsfeld 5 Imogaby *"iHgnHL !;-/ P@no"no5)s"hodniH i +tany .-edno";one *
nie"h"ianH *o-n/J1 u*a?a-H ";onko*ie grupy robo";e-:
$ard;ie- umiarko*ana polityka mogaby ;a"h/"iL !;-/ P@no"no5 )s"hodniH1
podobnie -ak urop/1 do u;yskania nie;ale?noG"i1 "o -ednak utrudnioby +tanom
.-edno";onym utr;ymanie por;Hdku G*iata1 * kt@rym inni mus;H u;naL s*o-e
*aG"i*e mie-s"e:
) ty"h *;a-emny"h stosunka"h u;ale?nienie od suro*"@* energety";ny"h ma
na-*i/ks;e ;na";enie: &d ";as@* drugie- *o-ny G*iato*e- ameryka<s"y strated;y
pos;uku-H sposobu pr;e-/"ia kontroli nad ogromnymi ;asobami suro*"@*
energety";ny"h $liskiego )s"hodu1 "o * re;ulta"ie pr;ekadaoby si/ na kontrol/
nad G*iatem: . ty"h samy"h po*od@* uropa i po*sta-H"e mo"arst*a a;-aty"kie
dH?H do tego1 aby i"h Sr@da ;aopatr;enia * te suro*"e byy *olne od1 -ak to na;*a
*ybitny strateg 2eo5 rge 3ennan1 Isiy *etaJ ameryka<skie- kontroli nad
dosta*ami suro*"@* energety";ny"h ora; morskimi s;lakami ?eglugo*ymi:
3onflikt doty";H"y $liskiego )s"hodu i "entralne- !;-i od;*ier"iedla te oba*y:
+tany .-edno";one od da*na ostro reagu-H na Iudany buntJ taki"h kra-@*
Tr;e"iego N*iata1 -ak 3uba1 kt@re pos;uki*ay drogi nie;ale?nego ro;*o-u1 da-H"
pr;y tym pier*s;e<st*o potr;ebom *e*n/tr;nym pr;ed potr;ebami ;agrani";ny"h
in*estor@* i *as;yngto<ski"h strateg@*: ,la )as;yngtonu *spomniane oba*y
;a*s;e do"ieray r@*nie? do "entr@* pr;emyso*y"h na-*i/ks;y"h mo"arst* 5
s;";eg@lnie tera;1 kiedy ten Itr@- 5 polarnyJ por;Hdek G*iato*e- gospodarki
pr;ybiera no*e formy:
In*a;-a na Irak bya Ipr;ykado*H ak"-HJ1 demonstru-H"H G*iatu1 ?e
administra"-a $usha po*a?nie traktu-e s*o-H doktryn/1 kt@ra po;*ala -e- na u?y"ie
siy *edug *asnego u;nania * "elu ;a;na";enia s*o-e- globalne- domina"-i i
;abloko*ania *s;ystki"h poten"-alny"h pr@b k*estiono*ania te- domina"-i1
-akkol*iek odlege mogyby one byL:
Pr;emo" to pot/?ne nar;/d;ie kontroli1 -ak u";y nas historia: !le dylematy
domina"-i tak?e nie sH mae:
P0.BPI+B
=: ,o 200D roku 3orea P@no"na1 -ak si/ s;a"u-e1 *yproduko*aa osiem do
d;iesi/"iu go*i" nuklearny"h1 pr;epro*ad;ia testy rakiet dalekiego ;asi/gu
ora; pr@bny *ybu"h -Hdro*y1 kt@ry oka;a si/ nieudany: &siHgni/"ia te mo?na
Gmiao dopisaL do listy osiHgni/L $usha: I3iedy pre;ydent $ush ob-H ur;Hd 5
pis;e #eon +igal * *urrent History ; listopada 200D roku 5 3orea P@no"na
;apr;estaa pr@b ; rakietami dalekiego ;asi/gu: 'iaa *tedy ;apas plutonu *
iloG"i *ystar";a-H"e- na *yproduko*anie -edne- lub d*@"h go*i" i nie
produko*aa *i/"e-1 "o byo *@*";as pot*ierd;oneJ: +igal1 -eden ;
na-leps;y"h spe"-alist@* od spra* a;-aty"ki"h1 u*a?a1 ?e * rela"-a"h ;e
+tanami .-edno";onymi 3orea P@no"na Istosu-e polityk/ *et ;a *et 5
od*;a-emnia-H" *sp@pra"/ )as;yngtonu1 ale r@*no";eGnie biorH" od*et ;a
ka?dym ra;em1 kiedy )as;yngton odst/pu-e od te- polityki1 "h"H" pr;e; to
;musiL 3ore/ do ;miany *rogie- posta*yJ: )=446 roku 3orea P@no"na
niemal poro;umiaa si/ ; I;raelem1 ?e ;apr;estanie eksportu rakiet na $liski
)s"h@d * ;amian ;a -e- dyplomaty";ne u;nanie1 "o ;de"ydo*anie
popra*ioby be;pie";e<st*o I;raela: !le +tany .-edno";one Inakoniy I;rael
do *y"ofania te- ugodyJ1 "o te? I;rael u";yni: )ybiera-H" takH ;ale?noGL od
+tan@* .-edno";ony"h1 I;rael musi tera; su"haL pole"e< !merykan@*: 3orea
P@no"na ;areago*aa na to1 pr;epro*ad;a-H" s*@- pier*s;y test ; rakietH
Gredniego ;asi/gu: Takie ;a"ho*ania po*tar;ay si/ p@Snie- pr;e; okres
pre;ydentury Clintona: !gresy*ny military;m $usha mia s*o-e
pr;e*idy*alne skutki1 podobnie -ak *";eGnie- taki military;m T"o te? ;res;tH
pr;e*id;ianoU spro*oko*a ro;*@- broni ofensy*ne- pr;e; 8 )as;yngton
t*ierd;i1 ?e 3orea P@no"na *ykor;ystu-e banki do fas;o*ania *aluty
ameryka<skie-: )iarygodno
) lutym 2007 roku I*;rasta-H"a pres-a na re?im p@no"nokorea<ski i
;aanga?o*anH * konflikt administra"-/ +tan@* .-edno";ony"h1 stara-H"y"h si/
odnieGL suk"es * s*oi"h ;magania"h ; VosiH ;laW1 pomogy t"hnHL ?y"ie * pro"es1
kt@ry da*no u;nano ;a niemo?li*y do pono*nego pod-/"iaJ T!nna
8ifield1 8e&otiators see! ri&ht #hemistry to #urb 89orea :s nu#.ear ambitions
-8e&o#jatorzy szu!aj$ sojuszni!;" "ypenienia zapis;" zostay zer"ane< z
niejasny#h po"od;"' =a 9orea >;no#na zi&noro"aa ostrze%enia ?rodo"is!
mi2dzynarodo"y#h i przepro"adzia pr;byj$dro"e< 1Jim @ard.ey' 8u#.ear (a.!s
on 8orth 9orea Set to 6esume in Aeijin& -6ozmo"y o broni nu!.earnej maj$ byB
"zno"ione " >e!inie' =8e" @or! (imes< z C .ute&o 2DDE ro!u3. (o nie do !o)#a
#aa pra"da. 4si$&ni2to porozumienie podobne do te&o' !t;re +aszyn&ton utopi
"e "rze?niu 2DDF ro!u. Jedno#ze?nie administra#ja przyznaa si2 do te&o' %e jej
zarzuty z 2DD2 ro!u byy oparte na "$tp.i"y#h do"oda#h. Gst2pst"o jest
tra!to"ane ja!o =zapobie&a"#ze<' a "yni!a ono z oba"y' %e je?.i
mi2dzynarodo"i inspe!torzy "ejd$ do 9orei >;no#nej na podsta"ie no"e&o
porozumienia' to os!ar%enia +aszyn&tonu "ysuni2te na podsta"ie doniesie)
"y"iado"#zy#h mo&$ =byB pono"nie s!onfronto"ane z rze#zy"istymi
usta.eniami na miejs#u<' #o mo%e dopro"adziB do ta!ie&o same&o rezu.tatu ja! "
"ypad!u Ira!u 15aHid San&er' +i..iam Aroad' G.S. *on#edes Gn#ertainty 4n
9orean Granium If- fort -Stany Jjedno#zone przyznaj$ si2 do bra!u pe"no?#i #o
do !orea)s!i#h pr;b z uranem/' =8e" @or! (imes< z 1 mar#a 2DDE ro!u3.
9ak ;au*a?a #eon +igal1 ; tego *s;ystkiego *ypy*a taka nauka: d;iaania
dyplomaty";ne sH skute";ne1 -eGli pro*ad;i si/ -e * dobre- *ier;e:
Saddam )usajn przed trybuna*em
=7 20O,NI! 2006 0&3O
)s;ys"y lud;ie1 kt@rym ;ale?y na pr;estr;eganiu pra* ";o*ieka1 spra*iedli*oG"i i
pra*oG"i1 po*inni byL s;";eg@lnie ;ado*oleni ;e s"h*ytania +addama Kusa-na i ;
nad;ie-H o";eki*aL na -ego u";"i*y pro"es pr;ed mi/d;ynarodo*ym trybunaem
=
:
!kt oskar?enia pr;e"i*ko +addamo*i obe-mo*aby nie tylko li";ne
okru"ie<st*a i r;e;ie ora; ;aga;o*anie 3urd@* * =4(( roku1 ale tak?e masakr/
s;yi"ki"h bunto*nik@*1 kt@r;y mogli go obaliL * =44= roku:
) tamtym okresie )as;yngton i -ego spr;ymier;e<"y *yra?ali Iuder;a-H"o
-ednomyGlny poglHd1 ?e be; *;gl/du na to1 -akie gr;e"hy ma na sumieniu ira"ki
pr;y*@d"a1 da on .a"hodo*i i regiono*i *i/ks;H nad;ie-/ na stabilnoGL s*o-ego
kra-u ni? "i1 kt@r;y "ierpieli ; po*odu -ego repres-iJ 5 donosi !lan Co*ell * INe*
Bork TimesieJ: +o*o IstabilnoGLJ o;na";a tuta- d;iaanie ;godne ; interesami
+tan@* .-edno";ony"h: Nie byo to spr;e";ne ; tym1 o ";ym pisa na ama"h INe*
Bork TimesaJ ; 22 ma-a =477 roku 9ames Cha"e1 byy *yda*"a maga;ynu I8oreign
!ffairsJ1 a miano*i"ie1 ?e ";ynione pr;e; Nb"ona i 3issingera I*ysiki ;mier;a-H"e
do destabili;a"-i *ybranego * *olny"h *ybora"h marksisto*skiego r;Hdu * ChileJ
;ostay pod-/te1 ponie*a? IbyliGmy ;determino*ani1 aby dopro*ad;iL do
stabilnoG"iJ:
) grudniu 2002 roku 9a"k +tra*1 minister spra* ;agrani";ny"h )ielkie-
$rytanii1 u-a*ni dossier ;brodni +addama popeniony"h pr;e; niego * ";asie1
kiedy popieray go +tany .-edno";one i )ielka $rytania: Pre;entu-H" 5 -ak ;*ykle 5
s*o-H moralnH pra*oGL1 ;ar@*no +tra* * rapor"ie1 -ak i )as;yngton * reak"-i na
raport pr;eo";yy to popar"ie:
) tego typu praktyka"h stosu-e si/ g/boko ;akor;enionH * kultur;e
intelektualne- doktryn/ I;miany kursuJ1 do kt@re- +tany .-edno";one od*ou-H si/
"o d*a1 tr;y lata: TreGL te- doktryny -est nast/pu-H"a: ITak1 * pr;es;oG"i robiliGmy
;e r;e";y ; po*od@* nie;a*iniony"h lub nieumyGlny"h: !le to si/ -u? sko<";yo1
nie traLmy ;atem *i/"e- ";asu na te nudne1 ;*ietr;ae spra*yJ:
,oktryna ta -est nieu";"i*a i t"h@r;li*a1 ale ma s*o-e ;alety: "hroni nas pr;ed
niebe;pie";e<st*em ;ro;umienia tego1 "o d;ie-e si/ na nas;y"h o";a"h:
Na pr;ykad pier*s;ym po*odem *o-ny *yto";one- Irako*i1 -aki poda*aa
*as;yngto<ska administra"-a1 bya o"hrona G*iata pr;ed tyranem1 kt@ry pra"o*a
nad ro;*ini/"iem broni maso*ego ra?enia i kt@ry *spiera terrory;m: ,;iG -u? nikt
* to nie *ier;y1 na*et autor;y pr;em@*ie< $usha:
3iedy po*ody te oka;ay si/ niepra*d;i*e1 po-a*io si/ no*e
uspra*iedli*ienie *o-ny: na-e"haliGmy na Irak1 aby ustano*iL tam 5 a tak
napra*d/ na "aym $liskim )s"hod;ie 5 demokra"-/:
Pre;ento*anie te- posta*y budo*ni";y"h demokra"-i ;ysku-e niekiedy pene
entu;-a;mu u;nanie: Na pr;ykad * listopad;ie 2006 roku ,aPid Ignatius1
komentator pis;H"y dla I)ashington PostJ1 opisa in*a;-/ na Irak -ako Ina-bard;ie-
idealisty";nH *o-n/ *sp@";esny"h ";as@*J1 to";onH -edynie po to1 aby ;apro*ad;iL
demokra"-/ * Iraku i * "aym regionie:
Ignatius by pod s;";eg@lnym *ra?eniem Paula )olfo*it;a1 Ig@*nego
idealisty administra"-i $ushaJ1 pr;edsta*ia go bo*iem -ako pra*d;i*ego
intelektualist/1 kt@ry Ikr*a*i na *idok opres-i Q* -akie- ?y-e G*iat arabskiR i mar;y
o -ego *y;*oleniuJ:
$yL mo?e tuma";y to karier/ )olfo*it;a1 podobnie -ak -ego popar"ie dla
+uharto * Indone;-i1 -ednego ; na-*i/ks;y"h agresor@* i ;brodniar;y `` *ieku1
kt@ry ma na sumieniu ;brodnie ludob@-st*a1 * ";asa"h1 kiedy )olfo*it; by
ambasadorem * tym kra-u ;a pre;ydentury 0eagana i -ednH ; os@b na-silnie-
*spiera-H"y"h +uharto1 tak ;res;tH -ak i * p@Snie-s;y"h lata"h
2
:
9ako pra"o*nik ,epartamentu +tanu ;a ";as@* 0eagana1 odpo*ied;ialny ;a
)s"hodniH !;-/ i Pa"yfik1 )olfo*it; nad;oro*a *spar"ie ud;ielane morder"y i
dyktatoro*i Chun ,oo5K*an * 3orei Poudnio*e- ora; 'ar"oso*i na 8ilipina"h:
)s;ystko to nie ma ;na";enia d;i/ki *ygodne- doktrynie ;miany kursu: !
*i/" tak1 ser"e )olfo*it;a kr*a*i ; po*odu ofiar repres-i1 -eGli ;aG fakty *ska;u-H
na "oG innego1 to sH to nudne1 stare spra*y1 o kt@ry"h "h"emy ;apomnieL:
Nie;apomniany -est r@*nie? inny pr;e-a* mioG"i )olfo*it;a do demokra"-i:
Parlament Tur"-i1 ulega-H" niemal -ednogoGnemu spr;e"i*o*i narodu ture"kiego
*obe" *o-ny * Iraku1 nie ud;ieli ;gody armii +tan@* .-edno";ony"h na d;iaania ;
terytorium Tur"-i: )y*oao to pra*d;i*H furi/ * )as;yngtonie:
Na-bard;ie- ;a-ady * s*oim spr;e"i*ie *obe" takiego obrotu spra* by
)olfo*it;: Pot/pi on genera@* ture"ki"h ;a to1 ?e nie potrafili skute";nie
inter*enio*aL1 ?eby u"hyliL t/ de"y;-/1 i ;a?Hda od ni"h pr;eprosin dla +tan@*
.-edno";ony"h ;a ten ;y post/pek: )ad;e Tur"-i su"hay s*o-ego narodu1 a nie
ro;ka;@* ; Cra*ford * Teksasie:
Na-no*s;y ro;d;ia te- historii to determina"-a )olfo*it;a * li"yta"-i o
nie;*ykle ;ysko*ne kontrakty * Iraku i skutki -ego d;iaa< * tym ;akresie: .ostay
; nie- *yH";one kra-e1 kt@ry"h r;Hdy oGmieliy si/ pod;ieliL opini/ ;de"ydo*ane-
*i/ks;oG"i s*oi"h oby*ateli: 0;ekomym po*odem takiego *yH";enia1 -aki poda-e
)olfo*it; -est Ik*estia be;pie";e<st*aJ1 kt@ra nie istnie-e1 "ho"ia? instynkto*ne-
niena*iG"i do demokra"-i trudno nie ;au*a?yL1 a tak?e to1 ?e ameryka<skie firmy
*ydoby*";e Kalliburton i $et"hel mogH tera; s*obodnie Ikonkuro*aLJ ;
O;bekistanem i )yspami +alomona1 ale nie ; na-*i/ks;ymi pot/gami
pr;emyso*ymi G*iata:
&dkry*";e i *a?ne dla pr;ys;oG"i -est to1 ?e poka; pogardy dla demokra"-i1
-aki da-e )as;yngton1 *ystHpi -edno";eGnie ; "h@ralnym *y"h*alaniem
*as;yngto<skie- administra"-i ;a pre;ento*ane pr;e; niH pragnienie demokra"-i:
9est to imponu-H"e osiHgni/"ie1 trudne do naGlado*ania na*et pr;e; pa<st*a
totalitarne:
Iraki-";y"y ma-H mo?li*oGL doG*iad";ania na *asne- sk@r;e rela"-i mi/d;y
;doby*"ami i podbitymi:
$ryty-";y"y st*or;yli Irak *e *asnym interesie: 3iedy r;Hd;ili tH ";/G"iH
G*iata1 ;astana*iali si/1 -ak po*oaL do ?y"ia "oG1 "o sami na;y*ali IarabskH
fasadHJ 5 sabe i ulege r;Hdy Ttam1 gd;ie to mo?li*e 5 parlamentarneU1 spra*u-H"e
*ad;/ tak dugo1 -ak dugo pra*d;i*e r;Hdy spra*o*ali $ryty-";y"y:
3to by si/ spod;ie*a1 ?e +tany .-edno";one kiedykol*iek b/dH miay ;amiar
dopuG"iL do po*stania nie;ale?nego r;Hdu ira"kiegoM +;";eg@lnie tera;1 kiedy
)as;yngton ;are;er*o*a sobie pra*o do st*or;enia stay"h ba; militarny"h
*aGnie tam 5 * ser"u regionu o na-*i/ks;ym na G*ie"ie *ydoby"iu ropy nafto*e-1 i
nar;u"i re?im gospodar";y1 kt@rego nie m@gby ;aak"epto*aL ?aden su*erenny
kra-1 po*ier;a-H" * ten spos@b losy Iraku ;a"hodnim korpora"-om:
) historii na*et na-suro*s;ym i na-bard;ie- haniebnym metodom to*ar;ys;H
deklara"-e s;la"hetny"h ;amiar@* i retoryka niesienia *olnoG"i i niepodlegoG"i:
Po";yniona kiedyG pr;e; Thomasa 9effersona obser*a"-a po;osta-e pra*d;i*a
i d;isia-: INie bard;ie- *ier;ymy * *alk/ $onapartego o *olnoGL m@r; ni? * *alk/
)ielkie- $rytanii o *olnoGL lud;koG"i: Cel -est ;a*s;e ten sam 5 ;agarnHL dla siebie
*ad;/1 boga"t*o i ;asoby inny"h narod@*J:
P0.BPI+B
=: +addam Kusa-n by sHd;ony i ska;any ;a ud;ia * ;amordo*aniu =70 os@b *
=4(2 roku1 "o 5 *edug -ego standard@* 5 byo bahym ";ynem: Pro"es ;osta
pot/piony pr;e; na-*i/ks;e organi;a"-e *al";H"e o pra*a ";o*ieka -ako
s;";eg@lnie nieu";"i*y: 3omentator;y "ako*i"ie ;ignoro*ali to1 -ak istotny
by =4(2 rok * stosunka"h +tan@* .-edno";ony"h ; Irakiem T*i/"e- na ten
temat * ro;d;iale u "rze?nia i do!tryna sz.a#hetny#h zamiar;"3.
9eGli * og@le m@*iono o *spar"iu1 -akiego +addamo*i ud;ielay +tany
.-edno";one i )ielka $rytania1 "o ";yniono nie;*ykle r;adko1 to tuma";ono
to *spar"ie tym1 ?e Irak *al";y ; Iranem1 kt@ry by ;na";nie groSnie-s;ym
*rogiem: Ten pretekst -est be;*artoG"io*y: .ar@*no +tany .-edno";one1 -ak i
)ielka $rytania nie;miennie *spieray +addama1 tak?e dostar";a-H" mu
Grodki do produk"-i broni maso*ego ra?enia1 na*et po ;ako<";eniu *o-ny ;
Iranem: )=4(4 roku ira"ki"h in?ynier@*1 kt@r;y ;a-mo*ali si/ energiH-H5
dro*H1 ;apros;ono do +tan@* .-edno";ony"h na ;aa*anso*ane s;kolenie: )
k*ietniu =440 roku1 ";tery miesiH"e pr;ed in*a;-H +addama na 3u*e-t1
delega"-a sena"ka pod pr;e*odni"t*em $oba ,oleYa1 republika<skiego
kandydata na pre;ydenta ; =44D roku1 po-e"haa do Iraku1 aby pr;eka;aL
+addamo*i ?y";enia od pre;ydenta $usha i ;ape*nie go1 ?e nie ma on po*odu
do niepoko-u * ;*iH;ku ; krytykH1 -akH sys;y ; ust niekt@ry"h ameryka<ski"h
komentator@*: )spar"ie nie usta*ao a? do in*a;-i na 3u*e-t: ) *ypadku
)ielkie- $rytanii tr*ao ono na*et du?e-:
Po*oaniu )olfo*it;a na pre;esa $anku N*iato*ego to*ar;ys;yy po"h*alne
komentar;e praso*e1 * kt@ry"h m@*io si/ o -ego oddaniu spra*om
demokra"-i i ro;*o-u ora; *al"e ; korup"-H: Pomi-ano haniebne ;asugi
)olfo*it;a *e *spieraniu d;iaa< su?H"y"h amaniu pra* ";o*ieka i
nis;";eniu demokra"-i * Indone;-i1 kt@re byy ostro pot/piane pr;e;
tamte-s;y"h akty*ist@*1 ;apomniano o -ego roli * upadku mie-s"o*e-
gospodarki1 nie *spomniano r@*nie? o pr;ygoto*anym * tamtym ";asie pr;e;
Transparen"y International rapor"ie1 ; kt@rego *ynikao1 ?e pr;y-a"iel
)olfo*it;a1 +uharto1 by na-bard;ie- skorumpo*anym pr;y*@d"H na G*ie"ie:
+;";eg@y na ten temat mo?na ;naleSL * mo-e- ksiH?"e 0ai.ed States Tstrona
=66 i nast/pneU:
Saddam )usajn i zbrodnie stanu
22 +TBC.NI! 200C 0&3O
,ugotr*ay i nie-asny ;*iH;ek mi/d;y +addamem Kusa-nem a .a"hodem rod;i
pytania o to1 -akie k*estie 5 i spra*y *stydli*e 5 mogH *ypynHL pr;ed trybunaem
=
:
) u";"i*ym pro"esie +addama 5 "o -est *aG"i*ie nie*yobra?alne 5 -ego
obro<"a m@gby ;upenie sus;nie *e;*aL pr;ed sHd Collina Po*el5 la1 ,i"ka
Cheneya1 ,onalda 0umsfelda1 2eorgeYa $usha seniora ora; inny"h *ysoki"h
ur;/dnik@* administra"-i 0eagana i $usha1 kt@r;y ud;ielali ;na";nego *spar"ia
dyktatoro*i na*et *tedy1 kiedy popenia on s*o-e na-*i/ks;e okru"ie<st*a:
O";"i*y pro"es po;*oliby ;astoso*aL pr;yna-mnie- podsta*o*H moralnH
;asad/ r@*noG"i 5 oskar?y"iele i oskar?ony mus;H pr;estr;egaL ty"h samy"h
standard@*: Pr;ed trybunaami do spra* ;brodni *o-enny"h pre"edensy sH
nie-asne: Na*et * Norymberd;e 5 * trybunale1 kt@ry mo?na u;naL ;a ma-H"y
na-mnie- *ad spoGr@d tego rod;a-u sHd@* Ti pr;ed kt@rym stan/a na-*i/ks;a grupa
na-gors;y"h ;brodniar;y1 -akH kiedykol*iek udao si/ ;ebraL * -ednym mie-s"uU 5
robo";a defini"-a I;brodniJ o;na";aa r;e";y1 kt@re robili Niem"y1 a kt@ry"h nie
robiy *o-ska spr;ymier;one:
IKusa-n1 tak -ak 'ilosePiL1 b/d;ie pr@bo*a *pra*iL .a"h@d * ;akopotanie1
m@*iH" o popar"iu1 -akie otr;ymy*a od niego dla re?imu1 kt@ry st*or;y * Iraku 5
"o pod *;gl/dem pra*nym byoby nieistotne1 ale *ykr;y*ioby t*ar; 9a"]uesYa
Chira"a i ,onalda 0umsfeldaJ 5 pisa ostatnio * I$oston 2lobeJ 2ary 9: $ass1
profesor Oni*ersytetu Prin"eton i autor ksiH?ki Stay the Hand ofKen&ean#eL (he
>o.iti#s of+ar *)mes (ribuna.s ; 2000 roku:
) r;e";y*iG"ie u";"i*ym pro"esie na pe*no ma to ;na";enie1 gdy? obfitoGL
dokumenta"-i1 -akH mo?na ;naleSL * 3ongresie i inny"h mie-s"a"h1 poka;u-e1 ?e
)as;yngton ;a*ar ; +addamem * lata"h osiemd;iesiHty"h `` *ieku *"ale nie
G*i/te pr;ymier;e: Pier*otnym -ego pretekstem byo to1 ?e Irak po*str;ymy*a
Iran 5 kt@ry ;aatako*a pr;y *spar"iu +tan@* .-edno";ony"h 5 ale ten sam po*@d
by poda*any -es;";e dugo po tym1 kiedy *o-na ira"ko5ira<ska si/ sko<";ya:
! tera; "i1 kt@r;y byli odpo*ied;ialni ;a tamto pr;ymier;e1 sta*ia-H +addama
pr;ed obli";em spra*iedli*oG"i:
0umsfeld1 -ako spe"-alny *ysannik 0eagana na $liski )s"h@d1 od*ied;i Irak
* =4(6 i =4(C roku1 aby ;a"ieGniL stosunki ; +addamem T* tym samym ";asie
administra"-a +tan@* .-edno";ony"h krytyko*aa +addama ;a u?y"ie broni
"hemi";ne-U:
Po*ell by dorad"H do spra* be;pie";e<st*a $usha seniora mi/d;y grudniem
=4(7 i sty";niem =4(4 roku1 a kilka miesi/"y p@Snie- ;osta pr;e*odni";H"ym
3olegium +;ef@* PoH";ony"h +;tab@*: . kolei Cheney by ministrem obrony
$usha seniora: Tak *i/" Po*ell i Cheney byli na-*a?nie-s;ymi de"ydentami *
okresie1 gdy +addam dokony*a na-*i/ks;y"h ;brodni 5 r;e;i i ;aga;o*ania
3urd@* * =4(( roku ora; ;da*ienia * =44= roku s;yi"kiego buntu1 kt@ry m@g go
obaliL:
,;iG1 ;a ";as@* $usha -uniora1 Po*ell1 Cheney i inni be; pr;er*y u?y*a-H ty"h
*aGnie ;brodni -ako uspra*iedli*ienia *alki ; diabem 5 "akiem sus;nie1 "ho"ia?
nie *spomina-H o tym1 -ak istotne dla +addama byo *@*";as popar"ie1 kt@rego
ud;ielay mu +tany .-edno";one:
) paSd;ierniku =4(4 roku $ush senior *pro*ad;i dyrekty*/ doty";H"H
be;pie";e<st*a narodo*ego1 kt@ra m@*ia1 ?e Inormalne stosunki mi/d;y +tanami
.-edno";onymi i Irakiem su?yyby nas;ym dugotermino*ym interesom i
stabili;a"-i * re-onie .atoki i na $liskim )s"hod;ieJ:
+tany .-edno";one dostar";ay do Iraku subsydio*anH ?y*noGL1 bard;o
potr;ebnH re?imo*i +addama po ;nis;";eniu kurdy-skie- gospodarki rolne-1 a pr;y
oka;-i r@*nie? ;aa*anso*anH te"hnologi/ i Grodki biologi";ne1 kt@re mo?na byo
;astoso*aL * produk"-i broni maso*ego ra?enia:
Po tym1 kiedy +addam si/ *yama i ;aatako*a 3u*e-t * sierpniu =440 roku1
polityka i preteksty si/ ;mieniay1 ale -eden element po;osta nie;mienny:
Iraki-";ykom nie *olno pr;e-HL kontroli nad *asnym kra-em:
)=440 roku &rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h nao?ya sank"-e
gospodar";e na Irak1 kt@ry"h pr;estr;egania pilno*ay g@*nie +tany .-ed5
no";one i )ielka $rytania: +ank"-e te1 utr;ymy*ane r@*nie? ;a pre;ydentury
Clintona i $usha -uniora1 to pra*dopodobnie na-bard;ie- po?ao*ania godna
spuG"i;na polityki +tan@* .-edno";ony"h *obe" Iraku:
Nikt spoGr@d lud;i .a"hodu nie ;na lepie- Iraku ni? ,enis Kalliday i Kans Pon
+pone"k1 kt@r;y kole-no po sobie spra*o*ali tam * lata"h =44752000 funk"-/
koordynator@* ak"-i humanitarne- &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: &ba-
;re;ygno*ali na ;nak protestu pr;e"i*ko sank"-om1 kt@re Kalliday na;*a
Iludob@-";ymiJ: 9ak pr;e; lata *ska;y*ali Kalliday1 Pon +pone"k i inni1 sank"-e
;d;iesiHtko*ay ludnoGL Iraku i -edno";eGnie *;ma"niay +addama i -ego klik/1
ponie*a? Iraki-";y"y sta*ali si/ bard;ie- ;ale?ni od tyrana1 "h"H" pr;e?yL:
IPodtr;ymaliGmy Qre?im +addamaR i odr;u"iliGmy s;ans/ na ;miany 5
po*ied;ia Kalliday * 2002 roku: 5 O*a?am1 ?e gdyby Iraki-";y"y mieli s*o-H
gospodark/1 gdyby od;yskali s*o-e ?y"ie1 s*@- spos@b ?y"ia1 sami *pro*ad;iliby
*asny spos@b r;Hd;enia1 na-bard;ie- odpo*iedni dla s*ego kra-uJ
2
:
C;y historia ta b/d;ie kiedykol*iek pr;edsta*iona pr;ed trybunaem1 ";y te?
nie1 spra*a tego1 kto b/d;ie r;Hd;i Irakiem * pr;ys;oG"i1 *"iH? po;osta-e istotna1 a
obe"nie -est ona mo"no k*estiono*ana:
Po;a tH *a?nH spra*H "i1 kt@r;y interesu-H si/ tragediH Iraku1 mieli tr;y
podsta*o*e "ele: =: obalenie tyrana1 2: ;ako<";enie sank"-i1 pr;e; kt@re "ierpieli
lud;ie1 nie pr;y*@d"y1 i 6: ;a"ho*anie pe*ny"h po;or@* G*iato*ego por;Hdku:
Nie mo?e byL nie;gody mi/d;y pr;y;*oitymi ludSmi "o do d*@"h pier*s;y"h
"el@*: osiHgni/"ie i"h -est oka;-H do radoG"i1 s;";eg@lnie dla ty"h1 kt@r;y
protesto*ali na-pier* pr;e"i*ko *spar"iu1 -akiego +tany .-edno";one ud;ielay
+addamo*i1 a p@Snie- pr;e"i*ko ;brodni";ym sank"-om: ,latego mogH tym "elom
pr;yklasnHL be; hipokry;-i:
,rugi "el1 a ;ape*ne i pier*s;y1 by mo?li*y do osiHgni/"ia be; s;kody dla
tr;e"iego:
!dministra"-a $usha ot*ar"ie deklaro*aa s*o-e inten"-e ro;monto*ania
*i/ks;oG"i tego1 "o po;ostao ; systemu por;Hdku G*iato*ego1 i r;Hd;enia G*iatem
;a pomo"H siy1 a Irak by demonstra"-H ty"h inten"-i:
)y*oay one stra"h i ";/sto niena*iGL na "aym G*ie"ie1 a tak?e despera"-/
ty"h1 kt@ry"h troskH sH mo?li*e konsek*en"-e *yboru1 polega-H"ego na *spieraniu
polityki agres-i stoso*ane- *edug *asnego u;nania1 -akH pro*ad;H +tany
.-edno";one: 9est to o";y*iG"ie *yb@r spo";y*a-H"y g@*nie * r/ka"h
spoe";e<st*a ameryka<skiego:
P0.BPI+B
=:9ak *spominaem *";eGnie-1 trybuna ;a-H si/ tylko ;brodniami ; =4(2 roku1 a
*i/" mao ;na";H"ymi *ydar;eniami * skali okrutnoG"i +addama1 d;i/ki temu
pe*ne byo bo*iem to1 ?e ha<biH"a rola +tan@* .-edno";ony"h1 )ielkie-
$rytanii i inny"h kra-@*1 kt@re *spieray te ;brodnie1 nie u-r;y G*iata
d;iennego1 a na*et nikt nie b/d;ie mia oka;-i do ;astana*iania si/1 -ak istotne
rela"-e H";yy *tedy +tany .-edno";one i Irak:
2:)i/"e- na temat pr;era?a-H"y"h skutk@* sank"-i1 a tak?e roli +tan@*
.-edno";ony"h i )ielkie- $rytanii * brutalnym karaniu ludnoG"i ira"kie-1
mo?na ;naleSL * pra"y Kansa Pon +pone"ka 5ifferent 9ind of +arL (he G8
San#tions 6e&ime in Ira, ; 200D roku: aon +pone"k ;re;ygno*a ; funk"-i
dyrektora programu I0opa ;a Xy*noGLJ * 2000 roku1 gdy? u;na1 ?e -est on
pog*a"eniem kon*en"-i * spra*ie ludob@-st*a: $ya -u? mo*a o tym1 ?e -ego
popr;ednik1 ,enis Kalliday1 r@*nie? ;re;ygno*a ; ty"h samy"h po*od@*:
!dministra"- a Clintona uniemo?li*ia im poinformo*anie 0ady
$e;pie";e<st*a o pra*d;i*e- sytua"-i: 9ak *y-aGni to post/po*anie r;e";nik
,epartamentu +tanu 9ames 0ubin1 Itemu panu * $agdad;ie pa"i si/ ;a
pra"/1 nie ;a gadanieJ: 'edia * +tana"h .-edno";ony"h postHpiy podobnie:
Kalliday i Pon +pone"k *ied;ieli *i/"e- o Iraku ni? nie-eden oby*atel
;a"hodu: 9ednak 5 a mo?e dlatego 5 i"h gosy nie byy sys;ane *
na-*a?nie-s;y"h media"h ameryka<ski"h pr;e; *s;ystkie lata pr;ed in*a;-H:
!ur jako bro+
26 #OT2& 200C 0&3O
Tuma";enie si/ pr;e; r;Hdy k*estiami be;pie";e<st*a1 kiedy pode-mu-H one
kontro*ersy-ne d;iaania1 b/dH"e ";/sto pretekstem do ";egoG innego1 stao si/
*aG"i*ie odru"hem: Takie d;iaania tr;eba ;a*s;e u*a?nie obser*o*aL: ,obrym
tego pr;ykadem -est i;raelski Imur be;pie";e<st*aJ1 kt@ry -est pr;edmiotem
ro;po";yna-H"y"h si/ d;iG pr;esu"ha< * 'i/d;ynarodo*ym Trybunale
+pra*iedli*oG"i * Kad;e
=
:
Nie*ielu k*estionu-e pra*o I;raela do obrony pr;ed atakami
terrorysty";nymi1 takimi -ak ten *";ora-s;y1 na*et budo*/ muru o"hronnego1 -eGli
miaby on byL *aG"i*ym sposobem obrony: 9est r@*nie? o";y*iste1 gd;ie taki mur
nale?aoby *;nieGL1 gdyby be;pie";e<st*o byo r;e";y*istH pr;esankH -ego
budo*y 5 *e*nHtr; I;raela1 *e*nHtr; mi/d;ynarodo*o u;nany"h grani"1 ";yli
*;du? I;ielone- liniiJ ustano*ione- po *o-nie ; lat =4C(5=4C4: 'ur m@gby
regulo*aL dost/p do I;raela * spos@b1 * -aki *ad;e u;na-H ;a stoso*ny:
patrolo*any pr;e; armi/ ; obu stron1 ;amino*any i niedost/pny: Tego typu mur
;ape*niaby maksymalne be;pie";e<st*o i nie do"hod;ioby do
mi/d;ynarodo*y"h protest@* ";y do amania pra*a mi/d;ynarodo*ego:
9est to ;ro;umiae: Tym";asem )ielka $rytania popiera +tany .-edno";one *
i"h spr;e"i*ie *obe" pr;esu"ha< * Kad;e1 a bryty-ski minister spra*
;agrani";ny"h1 9a"k +tra*1 pis;e1 ?e mur -est InielegalnyJ: . kolei inny ur;/dnik
ministerst*a1 kt@ry dokona inspek"-i Imuru be;pie";e<st*aJ1 po*ied;ia1 ?e
po*inien si/ on ;na-do*aL na I;ielone- liniiJ lub Ir;e";y*iG"ie po i;raelskie- stronie
te- liniiJ: $ryty-ska parlamentarna komis-a Gled";a r@*nie? *e;*aa1 ?eby mur by
*;niesiony na terytorium i;raelskim1 pot/pia-H" barier/ -ako ";/GL i;raelskie-
I;amier;one- strategii brania ludnoG"i pod ob"asJ:
) r;e";y*istoG"i mur po;ba*ia Palesty<";yk@* i"h ;iem: 9est r@*nie? 5 -ak
okreGli pro*ad;onH pr;e; I;rael *o-n/ i;raelski so"-olog $aru"h 3immerling
Ipolity";nym mordemJ pr;e"i*ko Palesty<";ykom 5 pomaga * pr;eks;ta"aniu
palesty<ski"h osad * lo"hy1 pr;y kt@ry"h poudnio*oafryka<skie bantustany
*yglHda-H -ak symbole *olnoG"i1 su*erennoG"i i samostano*ienia:
9es;";e pr;ed ro;po";/"iem budo*y muru &rgani;a"-a Narod@*
.-edno";ony"h o"enia1 ?e i;raelskie bariery1 pro-ekty infrastrukturalne i osiedla
dopro*ad;iy do st*or;enia pi/Ld;iesi/"iu niepoH";ony"h ;e sobH palesty<ski"h
*ysepek na .a"hodnim $r;egu: ) ";asie1 kiedy *yaniay si/ plany budo*y muru1
$ank N*iato*y s;a"o*a1 ?e mo?e on odi;olo*aL 2705600 tysi/"y Palesty<";yk@*1
*i/"e- ni? =0b palesty<skie- popula"-i1 i ?e realnie mo?e dopro*ad;iL do
pr;yH";enia na*et =0b ;iem .a"hodniego $r;egu: I kiedy * ko<"u r;Hd !riela
+;arona opubliko*a map/ propono*anego pr;ebiegu muru1 stao si/ -asne1 ?e
pod;ieli on .a"hodni $r;eg na s;esnaG"ie odi;olo*any"h enkla*1 ograni";ony"h do
C2b ;iem .a"hodniego $r;egu1 o kt@ry"h *";eGnie- +;aron po*ied;ia1 ?e mogH
;ostaL odstHpione pa<st*u palesty<skiemu1 -ak to *ynika ; anali;y raportu &N.
dokonane- pr;e; +ar/ 0oy1 nauko*"a ; Oni*ersytetu KarParda1 kt@ra ;a-mu-e si/
spra*ami $liskiego )s"hodu:
'ur -u? dopro*ad;i do pr;yH";enia do I;raela niekt@ry"h na-bard;ie-
?y;ny"h ;iem .a"hodniego $r;egu: I pr;ede *s;ystkim ro;s;er;a i;raelskH kontrol/
nad Sr@dami *ody pitne-1 ; kt@ry"h I;rael i osadni"y i;raels"y mogH ";erpaL do
*oli1 pod";as gdy mie-s"o*a ludnoGL palesty<ska ";/sto nie ma do ni"h dost/pu:
Palesty<";y"y ?y-H"y * strefie mi/d;y murem a I;ielonH liniHJ b/dH mogli
poprosiL o pra*o do po;ostania *e *asny"h doma"h1 "hoL I;rael";y"y
automaty";nie otr;ymu-H pra*o do kor;ystania ; ty"h ;iem: I.a argumentem
be;pie";e<st*a i po;ornie neutralnym1 biurokraty";nym -/;ykiem *o-sko*y"h
ro;por;Hd;e< kry-e si/ pretekst do *ydale< 5 napisaa * d;ienniku VKaaret;W
i;raelska d;iennikarka !mira Kass: 5 3rok po kroku1 nie;au*a?alnie1 * taki spos@b1
aby nie ;ostao to dostr;e?one na G*ie"ie i nie ;as;oko*ao opinii publi";ne-J: To
samo doty";y r@*nie? regularny"h mord@*1 terroru i "od;ienne- da*ki brutalnoG"i
i poni?enia * "iHgu ostatni"h tr;yd;iestu pi/"iu lat "i/?kie- okupa"-i1 pod";as kiedy
;iemie i ;asoby ;ostay ;agarni/te dla osadnik@* ;*abiony"h pokaSnymi
dota"-ami1 dost/pnymi d;i/ki ho-nemu kas-ero*i ; ;agrani"y1 "ho"ia? be; popar"ia
spoe";noG"i ameryka<skie-
2
:
)yda-e si/ te? pra*dopodobne1 ?e I;rael pr;eniesie do okupo*anego
.a"hodniego $r;egu 717 tysiH"a osadnik@*1 kt@ry"h1 -ak ogosi to r;Hd i;raelski *
lutym 200C roku1 pr;esiedli ;e +trefy 2a;y: &be"nie I;rael";y"y "i dysponu-H
?y;nymi terenami i G*ie?H *odH1 pod";as gdy milion Palesty<";yk@* -est * stanie
led*ie pr;e?yL1 ma-H" nieli";ne Sr@da *ody1 *aG"i*ie nie do u?ytku: +trefa 2a;y
to klatka1 a ponie*a? miasto 0afah na poudniu -est systematy";nie nis;";one1
mies;ka<"y mogH byL po;ba*ieni -akiegokol*iek kontaktu ; giptem i dost/pu do
mor;a:
$/dem -est na;y*anie ty"h *s;ystki"h po";yna< IpolitykH I;raelaJ: 9est to
polityka ameryka<sko5i;raelska1 mo?li*a d;i/ki nieustannemu ;bro-nemu1
ekonomi";nemu i dyplomaty";nemu1 a ;*as;";a ideologi";nemu popar"iu +tan@*
.-edno";ony"h 5 "hod;i miano*i"ie o spos@b1 * -aki *ydar;enia te sH
pr;edsta*iane * media"h:
Polityka ta funk"-onu-e od =47= roku1 kiedy 5 ; popar"iem )as;yngtonu 5
I;rael odr;u"i propo;y"-/ penego poko-u ofero*anH pr;e; gipt1 *ybiera-H"
podb@-1 a nie be;pie";e<st*o: )=47D roku +tany .-edno";one ;a*eto*ay re;olu"-/
0ady $e;pie";e<st*a1 na*ou-H"H do ro;*iH;ania pro*ad;H"ego do po*stania
d*@"h pa<st*1 kt@re miao -ednomyGlne popar"ie mi/d;ynarodo*e: ,;iG *ariant
ten -est popierany pr;e; *i/ks;oGL !merykan@* i m@gby naty"hmiast byL
*pro*ad;ony * ?y"ie1 gdyby tylko )as;yngton si/ na to ;god;i:
Pr;esu"hania * Kad;e ;ako<";H si/ "o na-*y?e- opinioda*";ym or;e";eniem1
?e mur -est nielegalny: Ni";ego to -ednak nie ;mieni: 9akakol*iek s;ansa na
polity";ne ro;*iH;anie 5 i na ;ape*nienie godnego ?y"ia mies;ka<"om tego regionu
5 ;ale?y od +tan@* .-edno";ony"h:
P0.BPI+B
=: )i/"e- na temat negaty*ny"h skutk@* istnienia i;raelskiego muru mo?na
;naleSL * rapor"ie $Tselem Gnder the Muise ofSe#urityL 6outin& the Sepa-
ration Aarrier to Inab.e INpansion of Israe.i Sett.ements in the +est Aan! ;
grudnia 2007 roku: $udo*a mura post/pu-e ; be;";elnym pog*a"eniem
pra*a mi/d;ynarodo*ego i postano*ie< trybunau * Kad;e1 ale -ego
posied;enia nie utrudnia-H *aG"i*ie reali;a"-i in*esty"-i1 g@*nie d;i/ki
*spar"iu +tan@* .-edno";ony"h1 a s;";eg@lnie ;a spra*H ofi"-alnego popar"ia
pre;ydenta $usha1 kt@re *";eGnie- byo popar"iem mil";H"ym: )i/"e- *
artykule +ary 0oy (he >a.estinian StateL 5iHision and 5ispair * ICurrent
KistoryJ ;e sty";nia 200C roku:
)i/ks;oGL ameryka<skiego spoe";e<st*a u*a?a1 ?e nale?y *y"ofaL pomo" dla te-
strony konfliktu i;raelsko5palesty<skiego1 kt@ra odma*ia ro;po";/"ia ro;m@* na
temat polity";nego ro;*iH;ania1 -akie ;yska mi/d;ynarodo*e popar"ie: &;na";a to
od"i/"ie pomo"y dla I;raela1 "hoL ;ape*ne nie*ielu ;da-e sobie ; tego spra*/:
)yniki taki"h bada< sH u;na*ane ;a nieistotne i spra*a nigdy nie -est podda*ana
dyskus-i: )i/"e- na ten temat * ro;d;iale He&emonia i przetr"anie T* ninie-s;ym
tomieU:
Stany Zjednoczone - sc'ronienie dla
terroryst&w
7 '!0C! 200C 0&3O
3a?dy s;anu-H"y si/ ameryka<ski pre;ydent ma s*o-H doktryn/: Na-*a?nie-s;ym
punktem doktryny $usha -uniora -est to1 ?e +tany .-edno";one mus;H Iu*olniL
G*iat od ;aJ1 -ak po*ied;ia pre;ydent po *ydar;enia"h ; == *r;eGnia 200= roku:
+;";eg@lnH odpo*ied;ialnoG"iH *ad;y -est pro*ad;enie *o-ny ;
terrory;mem1 ";ego nast/pst*em -est st*ierd;enie1 ?e ka?de pa<st*o1 kt@re da-e
s"hronienie terrorystom1 -est pa<st*em terrorysty";nym i po*inno byL
odpo*iednio potrakto*ane:
.ada-my proste i u";"i*e pytanie: 9akie byyby konsek*en"-e1 gdyby doktryn/
$usha potrakto*aL po*a?nie i u;naL kra-e "hroniH"e terroryst@* -ako kra-e
terrorysty";ne1 kt@re nale?y bombardo*aL i dokony*aL na nie in*a;-iM
+tany .-edno";one od da*na sH s"hronieniem dla r@?nego rod;a-u obu;@*1
kt@ry"h ";yny po;*ala-H ;ali";yL i"h do terroryst@* i kt@ry"h obe"noGL narus;a
;asady gos;one pr;e; ameryka<ski"h polityk@*:
0o;*a?my * ;*iH;ku ; tym pr;ykad Ikuba<skie- piHtkiJ 5 grupy oby*ateli
3uby ska;any"h * 'iami * 200= roku ;a ud;ia * siat"e s;piego*skie-: Pro"es
apela"y-ny Ikuba<skie- piHtkiJ odb/d;ie si/ * 'iami =0 mar"a 200C roku
=
:
!by ;ro;umieL te *ydar;enia1 kt@re *y*oay mi/d;ynarodo*e protesty1
musimy pr;y-r;eL si/ ohydne- historii stosunk@* ameryka<sko5kuba<ski"h
Tpomi-a-H" tuta- spra*/ *yka<";a-H"ego1 dugoletniego embarga +tan@*
.-edno";ony"h1 b/dH"ego pog*a"eniem re;olu"-i .gromad;enia &g@lnego
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h1 * kt@rym +tany .-edno";one sH *aG"i*ie
odi;olo*aneU:
+tany .-edno";one od =474 roku bray ud;ia * ataka"h terrorysty";ny"h To
*i/ks;e- lub mnie-s;e- skaliU na 3ub/1 * tym * in*a;-i na .atok/ N*i<1
d;i*a";ny"h spiska"h1 kt@re miay na "elu ;abi"ie Castro1 i * po*a?nie-s;y"h
ataka"h na 3ub/ i 3uba<";yk@* ;a grani"H: ) ";asa"h 3ennedyYego opera"-ami
takimi kiero*a 0obert 3ennedy1 dla kt@rego na-*a?nie-s;H spra*H byo
Ispro*ad;enie G*iato*ego terroruJ na 3ub/1 -ak m@*i !rthur +"hlesinger1 -ego
biograf1 a ;ara;em historyk i dorad"a: !k"-e terrorysty";ne ;ostay *;no*ione
pr;e; 3ennedyego po kry;ysie rakieto*ym1 nast/pnie *str;ymane pr;e; #yndona
9ohnsona1 i uru"homione pono*nie ;a pre;ydentury NiEona:
$e;poGrednie ;aanga?o*anie r;Hdu * ataki sko<";yo si/ pod konie" lat
siedemd;iesiHty"h `` stule"ia 5 pr;yna-mnie- ofi"-alnie:
) =4(4 roku pre;ydent $ush senior uaska*i &rlando $os"ha1 -ednego ;
"ies;H"y"h si/ na-gors;H sa*H terroryst@*1 *al";H"ego ; Castro1 oskar?onego o
;aplano*anie ;ama"hu na kuba<ski samolot pasa?erski * =47D roku1 * kt@rym
;gin/y siedemd;iesiHt tr;y osoby: $ush ;mieni de"y;-/ ,epartamentu
+pra*iedli*oG"i1 kt@ry oddali proGb/ $os"ha o a;yl1 konkludu-H"1 ?e Ina
be;pie";e<st*o tego narodu *py*a-ego ;dolnoGL do pr;ekony*ania * *iarygodny
spos@b inny"h narod@*1 aby odma*iay pomo"y i s"hronienia terrorystom1 kt@ry"h
"elem sta-emy si/ ";/sto r@*nie? myJ:
.da-H" sobie spra*/1 ?e +tany .-edno";one ma-H ;amiar "hroniL terroryst@*
*al";H"y"h ; Castro1 agen"i kuba<s"y ro;po";/li infiltra"-/ ty"h siatek: ) =44(
roku *yso"y ur;/dni"y 8$I ;ostali *ysani do Ka*any1 gd;ie otr;ymali tysiH"e
stron dokument@* i setki god;in nagra< *ideo dokumentu-H"y"h ak"-e
terrorysty";ne kom@rek na 8loryd;ie:
0eak"-H 8$I byo ares;to*anie lud;i1 kt@r;y udost/pnili te informa"-e1 * tym
";onk@* grupy ;nane- obe"nie -ako Ikuba<ska piHtkaJ:
Po ares;to*ania"h nastHpi poka;o*y pro"es * 'iami: Pi/L os@b ;ostao
ska;any"h1 ; tego tr;y osoby na do?y*o"ie 5 ;a s;piegost*o1 a pr;y*@d"a1 2erardo
Kernande;1 r@*nie? ;a ud;ia * spisku ma-H"ym na "elu ;ab@-st*o:
Tym";asem lud;ie u;nani pr;e; 8$I i ,epartament +pra*iedli*oG"i ;a
niebe;pie";ny"h terroryst@* ?y-H sobie s;";/Gli*ie * +tana"h .-edno";ony"h1 dale-
spisku-H" i popenia-H" ;brodnie:
#ista terroryst@*5re;ydent@* +tan@* .-edno";ony"h obe-mu-e r@*nie?
mmanuela Constanta ; Kaiti1 ;nanego -ako Toto1 byego pr;y*@d"/ organi;a"-i
paramilitarne- ; ";as@* ,uPaliera: Constant -est ;ao?y"ielem 8rontu )spierania
Post/pu na Kaiti T8ront of !dPan"ement of Progress in Kaiti1 80!PKU1 grupy
paramilitarne-1 kt@ra pr;epro*ad;ia *i/ks;oGL ak"-i terrorysty";ny"h * s*oim
kra-u na po";Htku lat d;ie*i/Ld;iesiHty"h `` *ieku1 * ";asa"h r;Hd@* -unty
*o-sko*e-1 kt@ra obalia pre;ydenta !ristida: )edug ostatni"h doniesie<1 Constant
mies;ka * cueens * No*ym 9orku:
+tany .-edno";one odm@*iy Kaiti -ego ekstrady"-i: Po*odem odmo*y1 -ak
si/ po*s;e"hnie u*a?a1 -est to1 ?e Constant m@gby u-a*niL ;*iH;ki mi/d;y
)as;yngtonem i -untH *o-sko*a1 kt@ra ;abia C57 tysi/"y Kaita<";yk@*1 a *
morderst*a"h ty"h g@*nH rol/ odgry*ay grupy paramilitarne Constanta:
)Gr@d gangster@*1 kt@r;y do*od;H pr;epro*ad;anym *aGnie ;ama"hem
stanu na Kaiti1 sH r@*nie? pr;y*@d"y 8rontu )spierania Post/pu na Kaiti:
,la +tan@* .-edno";ony"h 3uba od da*na bya na-*a?nie-s;ym problemem
na te- p@kuli: &dta-niony dokument ,epartamentu +tanu ; =4DC roku m@*i o
Castro -ako o ;agro?eniu1 kt@rego nie mo?na tolero*aL1 gdy? Irepre;entu-e on
;*y"i/ski bunt pr;e"i*ko +tanom .-edno";onym1 -est nega"-H "ae- nas;e- polityki
doty";H"e- tego regionu1 kt@rH pro*ad;imy od niemal stu pi/Ld;iesi/"iu latJ1 odkHd
5 ;godnie ; doktrynH 'onroeYa 5 nie ma toleran"-i dla k*estiono*ania domina"-i
+tan@* .-edno";ony"h na te- p@kuli:
Podobny problem skute";nego buntu *yst/pu-e obe"nie * )ene;ueli: )
nieda*nym artykule ; pier*s;e- strony IThe )all +treet 9ournalJ st*ierd;ono:
I8idel Castro ;nala; sobie *a?nego dobro";y<"/ i spadkobier"/1 kt@ry spo*odo*a
kra"h plan@* +tan@* .-edno";ony"h "o do !meryki Fa"i<skie- 5 pre;ydenta
)ene;ueli Kugo ChaPe;aJ:
) lutym 200C roku )ene;uela poprosia )as;yngton o ekstrady"-/ d*@"h
byy"h ofi"er@*1 kt@r;y stara-H si/ o a;yl * +tana"h .-edno";ony"h: &ba- brali
ud;ia * *o-sko*ym ;ama"hu stanu1 kt@ry 5 ;anim ;osta obalony pr;e;
og@lnonarodo*e po*stanie 5 ro;*iH;a parlament1 +Hd Na-*y?s;y i inne
po;ostaoG"i demokra"-i: )s;ystko to d;iao si/ pr;y *spar"iu )as;yngtonu1 stale
*y"h*alanego ;a s*o-e oddanie Is;er;eniu demokra"-iJ1 "hoL r@*nie?
krytyko*anego ;a nadmierny ;apa * te- spra*ie:
0;Hd )ene;ueli1 "o -est istotne1 ;astoso*a si/ do or;e";enia +Hdu
Na-*y?s;ego )ene;ueli1 kt@ry ;aka;a G"igania pr;y*@d"@* ;ama"hu stanu: ,*a-
*spomniani ofi"ero*ie byli p@Snie- ;amies;ani * ;ama"h terrorysty";ny i u"iekli
do 'iami:
&bur;enie na bunt -est g/boko ;akor;enione * historii +tan@*
.-edno";ony"h: Thomas 9efferson ostro pot/pi 8ran"-/ ;a -e- Iposta*/
bunto*nikaJ * No*ym &rleanie1 kt@rego 9efferson po?Hda: &str;ega on1 ?e
Ipost/po*anie 8ran"-i -est po*odem "iHgy"h tarL ; nami1 kt@r;y1 "hoL ko"hamy
pok@- i boga"enie si/1 nie mo?emy sobie na nie po;*oliLJ:
I$unt 8ran"-i Q;mus;a nasR do spr;ymier;enia si/ ; bryty-skH flotH i narodemJ
5 gro;i 9efferson1 od*ou-H" * ten spos@b s*o-e *";eGnie-s;e po"h*ay dla ;asug
8ran"-i * u*olnieniu kolonist@* spod *ad;y bryty-skie-:
,;i/ki *ysikom Kaiti ;mier;a-H"ym do *y;*olenia1 kt@re po;osta*ay be;
*spar"ia i kt@re bud;iy po*s;e"hny op@r1 bunt 8ran"-i s;ybko si/ sko<";y: !le
;ar@*no *@*";as1 -ak i d;iG podsta*o*e ;asady *"iH? obo*iH;u-H1 okreGla-H"1 kto
-est pr;y-a"ielem1 a kto *rogiem:
P0.BPI+B
=:Po skompliko*any"h pro"edura"h pra*ny"h de"y;-a sHdu * mar"u 2007 roku
;ostaa podtr;ymana i pro"es apela"y-ny -est kontynuo*any:
2:9eden ; "ies;H"y"h si/ na-gors;H sa*H na G*ie"ie terroryst@*1 #uis Posada
Carriles Tdomniemany *sp@lnik $os"ha mi/d;y innymi * ;ama"hu
bombo*ym na kuba<ski samolot pasa?erskiU1 *-e"ha nielegalnie na
terytorium +tan@* .-edno";on"h * 2007 roku1 ;a "o ;osta ;atr;ymany:
ProGby o -ego *ydalenie1 *ysyane pr;e; )ene;uel/ T;a ;ama"hy bombo*eU i
pr;e; 3ub/ T;a ;ama"hy i inne ;brodnieU1 spotyka-H si/ ; odmo*H: 'eksyk i
inne kra-e nie ;god;iy si/ na -ego *-a;d: !meryka<ski ,epartament
+pra*iedli*oG"i odma*ia u;nania go ;a terroryst/1 po;osta*ia-H" Carrilesa *
r/ka"h *ad; imigra"y-ny"h: ) lutym 2007 roku s/d;ia federalny odm@*i
;*olnienia go ;a kau"-H do ";asu de"y;-i deporta"y-ne-:
%iebezpieczne czasy - wojna
ameryka+sko-iracka i jej skutki
=( '!0C! 200C 0&3O
Pot*orne ;ama"hy bombo*e * 'adry"ie 5 be; *;gl/du na i"h Sr@do 5 sH mo"nH i
bolesnH odpo*ied;iH na pier*s;H ro";ni"/ do*od;one- pr;e; +tany .-edno";one
in*a;-i na Irak1 kt@ra -est pr;edsta*iana -ako odpo*iedS na ;ama"hy ; == *r;eGnia:
) "iHgu roku od ro;po";/"ia *o-ny ; Irakiem pr;e*idy*ania *ielu
analityk@* oka;ay si/ trafne1 s;";eg@lnie -eGli "hod;i o konsek*en"-e stoso*ania
pr;emo"y1 kt@ra rod;i nast/pnH pr;emo":
Pro*ad;ona pod pr;e*odni"t*em +tan@* .-edno";ony"h *o-na ; Irakiem
;ostaa ro;po";/ta mimo og@lnoG*iato*ego pr;ekonania1 ?e r@*nie dobr;e mo?e
ona dopro*ad;iL do ro;pr;estr;enienia broni maso*ego ra?enia i terroru1 ale to
ry;yko administra"-a $usha na-*yraSnie- u;naa ;a nieistotne * por@*naniu ;
perspekty*H pr;e-/"ia kontroli nad Irakiem1 opano*ania ogromny"h ;@?
suro*"@* energety";ny"h * regionie1 tr*aego ustalenia normy I*o-ny
pre*en"y-ne-J i r/";nego stero*ania mie-s"o*ymi r;Hdami:
&tr;ymu-H" sygnay o pr;yspies;onym ;bro-eniu si/ +tan@* .-edno";ony"h
na dugo pr;ed == *r;eGnia1 0os-a ;na";nie ;*i/ks;ya s*o-e siy ofensy*ne1
pod";as gdy inne pa<st*a1 u*a?a-H"e si/ ;a poten"-alne "ele )as;yngtonu1
;areago*ay ;a pomo"H dost/pny"h im Grodk@*: terroru -ako nar;/d;ia ;emsty lub
;astras;enia ora; 5 * *ypadku Iranu i 3orei P@no"ne- 5 ro;*o-u pra" nad broniH
maso*ego ra?enia:
#ista mie-s"1 * kt@ry"h po == *r;eGnia pr;epro*ad;ono ataki terrorysty";ne1
obe-mu-e 5 po;a 'adrytem 5 $agdad1 $ali1 Casablan"e1 Istambu1 ,?akart/1
9ero;olim/1 'ombas/1 'osk*/ i 0i-ad: Pr/d;e- ";y p@Snie- terror i bro< maso*ego
ra?enia stanH si/ nar;/d;iami * ty"h samy"h r/ka"h1 ; tragi";nymi tego skutkami:
0;ekome po*iH;ania Iraku ; al 3aidH byy odr;u"ane pr;e; po*a?ny"h
analityk@* i nie ;nale;iono na to *iarygodny"h do*od@*: !le -est obe"nie
o";y*iste1 ?e Irak po ra; pier*s;y stal si/ Ira-em dla terroryst@*J1
0";ym pis;e * INe* Bork TimesieJ 9essi"a +tern1 spe"-alistka do spra* terroru ;
Oni*ersytetu KarParda1 po ;ama"hu bombo*ym na sied;ib/ &N. * $agdad;ie *
sierpniu 2006 roku:
I)o-na pre*en"y-naJ -est eufemisty";nym okreGleniem Iagres-i *edug
*asnego u;naniaJ: To *aGnie ta doktryna1 a nie tylko -e- *dra?anie * Iraku1
spo*odo*aa s;eroki i nie;nany *";eGnie- protest pr;e"i* ira"kie- in*a;-i
Tnast/pna og@lnoG*iato*a demonstra"-a takiego protestu ma si/ odbyL 20 mar"a
Q200C rokuRU: 0eak"-a ta ; pe*noG"iH *str;ymaa kole-ne pr@by *pro*ad;ania
Idoktryny agres-iJ * ?y"ie:
$adania ,aPida 3aya1 podobnie - ak pod*a?anie oskar?e< *obe" Iraku o
posiadanie pr;e; Iraki-";yk@* broni maso*ego ra?enia1 uka;ay1 -ak kru"he byy
podsta*y *ad;y +addama * ostatni"h lata"h: ) ten spos@b *;mo"niono tylko
opini/ *yra?anH pr;e; lud;i .a"hodu1 kt@r;y ;na-H Irak na-lepie- 5 koordynator@*
programu pomo"y &N. ,enisa Kallidaya
=Kansa Pon +pone"ka 5 ?e gdyby sank"-e nie uder;yy * ;*yky"h Iraki-";yk@*1 oni
sami obaliliby +addama:
) k*ietniu 2006 roku pr;epro*ad;ono badania1 ; kt@ry"h *ynikao1 ?e
;daniem !merykan@* to &rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h1 a nie +tany
.-edno";one1 po*inna byL odpo*ied;ialna ;a polity";nH i gospodar";H odbudo*/
Iraku po ;ako<";eniu *o-ny:
Pora?ka okupa"-i Iraku pr;e; +tany .-edno";one -est niespod;iankH1 biorH"
pod u*ag/ si/ i ;asoby !meryki1 *ygaGni/"ie sank"-i i upadek tyrana ora; brak
*i/ks;ego ;e*n/tr;nego *spar"ia dla ru"hu oporu * Iraku:
C;/G"io*o ; po*odu te- *aGnie pora?ki administra"-a $usha *y"ofaa si/ i
;*r@"ia o pomo" do &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: )Htpli*e -est -ednak1 ?e
&N. dopro*ad;i do tego1 aby Irak stal si/ ";ymG *i/"e- ni? pa<st*em sateli"kim
+tan@* .-edno";ony"h:
)as;yngton pr;ygoto*u-e na-*i/ks;H na G*ie"ie mis-/ dyplomaty";nH *
Iraku1 * kt@rH ;aanga?o*ano 6 tysiH"e os@b 5 -ak donosi 0obert )right *
sty";nio*ym numer;e I)ashington PostJ ; 200C roku 5 "o -est -asnym sygnaem1
?e nie;ale?noGL tego kra-u * spos@b ;amier;ony b/d;ie ograni";ona: Taki *niosek
;ysku-e pot*ierd;enie * upor;e +tan@* .-edno";ony"h1 ; -akim "h"H one
utr;ymy*aL s*o-e ba;y *o-sko*e i siy ;bro-ne * Iraku1 ora; ?Hdaniami Paula
$remera1 konsula +tan@* .-edno";ony"h1 kt@ry "h"e1 aby gospodarka bya ot*arta
na pr;e-/"ia pr;e; ;agrani";ne kon"erny T*arunek1 -akiego nie ;aak"epto*aoby
?adne nie;ale?ne pa<st*oU: 9est r;e";H o";y*istH1 ?e utrata kontroli nad
gospodarkH * istotnym stopniu ;mnie-s;a polity";nH nie;ale?noGL i perspekty*y
s;ybkiego ro;*o-u gospodar";ego1 "o dobitnie poka;u-e historia G*iato*e-
gospodarki:
Osilne ?Hdania Iraki-";yk@*1 aby *pro*ad;ono demokra"-/ i "oG *i/"e- ni?
po;ornH nie;ale?noGL1 ;musiy +tany .-edno";one do *y"ofania si/ ; ;amiaru
;ainstalo*ania r;Hdu1 kt@ry m@gby byL "ako*i"ie kontrolo*any pr;e;
)as;yngton1 ale na*et post/p * t*or;eniu formalny"h *ad; nie ko<";y tego
nieusta-H"ego konfliktu:
) grudniu 2006 roku badania opinii publi";ne-1 pr;epro*ad;one pr;e;
nada*"/ tele*i;y-nego PIP!%3no*ledge Net*ork1 poka;y*ay1 ?e !merykanie *
nie*ielkim stopniu popiera-H s*@- r;Hd * -ego dH?enia"h do utr;ymania * Iraku
stae-1 militarne- i dyplomaty";ne-1 obe"noG"i: ) +tana"h .-edno";ony"h
po*s;e"hne oba*y ;*iH;ane ; *o-nH i okupa"-H sH byL mo?e * du?e- mier;e
spo*odo*ane niepoko-em "o do sus;noG"i po*od@* ty"h d;iaa<:
.*rot mo?e nastHpiL *ra; ; *yborami pre;yden"kimi: Polity";ne spektrum *
+tana"h .-edno";ony"h -est nie;na";ne1 a lud;ie *ied;H1 ?e *ybory * !mery"e
pr;ede *s;ystkim si/ kupu-e: 9ohn 3erry -est doGL trafnie pr;edsta*iany -ako $ush
* l?e-s;ym *ydaniu TI$ush5liteJU1 niemnie- -ednak *yb@r mi/d;y d*iema
frak"-ami Ipartii bi;neso*e-J mo?e dopro*ad;iL do ;mian * ty"h *ybora"h1 -ak to
si/ ;dar;yo * 2000 roku:
9est to pra*d;i*e ;ar@*no * stosunku do spra* *e*n/tr;ny"h1 -ak i
mi/d;ynarodo*y"h: #ud;ie skupieni *ok@ $usha sH bard;o oddani spra*ie
;ni*e";enia tego1 "o *ysikiem *s;ystki"h !merykan@* udao si/ osiHgnHL pr;e;
ostatnie sto lat: 3r@tka lista "el@* obe-mu-e system opieki ;dro*otne-1
be;pie";e<st*o ;atrudnienia i progresy*ne podatki: Cora; mnie-s;e sH *idoki na
r;Hd1 kt@ry su?y dobru og@lnemu:
&d ";asu ro;po";/"ia *o-ny * Iraku G*iat sta si/ -es;";e bard;ie-
niebe;pie";nym mie-s"em: )ybory * +tana"h .-edno";ony"h o;na";a-H
;nale;ienie si/ na ro;*idleniu dr@g: Pr;y obe"ne- ogromne- sile !meryki na*et
drobna ;miana mo?e si/ pr;eo?yL na *ielkie re;ultaty o dalekosi/?ny"h skutka"h:
Irak - korzenie oporu
=6 3)ITNI! 200C 0&3O
Na*et -eGli pominiemy klu";o*H k*esti/ ;brodni";e- in*a;-i1 po*inno byL -asne1 ?e
pr;edu?a-H"y si/ g*ato*ny konflikt 5 pr;e-a*ia-H"y si/ na pr;ykad * *ielki"h
manifesta"-a"h * 8alud?y i inny"h ira"ki"h miasta"h 5 m@gby r@*nie dobr;e nie
*ybu"hnHL1 gdyby arogan"-a i ignoran"-a *o-sk okupa"y-ny"h pod *od;H +tan@*
.-edno";ony"h bya mnie-s;a i gdyby okupan"i byli bard;ie- kompetentni:
.doby*"y1 kt@r;y mieliby inten"-e pr;eka;ania Iraki-";ykom takie- su*erennoG"i1
-akie- oni r;e";y*iG"ie pragnH1 pro*ad;iliby s*o-e d;iaania ;upenie ina";e-:
!dministra"-a $usha1 poda-H" "aH list/ po*od@* in*a;-i na Irak1
pr;edsta*iaa *i;-/ demokraty";ne- re*olu"-i * G*ie"ie arabskim1 *yraSnie -ednak
unikaa ;drad;enia na-bard;ie- pra*dopodobne- pr;y";yny ataku1 ";yli
ustano*ienia ba; militarny"h * podpor;Hdko*anym sobie pa<st*ie1 * samym
ser"u -ednego ; na-*i/ks;y"h G*iato*y"h ;@? suro*"@* energety";ny"h:
Iraki-";y"y nie unika-H te- klu";o*e- k*estii: ) badania"h pr;epro*ad;ony"h
pr;e; Instytut 2allupa * $agdad;ie1 u-a*niony"h * paSd;ierniku 2006 roku1 na
pytanie o to1 * -akim "elu +tany .-edno";one na-e"hay na Irak1 = pro"ent
respondent@* *ska;ao "h/L ;apro*ad;enia demokra"-i1 7 pro"ent 5 pomo"
Iraki-";ykom1 a res;ta 5 kontrolo*anie ;asob@* naturalny"h Iraku i reorgani;a"-i
$liskiego )s"hodu * spos@b odpo*iada-H"y ameryka<skim interesom:
Inne badania opinii publi";ne- * Iraku1 u-a*nione * grudniu 2006 roku pr;e;
&Eford 0esear"h International1 sH r@*nie odkry*";e: Na pytanie1 ";ego Irak
potr;ebu-e *aGnie tera;1 70 pro"ent Iraki-";yk@* odpo*ied;iao1 ?e demokra"-i1 =0
pro"ent 5 3oali"y-nego 0;Hdu Tym";aso*ego1 a =7 pro"ent 5 Ira"kie- Tym";aso*e-
0ady .ar;Hd;a-H"e-: '@*iH" Idemokra"-aJ1 Iraki-";y"y mieli na myGli demokra"-/1 a
nie su*erennoGL1 kt@rH s;yku-e im administra"-a $usha:
&g@lnie r;e"; biorH"1 ";ego do*iody badania1 Ilud;ie nie ufa-H *o-skom
+tan@* .-edno";ony"h i )ielkie- $rytanii T74 pro"entU i 3oali"y-nemu 0;Hdo*i
Tym";aso*emu T76 pro"entUJ: !hmed Chalabi1 fa*oryt Pentagonu1 nie ;nala; *i/"
popar"ia:
3onflikt mi/d;y +tanami .-edno";onymi a Iraki-";ykami * k*estii
nie;ale?noG"i Iraku by s;";eg@lnie dobr;e *ido";ny * pier*s;H ro";ni"/ in*a;-i:
Paul )olfo*it; i -ego *sp@pra"o*ni"y ; Pentagonu sygnali;o*ali1 I?e sH ;a staH1
dugotr*aH obe"noG"iH *o-sk ameryka<ski"h * Iraku i ;a stosunko*o sabH ira"kH
armiH1 "o -est na-leps;ym sposobem na piel/gno*anie demokra"-iJ 5 -ak pisa
+tephen 2lain * I$oston 2lobeJ: To nie -est demokra"-a1 -akH "h"ieliby *id;ieL
Iraki-";y"y1 albo -akie- o";eki*aliby !merykanie1 gdyby ;naleSli si/ pod ob"H
okupa"-H:
&d po";Htku in*a;-a na Irak nie miaaby sensu1 gdyby -e- "elem nie byo
;ainstalo*anie tam na stae ba; *o-sko*y"h 5 -ak * u;ale?nionym pa<st*ie
sateli"kim * stylu trady"y-nym dla +tan@* .-edno";ony"h: &rgani;a"-a Narod@*
.-edno";ony"h byL mo?e pr;yGle s*o-e odd;iay1 ale )as;yngton domaga si/ od
nie-1 aby Idaa pr;ys;emu r;Hdo*i ira"kiemu -edynie ograni";onH nie;ale?noGL i
*ad;/: Na ;apros;enie tego r;Hdu *o-ska okupa"y-ne po;ostayby na mie-s"uJ 5 -ak
komento*ano na ama"h I8inan"ial TimesaJ * sty";niu 200C roku:
Po;a kontrolH *o-sko*H Iraki-";y"y dostr;ega-H r@*nie? Grodki1 -akimi
ograni";a si/ i"h nie;ale?noGL gospodar";H1 "o pr;e-a*ia si/ na pr;ykad *
na*oy*aniu do ot*ar"ia ira"kiego pr;emysu ora; ira"ki"h bank@* i do pr;e-/"ia
i"h pr;e; +tany .-edno";one:
Ni" d;i*nego1 ?e plany +tan@* .-edno";ony"h ;ostay pot/pione pr;e;
ira"ki"h bi;nesmen@*1 kt@r;y u;nali1 ?e reali;a"-a ty"h pomys@* ;nis;";yaby
kra-o*y pr;emys:
9eGli ;aG "hod;i o robotnik@* ira"ki"h1 to akty*ista ;*iH;ko*y ,aPid $a"on
donosi1 ?e *o-ska okupa"y-ne *d;ieray si/ do sied;ib ;*iH;k@* ;a*odo*y"h i
ares;to*ay i"h lider@*: g;ek*u-e si/ r@*nie? antypra"o*ni5 ";e pr;episy pra"y
st*or;one * ";asa"h re?imu +addama ora; ud;iela si/ kon"es-i in*estorom
ameryka<skim1 kt@r;y sH stano*";o anty;*iH;ko*i:
Nie"h/tny stosunek Iraki-";yk@* i pora?ka okupa"-i Iraku ;musiy
)as;yngton do *y"ofania si/ * pe*nym stopniu ; bard;ie- skra-ny"h d;iaa<:
Propo;y"-a ot*ar"ia gospodarki na -e- pr;e-/"ie pr;e; ;agrani";ny"h
in*estor@* nie doty";y pr;emysu nafto*ego: . pe*noG"iH ;dano sobie spra*/1 ?e
byoby to ;byt be;";elne: Niemnie- -ednak Iraki-";y"y *"ale nie mus;H ";ytaL I)all
+treet 9ournalJ1 aby uG*iadomiL sobie1 ?e I*i/ks;e ;aanga?o*anie * ;nis;";ony
sektor nafto*y Iraku Qd;i/ki lukraty*nym kontraktom finanso*anym pr;e;
ameryka<ski"h podatnik@*R * ostate";noG"i mo?e pom@" firmie Kalliburton
opano*aL na-*a?nie-s;H -ego ";/G"iJ1 podobnie -ak po;*oli na pr;e-/"ie tego
pr;emysu innym *ielkim korpora"-om *spieranym pr;e; pa<st*o ameryka<skie:
C;as poka?e1 ";y Iraki-";y"y kiedykol*iek ;ostanH pr;ymus;eni do
;aak"epto*ania su*erennoG"i1 kt@rH oferu-e si/ im pr;e; r@?ne Ifik"y-ne
konstytu"-eJ *ymyGlane pr;e; pa<st*a okupa"y-ne: ,la upr;y*ile-o*any"h
mies;ka<"@* ;a"hodniego G*iata *a?nie-s;a -est inna k*estia 5 ";y po;*olH oni
s*oim r;Hdom na Ipiel/gno*anie demokra"-iJ * interesie *Hskie- grupy mo"arst*1
kt@rym te r;Hdy su?H1 ma-H" pr;e"i* sobie silnH nie"h/L Iraki-";yk@*M
,ak za-egna. kon/likt izraelsko-
palesty+ski
=0 '!9! 200C 0&3O
3onflikt i;raelsko5palesty<ski *"iH? po;osta-e g@*nH pr;y";ynH "haosu i "ierpie<
na $liskim )s"hod;ie: !le pr;eamanie impasu -est mo?li*e:
) kr@tkie- perspekty*ie -edynym mo?li*ym i * miar/ pr;y;*oitym
ro;*iH;aniem konfliktu -est u;godnienie dugotr*aego mi/d;ynarodo*ego
konsensusu1 ";yli ro;d;ielenie ;*aGniony"h stron *;du? u;nane- pr;e; spoe";noGL
G*iato*H grani"y TI;ielone- liniiJU1 ; pe*nymi nie*ielkimi i obustronnymi
korektami:
9ak dotHd *spierana pr;e; +tany .-edno";one i;raelska taktyka ;akadania
osiedli i budo*ania infrastruktury ;mienia ;na";nie po-/"ia Inie*ielkie korektyJ:
Istnie-e -ednak kilka propo;y"-i ro;*iH;a< dla obu stron konfliktu1 spoGr@d kt@ry"h
na-bard;ie- ;nane -est poro;umienie gene*skie1 pr;edsta*ione * grudniu 2006
roku pr;e; grup/ *ybitny"h nego"-ator@* i;raelski"h i palesty<ski"h1 kt@r;y
pra"o*ali nad nim po;a ofi"-alnymi instytu"-ami i gremiami:
Poro;umienie gene*skie ;a*iera mi/d;y innymi s;";eg@o*y plan *ymiany
teren@* * stosunku -eden do -ednego i -est "hyba na-leps;H *ers-H ugody spoGr@d
ty"h1 kt@re byyby mo?li*e do ;a*ar"ia * kr@tkim okresie: 0o;*iH;anie to mogoby
byL o";y*iG"ie ;reali;o*ane1 gdyby ;yskao popar"ie r;Hdu +tan@* .-edno";ony"h:
0;e";y*istoGL polity";na -est bo*iem taka1 ?e I;rael musi ;aak"epto*aL to1 "o
dyktu-e mu *ielkie mo"arst*o:
IPlan *y"ofania si/J $usha i +harona -est tak na pra*d/ planem integra"-i po
ekspans-i: Na*et *tedy1 gdy +haron *;y*a do -akie-G formy *y"ofania si/ ;e +trefy
2a;y1 II;rael in*estu-e d;iesiHtki milion@* dolar@* * osiedla na .a"hodnim
$r;eguJ 5 "ytu-e oG*iad";enie i;raelskiego ministra finans@* $en-amina
Netanyahu reporter INe* Bork TimesaJ 9ames $ennet: Inne doniesienia *ska;u-H1
?e ro;*@- osiedli b/d;ie nast/po*a r@*nie? po palesty<skie- stronie be;pra*nego
Imuru grani";negoJ:
Takie osiedla sto-H * opo;y"-i do Imapy drogo*e-J lanso*ane- pr;e; $usha1
kt@ra *;y*a do *str;ymania I*s;elkie- d;iaalnoG"i ;*iH;ane- ; ;akadaniem
osiedliJ:
ITak *a?ne *ydar;enie1 -akim -est ;ako<";enie pr;e; I;rael okupa"-i +trefy
2a;y1 *ymaga odpo*iednie- ;miany polityki *obe" $liskiego )s"hodu1 aby
pa<st*o i;raelskie mogo odnieGL ; tego -akieG kor;yG"iJ 5 pis;e 2eoffrey !ronson ;
*as;yngto<skie- 8unda"-i na r;e"; Poko-u na $liskim )s"hod;ie: 8unda"-a
opubliko*aa nieda*no map/ ; i;raelskimi planami doty";H"ymi .a"hodniego
$r;egu1 kt@ra poka;u-e skra*ki niepoH";ony"h ;e sobH1 odd;ielony"h murem
enkla* palesty<ski"h1 kt@re pr;ypomina-H na-gors;y okres
poudnio*oafryka<skiego apartheidu1 -ak *ska;y*a na to 'eron $enPenisti na
ama"h ga;ety IKaaret;J:
Pytanie1 kt@re -est sta*iane obe"nie1 doty";y tego1 ";y spoe";noG"i i;raelskie i
palesty<skie na terytoria"h okupo*any"h sH na tyle ;e sobH ;?yte1 ?eby mogy
funk"-ono*aL be; pod;ia@*: ) listopad;ie 2006 roku byy do*@d"a +hin $et1
i;raelskie- +u?by $e;pie";e<st*a )e*n/tr;nego1 ;god;i si/ ; pomysem1 ?e I;rael
m@gby i po*inien si/ "ako*i"ie *y"ofaL ;e +trefy 2a;y: Na .a"hodnim $r;egu od
(7 do 40 pro"ent osadnik@* ;ape*ne opuG"i s*o-e domy Ipr;y pe*nym *spar"iu
finanso*ymJ1 natomiast po;ostae =0 pro"ent to ta"y1 I; kt@rymi do-d;ie do starLJ
* trak"ie i"h pr;enos;enia1 "o * opinii s;efa +hin $et nie -est spe"-alnie du?ym
problemem:
Poro;umienie gene*skie opiera si/ na podobny"h ;ao?enia"h1 kt@re *yda-H
si/ realisty";ne:
Pra*dH -est1 na*iasem m@*iH"1 ?e ?adna ; ty"h propo;y"-i nie porus;a ani
ogromne- nier@*no*agi * poten"-ale militarnym i gospodar";ym mi/d;y I;raelem
i pa<st*em palesty<skim1 ani po;ostay"h istotny"h k*estii:
) du?s;e- perspekty*ie mogH si/ po-a*iL inne ro;*iH;ania1 * miar/ -ak
stosunki mi/d;y tymi kra-ami b/dH si/ popra*iaL: 9ednH ; taki"h mo?li*oG"i1
propono*anH -u? *";eGnie-1 -est d*upa<st*o*a federa"-a1 kt@ra * lata"h =4D75
=476 moga poH";yL I;rael i Palestyn/: ) tamtym okresie byo r@*nie? osiHgalne
poro;umienie1 kt@re ;ape*nioby "ako*ity pok@-
mi/d;y I;raelem a pa<st*ami arabskimi 5 i r;e";y*iG"ie ;ostao ono ;aofero*ane *
=47= roku pr;e; gipt1 a nast/pnie pr;e; 9ordan: !le -es;";e pr;ed =476 rokiem
;apr;epas;";ono t/ s;ans/:
,opro*ad;ia do tego *o-na * =476 roku ora; ;miana opinii Palesty<";yk@*1
G*iata arabskiego i spoe";noG"i mi/d;ynarodo*e- na kor;yGL pra*a
Palesty<";yk@* do *asnego pa<st*a1 "o ;nala;o *yra; * re;olu"-i nr 2C2 0ady
$e;pie";e<st*a &N. ; 22 listopada =4D7 roku1 do kt@re- dodano ;apisy
pr;e*idu-H"e po*stanie pa<st*a palesty<skiego na terytoria"h okupo*any"h1 ;
kt@ry"h I;rael mia si/ *y"ofaL: +tany .-edno";one -ednak bloko*ay -ednostronnie
t/ re;olu"-/ pr;e; ostatnie tr;yd;ieG"i lat:
0e;ultatem tego byy *o-ny i ;nis;";enie1 okrutna okupa"-a militarna1
pr;e-mo*anie ;iem i ;asob@*1 po*sta*anie i d;iaalnoGL ru"hu oporu1 a * ko<"u
"ora; *i/ks;a pr;emo"1 *;a-emna niena*iGL i brak ;aufania: Tego nie da si/ ;myL:
Post/p *ymaga ust/pst* od ka?de- ;e stron: Co -est u";"i*ym ust/pst*emM
Na-bard;ie- odpo*iednia defini"-a m@*i1 ?e nale?y stoso*aL te kompromisy1 kt@re
pro*ad;H do na-leps;ego mo?li*ego ro;*iH;ania i do ;mian na leps;e:
2os;ona pr;e; +harona propo;y"-a Id*upa<st*o*egoJ ro;*iH;ania1 kt@re
dla Palesty<";yk@* o;na";aoby ;amkni/"ie i"h * +trefie 2a;y ora; * kantona"h *
poo*ie .a"hodniego $r;egu1 nie spenia po*y?s;ego kryterium: Poro;umienie
gene*skie -est te- defini"-i bliskie i dlatego1 -ak sHd;/1 po*inno byL ;aak"epto*ane1
pr;yna-mnie- -ako punkt *y-G"ia dals;y"h nego"-a"-i i;raelsko5palesty<ski"h:
9ednH ; na-bard;ie- dra?li*y"h k*estii -est pra*o Palesty<";yk@* do
po*rotu: O"hodS"y palesty<s"y na pe*no nie b/dH "h"ieli si/ tego pra*a *yr;e"1
ale * d;isie-s;ym G*ie"ie 5 pra*d;i*ym G*ie"ie1 a nie * -akimG *ymyGlonym1 o
kt@rym mo?na sobie ro;pra*iaL na seminaria"h 5 nie b/d;ie mo?li*oG"i
skor;ystania ; tego pra*a1 "hyba ?e * ograni";ony spos@b1 * I;raelu: Tak ";y
ina";e-1 nie*aG"i*e -est s;afo*anie nad;ie-ami na spenienie r;e";y niemo?li*y"h1
i to na o";a"h lud;i1 kt@r;y "ierpiH n/d;/ i u"isk: .amiast tego nale?y pod-HL
konstrukty*ne *ysiki1 agod;H"e i"h "ierpienia i dH?H"e do ro;*iH;ania i"h
problem@* * pra*d;i*ym G*ie"ie:
Propo;y"-a d*upa<st*o*ego ro;*iH;ania1 ;godna ; mi/d;ynarodo*ym
konsensusem1 -est -u? ak"epto*ana pr;e; du?H ";/GL i;raelskie- opinii publi";ne-:
Na*et pr;e; ekstremist@*1 kt@r;y sH tak ;aniepoko-eni Iproblemem
demografi";nymJ 5 problemem ;byt du?ego odsetka ludnoG"i nie?y5 do*skie- *
Ipa<st*ie ?ydo*skimJ 5 ?e posu*a-H si/ dale-1 proponu-H" T"o obur;a-H"eU oddanie
g/sto ;aludniony"h osiedli arabski"h1 ;na-du-H"y"h si/ na terenie I;raela1 *e
*asnoGL no*ego pa<st*a palesty<skiego:
)i/ks;oGL !merykan@* r@*nie? popiera t/ propo;y"-/: Nie -est *i/"
*yklu";one1 ?e d;iaania ameryka<ski"h akty*ist@* mogH dopro*ad;iL do tego1 ?e
r;Hd +tan@* .-edno";ony"h pr;yH";y si/ do opinii mi/d;ynarodo*e- * te- spra*ie1
a *tedy na-pra*dopodobnie- u";yni tak r@*nie? I;rael:
Na*et be; na"isk@* +tan@* .-edno";ony"h ;nakomita *i/ks;oGL
I;rael";yk@* popiera tego typu ro;*iH;anie 5 * ;ale?noG"i od tego1 -ak sH im
;ada*ane pytania * badania"h opinii publi";ne-: .miana stano*iska )as;yngtonu
miaaby ogromne ;na";enie: $yli s;efo*ie +hin $et ora; i;raelskiego ru"hu
poko-o*ego T2ush +halom i inniU *ier;H1 ?e i;raelska opinia publi";na ;aak"eptu-e
takie ro;*iH;anie:
!le spekula"-e na ten temat nie sH nas;H pra*d;i*H troskH: 9est niH ra";e-
spo*odo*anie1 aby polityka r;Hdu +tan@* .-edno";ony"h bya taka sama1 -ak
polityka res;ty G*iata i dH?enia *i/ks;oG"i ameryka<skie- opinii publi";ne-:
0to ma rz"dzi. wiatem i w jaki spos&b1
=7 C.0)C! 200C 0&3O
) ma-u 200C roku min/a pier*s;a ro";ni"a ;adeklaro*ania pr;e; pre;ydenta
$usha I;ako<";enia mis-iJ i ;*y"i/st*a * Iraku:
In*a;-a ;ostaa pod-/ta ;godnie ; doktrynH $usha 5 Ino*H *ielkH strategiH
imperialnHJ1 -ak na;*aa -H ga;eta I8oreign !ffairsJ 5 *edug kt@re- +tany
.-edno";one ;dominu-H G*iat na ;a*s;e i uni"est*iH ka?dego1 kto t/ domina"-/
b/d;ie k*estiono*a:
Pomi-a-H" sytua"-/ * Iraku1 byL mo?e *arto si/ pr;y-r;eL temu1 *-aki spos@b
polityka sto-H"a ;a in*a;-H i okupa"-H tego kra-u u";ynia G*iat mie-s"em bard;ie-
niebe;pie";nym1 * kt@rym ;*i/ks;one ;agro?enie terrorem to tylko -eden ;
*ymiar@* rosnH"ego ;agro?enia:
!meryka<ski ,epartament +tanu *aGnie pr;y;na1 ?e -ego oG*iad";enie ;
k*ietnia 200C roku1 ?e spado ;agro?enie terrorysty";ne 5 "o -est g@*nym
tematem to";H"e- si/ tera; kampanii pre;yden"kie- $usha 5 byo niepra*d;i*e:
Popra*iony raport pr;y;na-e1 ?e Ili";ba akt@* terrorysty";ny"h i li";ba ofiar
;na";nie *;rosyJ:
,la r;Hdo*y"h planist@* na-*a?nie-s;ym "elem nie bya *alka ;
terrory;mem1 tylko ustano*ienie ba; militarny"h +tan@* .-edno";ony"h *
u;ale?nionym od ni"h kra-u1 * samym ser"u na-*i/ks;y"h G*iato*y"h ;@?
suro*"@* energety";ny"h1 a tym samym ;yskanie pr;e*agi nad ry*alami:
.bignie* $r;e;i<ski pis;e * ;imo*ym *ydaniu IThe National InterestJ ;
2006%200C roku1 ?e Irola !meryki * ;ape*nieniu be;pie";e<st*a * regionie Q"o
po angielsku o;na";a domina"-/ militarnHR da-e -e- poGredniH1 ale polity";nie
istotnH pr;e*ag/ nad gospodarkami uropy i !;-i1 kt@re r@*nie? sH u;ale?nione od
importu suro*"@* energety";ny"h ; tego regionuJ:
$r;e;i<ski doskonale *ie1 ?e -ednym ; g@*ny"h problem@* * dH?eniu
+tan@* .-edno";ony"h do domina"-i -est to1 ?e uropa i !;-a Ts;";eg@lnie
dynami";ny region !;-i P@no"no5)s"hodnie-U mogH ;e"h"ieL si/ unie;ale?niL:
3ontrola nad .atokH PerskH i "entralnH !;-H sta-e si/ *i/" obe"nie -es;";e
*a?nie-s;a ni? * pr;es;oG"i 5 anality"y pr;e*idu-H1 ?e ogromna rola pa<st* .atoki
Perskie- * G*iato*e- produk"-i suro*"@* energety";ny"h b/d;ie -es;";e rosnHL:
)spieranie pr;e; +tany .-edno";one i )ielkH $rytani/ Turkmenii1 O;bekistanu i
inny"h dyktatur * "entralne- !;-i ora; i"h *alka o to1 kt@r/dy b/dH pr;ebiegaL
ropo"iHgi i pod ";yim ;na-dH si/ nad;orem1 to ";/GL no*e-1 "ho"ia? te- same- "o
kiedyG1 I*ielkie- gryJ:
Tym";asem ;a"hodni komentator;y -u? niemal rytualnie t*ierd;H1 ?e "elem
in*a;-i bya I*i;-a pre;ydentaJ ;apro*ad;enia demokra"-i * Iraku:
.upenie "o innego *ynika ; bada< opinii publi";ne- pr;epro*ad;any"h *
$agdad;ie1 gd;ie I*i;-aJ ta 5 ogos;ona * Idrod;e do *olnoG"iJ1 pr;edsta*ione-
pr;e; $usha * listopad;ie 2006 roku1 a *i/" dugo po tym1 kiedy si/ oka;ao1 ?e
poda*ane pr;y";yny in*a;-i sH niepra*d;i*e 5 -est odr;u"ana pr;e; doso*nie
ka?dego1 panu-e natomiast pr;ypus;";enie1 ?e moty*em )as;yngtonu1 kt@ry
p"hnH go do in*a;-i1 byo pr;e-/"ie kontroli nad ira"kimi ;asobami naturalnymi i
;reorgani;o*anie $liskiego )s"hodu ;godnie ; interesami +tan@* .-edno";ony"h:
Nie -est ni";ym nie;*ykym1 ?e "i1 kt@r;y nie nale?H do *aG"i*ego klubu1 lepie-
ro;umie-H G*iat1 * kt@rym ?y-H:
Istnie-e *iele inny"h do*od@* na to1 ?e )as;yngton u*a?a terrory;m ;a
mao *a?ny problem * por@*naniu ; pr;e-/"iem pr;e; +tany .-edno";one
*aG"i*e- kontroli nad $liskim )s"hodem: Nie dale- -ak * ma-u 200C roku
administra"-a $usha *pro*ad;ia sank"-e gospodar";e *obe" +yrii1
*dra?a-H" Gsta"2 o odpo"iedzia.no?#i Syrii i przy"r;#eniu su"erenno?#i 7ibanu
1Syria ##ountabi.ity and. Syria pozostaje na ofi#ja.nej .i?#ie pa)st"
"spieraj$#y#h terroryzm' o&oszonej przez Stany Jjedno#zone' mimo %e
amery!a)s!i rz$d przyzna "#ze?niej' %e Syria nie "spiera terroryzmu od "ie.u
.at oraz %e dostar#zya +aszyn&tono"i "a%ny#h informa#ji "y"iado"#zy#h na
temat a. 9aidy i inny#h rady!a.ny#h &rup is.ams!i#h' o #zym pisa Stephen Junes
"iosn$ 2DD4 ro!u " =Oidd.e Iast >o.i#y<. (a! "i2# Stany Jjedno#zone na "asne
%y#zenie pozba"iaj$ si2 dost2pu do ty#h informa#ji "y"iado"#zy#h' d$%$# do
osi$&ni2#ia istotniejsze&o #e.u - ustano"ienia re%imu' !t;ry b2dzie spenia
%$dania Stan;" Jjedno#zony#h i Izrae.a.
&to tylko -eden ; pr;ykad@* *yraSny"h1 "hoL nie;au*a?any"h priorytet@*:
ameryka<ski ,epartament +karbu utr;ymu-e $iuro 3ontroli nad .agrani";nymi
!kty*ami T&ffi"e of 8oreign !ssets Control1 &8!CU1 kt@rego ;adaniem -est
Gled;enie pode-r;any"h transfer@* finanso*y"h1 "o -est *a?nym elementem I*o-ny
; terroremJ: $iuro ma stu d*ud;iestu pra"o*nik@*: 3ilka tygodni temu 5 * mar"u
200C roku 5 biuro poinformo*ao 3ongres1 ?e * ko<"u 2006 roku ";tery osoby
spoGr@d ty"h stu d*ud;iestu 5 tylko ";tery 5 ;a-mo*ay si/ Gled;eniem finans@*
&samy bin #adena i +addama Kusa-na1 pod";as kiedy niemal d*a tu;iny
pra"o*nik@* odpo*iadao ;a kontrolo*anie1 ";y -est pr;estr;egane embargo
nao?one na 3ub/: Co *i/"e-1 biuro donosio1 ?e ro;bie?noGL mi/d;y st*ierd;onymi
pr;ypadkami amania embarga a nao?onymi ;a to karami "iHgnie si/ od =440 roku:
,la";ego ameryka<ski ,epartament +karbu poG*i/"a ;na";nie *i/"e- energii
na tams;enie 3uby ni? na *o-n/ ; terroremM +kute";ne pr;e"i*sta*ianie si/
+tanom .-edno";onym nie -est tolero*ane1 dlatego -est *a?nie-s;ym priorytetem
ni? ;*al";anie terrory;mu:
3lu";em do suk"esu * pro"esie osiHgni/"ia domina"-i mo?e byL pr;emo"1 ale
-est ona okupiona pot/?nym kos;tem: 'o?e ona r@*nie? spro*oko*aL * od*e"ie
*i/ks;H -es;";e pr;emo": Pro*oko*anie ak"-i terrorysty";ny"h nie -est na-bard;ie-
;o*ies;";ym pr;ykadem:
) lutym 200C roku 0os-a pr;epro*ad;ia na-*i/ks;e od d*@"h dekad
L*i";enia *o-sko*e1 poka;u-H" * ni"h no*H1 bard;ie- *yrafino*anH bro<
maso*ego ra?enia: 0osy-s"y pr;y*@d"y polity";ni i *o-sko*i -asno dali do
;ro;umienia1 ?e to *;no*ienie *yG"igu ;bro-e< byo odpo*ied;iH na d;iaania i
programy administra"-i $usha 5 s;";eg@lnie na ro;*i-anie pr;e; +tany .-edno";one
broni -Hdro*e- o ograni";onym ra?eniu To mo"y do 7 kilotonU1 ;*ane- pogrom"H
bunkr@*: !nality"y strategi";ni obu stron *ied;H1 ?e taka bro< mo?e nis;";yL
bunkry ukryte * g@ra"h1 * kt@ry"h -est ro;mies;";ony rosy-ski arsena nuklearny:
'o?e to dopro*ad;iL do nuklearne- reak"-i a<"u"ho*e-: 0os-anie i Chi<";y"y
* odpo*ied;i na po";ynania +tan@* .-edno";ony"h ro;budo*u-H s*o-H bro<
strategi";nH: Indie ;areagu-H na d;iaania Chin1 Pakistan ;areagu-e na d;iaania
Indii::: i byL mo?e *yG"ig ten ro;pr;estr;eni si/ na inne kra-e:
Tym";asem Irak na s*@- spos@b stara si/ u;yskaL tak ;*anH su*erennoGL:
>rze!azanie "adzy "#i$% a!tua.ne 5 br;mi tytu nieda*nego artykuu !ntona #a
2uardii ; I#ondon ,aily TelegraphJ: ) ostatnim akapi"ie autor donosi1 ?e I*ysoki
ur;/dnik administra"-i $usha *yra;i to * spos@b delikatny: 0;Hd ira"ki b/d;ie *
peni su*erenny1 ale * prakty"e nie b/d;ie *ypenia *s;ystki"h su*erenny"h
funk"-iWJ: #ord Cur;on pr;ytaknHby temu ; minH m/dr"a:
.de"ydo*ana odmo*a Iraki-";yk@* ;aak"epto*ania trady"y-ne-
Ikonstytu"y-ne- fik"-iJ ;musia )as;yngton do stopnio*y"h ust/pst*1 ; pe*nH
pomo"H ;e strony Idrugiego supermo"arst*aJ1 -ak Patri"k Tyler ; INe* Bork
TimesaJ na;*a G*iato*H opini/ publi";nH po *ielki"h demonstra"-a"h * poo*ie
lutego 2006 roku1 kiedy po ra; pier*s;y * historii maso*e protesty pr;e"i* *o-nie
odbyy si/ -es;";e pr;ed ro;po";/"iem d;iaa< ;bro-ny"h: 9est r@?ni"a:
2dyby na pr;ykad d;isie-s;e problemy * 8alud?y po-a*iy si/ * lata"h
s;eGLd;iesiHty"h `` *ieku1 ;ostayby ro;*iH;ane ;a pomo"H bombo*"a $572+ i
maso*y"h morderst* na ;iemi:
,;iG bard;ie- "y*ili;o*ane spoe";e<st*o nie toleru-e taki"h Grodk@* r@*nie
at*o -ak kiedyG1 da-H" pr;yna-mnie- ofiarom nie"o pr;estr;eni do d;iaa<1 kt@re
ma-H na "elu u;yskanie pra*d;i*e- su*erennoG"i: 9est na*et mo?li*e1 ?e tego typu
sygnay mogH ;musiL administra"-/ $usha do por;u"enia s*oi"h imperialny"h
ambi"-i *obe" Iraku:
,o'n %egroponte - z Ameryki 2rodkowej
do Iraku
2( #IPC! 200C 0&3O
9ednH ; o";y*isty"h k*estii moralny"h1 kt@ra nie mo?e *y*oy*aL kontro*ers-i1
-est ;asada r@*noG"i 5 musimy *obe" siebie stoso*aL takie same standardy1 -akie
stosu-emy *obe" inny"h1 a *aG"i*ie *obe" siebie po*inniGmy byL na*et bard;ie-
*ymaga-H"y:
9est r;e";H po*s;e"hnH1 niestety1 ?e * sytua"-i1 * kt@re- -akieG pa<st*a sH na
tyle silne1 ?eby post/po*aL be;karnie1 gard;H one moralnymi o";y*istoG"iami1
t*ierd;H"1 ?e sH tym -edynym *y-Htkiem ;*olnionym od stoso*ania ;asady
r@*noG"i: 'y te? stale tak ";ynimy: 3a?dy d;ie< pr;ynosi na to no*e do*ody:
Na pr;ykad * ";er*"u 200C roku 9ohn Negroponte po-e"ha do $agdadu
-ako ambasador +tan@* .-edno";ony"h * Iraku1 sta-H" na ";ele na-*i/ks;e- na
G*ie"ie mis-i dyplomaty";ne-1 ; ;adaniem pr;eka;ania su*erennoG"i * r/"e
Iraki-";yk@*1 *ypenia-H" tym samym Imes-a<skH mis-/J $usha1 kt@ra polega na
niesieniu $liskiemu )s"hodo*i i "aemu G*iatu demokra"-i Tpr;yna-mnie- tak si/
nas o tym uro";yG"ie informu-eU:
Negroponte ;doby doG*iad";enie -ako ameryka<ski ambasador *
Kondurasie * lata"h osiemd;iesiHty"h `` *ieku1 pod";as te- fa;y pre;ydentury
0eagana1 kiedy kariery robio *ielu d;isie-s;y"h *ysoki"h ur;/dnik@*
)as;yngtonu i kiedy to";ya si/ pier*s;a *o-na pr;e"i* terrory;mo*i * !mery"e
Nrodko*e- i na $liskim )s"hod;ie:
) k*ietniu 200C roku Carla !nna 0obbins ; I)all . 9ournalJ pisaa o
po*oaniu Negroponte na mis-/ * Iraku * artykule ;atytuo*anym 8o"o#zesny
pro!onsu.. ) Kondurasie by ;nany *aGnie -ako IVprokon5 sulW1 "o -est tytuem1
-aki nada*ano pot/?nym administratorom ;a ";as@* kolonialny"hJ: +tal on tam na
";ele drugie- "o do *ielkoG"i ambasady * !mery"e Fa"i<skie-1 * kt@re- bya
na-*i/ks;a pla"@*ka CI! na G*ie"ie * tamtym okresie 5 ; pe*noG"iH nie dlatego1 ?e
Konduras by "hlubH na-*i/ks;ego G*iato*ego mo"arst*a:
0obbins ;au*a?ya1 ?e Negroponte by krytyko*any pr;e; obro<"@* pra*
";o*ieka ;a Itus;o*anie nadu?yL honduraskie- armii Q"o -est eufemi;mem
pa<st*o*ego terroru na *ielkH skal/R1 aby nie ;ak@"ay one pr;eka;y*ania
pomo"y +tan@* .-edno";ony"hJ do tego *a?nego kra-u1 kt@ry by Iba;H dla ukryte-
*o-ny1 pro*ad;one- pr;e; pre;ydenta 0eagana ; sandinisto*skim r;Hdem
NikaraguiJ: Okryta *o-na ro;po";/a si/ po tym1 -ak re*olu"-a sandinist@* pr;e-/a
*ad;/ * Nikaragui: )as;yngton *yra?a *@*";as oba*y1 ?e * !mery"e Nrodko*e-
mo?e po*staL druga 3uba: ) Kondurasie Negroponte -ako prokonsul mia ;a
;adanie nad;oro*aL ba;y *o-sko*e1 * kt@ry"h na-emna armia terrorysty";na 5
Contras 5 bya s;kolona1 ;bro-ona i *ysyana ; mis-H obalenia sandinist@*:
)=4(C roku Nikaragua ;areago*aa na takie post/po*anie * spos@b1 * -aki
po*inien ;areago*aL ka?dy pr;estr;ega-H"y pra*a kra-1 *niosa miano*i"ie
pr;e"i* +tanom .-edno";onym skarg/ do 'i/d;ynarodo*ego Trybunau
+pra*iedli*oG"i * Kad;e: Trybuna naka;a +tanom .-edno";onym ;apr;estaL
Iniedo;*olonego u?y*ania siyJ 5 ";yli1 m@*iH" -/;ykiem dla laik@*1
mi/d;ynarodo*ego terrory;mu 5 pr;e"i* Nikaragui ora; ;apa"iL -e- ;na";ne
ods;kodo*ania: !le )as;yngton ;ignoro*a postano*ienie sHdu1 nast/pnie
;a*eto*a d*ie re;olu"-e 0ady $e;pie";e<st*a &rgani;a"-i Narod@*
.-edno";ony"h1 kt@re podtr;ymy*ay *yrok i *;y*ay *s;ystkie kra-e do
pr;estr;egania pra*a mi/d;ynarodo*ego:
,orad"a pra*ny ameryka<skiego ,epartamentu +tanu !braham ,: +ofaer
*y-aGni po*ody takiego post/po*ania: +koro Inie mo?emy li";yLJ na to1 ?e
*i/ks;oGL G*iata Ipod;ieli nas;e stano*iskoJ1 musimy I;astr;e" sobie pra*o do
de"ydo*aniaJ1 * -aki spos@b b/d;iemy d;iaaL ora; kt@re spra*y b/dH podlegaL
I*aG"i*ie -urysdyk"-i *e*n/tr;ne- +tan@* .-edno";ony"h1 ;godnie ; de"y;-H
+tan@* .-edno";ony"hJ1 na pr;ykad terrorysty";ny atak na Nikaragu/1 pot/piony
pr;e; trybuna:
#ek"e*a?enie pr;e; )as;yngton *yroku trybunau i pogarda *as;yngto<skie-
administra"-i dla spoe";noG"i mi/d;ynarodo*e- sH byL mo?e istotne dla bie?H"e-
sytua"-i * Iraku:
Terrorysty";na *o-na * Nikaragui po;osta*ia po sobie formalnH
demokra"-/1 ;ale?nH i skorumpo*anH1 ustano*ionH niemo?li*ym do okreGlenia
kos;tem: +;a"u-e si/1 ?e GmierL poniosy d;iesiHtki tysi/"y "y*il@* 5
propor"-onalnie I;na";nie *i/"e- ni? !merykan@*1 kt@r;y ;gin/li * *o-nie
se"esy-ne- ora; *e *s;ystki"h *o-na"h `` *iekuJ1 -ak obli";a Thomas Carothers1
u;nany historyk ;a-mu-H"y si/ k*estiH Ilanso*ania demokra"-iJ * !mery"e
Fa"i<skie-:
Carothers pis;e ; perspekty*y ;ar@*no nauko*"a1 -ak i osoby1 kt@ra bya
u";estnikiem *ydar;e< Tpra"o*a -ako ur;/dnik ,epartamentu +tanu ;a
pre;ydentury 0eagana * ";asa"h1 kiedy reali;o*ano programy Ipopra*iania
demokra"-iJ * !mery"e Nrodko*e-U: )ier;y on1 ?e programy ";as@* 0eagana byy
Is;";ereJ1 "ho"ia? Iponiosy pora?k/J1 gdy? )as;yngton god;i si/ -edynie na
Iograni";one formy ;mian demokraty";ny"h pr;epro*ad;any"h ; g@ry * d@1 kt@re
nie narus;ay trady"y-ne- struktury *ad;y1 ; -akH +tany .-edno";one byy *
*ieloletnim so-us;uJ:
9est * ty"h history";ny"h fakta"h ;de"ydo*ane podobie<st*o do pogoni ;a
*i;-H demokra"-i1 kt@rH Iraki-";y"y na-*yraSnie- ro;umie-H1 na*et -eGli my nie
"h"emy tego ;ro;umieL:
,;iG Nikaragua -est drugim na-biednie-s;ym kra-em nas;e- p@kuli Tna
pier*s;ym mie-s"u -est Kaiti1 g@*ny "el inter*en"-i +tan@* .-edno";ony"h * ``
*iekuU: &koo D0 pro"ent nikaragua<ski"h d;ie"i poni?e- drugiego roku ?y"ia -est
dotkni/ty"h anemiH1 b/dH"H *ynikiem nie*aG"i*ego od?y*iania 5 oto tylko -eden
ponury ;nak tego1 "o ob*ou-e si/ ;*y"i/st*em *olnoG"i:
!dministra"-a $usha t*ierd;i1 ?e "h"e daL Irako*i demokra"-/1 *y;na";a-H"
do tego ;adania ty"h samy"h doG*iad";ony"h ur;/dnik@*1 kt@ry"h kiero*ano na
pla"@*ki * !mery"e Nrodko*e-:
Pod";as sena"ki"h pr;esu"ha< Negroponte1 kiedy ubiega si/ o to stano*isko1
*spomniano kampani/ mi/d;ynarodo*ego terrory;mu * Nikaragui1 ale u;na-e si/
-H -ako ak"-/ po;ba*ionH s;";eg@lnego ;na";enia1 d;i/ki temu1 - ak nale?y
pr;ypus;";aL1 ?e my 5 ta"y *spaniali 5 stano*imy *y-Htek od konie";noG"i
stoso*ania ;asady r@*noG"i:
3ilka dni po po*oaniu Negroponte Konduras *y"ofa s*@- nie*ielki
kontyngent *o-sko*y ; Iraku: To m@g byL ;bieg okoli";noG"i1 "hoL byL mo?e
mies;ka<"y Kondurasu pami/ta-H ; ";as@*1 kiedy by u ni"h Negro5 ponte1 "oG1
";ego my *olimy nie pami/taL:
3udowa demokracji musi si
rozpocz". we w*asnym kraju
60 +I0PNI! 200C 0&3O
3ampania pre;yden"ka * +tana"h .-edno";ony"h pot*ierd;a tylko po*a?ne braki
* demokra"-i1 -aka panu-e * na-pot/?nie-s;ym pa<st*ie G*iata:
!merykanie mogH *ybieraL mi/d;y kandydatami g@*ny"h partii1 kt@r;y
urod;ili si/1 aby byL bogatymi i spra*o*aL *ad;/1 kt@r;y uko<";yli ten sam
elitarny uni*ersytet1 byli ";onkami tego samego ta-nego sto*ar;ys;enia1 gd;ie
u";yli si/ stylu i ;a"ho*a< *ad"@*1 i mogH si/ ubiegaL o *yb@r1 gdy? sH
finanso*ani pr;e; niemal te same *ielkie korpora"-e 5 "o -est na-leps;ym do*odem
na to1 ?e +tany .-edno";one1 od tak da*na u";estni";H"e * r;ekomym Ibudo*aniu
demokra"-iJ na G*ie"ie1 konie";nie mus;H o?y*iL pro"esy demokraty";ne *e
*asnym kra-u:
)eSmy na pr;ykad system o"hrony ;dro*ia1 -eden ; g@*ny"h narodo*y"h
problem@*: 3os;ty opieki ;dro*otne- * nas;ym systemie1 * *i/ks;oG"i
spry*aty;o*anym1 rosnH * ;astras;a-H"ym tempie i sH -u? ;na";nie *y?s;e ni? *
spoe";e<st*a"h na por@*ny*alnym po;iomie ro;*o-u1 ale *ydolnoGL tego
systemu -est ;na";nie mnie-s;a: )yniki bada< opinii spoe";ne- regularnie
poka;u-H1 ?e *i/ks;oGL !merykan@* popiera -akHG form/ narodo*ego
ube;pie";enia ;dro*otnego: !le to ro;*iH;anie -est regularnie pre;ento*ane -ako
Ipolity";nie nie*ykonalneJ lub Iniema-H"e polity";nego *spar"iaJ: Pr;e"i*ne sH
temu instytu"-e finanso*e i firmy sektora farma"euty";nego: . po*odu ero;-i
kultury demokraty";ne- nie ma ;na";enia1 ";ego "h"e spoe";e<st*o:
Irak to na-*a?nie-s;y problem mi/d;ynarodo*y dla +tan@* .-edno";ony"h:
) Kis;panii1 kiedy *ybor"y domagali si/1 aby his;pa<skie *o-ska ;ostay *y"ofane1
-eGli nie pr;e-dH pod ;*ier;"hni"t*o &N.1 ;ostali pot/pieni ;a Id;iaanie na r;e";
terroryst@*J: ) isto"ie taka bya opinia *i/ks;oG"i !merykan@* kr@tko po in*a;-i:
0@?ni"a -ednak polega na tym1 ?e * Kis;panii lud;ie *ied;H1 ";ym -est opinia
og@u1 i umie-H kor;ystaL ;e s*o-ego pra*a do goso*ania:
) +tana"h .-edno";ony"h elektorat -est ro;";aro*any1 -ak t*ierd;H t*@r"y
pro-ektu I;nika-H"y *ybor"yJ Taanishig aoter Pro-e"tU ; 9ohn 8: 3ennedy +"hool of
2oPernment: ) ";asie kampanii *ybor";e- * 2000 roku s;ef pro-ektu1 Thomas
Patterson1 st*ierd;a: IPo";u"ie !merykan@* o braku -akiegokol*iek *py*u na
sytua"-/ * kra-u osiHgn/o -u? alarmu-H"y po;iomJ1 gdy? 76 pro"ent respondent@*
odpo*ied;iao Ibard;o mayJ lub I?adenJ na pytanie: I9ak du?y *py*1 t*oim
;daniem1 ma-H lud;ie ta"y -ak ty na to1 "o robi r;HdMJ: Popr;ednio na-*i/ks;y
odsetek podobny"h odpo*ied;i *ystHpi tr;yd;ieG"i lat temu i *ynosi C= pro"ent:
Nie;ado*olenie -est ;ro;umiae1 "o poka;u-H badania1 biorH" pod u*ag/
opini/ *ybor"@*1 kt@r;y u*a?a-H1 ?e polity"y po*ied;H *s;ystko1 byleby tylko
;ostaL *ybranymi1 ora; ?e boga"i sponsor;y ma-H ;byt du?e *py*y:
)yda-e si/1 ?e * 200C roku sta*ka -est *y?s;a1 a interesy *i/ks;e1 -ak
t*ierd;H t*@r"y pro-ektu1 ale * dals;ym "iHgu *yst/pu-e brak ;aanga?o*ania1
g@*nie po stronie repre;entant@* biednie-s;e- ";/G"i spoe";e<st*a i klasy
pra"u-H"e-1 kt@r;y po prostu ma-H po";u"ie1 ?e nikt i"h nie repre;entu-e: I0@?ni"a
*e frek*en"-i mi/d;y pier*s;H i ostatniH ";*@rkH * rankingu do"hod@* -est
;de"ydo*anie na-*i/ks;a *Gr@d ;a"hodni"h demokra"-i i stale si/ po*i/ks;aJ 5
pis;e Patterson:
2enialnym osiHgni/"iem obe"nego systemu polity";nego -est u";ynienie
polityki ;b/dnH1 gdy? spoty *ybor";e i media kon"entru-H si/ nie na Iproblema"hJ1
ale na Ipr;ymiota"hJ1 taki"h -ak styl ";y osobo*oGL kandydat@*1 i inny"h
nieistotny"h spra*a"h:
,la ostrego kontrastu: $ra;ylia1 drugi na-*i/ks;y kra- na p@kuli ;a"hodnie-1
pr;epro*ad;ia pra*d;i*ie demokraty";ne *ybory * 2002 roku: .organi;o*ani
*ybor"y ogromnH *i/ks;oG"iH gos@* *ybrali #ui;a In5 a"io #ula da +ilP/1
pr;edsta*i"iela klasy pra"u-H"e- i na-ubo?s;y"h *arst* spoe";ny"h: 3ampania
*ybor";a pokonaa bariery ;na";nie *i/ks;e ni? te * +tana"h .-edno";ony"h1 bo
$ra;ylia to kra- represy-ny1 o ogromne- dyspropor"-i spoe";ne-1 kon"entra"-i
boga"t*a i medi@* ora; o ogromne- *rogoG"i dla ob"ego kapitau i -ego instytu"-i:
) *ybora"h ;*y"i/?yy maso*e organi;a"-e spoe";ne1 kt@re nie poka;u-H si/
ra; na ";tery lata1 aby p"hnHL dS*igni/1 ale pra"u-H "od;iennie1 u samy"h podsta*1
nad k*estiami lokalnymi1 * mie-s"o*y"h *ad;a"h i pr;y na-*a?nie-s;y"h
k*estia"h polity";ny"h:
) +tana"h .-edno";ony"h repre;entan"i .ielony"h kon"entru-H si/ na
dugookreso*ym ro;*o-u alternaty*y *ybor";e-1 podobne- do ty"h1 kt@re odniosy
suk"es * kra-a"h o bard;ie- funk"-onalne- demokra"-i ni? nas;a: !le .ieloni nie
ma-H popar"ia *Gr@d korpora"-i1 a to -est nie;b/dne1 ?eby stanHL do ry*ali;a"-i *
*ybora"h * +tana"h .-edno";ony"h 5 tak -ak ktoG1 kto produku-e samo"hody *
gara?u1 nie ma odpo*iedni"h Grodk@*1 aby ry*ali;o*aL ; 2eneral 'otors:
0alph Nader *ykor;ysta 5 ra";e- s;tu";ny 5 blask polityki *ybor";e-1 aby
podnieGL k*estie1 kt@rymi nie ;a-mu-H si/ korpora"-e lub partie polity";ne: !le -est
on postr;egany -ako ro;rabiaka i pr;ykry*ka dla $usha T*bre* s*oim inten"-omU1
"o dyskredytu-e i -ego samego1 i *spaniae organi;a"-e1 -akie ;ao?y:
Po;a alternaty*nymi kandydatami istnie-e pra*d;i*y problem ry*ali;a"-i
$usha i 3erryYego: &be"nie $ush dysponu-e ;na";nie *i/ks;ymi fundus;ami ni?
3erry1 a to d;i/ki *spaniaym pre;entom1 -akie s;";odr;e ro;da-e boga";om i
korpora"-om1 i d;i/ki nie;*ykym osiHgni/"iom * nis;";eniu post/po*e- legisla"-i1
kt@ra ;rod;ia si/ -ako re;ultat spoe";ny"h *ysik@* * ostatni"h lata"h: I $ush
pra*dopodobnie *ygra1 o ile ogromna mobili;a"-a spoe";na nie dopro*ad;i do
po;ba*ienia go -ego ogromne- i ;*ykle ro;str;yga-H"e- pr;e*agi:
#ud;ie skupieni *ok@ $usha na-pe*nie- *yr;Hd;H po*a?nH s;kod/1 byL mo?e
na*et nie do napra*ienia1 -eGli b/dH mieli mo?li*oGL r;Hd;enia pr;e; -es;";e -ednH
kaden"-/: Perspekty*a r;Hd@*1 kt@re b/dH su?yL interesom og@u1 oddala si/ *i/"
"ora; bard;ie-:
Ci1 kt@r;y d;iaa-H ; ;amiarem dopro*ad;enia do pono*nego *yboru $usha1
tak napra*d/ m@*iH lud;iom: INie*a?ne -est dla nas to1 ";y ma"ie s;ans/ na leps;H
opiek/ ;dro*otnH lub na pomo" dla *as;e- stare- matki1 albo ";y popra*i si/
Grodo*isko naturalne1 kt@re ;ape*ni *as;ym d;ie"iom dobre ?y"ie1 albo ";y
po*stanie G*iat1 * kt@rym unikniemy ;nis;";enia na skutek pr;emo"y1 kt@ra -est
inspiro*ana pr;e; klik/ $ush5Che5 ney50umsfeld5)olfo*it; i inniJ:
&?y*ienie kultury polity";ne- * +tana"h .-edno";ony"h i spra*ienie1 ?eby
popra*nie funk"-ono*aa1 -est spra*H ogromne- *agi dla ro;sHdny"h lud;i1 a na
pe*no dla poten"-alny"h ofiar * kra-u i ;a grani"H: I to samo doty";y ;na";nie
prosts;ego pytania1 kt@re nasunie si/ pr;y urna"h *ybor";y"h * listopad;ie 200C
roku:
Zaburzenie w ameryka+skiej demokracji
27 P!^,.I0NI3! 200C 0&3O
)yG"ig pre;yden"ki * +tana"h .-edno";ony"h1 pr;ypomina-H"y niemal histeri/1
ra";e- nie *yglHda na pory* ;dro*e- demokra"-i:
!merykan@* ;a"h/"a si/ do goso*ania1 ale nie do bard;ie- G*iadome- i
s;ers;e- akty*noG"i polity";ne-: )ybory to tak napra*d/ -es;";e -eden spos@b na
marginali;o*anie spoe";e<st*a: )ielka kampania propagando*a ma na "elu
skupienie u*agi oby*ateli na spersonali;o*any"h *ido*iska"h teatralny"h i
pr;ekonanie i"h1 ?e Ito *aGnie -est politykaJ: !le to nie -est polityka: To tylko -e-
nie*ielka ";/GL:
+poe";e<st*o ;ostao ostro?nie *yH";one ; akty*noG"i polity";ne-1 i to nie
pr;e; pr;ypadek: )o?ono ogromny *ysiek * po;ba*ienie nas pra*
oby*atelski"h: ) lata"h s;eGLd;iesiHty"h `` *ieku nagy *ybu"h spoe";nego
u";estni"t*a * demokra"-i *ystras;y klasy upr;y*ile-o*ane i r;Hd;H"e1 kt@re
pr;ygoto*ay ogromnH kampani/ skiero*anH pr;e"i* temu u";estni"t*u1 tr*a-H"H
* r@?ny"h forma"h do d;iG:
$ush i 3erry mogH starto*aL * *ybora"h1 bo ma-H *spar"ie finanso*e ;e
strony podobny"h oGrodk@* kon"entru-H"y"h pry*atne klasy r;Hd;H"e: &ba-
kandyda"i ro;umie-H1 ?e kampania *ybor";a po*inna pomi-aL pra*d;i*e
prpblemy: +H t*orami pr;emysupub.i# re.ations' kt@ry tr;yma spoe";e<st*o ;
dala od pro"es@* *ybor";y"h: I"h ;adaniem -est skupianie u*agi *ybor"@* na
Ipr;ymiota"hJ kandydat@*1 nie na polity"e: C;y to -est liderM 8a-ny fa"etM )ybor"y
* ko<"u ;a";yna-H popieraL *i;erunek kandydata1 nie ;aG -ego platform/
polity";nH:
Normalnym po*oaniem korpora"-i1 kt@re "o kilka lat spr;eda-H kandydat@*1
-est dystrybuo*anie d@br: 3a?dy1 kto *H";a tele*i;or1 *id;i1 ?e firmy ";yniH
ogromne *ysiki1 aby ur;e";y*istniL abstrak"y-nH teori/1 ?e konsumen"i dokonu-H
ra"-onalny"h *ybor@*: 0eklama 5 ina";e- ni? * pra*d;i*ym systemie rynko*ym 5
nie niesie -ednak informa"-i1 ale -est os;ust*em i ilu;-H1 kt@ra ma st*or;yL
niedoinformo*any"h konsument@* dokonu-H"y"h niera"-onalny"h *ybor@*:
Niemal identy";ne metody sH stoso*ane do osabienia demokra"-i1 a i"h "elem -est
to1 ?eby elektorat po;osta*a niedoinformo*any i ;atopiony * uud;ie:
)e *r;eGniu 200C roku Instytut 2allupa ;apyta !merykan@*1 dla";ego
gosu-H na $usha lub na 3erryYego: Na formular;u1 na kt@rym mo?na byo *ybraL
odpo*ied;i ; podane- listy1 ;aled*ie D pro"ent *ybor"@* $usha i =6 pro"ent
*ybor"@* 3erryYego *ska;ao odpo*iedS Iprogramy% pomysy%platforma
polity";na%"eleJ: &to1 -akie preferen"-e ma system polity";ny: C;/sto problemy1 ;
kt@rymi boryka-H si/ lud;ie1 * og@le nie sta-H si/ tematem debaty:
3*esti/ *yH";enia si/ oby*ateli ; pro"es@* demokraty";ny"h oma*ia no*y
raport 0ady +tosunk@* 'i/d;ynarodo*y"h * Chi"ago TChi"ago Coun"il on 8oreign
0elationsU1 kt@ra regularnie bada stosunek !merykan@* do k*estii
mi/d;ynarodo*y"h:
.de"ydo*ana *i/ks;oGL !merykan@* opo*iada si/ ;a Id;iaaniem * rama"h
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h1 na*et -eGli reali;u-e ona polityk/1 kt@ra nie
podoba si/ +tanom .-edno";onymJ: )i/ks;oGL !merykan@* u*a?a1 ?e Ipa<st*a
po*inny mieL pra*o pro*ad;enia *o-en tylko *tedy1 kiedy ma-H mo"ne do*ody na
to1 ?e gro;i im nieu"hronne niebe;pie";e<st*o stania si/ "elem atakuJ1 odr;u"a-H"
* ten spos@b ;god/ na I*o-n/ *ypr;ed;a-H"HJ:
9eGli "hod;i o spra*/ Iraku1 to badania pr;epro*ad;one * rama"h programu
na temat poglHd@* na polityk/ mi/d;ynarodo*H TProgram on International Poli"y
!ttitude1 PIPdU poka;u-H1 ?e *i/ks;oGL !merykan@* popiera ide/1 aby &rgani;a"-a
Narod@* .-edno";ony"h ob-/a nad;@r nad rekonstruk"-H i polity";nymi
pr;emianami * tym kra-u: ) mar"u 200C roku his;pa<s"y *ybor"y mogli o ty"h
k*estia"h ;ade"ydo*aL * goso*aniu:
)arto ;au*a?yL1 ?e !merykanie *yra?a-H te i podobne poglHdy Tna pr;ykad
na temat 'i/d;ynarodo*ego Trybunau 3ryminalnego lub protokou ; 3iotoU
*aG"i*ie * i;ola"-i 5 r;adko sys;H -e * pr;em@*ienia"h *ybor";y"h i ;ape*ne
u*a?a-H -e ;a s;";eg@lne: 9edno";eGnie po;iom akty*noG"i dla ;mian spoe";ny"h
mo?e byL * +tana"h .-edno";ony"h
*i/ks;y ni? kiedykol*iek: !le te- akty*noG"i brak ;organi;o*ania: Nikt nie *ie1 "o
si/ d;ie-e na drugim ko<"u miasta:
,la por@*nania sp@-r;my na konser*aty*ny"h "hr;eG"i-an: Na po";Htku
paSd;iernika 200C roku * 9ero;olimie Pat 0obertson st*ierd;i1 ?e ;ao?y tr;e"iH
parti/ polity";nH1 -eGli $ush i republikanie ;a*aha-H si/ "o do *spar"ia I;raela: 9est
to po*a?na groSba1 ponie*a? mo?e mu si/ udaL ;mobili;o*aL d;iesiHtki milion@*
protestant@*1 kt@r;y sH -u? ;na";nH polity";nH siH d;i/ki *sp@lnym d;iaaniom *
ostatnim d;iesi/"iole"iu * kilku *a?ny"h k*estia"h: ) gronie tym be; trudu
;naleSliby si/ odpo*iedni kandyda"i1 ;a-mu-H"y ekspono*ane stano*iska od rad
u";elni po pre;es@* *ielki"h firm:
)yG"ig pre;yden"ki nie -est o";y*iG"ie po;ba*iony d;iaa";y1 kt@r;y "h"H
ro;*iH;y*aL problemy: Pod";as *ybor@* *st/pny"h1 ;anim ro;po";yna si/ g@*na
*alka *ybor";a1 kandyda"i podnos;H *a?ne k*estie i s;uka-H dla ni"h s;erokiego
popar"ia1 pr;e; "o do pe*nego stopnia *py*a-H na kampani/ *ybor";H: C@? ;
tego1 gdy po *ybora"h *st/pny"h same tylko oG*iad";enia nie ma-H *ielkiego
;na";enia be; *ielkie- organi;a"-i1 kt@ra ;a nimi stoi:
Pilnym ;adaniem dla ty"h1 kt@r;y "h"H nadaL polity"e odpo*iedni kierunek 5
";/sto ;godny ; opiniH *i/ks;oG"i 5 -est umo"nienie s*o-e- po;y"-i na tyle1 ?eby
oGrodki *ad;y nie mogy tego ;na";enia ;ignoro*aL: +iy nap/do*e ;mian1 kt@re
po*sta*ay oddolnie i *str;Hsay "aym spoe";e<st*em1 to ru"h lud;i pra"y1
obro<"@* pra* oby*atelski"h1 ru"hy poko-o*e1 organi;a"-e kobie"e i inne1 kt@re
mogy ;aistnieL d;i/ki nieustanne- i oddane- pra"y na *s;ystki"h po;ioma"h 5
ka?dego dnia1 a nie tylko ra; na ";tery lata:
!le nie mo?emy lek"e*a?yL *ybor@*: Po*inniGmy ;daL sobie spra*/1 ?e
-edna ; d*@"h grup1 kt@re obe"nie ry*ali;u-H o *ad;/1 to grupa ekstremalna i
niebe;pie";na1 kt@ra -u? spra*iaa *iele kopot@*1 a mo?e spra*iL -es;";e *i/"e-:
Ponie*a? ";/sto -estem o to pytany1 po*t@r;/1 ?e mo-e stano*isko -est takie
samo -ak * 2000 roku: 9e?eli si/ *aha"ie1 po*inniG"ie goso*aL tak1 aby odsunHL
od *ad;y na-gors;y"h lud;i: 9eGli -esteG"ie ;de"ydo*ani1 r@b"ie to1 "o u*a?a"ie ;a
na-odpo*iednie-s;e: 9est *iele mo?li*oG"i:
$ush i -ego administra"-a ;obo*iH;ali si/ publi";nie1 ?e usunH i ;nis;";H
*s;ystkie post/po*e pra*a i opiek/ spoe";nH1 a *i/" *artoG"i1 kt@re *y*al";ono
d;i/ki po*s;e"hnym *ysikom pr;e; ostatnie sto lat: ) k*estia"h
mi/d;ynarodo*y"h na*ou-H do domina"-i nad G*iatem pr;y u?y"iu siy1 na*et
Iob-/"ia * posiadanie kosmosuJ1 aby ro;*inHL monitoring ora; ;dolnoGL do
;adania pier*s;ego uder;enia:
) ";asie goso*ania tr;eba ;atem pod-HL ro;sHdnH de"y;-/: !le *ybory te sH
";ymG *t@rnym * stosunku do po*a?ne- akty*noG"i polity";ne-: 2@*nym
;adaniem -est st*or;enie pra*d;i*e- demokra"-i1 i to ;adanie musi byL reali;o*ane
;ar@*no pr;ed *ybor";ym spektaklem1 -ak i po nim1 be; *;gl/du na -ego skutek:
!y jestemy dobrzy
2C #I+T&P!,! 200C 0&3O
) dyskus-a"h na temat stosunk@* mi/d;ynarodo*y"h fundamentalnym
;ao?eniem -est to1 ?e Imy -esteGmy dobr;yJ Tgd;ie ImyJ to r;Hd1 ;godnie ;
totalitarnH ;asadH1 ?e pa<st*o i nar@d to -ednoU: I'yJ -esteGmy dobrotli*i i
?y";li*i1 dH?ymy do poko-u i spra*iedli*oG"i1 "ho"ia? ;dar;a-H si/ InamJ b/dy:
Pr;es;kad;a-H InamJ * tym a-da"y1 kt@r;y nie dor@*nu-H InamJ po;iomem:
)ydar;enia ostatni"h tygodni 5 * tym *ybory * +tana"h .-edno";ony"h1 atak
na 8alud?/ i ;miany * gabine"ie pre;ydenta $usha 5 nada-H dramaty;mu
obo*iH;u-H"e- ;asad;ie1 ;*i/ks;a-H" * prakty"e niebe;pie";e<st*o *o-ny i terroru:
Polityka *o-sko*a )as;yngtonu Iniesie ;e sobH ;na";ne ry;yko ostate";nego
;nis;";eniaJ 5 pis;H anality"y *o-sko*i 9ohn ,: +teinbruner i Nan"y 2allagher *
letnim numer;e I,eadalusaJ ; 200C roku1 ";asopisma !meryka<skie- !kademii
+;tuk i Nauk1 i nie -est to hiperbola: !utor;y *yra?a-H nad;ie-/1 ?e ry;yko to
;ostanie ;a?egnane pr;e; koali"-/ miu-H"y"h pok@- kra-@*1 na kt@ry"h ";ele sto-H
Chiny: +pra*y ma-H si/ kiepsko1 skoro dobr;e poinformo*ani komentator;y sH
;mus;eni do *y"iHgania *niosku1 ?e pok@- musi ;ale?eL od Chin: Okryta * tym
krytyka ameryka<skie- demokra"-i -est ostra i gor;ka:
PominH*s;y na*et doso*ne ;agro?enie dla pr;etr*ania gatunk@*1 spra*a
-est napra*d/ bard;o pilna: ) Iraku mogo ;ginHL =00 tysi/"y "y*il@* 5
be;poGrednio lub poGrednio * *yniku in*a;-i ; mar"a 2006 roku1 kt@rH kiero*ay
+tany .-edno";one 5 -ak m@*iH *yniki bada< opubliko*any"h * bryty-skim
";asopiGmie medy";nym I#an"etJ1 pr;epro*ad;ony"h pr;e; nauko*"@* ; 9ohns
Kopkins Oniyersity
=
:
!dministra"-a * )as;yngtonie i #ondynie pomi-a te badania1 a na*et kiedy
*spomina o ni"h drobnym drukiem1 to na;y*a -e Ikontro*ersy-nymiJ:
Podane li";by nie obe-mu-H -ednak ostatni"h ofiar * 8alud?y: !tak nastHpi *
momen"ie1 kiedy ?onier;e ameryka<s"y i ira""y pr;e-/li +;pital 2@*ny * 8alud?y1
opisy*any pr;e; ofi"er@* -ako I;aple";e propagando*e dla bo-@*ek Q:::R kt@re
donosiy o "y*ilny"h ofiara"hJ1 -ak poda-e INe* Bork TimesJ: ) innym artykule
ga;eta donosi1 ?e Ipa"-en"i i pra"o*ni"y s;pitala ;ostali *ygonieni ; poko-@* i
ro;ka;ano im usiHGL lub poo?yL si/ na podod;e1 pod";as kiedy ?onier;e *iH;ali im
r/"e na ple"a"hJ:
!tak na s;pital -est pog*a"eniem kon*en"-i gene*skie-1 kt@ra stano*i ";/GL
konstytu"-i +tan@* .-edno";ony"h i -est fundamentem no*o";esny"h pra*
";o*ieka: Osta*a o ;brodnia"h *o-enny"h ; =44D roku Tu"h*alona pr;e;
ameryka<ski 3ongres ;domino*any pr;e; republikan@*U pr;e*idu-e kar/ Gmier"i
dla do*@d"@* odpo*ied;ialny"h ;a Ipo*a?ne narus;eniaJ kon*en"-i gene*skie-:
Osta*a o ;brodnia"h *o-enny"h po-a*ia si/ *ra; ; po*oaniem !lberta
2on;alesa1 dorad"y $iaego ,omu1 na stano*isko prokuratora generalnego: )
sty";niu 2002 roku1 * piGmie do pre;ydenta na temat metod stoso*any"h *
I*o-nie ; terrory;memJ1 2on;ales dorad;a $usho*i1 aby obe-GL kon*en"-/
gene*skH i * ten spos@b I;de"ydo*anie ;mnie-s;yL ry;yko kra-o*y"h pro"es@*
kryminalny"h pro*ad;ony"h na podsta*ie usta*y o ;brodnia"h *o-enny"hJ
2
:
Pogarda dla pra*a mi/d;ynarodo*ego -est po*odem do dumy dla lud;i
$usha: Condolee;;a 0i"e1 po*oana pr;e; pre;ydenta na stano*isko sekretar;a
stanu1 pr;edsta*ia s*o-e poglHdy * sty";nio*ym numer;e I8oreign !ffairsJ ;
2000 roku1 gd;ie pot/pia Iod*oy*anie si/ Q:::R do po-/L pra*a mi/d;ynarodo*ego
i norm mi/d;ynarodo*y"h ora; pr;ekonanie1 ?e popar"ie *ielu kra-@* 5 a na*et
instytu"-i1 taki"h -ak &rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h 5 -est nie;b/dne do
legalnego i u;asadnionego u?y"ia siyJ:
Nie mamy ra";e- *Htpli*oG"i * k*estii "el@*1 -akie sta*ia-H sobie lud;ie
$usha1 ale to1 "o uda im si/ osiHgnHL1 ;ale?y od okoli";noG"i1 r@*nie? ty"h1 kt@re
sami st*or;ymy: Po*inny one obe-mo*aL st*or;enie 5 a * ";/G"i odt*or;enie 5
demokra"-i1 * nie- bo*iem opinia publi";na
ma ;na";ny *py* na plany r;Hd;H"y"h i obo*iH;u-e podsta*o*a ;asada moralna1
?e stosu-emy *obe" siebie te same standardy1 -akie stosu-emy *obe" inny"h:
P0.BPI+B
=:$ard;ie- aktualne s;a"unki ;na-du-H si/ * pr;ypisie 2 do ro;d;iau r&ument
prze#i"!o "ojnie " Ira!u.
2:Osta*a o komis-a"h *o-sko*y"h ; 200D roku skute";nie "hroni ur;/dnik@*
administra"-i $usha pr;ed usta*H o ;brodnia"h *o-enny"h1 "o -est tylko
-ednym ;e sposob@* unikni/"ia pr;e; ni"h odpo*ied;ialnoG"i1 ;apisany"h * te-
na-bard;ie- "hyba *stydli*e- regula"-i pra*ne- * historii !meryki:
Imperialna prezydentura i jej
konsekwencje
22 20O,NI! 200C 0&3O
To "o si/ d;ie-e * +tana"h .-edno";ony"h1 ma ogromny *py* na res;t/ G*iata: I
od*rotnie1 bo *ydar;enia mi/d;ynarodo*e ograni";a-H mo?li*oG"i na*et
na-bard;ie- pot/?nego pa<st*a: 'a-H one r@*nie? *py* na *e*n/tr;ny 5
ameryka<ski 5 skadnik Idrugiego supermo"arst*aJ1 -ak INe* Bork TimesJ na;*a
G*iato*H opini/ publi";nH po ogromny"h protesta"h pr;ed in*a;-H na Irak:
) pr;e"i*ie<st*ie do ty"h *ystHpie<1 * +tana"h .-edno";ony"h min/o
bard;o du?o ";asu1 ;anim po-a*iy si/ po*a?ne protesty pr;e"i* ro;po";/te- *
=4D2 roku *o-nie * )ietnamie1 od po";Htku okrutne- i barbar;y<skie-: &d tamtego
";asu G*iat si/ ;mieni1 "hoL nie ; po*odu dobrotli*y"h pr;y*@d"@*1 tylko d;i/ki
ogromnemu spoe";nemu ;aanga?o*aniu1 kt@re po-a*io si/ o *iele ;a p@Sno1 ale
byo skute";ne:
N*iat -est d;iG * opakane- kondy"-i1 le"; i tak * ;na";nie leps;e- ni? *";ora-1
-eGli "hod;i o brak toleran"-i dla agres-i1 a tak?e pod innymi *;gl/dami1 "o po
prostu traktu-emy -ako r;e"; staH i o";y*istH: #ek"-/ ; takie- pr;emiany
po*inniGmy -ednak ;a*s;e pami/taL:
Nie -est niespod;iankH1 ?e * miar/ -ak spoe";e<st*a sta-H si/ bard;ie-
u"y*ili;o*ane1 *ad;a stosu-e "ora; bard;ie- *ymyGlne i brutalnie-5 s;e Grodki1 aby
ob-HL kontrolH I*ielkH besti/J 5 -ak !leEander Kamilton na;y*a lud;i: Ta *ielka
bestia r;e";y*iG"ie -est pr;era?a-H"a:
#anso*ana pr;e; administra"-/ $usha kon"ep"-a pre;yden"kie- su*erennoG"i
id;ie tak daleko1 ?e ;rod;ia be;pre"edenso*H krytyk/ ;e strony na-bard;ie-
s;ano*any"h i po*a?ny"h ";asopism: ) G*ie"ie po == *r;eGnia r;Hd ;a"ho*u-e si/
tak1 -akby normy konstytu"y-ne i inne regu5 ly pra*ne ;ostay ;a*ies;one 5 pis;e
+anford #ePinson1 profesor pra*a ; Oni*ersytetu * Teksasie1 * letnim numer;e
I,aedalusaJ ; 200C roku1 ";asopisma !meryka<skie- !kademii +;tuk i Nauk:
Posta*/ I*s;ystko u"hod;i pod";as *o-nyJ mo?na s"haraktery;o*aL
nast/pu-H"o: INie ma normy1 kt@ra miaaby ;astoso*anie * ";asa"h "haosuJ:
Cytat ten1 -ak podkreGla #ePinson1 po"hod;i od Carla +"hmitta1 ";oo*ego
niemie"kiego filo;ofa pra*a * ";asa"h na;i;mu1 kt@rego #ePinson opisu-e -ako
Ipra*d;i*H s;arH eminen"-/ administra"-i Q$ushaRJ: .godnie ; radH !lberta
2on;alesa1 dorad"y $iaego ,omu1 obe"nie prokuratora generalnego1
administra"-a pr;edsta*ia I*i;-/ *ad;y pre;yden"kie-1 kt@ra -est ;a bard;o
podobna do *ad;y1 -akH +"hmitt "h"ia *id;ieL * r/ka"h s*o-ego 8uhreraJ 5
;au*a?a #ePinson:
0;adko sys;y si/ takie so*a ; samego "entrum establishmentu:
Takie *aGnie kon"ep"-e imperialisty";ne- *ad;y pre;yden"kie- tk*iH u
podsta* polityki r;Hdu: In*a;-a na Irak na po";Htku bya uspra*iedli*iana -ako
I*o-na *ypr;ed;a-H"aJ: !tak ten pog*a"i ;asady okreGlone pr;e; trybuna *
Norymberd;e1 b/dH"e podsta*H 3arty Narod@* .-edno";ony"h1 *edug kt@re-
*s;";ynanie *o-ny agresy-ne- -est Ina-*i/ks;H ;brodniH mi/d;ynarodo*H1 r@?niH"H
si/ od inny"h ;brodni *o-enny"h tylko tym1 ?e ;a*iera * sobie "ae ;o ty"h
;brodniJ1 a *i/": ;brodnie *o-enne * 8alud?y i !bu 2hraib1 ;brodnie popeniane
pr;e; rebeliant@*1 pr;era?a-H"e niedo?y*ienie d;ie"i od ";asu in*a;-i Tobe"nie tak
*ielkie -ak * $urundi1 ;na";nie *i/ks;e ni? na Kaiti ";y * Ogand;ieU i *s;ystkie
po;ostae okru"ie<st*a:
)iosnH 200C roku 5 po tym1 -ak doniesiono1 ?e pra*ni"y ameryka<skiego
,epartamentu +pra*iedli*oG"i pr@bo*ali udo*odniL1 ?e pre;ydent ma pra*o
;e;*oliL na tortury 5 d;iekan Bale #a* +"hool Karold 3oh po*ied;ia ga;e"ie
I8inan"ial TimesJ: IPr;y-/"ie ;ao?enia1 ?e pre;ydent ma konstytu"y-ne pra*o
;e;*alaL na tortury1 -est r@*no*a?ne ; pr;y;naniem1 ?e konstytu"-a po;*ala mu na
ludob@-st*oJ:
,orad"y pra*ni pre;ydenta i no*y prokurator generalny nie po*inni mieL
du?ego problemu ; udo*odnieniem1 ?e $ush r;e";y*iG"ie ma takie pra*o1 -eGli
Idrugie supermo"arst*oJ po;*oli mu ; tego pra*a kor;ystaL
=
:
!dministra"-a ; mo;oem s;uka sposobu na ;*olnienie *ysoki"h rangH
ur;/dnik@* ; odpo*ied;ialnoG"i: N*i/ta doktryna nietykalnoG"i na pe*no b/d;ie
obo*iH;y*aL * pro"esie +addama Kusa-na T* "iHgu tygodnia od daty publika"-i
tego tekstu * Iraku mo?e po*staL akt oskar?enia pr;e"i*ko ";onkom ira"kiego
r;Hdu1 a byL mo?e r@*nie? pr;e"i*ko samemu +addamo*iU: 3iedy pre;ydent $ush1
premier Tony $lair i res;ta ;a"nego to*ar;yst*a * ;a"hodni"h r;Hda"h1 a tak?e
komentator;y1 lamentu-H nad stras;nymi ;brodniami +addama1 ;a*s;e G*iadomie
pomi-a-H so*a: I; nas;H pomo"H1 ponie*a? si/ nie pr;e-mo*aliGmyJ:
IC;ynione sH *ysiki1 aby po*oaL trybuna1 kt@ry b/d;ie nie;a*isy1 ale "o do
kt@rego +tany .-edno";one b/dH miay pe*noGL1 ?e -est pod kontrolH1 aby uniknHL
k*estiono*ania roli +tan@* .-edno";ony"h i inny"h kra-@* ;a"hodni"h1 kt@re
*";eGnie- *spieray re?imJ 5 po*ied;ia ga;e"ie I#e 'onde ,iplomatiHueJ *
sty";niu 200C roku Cherif $assiouni1 profesor pra*a i ekspert * d;ied;inie
ira"kiego systemu pra*nego: ITo spra*ia1 ?e *s;ystko to *yglHda -ak ;emsta
;*y"i/;"@*J: !kurat nam tego m@*iL nie tr;eba:
9aka -est na-leps;a reak"-a na t/ sytua"-/M ) +tana"h .-edno";ony"h "ies;ymy
si/ trady"-H *ielki"h pr;y*ile-@* i *olnoG"i1 niepor@*ny*alny"h ; innymi re-onami
G*iata i history";nie na-*i/ks;y"h: 'o?emy t/ trady"-/ odr;u"iL i at*o oddaL si/
nega"-i1 m@*iH": *s;ystko -est be;nad;ie-ne1 podda-/ si/:
'o?emy te? -ednak *ykor;ystaL t/ trady"-/ do *spar"ia demokra"-i1 * kt@re-
spoe";e<st*o odgry*a pe*nH rol/ * *y;na";aniu standard@* nie tylko na arenie
polity";ne-1 ale tak?e na *a?ne- arenie gospodar";e-:
To nie sH *"ale radykalne pomysy: )yra?a -e na pr;ykad 9ohn ,e*ey1
";oo*y ameryka<ski filo;of spoe";ny `` *ieku1 kt@ry *ska;y*a1 ?e dop@ki
Igospodar";y feudali;mJ nie stanie si/ Igospodar";H demokra"-HJ1 dop@ty polityka
po;ostanie I"ieniem r;u"anym pr;e; *ielki bi;nes na spoe";e<st*oJ:
,e*ey ";erpa ; bogate- trady"-i myGli i ";yn@*1 kt@ra ro;*in/a si/
nie;ale?nie *Gr@d bosto<skie- klasy pra"u-H"e- od po";Htku ameryka<skie-
re*olu"-i pr;emyso*e-: Idee te mogH staL si/ ?y*e * nas;e- spoe";noG"i i kultur;e
ora; * nas;y"h instytu"-a"h: !le 5 podobnie -ak * *ypadku inny"h tryumf@*
spra*iedli*oG"i i *olnoG"i * "iHgu *iek@* 5 ni" nie stanie si/ samo: &to -edna ;
na-bard;ie- o";y*isty"h nauk1 -aka pynie ; historii1 * tym ; historii na-no*s;e-:
pra* nikt nam nie nada1 pra*a musimy sobie *y*al";yL:
P0.BPI+B
=: !dministra"-a Clintona * ;asad;ie pr;y;naa sobie to pra*o1 kiedy
*yH";ya si/ ; pro"esu pr;ed 'i/d;ynarodo*ym Trybunaem +pra*iedli*oG"i1
-aki 9ugosa*ia *yto";ya N!T&: 9ugosa*ia po*oaa si/ na kon*en"-/ *
spra*ie ludob@-st*a1 ale administra"-a Clintona argumento*aa pr;ed sHdem1
?e +tany .-edno";one "o pra*da ratyfiko*ay kon*en"-/ Tpo ";terd;iestu
lata"hU1 ; tym -ednak1 ?e mo?e mieL ona ;astoso*anie *obe" +tan@*
.-edno";ony"h tylko *tedy1 gdy ameryka<ski 3ongres *yra;i na to ;god/:
'i/d;ynarodo*y Trybuna +pra*iedli*oG"i pr;y-H t/ argumenta"-/1
po;*ala-H" na to1 aby +tany .-edno";one nie u";estni";yy * pro"esie:
+amonietykalnoGL +tan@* .-edno";ony"h to -u? po*s;e"hnoGL: !merykanie
r;adko ratyfiku-H regula"-e "hroniH"e pra*a ";o*ieka i podobne im
kon*en"-e1 a kiedy -u? to robiH1 to ;*ykle 5 o ile nie ;a*s;e 5 doda- H
;astr;e?enie1 kt@re *yH";a stoso*anie ty"h pr;epis@* *obe" samy"h +tan@*
.-edno";ony"h: 9eGli "hod;i o kon*en"-/ * spra*ie stoso*ania tortur1 to 5 -ak
;au*a?a #ePinson 5 +tany .-edno";one ;aak"epto*ay -H dopiero po tym1 kiedy
+enat ;mieni -e- ;apisy tak1 aby bya Ibard;ie- pr;y-a;na * *ypadku
pr;esu"ha<J: Istnie-e *iele inny"h pr;ykad@* takiego -a*nego *yH";ania si/
+tan@* .-edno";ony"h spod -urysdyk"-i pr;epis@* mi/d;ynarodo*y"h:
0lska w Iraku a porz"dek
midzynarodowy
== #OT2& 2007 0&3O
Nie*iele -est obe"nie pyta< bard;ie- istotny"h ni? to o ;asadnoGL u?y"ia siy1 kt@rH
;byt kr*a*o poka;u-e si/ * obra;a"h "ierpiH"ego Iraku: Po;a Gmier"iH *ielu
nie*inny"h ofiar pro*ad;ona pod pr;e*odni"t*em +tan@* .-edno";ony"h in*a;-a
i okupa"-a Iraku pog*a"ia kru"hy por;Hdek G*iata1 -aki po*sta * nast/pst*ie
horroru drugie- *o-ny G*iato*e-1 * kt@rym u"iekanie si/ do pr;emo"y * spra*a"h
mi/d;ynarodo*y"h -est d;iaaniem be;pra*nym: Narus;enie tego por;Hdku i
panos;enie si/ terrory;mu skonio &rgani;a"-/ Narod@* .-edno";ony"h do
pono*nego ;aini"-o*ania debaty na temat tego1 kiedy u?y"ie siy -est u;asadnione:
Tem te- dyskus-i -est pogars;a-H"a si/ sytua"-a * Iraku:
3iedy *ad;a u?y*a siy1 pra*ie ;a*s;e to*ar;ys;H temu ;ape*nienia o
dobry"h inten"-a"h: Nie ina";e- -est * *ypadku Iraku: 2dy *s;ystkie poda*ane
*";eGnie- ofi"-alne po*ody in*a;-i oka;ay si/ niepra*d;i*e1 spe"-aliG"i odpub.i#
re.a)ons ; )as;yngtonu ;a";/li t*ierd;iL1 ?e mis-a * Iraku ma na "elu
;apro*ad;enie demokra"-i1 d;i/ki kt@re- ;ostanie ;reformo*any kra-1 a mo?e i "ay
region: Tr;eba mieL iG"ie imponu-H"H *iar/ * d;iaania r;Hdu1 aby u;naL1 ?e
ogas;ana pr;e; nas;y"h pr;y*@d"@* *i;-a ;apro*ad;enia demokra"-i * Iraku *
momen"ie1 kiedy inne preteksty in*a;-i upady1 to r;e";y*iG"ie pra*d;i*e inten"-e
i"h d;iaa<:
9ak poka;u-H *ybory * Iraku1 +tany .-edno";one byy -u? ;mus;one ;god;iL
si/ na niekt@re ; formalny"h me"hani;m@* demokra"-i 5 i bard;o dobr;e 5 ale
;goda na pra*d;i*H demokra"-/ i pra*o do su*erennoG"i dla Iraku -est * ;asad;ie
nieosiHgalne be; silne- pres-i ;e strony oby*ateli +tan@* .-edno";ony"h i Iraku:
.astan@*my si/1 -aka mogaby byL polityka su*erennego1 nie;ale?nego Iraku:
Pr;y s;yi"kie- *i/ks;oG"i Irak ;ape*ne po*r@"iby do pode-mo*any"h *";eGnie-
pr@b na*iH;ania * miar/ pr;y-a;ny"h stosunk@* ; Iranem: To ; kolei mogoby
pobud;iL ini"-aty*y na ;amies;kay"h * *i/ks;oG"i pr;e; s;yit@* terena"h !rabii
+audy-skie-1 ma-H"y"h na "elu poH";enie si/ ; nieformalnym regionem
;domino*any pr;e; s;yit@*1 kt@ry tak si/ akurat skada1 obe-mu-e d*ie tr;e"ie
G*iato*y"h ;@? ropy nafto*e-:
3ontrola nad tymi ;asobami po;osta-e od ";as@* drugie- *o-ny G*iato*e-
klu";o*H k*estiH polity";nH1 a *obe" t*or;H"ego si/ obe"nie Itr@-5 polarnegoJ
G*iata -est spra*H -es;";e *i/ks;e- *agi1 ; -ego ;agro?eniem1 -akim -est *i/ks;a
nie;ale?noGL uropy i !;-i: 'o"na r/ka kontrolu-H"a *ydoby"ie ropy da-e IistotnH
mo?li*oGL *py*aniaJ na gospodarki !;-i i uropy1 -ak ;au*a?y .bignie*
$r;e;i<ski * s*oim artykule * ;imo*ym *ydaniu INational InterestJ ;
2006%200C roku1 po*tar;a-H" od da*na ;nane ;asady: Co *i/"e-1 nie;ale?ny Irak
st*or;yby * ko<"u pono*nie s*o-H armi/ i byL mo?e ro;*inHby bro< maso*ego
ra?enia1 aby pr;e"i*sta*iL si/ arsenao*i takie- broni ;na-du-H"e- si/ * r/ka"h
*rogiego Irako*i I;raela 5 *spieranego pr;e; +tany .-edno";one:
Nie nale?y si/ spod;ie*aL1 aby +tany .-edno";one mogy be;";ynnie
obser*o*aL taki obr@t spra*: I"h pra*dopodobna reak"-a na to *s;ystko *ynika ;
polityki1 kt@ra *ymier;ya -u? *";eGnie- po*a?ny "ios * poro;umienie doty";H"e
u?y"ia siy1 -akie osiHgni/to na G*ie"ie po drugie- *o-nie G*iato*e-:
3arta Narod@* .-edno";ony"h ;a";yna si/ od *yra?enia pr;e; -e-
sygnatarius;y determina"-i1 aby Iu"hroniL pr;ys;e pokolenia od kl/ski *o-ny1
kt@ra d*ukrotnie ;a nas;ego ?y"ia *yr;Hd;ia lud;koG"i nie*ypo*ied;iane
"ierpieniaJ i kt@ra od tamtego ";asu gro;ia "ako*itym ;nis;";eniem1 o ";ym
*ied;ieli *s;ys"y sygnatarius;e1 ale *ied;ieli r@*nie?1 ?e nie mo?na byo o tym
*spomnieL: +o*a Iatomo*aJ ";y InuklearnaJ nie po-a*ia-H si/ * 3ar"ie Narod@*
.-edno";ony"h:
)o-na agresy-na bya u*a?ana ;a na-*i/ks;H ;brodni/ mi/d;ynarodo*H:
8ormalnie dale- istnie-e ;goda "o do takiego -e- trakto*ania: .a;*y";a- -ednak
*yraSnie nie odr;u"a si/ te- ;gody1 ra";e- si/ -H ignoru-e:
&fi"-alnie poro;umienie to pr;estao obo*iH;y*aL "akiem nieda*no1 *iata"h
d;ie*i/Ld;iesiHty"h `` *ieku1 kiedy +tany .-edno";one arogan"ko pr;y;nay sobie
pra*o u?y"ia siy be; *;gl/du na to1 ";y same sH "elem ataku: ,oktryna Clintona
m@*ia1 ?e +tany .-edno";one ;astr;ega-H sobie pra*o do u?y"ia siy militarne-
I-ednostronnie * ra;ie konie";noG"iJ1 do obrony *a?ny"h interes@*1 taki"h -ak
I;ape*nienie nieograni";onego dost/pu do klu";o*y"h rynk@*1 dosta* suro*"@*
energety";ny"h i ;asob@* strategi";ny"hJ1 ;godnie ; treG"iH raportu1 kt@ry
Pentagon pr;edo?y 3ongreso*i * =447 roku: !dministra"-a $usha konsolidu-e i
ro;s;er;a to stano*isko1 ;godnie ; kt@rym +tany .-edno";one ma-H-ednostronne
pra*o do u?y"ia siy1 kiedy u;na-H to ;a stoso*ne:
Po*ody te- imperialisty";ne- posta*y sH tak stare -ak historia !meryki: Taki
spos@b patr;enia na G*iat1 -ak pis;e historyk )illiam arl )e5 eks * John Puin#y
dams and meri#an M.oba. Impire' -est oparty na I;ao?eniu1 ?e +tany
.-edno";one ma-H unikalnH "e"h/ moralnH1 d;i/ki kt@re- mogH *ypeniaL mis-/
rato*ania G*iataJ pr;e; s;er;enie s*oi"h G*i/ty"h idea@* i Iameryka<skiego
sposobu ?y"ia ora; *iary * pr;e;na";enie narodu1 kt@re *yG*i/"i $@gJ: Ta
teologi";na oto";ka po*odu-e1 ?e polityka ;osta-e spro*ad;ona do *yboru mi/d;y
dobrem i ;em1 u"ina-H" * ten spos@b ra"-onalnH dyskus-/ i odpiera-H" ;agro?enie1
-akim -est demokra"-a:
3*estia legalnoG"i u?y"ia siy ;ostaa podniesiona * listopad;ie 200C roku
pr;e; ;esp@ *ysokie- rangi ekspert@* &N.1 kt@remu pr;e*odni";y sekretar;
generalny 3ofi !nnan: .esp@ po*t@r;y *ielokrotnie to1 "o -est ;apisane * 3ar"ie
Narod@* .-edno";ony"h: be; ;gody 0ady $e;pie";e<st*a u?y"ie siy -est
ograni";one -edynie do samoobrony pr;ed ;bro-nym atakiem:
)as;yngton nie ak"eptu-e ;asady1 ?e +tany .-edno";one po*inny dostoso*aL
si/ do takiego standardu 5 fakt ten po*inien byL troskH *s;ystki"h ; nas1 kt@r;y
"ies;H si/ pr;y*ile-ami i *olnoG"iH1 ale te? ;*iH;anH ; tym odpo*ied;ialnoG"iH:
) s*o-e- no*e- ksiH?"e +ar 7a"L Gnderstandin& Internationa. 7a" and
rmed *onf.i#t 1>ra"o "ojenneL zrozumieB pra"o mi2dzynarodo"e i
!onf.i!t zbrojny3 ; 2007 roku 'i"hael $yers1 nauko*ie" i ekspert * d;ied;inie
pra*a mi/d;ynarodo*ego1 sta*ia pytanie o to1 -ak pr;e?yL Ikonflikt mi/d;y
G*iatem1 kt@ry pragnie tr*aego por;Hdku pra*nego1 a supermo"arst*em1 kt@re
na-*yraSnie- ma taki por;Hdek ;a ni"J: Pytania tego nie mo?na po prostu
;lek"e*a?yL:
4ansowanie demokracji na 3liskim
5sc'odzie
2 '!0C! 2007 0&3O
Tak ;*ane lanso*anie demokra"-i stao si/ tematem pr;e*odnim
;apo*iadane- pr;e; +tany .-edno";one polityki *obe" $liskiego )s"hodu:
Pro-ekt ten ma to history";ne: Istnie-e I*yraSna linia "iHgoG"iJ * okresie po
;imne- *o-nie1 -ak pis;e Thomas Carothers1 dyrektor programu I,emokra"-a i
r;Hdy pra*aJ pro*ad;onego pr;e; Carnegie ndo*ment for International Pea"e
Tpry*atna organi;a"-a1 kt@ra sta*ia sobie ;a "el *spieranie poko-u mi/d;y
narodamiU1 * s*o-e- no*e- ksiH?"e *riti#a. OissionL Issays on 5emo#ra#y
>romotion ; 200C roku:
ITam1 gd;ie demokra"-a -est * ;god;ie ; be;pie";e<st*em i interesem
ekonomi";nym !meryki1 tam +tany .-edno";one lansu-H demokra"-/ 5 konkludu-e
Carothers: 5 9e?eli ;aG demokra"-a G"iera si/ ; innymi1 *a?nie-s;ymi interesami1
-est bagateli;o*ana1 a na*et ignoro*anaJ:
Carothers by ur;/dnikiem ,epartamentu +tanu ;a pre;ydentury 0eagana i
pra"o*a pr;y pro-ekta"h Iuma"niania demokra"-iJ * !mery"e Fa"i<skie- * lata"h
osiemd;iesiHty"h `` *ieku: ) ksiH?"e opisa te pro-ekty1 *y"iHga-H" * ;asad;ie
identy";ne *nioski: Te same d;iaania i fas;y*e po;ory1 -akie *tedy *yst/po*ay1
sH te? "harakterysty";ne dla inny"h pa<st* o dominu-H"e- po;y"-i:
)yraSna linia "iHgoG"i i mo"arst*o*e interesy1 kt@re -H podtr;ymu-H1 ma-H
*py* na ostatnie *ydar;enia na $liskim )s"hod;ie1 u-a*nia-H" pra*d;i*H treGL
Ilanso*ania demokra"-iJ:
CiHgoGL t/ pot*ierd;a "ho"ia?by nomina"-a 9ohna Negroponte na stano*isko
pier*s;ego s;efa *y*iadu narodo*ego: Fuk kariery Negroponte ro;"iHga si/ od
Kondurasu1 gd;ie -ako ambasador ;a pre;ydentury 0eagana nad;oro*a *o-n/
terrorysty";nego ugrupo*ania Contras pr;e"i* Nikaragui1 a? po Irak1 gd;ie -ako
ambasador nomino*any pr;e; $usha kr@tko nad;oro*a inny r;ekomy ro;*@-
demokra"-i 5 -est to doG*iad";enie1 kt@re pomaga mu * no*y"h obo*iH;ka"h1
polega-H"y"h na *spar"iu *alki ; terrorem i niesieniu *olnoG"i: &r*ell nie
*ied;iaby1 ";y si/ GmiaL1 ";y pakaL:
)ybory * Iraku * sty";niu 2007 roku byy udane i godne po"h*ay: Niemnie-
-ednak na-*i/ks;y i"h suk"es -est *spominany marginalnie1 miano*i"ie to1 ?e
+tany .-edno";one musiay si/ ;god;iL na te *ybory: To -est pra*d;i*y triumf 5 nie
terroryst@* podkada-H"y"h bomby1 ale poko-o*ego oporu spoe";nego1 ;ar@*no
G*ie"kiego1 -ak i religi-nego is5 lamist@*1 dla kt@ry"h *ielki a-atollah !li al5+istani
-est symbolem:
'imo ;*oki ;e strony +tan@* .-edno";ony"h i )ielkie- $rytanii1 al5+istani
;a?Hda s;ybki"h *ybor@*1 od;*ier"iedla-H" tym samym po*s;e"hnH determina"-/
* u;yskaniu *olnoG"i i nie;ale?noG"i ora; -akie-G formy demokraty";ny"h pra*:
$ierny op@r spoe";ny tr*a tak dugo1 a? +tany .-edno";one Ti )ielka $rytania1
posus;nie idH"a ;a !merykHU nie miay *y-G"ia i musiay si/ ;god;iL na *ybory:
0us;ya *@*";as penH parH mas;yna doktrynalna1 kt@ra pr;edsta*iaa *ybory
-ako ini"-aty*/ +tan@* .-edno";ony"h:
.godnie ; *yraSnH liniH "iHgoG"i i -e- instytu"-onalnymi kor;eniami1 mo?emy
si/ spod;ie*aL1 ?e )as;yngton nie b/d;ie o"ho";o tolero*a polity";ny"h skutk@*
*ybor@*1 kt@rym si/ pr;e"i*sta*ia1 s;";eg@lnie * tak *a?ne- ";/G"i G*iata:
Iraki-";y"y gloso*ali ; nad;ie-H na konie" okupa"-i: ) sty";niu 2007 roku
pr;epro*ad;ono pr;ed*ybor";y sonda? * Iraku1 kt@rego *yniki opubliko*ali
anality"y nie;ale?nego instytutu bada*";ego $rookings Institu5 tion: &ka;u-e si/1
?e D4 pro"ent s;yit@* i (2 pro"ent sunnit@* opo*iada si/ ;a Is;ybkim *y"ofaniem
*o-sk ameryka<ski"hJ: !le $lair1 0i"e i res;ta ot*ar"ie nie "h"H ustalaL
-aki"hkol*iek termin@* *y"ofania *o-sk 5 ";yli pr;esu*a-H ten moment na bli?e-
nieokreGlonH pr;ys;oGL 5 do momentu1 kiedy armie okupa"y-ne *ypeniH s*o-H
Imis-/J1 ";yli ustano*iH demokra"-/1 ;mus;a-H" *ybrany * *ybora"h r;Hd do
speniania ?Hda< +tan@* .-edno";ony"h1 ;godnie ; *yraSnH liniH "iHgoG"i:
Pr;yspies;enie *y"ofania *o-sk ameryka<ski"h i bryty-ski"h ;ale?y nie tylko
od Iraki-";yk@*1 ale r@*nie? od tego1 ";y *ybor"y * !mery"e i * )ielkie- $rytanii
;e"h"H ;musiL s*o-e r;Hdy do tego1 aby te ;aak"epto*ay ira"kH su*erennoGL:
) miar/ ro;*o-u *ypadk@* * Iraku +tany .-edno";one utr;ymu-H s*o-H
bo-o*H posta*/ *obe" Iranu: &statnie pr;e"ieki o tym1 ?e * Iranie ;na-du-H si/
ameryka<skie siy spe"-alne 5 be; *;gl/du na to1 ";y sH to informa"-e fas;y*e ";y
te? pra*d;i*e 5 tylko ;aognia-H sytua"-/:
Pra*d;i*ym ;agro?eniem -est to1 ?e +tany .-edno";one pr;eniosy *
ostatni"h lata"h do ba; * I;raelu ponad sto ;aa*anso*any"h bombo*"@*
odr;uto*y"h1 ; -asnym pr;esaniem1 ?e samoloty te mogH ;bombardo*aL Iran: +H
to udoskonalone *ers-e samolot@*1 kt@rymi I;rael ;bombardo*a ira"ki reaktor
-Hdro*y * =4(= roku1 pr;ypadko*o ini"-u-H" tym samym program budo*y broni
-Hdro*e- pr;e; +addama Kusa-na1 na "o sH do*ody:
Po;osta-e * sfer;e pr;ypus;";e<1 ?e to *yma"hi*anie s;abelkH ma d*a "ele:
spro*oko*anie pr;y*@d"@* ira<ski"h do *i/ks;y"h repres-i1 a pr;e; to
dopro*ad;enie do spoe";nego oporu *obe" ni"h * Iranie1 ora; ;nie"h/"enie
ameryka<ski"h ry*ali * uropie i !;-i do *y"hod;enia *obe" Iranu ; ini"-aty*ami
dyplomaty";nymi i gospodar";ymi: Posta*a taka -u? *ystras;ya niekt@ry"h
europe-ski"h in*estor@* * Iranie1 *aGnie ; po*odu oba* o d;iaania od*eto*e
+tan@* .-edno";ony"h1 -ak donosi 'atthe* 3arnits"hnig na ama"h I)all +treet
9ournalJ:
Innym *ydar;eniem okr;ykni/tym -ako triumf Ilanso*ania demokra"-iJ -est
;a*ies;enie broni mi/d;y +haronem i !bbasem: )iadomoGL o tym poro;umieniu
-est dobrH informa"-H 5 lepie- u"hroniL lud;i pr;ed Gmier"iH ni? ;abi-aL1 na*et
"h*ilo*o: !le pr;y-r;y-my si/ bli?e- *arunkom ;a*ies;enia broni: 9edynym
istotnym ;apisem -est to1 ?e palesty<ski ru"h oporu1 * tym skiero*any pr;e"i*
armii okupa"y-ne-1 musi si/ sko<";yL:
9astr;/bi ;e +tan@* .-edno";ony"h i ; I;raela ni" nie usatysfak"-ono*aoby
bard;ie- ni? peny pok@-1 kt@ry po;*oliby im be; pr;es;k@d *dra?aL polityk/
pr;e-mo*ania *artoG"io*e- ;iemi i ;asob@* naturalny"h .a"hodniego $r;egu ora;
reali;o*ania *ielki"h pro-ekt@* infrastrukturalny"h1 kt@re ro;biyby po;osta-H"e *
r/ka"h Palesty<";yk@* terytorium na niesamod;ielne kantony:
0abunek1 kt@rego na terena"h okupo*any"h dokonu-e I;rael pr;y *spar"iu
+tan@* .-edno";ony"h1 -est od lat g@*nH pr;y";ynH konfliktu1 ale * poro;umieniu
o ;a*ies;eniu broni nie ma o tym ani so*a: 0;Hd !bbasa ;aak"epto*a to
poro;umienie1 byL mo?e dlatego 5 "hoL mo?na si/ spr;e";aL 5 ?e u;na t/ propo;y"-/
;a na-leps;H ; mo?li*y"h * sytua"-i1 kiedy I;rael i +tany .-edno";one upar"ie nie
god;H si/ na polity";ne ro;*iH;anie: )arto tuta- dodaL1 ?e ta niepr;e-ednana
posta*a )as;yngtonu -est mo?li*a tylko tak dugo1 -ak dugo po;*oli na niH
ameryka<skie spoe";e<st*o:
Ch"iabym o tym poro;umieniu myGleL optymisty";nie i kor;ystam sk*apli*ie
; ka?de- ;apo*ied;i ;a*ar"ia ro;e-mu1 ale p@ki "o nie *id;/ ?adny"h realny"h
d;iaa<:
,la )as;yngtonu r;e";y*iG"ie istnie-e *yraSna linia "iHgoG"i1 niemal
dokadnie taka1 o -akie- ;e smutkiem m@*i Carothers1 miano*i"ie ?e demokra"-a i
r;Hdy pra*a sH ak"epto*ane *tedy i tylko *tedy1 kiedy su?H ofi"-alnym "elom
gospodar";ym i strategi";nym: !le posta*a spoe";e<st*a ameryka<skiego *obe"
Iraku ora; konfliktu i;raelsko5palesty<skiego -est ;upenie odmienna od polityki
r;Hdu * tym ;akresie1 ";ego do*od;H badania opinii publi";ne-: Po*sta-e ;atem
pytanie1 ";y nie byoby na-lepie-1 gdyby pra*d;i*e lanso*anie demokra"-i ;a";/o
si/ * +tana"h .-edno";ony"h:
6niwersalno. praw cz*owieka
7 3)ITNI! 2007 0&3O
) ostatni"h lata"h etyka i nauka po;na*";a ;g/biy to1 "o *yda-e si/ g/boko
;akor;enionH intui"-H moralnH1 byL mo?e -est na*et samym fundamentem osHd@*
moralny"h:
$adania * tym ;akresie skupia-H si/ na *ymyGlony"h pr;ykada"h1 kt@re
";/sto u-a*nia-H ;dumie*a-H"H -ednolitoGL osHd@* * r@?ny"h kultura"h1 ;ar@*no
*Gr@d d;ie"i1 -ak i *Gr@d os@b do-r;ay"h: !by to ;obra;o*aL1 posu?/ si/ dla
odmiany r;e";y*istym pr;ykadem1 kt@ry *pro*ad;i nas * ;agadnienie
uni*ersalnoG"i pra* ";o*ieka:
)=44= roku #a*ren"e +ummers1 p@Snie-s;y sekretar; skarbu ;a pre;ydentury
Clintona1 a obe"nie rektor Oni*ersytetu KarParda1 by g@*nym ekonomistH $anku
N*iato*ego: ) *e*n/tr;nym dokumen"ie banku +um5 mers st*ierd;a1 ?e nale?y
;a"h/"aL ;anie";ys;";a-H"y Grodo*isko naturalne pr;emys1 aby pr;enosi s*o-H
d;iaalnoGL do na-biednie-s;y"h kra-@*:
Po*odem takiego post/po*ania miao byL to1 ?e I*ielkoGL kos;t@*
ponos;ony"h * ;*iH;ku ; utratH ;dro*ia na skutek ;anie";ys;";e< ;ale?y od
utra"ony"h ;ysk@* * *yniku ;*i/ks;one- ;a"horo*alnoG"i i GmiertelnoG"i 5 -ak
pisa +ommers: 5 . tego punktu *id;enia s;kod;H"e ;dro*iu ;anie";ys;";enie
Grodo*iska po*inno si/ kumulo*aL * kra-u o na-ni?s;y"h kos;ta"h1 ina";e-
m@*iH": * kra-u o na-ni?s;y"h pa"a"h: 'yGl/1 ?e nie ma ni" nagannego * logi"e
gospodar";e-1 kt@ra m@*i1 aby *i/ks;oGL toksy";ny"h odpad@* ;nala;a si/ *
kra-u1 gd;ie pa"e sH na-ni?s;e: Po*inniGmy *i/" po*a?nie ro;*a?yL to
ro;*iH;anieJ:
+ummers ;*r@"i u*ag/1 ?e *s;ystkie I;astr;e?enia moralneJ ";y te? Ioba*y
spoe";neJ ;*iH;ane ; takim post/po*aniem ImogH mieL od*rotny skutek i byL
mnie- lub bard;ie- efekty*nie *ykor;ystane pr;e"i*ko propo;y"-om liberali;a"-i1
-akie pr;edsta*ia $ank N*iato*yJ:
,okument ten *y"iek do medi@* i dopro*ad;i opini/ publi";nH niemal do
furii1 na-dobitnie- "hyba *yra?one- pr;e; 9ose #ut;enbergera1 bra;yli-skiego
ministra o"hrony Grodo*iska1 kt@ry napisa do +ummersa: IPana ro;umo*anie -est
doskonale logi";ne1 ale "ako*i"ie "horeJ: Ci1 kt@r;y ;gad;a-H si/ ; *nioskiem
#ut;enbergera1 sto-H pr;ed trudnym i *a?nym ;adaniem: 9eGli doskonale logi";ny
argument pro*ad;i do "ako*i"ie "horego *niosku1 o;na";a to1 ?e problem musi
tk*iL * pr;esanka"h1 s;";eg@lnie * odr;u"aniu I;astr;e?e< moralny"hJ ";y Ioba*
spoe";ny"hJ: ) tym mie-s"u po-a*ia si/ nast/pu-H"a myGl: -eGli +ummers ma
ra"-/1 ?e taki krok mo?e byL *ykor;ystany pr;e"i*ko *s;ystkim propo;y"-om
$anku N*iato*ego * k*estii liberali;a"-i1 to -est to *dro?enie I*as;yngto<skiego
por;Hdku G*iataJ: )niosek -est o";y*isty: $yL mo?e interesu-H"e -est r@*nie? to1 ?e
pr;edsta*ione ro;umo*anie1 nieb/dH"e * ;asad;ie ni";ym innym ni? elementarnH
logikH1 -est ignoro*ane pr;e; na-*a?nie-s;y"h komentator@*1 kt@r;y nie pr@bu-H go
ani obaliL1 ani te? lanso*aL:
)sp@";esnym standardem * taki"h spra*a"h -est Po*s;e"hna ,eklara"-a
Pra* C;o*ieka1 pr;y-/ta pr;e; .gromad;enie &g@lne &rgani;a"-i Narod@*
.-edno";ony"h * =4C( roku:
!rtyku 27: te- deklara"-i br;mi: I3a?dy ";o*iek ma pra*o do po;iomu ?y"ia
;ape*nia-H"ego ;dro*ie i dobrobyt -emu i -ego rod;iny1 * tym do *y?y*ienia1
od;ie?y1 mies;kania1 opieki lekarskie- i konie";ny"h G*iad";e< spoe";ny"h1 ora;
pra*o do po";u"ia be;pie";e<st*a * *ypadku be;robo"ia1 "horoby1 kale"t*a1
*do*ie<st*a1 staroG"i lub utraty Grodk@* do ?y"ia * inny spos@b od niego
nie;ale?nyJ:
) identy";ny"h niemal so*a"h ;apisy te ;ostay pot*ierd;one * inny"h
kon*en"-a"h .gromad;enia &g@lnego ora; * umo*a"h mi/d;ynarodo*y"h
doty";H"y"h Ipra*a do ro;*o-uJ:
)yda-e si/ spra*H "ako*i"ie -asnH1 ?e tak sformuo*ane uni*ersalne pra*a
";o*ieka odr;u"a-H nienagannH logik/ g@*nego ekonomisty $anku N*iato*ego
-ako g/boko niemoralnH1 -eGli nie "horH 5 "o byo tak napra*d/ *aG"i*ie
po*s;e"hnH opiniH:
Ch"/ tuta- podkreGliL so*o I*aG"i*ieJ: .a"hodnia kultura pot/pia *iele
narod@* -ako Irelaty*ist@*J1 kt@r;y *ybi@r";o interpretu-H Po*s;e"hnH ,eklara"-/
Pra* C;o*ieka: +tale -ednak pomi-a si/ to1 ?e -ednym ; na-bard;ie-
relaty*isty";ny"h kra-@* -est na-*i/ks;e G*iato*e mo"arst*o1 lider *Gr@d pa<st*
na;y*a-H"y"h siebie Ipa<st*ami oG*ie"onymiJ:
) mar"u 2007 roku ameryka<ski ,epartament +tanu opubliko*a s*@-
doro";ny raport na temat pra* ";o*ieka: I#anso*anie pra* ";o*ieka to nie tylko
element nas;e- polityki ;agrani";ne-1 ale tak?e podsta*a nas;e- polityki * og@le i
nas;a na-*i/ks;a troskaJ 5 po*ied;iaa Paula ,obriansky1 podsekretar; stanu
;a-mu-H"a si/ k*estiami demokra"-i i spra*ami mi/d;ynarodo*ymi:
,obriansky penia funk"-/ ;ast/p"y sekretar;a stanu odpo*ied;ialnego ;a
pra*a ";o*ieka i d;iaania humanitarne ;a pre;ydentury 0eagana i $usha seniora
i b/dH" na tym stano*isku1 pr@bo*aa ro;*iaL1 -ak sama to na;y*aa1 ImitJ1 ?e to
IVpra*a ekonomi";ne i spoe";nee stano*iH pra*a ";o*iekaJ: +tano*isko to byo
*ielokrotnie po*tar;ane i -est ono *etem )as;yngtonu *obe" Ipra*a do ro;*o-uJ
i -ego staH odmo*H ;aak"epto*ania *s;ystki"h kon*en"-i o pra*a"h ";o*ieka:
0;Hd mo?e odr;u"aL ;apisy Po*s;e"hne- ,eklara"-i Pra* C;o*ieka1 ale
spoe";e<st*o +tan@* .-edno";ony"h nie ;gad;a si/ ; tym: 9ednym ; pr;ykad@*
-est publi";na reak"-a na ostatnio ;apropono*any bud?et pa<st*a1 -ak *ynika ;
bada< pr;epro*ad;ony"h * rama"h IProgramu na temat poglHd@* na polityk/
mi/d;ynarodo*HJ TIProgram on International Poli"y !ttitudeJ1 PIP!U na
Oni*ersyte"ie 'aryland:
&pinia publi";na domaga si/ ;na";ne- reduk"-i *ydatk@* na ;bro-enia i
;de"ydo*anie *i/ks;y"h nakad@* na eduka"-/1 badania medy";ne1 s;kolenia
;a*odo*e1 o"hron/ Grodo*iska1 odna*ialne Sr@da energii i na inne programy
so"-alne ora; na &rgani;a"-/ Narod@* .-edno";ony"h1 pomo" gospodar";H i
humanitarnH1 ?Hda r@*nie? pr;y*r@"enia *y?s;ego opodatko*ania na-bogats;y"h1
kt@re ;reduko*a $ush: &g@lnie r;e"; biorH"1 preferen"-e spoe";e<st*a
ameryka<skiego sH "ako*itH od*rotnoG"iH tego1 "o ;nala;o si/ * bud?e"ie:
Na G*ie"ie rosnH oba*y1 * peni u;asadnione1 ;*iH;ane ; s;ybko
po*i/ks;a-H"ym si/ defi"ytem handlo*ym i bud?eto*ym +tan@* .-edno";ony"h:
.e *;rostem tym -est G"iGle ;*iH;any pro"es ero;-i demokra"-i 5 nie tylko * +tana"h
.-edno";ony"h1 ale * og@le * ;a"hodnim G*ie"ie:
)aGnie min/a d*ud;iesta piHta ro";ni"a ;ab@-st*a ar"ybiskupa +al*adoru
&s"ara 0omero1 ;nanego -ako Igos ty"h1 kt@r;y gosu nie ma-HJ1 ora; pi/tnasta
ro";ni"a mordu na s;eG"iu g@*ny"h intelektualista"h !meryki Fa"i<skie-1
-e;uita"h1 r@*nie? ; +al*adoru:
)ydar;enia te ;amykay okrutnH dekad/ lat osiemd;iesiHty"h `` *ieku *
!mery"e Nrodko*e-: 0omero ora; -e;ui""y intelektualiG"i ;ostali ;amordo*ani
pr;e; ta-ne su?by u;bro-one i *ys;kolone pr;e; )as;yngton: )Gr@d os@b ;a to
odpo*ied;ialny"h sH ";oo*e posta"i obe"ne- administra"-i ora; i"h mentor;y:
!r"ybiskup ;osta ;amordo*any kr@tko po tym1 -ak skiero*a list do
pre;ydenta Cartera1 pros;H" go1 aby nie ud;iela *spar"ia dla -unty *o-sko*e- *
+al*ador;e1 kt@re I;aostr;y repres-e *obe" organi;a"-i spoe";ny"h *al";H"y"h o
obron/ na-bard;ie- fundamentalny"h pra* ";o*iekaJ: Terror pa<st*o*y *;r@s 5 ;
pomo"H +tan@* .-edno";ony"h i pr;y mil";H"ym *sp@ud;iale .a"hodu:
Podobne ;brodnie sH dokony*ane r@*nie? obe"nie pr;e; organi;a"-e ;bro-ne
*yposa?one i *ys;kolone pr;e; )as;yngton1 pr;y *spar"iu ;a"hodni"h
so-us;nik@* 5 na pr;ykad * 3olumbii1 * kra-u1 kt@ry od *ielu lat -est liderem *
g*a"eniu pra* ";o*ieka na te- p@kuli1 a -edno";eGnie * tym samym okresie
na-*i/ks;ym benefi"-entem pomo"y militarne- ;e +tan@* .-edno";ony"h1 "o -est
kole-nH ilustra"-H *yraSne- linii "iHgoG"i1 dobr;e udokumento*anH:
&ka;u-e si/1 ?e * 200C roku 3olumbia utr;ymaa po;y"-/ lidera1 mordu-H"
*i/"e- akty*ist@* ;*iH;k@* ;a*odo*y"h1 ni? H";nie ;gin/o i"h * "ae- res;"ie
G*iata: ) lutym 2007 roku1 * mieG"ie1 kt@rego mies;ka<"y sami siebie na;y*ali
Ipoko-o*H spoe";noG"iHJ1 ;bro-ne odd;iay ;masakro*ay osiem os@b1 * tym
pr;y*@d"/ miasta i tr@-k/ d;ie"i:
Pr;ypominam te ro;r;u"one pr;ykady po to1 abyGmy pami/tali o tym1 ?e nie
-est to -edynie *ykad na temat abstrak"y-ny"h ;asad albo dyskus-a o odlegy"h
kultura"h1 kt@ry"h nie ro;umiemy: 'o*a -est tuta- o nas1 o *artoG"ia"h moralny"h
i intelektualny"h upr;y*ile-o*any"h spoe";noG"i1 * -aki"h ?y-emy: 9e?eli s;";er;e
nie podoba nam si/ *idok * lustr;e1 kiedy patr;ymy na siebie1 to mamy oka;-/
tera; *aGnie "oG ; tym ;robiL:
(oktor Strangelo7e o wieku terroru
2( 3)ITNI! 2007 0&3O
) pr;ys;ym tygodniu konferen"-a &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h1 ;o?ona ;
pr;edsta*i"ieli stu osiemd;iesi/"iu pa<st*5sygnatarius;y1 b/d;ie oma*iaL traktat o
niero;pr;estr;enianiu broni maso*ego ra?enia TNPTU1 po*s;e"hnie u*a?any ;a
podsta*/ *s;elki"h po*a?ny"h nad;iei na unikni/"ie katastrofy nuklearne-1 kt@ra
-est *aG"i*ie g*aranto*ana pr;e; logik/ broni nuklearne-:
ITraktat nigdy -es;";e nie *yda*a si/ tak saby1 a -ego pr;ys;oGL nie bya tak
niepe*naJ 5 pis;e * tegoro";nym k*ietnio*ym numer;e ICurrent KistoryJ Thomas
2raham1 byy spe"-alny pr;edsta*i"iel +tan@* .-edno";ony"h do spra* kontroli
;bro-e<1 niero;pr;estr;eniania broni i ro;bro-enia ora; autor ksiH?ki *ommon
Sense on +eapons ofOass 5e- stru#tion ; 200C roku:
9eGli traktat pr;estanie obo*iH;y*aL * na-bli?s;y"h tygodnia"h1 ostr;ega
2raham1 to Inuklearny G*iat kos;maruJ mo?e staL si/ r;e";y*istoG"iH:
Podobnie -ak inni anality"y1 2raham dostr;ega1 ?e na-*i/ks;ym ;agro?eniem
dla traktatu -est polityka r;Hdu +tan@* .-edno";ony"h1 "ho"ia? podobnH
odpo*ied;ialnoGL ponos;H inne kra-e dysponu-H"e broniH nuklearnH:
Traktat by platformH1 * rama"h kt@re- kra-e ma-H"e bro< -Hdro*H I* dobre-
*ier;eJ pode-mo*ay d;iaania * "elu -e- *yelimino*ania: Na-*a?nie-s;y by
artyku ";*arty traktatu 5 -ak dotHd nikt1 po;a administra"-H $usha1 nie ogosi1 ?e
nie ak"eptu-e -u? podsta*o*ego ;apisu traktatu1 a na*et dH?y obe"nie do ro;*o-u
no*e- broni nuklearne-:
Traktat ;akada r@*nie? ;obo*iH;anie do pr;estr;egania kilku inny"h um@*:
traktatu o "ako*itym ;aka;ie pr@b ; broniH nuklearnH1 kt@ry ;osta odr;u"ony
pr;e; republika<ski +enat * =444 roku i nie ;na-du-e si/ obe"nie na liG"ie
poro;umie<1 kt@rymi 2eorge ): $ush miaby si/ ;a-mo*aL1 traktatu o
ograni";eniu system@* obrony pr;e"i*rakieto*e-1 kt@ry $ush unie*a?ni1 i 5
pra*dopodobnie na-*a?nie-s;ego 5 traktatu o ;aka;ie produk"-i materia@*
ro;s;";epialny"h1 kt@ry -ak pis;e 2raham1 oddaliby stras;ne ;agro?enie
po*i/ks;ania Iistnie-H"y"h -u? arsena@* broni nuklearne-J:
) listopad;ie 200C roku oen;eto*ski 3omitet do spra* 0o;bro-enia
;agoso*a ;a pr;y-/"iem traktatu stosunkiem gos@* =C7 do =: Ten -eden gos
+tan@* .-edno";ony"h stano*i tak napra*d/ *eto: Omo?li*ia on *glHd *
priorytety planist@* r;Hdo*y"h1 -eGli "hod;i o i"h list/ gatunk@*1 kt@re miayby
pr;etr*aL:
)";eGnie- administra"-a $usha *ysaa do uropy s*o-ego repre;entanta1
9ohna $oltona1 ; informa"-H1 ?e dugie nego"-a"-e doty";H"e *pro*ad;enia ;aka;u
u?y*ania broni biologi";ne- ;ako<";yy si/1 ponie*a? i"h pro*ad;enie Inie le?ao *
na-leps;ym interesie +tan@* .-edno";ony"hJ1 pr;e; "o *;roso ;agro?enie
bioterrorem:
9est to ;godne ; -a*nym stano*iskiem $oltona: I3iedy +tany .-edno";one
peniH funk"-/ pr;y*@d"y1 &rgani;a"-a Narod@* .-edno";ony"h r@*nie? temu
pr;y*@d;t*u podlega: 9e?eli -e- d;iaania b/dH odpo*iadaL nas;ym interesom1
b/d;iemy -e *spieraL: 9e?eli nie b/dH ;godne ; nas;ymi interesami1 nie b/d;iemy
i"h popieraLJ:
9eGli +tany .-edno";one "h"H ;nie*a?yL urop/ i res;t/ G*iata1 po*inny
po*oaL $oltona na s*o-ego ambasadora pr;y &rgani;a"-i Narod@*
.-edno";ony"h:
Pr;y obe"nie pro*ad;one- polity"e Ikonfronta"-a nuklearna -est
nieuniknionaJ 5 ostr;ega 'i"hael '"2*ire1 byy planista N!T&1 * luto*ym
numer;e IInternational !ffairsJ ; 2007 roku1 ";asopiGmie *yda*anym pr;e;
$ryty-ski 3r@le*ski Instytut +pra* 'i/d;ynarodo*y"h: I) por@*naniu ; kos;tami
globalnego o"ieplenia1 kos;ty elimina"-i broni nuklearne- byyby nie*ielkie 5 pis;e
'"2*ire: 5 !le skutki katastrofy1 -akH byaby globalna *o-na nuklearna1
*ielokrotnie pr;e*y?s;yyby skutki post/pu-H"y"h ;mian klimatu1 ponie*a?
re;ultat takiego konfliktu byby naty"hmiasto*y i nie daoby si/ go * ?aden spos@b
;agod;iL: Ironia te- sytua"-i polega na tym1 ?e mamy mo?li*oGL *yelimino*ania
;agro?enia globalnH *o-nH nuklearnH1 natomiast ;mian klimaty";ny"h uniknHL si/
nie daJ:
&str;e?enia '" 2*ireYa sH po*tar;ane po te- stronie !tlantyku pr;e; +ama
Nunna1 byego senatora Partii ,emokraty";ne- i pr;e*odni";H"ego sena"kie-
3omis-i do spra* +u?b )o-sko*y"h1 osob/1 kt@ra -est autorytetem * d;ied;inie
kontroli ;bro-e< i *ysik@* na r;e"; usuni/"ia ;agro?enia *o-nH nuklearnH: I+;anse
na pr;ypadko*y1 spo*odo*any b/dem lub ;aini"-o*any pr;e; nieupra*nione
osoby atak nuklearny mogH *;rosnHLJ 5 napisa Nunn * I8inan"ial TimesJ *
grudniu 200C roku: ) re;ulta"ie polityki1 kt@ra po;osta*ia Ipr;etr*anie !meryki
Q;ale?nym odR dokadnoG"i rosy-skiego systemu ostr;egania i od rosy-ski"h
do*@d"@* i rosy-skie- kontroli Q::: R ponosimy niepotr;ebne ry;yko !rmagedonu na
*asne ?y";enieJ:
) tle *y*od@* Nunna -est pro*ad;ona ;de"ydo*ana ekspans-a program@*
militarny"h +tan@* .-edno";ony"h1 ;abur;a-H"y"h r@*no*ag/ strategi";nH *
spos@b1 kt@ry mo?e spo*odo*aL1 ?e stanie si/ Ibard;ie- pra*dopodobneJ1 ?e 0os-a
Iro;po";nie atak na podsta*ie ostr;e?enia1 be; spra*d;enia1 ";y to ostr;e?enie -est
pra*d;i*e ";y te? nieJ: .agro?enie *;rasta -es;";e bard;ie-1 doda-e Nunn1 gdy?
Irosy-ski system *";esnego ostr;egania -est pr;estar;ay1 a * ;*iH;ku ; tym roGnie
pra*dopodobie<st*o1 ?e pr;eka?e on fas;y*y alarm o ;bli?a-H"y"h si/ po"iska"hJ:
InnH oba*H -est to1 ?e bro< nuklearna mo?e pr/d;e- ";y p@Snie- trafiL * r/"e
grup terrorysty";ny"h1 "o -est bard;ie- pra*dopodobne pr;e; to1 ?e rosy-ski arsena
nuklearny1 ;e *;gl/du na ;ape*nienie 0os-i mo?li*oG"i d;iaa< od*eto*y"h *obe"
+tan@* .-edno"o;ny"h1 -est ro;pros;ony na *ielkim obs;ar;e1 a materiay
ro;s;";epialne sH ";/sto transporto*ane ; mie-s"a na mie-s"e: ITen "iHgy ru"h
stano*i du?H saboGL1 gdy? transport -est pi/tH a"hilleso*H systemu be;pie";e<st*a
;*iH;anego ; broniH nuklearnHJ 5 ;au*a?a $ru"e $lair1 pre;es ma-H"ego sied;ib/ *
)as;yngtonie Center for ,efense Information Torgani;a"-i po;ar;Hdo*e-1 kt@ra
;a-mu-e si/ anali;H *yG"igu ;bro-e< i ro;pr;estr;eniania broni maso*ego ra?eniaU1
a *";eGnie- osoba odpo*ied;ialna ;a *dro?enie do produk"-i po"isku 'i5 nuteman:
$lair m@*i o mo?li*ym s"enarius;u1 ?e IterroryG"i pr;e-mH takH bro< * ";asie -e-
transportu mi/d;y fabrykH a *yr;utniHJ:
I0y;yko to doty";y nie tylko terytorium 0os-i 5 doda-e $lair: 5 Problemy ;
systemami *";esnego ostr;egania i systemami kontroli1 kt@re sH plagH *
Pakistanie1 India"h i inny"h kra-a"h budu-H"y"h arsenay nuklearne1 sH -es;";e
bard;ie- dotkli*e1 QiR * miar/ -ak kra-e te sta-H na kra*/d;i sytua"-i1 kiedy mogH
na"isnHL nuklearny gu;ik1 b/d;ie roso ;agro?enie1 ;*iH;ane ; pr;e-/"iem i"h broni
atomo*e- pr;e; terroryst@*J: )s;ystko to spra*ia1 ?e po;osta-e nam Itylko ";ekaL1
kiedy ;dar;y si/ in"ydentJ1 -ak konkludu-e $lair:
Terror pa<st*o*y i inne formy ;agro?enia ora; *ykor;ysty*anie siy
dopro*ad;iy G*iat na skra- nuklearnego uni"est*ienia: &rgani;a"-a Narod@*
.-edno";ony"h po*inna odpo*ied;ieL na *e;*anie $ertranda 0ussella i !lberta
insteina spr;ed pi/Ld;iesi/"iu lat: I&to *i/" problem1 kt@ry *am pr;edsta*iamy1
nagi i stras;ny1 i nieunikniony: ";y uni"est*imy ras/ lud;kH1 ";y te? lud;ie
*yr;eknH si/ *o-nyJ:
$pieka socjalna nie jest w kryzysie
24 '!9! 2007 0&3O
) deba"ie na temat opieki so"-alne- pr;edsta*i"iele pre;ydenta $usha odnoto*ali
-u? na s*oim kon"ie pe*ne ;*y"i/st*a1 pr;yna-mnie- na kr@tkH met/:
2eorge ): $ush i 3arl 0oPe1 ;ast/p"a s;efa personelu1 odnieGli suk"es1
pr;ekonu-H" *i/ks;oGL !merykan@*1 * tym ponad d*ie tr;e"ie student@*1 ?e -est
pe*ien po*a?ny problem ; opiekH so"-alnH1 kt@ry ;mus;a do ro;*a?enia
r;Hdo*ego programu pry*atny"h kont * mie-s"e publi";nego systemu
emerytalnego: Nar@d si/ *ystras;y1 podobnie -ak *ystras;y si/ nieu"hronnego
;agro?enia ;e strony +addama Kusa-na i -ego broni maso*ego ra?enia: Pres-a na
polityk@* roGnie1 gdy? lider;y ameryka<skie- I;by 0epre;entant@* ma-H nad;ie-/1
?e u"h*alH no*H legisla"-/ * ;akresie opieki so"-alne- do ko<"a ";er*"a 2007 roku:
)arto byL mo?e ;au*a?yL1 ?e nas; system opieki so"-alne- -est -ednym ;
na-mnie- ho-ny"h spoGr@d kra-@* ro;*ini/ty"h1 -ak *ynika ; no*ego raportu
&rgani;a"-i )sp@pra"y 2ospodar";e- i 0o;*o-u T&grani5 sation for "onomi" Co5
&peration and ,ePelopmentU pr;y &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h:
!dministra"-a $usha "h"e I;reformo*aLJ opiek/ so"-alnH1 "o o;na";a -e-
demonta?: Propaganda r;Hdo*a t*or;y * media"h Ikry;ys fiskalnyJ1 kt@ry *
*i/ks;oG"i -est *ymysem: 9eGli po-a*i si/ -akiG problem * odlege- pr;ys;oG"i1 to
b/d;ie go mo?na pokonaL prostymi metodami1 takimi -ak ;niesienie ograni";e<
progresy*ne- sta*ki podatku:
&fi"-alnie m@*i si/ o tym1 ?e pokolenie po*o-ennego *y?u demografi";nego
Tosoby urod;one po drugie- *o-nie G*iato*e-U dopro*ad;i do *i/ks;ego ob"iH?enia
systemu1 ponie*a? stosunek os@b pra"u-H"y"h do os@b stars;y"h si/ obni?y: To
akurat -est pra*da: !le "o si/ d;iao ; tym pokoleniem1 ;anim nie osiHgn/o ono
*ieku d*ud;iestu latM C;y nie utr;ymy*ay i"h osoby *tedy pra"u-H"eM !byliGmy
*@*";as ;na";nie biednie-s;ym spoe";e<st*em:
) lata"h s;eGLd;iesiHty"h `` *ieku ;miany demografi";ne st*ar;ay pe*ien
problem1 ale nie kry;ys: . *y?em demografi";nym porad;ono sobie d;i/ki
*i/ks;ym *ydatkom na s;koy i inne instytu"-e su?H"e *y"ho*y*aniu d;ie"i:
Problem nie by du?y1 ;anim pokolenie to nie uko<";yo d*ud;iestu lat1 dla";ego
*i/" miaby byL *i/ks;y1 kiedy b/d;ie miao lat siedemd;iesiHt lub
d;ie*i/Ld;iesiHtM
Istotnym *y;na";nikiem -est tuta- odsetek os@b pra"u-H"y"h * danym
spoe";e<st*ie: Ten odsetek by na-mnie-s;y * =4D7 roku: 3ole-ny tak niski po;iom
-est pr;e*id;iany na-*";eGnie- * 20(0 roku1 ;godnie ; s;a"unkami administra"-i
opieki spoe";ne-: Pr;e*idy*ania tak odlege- pr;ys;oG"i nie ma-H ;na";enia:
Co *i/"e-1 defi"yt finanso*y systemu1 -aki mo?e *yniknHL ; konie";noG"i
opieki spoe";ne- nad osobami stars;ymi ; *y?u lat po*o-enny"h1 ;osta -u? d;iG
pokryty pr;e; *;rost podatk@* od os@b fi;y";ny"h * =4(6 roku1 kt@ry ;osta
dokonany *aGnie * tym "elu: ! do ";asu kiedy ostatnia osoba ; pokolenia
po*o-ennego *y?u ode-d;ie ; tego G*iata1 spoe";e<st*o b/d;ie ;na";nie bogats;e1
gdy? ka?dy pra"u-H"y b/d;ie *yt*ar;a niepor@*ny*alnie *i/"e- ;asob@*:
Innymi so*y1 kry;ys tak napra*d/ mamy -u? ;a sobH: ! *s;ystko1 "o
nad"iHga1 mo?na ro;*iH;aL ;a pomo"H takie- ";y inne- korekty:
Tym";asem *yania si/ inny r;e";y*isty kry;ys fiskalny1 miano*i"ie opieka
;dro*otna: +tany .-edno";one ma-H -eden ; na-bard;ie- nie*yda-ny"h system@*
opieki ;dro*otne- ro;*ini/tego G*iata1 * kt@rym kos;ty per #apita sH ;na";nie
*y?s;e ni? * inny"h kra-a"h i * kt@rym usugi sH na ;na";nie ni?s;ym po;iomie:
+ystem opieki ;dro*otne- -est pry*atny i to -est -eden ; po*od@* -ego
nie*ydolnoG"i1 gdy? kos;ty administro*ania takim systemem sH ;de"ydo*anie
*y?s;e ni? kos;ty administro*ania programem 'edi"are Tr;Hdo*y program opieki
;dro*otne-1 kt@ry -est * +tana"h .-edno";ony"h alternaty*H dla program@*
pry*atny"hU ";y publi";nymi programami opieki ;dro*otne- * inny"h kra-a"h:
)ysokie kos;ty to tylko -edna ; *ielu inny"h *ad pry*atnego systemu opieki
;dro*otne-:
!le IreformaJ systemu opieki ;dro*otne- nie ;na-du-e si/ * programie $usha:
Po-a*ia si/ ;atem paradoks: pra*d;i*y i bard;o po*a?ny kry;ys fiskalny nie -est
kry;ysem1 a to1 "o kry;ysem nie -est1 *ymaga drasty";ny"h d;iaa<1 aby pogors;yL
funk"-ono*anie *yda-nego systemu1 kt@ry -est "akiem ;dro*y:
0a"-onalni obser*ator;y ;a";nH pos;uki*aL r@?ni" mi/d;y systemem opieki
spoe";ne- i systemami opieki ;dro*otne-1 kt@re b/dH mogy *ytuma";yL ten
paradoks:
Niekt@re po*ody *yda-H si/ o";y*iste: Nie mo?na rus;aL systemu opieki
;dro*otne-1 kt@ry ;na-du-e si/ pod kontrolH firm ube;pie";enio*y"h i korpora"-i
farma"euty";ny"h: Taki system -est odporny i b/d;ie odporny na*et *tedy1 kiedy
b/d;ie st*ar;a ogromne problemy finanso*e T;upenie inne ni? kos;ty osobo*eU1
dop@ki -akiG inny sektor o *ielkie- sile finanso*e-1 na pr;ykad pr;emys
produk"y-ny1 nie *e-d;ie * t/ d;ied;in/ lub 5 lepie- 5 dop@ki formalne instytu"-e
demokraty";nego spoe";e<st*a nie ;a";nH *ystar";a-H"o dobr;e d;iaaL dla dobra
tego spoe";e<st*a1 aby dobro to byo brane pod u*ag/ pr;y t*or;eniu polityki:
Inny po*@d: opieka so"-alna nie ma *i/ks;e- *artoG"i dla bogaty"h1 "ho"ia?
-est nie;b/dna dla pr;etr*ania lud;i pra"y1 lud;i biedny"h1 ty"h1 kt@r;y po;osta-H
na utr;ymaniu taki"h os@b1 ora; dla os@b niepenospra*ny"h: ! -ako program
r;Hdo*y ma tak niskie kos;ty administro*ania1 ?e nie ma ni" do ;aofero*ania
instytu"-om finanso*ym: Pr;ynosi on kor;yGL tylko Is;erokim masom
spoe";nymJ1 a nie I;amo?nym oby*atelomJ1 u?y*a-H" -/;yka Thorsteina aeblena:
+ystem opieki ;dro*otne- d;iaa -ednak bard;o dobr;e dla ty"h lud;i1 kt@r;y
sH *a?ni: &pieka medy";na -est tak napra*d/ ra"-ono*ana pr;e; boga"t*o1 a
ogromne ;yski pynH do pry*atny"h firm d;i/ki praktykom ;ar;Hd";ym
nasta*ionym na ;yski1 a nie na opiek/ ;dro*otnH: +;erokim masom spoe";nym
mo?na ud;ielaL *ykad@* o odpo*ied;ialnoG"i:
!meryka<ski 3ongres *pro*ad;i nieda*no pr;episy reformu-H"e ;asady
bankru"t*a1 kt@re sH ;na";nie mnie- kor;ystne dla s;eroki"h mas spoe";ny"h:
'nie- *i/"e- poo*a ogas;any"h * +tana"h .-edno";ony"h bankru"t*
oby*atelski"h -est spo*odo*ana *ysokimi kos;tami le";enia:
&pinia publi";na i ofi"-alna polityka pono*nie sH * konflik"ie: Tak -ak *
pr;es;oG"i1 *i/ks;oGL !merykan@* opo*iada si/ ;a po*s;e"hnym ube;pie";eniem
;dro*otnym: Poda-H" -eden "hoLby pr;ykad 5 * 2006 roku1 * badania"h opinii
spoe";ne- pr;epro*ad;ony"h pr;e; )ashington Post i tele*i;-/ !$C1 (0 pro"ent
respondent@* u;nao po*s;e"hnH opiek/ ;dro*otnH ;a spra*/ I*a?nie-s;H ni?
niskie podatkiJ:
!bstrahu-H" ;upenie od po*y?s;y"h opinii1 nale?y st*ierd;iL1 ?e opieka
so"-alna opiera si/ na *y-Htko*o niebe;pie";ne- ;asad;ie 5 tros"e o to1 aby
niepenospra*na *do*a na drugim ko<"u miasta miaa "o -eGL: I0eformator;yJ
opieki so"-alne- *oleliby ra";e-1 abyGmy kon"entro*ali si/ na maksymali;o*aniu
*asne- konsump"-i i na posus;e<st*u *ad;y: Troska o inny"h ora; pr;y-mo*anie
odpo*ied;ialnoG"i ;a takie spra*y1 -ak ;dro*ie i emerytury1 to dla ni"h k*estie
g/boko *y*roto*e:
6kryte zamiary w wojnie w Iraku
= #IPC! 2007 0&3O
) s*oim pr;em@*ieniu ; 2( ";er*"a 2007 roku pre;ydent $ush pr;ekony*a1 ?e
in*a;-a na Irak ;ostaa pr;epro*ad;ona -ako ";/GL IG*iato*e- *o-ny ;
terrory;memJ1 kt@rH to";H +tany .-edno";one: ) r;e";y*istoG"i1 -ak si/
spod;ie*ano1 in*a;-a ;*i/ks;ya ;agro?enie terrory;mem1 byL mo?e na*et
;na";nie:
P@pra*dy1 b/dne informa"-e i ukryte ;amiary "haraktery;u-H ofi"-alne
komunikaty * spra*ie ameryka<ski"h moty*@* ro;po";/"ia *o-ny * Iraku od
samego -e- po";Htku: &statnie re*ela"-e na temat poGpie"hu1 ; -akim *s;";/to
*o-n/1 sH -es;";e bard;ie- *yraSne poGr@d "haosu1 kt@ry pustos;y kra- i stano*i
;agro?enie dla regionu1 a *aG"i*ie dla "aego G*iata:
) 2002 roku +tany .-edno";one i )ielka $rytania proklamo*ay s*o-e
pra*o do in*a;-i na Irak1 gdy? kra- ten ro;*i-a bro< maso*ego ra?enia: $yo to
I-edyne pytanieJ1 -ak nieustannie podkreGlali $ush1 premier $lair i i"h
*sp@pra"o*ni"y: $ya to te? -edyna podsta*a u;yskania pr;e; $usha ;gody od
3ongresu na u?y"ie siy:
&dpo*iedS na to I-edyne pytanieJ po-a*ia si/ kr@tko po in*a;-i1 kiedy
nie"h/tnie pr;y;nano: bro< maso*ego ra?enia nie istniaa: +;ybko -ednak r;Hd i
doktrynalne media spreparo*ay no*e po*ody i uspra*iedli*ienia *o-ny:
I!merykanie nie lubiH myGleL o sobie -ak o agresora"h1 ale *aGnie ; brutalnH
agres-H mieliGmy do ";ynienia * IrakuJ 5 st*ierd;i 9ohn Pra5 dos1 ekspert *
d;ied;inie be;pie";e<st*a narodo*ego i *y*iadu1 * s*o-e- ksiH?"e Hood"in!ed
po dokadnym pr;estudio*aniu dokument@*: Prados opisu-e Iplan pr;ekonania
!meryki i G*iata1 ?e *o-na * Iraku bya konie";na i pilnaJ1 reali;o*any pr;e;
$usha -ako Istudium pr;ypadku nieu";"i*oG"i r;Hdu Q::: R kt@ra *ymagaa
e*identnie niepra*d;i*y"h komunikat@* pr;eka;y*any"h opinii publi";ne- i
be;";elne- manipula"-i informa"-ami *y*iado*";ymiJ:
)e*n/tr;ne pismo ; ,o*ning +treet1 kt@re i ma-a 2007 roku opubliko*a
I+unday TimesJ1 ora; inne dost/pne od nieda*na ta-ne dokumenty to dodatko*e
do*ody os;ust*a:
Pismo po*stao po spotkaniu gabinetu *o-ennego $laira1 kt@re odbyo si/ 26
lip"a 2002 roku1 na kt@rym sir 0i"hard ,earloPe1 s;ef bryty-skiego *y*iadu
;agrani";nego1 oG*iad";y1 ?e Idane *y*iado*";e i fakty byy naginane na potr;eby
politykiJ1 aby upra*omo"niL ro;po";/"ie *o-ny * Iraku:
Pismo to ;a*iera r@*nie? *ypo*iedS bryty-skiego ministra obrony1 2eoffa
Koona1 kt@ry po*ied;ia1 ?e I+tany .-edno";one ro;po";/y -u? d;iaania Vma-H"e
pr;yg*oSd;iLW Irak1 aby *y*r;eL pres-/ na re?imJ:
$ryty-ski d;iennikar; 'i"hael +mith1 kt@ry dotar do tego pisma i opubliko*a
-e1 ro;*inH temat * nast/pny"h artykua"h: IPr;yg*a?5 d?anieJ to obe-mo*ao
na-*yraSnie- kampani/ po*ietr;nH koali"-i1 kt@ra miaa spro*oko*aL Irak do
d;iaania1 na;*anego * piGmie #asus be..i Tpretekst do *ypo*ied;enia *o-nyU:
+amoloty ro;po";/y bombardo*ania poudnio*ego Iraku * ma-u 2002 roku 5
;r;u"ono * tym miesiH"u =0 ton bomb1 ;godnie ; ofi"-alnymi danymi r;Hdu
bryty-skiego: IPr;yg*a?5 d?anieJ spe"-alnie ro;po";/o si/ pod konie" sierpnia T*e
*r;eGniu ;r;u"ono 7C1D ton bombU:
IInnymi so*y1 $ush i $lair ro;po";/li s*o-H *o-n/ nie * mar"u 2006 roku1
-ak *s;ys"y *ier;H1 ale pod konie" sierpnia 2002 roku1 s;eGL tygodni pr;ed
;at*ierd;eniem pr;e; 3ongres ak"-i militarne- pr;e"i* Irako*iJ 5 pis;e +mith:
$ombardo*ania pr;edsta*iano -ako d;iaania obronne ma-H"e o"hroniL
samoloty koali"-i * strefie ;aka;u lot@*: Irak skada protesty * &rgani;a"-i
Narod@* .-edno";ony"h1 ale nie da si/ *"iHgnHL * puapk/ od*etu
=
:
,la strateg@* ;e +tan@* .-edno";ony"h i ; )ielkie- $rytanii in*a;-a na Irak
miaa o *iele *i/ks;e ;na";enie ni? I*o-na ; terroremJ: )iele informa"-i mo?na
;naleSL * agen"-a"h *y*iado*";y"h ty"h pa<st*: ) pr;edd;ie< in*a;-i1 *
poufnym dokumen"ie st*or;onym pr;e; Narodo*H 0ad/ )y*iadu TNational
Intelligen"e Coun"il1 NICU1 kt@ra -est "entrum strat/5
gi";ne- d;iaalnoG"i *y*iado*";e-1 Ipr;e*id;iano1 ?e in*a;-a na Irak pod
;*ier;"hni"t*em +tan@* .-edno";ony"h ;*i/ks;y popar"ie dla polityk@*
islamski"h i dopro*ad;i do g/boki"h pod;ia@* * ira"kim spoe";e<st*ie1
podatnym na agresy*ny *e*n/tr;ny konfliktJ 5 pisali *e *r;eGniu 200C roku *
INe* Bork TimesieJ ,ouglas 9ehl i ,aPid : +anger:
) grudniu 200C roku1 o ";ym doni@s 9ehl kilka tygodni p@Snie-1 Narodo*a
0ada )y*iadu ostr;egaa1 ?e Ikonflikt * Iraku i inne mo?li*e konflikty *
pr;ys;oG"i pr;y";yniH si/ do ;doby"ia pr;e; grupy terrorysty";ne no*y"h
";onk@*1 teren@* do s;kole< i *ied;y te"hni";ne- ora; pos;er;H ba;/ -/;yko*H
grup terrorysty";ny"h no*e- klasy1 dla kt@ry"h pr;emo" polity";na stanie si/ "elem
samym * sobieJ:
2oto*oGL na-*a?nie-s;y"h strateg@* do *ysta*ienia si/ na ry;yko ";/sts;y"h
atak@* terrorysty";ny"h nie o;na";a o";y*iG"ie1 ?e sH oni ;ado*oleni ; taki"h
re;ultat@*: &;na";a to ra";e-1 ?e nie sH one dla ni"h bard;o istotne * osiHganiu
inny"h "el@*1 taki"h -ak kontrolo*anie -edny"h ; na-*i/ks;y"h G*iato*y"h ;@?
suro*"@* energety";ny"h:
9eGli +tany .-edno";one utr;yma-H kontrol/ nad Irakiem1 gd;ie ;na-du-H si/
drugie pod *;gl/dem *ielkoG"i na G*ie"ie ;asoby ropy nafto*e- ora; -edne ;
na-*i/ks;y"h ;@? inny"h suro*"@* energety";ny"h1 *;mo"ni to ;de"ydo*anie
strategi";ne ;na";enie +tan@* .-edno";ony"h i i"h *py* na g@*ny"h ry*ali *
obe"nym tr@-polarnym G*ie"ie1 kt@ry ks;tatu-e si/ od tr;yd;iestu lat:
;domino*ana pr;e; +tany .-edno";one !meryka P@no"na1 uropa ora; !;-a
P@no"no5)s"hodnia1 po*iH;ana ; gospodarkami !;-i Poudnio*e- i !;-i
Poudnio*o5)s"hodnie-:
To ra"-onalne ro;umo*anie1 o";y*iG"ie pr;y ;ao?eniu1 ?e pr;etr*anie
";o*ieka nie -est s;";eg@lnie istotne * por@*naniu ; posiadaniem na kr@tko
*ad;y i boga"t*a: I nie -est to ni" no*ego: Taka polityka ;dar;aa si/ -u? * historii:
9edynH r@?ni"H mi/d;y ";asami *sp@";esnymi a historiH -est to1 ?e * dobie broni
nuklearne- sta*ka -est niepor@*ny*alnie *i/ks;a:
P0.BPI+B
=: ) k*estii be;pra*nego *pro*ad;enia strefy ;aka;u lot@* i groSny"h
skutk@* tego kroku dla ludnoG"i "y*ilne- odsyam do ksiH?ki Pon +pone"ka
5if- ferent 9ind of +ar ; 200D roku:
(ziedzictwo )iroszimy i wsp&*czesny
terror
2 +I0PNI! 2007 0&3O
Pr;ypada-H"a * tym miesiH"u ro";ni"a ;r;u"enia bomby atomo*e- na Kiros;im/ i
Nagasaki ;mus;a do tr;eS*e- refleks-i i ;ara;em do s;";ere- nad;iei1 ?e ten horror
nigdy si/ nie po*t@r;y: Pr;e; s;eGLd;iesiHt lat atak atomo*y na -apo<skie miasta
n/ka G*iato*H *yobraSni/1 ale na-*yraSnie- nie a? tak mo"no1 ?eby stra"h ten
dopro*ad;i do ograni";enia ro;*o-u i ro;s;er;ania bard;ie- ;ab@-";e- broni
maso*ego ra?enia:
Podobne oba*y1 kt@re pre;ento*ano * literatur;e te"hni";ne- na dugo pr;ed
*ydar;eniami ; == *r;eGnia1 doty";H tego1 ?e bro< nuklearna *";eGnie- ";y p@Snie-
mo?e *paGL * r/"e grup terrorysty";ny"h:
Nieda*ne ;ama"hy terrorysty";ne * #ondynie * lip"u 2007 roku sH -es;";e
-ednym ostr;e?eniem1 * -aki spos@b mo?e nast/po*aL eskala"-a atak@*
od*eto*y"h 5 niepr;e*id;ianie1 dopro*ad;a-H" na*et do *ydar;e< ;na";nie
gors;y"h ni? te1 kt@re nastHpiy * Kiros;imie i Nagasaki:
N*iato*e mo"arst*o samo sobie pr;y;na-e pra*o do *ypo*iadania *o-en
*edug *asnego u;nania1 ;godnie ; doktrynH Ispod;ie*ane- konie";noG"i
samoobronyJ1 kt@ra obe-mu-e ka?dH e*entualnoGL1 -akH u;na ono ;a *ystar";a-H"H:
Nrodki do nis;";enia pr;e"i*nika ma-H byL nieograni";one:
)ydatki *o-sko*e +tan@* .-edno";ony"h sH mnie- *i/"e- na takim samym
po;iomie -ak *ydatki *o-sko*e "ae- res;ty G*iata1 ; kolei spr;eda? u;bro-enia
pr;e; tr;yd;ieG"i osiem p@no"noameryka<ski"h firm T; kt@ry"h tylko -edna -est *
3anad;ieU to ponad D0 pro"ent G*iato*ego handlu broniH Tod 2002 roku nastHpi
*;rost o 27 pro"entU:
Tr*a-H *ysiki1 aby umo"niL t/ "ienkH niL1 na kt@re- *isi nas;e pr;etr*anie:
Na-*a?nie-s;ym d;iaaniem byo pr;y-/"ie * =470 roku traktatu
o niero;pr;estr;enianiu broni maso*ego ra?enia: 0egularnie ;*oy*ana
konferen"-a * spra*ie traktatu1 organi;o*ana "o pi/L lat1 odbya si/ ostatnio *
+tana"h .-edno";ony"h * ma-u 2007 roku:
Istnienie traktatu -est ;agro?one1 g@*nie dlatego1 ?e kra-e dysponu-H"e
broniH nuklearnH nie sH * stanie go dotr;ymaL1 s;";eg@lnie ;apis@* artykuu
";*artego1 ;godnie ; kt@rym sH one ;obo*iH;ane do pode-mo*ania d;iaa< I*
dobre- *ier;eJ * "elu *yelimino*ania broni nuklearne-: +tany .-edno";one sH *
";o@*"e pa<st*1 kt@re odma*ia-H stoso*ania ;apis@* artykuu ";*artego
traktatu: 'ohamed l$aradei1 s;ef 'i/d;ynarodo*e- !gen"-i nergii !tomo*e-1
podkreGla1 ?e Inie"h/L -edne- ;e stron do *ypenienia s*oi"h ;obo*iH;a< rod;i
nie"h/L po;ostay"h stronJ:
$yy pre;ydent 9immy Carter oskar?y +tany .-edno";one o to1 ?e IsH
g@*nym spra*"H ero;-i traktatu: Pr;ekonu-H"1 ?e "hroniH G*iat pr;ed groSbH
ro;*i-ania broni nuklearne- pr;e; Irak1 #ibi/1 Iran ";y 3ore/ P@no"nH1 pr;y*@d"y
ameryka<s"y nie tylko ;nieGli u siebie ograni";enia *ynika- H"e ; traktatu1 ale
r@*nie? ma-H plany testo*ania i ro;*o-u no*y"h broni1 * tym po"isk@*
antybalisty";ny"h1 po"isk@* penetru-H"y"h pod po*ier;"hniH ;iemi i tam
*ybu"ha-H"y"h1 ;*any"h Vnis;";y"ielami bun5 kr@*W1 i byL mo?e r@*nie? no*y"h
Vmay"hW bomb: .*olnili si/ r@*nie? od *";eGnie-s;y"h ;obo*iH;a< i obe"nie
gro?H1 ?e pier*si u?y-H broni nuklearne- pr;e"i* pa<st*om1 kt@re -e- nie ma-HJ:
) "iHgu lat1 kt@re upyn/y od ;nis;";enia Kiros;imy1 ;agro?enie to
*ielokrotnie niemal si/ ur;e";y*istnio: Na-bard;ie- ;nanH spra*H by kuba<ski
kry;ys rakieto*y ; paSd;iernika =4D2 roku1 Ina-niebe;pie";nie-s;a "h*ila *
d;ie-a"h lud;koG"iJ1 -ak * 2002 roku ;au*a?y na konferen"-i * Ka*anie !rthur
+"hlesinger1 historyk i byy dorad"a pre;ydenta 9ohna 8: 3ennedyYego:
N*iat by Io *os od nuklearne- ;agadyJ 5 *spomina 0obert '"Na5 mara1
minister obrony ;a pre;ydentury 3ennedyYego1 kt@ry r@*nie? bra ud;ia *
konferen"-i * Ka*anie: ) ma-o*o5";er*"o*ym *ydaniu pisma I8oreign !ffairsJ ;
2007 roku -ego *spomnieniom to*ar;ys;y ostr;e?enie o Inad"hod;H"e-
apokalipsieJ:
'"Namara u*a?a Iobe"nH polityk/ +tan@* .-edno";ony"h * spra*ie broni
nuklearne- ;a niemoralnH1 nielegalnH1 niepotr;ebnH ; militarnego punktu *id;enia
i ogromnie niebe;pie";nHJ1 st*ar;a-H"H Iry;yko dla inny"h narod@* i dla nas
samy"h1 kt@rego nie mo?emy ak"epto*aLJ1 ;ar@*no ry;yko Ipr;ypadko*ego lub
nie;amier;onego odpalenia po"isk@* nuklearny"hJ1 kt@re -est Inie ak"epto*alnie
*ysokieJ1 -ak i ry;yko stania si/ "elem nuklearnego ataku terroryst@*: '"Namara
podpisu-e si/ pod opiniH *yra?onH pr;e; )illiama PerryYego1 ministra obrony
peniH"ego s*o-H funk"-/ ;a pre;ydentury $illa Clintona1 ?e Iistnie-e ponad
pi/Ld;iesi/"iopro"ento*e pra*dopodobie<st*o nuklearnego ataku na "ele *
+tana"h .-edno";ony"h * "iHgu na-bli?s;e- dekadyJ:
Podobne opinie sH ";/sto *yra?ane pr;e; ;nany"h analityk@*: ) ksiH?"e
8u#.ear (errorism ; 200C roku 2raham !llison1 ekspert do spra* stosunk@*
mi/d;ynarodo*y"h na Oni*ersyte"ie KarParda1 m@*i o Ipo*s;e"hnym
pr;ekonaniu *Gr@d os@b odpo*ied;ialny"h ;a be;pie";e<st*o narodo*eJ 5 do
kt@ry"h i on nale?y 5 ?e atak ; *ykor;ystaniem Ibrudne- bombyJ -est
InieuniknionyJ1 a atak ; *ykor;ystaniem bomby nuklearne- -est *yso"e
pra*dopodobny1 -eGli materiay ro;s;";epialne 5 nie;b/dne do produk"-i adunk@*
nuklearny"h 5 nie b/dH be;pie";nie od;yski*ane i str;e?one: !llison m@*i o
";/G"io*ym suk"esie1 -akim ;ako<";yy si/ *ysiki ;mier;a-H"e do takie- kontroli1
pod-/te na po";Htku lat d;ie*i/Ld;iesiHty"h `` *ieku ; ini"-aty*y senator@* +ama
Nunna i 0i"harda #ugara1 a kt@re ;ostay ;ni*e";one -u? * pier*s;y"h dnia"h
ur;/do*ania administra"-i $usha1 kiedy sparali?o*a -e1 -ak to na;y*a senator
9oseph $iden1 Iideologi";ny idioty;mJ:
)as;yngto<ska administra"-a odo?ya na bok programy ;mier;a-H"e do
niero;pr;estr;eniania broni nuklearne- i poG*i/"a s*o-H energi/ i ;asoby na to1 aby
u*ikaL kra- * *o-n/1 u"ieka-H" si/ pr;y tym do os;ust*a1 a nast/pnie na to1 aby
opano*aL katastrof/1 -akH spo*odo*aa * Iraku: 2roSby i stoso*anie siy
;a"h/"a-H do pra" nad ro;*i-aniem broni nuklearne-1 podobnie -ak do
terrorysty";ny"h ak"-i d?ihadu:
Pr;epro*ad;ona na *ysokim s;";eblu anali;a I*o-ny ; terroremJ d*a lata po
in*a;-i Iskon"entro*aa si/ na k*estii porad;enia sobie ; no*ym pokoleniem
terroryst@*1 s;kolony"h * Iraku * "iHgu ostatni"h d*@"h latJ1 -ak pis;e +usan $:
2lasser * I)ashington PostJ: I doda-e: I)yso"y ur;/dni"y r;Hdo*i "ora; ";/G"ie-
m@*iH o pr;e*idy*anym pr;e; siebie1 -ak to ;ostao na;*ane1 Vnapy*em G*ie?e-
kr*iW1 ";yli po*rotem setek tysi/"y *ys;kolony"h * Iraku bo-o*nik@* d?ihadu do
i"h rod;inny"h kra-@* na $liskim )s"hod;ie lub * uropie .a"hodnie-: VTo no*a
";/GL no*ego r@*naniaW1 po*ied;ia byy *ysoki ur;/dnik administra"-i $usha:
V9eGli nie *iadomo1 kim sH "i lud;ie * Iraku1 to -ak i"h ;lokali;o*aL * +tambule
lub * #ondynieMWJ:
!meryka<ski spe"-alista do spra* terrory;mu1 Peter $ergen1 t*ierd;i *
I$oston 2lobeJ1 ?e Ipre;ydent ma ra"-/1 ?e Irak to g@*ny front * *o-nie ;
terrory;mem1 ale -est to front1 kt@ry sami st*or;yliGmyJ:
3r@tko po ;ama"ha"h * #ondynie Chatham Kouse1 na-*a?nie-s;a * )ielkie-
$rytanii instytu"-a ;a-mu-H"a si/ spra*ami mi/d;ynarodo*ymi1 opubliko*aa
*yniki bada<1 ; kt@ry"h *ynika o";y*isty *niosek 5 ; obur;eniem odr;u"any pr;e;
r;Hd 5 ?e I)ielka $rytania -est nara?ona na s;";eg@lne ry;yko1 gdy? -est
na-bli?s;ym so-us;nikiem +tan@* .-edno";ony"h1 *ysaa s*o-e *o-ska na mis-/
*o-sko*H pr;e"i* talibom * !fganistanie i na *o-n/ * Iraku Q::: R i -est pasa?erem
na tylnym siodeku moto"yklaJ ameryka<skie- polityki:
Pra*dopodobie<st*o mogH"e- *kr@t"e nastHpiL apokalipsy trudno
realisty";nie os;a"o*aL1 ale ; pe*noG"iH dla ka?de- tr;eS*o myGlH"e- osoby -est ono
;byt du?e1 ?eby ;a"ho*aL spok@-: Pod";as kiedy takie spekula"-e nie ma-H sensu1
reak"-a na ;agro?enie kole-nH Kiros;imH ; pe*noG"iH ma sens: Pr;e"i*nie1 -est ona
pilna1 s;";eg@lnie * +tana"h .-edno";ony"h1 ; po*odu s;";eg@lne- roli
)as;yngtonu * pr;yspies;aniu *yG"igu do destruk"-i pr;e; ro;s;er;anie s*o-e-
;bro-ne- domina"-i1 na-*i/ks;e- * historii1 *spomagane- pr;e; polityk/
agresy*nego military;mu1 ;ar@*no * so*a"h1 -ak i * ";yna"h1 "o -est *aG"i*ie
;apros;eniem do katastrofy:
11 wrzenia i doktryna szlac'etnyc'
zamiar&w
60 +I0PNI! 2007 0&3O
Nie -est at*ym ;adaniem ;ro;umieL stosunki mi/d;ylud;kie: ) niekt@ry"h
*ypadka"h -est to trudnie-s;e ni? ro;*iH;anie problem@*1 ; -akimi ;maga-H si/
nauki pr;yrodni";e: 'atka Natura nie ud;iela goto*y"h odpo*ied;i1 ale
pr;yna-mnie- nie pr;e"hod;i same- siebie * t*or;eniu pr;es;k@d * ;ro;umieniu
s*oi"h po";yna<:
) stosunka"h mi/d;ylud;ki"h -est konie";ne odkry*anie i usu*anie
pr;es;k@d po*stay"h *skutek obo*iH;u-H"y"h doktryn1 do ";ego tr;eba u?yL
pe*ny"h Grodk@*1 kt@re biorH si/ be;poGrednio ; kon"entra"-i siy: C;asami
pr;y;na-e si/ to *prost1 -ak u";yni +amuel Kuntingon1 profesor pra*a
administra"y-nego ; KarPardu1 kt@ry *y-aGni1 -akH funk"-/ speniao ;agro?enie ;e
strony .*iH;ku 0ad;ie"kiego * =4(= roku1 kiedy administra"-a 0eagana ro;kr/"aa
;imnH *o-n/: I$yL mo?e tr;eba b/d;ie pr;edsta*iL Qinter*en"-/ i inne d;iaania
militarneR * taki spos@b1 aby spo*odo*aL mylne *ra?enie1 ?e *rogiem1 ; kt@rym
si/ *al";y1 -est .*iH;ek 0ad;ie"ki 5 pisa: )aGnie * ten spos@b +tany .-edno";one
post/pu-H -u? od ";as@* doktryny TrumanaJ:
+ystemy doktrynalne na-";/G"ie- pr;edsta*ia-H s*oi"h *rog@* -ako diab@*
*"ielony"h * "elu *spar"ia *ysik@* marketingo*y"h: Takie i"h
"haraktery;o*anie ";asem -est trafne1 ale ;brodnie r;adko sH Sr@dem u"iekania si/
do siy * *al"e ; "elem1 kt@ry stoi na drod;e reali;a"-i bie?H"y"h plan@*:
Na-no*s;H ilustra"-H takiego post/po*ania -est +addam Kusa-n 5 be;bronny
"el pr;edsta*iany -ako ogromne ;agro?enie dla nas;ego istnienia1 kt@ry by
po*iH;any ; ;ama"hami ; == *r;eGnia i kt@ry ;no*u nas ;aataku-e:
)=4(2 roku administra"-a 0eagana *ykreGlia1 b/dH"y pod r;Hdami +addama1
Irak ; listy pa<st* *spiera-H"y"h terrory;m1 a u";ynia tak po to1 aby mo?na byo
ro;po";HL *ysyanie militarne- i *s;elkie- inne- pomo"y dla tego ;brodni";ego
tyrana: Pomo" ta1 kt@ra mi/d;y innymi obe-mo*aa Grodki do produk"-i broni
maso*ego ra?enia1 bya kontynuo*ana dugo po na-*i/ks;y"h ;brodnia"h
dokonany"h pr;e; +addama i po ;ako<";eniu -ego *o-ny ; Iranem: )y";yn ten1
ra";e- ;nany1 podpada pod Imil";H"H umo*/1 ?e Vnie byoby dobr;eW *spominaL o
tym akurat fak"ieJ1 m@*iH" so*ami &r*ella:
Tr;eba t*or;yL fas;y*e *ra?enie nie tylko * stosunku do aktualny"h
I*ielki"h s;atan@*J1 ale r@*nie? "o do *asne- *y-Htko*e- s;la"hetnoG"i:
+;";eg@lnie agres-a i terror mus;H byL pr;edsta*iane -ako samoobrona i -ako
oddanie dla *ielki"h *i;-i:
9apo<ski "esar; Kirohito * deklara"-i kapitula"-i * sierpniu =4C7 roku m@*i
do s*oi"h poddany"h: I)ypo*ied;ieliGmy *o-n/ !mery"e i )ielkie- $rytanii1 gdy?
nas;ym pra*d;i*ym pragnieniem byo ;ape*nienie 9aponii o"hrony1 a *s"hodnie-
!;-i stabili;a"-i1 i dale"y byliGmy od myGli o narus;aniu su*erennoG"i inny"h
pa<st* lub pos;er;aniu *asny"h terytori@*J:
Kistoria mi/d;ynarodo*y"h ;brodni -est pr;epeniona podobnymi
s;la"hetnymi ;amiarami niemal na *skroG: )=467 roku1 kiedy nad"iHgay ";arne
"hmury na;i;mu1 'artin Keidegger *;y*a Niem"y1 aby upr;ed;iy I;agro?enie
*o-enne1 kt@re rod;i si/J po;a i"h grani"ami: ,;i/ki odrod;one- pod r;Hdami
na;ist@* Ino*e- du"ho*e- energiiJ Niem"y byy * ko<"u ;dolne Ipod-HL si/
history";ne- mis-iJ obrony G*iata pr;ed Iuni"est*ieniemJ pr;e; Iobo-/tne masyJ
;e*s;Hd1 s;";eg@lnie ; !meryki i 0os-i:
Na*et osoby na-bard;ie- inteligentne i "e"hu-H"e si/ na-*y?s;H moralnoG"iH
ulega-H te- patologii: ) s;";yto*ym okresie bryty-ski"h ;brodni * India"h i China"h
9ohn +tuart 'ili1 ";o*iek1 kt@ry doskonale o ty"h ;brodnia"h *ied;ia1 napisa
s*@- klasy";ny ese- o inter*en"-a"h humanitarny"h1 * kt@rym ponagla )ielkH
$rytani/ do -ak na-s;ybs;ego pod-/"ia si/ takie- mis-i 5 na*et -eGli b/d;ie ona
Iu;nana ;a ha<b/J pr;e; ;a"ofane narody uropy1 kt@re nie potrafiH po-HL1 ?e
!nglia -est Ia*angardH G*iataJ1 narodem1 kt@ry d;iaa -edynie I* su?bie innymJ1
sama ponos;H" kos;t ;apro*ad;enia poko-u i spra*iedli*oG"i na G*ie"ie:
)i;erunek -edynego spra*iedli*ego *yda-e si/ niemal *s;e"hobe"ny: )
+tana"h .-edno";ony"h -ednym ;e stay"h temat@* -est poG*i/"enie *
;apro*ad;aniu demokra"-i i niepodlegoG"i "ierpiH"emu G*iatu:
) G*ie"ie nauki i * media"h po*s;e"hny -est poglHd1 ?e ameryka<ska
polityka ;agrani";na os"ylu-e mi/d;y d*iema spr;e";nymi tenden"-ami: 9edna ;
ni"h -est na;y*ana )ilsono*skim ideali;mem Tod )ilsona )oodro*a1 pre;ydenta
+tan@* .-edno";ony"h * ";asie pier*s;e- *o-ny G*iato*e-U1 opartym na
s;la"hetny"h inten"-a"h: ,ruga to tr;eS*y reali;m1 kt@ry m@*i1 ?e musimy ;daL
sobie spra*/ ; ograni";enia nas;y"h s;la"hetny"h ;amiar@*: Te d*ie tenden"-e to
-edyne1 -akie istnie-H:
$e; *;gl/du na retoryk/1 trudno nie dostr;e" element@* pra*dy * obser*a"-i
historyka !rno 'ayera1 ?e od =4C7 roku !meryka -est g@*nym spra*"H Iterroru
pa<st*o*egoJ i inny"h Iobu;erski"h d;iaa<J1 *y*ou-H" nie;mierne kr;y*dy1
I;a*s;e * imi/ demokra"-i1 *olnoG"i i spra*iedli*oG"iJ:
,la +tan@* .-edno";ony"h *rogiem od da*ien da*na po;osta-e nie;ale?ny
na"-onali;m1 s;";eg@lnie kiedy istnie-e oba*a1 ?e stanie si/ on I*irusemJ sie-H"ym
"horob/1 m@*iH" -/;ykiem Kenryego 3issingera1 kt@rego ten u?y*a1 opisu-H"
demokra"-/ so"-alisty";nH * Chile1 ;apro*ad;anH po *ybor;e +alPadora !llende na
ur;Hd pre;ydenta * =470 roku: )irus ten musia byL ;atem *ykor;eniony 5 i ;osta
*ykor;eniony == *r;eGnia =476 roku1 * dniu1 kt@ry ";/sto -est na;y*any * !mery"e
Fa"i<skie- Ipier*s;ym == *r;eGniaJ:
Tego *aGnie dnia1 po lata"h d;iaalnoG"i *y*roto*e- pro*ad;one- pr;e;
+tany .-edno";one1 *o-ska do*od;one pr;e; generaa !ugusta Pino5 "heta
;aatako*ay paa" pre;ydenta Chile: !llende ;ginH1 a G"ise- popeni samob@-st*o1
nie "h"H" paGL ofiarH ataku1 kt@ry obali na-stars;H i na-bard;ie- ?y*H demokra"-/
!meryki Fa"i<skie-: Pino"het ustano*i brutalny re?im: &fi"-alna li";ba ofiar
Gmiertelny"h tego Ipier*s;ego == *r;eGniaJ *yniosa 612 tysiH"a os@b1 r;e";y*istH
li";b/ ofiar po*s;e"hnie s;a"u-e si/ na d*a ra;y tyle: ) stosunku do li";by
mies;ka<"@* -est ona r@*no*a?na 705=00 tysiH"om ofiar * +tana"h
.-edno";ony"h: &fiarami okrutny"h tortur pado p@Snie- 60 tysi/"y os@b1 -ak si/
s;a"u-e1 "o odpo*iada1 * stosunku do li";by mies;ka<"@*1 700 tysiH"om ofiar
tortur * +tana"h .-edno";ony"h:
)as;yngton ;de"ydo*anie popiera re?im Pino"heta i odegra niepoGledniH
rol/ * -ego po";Htko*ym suk"esie: )kr@t"e po tym Pino"het s;ybko pr;ystHpi do
integra"-i pa<st* !meryki Fa"i<skie- popierany"h pr;e; +tany .-edno";one1
r;Hd;ony"h pr;e; *o-sko*y"h dyktator@*1 * mi/d;ynarodo*H sieL pa<st*
stosu-H"y"h terrory;m pa<st*o*y1 ;*anH I&pera"-H 3ondorJ1 kt@ra siaa
spustos;enie * !mery"e Fa"i<skie-:
9est to -edna ;e ;byt li";ny"h ilustra"-i Ilanso*ania demokra"-iJ na te- p@kuli
i *s;/d;ie ind;ie-:
) te- "h*ili ka?e si/ nam *ier;yL1 ?e mis-a +tan@* .-edno";ony"h *
!fganistanie i Iraku to ;apro*ad;anie tam demokra"-i:
ITo niepra*da1 ?e V mu;umanie niena*id;H nas;e- *olnoG"iW1 oni ra";e-
niena*id;H nas;e- politykiJ 5 gosi raport opubliko*any *e *r;eGniu 200C roku
pr;e; 0ad/ Nauko*H &brony T,efense +"ien"e $oard1 ,+$U1 kt@ra -est "iaem
dorad";ym Pentagonu1 doda-H"1 ?e Ikiedy dyploma"-a ameryka<ska m@*i o
;apro*ad;aniu demokra"-i *Gr@d spoe";noG"i islamski"h1 -est to *id;iane -ako
hipokry;-a dla *asny"h "el@*J: ) o";a"h mu;uman@*1 ";ytamy dale- * rapor"ie1
Iameryka<ska okupa"-a !fganistanu i Iraku nie dopro*ad;ia tam do demokra"-i1 a
-edynie do *i/ks;ego "haosu i "ierpie<J:
,aPid 2ardner * s*oim artykule * I8inan"ial TimesJ * lip"u 2007 roku1
"ytu-H" po*y?s;y raport1 pis;e: I) *i/ks;oG"i !rabo*ie sH pr;ekonani1 ?e to &sama
bin #aden obali status ,uo' nie 2eorge ): $ush1 Qponie*a?R ataki ; == *r;eGnia
spra*iy1 ?e .a"h@d i -ego arabs"y despoty";ni so-us;ni"y nie mogli -u? du?e-
ignoro*aL ukadu polity";nego1 kt@ry ;rod;i GlepH niena*iGL *obe" ni"hJ: Ten sHd
mo?e si/ oka;aL ;byt optymisty";ny:
Nie po*inno d;i*iL1 ?e +tany .-edno";one1 podobnie -ak inne mo"arst*a
kiedyG i obe"nie1 d;iaa-H * imieniu strategi";ny"h i ekonomi";ny"h interes@*
dominu-H"y"h sektor@* ;a pomo"H retoryki s*o-ego *y-Htko*ego poG*i/"enia
na-*y?s;ym *artoG"iom:
) tle katastrofy ro;gry*a-H"e- si/ * Iraku be;kryty";na *iara * s;la"hetne
;amiary op@Snia -edynie s;alenie potr;ebnH ;mian/ na leps;e * pode-G"iu i polity"e:
Administracja 3us'a w czasie sezonu
'uragan&w
60 )0.NNI! 2007 0&3O
) miar/ -ak "i1 kt@r;y pr;e?yli huragan 3atrina1 stara-H si/ odbudo*aL s*o-e ?y"ie
na no*o1 sta-e si/ "ora; bard;ie- *yraSne1 ?e katastrof/ t/ popr;ed;ia gromad;H"a
si/ od dugiego ";asu bur;a nie*aG"i*y"h priorytet@* polityki:
) rapor"ie pr;ygoto*anym pr;ed == *r;eGnia 8ederalna !gen"-a .ar;Hd;ania
3ry;yso*ego T8ederal mergen"y 'anagement !gen"y1 8'!U *ymieniaa *ielki
huragan1 kt@ry pr;es;ed nad No*ym &rleanem1 -ako -ednH ; tr;e"h na-bard;ie-
pra*dopodobny"h katastrof mogH"y"h na*ied;iL +tany .-edno";one: ,*ie
po;ostae to atak terrorysty";ny * No*ym 9orku i tr;/sienie ;iemi * +an
8ran"is"o:
No*y &rlean sta si/ priorytetem dla agen"-i * sty";niu 2007 roku1 kiedy -e-
@*";esny dyrektor1 obe"nie -u? od*oany1 'i"hael $ro*n1 *r@"i ; !;-i1 gd;ie
oglHda ;nis;";enia po tsunami: INo*y &rlean to bya na-*i/ks;a katastrofa1 o
kt@re- ro;ma*ialiGmy 5 po*ied;ia VNe* Bork Timeso*ie rie #: Tolbert1 byy
pra"o*nik 8ederalne- !gen"-i .ar;Hd;ania 3ry;yso*ego: 5 'ieliGmy obses-/ na
punk"ie No*ego &rleanu ; po*odu ry;ykaJ: 0ok pr;ed uder;eniem 3atriny
agen"-a pr;epro*ad;ia ; suk"esem symula"-/ ak"-i na *ypadek katastrofy1 -akH
byoby ;nis;";enie pr;e; huragan No*ego &rleanu1 ale opra"o*ane pr;e; niH plany
nie ;ostay nigdy *dro?one:
) tym niepo*od;eniu *a?nH rol/ odegraa *o-na: &dd;iay 2*ardii
Narodo*e-1 kt@re ;ostay *ysane do Iraku1 I;abray ;e sobH mn@st*o potr;ebnego
* taki"h sytua"-a"h spr;/tu1 * tym d;iesiHtki po-a;d@* ;dolny"h do porus;ania si/
na terena"h ;alany"h pr;e; *od/1 samo"hody KumPees1 tanko*"e i generatory1
kt@re byyby potr;ebne na *ypadek *ielkie- katastrofy 5 donosi V)all +treet
9ournalW: 5 )ysoki rangH ofi"er armii ameryka<skie- po*ied;ia1 ?e odm@*iono
*ysania ";*arte- brygady d;iesiHte- ,y*i;-i 2@rskie- ; 8ort Polk1 ponie*a?
-ednostka ta1 kt@ra li";y kilka tysi/"y ?onier;y1 -est * okresie pr;ygoto*a< do mis-i
* !fganistanieJ:
$iurokraty";ne mane*ry r@*nie? byy *a?nie-s;e ni? ry;yko katastrofy
naturalne-: $yli pra"o*ni"y 8ederalne- !gen"-i .ar;Hd;ania 3ry;yso*ego
opo*ied;ieli IChi"ago TribuneJ1 ?e mo?li*oG"i -e- d;iaania ;ostay I;de"ydo*anie
ograni";oneJ ;a ";as@* pre;ydentury 2eorgeYa ): $usha1 kiedy agen"-a staa si/
";/G"iH ,epartamentu $e;pie";e<st*a )e*n/tr;nego1 -e- Grodki ;ostay
;mnie-s;one1 a pro"edury biurokraty";ne si/ ro;rosy1 nastHpi Idrena? m@;g@*J1
gdy? ;demoty*o*ani pra"o*ni"y odes;li1 na -e- ";ele ;aG stanH kumpel polity";ny
$usha1 kt@ry nie mia ?adny"h k*alifika"-i: 3iedyG I-edna ; na-*a?nie-s;y"h agen"-i
federalny"hJ1 obe"nie Inie sied;i na*et na tylnym sied;eniuJ1 -ak po*ied;ia
I8inan"ial TimesJ rie Koldeman1 dyrektor ;ar;Hdu sytua"-i kry;yso*y"h *
hrabst*ie 3ing * stanie )as;yngton: :!gen"-a ma s*o-e mie-s"e * baga?niku
samo"hodu nale?H"ego do ,epartamentu $e;pie";e<st*a )e*n/tr;negoJ:
Ci/"ia fundus;y dokonane pr;e; $usha * 200C roku skoniy 3orpus
In?ynier@* armii ameryka<skie- do ograni";enia pra" nad ;abe;pie";eniami pr;ed
po*od;iH1 * tym nie;b/dnym umo"nieniem *a@* pr;e"i*po*od;io*y"h1 kt@re
"hroniy No*y &rlean: ) bud?e"ie na 2007 rok pr;ygoto*anym pr;e; r;Hd $usha
pr;e*id;iano kole-nH ;na";nH reduk"-/ nakad@* na te "ele 5 "o stao si/
spe"-alnoG"iH tego r;Hdu1 podobnie -ak ;de"ydo*ane ograni";enie *ydatk@* na
be;pie";e<st*o transportu publi";nego tu? pr;ed atakiem bombo*ym na londy<ski
system transportu publi";nego * lip"u 2007 roku:
$rak troski o Grodo*isko naturalne to kole-ny element1 kt@ry pr;y";yni si/ do
katastrofalny"h skutk@* huraganu: 'okrada Ttereny ;ale*o*eU pomaga-H
;reduko*aL si/ huraganu i g*ato*ny"h ule*1 ale 5 -ak napisaa +andra Postel1
ekspert * d;ied;inie meliora"-i1 * IChristian +"ien"e 'onitorJ 5 I* *i/ks;oG"i nie
istniay one * momen"ie uder;enia huraganu 3atrinaJ1 ";/G"io*o dlatego1 ?e
Iadministra"-a $usha * 2006 roku skute";nie reali;o*aa *obe" mokrade polityk/
V;ero stratW1 kt@ra ;ostaa ;apo";Htko*ana pr;e; r;Hd $usha senioraJ:
#i";ba os@b1 kt@re ;gin/y i u"ierpiay ; po*odu huraganu 3atrina1 -est
niemo?li*a do obli";enia1 s;";eg@lnie *Gr@d na-biednie-s;y"h mies;ka<"@*1
*iadomo ;a to na pe*no1 ?e 2( pro"ent mies;ka<"@* No*ego &rleanu ?y-e *
ub@st*ie 5 i -est to *skaSnik ponad d*ukrotnie *y?s;y ni? Grednia * "aym kra-u:
Pod";as pre;ydentury $usha *skaSnik ub@st*a * +tana"h .-edno";ony"h *;r@s1
a opieka ;e strony pa<st*a ;de"ydo*anie si/ ;mnie-s;ya: +kutki tego byy tak
pora?a-H"e1 ?e na*et pra*i"o*e media byy pr;era?one skalH ;nis;";e<1 -aka
dotkn/a biednH1 ;*as;";a koloro*H ludnoGL:
Pod";as kiedy prasa na pier*s;y"h strona"h pr;edsta*iaa obra;y lud;kiego
nies;";/G"ia1 na dals;y"h donosia1 ?e republika<s"y pr;y*@d"y be;;*o";nie
pr;ystHpili do d;iaa<1 I*ykor;ystu-H" *s;ystkie dost/pne Grodki i sposoby
niesienia pomo"y dla ;nis;";onego pr;e; huragan *ybr;e?a * "elu ;apro*ad;enia
s;eroki"h konser*aty*ny"h d;iaa< ekonomi";ny"h i so"-alny"hJ1 -ak pisa I)all
+treet 9ournalJ:
Nrodki te pr;y-/y form/ ;a*ies;enia pr;epis@* naka;u-H"y"h ;apat/ pr;e;
r;Hdo*y"h ;le"eniobior"@* i pr;eka;ania pr;esiedlonym d;ie"iom Pou"her@* 5
kole-ne podst/pne d;iaanie pr;e"i*ko systemo*i publi";ne- eduka"-i: &be-mo*ay
one tak?e ;niesienie restryk"-i ;*iH;any"h ; o"hronH Grodo*iska i I;niesienie
podatk@* ma-Htko*y"h dla ofiar Gmiertelny"h * stana"h dotkni/ty"h pr;e;
huraganJ 5 *ielkie dobrod;ie-st*o dla os@b u"ieka-H"y"h ;e slums@* No*ego
&rleanu: )s;ystkie te d;iaania udo*adnia-H tak napra*d/1 nie po ra; pier*s;y
;res;tH1 ?e "yni;m nie ma grani":
) "ae- te- po*od;i uton/a troska o potr;eby miast i potr;eby lud;i: 2@r/
bier;e k*estia ro;s;er;ania globalne- domina"-i i *e*n/tr;ne- kon"entra"-i
boga"t*a i *ad;y:
&bra;y "ierpie< * Iraku ";y skutk@* huraganu 3atrina nie byyby * stanie
poka;aL konsek*en"-i bard;ie- dobitnie:
Inteligentny projekt8 i jego konsekwencje
2 #I+T&P!,! 2007 0&3O
Pre;ydent 2eorge ): $ush -est ;*olennikiem nau";ania * s;koa"h ;ar@*no teorii
e*olu"-i1 -ak i teorii Iinteligentnego pro-ektuJ1 Ipo to1 aby lud;ie ;dali sobie spra*/1
o "o to";y si/ debataJ:
.*olenni"y teorii Iinteligentnego pro-ektuJ *yra?a-H poglHd1 ?e *s;e"hG*iat
-est ;byt skompliko*any1 aby m@g po*staL be; ud;iau siy pot/?nie-s;e- ni?
e*olu"-a ";y dob@r naturalny: ,la krytyk@* Iinteligentny pro-ektJ to krea"-oni;m 5
doso*na interpreta"-a 3si/gi 0od;a-u 5 bard;o nieudana lub po prostu be;myGlna1
r@*nie interesu- H"a1 "o nie;ro;umiaa1 -ak to ;a*s;e by*a ; pra*dH * nau"e1
;anim si/ "oG ;ro;umie: ) ;*iH;ku ; tym nie mo?e byL ?adne- IdebatyJ:
Nau";anie teorii e*olu"-i od da*na byo trudne * +tana"h .-edno";ony"h:
&be"nie ;rod;i si/ narodo*y ru"h ;a nau";aniem teorii Iinteligentnego pro-ektuJ
* s;koa"h: +pra*a ta miaa goGnH odson/ * sHd;ie * ,oPer * stanie
Pensyl*ania1 gd;ie *ad;e oG*iato*e *pro*ad;iy na lek"-a"h biologii
obo*iH;ko*y *ykad o teorii Iinteligentnego pro-ektuJ1 a rod;i"e1 ma-H"y na
*;gl/d;ie ;apisany * ameryka<skie- konstytu"-i ro;d;ia pa<st*a od 3oG"ioa1
;askar?yli t/ de"y;-/:
) interesie spra*iedli*oG"i osoby pis;H"e pre;ydento*i pr;emo*y po*inny
trakto*aL go po*a?nie *tedy1 kiedy ka?H mu t*ierd;iL1 ?e s;koy ma-H pre;ento*aL
ot*arty umys i nau";aL *s;ystki"h teorii: 9ak na ra;ie program nau";ania nie
obe-mu-e -ednego o";y*istego poglHdu: teorii *rogiego pro-ektu:
) pr;e"i*ie<st*ie do teorii Iinteligentnego pro-ektuJ1 na kt@rH nie ma
?adny"h do*od@*1 teoria *rogiego pro-ektu -est poparta tonami empiry";ny"h
do*od@*1 ;na";nie *i/ks;H i"h iloG"iH ni? teoria e*olu"-i ,ar*ina1 i to * ;akresie
-ednego kryterium: okru"ie<st*1 ; kt@rymi mamy do ";ynienia * G*ie"ie:
Tak ";y ina";e-1 tem obe"ny"h spor@* mi/d;y ;*olennikami e*olu"-i i
Iinteligentnego pro-ektuJ -est po*s;e"hne odr;u"anie odkryL nauko*y"h1 "o -est
;-a*iskiem si/ga-H"ym daleko *ste"; ameryka<skie- historii i *ykor;ysty*anym
"yni";nie dla osiHgania *Hski"h "el@* polity";ny"h * "iHgu ostatniego
L*ierL*ie";a:
Teoria Iinteligentnego pro-ektuJ rod;i pytania o to1 ";y -est mHdr;e ignoro*aL
nauko*e do*ody * k*estia"h na-istotnie-s;y"h dla narodu i dla G*iata 5 taki"h -ak
globalne o"ieplenie:
+taromodny konser*atysta *ier;yby * *artoGL idei oG*ie"enia 5
ra"-onalnoG"i1 kryty"y;mu1 *olnoG"i so*a1 *olnoG"i do ;ada*ania pyta< 5 i
pr@bo*aby pr;ystoso*aL -e do *arunk@* ?y"ia *sp@";esnego spoe";e<st*a:
&-"o*ie ;ao?y"iele1 kt@r;y byli d;ieLmi oG*ie"enia1 bronili ty"h idei i * b@la"h
t*or;yli konstytu"-/1 kt@ra da*aa *olnoGL religi-nH i odd;ielaa pa<st*o od
3oG"ioa: +tany .-edno";one1 mimo mes-ani;mu pre;ento*anego od ";asu do ";asu
pr;e; pr;y*@d"@*1 nie sH pa<st*em teokraty";nym:
) nas;y"h ";asa"h *rogoGL administra"-i $usha *obe" nauko*y"h do"ieka<
sta-e si/ dla G*iata ry;yko*na: 3atastrofa ekologi";na 5 be; *;gl/du na to1 ";y
*ier;ymy1 ?e G*iat istnie-e od ";as@* opisy*any"h * 3si/d;e 0od;a-u1 ";y te?
istnie-e od eon@* 5 -est ;byt po*a?na1 aby -H ignoro*aL:
Pod";as pr;ygoto*a< do s;";ytu 2( latem 2007 roku narodo*e akademie
nauk *s;ystki"h pa<st* grupy T* tym ameryka<skaU1 *ra; ; pa<st*o*ymi
akademiami nauk ; Chin1 Indii i $ra;ylii1 *e;*ay pr;y*@d"@* bogaty"h kra-@* do
pilny"h d;iaa< ma-H"y"h na "elu ;a?egnanie globalnego o"ieplenia lub -ego
;minimali;o*anie: INauko*e ;ro;umienie ;mian klimatu -est obe"nie
*ystar";a-H"e do tego1 aby uspra*iedli*iL s;ybkie d;iaania 5 st*ierd;a-H nauko*"y
* s*oim oG*iad";eniu: 5 Istotne -est1 aby *s;ystkie narody *ied;iay1 -akie
d;iaania1 efekty*ne kos;to*o1 mogH pod-HL od ;ara;1 aby pr;y";yniL si/ do
;na";ne- i dugotr*ae- reduk"-i * globalne- emis-i ga;@* "ieplarniany"hJ:
) artykule ot*iera-H"ym -eden ; numer@* I8inan"ial TimesJ popar ten
IdS*i/k roguJ1 ;au*a?a-H" -edno";eGnie: INiestety1 $iay ,om i 2eorge ): $ush
upiera-H si/1 ?e *"iH? ;byt mao *iemy o ;-a*iska"h ;mienia-H"y"h klimatJ:
Ignoro*anie do*od@* nauko*y"h na to1 ?e nas;e pr;etr*anie -est ;agro?one1
aby byL ;godnym ; poglHdem nauko*ym $usha1 -est rutynH: 3ilka miesi/"y
*";eGnie-1 pod";as doro";nego spotkania !meryka<skiego +to*ar;ys;enia na r;e";
Post/pu * Nau"e T!meri"an !sso"iation for the !dPan"ement of +"ien"e1 !!!+U1
";oo*i ameryka<s"y klimatolod;y u-a*nili Ina-bard;ie- pr;ekonu-H"y do*@d1 -aki
doty"h";as pr;edsta*ionoJ1 na to1 ?e ;a globalne o"ieplenie odpo*iada ";o*iek
pr;e; s*o-H d;iaalnoGL1 -ak donosi I8inan"ial TimesJ: Nauko*"y pr;e*id;ieli
g@*ne nast/pst*a klimaty";ne1 * tym ;na";ne ograni";enie ;asob@* *ody pitne-
* ty"h regiona"h1 * kt@ry"h dost/p do *ody -est ;ape*niony pr;e; r;eki ;asilane
pr;e; topnie-H"y Gnieg i lodo*"e:
Inni s;ano*ani nauko*"y na te- same- konferen"-i pr;edsta*iali do*ody na
to1 ?e topnie-H"e lHdolody !rktyki i 2renlandii po*odu-H ;miany * ;asoleniu m@r;1
kt@re gro?H tym1 ?e Ipr;estanie d;iaaL &"eani";ny Pas Pr;esyo*y1 kt@ry
transferu-e "iepo ; obs;ar@* tropikalny"h do obs;ar@* polarny"h ;a
poGredni"t*em prHd@*1 taki"h -ak 2olfs;tormJ: Takie ;miany mogH spo*odo*aL
;de"ydo*ane obni?enie temperatury * uropie p@no"ne-:
Podobnie -ak oG*iad";enie nauko*"@* ; narodo*y"h akademii nauk na
s;";y"ie pa<st* grupy 2(1 r@*nie? u-a*nienie Ina-bard;ie- pr;ekonu-H"ego
do*odu1 -aki doty"h";as pr;edsta*ionoJ1 spotkao si/ ; minimalnym
;aintereso*aniem * +tana"h .-edno";ony"h1 mimo ro;gosu1 -aki nadano * tym
samym ";asie *pro*ad;eniu * ?y"ie protokou ; 3ioto1 * ";ym nie bra ud;iau
na-*a?nie-s;y r;Hd na G*ie"ie:
Tr;eba podkreGliL so*o Ir;HdJ: ,oniesienia o tym1 ?e +tany .-edno";one -ako
-edyne odma*ia-H pr;y-/"ia protokou ; 3ioto1 sH pra*d;i*e tylko *@*";as1 gdy
okreGlenie I+tany .-edno";oneJ nie obe-mu-e ameryka<skiego spoe";e<st*a1 kt@re
mo"no popiera poro;umienie ; 3ioto T76 pro"ent oby*ateli 5 ;godnie ; *ynikami
bada< opinii publi";ne- pr;epro*ad;ony"h * lip"u 2007 roku * rama"h
IProgramu na temat poglHd@* na polityk/ mi/d;ynarodo*HJU:
$yL mo?e -edynie okreGlenie I*rogi stosunekJ b/d;ie * stanie *aG"i*ie
opisaL sytua"-/1 * kt@re- nie u;na-e si/ ;de"ydo*anie nauko*y"h k*estii
;*iH;any"h ;e ;mianami klimatu: +tHd I";ystoGL moralnaJ r;Hdu $usha obe-mu-e
r@*nie? -ego nons;alan"ki stosunek do losu nas;y"h *nuk@*:
Ameryka 9o*udniowa w punkcie
zwrotnym
7 20O,NI! 2007 0&3O
I) -aki spos@b d;i/ki )ene;ueli ponH domo*e ogniska * 'assa"husettsMJ 5
";ytamy * penostroni"o*e- reklamie * -ednym ; g@*ny"h ameryka<ski"h
d;iennik@*1 kt@rH ;le"i P,a+!1 *ene;uelski pa<st*o*y kon"ern nafto*y1 ora;
CIT2&1 -ego filia ; sied;ibH * Kouston: 0eklama m@*i o programie 5 *spieranym
pr;e; pre;ydenta )ene;ueli Kugo Cha5 Pe;a 5 spr;eda?y pr;e; )ene;uel/ taniego
ole-u opao*ego dla biedny"h mies;ka<"@* $ostonu1 Poudnio*ego $ronksu i
inny"h mie-s" * +tana"h .-edno";ony"h: 9est to -eden ; bard;ie- ironi";ny"h
gest@*1 -akie kiedykol*iek *ystHpiy * dialogu P@no"y ; Poudniem:
'a to s*o-e to: Propo;y"-a )ene;ueli -est odpo*ied;iH na list grupy
ameryka<ski"h senator@*1 kt@r;y ;*r@"ili si/ do d;ie*i/"iu na-*i/ks;y"h kompanii
nafto*y"h ; proGbH o to1 aby pr;e;na";yy one ";/GL s*oi"h rekordo*y"h ;ysk@* na
pomo" biednym mies;ka<"om1 kt@ry"h nie staL na opa"anie ra"hunk@* ;a
ogr;e*anie: 9edyna odpo*iedS nades;a ; CIT2&:
3omentar;e na temat te- propo;y"-i1 -akie po-a*ia-H si/ * +tana"h
.-edno";ony"h1 sH * na-leps;ym *ypadku urHga-H"e1 kiedy m@*i si/ o tym1 ?e
ChaPe;1 kt@ry oskar?a administra"-/ $usha o pr@b/ obalenia s*o-ego r;Hdu1
pr;edsta*ia propo;y"-/ po*odo*any -edynie moty*ami polity";nymi 5 *
pr;e"i*ie<st*ie do1 na pr;ykad1 ";ysto humanitarny"h program@* !meryka<skie-
!gen"-i do spra* 0o;*o-u 'i/d;ynarodo*ego:
&le- opao*y ChaPe;a to tylko -edno ; *ielu *y;*a< r;u"any"h pr;e; !meryk/
Fa"i<skH r;Hdo*ym strategom ; )as;yngtonu: 2oGne protesty pod";as *i;yty
pre;ydenta $usha na +;";y"ie &bu !meryk * !rgentynie * listopad;ie 2007 roku
dobr;e ilustru-H ten dylemat:
&d )ene;ueli a? po !rgentyn/1 "ala p@kula *ymyka si/ spod kontroli1 *
miar/ -ak *e *s;ystki"h niemal kra-a"h *ad;/ pr;e-mu-H r;Hdy "entro5le*i"o*e:
Na*et * !mery"e Nrodko*e-1 kt@ra *"iH? "ierpi ; po*odu skutk@*1 -akimi
;ako<";ya si/ I*o-na ; terroremJ pro*ad;ona pr;e; pre;ydenta 0eagana1 kontrol/
;a"ho*u-e si/ ; na-*y?s;H trudnoG"iH:
0d;enne spoe";noG"i !meryki Poudnio*e- stay si/ ;na";nie bard;ie-
akty*ne i *py*o*e1 s;";eg@lnie * $oli*ii i k*ador;e1 kt@re sH g@*nymi
produ"entami energii i gd;ie spoe";noG"i te spr;e"i*ia-H si/ *yt*ar;aniu pali* i
ga;u lub te? "h"H1 aby i"h produk"-a odby*aa si/ pod kontrolH i"h *asny"h
r;Hd@*: Niekt@re na*et na*ou-H do st*or;enia Inarodu india<skiegoJ * !mery"e
Poudnio*e-:
Tym";asem uma"nia si/ *e*n/tr;na integra"-a gospodar";a1 odrad;a-H"
tenden"-e i;ola"y-ne si/ga-H"e ";as@* his;pa<ski"h podbo-@*: Co *i/"e-1
*sp@pra"a Poudnia ; Poudniem1 s;";eg@lnie gospodar";a1 roGnie1 a pr;e*od;H -e-
na-*i/ks;e kra-e T$ra;ylia1 0epublika Poudnio*e- !fryki1 IndieU: !meryka
Fa"i<ska ;*i/ks;a s*o-e obroty handlo*e ; OniH urope-skH i Chinami1 "o nie -est
*olne od problem@*1 ale ma poten"-a ro;*o-u1 s;";eg@lnie * *ypadku
eksporter@* suro*"@* naturalny"h1 -ak $ra;ylia ";y Chile: +poGr@d *s;ystki"h
pa<st* !meryki Fa"i<skie- pra*dopodobnie )ene;uela ma na-G"iGle-s;e stosunki ;
Chinami i planu-e ;*i/ks;aL spr;eda? ropy nafto*e- do Chin * rama"h d;iaa<1
kt@ry"h "elem -est *i/ks;e unie;ale?nienie si/ od *rogiego r;Hdu +tan@*
.-edno";ony"h:
Na-bard;ie- dra?li*ym problemem dla )as;yngtonu -est )ene;uela1 kt@ra
;aspoka-a =7 pro"ent ;apotr;ebo*ania +tan@* .-edno";ony"h na rop/ nafto*H:
Pre;ydent Kugo ChaPe;1 *ybrany * =44( roku1 pre;entu-e tego typu nie;ale?noGL1
kt@rH +tany .-edno";one na;y*a-H buntem 5 podobnie -ak -ego so-us;nik1 8idel
Castro: ) 2002 roku )as;yngton *spar *i;-/ demokra"-i pre;ydenta $usha1
ud;iela-H" pomo"y pr;e*roto*i *o-sko*emu1 kt@ry na kr@tko obali r;Hd ChaPe;a:
!dministra"-a $usha musiaa -ednak ustHpiL pod na"iskiem spr;e"i*u *obe"
pr;e*rotu1 -aki ;rod;i si/ * "ae- !mery"e Poudnio*e-1 ora; ; po*odu s;ybkiego
pokonania *y*roto*"@* pr;e; og@lnonarodo*e po*stanie:
,odatko*y niepok@- *y*ou-e * )as;yngtonie to1 ?e )ene;uela i 3uba
na*iH;u-H bli?s;e rela"-e: )sp@lne umo*y kuba<sko5*ene;uelskie g*arantu-H
pomo" medy";nH tym lud;iom1 kt@r;y nie ma-H nad;iei u;yskania -e- * inny spos@b1
a finansu-e ten program )ene;uela:
ChaPe; *ielokrotnie *ygry*a nad;oro*ane *ybory i referenda1 mimo
ogromne- *rogoG"i ;e strony medi@*: Popar"ie dla r;Hdu *ybranego * *olny"h
*ybora"h ogromnie *;roso ;a pre;ydentury ChaPe;a
l
:
)ieloletni korespondent ; !meryki Fa"i<skie-1 Kugh 0Y+haughnessy1 *
artykule dla IIrish TimesJ *y-aGnia1 dla";ego tak si/ d;ie-e: I) )ene;ueli1 gd;ie
pr;emys nafto*y pr;e; ponad dekad/ st*or;y elit/ superboga";y1 27 pro"ent os@b
poni?e- pi/tnastego roku ?y"ia pr;ymiera ; godu1 a D0 pro"ent ty"h1 kt@r;y
uko<";yli pi/Ld;iesiHt d;ie*i/L lat1 nie ma * og@le ?adny"h do"hod@*: 'nie- ni?
-edna piHta spoe";e<st*a -est ob-/ta ube;pie";eniami spoe";nymi: ,opiero tera;1
;a pre;ydentury ChaPe;a1 Q:::R leki ;a";/y byL dost/pne dla ;ubo?ae- *i/ks;oG"i *
tym bogatym1 le"; g/boko pod;ielonym 5 a *i/" tak napra*d/ nie funk"-onu-H"ym
5 spoe";e<st*ie: &d ";asu1 kiedy *ygra demokraty";ne *ybory i ro;po";H
reformy systemu ;dro*otnego i so"-alnego1 kt@ry tak Sle su?y *i/ks;oG"i
spoe";e<st*a1 post/p * te- d;ied;inie byL mo?e nie -est s;ybki: !le -est
dostr;egalnyJ:
Tera; )ene;uela sta-e si/ ";onkiem '0C&+O0 T'er"ado Comun del +ur 5
)sp@lny 0ynek PoudniaU1 mi/d;ynarodo*e- organi;a"-i gospodar";e- !meryki
Poudnio*e-: '0C&+O01 do kt@re- nale?H obe"nie !rgentyna1 $ra;ylia1 Parag*a-
i Orug*a-1 stano*i alternaty*/ dla IOmo*y o *olnym handlu obu !merykJ TI8ree
Trade !greement of the !me5 ri"asJU1 *spierane- pr;e; +tany .-edno";one:
)a?nH k*estiH * tym regionie1 -ak i * inny"h regiona"h G*iata1 sH
alternaty*ne modele so"-alne i gospodar";e: Po*stay ogromne1 be;pre"edenso*e
ru"hy spoe";ne1 kt@re ro;*i-a-H ponadgrani";nH integra"-/1 ta ;aG 5 po;a spra*ami
gospodar";ymi 5 obe-mu-e pra*a ";o*ieka1 o"hron/ Grodo*iska i kontakty
mi/d;ylud;kie: 0u"hy te1 "o -est Gmies;ne1 sH na;y*ane Iantyglobali;a"y-nymiJ1
gdy? opo*iada-H si/ ;a globali;a"-H * interesie lud;i1 a nie in*estor@* i instytu"-i
finanso*y"h:
Problemy +tan@* .-edno";ony"h * obu !meryka"h ro;"iHga-H si/ nie tylko na
poudnie1 ale i na p@no": . o";y*isty"h po*od@* )as;yngton mia nad;ie-/1 ?e
b/d;ie m@g si/ * *i/ks;ym stopniu opr;eL na 3anad;ie1 )ene;ueli i inny"h
dosta*"a"h ropy nafto*e- spo;a $liskiego )s"hodu: !le stosunki 3anady ;e
+tanami .-edno";onymi sH bard;ie- Inapi/te i bo-o*eJ ni? kiedykol*iek *";eGnie-1
a *s;ystko to ; po*odu1 mi/d;y innymi1 spr;e"i*u )as;yngtonu *obe" de"y;-i
N!8T!1 kor;ystny"h dla 3anady: 9ak donosi 9oel $rinkley * INe* Bork TimesieJ:
IC;/G"io*o skutek tego -est taki1 ?e 3anada ";yni *ysiki dla ustano*ienia
stosunk@* ; Chinami QiR niekt@r;y ur;/dni"y t*ierd;H1 ?e 3anada mo?e pr;enieGL
;na";nH ";eGL s*o-e- *ymiany handlo*e-1 s;";eg@lnie * ;akresie ropy nafto*e-1 ;e
+tan@* .-edno";ony"h na ChinyJ:
0;e";y*iG"ie1 )as;yngton musi mieL pra*d;i*y talent1 skoro udao mu si/
;ra;iL na*et 3anad/:
Polityka )as;yngtonu *obe" !meryki Fa"i<skie- pog/bia i;ola"-/ +tan@*
.-edno";ony"h: &statni pr;ykad: po ra; ";ternasty ; r;/du .gromad;enie &g@lne
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h goso*ao pr;e"i*ko ameryka<skiemu
embargu *obe" 3uby: 2oso*anie nad re;olu"-H ;ako<";yo si/ stosunkiem gos@*
=(2 do C T+tany .-edno";one1 I;rael1 )yspy 'arshalla i PalauU: 'ikrone;-a si/
*str;ymaa: ! *i/" * r;e";y*istoG"i byo to =(2 do =
2
:
P0.BPI+B
=: Pr;epro*ad;one * grudniu 200D roku pr;e; u;nanH "hili-skH agen"-/
#ati5 nobar@metro badania opinii publi";ne- do*iody1 ?e )ene;uela
otr;ymaa drugH na-leps;H1 ;ara; po Orug*a-u Tmo?na na*et po*ied;ieL1 ?e
pier*s;H eN ae$u;3 o"en/ ;a demokra"-/ * kra-u1 *yb@r demokra"-i -ako
form/ r;Hd@* ora; u;nanie *ybor@* -ako na-leps;ego sposobu na
dokony*anie ;mian: Na-*y?e- uplaso*ay si/ * o"ena"h d;iaania r;Hdu1
kt@re u;nano -ako d;iaania dla og@u1 a nie tylko dla grup na-bard;ie-
*py*o*y"h: O;yskaa te? na-leps;e o"eny sytua"- i gospodar";e-1 perspekty*
na pr;ys;oGL i polityki gospodar";e- r;Hdu: $ya -ednym ; pi/"iu kra-@*1 *
kt@ry"h *i/ks;oGL spoe";e<st*a o"enia *ybory -ako u";"i*e: & *ynika"h
ty"h bada< *spomniay media * +tana"h .-edno";ony"h1 kiedy pre;ydent
$ush *yrus;a do !meryki Fa"i<skie-1 m@*iH" o I*yraSnym
pr;e*artoG"io*aniu priorytet@* )as;yngtonu i usta*ieniu na ";ele i"h listy
k*estii odpo*ied;i na *y;*ania1 -akie sta*ia pre;ydent )ene;ueli Kugo
ChaPe;J T#arry 0other1 Aush to Set 4ut Shift in &enda for7atin (rip' INe*
Bork TimesJ ; D mar"a 2007 rokuU: .na";enie faktu1 ?e $ush Ipr;e"i*sta*ia
si/ ChaPe;o*iJ pr;e; pr@b/ naGlado*ania -ego retoryki Tale niestety nie -ego
program@*U1 nie ;ostao odnoto*ane: Cho"ia? o *ynika"h bada< opinii
r;e";y*iG"ie * ko<"u *spomniano1 ale * takim aspek"ie1 ?e ChaPe; po;a
)ene;uelH -est tak samo negaty*nie o"eniany -ak $ush T9ohn '"3innon1
'art 'offett1 Aush >oised to *ounter *haHez' I)all +treet 9ournalJ ; 7 mar"a
2007 roku> +ara 'iller5#ana1 'ark 0i"e5&Eley1 *haHez:s 4i. 7ar&esse
+innin& 0ansbroad' IChristian +"ien"e 'onitorJ ; 7 mar"a 2007 rokuU:
)spomniane artykuy to -edyne komentar;e bada<1 -akie *id;iaem * prasie1
kt@ra po*tar;a i *;ma"nia retoryk/ )as;yngtonu * k*estii nis;";enia
demokra"-i * )ene;ueli: )s;ystko to -ednak ;aled*ie osiHga po;iom *"iH?
bi-H"y"h b/bn@* histery";ne- propagandy o ChaPe;ie * dominu-H"y"h
pra*i"o*y"h media"h * !mery"e Fa"i<skie- i "o stao si/ tak interesu-H"ym
tematem1 ?e po*inno byL pr;edmiotem odr/bne- anali;y: ) listopad;ie 200D
roku gloso*anie ;ako<";yo si/ stosunkiem gos@* =(6 do C Tty"h samy"h
";tere"h pa<st*U:
6kryte znaczenie wybor&w w Iraku
C +TBC.NI! 200D 0&3O
Pre;ydent $ush na;*a ira"kie *ybory ; grudnia 2007 roku Ikamieniem milo*ym
* mars;u ku demokra"-iJ: +H one r;e";y*iG"ie kamieniem milo*ym1 tylko ?e nie
tego rod;a-u1 -aki "h"iaby *id;ieL )as;yngton:
Pomi-a-H" ;nane deklara"-e s;la"hetny"h inten"-i skadane pr;e; niekt@ry"h
pr;y*@d"@*1 sp@-r;my na histori/: 3iedy $ush *ra; ; bryty-skim premierem
Tonym $lairem dokona in*a;-i na Irak1 upor";y*ie po*tar;anym pretekstem
ataku byo I-edno pytanieJ: C;y Irak ;nis;";y s*o-H bro< maso*ego ra?eniaM Po
kilku miesiH"a"h na to I-edno pytanieJ ud;ielono nie*aG"i*e- odpo*ied;i: P@Snie-1
bard;o s;ybko1 pra*d;i*ym po*odem in*a;-i staa si/ Imes-a<ska mis-aJ $usha1
polega-H"H na pr;yniesieniu demokra"-i Irako*i i $liskiemu )s"hodo*i:
Nie;ale?nie od upy*a-H"ego ";asu1 demokraty;a"-a 5 b/dH"a skutkiem efektu
Gnie?ne- kuli 5 post/pu-e na*et *bre* temu1 ?e +tany .-edno";one pr@bo*ay *
ka?dy mo?li*y spos@b nie dopuG"iL do *ybor@* * Iraku: ) sty";niu 2007 roku
*ybory si/ odbyy1 g@*nie ; po*odu maso*ego poko-o*ego spr;e"i*u *obe"
d;iaa< +tan@* .-edno";ony"h1 kt@rego to spr;e"i*u ?onier;e ameryka<s"y nie byli
* stanie po*str;ymaL: 3a?dy "hyba s;anu-H"y si/ obser*ator ;gad;a si/ ;
d;iennikar;ami I8inan"ial Ti5 mesaJ1 kt@r;y * mar"u 2007 roku napisali1 ?e
Ipo*odem1 dla kt@rego Q*yboryR si/ odbyy1 by up@r *ielkiego a-atollaha !lego al5
+istaniego1 kt@ry ;a*eto*a tr;y propo;y"-e skadane pr;e; okupant@* pod *od;H
+tan@* .-edno";ony"h1 aby -e odo?yL na p@k/ lub osabiLJ:
Po*a?ne trakto*anie *ybor@* to ;*ra"anie u*agi na *ol/ narodu:
Na-*a?nie-s;e pytanie dla okupa"y-ne- armii br;mi *i/": C;y oni nas tuta- "h"HM
&dpo*iedS -est ;nana: Od;ieliy -e- na pr;ykad *yniki bada< opinii
spoe";ne-1 pr;epro*ad;one pr;e; ira"ki"h bada";y uni*ersyte"ki"h dla
bryty-skiego ministerst*a obrony * sierpniu 2007 roku1 kt@re *y"ieky do
bryty-skie- prasy: )yniki te uka;u-H1 ?e (2 pro"ent badany"h -est I;de"ydo*anie
pr;e"i*naJ obe"noG"i *o-sk koali"y-ny"h1 a mnie- ni? = pro"ent u*a?a1 ?e d;i/ki i"h
obe"noG"i popra*io si/ be;pie";e<st*o:
!nality"y ; $rookings Institution * )as;yngtonie donos;H1 ?e * listopad;ie
2007 roku (0 pro"ent Iraki-";yk@* opo*iadao si/ ;a Ibard;o s;ybkim *y"ofaniem
?onier;y ameryka<ski"hJ: Inne Sr@da poda-H podobne opinie
=
:
Tak *i/" siy koali"y-ne po*inny si/ *y"ofaL1 tak -ak "h"e tego nar@d ira"ki1
;amiast po;osta*aL i usilnie pr@bo*aL st*or;yL sateli"ki re?im1 kt@rego armia
byaby pod penH kontrolH koali"-i:
!le $ush i $lair nadal odma*ia-H ustalenia daty *y"ofania *o-sk1 -ak na ra;ie
*y"ofu-H" si/ symboli";nie ; pe*ny"h region@*1 gd;ie osiHgn/li -u? s*o-e "ele:
9est dobry po*@d1 dla kt@rego +tany .-edno";one nie sH * stanie
;aak"epto*aL su*erennego1 mnie- lub bard;ie- demokraty";nego Iraku: Nie poda-e
si/ go -ednak s;erokie- opinii publi";ne-1 gdy? po;osta-e on * spr;e";noG"i ;
obo*iH;u-H"H od da*na doktrynH: mamy *ier;yL1 ?e +tany .-edno";one
na-e"hayby na Irak r@*nie? *tedy1 gdyby by on *yspH na &"eanie Indy-skim1 a
-ego g@*nym produktem eksporto*ym byyby og@rki maryno*ane1 nie ;aG ropa
nafto*a:
,la ka?dego1 kto nie -est *ierny linii r;Hd;H"e- partii1 -est o";y*iste1 ?e
pr;e-/"ie kontroli nad Irakiem nie;miernie umo"nioby *ad;/ +tan@*
.-edno";ony"h nad globalnymi ;asobami suro*"@* energety";ny"h1 "o -est
nie;*ykle istotnym Grodkiem do u;yskania kontroli nad G*iatem:
.a@?my1 ?e Irak sta-e si/ su*erenny i demokraty";ny: )yobraSmy sobie1 -akH
by upra*ia polityk/: #udnoGL s;yi"ka na poudniu1 gd;ie ;na-du-e si/ *i/ks;oGL
ira"ki"h ;@? ropy nafto*e-1 u;yskaaby dominu-H"y *py*: Ta ";/GL ludnoG"i Iraku
opo*iadaby si/ ;a pr;y-a;nymi stosunkami ; s;yi"kim Iranem: I"h rela"-e -u? sH
bliskie: $adr $rigade1 ";yli ugrupo*anie ;bro-ne1 kt@re kontrolu-e *i/ks;oGL
poudnia Iraku1 ;ostao *ys;kolone * Iranie: )yso"e *py*o*i du"ho*ni islams"y
r@*nie? od da*na podtr;ymu-H rela"-e ; Iranem1 * tym a-atollah al5+istani1 kt@ry *
Iranie si/ *y"ho*a: ! tym";aso*y r;Hd ira"ki1 ;domino*any pr;e; s;yit@*1
ro;po";H -u? na*iH;y*anie stosunk@* gospodar";y"h 5 i byL mo?e *o-sko*y"h ;
Iranem:
Co *i/"e-1 tu? ;a grani"H1 * !rabii +audy-skie-1 mies;ka du?a1 bard;o
repres-ono*ana spoe";noGL s;yi"ka: 9akikol*iek ru"h * kierunku niepodlegoG"i
Iraku na-pra*dopodobnie- nasili starania te- spoe";noG"i o u;yskanie *i/ks;e-
autonomii i spra*iedli*oG"i: Tak si/ skada1 ?e to r@*nie? sH regiony1 gd;ie
;na-du-H si/ na-*i/ks;e ;o?a saudy-skie- ropy nafto*e-:
)ynikiem m@gby byL luSny so-us; s;yi"ki1 obe-mu-H"y Irak1 Iran i ro5
ponoGne obs;ary !rabii +audy-skie-1 so-us; nie;ale?ny od )as;yngtonu i
kontrolu-H"y ogromnH iloGL G*iato*y"h ;asob@* ropy nafto*e-:
Nie*yklu";one1 ?e taki blok1 pod pr;y*@d;t*em Iranu1 a ; ud;iaem Chin i
Indii1 pra"o*aby nad *a?nymi pro-ektami energety";nymi:
Iran byL mo?e ;re;ygnu-e ; uropy1 pr;ypus;";a-H"1 ?e ta nie ;e"h"e d;iaaL
nie;ale?nie od +tan@* .-edno";ony"h: Chiny -ednak nie dad;H si/ ;astras;yL:
,latego *aGnie +tany .-edno";one tak bo-H si/ Chin:
Chiny -u? tera; na*iH;u-H stosunki ; Iranem1 a na*et ; !rabiH +audy-skH1
;ar@*no militarne -ak i gospodar";e: !;-aty"ka sieL be;pie";e<st*a energety";nego
opiera si/ na China"h i 0os-i1 ale pra*dopodobnie doH";H do nie- tak?e Indie1
3orea i inni: 9e?eli Iran p@-d;ie * tym kierunku1 mo?e staL si/ na-*a?nie-s;H
";/G"iH sie"i:
Taki ro;*@- *ypadk@*1 * kt@rym byaby mo?li*a ;ar@*no su*erennoGL
Iraku1 -ak i 5 byL mo?e 5 na-leps;y"h roponoGny"h obs;ar@* !rabii +audy-skie-1
byby dla )as;yngtonu na-*i/ks;ym kos;marem:
) Iraku odrad;a-H si/ r@*nie? ;*iH;ki ;a*odo*e1 "o -est bard;o *a?nym
faktem: )as;yngton bo*iem opo*iada si/ ;a utr;ymaniem niekor;ystny"h dla
pra"u-H"y"h pr;epis@* pra*a pra"y *pro*ad;ony"h pr;e; +addama Kusa-na1 ale
ru"h ;*iH;ko*y i tak pro*ad;i s*o-H d;iaalnoGL1 mimo ty"h pr;epis@* i trudny"h
*arunk@*: !kty*iG"i ru"hu sH mordo*ani: Nikt nie *ie pr;e; kogo1 byL mo?e pr;e;
rebeliant@*1 byL mo?e pr;e; byy"h ";onk@* so"-alisty";ne- partii $aas1 a mo?e
pr;e; kogoG innego: !le mimo to sH upar"i: +H -ednH ; g@*ny"h sil
demokraty";ny"h1 kt@ra ma s*o-e g/bokie kor;enie * historii Iraku i kt@ra mo?e
si/ odrod;iL1 ku pr;era?eniu si okupa"y-ny"h:
Podsta*o*e pytanie br;mi: 9ak ;areagu-e .a"h@dM C;y staniemy po stronie
*o-sk okupa"y-ny"h1 kt@re pr@bu-H ;apobie" demokra"-i i su*erennoG"iM C;y te?
staniemy po stronie mies;ka<"@* IrakuM
P0.BPI+B
=: $adania opinii publi";ne-1 pr;epro*ad;one * poo*ie 200D roku pr;e;
,epartament +tanu ora; * rama"h IProgramu na temat poglHd@* na polityk/
mi/d;ynarodo*HJ1 do*od;H1 ?e d*ie tr;e"ie mies;ka<"@* $agdadu "h"e1 aby
*o-ska ameryka<skie *ys;y naty"hmiast1 *i/ks;oGL ;aG ?Hda *y"ofania *o-sk
* "iHgu na-*y?e- roku:
Zwycistwo )amasu i #lansowanie
demokracji8
4 #OT2& 200D 0&3O
)ybor";e ;*y"i/st*o Kamasu -est ;o*ies;";e1 ale niestety ;ro;umiae * G*ietle
ostatni"h *ydar;e<:
O";"i*e -est opisy*anie Kamasu -ako ugrupo*ania radykalnego1
ekstremisty";nego1 stosu-H"ego pr;emo" i b/dH"ego ;agro?eniem dla poko-u ora;
spra*iedli*ego polity";nego ro;*iH;ania sytua"-i * regionie: !le tr;eba pami/taL1
?e * istotny"h k*estia"h Kamas nie -est tak bard;o ekstremalny1 -ak +tany
.-edno";one i I;rael: Na pr;ykad Kamas t*ierd;i1 ?e ;god;i si/ podpisaL
dugotermino*y ro;e-m na grani"y spr;ed ";er*"a =4D7 roku1 u;na*ane- na
G*ie"ie1 na ";as tr*ania nego"-a"-i nad polity";nym ro;*iH;aniem: Pomys ten -est
;upenie ob"y I;raelo*i i +tanom .-edno";onym1 kt@re nie god;H si/ ;
-akimkol*iek ograni";eniem dla i"h s*obody stoso*ania pr;emo"y1 odma*ia-H
nego"-a"-i i upar"ie pre;entu-H stano*isko1 ?e -akiekol*iek polity";ne ro;*iH;anie
musi u*;gl/dniaL pr;e-/"ie pr;e; I;rael ;na";ny"h teren@* na .a"hodnim $r;egu
Ti byL mo?e ;apomniane );g@r;a 2olanU:
Kamas ;*y"i/?y d;i/ki poH";eniu ;de"ydo*anego oporu *obe" okupa"-i
militarne- i organi";ne- pra"y dla spoe";e<st*a ora; su?by dla biedny"h1 "o -est
praktykH1 kt@ra po;*ala ;dobyL gosy *ybor"@* *aG"i*ie *s;/d;ie na G*ie"ie:
,la administra"-i $usha to ;*y"i/st*o -est -es;";e -ednH pr;es;kodH *
reali;a"-i polityki da*ienia ro;*iH;a< demokraty";ny"h1 kt@rH ofi"-alnie i ;godnie
; panu-H"H no*omo*a na;y*a si/ Ilanso*aniem demokra"-iJ:
+tano*isko )as;yngtonu *obe" *ybor@* * Palestynie -est nie;mienne:
)ybory nie odby*ay si/ a? do Gmier"i 9asira !rafata1 ponie*a? byo o";y*iste1 ?e
on by -e *ygra: )ybory 5 -ak ; tego *ynika 5 nie mogH si/ odby*aL1 -eGli mo?e -e
*ygraL nie*aG"i*y kandydat: NmierL !rafata ;ostaa okr;ykni/ta oka;-H do
ro;po";/"ia reali;a"-i I*i;-iJ demokraty";ne- Palestyny1 -akH ma $ush 5 blade i
nie*yraSne odbi"ie mi/d;ynarodo*ego konsensusu "o do d*upa<st*o*ego
ro;*iH;ania1 kt@re +tany .-edno";one bloko*ay pr;e; tr;yd;ieG"i lat:
&publiko*any pr;e; INe* Bork TimesaJ ;ara; po Gmier"i !rafata artyku
Hopin& 5emo#ra#y *an 6ep.a#e a >a.estynian I#on' -ego autor1 +tePen rlanger1
ro;po";yna *y-aGnieniem1 ?e Iera postarafato*ska b/d;ie ostatnim spra*d;ianem
*yra?ane- pr;e; !meryk/ *iary1 ?e *ybory da-H legityma"-/ na*et na-sabs;ym
instytu"-omJ:
Pod konie" artykuu ";ytamy: IParadoks dla Palesty<";yk@* -est -ednak
*ielki: ) pr;es;oG"i administra"-a $usha spr;e"i*iaa si/ *yborom *Gr@d
Palesty<";yk@*: 'yGlano1 ?e *ybory spra*iH1 ?e pan !rafat b/d;ie pr;e; to
*yglHda lepie- i ?e *ybory dad;H mu no*y mandat ora; mogH ;*i/ks;yL ;aufanie
dla Kamasu i -ego *ad;/J:
3r@tko m@*iH"1 Itypo*y akt *iaryJ -est taki1 ?e *ybory to dobra r;e";1 ale pod
*arunkiem1 ?e i"h *ynik -est *aG"i*y:
Ten problem ma s*@- odpo*iednik: ) Iraku maso*y poko-o*y op@r ;musi
)as;yngton i #ondyn do pr;y;*olenia na *ybory1 kt@re *";eGnie- pr@bo*ano
bloko*aL ;a pomo"H *ielu r@?ny"h Iprogram@* napra*";y"hJ: Nast/pu-H"e po tym
*ysiki1 aby *pynHL na *yniki nie"h"iany"h *ybor@* pr;e; ;na";ne *spieranie
ulubionego kandydata administra"-i pa<st* okupa"y-ny"h i *yelimino*aL
nie;ale?ne media1 r@*nie? si/ nie po*iody:
)as;yngton u"iek si/ do podobne- d;iaalnoG"i *y*roto*e- r@*nie? *
*ypadku Palestyny: ) sty";niu 200D roku I)ashington PostJ donosi1 ?e
ameryka<ska !gen"-a do spra* 0o;*o-u 'i/d;ynarodo*ego staa si/
Inie*id;ialnym kanaemJ * *ysika"h ;mier;a-H"y"h do I;*i/ks;enia popularnoG"i
!utonomii Palesty<skie- * pr;ededniu *a?ny"h *ybor@*1 * kt@ry"h partia
r;Hd;H"a sta-e pr;ed po*a?nym *y;*aniem ;e strony radykalnego ugrupo*ania
islamskiego KamasJ: ! INe* Bork TimesJ poda-e1 ?e I+tany .-edno";one *yday
=14 miliona dolar@* ; ro";nego1 *ynos;H"ego C00 miliony dolar@* bud?etu pomo"y
dla Palesty<";yk@* na kilkanaG"ie s;ybki"h ak"-i pr;ed *yborami * tym tygodniu1
ma-H"y"h popra*iL *Gr@d *ybor"@* *i;erunek r;Hd;H"e- frak"-i 8atah ora;
*;mo"niL t/ frak"-/ * *al"e polity";ne- ;e ;bro-nym ugrupo*aniem KamasJ:
9ak to ;*ykle by*a1 konsulat +tan@* .-edno";ony"h *e *s"hodnie-
9ero;olimie ;ape*nia pras/1 ?e inten"-H ukryty"h d;iaa< propagu-H"y"h 8atah
byo -edynie I*;mo"nienie demokraty";ny"h instytu"-i i demokraty";ny"h aktor@*
s"eny polity";ne-1 nie tylko 8atahJ:
) +tana"h .-edno";ony"h i * kra-a"h .a"hodu na*et na-mnie-s;y Glad tego
typu ingeren"-i ; ;agrani"y ;nis;";yby kandydata1 ale g/boko ;akor;eniona
mentalnoGL imperialna dopus;";a taki rod;a- *py*u na *ynik *ybor@* * ka?dym
innym mie-s"u G*iata: I tym ra;em -ednak *ysiki te byy goGnym nie*ypaem:
Tera; r;Hdy +tan@* .-edno";ony"h i I;raela mus;H sobie -akoG porad;iL ;
radykalnH partiH islamskH1 kt@ra ;bli?a si/ do podobne- -ak ameryka<ska i i;raelska
nega"-i mi/d;ynarodo*ego konsensusu1 "ho"ia? nie * "aoG"i1 -eGli Kamas
r;e";y*iG"ie "h"e ;god;iL si/ na u;nanie ro;e-mu na grani"a"h spr;ed =4D7 roku:
&ddanie Kamasu spra*ie I;nis;";enia I;raelaJ sta*ia go na r@*ni ;e +tanami
.-edno";onymi i I;raelem1 kt@re formalnie oG*iad";yy1 ?e nie mo?e byL
Idodatko*ego pa<st*a palesty<skiegoJ T";yli innego opr@"; 9ordaniiU1 dop@ki
Palesty<";y"y nie ;agod;H s*o-ego skra-nego negaty*nego stano*iska ;
popr;edni"h lat i nie ;god;H si/ na ut*or;enie Ipa<st*aJ na terena"h1 kt@re
po;osta-H po tym1 "o I;rael pr;e-mie od Palestyny:
,la ;ro;umienia sporu *yobraSmy sobie od*rotnH sytua"-/ 5 ;god/ Kamasu
na to1 aby I;rael";y"y po;ostali * poro;r;u"any"h1 nie;dolny"h do samod;ielnego
ro;*o-u kantona"h1 odseparo*any"h od siebie *;a-emnie i od 9ero;olimy1 pod";as
gdy Palestyna pro*ad;iaby ogromny program budo*y osiedli i in*esty"-e
infrastrukturalne * "elu pr;e-/"ia "enny"h ;iem i ;asob@*1 "o uniemo?li*ia
podr@?o*anie1 na*et pr;e-a;d dla karetek pogoto*ia: I Kamas god;H"y si/ na;y*aL
te fragmenty Ipa<st*emJ:
2dyby pady propo;y"-e te- ;ubo?ae- formy Ipa<st*o*oG"iJ1 bylibyGmy 5 i
sus;nie 5 pr;era?eni1 byby to sygna o odrad;aniu si/ na;i;mu i *e;*anie do
posta*ienia Kamasu pr;ed 'i/d;ynarodo*ym Trybunaem +pra*iedli*oG"i ;a
na*oy*anie do ludob@-st*a1 "o byoby pog*a"eniem kon*en"-i * tym ;akresie:
)@*";as1 po;y"-a Kamasu byaby *aG"i*ie taka sama -ak +tan@* .-edno";ony"h i
I;raela:
P0.BPI+B
3ilka dni po uka;aniu si/ tego artykuu ameryka<skie i europe-skie elity
dramaty";nie ;ademonstro*ay s*o-H G*iadomH niena*iGL dla demokra"-i:
Azja: Ameryki i rz"dz"ce supermocarstwo
7 '!0C! 200D 0&3O
Perspekty*a1 ?e uropa i !;-a mogH ;mier;aL * kierunku *i/ks;e- nie;ale?noG"i1
-u? od ";as@* drugie- *o-ny G*iato*e- stano*i problem ameryka<ski"h strateg@*:
&ba*y te -es;";e si/ ;*i/ks;yy1 kiedy Itr@-polarny por;Hdek G*iataJ 5 uropa1
!meryka P@no"na i !;-a 5 ;a";H si/ *yraSnie ks;tato*aL:
. ka?dym dniem r@*nie? !meryka Fa"i<ska sta-e si/ "ora; bard;ie-
nie;ale?na: &be"nie !;-a i obie !meryki ;a"ieGnia-H s*o-e stosunki1 pod";as kiedy
r;Hd;H"e supermo"arst*o1 d;i*ny st*@r ; ;e*nHtr;1 po?era sam siebie na skutek
niepo*od;e< na $liskim )s"hod;ie:
0egionalna integra"-a * !;-i i !mery"e Fa"i<skie- to "ora; *a?nie-s;a k*estia1
kt@ra ; perspekty*y )as;yngtonu o;na";a ;bunto*any G*iat1 *ymyka-H"y si/ spod
-ego kontroli: .o?a suro*"@* energety";ny"h sH o";y*iG"ie *s;/d;ie
na-*a?nie-s;ym ";ynnikiem1 obiektem sporu:
Chiny1 * pr;e"i*ie<st*ie do uropy1 nie da-H si/ ;astras;yL )as;yngtono*i1
"o - est g@*nH pr;y";ynH oba*1 - akie kra- ten bud;i *Gr@d ameryka<ski"h
strateg@*: Na-lepie- ilustru-e to nast/pu-H"y dylemat: d;iaania konfronta"y-ne sH
hamo*ane pr;e; u;ale?nienie ameryka<ski"h korpora"-i od Chin -ako rosnH"ego
rynku dla i"h produkt@* ora; od "hi<ski"h re;er* finanso*y"h1 kt@re sta-H si/
po*oli tak *ielkie -ak -apo<skie:
) sty";niu 200D roku kr@l !rabii +audy-skie- !bdullah od*ied;i Pekin1 "o
-ak si/ o";eku-e1 dopro*ad;i do "hi<sko5saudy-skiego poro;umienia *;y*a-H"ego
do I*i/ks;e- *sp@pra"y mi/d;y obu pa<st*ami * ;akresie spr;eda?y ropy nafto*e-
i ga;u ora; in*esty"-i *;a-emny"hJ 5 donosi I)all +treet 9ournalJ:
9u? tera; ;na";ne iloG"i ira<skie- ropy sH eksporto*ane do Chin1 te ;aG
;aopatru-H Iran * bro<1 "o oba kra-e ;ape*ne traktu-H -ako d;iaanie odstras;a-H"e
*obe" plan@* +tan@* .-edno";ony"h:
Indie r@*nie? ma-H kilka mo?li*oG"i d;iaania: 'ogH *ybraL *i/ks;e
u;ale?nienie od +tan@* .-edno";ony"h albo pr;yH";yL si/ do nie;ale?nego bloku
a;-aty"kiego1 kt@ry si/ ks;tatu-e i "ora; bard;ie- ;a"ieGnia stosunki ; produ"entami
ropy nafto*e- ; $liskiego )s"hodu: +iddarth aaradar-an1 ;ast/p"a redaktora
na";elnego ";asopisma IKinduJ1 ;au*a?a1 ?e I-eGli ``I *iek ma byL V*iekiem
!;-iW1 to pasy*na posta*a !;-i * sektor;e energety";nym musi si/ sko<";yLJ:
3lu";o*a -est *sp@pra"a mi/d;y Indiami i Chinami: Podpisana * sty";niu
200D roku * Pekinie umo*a Io";yG"ia Indiom i Chinom drog/ do *sp@pra"y nie
tylko * ;akresie te"hnologii1 ale r@*nie? * ;akresie eksploata"-i i produk"-i pali*
*/glo*odoro*y"h1 "o -est partnerst*em mogH"ym ostate";nie ;mieniL r@*no*ag/
* G*iato*ym sektor;e nafto*ym i ga;o*ymJ 5 podkreGla aaradar-an:
Nast/pnym d;iaaniem1 kt@re si/ *aGnie ro;*a?a1 -est handel na a;-aty"kim
rynku ropy * euro: )py* takiego kroku na mi/d;ynarodo*y system finanso*y i
na r@*no*ag/ na G*ie"ie m@gby byL ;na";ny:
Nie po*inno ;atem d;i*iL1 ?e pre;ydent $ush od*ied;i nieda*no Indie1
pr@bu-H" -e ;atr;ymaL pr;y +tana"h .-edno";ony"h i oferu-H" * tym "elu
*sp@pra"/ * ;akresie energii nuklearne- ora; *abiH" innymi ap@*kamiJ:
Tym";asem * !mery"e Fa"i<skie- 5 od )ene;ueli a? po !rgentyn/ 5 *ad;/
pr;e-/y r;Hdy "entrole*i"o*e: 0d;enne spoe";noG"i stay si/ bard;ie- akty*ne i
*py*o*e1 s;";eg@lnie * $oli*ii i k*ador;e1 gd;ie albo domaga-H si/ kra-o*e-
kontroli nad produk"-H ropy nafto*e- i ga;u1 albo ?Hda-H na*et "ako*itego
;apr;estania i"h produk"-i: )ielu rd;enny"h mies;ka<"@* ty"h kra-@* nie *id;i
na-*yraSnie- po*odu1 dla kt@rego i"h ?y"ie1 i"h spoe";e<st*a lub i"h kultura
miayby byL ;ak@"ane lub nis;";one po to1 aby no*o-or";y"y mogli * s*oi"h
suPa"h staL * korka"h uli";ny"h:
)ene;uela1 na-*i/ks;y eksporter ropy nafto*e- na p@kuli1 na*iH;aa
na-pra*dopodobnie- na-G"iGle-s;e spoGr@d *s;ystki"h pa<st* !meryki Fa"i<skie-
stosunki ; Chinami i planu-e ;*i/ks;aL eksport ropy do Chin1 "o -est ";/G"iH d;iaa<
;mier;a-H"y"h do mnie-s;ego u;ale?nienia od ot*ar"ie *rogo nasta*ionego do nie-
r;Hdu +tan@* .-edno";ony"h:
)ene;uela pr;yH";ya si/ do '0C&+O01 poudnio*oameryka<skie- unii
"elne-1 "o pr;e; argenty<skiego pre;ydenta Nestora 3ir"hnera ;ostao na;*ane
Ikrokiem milo*ymJ * ro;*o-u tego bloku i ;ostao odebranie pr;e; bra;yli-skiego
pre;ydenta #ui;a Ina"io #ula da +ilP/ -ako Ino*y ro;d;ia * nas;e- integra"-iJ:
)ene;uela opr@"; tego1 ?e dostar";a !rgentynie rop/ do produk"-i pali*1
;akupia * 2007 roku niemal -ednH tr;e"iH obliga"-i du?ny"h *yemito*any"h
pr;e; !rgentyn/1 "o -est elementem d;iaa< * "aym regionie1 kt@re ma-H na "elu
u*olnienie si/ ty"h kra-@* spod kontroli 'i/d;ynarodo*ego 8undus;u
)aluto*ego po d*@"h dekada"h katastrofalnego * skutka"h pr;estr;egania ;asad
te- mi/d;ynarodo*e- instytu"-i finanso*e- ;domino*ane- pr;e; +tany .-edno";one:
,;iaania na r;e"; integra"-i * !mery"e Poudnio*e- nabray tempa *
grudniu 2007 roku *ra; ; *yborem Po 'oralesa na pre;ydenta $oli*ii1
pier*s;ego pre;ydenta tego kra-u *y*od;H"ego si/ spoGr@d rd;enny"h
mies;ka<"@*: 'orales s;ybko podpisa kilka poro;umie< ; )ene;uelH * ;akresie
dosta* suro*"@* energety";ny"h: 9ak pis;e I8inan"ial TimesJ1 Io";eku-e si/1 ?e
poro;umienia te po;*olH pr;epro*ad;iL nad"hod;H"e radykalne reformy
boli*i-skie- gospodarki i sektora energety";negoJ1 u*;gl/dni*s;y ogromne re;er*y
ga;u tego kra-u1 drugie "o do *ielkoG"i * !mery"e Poudnio*e-1 ;ara; po
)ene;ueli:
+tosunki kuba<sko5*ene;uelskie sta-H si/ "ora; G"iGle-s;e1 oba kra-e ma-H
bo*iem "oG do ;aofero*ania sobie na*;a-em: )ene;uela dostar";a tanie- ropy1 *
;amian ;a "o 3uba opra"o*u-e programy eduka"y-ne i ;dro*otne1 *ysya-H" tysiH"e
*yks;ta"ony"h profes-onalist@*1 nau";y"ieli i lekar;y1 kt@r;y pra"u-H ;
na-biednie-s;ymi i * na-bard;ie- ;aniedbany"h regiona"h1 podobnie -ak to ";yniH *
inny"h kra-a"h Tr;e"iego N*iata:
Pomo" medy";na 3uby -est r@*nie? mile *id;iana * inny"h mie-s"a"h: 9ednH
; na-*i/ks;y"h tragedii ostatni"h lat byo tr;/sienie ;iemi * Pakistanie *
paSd;ierniku 2007 roku: &pr@"; tego1 ?e po"iHgn/o ono ;a sobH ogromnH li";b/
ofiar Gmiertelny"h1 to nie;nana li";ba ty"h1 kt@r;y pr;e?yli1 musiaa ;magaL si/ ;
"i/?kimi ;imo*ymi *arunkami pogodo*ymi pr;y ;byt mae- li";bie mie-s"1 *
kt@ry"h mogliby si/ s"hroniL1 ;byt mae- iloG"i -ed;enia i niedostate";ne- pomo"y
medy";ne-:
I3uba pr;ysaa na-*i/ks;H li";b/ lekar;y i lek@* do PakistanuJ1 pokry*a-H"
*s;ystkie kos;ty TbyL mo?e kor;ysta-H" ;e *spar"ia finanso*ego
)ene;ueliU1 -ak pis;e 9ohn Cherian * indy-skie- ga;e"ie I8rontlineJ1
"ytu-H" na-*i/ks;y pakista<ski d;iennik I,a*nJ: Pre;ydent PerPe;
'usharraf *yra;i s*o-H Ig/bokH *d;i/";noGLJ dla 8idela Castro ;a
Idu"ha i *sp@";u"ieJ kuba<skiego ;espou medy";nego1 kt@ry
skada si/ ; ponad tysiH"a *ys;kolony"h os@b1 ; ";ego CC pro"ent
stano*iy kobiety pra"u-H"e * odlegy"h g@rski"h *ioska"h1
Imies;ka-H"e * namiota"h na mro;ie i * ob"e- sobie kultur;eJ po
tym1 -ak *y"ofano ;espoy ; pa<st* ;a"hodni"h:
0o;*i-a-H"e si/ ru"hy spoe";ne1 s;";eg@lnie na Poudniu1 ale
"ora; ";/G"ie- tak?e * bogaty"h1 upr;emyso*iony"h pa<st*a"h1 sH
podsta*H *ielu d;iaa< ;mier;a-H"y"h do u;yskania *i/ks;e-
nie;ale?noG"i i skupia-H"y"h si/ na potr;eba"h s;eroki"h r;es;
spoe";e<st*a:
P0.BPI+B
=: ,nia =( grudnia 200D roku1 po u;yskaniu 5 ogromnH *i/ks;oG"iH gos@* 5 ;gody
od 3ongresu1 pre;ydent $ush podpisa usta*/ o ameryka<sko5indy-skie-
poko-o*e- *sp@pra"y * d;ied;inie energii atomo*e- TOnited +tates5India
Pea"eful !tomie nergy Cooperation !"tU: 9ak to -est praktykH od ";as@*
ur;/do*ania 0eagana i 2ingri"ha1 tytuy usta* 3ongresu sH brane ;
t*@r";oG"i &r*ella: ) tym *ypadku r@*nie? nie byo ina";e-: Pra*d;i*H
treG"iH te- usta*y -est * r;e";y*istoG"i aprobata dla ro;*i-ania pr;e; Indie
broni nuklearne- * spos@b1 kt@ry nie podlega traktato*i o
niero;pr;estr;enianiu broni atomo*e-: .ape*nia ona r@*nie? Indiom pomo"
* programa"h nuklearny"h ora; inne kor;yG"i: Ini"-aty*a $usha bya
-ednostronna T-ak ;*ykleU1 o ";ym m@*i spe"-alista do spra* broni nuklearne-
2ary 'ilhollin1 pod-/ta be; *ymaganego po*iadomienia ora; *sp@pra"y ;
instytu"-ami mi/d;ynarodo*ymi T2rupa ,osta*"@* 9Hdro*y"h1 0e?im
3ontrolny Te"hnologii 0akieto*y"hU1 kt@re po*oano1 aby po*str;ymaL
ro;pr;estr;enianie broni nuklearne- i -e- dosta*: !meryka<sko5indy-ska
umo*a -est pog*a"eniem Ikardynalny"h ;asad obu instytu"-iJ1 a doty";H one
I*s;ystki"h kra-@*J: )as;yngton I;a"h/"i inny"h ";onk@* ty"h instytu"-i do
podobnego d;iaaniaJ 5 m@*i 'ilhollin1 kt@re mogH podpisaL podobne
-ednostronne umo*y ; Iranem lub PakistanemJ albo ; kimkol*iek1 *edug
*asnego u;nania: No*e ini"-aty*y )as;yngtonu1 kt@re obala-H bariery
"hroniH"e pr;ed *o-nH nuklearnH1 doda-e 'ilhollin1 ImogH pr;ybli?yL nas do
dnia1 *kt@rym eksplo;-a bomby nuklearne- ;nis;";y ameryka<skie miastoJ:
Po*odem u"h*alenia usta*y1 -ak pr;y;naa sekretar; stanu Pu"e1 byo
*spar"ie eksportu firm ameryka<ski"h: Na-*a?nie-s;ym to*arem
eksporto*ym * tym ;na";eniu1 -ak u*a?a 'ilhollin1 -est ameryka<ski samolot
*o-sko*y: )iadomoGL *ysyana * G*iat -est taka: Ikontrola eksportu -est dla
+tan@* .-edno";ony"h mnie- istotna ni? pieniHd;eJ1 ";yli ;yski
ameryka<ski"h korpora"-i TICurrent KistoryJ ; listopada 200D rokuU: )kr@t"e
po tym *ydar;eniu po-a*iy si/ informa"-e1 ?e Chiny i Indie ;amier;a-H
podpisaL podobne poro;umienie1 d;i/ki kt@remu Indie Iu;yskayby dost/p do
;aa*anso*any"h te"hnologii nuklearny"h1 -aki"h *";eGnie- im odma*ianoJ:
Omo*a ta po;*oliaby Indiom I;a"ho*aL taki sam dystans i do Chin1 i do
+tan@* .-edno";ony"hJ 5 *y-aGni pr;edsta*i"iel Indii1 pod";as kiedy Chinom
pomogaby ona * ro;*ini/"iu *sp@pra"y ; 0os-H i Indiami1 r@*no*a?H"e-
globalnH hegemoni/ +tan@* .-edno";ony"h T9ehangir Po"ha1 *hina and
India on Her&e ofnu#.ear dea.' I$oston 2lobeJ ; 20 listopada 200D rokuU:
Tym";asem indy-ski premier 'anmohan +ingh poinformo*a parlament1 ?e
Inie ma mo*y1 abyGmy po;*olili ameryka<skim inspektorom porus;aL si/ po
nas;y"h instala"-a"h nuklearny"hJ1 a minister spra* ;agrani";ny"h doda1 ?e
Inie ;e;*olimy na ob"H kontrol/ nas;y"h strategi";ny"h program@* lub te?
mies;anie si/ do ni"hJ1 ma-H" na myGli ro;*@- i testo*anie broni nuklearne-
TPallaPa $agla1 Indo-G.S. 8u#.ear >a#t in Jeopardy' I+"ien"eJ ; 22 grudnia
200D rokuU:
Po*aga ty"h d;iaa< -est podkreGlana pr;e; 'i"haela 3repona1 *sp@;ao?y"iela
Kenry 9: +timson Center i ";oo*ego spe"-alisty * ;akresie d;iaa< pro*ad;H"y"h
do ograni";enia ;agro?enia nuklearnego: ITera;1 kiedy +tany .-edno";one day
Indiom mo?li*oGL unikni/"ia kontroli i"h te"hnologii nuklearny"h 5 pis;e 3repon 5
inne kra-e r@*nie? ;e"h"H odnosiL kor;yG"i ; ro;pr;estr;eniania ty"h te"hnologiiJ:
9ednostronny ru"h +tan@* .-edno";ony"h1 *yH";a-H"y Indie spod G*iato*y"h
;asad doty";H"y"h te"hnologii nuklearny"h1 -est Ibe;pre"edenso*yJ i -eGli inni
";onko*ie 2rupy ,osta*"@* 9Hdro*y"h I;e"h"H te? odnosiL ; tego ;yskiJ 5 a
"hod;i tuta- o pi/"iu stay"h ";onk@* 0ady $e;pie";e<st*a1 podobnie -ak +tany
.-edno";one 5 i I;yski te stanH si/ dla ni"h *a?nie-s;e od niero;pr;estr;eniania
te"hnologii nuklearne-J1 to "ae- doktrynie niero;pr;estr;eniania ;ostanie ;adany
bolesny "ios: I'@*iH" proG"ie-1 kontrola * rama"h grupy nie b/d;ie si/ ni";ym
r@?nia od inny"h kontroli eksporto*y"hJ 5 konkludu-e 3repon: I)yso"y ur;/dni"y
administra"-i $usha postr;ega-H ameryka<sko5indy-skH umo*/ -ako istotnH ";/GL
spuG"i;ny te- administra"-i 5 ;au*a?a 3repon: 5 Niestety mogH mieL ra"-/J T'i"hael
3repon1 (he 8u#.ear 0.o#!' I$ulletin of the !tomie +"ientistsJ1 mar;e"5k*ie"ie<
2007 rokuU:
Teoria #sprawiedliwej wojny8 i
prawdziwy wiat
7 '!9! 200D 0&3O
Cora; ";/G"ie- ;ar@*no * kr/ga"h akademi"ki"h1 -ak i polity";ny"h
odrad;a-H si/ dyskus-e na temat Ispra*iedli*e- *o-nyJ1 kt@ry"h podo?em sH
obe"ne in*a;-e i *sp@";esna pr;emo":
Tym";asem d;iaania pode-mo*ane * r;e";y*istym G*ie"ie a? na;byt ";/sto
opiera-H si/ na maksymie Tukidydesa1 kt@ry po*ied;ia1 ?e Isilni d;iaa-H1 -ak
mogH1 a sabi "ierpiH1 -ak mus;HJ1 "o -est nie tylko * o";y*isty spos@b
niespra*iedli*e1 ale na etapie1 na -akim ;na-du-e si/ obe"nie "y*ili;a"-a1 stano*i
po*a?ne ;agro?enie dla pr;etr*ania nas;ego gatunku: )sp@";esne odrod;enie si/
teorii Ispra*iedli*e- *o-nyJ ra";e- dobr;e pasu-e do te- maksymy:
) s*oi"h pr;y"hylnie komento*any"h refleks-a"h na temat Ispra*iedli*e-
*o-nyJ 'i"hael )al;er opisu-e ameryka<skH in*a;-/ na !fganistan -ako Itriumf
teorii takie- *o-nyJ1 podobnie -ak mianem I*o-ny spra*iedli*e-J okreGla on
inter*en"-/ * 3oso*ie: )al;er nie pr;edsta*ia-ednak argument@*1 a -edynie
o"en/: ) obu ty"h *ypadka"h bo*iem -ego argumenty to st*ierd;enia typu: I-est
* moim od";u"iu "ako*i"ie u;asadnioneJ1 I*ier;/J1 Inie ma *Htpli*oG"iJ:
8akty sH ignoro*ane1 na*et te na-bard;ie- o";y*iste: .ara; po ro;po";/"iu
bombardo*a< * paSd;ierniku 200= roku pre;ydent $ush ostr;eg !fga<";yk@*1 ?e
ataki b/dH kontynuo*ane tak dugo1 a? nie ;ostanH *ydani lud;ie pode-r;ani pr;e;
+tany .-edno";one o terrory;m:
)a?ne -est so*o Ipode-r;aniJ: &siem miesi/"y p@Snie- s;ef 8$I 0obert +:
'ueller III po*ied;ia redaktorom I)ashington PostJ1 ?e po tym1 "o nosio
;namiona na-*i/ks;e- oba*y * historii lud;koG"i1 I*yda-e si/
nam1 ?e pomysoda*"ami ;ama"h@* Q; == *r;eGnia 200= rokuR byli *ysoko
posta*ieni pr;y*@d"y al 3aidy pr;eby*a-H"y * !fganistanie: +pisko*"y i inni
pr;y*@d"y spotykali si/ * Niem";e"h i byL mo?e * inny"h kra-a"hJ:
To1 "o byo nie-asne * ";er*"u 2002 roku1 nie mogo byL stupro"ento*o
pe*ne * paSd;ierniku rok *";eGnie-1 "ho"ia? nieli";ni tylko mieli na po";Htku
*Htpli*oG"i1 ?e to bya pra*da: 9a r@*nie? ty"h *Htpli*oG"i nie miaem1 ale
domysy i do*ody to d*ie r@?ne r;e";y: )yda-e si/ u";"i*e st*ierd;enie1 ?e
okoli";noG"i 5 "hoL led*ie i"h tuta- dotykamy 5 rod;H pytanie o to1 ";y
bombardo*anie !fganistanu byo -asnym pr;ykadem I*o-ny spra*iedli*e-J:
)i/ks;oGL ; tego -est pra*d;i*a * *ypadku bombardo*ania +erbii * =444
roku1 o "o to";yo si/ *iele dyskus-i: .*as;";a ?e nie ma kontro*ers-i "o do tego1 ?e
morderst*a i *ygnania na *ielkH skal/ nie byy pr;y";ynH ty"h bombardo*a<1 -ak
"iHgle t*ierd;ono1 ale i"h skutkiem 5 skutkiem1 kt@ry pr;e*idy*ano1 mimo ?e
media i oGrodki nauko*e t*ierd;iy1 ?e taki"h pr;e*idy*a< nie byo
=
:
.ar;uty )al;era 5 nie argumenty 5 sH kiero*ane anonimo*o Tpo;a
niepopartymi ni";ym os;";erst*ami pod adresem d*arda +aida i 0i"harda
8alkaU1 na pr;ykad *obe" opo;y"-i akademi"kie-1 na;y*ane- Ipa"yfistamiJ: )al;er
doda-e1 ?e i"h Ipa"yfi;mJ -est I;ym argumentemJ1 gdy? on u*a?a1 ?e u?y"ie
pr;emo"y by*a ";asem u;asadnione:
'o?emy si/ r@*nie dobr;e ;god;iL1 ?e pr;emo" mo?e byL u;asadniona T-a si/ ;
tym ;gad;amU1 trudno -ednak u;naL ;a r;u"a-H"y na kolana argument1 ;a";yna-H"y
si/ od s@* Iu*a?am1 ?eJ1 kt@rego *obe" r;e";y*isty"h ;dar;e< u?y*a )al;er:
Niestety u"iekanie si/ do teorii I*o-ny spra*iedli*e-J -est typo*ym
*ytuma";eniem pr;emo"y1 kt@rH stosu-e )as;yngton
2
:
&d*ou-H" si/ do I*o-ny spra*iedli*e-J ";y posugu-H" si/ hasem *alki ;
terrory;mem1 +tany .-edno";one ;*alnia-H si/ ; pr;estr;egania podsta*o*y"h
;asad por;Hdku G*iata1 * kt@ry"h sformuo*aniu i *pro*ad;eniu * ?y"ie
odgry*ay g@*nH rol/:
Po drugie- *o-nie G*iato*e- ;osta ustano*iony no*y system norm pra*a
mi/d;ynarodo*ego: 9ego ;asady pro*ad;enia *o-en sH ;apisane * 3ar"ie
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h1 * kon*en"-i gene*skie- i ;asada"h ;
Norymbergi pr;y-/ty"h pr;e; .gromad;enie &g@lne: 3arta ;aka;u-e stoso*ania
gr@Sb lub u?y*ania siy be; ;gody 0ady $e;pie";e<st*a &rgani;a"-i Narod@*
.-edno";ony"h albo ;e;*ala tylko *tedy1 kiedy ;a-dH okoli";noG"i opisane *
artykule 7=: 5 * "elu samoobrony pr;ed ;bro-nym atakiem 5 do ";asu pod-/"ia
d;iaa< pr;e; 0ad/ $e;pie";e<st*a:
) ";asie panelu ;*oanego * 200C roku pr;e; &rgani;a"-/ Narod@*
.-edno";ony"h1 * kt@rym u";estni";y mi/d;y innymi byy dorad"a do spra*
be;pie";e<st*a $rent +"o*"roft1 st*ierd;ono1 ?e: I!rtyku 7=: nie *ymaga ?adny"h
;mian * ;akresie -ego stoso*ania: ) G*ie"ie penym poten"-alny"h ;agro?e< ;byt
du?e i niemo?li*e do ;aak"epto*ania -est ry;yko1 -akie dla por;Hdku G*iata i dla
norm ;aka;u-H"y"h inter*en"-i1 na -aki"h por;Hdek ten *"iH? -est oparty1 miaaby
legali;a"-a -ednostronnego ataku pre*en"y-nego1 * pr;e"i*ie<st*ie do d;iaa<
b/dH"y"h *ynikiem s;erokiego poro;umienia: .goda na takie d;iaania dla -ednego
pa<st*a byaby ;godH dla *s;ystki"h inny"hJ:
Narodo*a +trategia $e;pie";e<st*a ; *r;eGnia 2002 roku1 pr;y-/ta pono*nie
* mar"u 200D roku1 da-e +tanom .-edno";onym pra*o do tak ;*ane- *o-ny
*ypr;ed;a-H"e-1 "o o;na";a I*o-n/ pre*en"y-nHJ i -est be;poGrednim
pog*a"eniem 3arty &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: 9est to pra*o do
dokonania agres-i *yra?one prosto i *yraSnie:
Po-/"ie agres-i ;ostao -edno;na";nie ;definio*ane pr;e; 0oberta 9a"ksona1
s/d;iego ameryka<skiego +Hdu Na-*y?s;ego1 kt@ry * Norymberd;e by g@*nym
oskar?y"ielem ; ramienia +tan@* .-edno";ony"h: .ostao ono ;apisane * re;olu"-i
pr;y-/te- pr;e; .gromad;enie &g@lne &rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: 9ako
IagresoraJ 9a"kson okreGla pa<st*o1 kt@re pier*s;e dopuG"i si/ d;iaania
polega-H"ego na Iu?y"iu s*oi"h si ;bro-ny"h1 ; *ypo*ied;eniem lub be;
*ypo*ied;enia *o-ny1 na terytorium innego pa<st*aJ:
) o";y*isty spos@b doty";y to in*a;-i na Irak:
&dpo*iednie sH tak?e poni?s;e1 pene elok*en"-i so*a *ygos;one pr;e;
s/d;iego 9a"ksona * Norymberd;e: I9e?eli pe*ne d;iaania amiH"e poro;umienia
mi/d;ynarodo*e sH pr;est/pst*em1 to mus;H byL one trakto*ane -ak
pr;est/pst*o1 nie;ale?nie od tego1 ";y dopus;";H si/ i"h +tany .-edno";one ";y
Niem"y: Nie *olno nam formuo*aL oskar?e< o popenienie pr;est/pst*a *obe"
inny"h1 -e?eli ty"h samy"h norm nie "h"emy stoso*aL *obe" siebie samy"hJ: I
gd;ie ind;ie-: INie *olno nam nigdy ;apomnieL1 ?e spra*y1 ;a kt@re sHd;imy ty"h
oskar?ony"h d;isia-1 to spra*y1 ;a kt@re historia osHd;i nas -utro: Podanie tym
oskar?onym ;atrutego kieli"ha -est tym samym1 "o ;anur;enie *asny"h ust * tym
kieli"huJ:
,la pr;y*@d"@* polity";ny"h groSba ;astoso*ania ty"h ;asad 5 lub * og@le
pr;estr;eganie pra*a 5 -est r;e";y*iG"ie po*a?na: #ub ra";e- byaby po*a?na *
sytua"-i1 gdyby ktokol*iek od*a?y si/ pr;e"i*sta*iL I-edynemu be;*;gl/dnemu
supermo"arst*u1 kt@rego pr;y*@d"y ma-H ;amiar uks;tato*aL G*iat ;godnie ;
*asnym1 nar;u"anym punktem *id;eniaJ 5 -ak opisa )as;yngton * tegoro";nym
ma-o*ym *ydaniu ";oo*ego pisma i;raelskiego IKaaret;J 0euPen Pedat;ur1
korespondent *o-enny i polity";ny:
.apami/ta-my kilka prosty"h pra*d: Pier*s;a m@*i1 ?e d;iaania sH o"eniane
na podsta*ie skali i"h na-bard;ie- pra*dopodobny"h konsek*en"-i: ,ruga -est
;asadH uni*ersalnoG"i: *obe" samy"h siebie nale?y stoso*aL te same standardy1 "o
* stosunku do inny"h1 -e?eli nie bard;ie- suro*e:
Po;a tym1 ?e sH to trui;my1 ;asady te stano*iH r@*nie? fundament teorii
I*o-ny spra*iedli*e-J1 a pr;yna-mnie- te- -e- *ers-i1 kt@ra -ako -edyna ;asugu-e na
po*a?ne trakto*anie: !le niestety nie te- *ers-i1 kt@ra -est pre;ento*ana pr;e; -e-
prominentny"h ;*olennik@*:
P0.BPI+B
=: &dsyam do dokument@*1 kt@re opubliko*aem * (he 8e" Meneration 5ra"s
the 7ine ; 2000 roku1 kt@ra to ksiH?ka -est -u? uaktualniona T-ak r@*nie? do moi"h
pra" He&emony or Suru"a. i 0ai.ed States3. &be"nie na na-*y?s;y"h s;";ebla"h
administra"-i u;na-e si/ -u?1 ?e g@*nH pr;y";ynH bombardo*a< nie byo I"i/?kie
poo?enie !lba<";yk@* ; 3oso*aJ 5 "o byo o";y*iste od ra;u i *ynikao ;
nie;bity"h do*od@* 5 ale Ispr;e"i* 9ugosa*ii *obe" s;ers;y"h reform
polity";ny"h i gospodar";y"hJ1 m@*iH" s;yfrem neoliberalny"h program@*
)as;yngtonu T9ohn Norris1 *o..ision *ourse' 2007U:
)st/p do ksiH?ki *o..ision *ourse ;osta napisany pr;e; pr;eo?onego Norrisa1
+troba Talbotta1 ;ast/p"/ sekretar;a stanu ;a ";as@* Clintona1 kt@ry by
odpo*ied;ialny ;a plano*anie ;*iH;ane ; *o-nH * 9ugosa*ii: Talbott pis;e1 ?e
Id;i/ki 9ohno*i Norriso*iJ1 "i1 kt@r;y interesu-H si/ *o-nH * 3oso*ie Ib/dH
*ied;ieL Q::: R -ak spra*y si/ miay i "o ";uliGmy *tedy my1 kt@r;y byliGmy * te
spra*y *H";eniJ na same- g@r;e:
) k*estii !fganistanu odsyam do tekstu 11 "rze?nia i =epo!a terroru<:
&dsyam do He&emony or SurHiHa.' gd;ie mo?na ;naleSL o"en/ *kadu
filo;of i moralisty 9ean $ethke lshtain Ts;";eg@lnie ro;d;ia (U:
;ozbrajanie nuklearnyc'
arsena*&w Iranu
=7 C.0)C! 200D 0&3O
Na-pilnie-s;ym obe"nie d;iaaniem -est po*str;ymanie pro"esu ro;pr;estr;eniania
broni nuklearne- i ro;po";/"ie -e- nis;";enia:
9e?eli nie uda si/ tego u";yniL1 to pra*dopodobne konsek*en"-e mogH byL
bard;o groSne1 H";nie ; ;agadH nas;ego gatunku: Nie;ale?nie od tego1 -ak bard;o
pr;era?a-H"y byby to kry;ys1 istnie-H Grodki -ego ro;ado*ania:
)yda-e si/1 ?e * pier*s;e- kole-noG"i do-d;ie do ;atr;ymania program@*
nuklearny"h * Iranie: Pr;ed =474 rokiem1 kiedy kra-em tym r;Hd;i s;a"h1
)as;yngton mo"no *spiera te programy:
,;iG t*ierd;i si/1 ?e Iran nie ma potr;eby pro*ad;enia pra" nad energiH
nuklearnH1 *obe" tego Imusi pro*ad;iL ta-ne pra"e nad ro;*i-aniem takie- broniJ:
I,la tak du?ego produ"enta ropy nafto*e-1 -akim -est Iran1 pra"e nad energiH
nuklearnH to marnotra*ienie ;asob@*J 5 napisa Kenry 3issinger na ama"h
I)ashington PostJ * 2007 roku:
9ednak?e tr;yd;ieG"i lat temu1 kiedy by sekretar;em stanu * administra"-i
pre;ydenta 2eralda 0: 8orda1 3issinger u*a?a1 ?e I*dro?enie energii nuklearne-
po;*oli Irano*i ;ar@*no ;aspokoiL potr;eby ro;*i-a-H"e- si/ gospodarki1 -ak i
u*olni re;er*y ropy nafto*e-1 kt@rH mo?na b/d;ie *yeksporto*aL lub pr;et*or;yL
na pali*aJ:
) 2007 roku ,afna #in;er ; I)ashington PostJ ;apytaa 3issingera o t/ nagH
;mian/ punktu *id;enia: 3issinger odpo*ied;ia ;e s*o-H ;*ykH u-mu-H"H
s;";eroG"iH: IIran by nas;ym so-us;nikiemJ1 dlatego mia pra*d;i*H potr;eb/
ro;*i-ania energii nuklearne-:
) =47D roku administra"-a 8orda Ipopara plany Iranu budo*y *ielkiego
pr;emysu produku-H"ego energi/ atomo*H1 ale -edno";eGnie r@*nie? "i/?ko
pra"o*aa nad dopro*ad;eniem do *ielomiliardo*e- transak"-i1 kt@ra daaby
Teherano*i kontrol/ nad ogromnymi iloG"iami plutonu i *;boga"onego uranu1
ot*iera-H" mu tym samym drog/ do bomby nuklearne-J 5 napisaa #i;ner:
Na-*i/ksi strated;y * administra"-i $usha -uniora1 kt@r;y obe"nie pot/pia-H te
programy1 byli *tedy na-*a?nie-s;ymi ludSmi odpo*iada-H"ymi ;a be;pie";e<st*o
narodo*e: ,i"k Cheney1 ,onald 0umsfeld i Paul )olfo*it;:
Ira<";y"y nie tak "h/tnie -ak .a"h@d *yr;u"a-H histori/ do Gmietnika1 * tym
ten -e- ro;d;ia: )ied;H r@*nie?1 ?e +tany .-edno";one i i"h spr;ymier;e<"y pr;e;
ponad pi/Ld;iesiHt lat dr/";yli Ira<";yk@*1 odkHd ame5 ryka<sko5bryty-ski
pr;e*r@t *o-sko*y usunH r;Hd i ;ainstalo*a s;a"ha1 kt@ry r;Hd;i ?ela;nH r/kH1
g*a"H" okrutnie pra*a ";o*ieka1 o ";ym media mil";ay1 dop@ki nie ;osta
usuni/ty pr;e; og@lnonarodo*e po*stanie
5*@*";as media *yra?ay s*o-e obur;enie * ;*iH;ku ; amaniem pra* ";o*ieka1
do ";ego do"hod;io po obaleniu tyrana *spieranego pr;e; +tany .-edno";one
=
:
P@Snie- administra"-a 0eagana *spara napaGL +addama Kusa-na na Iran1
ud;iela-H" pomo"y militarne- i inne-1 umo?li*ia-H" mu * ten spos@b dokonanie
mordu na setka"h tysi/"y Ira<";yk@* Tora; na ira"ki"h 3urda"hU: Nast/pnie
nastaa epoka ostry"h sank"-i nao?ony"h pr;e; administra"-/ Clintona1 a po nie-
groSby $usha1 kt@ry stras;y atakiem na Iran
5"o samo * sobie -est po*a?nym narus;eniem 3arty &rgani;a"-i Narod@*
.-edno";ony"h:
) ma-u 200D roku administra"-a $usha *arunko*o ;god;ia si/ *H";yL do
ro;m@* ; Iranem1 kt@re pro*ad;H pa<st*a europe-skie1 ale nie *y"ofaa s*oi"h
gr@Sb ataku na Iran1 spra*ia-H"1 ?e -akakol*iek oferta nego"-a"-i1
pr;epro*ad;any"h ; pistoletem pr;y go*ie1 nie miaa ;na";enia: Na-no*s;a
historia poda-e kole-ne po*ody do s"epty"y;mu1 -eGli "hod;i o inten"-e
)as;yngtonu:
) ma-u 2006 roku 8lynt #ePerett1 *@*";as *y?s;y ur;/dnik 0ady
$e;pie";e<st*a Narodo*ego * administra"-i $usha1 poda1 ?e reformatorski r;Hd
'ohammada Chatamiego ;apropono*a Iagend/ pro"esu dyplomaty";nego1
kt@rego "elem -est "ako*ite ro;*iH;anie *s;elki"h spor@* mi/d;y +tanami
.-edno";onymi i IranemJ: 0o;mo*y miay doty";yL
Ibroni maso*ego ra?enia1 *ypra"o*ania ro;*iH;ania konfliktu i;raelsko5
palesty<skiego1 k*estii pr;ys;oG"i organi;a"-i Ke;bollah * #ibanie ora;
*sp@pra"y ; agen"-H be;pie";e<st*a nuklearnego &N.J 5 donosi I8inan"ial
TimesJ * ma-u 200D roku: !dministra"-a $usha odm@*ia ud;iau * tym pro"esie i
;gania s;*a-"arskiego dyplomat/1 kt@ry pr;eka;a t/ ofert/
2
:
0ok p@Snie- Onia urope-ska poro;umiaa si/ ; Iranem: Iran mia ;a*iesiL
program *;boga"ania uranu1 * ;amian ;a to Onia urope-ska miaa ud;ieliL
Irano*i g*aran"-i1 ?e nie ;ostanie ;aatako*any pr;e; +tany .-edno";one i I;rael:
Na-*yraSnie- pod na"iskiem )as;yngtonu Onia urope-ska *y"ofaa si/ ; tego
poro;umienia1 a Iran *;no*i program *;boga"ania uranu
6
:
.ar@*no * *ypadku oferty skadane- * 2006 roku1 -ak i inny"h1 -est tylko
-eden spos@b1 aby si/ pr;ekonaL1 ";y ini"-aty*y Iranu sH po*a?ne 5 pr;ystHpiL do
i"h reali;a"-i: Na podsta*ie doty"h";aso*y"h ;a"ho*a< mo?na -edynie *y"iHgnHL
*niosek1 ?e +tany .-edno";one i i"h so-us;ni"y oba*ia-H si/1 ?e te ini"-aty*y mogH
byL po*a?ne:
Ira<ski program nuklearny 5 ; tego "o *iadomo 5 -est ;godny ; artykuem
";*artym traktatu o niero;pr;estr;enianiu broni nuklearne-1 kt@ry da-e kra-om
niema-H"ym broni -Hdro*e- pra*o do produk"-i pali*a nuklearnego do "el@*
energety";ny"h: !dministra"-a $usha t*ierd;i1 ?e ;apisy artykuu ";*artego nale?y
;aostr;yL: 'oim ;daniem ma to sens:
3iedy traktat o niero;pr;estr;enianiu broni nuklearne- *s;ed * ?y"ie * =470
roku1 istniaa istotna luka mi/d;y produk"-H pali*a nuklearnego do "el@*
energety";ny"h i do *yt*ar;ania broni -Hdro*e-: !le d;i/ki post/po*i
te"hnologi";nemu ta luka si/ ;mnie-s;ya: Niemnie- -ednak *s;ystkie ;miany
;apis@* artykuu ";*artego musiaby ;ape*niL ot*arty dost/pu do materia@*
-Hdro*y"h niepr;e;na";ony"h do u?ytku militarnego1 ;godnie ; pier*otnymi
ustaleniami traktatu1 po";ynionymi mi/d;y pa<st*ami ma-H"ymi materiay
nuklearne i tymi1 kt@re nimi nie dysponu-H:
) 2006 roku senso*na propo;y"-a * tym kierunku ;ostaa ;o?ona pr;e;
'ohameda l$aradei1 s;efa 'i/d;ynarodo*e- !gen"-i nergii !tomo*e-:
.akadaa ona1 ?e produk"-a i pr;et*ar;anie materia@* -Hdro*y"h1 mo?li*y"h do
;astoso*ania * broni nuklearne-1 po*inna byL ob-/ta mi/d;ynarodo*H kontrolH1 ;
I;ape*nieniem1 ?e upra*nione pa<st*a b/dH mogy utr;ymy*aL dosta*yJ:
)edug propo;y"-i 'ohameda l$a5 radei1 mia to byL pier*s;y krok * kierunku
penego *dro?enia re;olu"-i &N. ; =446 roku1 *;y*a-H"e- do podpisania traktatu o
;aka;ie produk"-i materia@* ro;s;";epialny"h T8issile 'ateria Cutoff Treaty1
8I++$!NU: ,op@ki nie *pro*ad;i si/ * ?y"ie podobny"h do ;apropono*any"h
ro;*iH;a<1 dugookreso*e perspekty*y na pr;etr*anie rasy lud;kie- nie sH
G*ietlane:
,o d;iG propo;y"-a 'ohameda l$aradei ;ostaa ;aak"epto*ana tylko pr;e;
-edno pa<st*o1 *edug mo-e- *ied;y 5 Iran1 "o * lutym 200D roku ;adeklaro*a !li
#ari-ani1 g@*ny nego"-ator ira<ski do spra* energii nuklearne-
C
:
I ;no*u -edynym sposobem na upe*nienie si/1 ";y stano*isko Iranu -est
po*a?ne1 -est pr;y-/"ie propo;y"-i: ! pr;yna-mnie- m@*ienie o nie-1 tak aby
*y*ieraL na"isk na )as;yngton1 ?eby sam spra*d;i1 ";y -est ona po*a?na:
!dministra"-a $usha nie ;gad;a si/ na 8I++$!N 5 i -est * tym osamotniona1
nie pier*s;y ;res;tH ra;: ) listopad;ie oen;eto*ski 3omitet do spra* 0o;bro-enia
gloso*a ;a pr;y-/"iem 8I++$!N: Pr;y-/to go stosunkiem gos@* =C7 do l T+tany
.-edno";oneU1 pr;y d*@"h gosa"h *str;ymu-H"y"h si/: I;raela i )ielkie- $rytanii:
) ";asie debaty ambasador )ielkie- $rytanii oG*iad";y1 ?e -ego kra- popiera
traktat1 ale nie m@g ;a nim goso*aL1 bo ;apropono*ana *ers-a Ipod;ielia
spoe";noGL mi/d;ynarodo*HJ T=C7 do =U: Priorytety r;Hdu $laira pre;entu-H si/
-asno i *yraSnie:
) 2007 roku * spra*ie traktatu goso*ao "ae .gromad;enie &g@lne
&rgani;a"-i Narod@* .-edno";ony"h: 2oso*anie ;ako<";yo si/ *ynikiem =74 do
21 pr;y ";ym I;rael i )ielka $rytania pono*nie *str;ymay si/ od gosu: ,*a gosy
pr;e"i*ko nale?ay do +tan@* .-edno";ony"h i 0epubliki Palau:
Istnie-H sposoby na ;agod;enie i pra*dopodobnie ;ako<";enie tego kry;ysu:
Po pier*s;e1 +tany .-edno";one i I;rael mus;H od*oaL groSby ataku1 kt@re
;a"h/"a-H Iran do ro;*i-ania broni nuklearne- -ako Grodka odstras;a-H"ego Tpra"e
te1 -eGli ktoG "h"iaby *ied;ieL1 sH po*a?nym narus;eniem 3arty &rgani;a"-i
Narod@* .-edno";ony"hU:
Po drugie1 +tany .-edno";one musiayby doH";yL do res;ty G*iata i pr;y-HL
8I++$!N1 -ak r@*nie? propo;y"-/ l$aradei lub innH podobnH:
Po tr;e"ie1 nale?aoby pr;estr;egaL artykuu ";*artego traktatu o
niero;pr;estr;enianiu broni nuklearne-1 kt@ry ;obo*iH;u-e pa<st*a ma-H"e
takH bro< do d;iaania I* dobre- *ier;eJ * "elu -e- *yelimino*ania1 "o -est
pra*nym obo*iH;kiem ty"h pa<st*1 -ak st*ierd;i 'i/d;ynarodo*y Trybuna
+pra*iedli*oG"i: Xadne ; pa<st* dysponu-H"y"h broniH nuklearnH nie *ypenia *
"aoG"i ;apis@* artykuu ";*artego1 ale +tany .-edno";one *iodH prym * -ego
narus;aniu:
Na*et drobne d;iaania * tym kierunku ;agod;iyby nad"hod;H"y kry;ys
ira<ski: Pr;ede *s;ystkim *a?ne -est1 aby *;iHL pod u*ag/ so*a 'ohameda
l$aradei: ITa sytua"-a nie ;na-d;ie ro;*iH;ania * d;iaania"h militarny"h: 9est to
nie*yobra?alne: 9edyne tr*ae ro;*iH;anie mo?e byL osiHgni/te pr;e; nego"-a"-eJ:
I -est to * nas;ym ;asi/gu
7
:
P0.BPI+B
=: &dsyam do ksiH?ki (he G.S. >ress and Iran )illiama !: ,ormana i 'ansoura
8arhanga ; =4(7 roku: )i/"e- og@lny"h informa"-i na ten temat ;na-du-e si/ *
;aH";niku a:6 pra"y Ne"essary Illusions:
2: )i/"e- na-G*ie?s;y"h s;";eg@@* mo?na ;naleSL * artykule 2lenna 3esslera
2DD3 Oemo Says Iranian 7eaders Aa#!ed (a.!s * I)ashington PostJ ; =C
lutego 2007 roku: Peny tekst ira<skie- propo;y"-i ;na-du-e si/ na strona"h
interneto*y"h I)ashington PostJ:
6: ) te- k*estii odsyam do tekstu +elig Karrison It is time toput se#urity issues
on the tab.e "ith Iran * I8inan"ial TimesJ ; =( sty";nia 200D roku:
C: )i/"e- * *y*iad;ie #ari-ani ud;ielonego radiu fran"uskiemu =D lutego 200D
roku: Notatka praso*a r;Hdu Iranu ; =7 lutego 200D roku: Pole"am r@*nie?
tekst 2aretha +mytha i inny"h Iran raises hopes ofnu#.ear sett.ement *
I8inan"ial TimesieJ ; =2 lutego 2007 roku:
7: Pier*s;e du?e badanie opinii publi";ne- * te- spra*ie ; lutego 2007 roku
Tpr;epro*ad;one * rama"h IProgramu na temat poglHd@* na polityk/
mi/d;ynarodo*HJU u-a*nio poglHd1 ?e gdyby +tany .-edno";one i Iran byy
pa<st*ami o dobr;e funk"-onu-H"e- demokra"-i1 * kt@re- gos opinii
publi";ne- ma *py* na polityk/1 niero;*iH;ane problemy mo?na by
pra*dopodobnie ;na";nie at*ie- ro;*iH;aL: Ira<";y"y i !merykanie *
*i/ks;oG"i ;gad;a-H si/ * Iniemal *s;ystki"h k*estia"h ;*iH;any"h ;
ro;pr;estr;enianiem broni nuklearne-J1 -ak *ynika ; badania1 s;";eg@lnie *
k*estii pra*a Iranu do nuklearne- energii1 ale nie nuklearne- broni1 * k*estii
elimina"-i *s;elkie- broni nuklearne- i ustano*ienia Istrefy *olne- od broni
nuklearne- na $liskim )s"hod;ie1 do kt@re- nale?ayby ;ar@*no pa<st*a
islamskie1 -ak i I;raelJ: )as;yngton stano*";o odr;u"a te poglHdy1 pr;y
silnym *spar"iu obu partii polity";ny"h: 9est to -es;";e -eden pr;ykad
ro;dS*i/ku mi/d;y publi";nH opiniH i publi";nH politykH: )i/"e- na ten temat
* mo-e- ksiH?"e 0ai.ed States ora; * pra"y $en-amina PageYa Ti 'arshalla
$outonaU (he 0orei&n >o.i#y 5is#onne#t ; 200D roku:
Spogl"danie na 4iban przez luk bombowy
2C +I0PNI! 200D 0&3O
) #ibanie tr*a kru"hy ro;e-m1 kole-ny * ostatni"h d;iesi/"iole"ia"h ; "ae- serii
ro;e-m@* mi/d;y I;raelem i -ego pr;e"i*nikami1 b/dH"y ";/G"iH "yklu1 * kt@rym po
ro;e-mie po-a*iH si/ *alki1 r;e;ie i lud;kie "ierpienie:
Na;*i-my ten obe"ny kry;ys po imieniu: ameryka<sko5i;raelska in*a;-a na
#iban pod "yni";nym po;orem legalnoG"i: ) -e- tle1 -ak * pr;es;oG"i1 le?y konflikt
i;raelsko5palesty<ski:
Nie pier*s;y ra; I;rael ;aatako*a #iban pod po;orem *yelimino*ania
r;ekomego ;agro?enia: ) ?adnym *ypadku nie byo u;asadnione- pr;y";yny ataku:
0@*nie? pod";as na-*i/ks;e- i;raelskie- in*a;-i na #iban * =4(2 roku1 *spierane-
pr;e; +tany .-edno";one: ) !mery"e atak ten pr;edsta*iano -ako odpo*iedS na
palesty<ski terror1 na pr;ykad atak rakieto*y na 2alile/: 9est to ;*yky *ymys:
&rgani;a"-a )y;*olenia Palestyny T&)PU stoso*aa si/ G"iGle do ;aini"-o*anego
pr;e; +tany .-edno";one ;a*ies;enia broni1 mimo po*tar;a-H"y"h si/ Ti ";/sto
ko<";H"y"h si/ mordem nie*inny"h lud;iU atak@* I;raela na #iban1 kt@re byy
pr@bH spro*oko*ania d;iaa< mogH"y"h stano*iL pretekst do plano*ane- in*a;-i:
. drugie- strony tylko d*ukrotnie nastHpia saba reak"-a1 kt@rH ; trudem mo?na
byo u;naL "hoLby ;a ostr;e?enie: I;rael ;aatako*a pod niepra*d;i*ym
pretekstem * ";er*"u =4(2 roku1 kor;ysta-H" ; popar"ia administra"-i 0eagana: )
samym I;raelu1 * na-*y?s;y"h kr/ga"h militarnego i polity";nego *y*iadu1
in*a;-a1 * *yniku kt@re- ;gin/o od =7 do 20 tysi/"y os@b i kt@ra obr@"ia * gru;y
*i/ks;H ";/GL kra-u1 bya opisy*ana -ako *o-na o .a"hodni $r;eg: Pod-/to -H po to1
aby &)P ;apr;estaa irytu-H"y"h *e;*a< do dyplomaty";nego ro;*iH;ania
konfliktu:
'imo *ielu r@?ny"h okoli";noG"i * lip"u 200D roku nastHpia kole-na in*a;-a
na #iban: Tym ra;em pretekstem byo por*anie pr;e; Ke;bollah d*@"h i;raelski"h
?onier;y pod";as pr;ygrani";nego ataku: .a"h@d na-bard;ie- krytyko*a t/
ameryka<sko5i;raelskH in*a;-/1 kt@ra ;no*u po*odo*aa nis;";enie kra-u i GmierL
"y*ili1 ;a to1 ?e -est Iniepropor"-onalnaJ: !le taka reak"-a to ";ysty "yni;m: I;rael
pr;e; d;iesi/"iole"ia pory*a i mordo*a "y*ili * #ibanie lub na penym mor;u1 na
*oda"h liba<ski"h lub palesty<ski"h1 pr;etr;ymy*a i"h * I;raelu pr;e; dugi
okres1 ";asami -ako ;akadnik@*1 ";asami * ta-ny"h mie-s"a"h tortur1 taki"h-ak
&b@; =64=1 ";yli *i/;ienie i;raelski"h si obronny"h
=
:
Nie byo nigdy *e;*a< do in*a;-i na I;rael: !ni na +tany .-edno";one1 kt@re
pr;e"ie? ud;iela-H pomo"y nie;b/dne- do taki"h ak"-i:
Podobny pretekst by pr;edsta*iany1 kiedy I;rael ;aostr;y ataki na 2a;/ po
po-maniu kaprala 2ilada +halita1 "o nastHpio 27 ";er*"a 200D roku: +tany
.-edno";one i i"h so-us;ni"y *yra?ali s;ok ;*iH;any ; tH pr;era?a-H"H ;brodniH i 5
-ak ;*ykle ;astr;ega-H"1 ?e byL mo?e reak"-a na niH *yda-e si/ niepropor"-onalna 5
ud;ielili *spar"ia brutalne- ak"-i od*eto*e- pr;epro*ad;one- pr;e; I;rael Ttakie-1
-ak ;nis;";enie elektro*ni1 pr;e; "o po;ba*iono ludnoGL prHdu1 *ody i kanali;a"-i1
-ak no"ne ataki bombami dS*i/ko*ymi pr;era?a-H"ymi d;ie"i1 -ak morderst*a na
"y*ila"h i *iele inny"h d;iaa<1 kt@re po*odu-H1 ?e pa<st*o i;raelskie Ipr;estao
si/ ";ymkol*iek r@?niL od organi;a"-i terrorysty";ne-J1 kt@ra ";yni ;e s*oi"h ofiar
Ius"hni/ty1 ;nis;";ony ogr@d1 okryty smutkiem i "ierpieniemJ
2
U:
&s;ust*o le?H"e u podsta* te- reak"-i byo bard;ie- *ido";ne ni? ;a;*y";a-:
,;ie< *";eGnie-1 2C ";er*"a 200D roku1 I;rael por*a d*@"h "y*ili * 2a;ie1 bra"i
'uammar1 "o byo ;na";nie *i/ks;H ;brodniH ni? por*anie ?onier;a1 i upro*ad;i
i"h * gHb kra-u1 g*a"H" * ten spos@b postano*ienia kon*en"-i gene*skie-: $ra"ia
pr;epadli gd;ieG *e*nHtr; i;raelskiego systemu *i/;ienni"t*a1 gd;ie blisko tysiH"
os@b -est pr;etr;ymy*any"h be; -aki"hkol*iek ;ar;ut@*: .a"h@d nie protesto*a
pr;e"i*ko por*aniu ; 2C ";er*"a1 tak napra*d/ pra*ie tego por*ania nie
;au*a?y:
Co mogoby pr;er*aL to b/dne kooM Podsta*o*e ;arysy ro;*iH;ania tego
i;raelsko5palesty<skiego konfliktu sH ;nane i ;godnie popierane pr;e; spoe";noGL
mi/d;ynarodo*H -u? od ponad tr;yd;iestu lat 5 poro;umienie o u;na*ane- pr;e;
*s;ystki"h grani"y1 ; mo?li*ymi nie*ielkimi i *;a-emnymi korektami:
Pa<st*a arabskie formalnie ;aak"epto*ay to ro;*iH;anie * 2002 roku1
podobnie -ak ;na";nie *";eGnie- u";ynili to Palesty<";y"y: Pr;y*@d"a Ke;bollahu1
+ayyed Kasan Nasrallah1 *yraSnie oG*iad";y1 ?e "hoL ro;*iH;anie takie nie -est dla
Ke;bollahu na-leps;e1 to organi;a"-a nie b/d;ie *yst/po*aL pr;e"i* niemu:
INa-*y?s;y pr;y*@d"aJ Iranu1 ayatollah Chamenei1 nieda*no pono*nie
oG*iad";y1 ?e Iran r@*nie? popiera ten plan: Kamas *yda *yraSne oG*iad";enie1
?e -est got@* nego"-o*aL poro;umienie ;akada-H"e takie *arunki:
+tany .-edno";one i I;rael *"iH? -ednak bloku-H to polity";ne ro;*iH;anie
konfliktu1 podobnie -ak ";yniy pr;e; ostatnie tr;yd;ieG"i lat1 ; maymi pr;er*ami:
&dmo*a mo?e byL leps;ym ro;*iH;aniem * i"h kra-a"h1 ale ofiary nie ma-H tego
luksusu:
Ta ameryka<sko5i;raelska odmo*a ob-a*ia si/ nie tylko * so*a"h1 ale "o
*a?nie-s;e1 * ";yna"h: . popar"iem +tan@* .-edno";ony"h I;rael systematy";nie
kontynuu-e s*@- program anekto*ania i ro;d;ielania "ora; mnie-s;y"h terytori@*
palesty<ski"h ora; ares;to*a< d;iaa";y palesty<ski"h * dolinie 9ordanu: Program
Is"alaniaJ1 kt@ry ku ;dumieniu *s;ystki"h1 * +tana"h .-edno";ony"h -est na;y*any
Iod*a?nym *y"ofy*aniem si/J:
) re;ulta"ie Palesty<";y"y sto-H pr;ed *i;-H ;nis;";enia s*o-ego narodu:
Na-*i/ks;e *spar"ie otr;ymu-H Palesty<";y"y od Ke;bollahu1 organi;a"-i1 kt@ra
po*staa * odpo*ied;i na i;raelskH in*a;-/ ; =4(2 roku: Ke5 ;bollah ;doby
u;nanie d;i/ki *ysikom ;*ie<";onym ;mus;eniem I;raela do *y"ofania si/ ;
#ibanu * 2000 roku: Podobnie -ak inne ru"hy islamskie1 Ke;bollah ;doby
popar"ie ludnoG"i1 ud;iela-H" pomo"y biednym:
,la strateg@* ;e +tan@* .-edno";ony"h i I;raela o;na";a to1 ?e Ke5 ;bollah
musi ;ostaL bard;o osabiony lub ;nis;";ony1 podobnie -ak tr;eba byo * =4(2 roku
pr;ep/d;iL ; #ibanu &rgani;a"-/ )y;*olenia Palestyny: !le Ke;bollah -est tak
g/boko ;atopiony * spoe";e<st*ie liba<skim1 ?e nie mo?na go ;nis;";yL1 nie
nis;";H" pr;y oka;-i *i/ks;oG"i #ibanu1 dlatego atak na ludnoGL i infrastruktur/ -est
pro*ad;ony na du?H skal/:
9ak mo?na si/ byo spod;ie*aL1 i;raelska agres-a po*odu-e *;rost popar"ia
dla Ke;bollahu1 nie tylko * G*ie"ie arabskim1 ale i * samym #ibanie:
$adania opinii publi";ne- pr;epro*ad;one * lip"u 200D roku u-a*niy1 ?e (7
pro"ent #iba<";yk@* popiera op@r Ke;bollahu *obe" in*a;-i1 * tym (0 pro"ent
"hr;eG"i-an i dru;@*: Na*et kardyna 'ar Nasrallah
$outros +feir1 patriar"ha 3oG"ioa maroni"kiego1 du"ho*y pr;y*@d"a
pro;a"hodni"h d;ielni" #ibanu1 pr;yH";y si/ do pr;y*@d"@* religi-ny"h sunnit@*
i s;yit@* i ra;em ; nimi *yda oG*iad";enie pot/pia-H"e Iagres-/J i popiera-H"e
Iop@r1 g@*nie op@r Ke;bollahuJ: $adania *yka;ay r@*nie?1 ?e 40 pro"ent
#iba<";yk@* u*a?a +tany .-edno";one ;a I*sp@*inne i;raelski"h ;brodni
*o-enny"h na ludnoG"i liba<skie-J:
!mal +aad52horayeb1 ";oo*y liba<ski u";ony ;a-mu-H"y si/ Ke;bol5 lahem1
;au*a?a1 ?e I*yniki badania sH tym bard;ie- ;na";H"e1 -eGli por@*na si/ -e ;
*ynikami podobny"h bada< pr;epro*ad;ony"h pi/L miesi/"y temu Q* sty";niu
200D rokuR1 kiedy -edynie 7(b #iba<";yk@* u*a?ao1 ?e Ke;bollah mia pra*o
po;ostaL organi;a"-H ;bro-nH i kontynuo*aL s*o-H d;iaalnoGL opo;y"y-nHJ:
,ynamika ta -est ;nana: 0ami 2: 3houri1 *yda*"a liba<skie- edy"-i I,aily
+tarJ1 pis;e1 ?e I#iba<";y"y i Palesty<";y"y odpo*ied;ieli na po*tar;a-H"e si/ "ora;
";/G"ie- okrutne ataki I;raela na ludnoGL "y*ilnH1 t*or;H" organi;a"-e1 kt@re ma-H
i"h broniL i pomagaL imJ:
Tego typu spoe";ne siy stanH si/ -edynie silnie-s;e i bard;ie- ekstremalne1
-e?eli +tany .-edno";one i I;rael dale- b/dH nis;";yL nad;ie-e Palesty<";yk@* na
*asne pa<st*o i nadal b/dH nis;";yL #iban:
) obli";u d;isie-s;ego kry;ysu na*et kr@l !bdullah ; !rabii +audy-skie-1
kt@ra -est dla )as;yngtonu na-stars;ym Ti na-*a?nie-s;ymU so-us;nikiem *
regionie1 by ;mus;ony po*ied;ieL: I9e?eli pok@- ;ostanie odr;u"ony ; po*odu
arogan"-i I;raela1 to po;ostanie -edynie *o-na1 i nikt nie -est * stanie pr;e*id;ieL1
-akim e"hem ta *o-na odbi-e si/ * regionie1 ale nast/pst*em mogH byL *o-ny i
konflikty1 kt@re nie os;";/d;H nikogo1 r@*nie? te- strony1 kt@ra ma militarnH
pr;e*ag/ i pr@bu-e igraL ; ogniemJ:
Nie -est ta-emni"H1 ?e I;rael pomaga * ;nis;";eniu G*ie"kiego arabskiego
na"-onali;mu ora; * po*staniu Ke;bollahu i Kamasu1 podobnie -ak ameryka<ska
pr;emo" dopro*ad;ia do *;rostu islamskiego fundamentali;mu i terroru d?ihadu:
&statnie posuni/"ia ;ape*ne st*or;H no*e pokolenia gnie*ny"h i pragnH"y"h
;emsty *o-o*nik@* d?ihadu1 podobnie -ak u";ynia to in*a;-a na Irak:
I;raelski pisar; Ori !Pnery ;au*a?y1 ?e i;raelski s;ef s;tabu ,an Kalut;1 byy
do*@d"a si lotni";y"h1 IspoglHda na G*iat pr;e; "elo*nik bombo*yJ: Tak samo
post/pu-H 0umsfeld1 Cheney i 0i"e ora; inni g@*ni strated;y * administra"-i
$usha: 9ak u";y nas historia1 takie spoglHdanie na G*iat nie -est ";ymG *y-Htko*ym
*Gr@d os@b1 kt@re dysponu-H *i/ks;oG"iH Grodk@* pr;emo"y:
+aad52horayeb opisu-e obe"nH pr;emo" * Ikategoria"h apokalipsyJ1
ostr;ega-H"1 ?e Ipieko ;ostanie u*olnioneJ1 -e?eli * re;ulta"ie kampanii
ameryka<sko5i;raelskie- po*stanie sytua"-a1 * kt@re- Ispoe";noGL s;yi"ka b/d;ie
kipieL obur;eniem *obe" I;raela1 +tan@* .-edno";ony"h i *asnego r;Hdu1 kt@ry
-est postr;egany -ak ;dra-"aJ:
Na-*a?nie-s;a k*estia 5 a *i/" konflikt i;raelsko5palesty<ski 5 mo?e byL
;aagod;ona dyplomaty";nie1 -eGli +tany .-edno";one i I;rael pr;estanH takie
ro;*iH;anie odr;u"aL: Inne niero;str;ygni/te problemy * regionie r@*nie at*o
daoby si/ ro;*iH;aL pr;e; nego"-a"-e i dyploma"-/: Nie mo?e byL g*aran"-i1 ?e
takie d;iaania ;ako<";H si/ suk"esem1 mo?na byL -ednak pe*nym1 ?e dals;e
spoglHdanie na G*iat pr;e; "elo*nik bombo*y pr;yniesie tylko *i/"e- biedy i
"ierpie<1 byL mo?e na*et Iapokalipty";ny"hJ:
P0.BPI+B
=: Na temat tego *i/;ienia *i/"e- mo?na pr;e";ytaL *: !PiP #aPie1 Inside Israe.:s se#ret
prison' IKaaret;J ; 22 sierpnia 2006 roku> 9onathan Cook1 0a#i.ity 13Q1L Israe.:s
Muantanamo' I#e 'onde diplomatiHueJ ; listopada 2006 roku> Chris '"2real1
0a#i.ity 13Q1L Israe.s se#ret prison' I2uardianJ Q*ydanie bryty-skieR ; =C listopada
2006 roku:
2: 2ideon #ePy * IKaaret;J ; 2 lip"a i =( sierpnia 200D roku: .oba"; raport $Tselem #t
of Ken&ean#eL Israe.s Aombin& ofthe Maza >o"er >.ant and its Iffe#ts ; *r;eGnia
200D roku: To o";y*iG"ie -edynie na-bard;ie- e*identny pr;ykad:
Ameryka <aci+ska og*asza
niepodleg*o.
D )0.NNI! 200D 0&3O
Pi/L *iek@* po podbo-u dokonanym pr;e; urope-";yk@* !meryka Poudnio*a
pono*nie sta-e si/ niepodlega: &d )ene;ueli po !rgentyn/ *i/ks;a ";/GL regionu
;a";yna odr;u"aL spuG"i;n/ ob"e- domina"-i miniony"h ";as@* ora; okrutne i
*ynis;";a-H"e pod;iay spoe";ne1 kt@re po*stay * -e- *yniku:
'e"hani;my imperialisty";ne- kontroli 5 pr;emo" i *o-na gospodar";a1 kt@re
nie sH * !mery"e Fa"i<skie- odlegH pr;es;oG"iH 5 pr;esta-H byL skute";ne1 "o -est
;nakiem1 ?e kra-e kontynentu ;a";yna-H dH?yL do nie;ale?noG"i: )as;yngton -est
obe"nie ;mus;ony tolero*aL r;Hdy1 kt@re * pr;es;oG"i po*odo*aby ameryka<skH
inter*en"-/ lub d;iaania od*eto*e:
Pr;e; "ay kontynent pr;e"hod;i fala ru"h@* spoe";ny"h1 kt@re budu-H
podsta*y pene- demokra"-i: 0d;enne spoe";noG"i1 -ak gdyby odkry*s;y na no*o
s*o-e pr;edkolumbi-skie d;ied;i"t*o1 sta-H si/ "ora; akty*nie-s;e i *py*o*e1
s;";eg@lnie * k*ador;e i $oli*ii:
Taki ro;*@- *ydar;e< -est ";/G"iH s;ers;ego ;-a*iska1 -akie od kilku lat
obser*u-H * !mery"e Fa"i<skie- spe"-aliG"i i instytu"-e bada-H"e opini/ spoe";nH:
* miar/ -ak *ybrane r;Hdy sta*ay si/ formalnie bard;ie- demokraty";ne1
oby*atele ;a";ynali *yra?aL rosnH"e ro;";aro*anie sposobem funk"-ono*ania
takie- demokra"-i ora; brak *iary * instytu"-e demokraty";ne: Ch"ieli st*or;enia
takiego systemu demokra"-i1 * kt@rym gos miaoby spoe";e<st*o1 a nie elity i ob"a
domina"-a:
Pr;ekonu-H"o *y-aGni ten spadek *iary * istnie-H"e instytu"-e argenty<ski
politolog !tilio $or@n1 kt@ry ;aobser*o*a1 ?e no*a fala demokraty5
;a"-i * !mery"e Fa"i<skie- ;biega si/ ; nar;u"anymi ; ;e*nHtr; IreformamiJ
gospodar";ymi1 -akie uder;ay * ustr@-: neoliberalny I*as;yngto<ski konsensusJ1
kt@rego ka?dy element -est pod*a?eniem demokra"-i i kt@ry dopro*ad;i do
gospodar";e- katastrofy na tym kontynen"ie1 podobnie -ak * inny"h regiona"h
G*iata1 gd;ie by ;astoso*any:
3on"ep"-e demokra"-i i ro;*o-u sH ;e sobH * *ielu aspekta"h blisko
po*iH;ane: 9ednym ; taki"h aspekt@* -est i"h *sp@lny *r@g: utrata su*erennoG"i:
) G*ie"ie pa<st* narodo*y"h -est o";y*iste ; defini"-i1 ?e utrata su*erennoG"i
po*odu-e ;anikanie demokra"-i ora; brak mo?li*oG"i pro*ad;enia polityki
spoe";ne- i gospodar";e-: To ; kolei ograni";a ro;*@-1 "o *ynika ; historii
gospodar";e- * "iHgu *iek@*:
Kistoria u-a*nia r@*nie?1 ?e utrata su*erennoG"i pro*ad;i do nar;u"onego
liberali;mu1 o";y*iG"ie * interesie ty"h1 kt@r;y ma-H *ad;/ i mogH nar;u"iL s*@-
por;Hdek spoe";ny i gospodar";y: &statnio taki nar;u"ony por;Hdek -est na;y*any
Ineoliberali;memJ: Nie -est to na-leps;e okreGlenie1 gdy? por;Hdek ten nie -est ani
no*y1 ani liberalny1 pr;yna-mnie- nie * ro;umieniu klasy";ny"h libera@*:
) +tana"h .-edno";ony"h spoe";e<st*o r@*nie? tra"i *iar/ * instytu"-e i
ma ku temu dobre po*ody: Po*sta ogromny ro;dS*i/k mi/d;y opiniH publi";nH i
politykH1 o kt@rym r;adko si/ m@*i1 "ho"ia? lud;ie ;da-H sobie spra*/ ; tego1 ?e i"h
gos -est ignoro*any:
)iele nauki mo?na *ynieGL ; por@*nania ostatni"h *ybor@* pre;yden"ki"h
* na-bogats;ym kra-u G*iata i na-biednie-s;ym kra-u !meryki Fa"i<skie- 5 $oli*ii:
) listopad;ie 200C roku *ybor"y * +tana"h .-edno";ony"h mieli mo?li*oGL
*yboru mi/d;y d*oma kandydatami1 kt@r;y po"hod;ili ; bogate- i
upr;y*ile-o*ane- elity: I"h programy byy podobne1 ;godne ; potr;ebami i"h
*ybor"@*: gosiy boga"t*o i pr;y*ile-e: $adania opinii publi";ne- u-a*niy1 ?e *
ogromne- *i/ks;oG"i na-*a?nie-s;y"h k*estii obie partie sH *y"hylone
;de"ydo*anie na pra*o od o";eki*a< spoe";e<st*a1 a -u? s;";eg@lnie daleko od
poglHd@* spoe";e<st*a ;na-du-e si/ administra"-a $usha: C;/G"io*o ; tego
po*odu pe*ne k*estie nie sH pode-mo*ane * kampanii *ybor";e- i nie*ielu
*ybor"@* ;nao opinie kandydat@* * ty"h spra*a"h: 3andyda"i sH pako*ani i
spr;eda*ani -ak pasta do ;/b@*1 samo"hody lub Grodki upi/ks;a-H"e 5 i pr;e; te
*aGnie sektory gospodarki oddane uud;ie i os;ust*u:
,la odmiany sp@-r;my na $oli*i/ i *yb@r Po 'oralesa * grudniu 2007 roku:
)ybor"y ;nali problemy1 bard;o realne i *a?ne1 takie -ak kontrola pa<st*a nad
*ydoby"iem ga;u naturalnego i inny"h suro*"@* naturalny"h1 "o "ies;y si/ * tym
kra-u mia?d?H"ym popar"iem spoe";nym: Pra*a rd;enne- ludnoG"i1 pra*a kobiet1
pra*o do ;iemi i do *ody sH pr;edmiotem polityki1 podobnie -ak inne nie;*ykle
istotne k*estie1 o kt@re nieustannie *al";yy organi;a"-e spoe";ne: +poe";e<st*o
*ybrao kandydata r@*nego sobie statusem1 a nie repre;entanta *Hski"h grup
upr;y*ile-o*any"h: To by r;e";y*isty ud;ia1 a nie -edynie *r;u"enie kartki do
urny ra; na kilka lat:
To por@*nanie1 nie -edyne ; res;tH1 rod;i pytanie o to1 gd;ie sH potr;ebne
programy Ilansu-H"e demokra"-/J:
Patr;H" na ro;*@- *ypadk@*1 mo?na si/ spod;ie*aL1 ?e !meryka Fa"i<ska
sama sobie porad;i ;e s*oimi na-*i/ks;ymi problemami: 0egion ten -est ;nany ;
"h"i*oG"i s*oi"h klas boga";y i ; i"h ;upenego braku po";u"ia odpo*ied;ialnoG"i
spoe";ne-:
Por@*nanie ro;*o-u gospodar";ego !meryki Fa"i<skie- i *s"hodnie-
!;-i-est*tym aspek"ie bard;o odkry*";e: Nier@*noG"i spoe";ne * !mery"e
Fa"i<skie- sH -ednymi ; na-*i/ks;y"h na G*ie"ie1 * !;-i )s"hodnie- sH one -ednymi
; na-mnie-s;y"h: To samo doty";y eduka"-i1 opieki ;dro*otne- i og@lnie dobrobytu
spoe";e<st*a: Import do !meryki Fa"i<skie- ;aspoka-a g@*nie konsump"-oni;m
na-bogats;y"h1 * !;-i )s"hodnie- import to pr;ede *s;ystkim in*esty"-e
;*i/ks;a-H"e produk"-/: &dpy* kapitau ; !meryki Fa"i<skie- osiHgnH po;iom -e-
;adu?enia1 sugeru-H" spos@b po;by"ia si/ tego ogromnego "i/?aru: ) !;-i
)s"hodnie- pr;epy*y kapitao*e sH ob-/te G"isH kontrolH:
2ospodarki !meryki Fa"i<skie- po;osta-H r@*nie? bard;ie- ot*arte na
in*esty"-e ;agrani";ne ni? gospodarki *s"hodnie- !;-i: .godnie ; danymi
3onferen"-i Narod@* .-edno";ony"h do spra* Kandlu i 0o;*o-u TONCT!,U od lat
pi/Ld;iesiHty"h `` *ieku ;agrani";ne kon"erny mi/d;ynarodo*e ma-H ;na";nie
*i/ks;y ud;ia * produk"-i pr;emyso*e- !meryki Fa"i<skie- ni? * suk"esie
gospodar";ym !;-i )s"hodnie-: $ank N*iato*y donosi1 ?e ;agrani";ne in*esty"-e i
pry*aty;a"-a ;astHpiy inne pr;epy*y kapitao*e * !mery"e Fa"i<skie-1 pr;e; "o
;agrani";ne kon"erny kontrolo*ay gospodark/ i transfero*ay ;yski ;a grani"/1
;upenie ina";e- ni? * !;-i )s"hodnie-:
Tym";asem programy so"-alne i gospodar";e *dra?ane * !mery"e Fa"i<skie-
;mienia-H r;e";y*istoGL1 kt@ra po"hod;i a? ; ";as@* his;pa<ski"h podbo-@*1 nadal
bo*iem elity i gospodarki tego kontynentu sH po*iH;ane ; ob"ymi mo"arst*ami1 a
nie ;e sobH na*;a-em:
Nie d;i*i *i/"1 ?e ;miany te sH bard;o Sle *id;iane * )as;yngtonie 5 ;
o";y*isty"h po*od@*1 +tany .-edno";one o";eku-H bo*iem1 ?e b/dH mogy polegaL
na !mery"e Fa"i<skie- - ako be;pie";nym Sr@dle suro*"@*1 rynku spr;eda?y i
mie-s"u do in*esto*ania: I -ak od da*na podkreGla-H strated;y1 -eGli ten kontynent
*ymknie si/ spod kontroli )as;yngtonu1 to ";y +tany .-edno";one mogH mieL
nad;ie-/1 ?e ;doa-H po*str;ymaL nieposus;e<st*o gd;iekol*iek ind;ie-M
Alternatywy dla Ameryk
24 20O,NI! 200D 0&3O
) tym miesiH"u narod;iny i GmierL stay si/ sygnaem ;mian * !mery"e
Poudnio*e-1 a tak napra*d/ r@*nie? na G*ie"ie:
$yy "hili-ski dyktator !ugusto Pino"het ;mar1 a pr;y*@d"y !meryki
Poudnio*e- ;amkn/li d*udnio*y s;";yt * Co"habamba * $oli*ii1 kt@remu
pr;e*odni";y boli*i-ski pre;ydent Po 'orales: O";estni"y i temat pr;e*odni
s;";ytu stano*iy antyte;/ dla Pino"heta i -ego ery neona;isto*ski"h pa<st*
be;pie";e<st*a narodo*ego T*spierany"h i ";asem instalo*any"h pr;e; kra- o
na-*i/ks;y"h *py*a"h na p@kuliU1 a tak?e plagi terroru1 tortur i barbar;y<st*a1
kt@re ro;es;o si/ ; !rgentyny na !meryk/ Nrodko*H:
) deklara"-i ; Co"habamba pre;yden"i i pr;edsta*i"iele d*unastu pa<st*
u;godnili1 ?e b/dH pra"o*aL nad ut*or;eniem kontynentalne- spoe";noG"i na *;@r
Onii urope-skie-:
,eklara"-a ta o;na";a no*y etap * d;iaania"h ;mier;a-H"y"h do integra"-i
!meryki Poudnio*e- pi/Lset lat po -e- podbo-u pr;e; urope-";yk@*: 3ontynent 5
od )ene;ueli a? po !rgentyn/ 5 mo?e stano*iL dla G*iata pr;ykad1 * -aki spos@b
budo*aL no*H pr;ys;oGL dalekH od spuG"i;ny imperiali;mu i terroru:
+tany .-edno";one od da*na dominu-H nad tym regionem1 stosu-H" d*ie
metody: pr;emo" i na"isk gospodar";y: &g@lnie m@*iH"1 pr;ypomina to d;iaania
mafii: &-"ie" "hr;estny po*a?nie traktu-e ka?dH pr@b/ os;ukania go1 na*et pr;e;
may"h sklepikar;y1 ; ";ego !meryka Fa"i<ska ;da-e sobie doskonale spra*/:
)";eGnie-s;e pr@by u;yskania nie;ale?noG"i byy tumione1 ";/G"io*o ; braku
*sp@pra"y mi/d;y pa<st*ami kontynentu: $e; nie- at*o ule" groSbom:
,la +tan@* .-edno";ony"h pra*d;i*ym *rogiem ;a*s;e by nie;ale?ny
na"-onali;m1 s;";eg@lnie *tedy1 kiedy po*sta*ao niebe;pie";e<st*o1 ?e stanie si/
on I;araSli*ym pr;ykademJ1 "ytu-H" okreGlenie demokraty";nego so"-ali;mu *
Chile1 -akiego u?y Kenry 3issinger: +o"-ali;mu1 kt@ry ;osta *yle";ony li *r;eGnia
=476 roku * opisany *";eGnie- spos@b:
)Gr@d poudnio*oameryka<ski"h lider@* * Co"habamba bya obe"na
pre;ydent Chile 'i"helle $a"helet: Podobnie -ak !llende1 -est ona so"-alistkH i
lekar;em: 9est te? byH *yp/d;onH i *i/SniarkH polity";nH: 9e- o-"ie"1 genera1
;mar * *i/;ieniu na skutek tortur:
) Co"habamba 'orales i pre;ydent )ene;ueli Kugo ChaPe; G*i/to*ali no*y
*sp@lny pro-ekt ty"h pa<st* doty";H"y eksploata"-i ga;u * $oli*ii: Taka
*sp@pra"a *;ma"nia rol/ regionu -ako -ednego ; g@*ny"h gra";y na G*iato*ym
rynku energety";nym: )ene;uela -u? obe"nie -est -edynym kra-em !meryki
Fa"i<skie-1 kt@ry -est ";onkiem &PC1 ma-H" na-*i/ks;e1 po;a $liskim )s"hodem1
;o?a ropy nafto*e- na G*ie"ie: Cha5 Pe; ma *i;-/ st*or;enia Petroameri"a1
;integro*anego systemu energety";nego na *;@r tego1 kt@ry Chiny pr@bu-H
;aini"-o*aL * !;-i:
No*y pre;ydent k*adoru1 0afael Correa1 ;apropono*a st*or;enie systemu
transporto*ego lHdo*ego i r;e";nego ; bra;yli-skie- pus;";y ama;o<skie- do
*ybr;e?a Pa"yfiku * k*ador;e1 "o byoby poudnio*oameryka<skim
konkurentem dla kanau panamskiego: Inne tego typu ini"-aty*y to na pr;ykad
Telesur Ttele*i;-aU1 kt@ry ma byL pr@bH ;amania ;a"hodniego monopolu * te-
d;ied;inie: $ra;yli-ski pre;ydent #ui; #ula da +ilPa *e;*a inny"h pr;y*@d"@* do
pokonania history";ny"h r@?ni" i ;-edno";enia kontynentu1 be; *;gl/du na to1 -ak
trudne b/d;ie to ;adanie:
Integra"-a to *arunek *st/pny dla pra*d;i*e- niepodlegoG"i: 3oloni;a"-a 5
pro*ad;ona pr;e; Kis;pani/1 !ngli/ ";y inny"h kra-e uropy1 a tak?e pr;e; +tany
.-edno";one 5 nie tylko ro;d;ielia od siebie pa<st*a !meryki Poudnio*e-1 ale
r@*nie? ostro pod;ielia -e *e*n/tr;nie1 po*stay bo*iem nieli";ne bogate elity i
ogromne r;es;e ?y-H"e * bied;ie:
Po*iH;anie ; k*estiami raso*ymi -est doGL bliskie: $ogata elita bya biaa1
europe-ska1 ;a"hodnia1 a bied/ "ierpieli rd;enni mies;ka<"y1 Indianie1 ";arni i rasy
mies;ane: Te * *i/ks;oG"i biae elity nie miay pra*ie * og@le rela"-i ; *asnymi
kra-ami i spoe";e<st*ami: $yy ;oriento*ane na .a"h@d1 a nie *asne
spoe";noG"i na Poudniu:
. po*odu no*y"h trend@* * !mery"e Poudnio*e- +tany .-edno";one
;ostay ;mus;one do korekty s*o-e- polityki: 0;Hdy1 kt@re obe"nie "ies;H si/
popar"iem +tan@* .-edno";ony"h 5 -ak r;Hd $ra;ylii1 na kt@rego ";ele stoi #ula da
+ilPa 5 * pr;es;oG"i r@*nie dobr;e mogy byL obalone1 -ak bra;yli-ski r;Hd
pre;ydenta 9oao 2oularta1 kt@ry ;osta obalony pr;y *spar"iu +tan@*
.-edno";ony"h * =4DC roku:
Na-*i/ks;H kontrol/ nad gospodarkH spra*o*a * pr;es;oG"i
'i/d;ynarodo*y 8undus; )aluto*y1 kt@ry tak napra*d/ -est ";/G"iH
ameryka<skiego ,epartamentu +karbu: !rgentyna bya ulubionym d;ie"kiem
fundus;u1 do kra"hu * 200= roku: !rgentyna *ys;a ; kry;ysu1 ale pr;e; ;amanie
;asad 'i/d;ynarodo*ego 8undus;u )aluto*ego1 odma*ia-H" spaty s*oi"h
dug@* i *ykupu-H" to1 "o ; ni"h po;ostao T";/G"io*o udao si/ to d;i/ki pomo"y
)ene;ueli * no*e- formie *sp@pra"yU:
$ra;ylia r@*nie? na s*@- spos@b pos;a drogH1 kt@ra miaa-H u*olniL od
*py*@* 'i/d;ynarodo*ego 8undus;u )aluto*ego: $oli*ia bya posus;nym
u";niem fundus;u pr;e; okoo d*ad;ieG"ia pi/L lat i sko<";yo si/ to dla nie-
do"hodem per #apita ni?s;ym ni? *tedy1 kiedy -e- *sp@pra"a ; tH instytu"-H si/
;a";ynaa: &be"nie $oli*ia r@*nie? po;by*a si/ *py*@* 'i/d;ynarodo*ego
8undus;u )aluto*ego i te? kor;ysta pr;y tym ; pomo"y )ene;ueli:
) *ypadku !meryki Poudnio*e- +tany .-edno";one musiay si/ dostoso*aL
do "entrole*i"o*y"h r;Hd@* i ;a";/y ro;r@?niaL Ity"h dobry"hJ od Ity"h ;y"hJ:
9ednym ; dobry"h -est pre;ydent $ra;ylii #ula da +ilPa: .ymi sH ChaPe; i 'orales:
Otr;ymu-H" takH polityk/1 )as;yngton musi r@*nie? ak"epto*aL pe*ne fakty:
Na pr;ykad to1 ?e -ednH ; pier*s;y"h r;e";y1 -akH ;robi #ula da +ilPa po
pono*nym *ybor;e na pre;ydenta * paSd;ierniku 200D roku1 by *y-a;d do
Cara"as i popar"ie ChaPe;a *-ego kampanii *ybor";e-: #ula da +ilPa podaro*a
r@*nie? bra;yli-ski pro-ekt infrastrukturalny * )ene;ueli1 most nad r;ekH
&rinoko1 i ro;ma*ia o inny"h *sp@lny"h pro-ekta"h:
) grudniu 200D roku sygnatarius;e '0C&+O01
poudnio*oameryka<skiego poro;umienia handlo*ego1 kontynuo*ali ro;mo*y o
;-edno";eniu !meryki Poudnio*e- na spotkaniu * $ra;ylii1 na kt@rym #ula da
+ilPa ;ainauguro*a obrady Parlamentu '0C&+O0 5 -es;";e -eden peen nad;iei
krok * u*alnianiu si/ od demon@* pr;es;oG"i:
$ariery dla pod*@-ne- integra"-i 5 mi/d;y kra-ami i *e*nHtr; ni"h 5
pr;es;kad;a-H1 ale pode-mu-e si/ * tym kierunku obie"u-H"e d;iaania1 * ";ym
*ielkH rol/ odgry*a-H maso*e ru"hy spoe";ne1 kt@re sH podsta*H pra*d;i*e-
demokra"-i i nie;b/dny"h ;mian spoe";ny"h:
=o jest stawk" w Iraku1
60 +TBC.NI! 2007 0&3O
Niekt@re bard;o istotne informa"-e doty";H"e Iraku sH na .a"hod;ie ignoro*ane
albo te? nie ro;ma*ia si/ o ni"h: ,op@ki nie ;a";nie si/ i"h po*a?nie trakto*aL1
propo;y"-e ameryka<skie- polityki * Iraku nie b/dH ro;sHdne ani moralnie1 ani
strategi";nie:
9ednH ; taki"h k*estii ;*iH;any"h ; "ierpiH"ym narodem ira"kim1 kt@ra nie
;ostaa pra*ie *"ale ;au*a?ona1 a kt@re- ;ignoro*anie dobr;e odda-e po;iom
ignoran"-i1 sH *yniki badania opinii Iraki-";yk@* * spra*ie in*a;-i1
pr;epro*ad;one * $agdad;ie1 !nbar;e i Na-afie: I&koo 40 pro"ent Iraki-";yk@*
u*a?a1 ?e sytua"-a * i"h kra-u bya leps;a pr;ed in*a;-H dokonanH pod *od;H
+tan@* .-edno";ony"h ni? tera;J 5 pr;edsta*ia *yniki badania ; listopada 200D
roku1 pr;epro*ad;onego pr;e; ira"kie Centrum $ada< i +tudi@* +trategi";ny"h1
organi;a"-a Onited Press International: INiemal poo*a respondent@* opo*iada
si/ ;a naty"hmiasto*ym *y"ofaniem ob"y"h *o-sk in*a;y-ny"hJ 5 donosi I,aily
+tarJ * $e-ru"ie: ,*ad;ieG"ia pro"ent respondent@* "h"iaoby1 aby stopnio*e
*y"ofy*anie *o-sk ro;po";/o si/ nie;*o";nie: T$adanie pr;epro*ad;one pr;e;
ameryka<ski ,epartament +tanu1 r@*nie? ;ignoro*ane1 u-a*nio1 ?e d*ie tr;e"ie
mies;ka<"@* $agdadu "h"e naty"hmiasto*ego *y"ofania *o-sk koali"y-ny"h:U
&g@lnie -ednak opinia publi";na 5 ";y to * Iraku1 ";y * +tana"h
.-edno";ony"h1 ";y gd;iekol*iek ind;ie- 5 nie -est brana pod u*ag/ pr;e;
de"ydent@* polity";ny"h1 "hyba ?e mo?e ;ak@"iL im osiHgni/"ie ;amier;ony"h
"el@*: 9est to -es;";e -edna o;naka tego1 * -aki spos@b strated;y i i"h pople";ni"y
lek"e*a?H demokra"-/1 pr;y -edno";esnym akompaniamen"ie ;ale*a-H"e- nas
*;niose- retoryki na temat mioG"i do demokra"-i i mes-a<skie- mis-i1 -akH -est -e-
lanso*anie:
$adania ameryka<skie u-a*nia-H1 ?e *i/ks;oGL -est pr;e"i*na *o-nie1 ale
t*or;H" polityk/1 na t/ *i/ks;oGL nie ;*ra"a si/ u*agi i nie u*;gl/dnia si/ -e- gosu
ani te? nie bier;e pod u*ag/ krytyki *obe" plan@* polity";ny"h: Na-no*s;H opiniH
tego rod;a-u by raport opubliko*any pr;e; $aker5Kamilton Ira] +tudy 2roup
Tpo*oana pr;e; ameryka<ski 3ongres d;iesi/"ioosobo*a grupa bada*";a1 ;o?ona
; pi/"iu republikan@* i pi/"iu demokrat@*1 kt@ra ma dorad;aL r;Hdo*i $usha *
spra*a"h sytua"-i * Iraku i ;nale;ieniu polity";ny"h ro;*iH;a<U1 s;eroko
okr;ykni/ty -ako *artoG"io*a krytyka polityki administra"-i 2eorgeYa ): $usha1
d;i/ki kt@re- mo?na *pro*ad;iL korekty1 "o naty"hmiast stao si/ pr;y";ynH
*ysania tego raportu * niebyt: 9ednH *ybitnH "e"hH tego raportu -est brak troski o
pragnienia Iraki-";yk@*: 0aport "ytu-e *yniki niekt@ry"h bada< opinii
Iraki-";yk@*1 ale -edynie * stosunku do be;pie";e<st*a *o-sk ameryka<ski"h:
0aport gosi te;/1 ?e polityka po*inna od;*ier"iedlaL interesy r;Hdu +tan@*
.-edno";ony"h1 a nie interesy Iraki-";yk@* Talbo !merykan@*1 r@*nie?
ignoro*any"hU:
T*@r"y raportu nie do"ieka-H1 -akie sH te interesy ani dla";ego +tany
.-edno";one pr;epro*ad;iy in*a;-/ albo dla";ego ;agra?a-H su*erennemu i mnie-
lub bard;ie- demokraty";nemu Irako*i1 "ho"ia? odpo*ied;i nietrudno ;naleSL:
Pra*d;i*y po*@d in*a;-i -est o";y*iG"ie taki1 ?e * Iraku sH drugie "o do *ielkoG"i
na .iemi ;o?a ropy nafto*e-1 bard;o tanie- * *ydoby"iu: 3*estiH nie -est tuta-
dost/p do ty"h ;asob@*1 ale kontrola nad nimi Ta dla korpora"-i k*estiH sH ;yskiU:
9ak ;au*a?y * ma-u 200D roku *i"epre;ydent ,i"k Cheney1 kontrola nad
;asobami suro*"@* energety";ny"h1 -est nar;/d;iem ;astras;ania lub s;anta?uJ
To";y*iG"ie -eGli -est * r/ka"h kogoG innegoU:
) rapor"ie -est ukryta rekomenda"-a1 aby po;*oliL korpora"-om Tg@*nie
ameryka<skim i bryty-skimU na kontrolo*anie ira"ki"h ;@? suro*"@*
energety";ny"h: 0aport u-mu-e to bard;ie- delikatnie: I+tany .-edno";one po*inny
*espr;eL ira"ki"h pr;y*@d"@* * u;naniu kra-o*ego pr;emysu *ydoby*";ego
ropy nafto*e- ;a pr;edsi/*;i/"ie komer"y-ne1 aby popra*iL d;i/ki temu
efekty*noGL1 pr;e-r;ystoGL i odpo*ied;ialnoGLJ:
CiHgy brak *oli do dyskus-i nad tak nieistotnymi k*estiami spra*ia1 ?e +tudy
2roup nie -est * stanie sta*iL ";oa r;e";y*istoG"i ameryka<skie- polityki * obli";u
oma*iane- *";eGnie- katastrofy1 -akH spo*odo*aa in*a;-a:
2@*nH k*estiH1 -akH porus;a raport +tudy 2roup1 -est *y"ofanie *o-sk
ameryka<ski"h ; Iraku1 s;";eg@lnie *yH";enie i"h ; be;poGrednie- *alki1 "ho"ia?
propo;y"-e *y-G"ia armii ;ostay ob*aro*ane *ieloma ograni";eniami i
;astr;e?eniami: 0aport * kilku so*a"h nama*ia pre;ydenta1 aby ten ogosi1 ?e
+tany .-edno";one nie ;amier;a-H ustano*iL stae- obe"noG"i *o-sko*e- * Iraku1
ale nie *;y*a do ;ako<";enia budo*ania ba; *o-sko*y"h1 *obe" tego taka
deklara"-a pra*dopodobnie nie b/d;ie po*a?nie potrakto*ana pr;e; Iraki-";yk@*:
0aport ;akada1 pr;emil";a-H" t/ k*esti/1 ?e logistyka1 podpora no*o";esne-
armii1 po*inna po;ostaL pod ameryka<skH kontrolH i ?e -ednostki bo-o*e mus;H
po;ostaL * Iraku dla Io"hrony poko-uJ T* tym o"hrony ameryka<ski"h odd;ia@*
*"hod;H"y"h * skad odd;ia@* ira"ki"hU * kra-u1 * kt@rym D0 pro"ent ludnoG"i 5
a ludnoG"i arabskie- ;na";nie *i/"e- tam1 gd;ie ro;mies;";a si/ -ednostki 5 traktu-e
?onier;y -ako "el upra*niony"h atak@*:
Nie ma r@*nie? mo*y o tym1 ?e +tany .-edno";one ;a"ho*a-H kontrol/ nad
pr;estr;eniH po*ietr;nH1 a pr;e; to mogH ;e"h"ieL si/gnHL po taktyk/1 kt@rH -u? ra;
;astoso*ano * *o-na"h * Indo"hina"h1 gd;ie r@*nie? *y"ofy*ano ?onier;y1 "o
-est ;o*ies;";H perspekty*H: 3*esti/ t/ oma*ia-H d*a- *ybitni eksper"i *
spra*a"h 3ambod?y1 Taylor &*en i $en 3iernan1 dyrektor Bale OniPersity
2eno"ide Pro-e"t1 * nie;*ykle *a?nym artykule Aombs oHer *ambodia TI)alrusJ
Q*ydanie kanady-skieR ; paSd;iernika 200D rokuU: 9est r;e";H dobr;e ;nanH1 ?e
*y"ofy*aniu *o-sk lHdo*y"h ; poudnio*ego )ietnamu to*ar;ys;yo
pr;yspies;enie be;litosny"h bombardo*a<1 s;";eg@lnie na p@no"ny #aos i
3ambod?/: !le autor;y poda-H no*e dane na temat skali i nast/pst* ty"h
bombardo*a<: O-a*nia-H one1 ?e ";/stotli*oGL nalot@* na 3ambod?/ bya
pi/"iokrotnie *i/ks;a ni? *";eGnie- poda*ana ofi"-alnie1 "o o;na";a1 ?e
bombardo*ania rolni";e- 3ambod?y byy *i/ks;e ni? bombardo*ania *s;ystki"h
*o-sk spr;ymier;ony"h pr;e; "aH drugH *o-n/ G*iato*H: No*e informa"-e
pot*ierd;a-H *";eGnie-s;e s;a"unki skutk@* bombardo*a<: Cytu-H" so*a
autor@*: I#i";ba ofiar *Gr@d "y*ili * 3ambod?y spo*odo*aa1 ?e ro;*G"ie";one
spoe";e<st*o r;u"io si/ * ramiona rebeliant@*1 kt@r;y pr;ed nalotami "ies;yli si/
bard;o maym popar"iem1 "o spo*odo*ao do-G"ie do *ad;y C;er*ony"h
3hmer@*1 a tym samym ostate";nie ludob@-st*o * 3ambod?yJ: 0o;ka;y NiEona o
ro;po";/"iu nalot@* ;ostay pr;eka;ane pr;e; KenryYego 3issingera so*ami:
I*s;ystko1 "o lata na *s;ystko1 "o si/ porus;aJ1 "o -est -ednym ; na-bard;ie-
dobitny"h *e;*a< do ludob@-st*a * historii G*iata: Te so*a 3issingera ;ostay
pr;ypomniane * INe* Bork TimesieJ ; 27 ma-a 200C roku Tli;abeth $e"ker1
9issin&er (apes 5es#ribe *rises' +ar and Star! >hotos ofbuse3' ale nie *y*oay
?adne- reak"-i: 0@*nie? no*e re*ela"-e ;ostay pomini/te mil";eniem: $rak reak"-i
-est kole-nym do*odem na to1 -akH tak napra*d/ troskH ota";a-H mies;ka<"@*
3ambod?y "i mies;ka<"y .a"hodu1 kt@r;y radoGnie *ykor;ysty*ali i"h poo?enie
dla osobisty"h kor;yG"i i su?H" *ad;y * okresie1 kiedy C;er*oni 3hmer;y
dokony*ali s*oi"h mord@*1 be; sugestii1 "o ; tym po";HL: Cako*i"ie pr;e"i*nie
do reak"-i ty"h samy"h lud;i na inne podobne okru"ie<st*a1 ;a kt@re ponosiliGmy
na-*i/ks;H odpo*ied;ialnoGL i kt@re moglibyGmy pr;er*aL1 gdybyGmy "h"ieli
=
:
Nie mo?na at*o odr;u"iL oba* *yra?any"h pr;e; &*ena i 3ernana "o do
tego1 -ak sytua"-a mo?e si/ ro;*inHL * Iraku * G*ietle taki"h *";eGnie-s;y"h
*ydar;e< -ak te:
Niekt@r;y obser*ator;y oba*ia-H si/1 ?e *y"ofanie si/ +tan@* .-edno";ony"h
; Iraku mogoby dopro*ad;iL do *o-ny domo*e-1 kt@ra ob-/aby "ay kra- i
;nis;";yaby go ;upenie: Co do skutk@* *y"ofania 5 sami mo?emy -e o"eniaL1 i
b/dH one tak samo niepe*ne i *Htpli*e -ak o"eny dokony*ane pr;e; ameryka<ski
*y*iad: !le te o"eny nie ma-H ;na";enia: .na";enie ma to1 "o myGlH Iraki-";y"y:
#ub m@*iH" ina";e-1 to1 "o oni myGlH1 po*inno * ko<"u mieL ;na";enie:
9eGli sp@-ne *yniki *ielu bada< opinii publi";ne- nie *ystar";a-H1 spra*a
*y"ofania *o-sk mogaby ;ostaL ro;str;ygni/ta * referendum pr;epro*ad;onym
pod mi/d;ynarodo*ym nad;orem1 aby na -ego *yniki nie miay *py*u *o-ska
okupa"y-ne i i"h pople";ni"y * Iraku:
&be"nie 5 pr;e"i*nie do sugestii ;a*arty"h * rapor"ie $aker5Kamil5 ton Ira]
+tudy 2roup Tora; opinii publi";ne- * Iraku i +tana"h .-edno";ony"hU 5
)as;yngton planu-e Inapy*J1 a *i/" *ysanie *i/ks;e- li";by *o-sk do Iraku:
Nie*ielu analityk@* *o-sko*y"h ";y spe"-alist@* do spra* $liskiego )s"hodu
*ier;y * to1 aby taka taktyka pr;yniosa suk"es1 ale nie to -est tuta- na-*yraSnie-
g@*nym problemem1 "hyba ?e si/ ;god;imy1 ?e -edynym problemem -est to1 ";y
ameryka<ska agres-a po;*oli na osiHgni/"ie "el@*1 kt@re d;i/ki nie- "h"e si/
osiHgnHL: Nie nale?y nie do"eniaL ;na";enia dugotermino*ego "elu polityki
;agrani";ne- +tan@*
.-edno";ony"h1 kt@rym -est utr;ymanie pr;e; nie kontroli nad *a?nymi ;o?ami
suro*"@* naturalny"h regionu: Pra*d;i*a su*erennoGL Iraku nie b/d;ie at*a do
;aak"epto*ania pr;e; okupanta1 ale podobnie ani Irak1 ani ?aden ; -ego sHsiad@*
nie b/d;ie * stanie ;aak"epto*aL ;mnie-s;enia ;na";enia Iraku lub te? mo?li*e-
*o-ny * regionie1 kt@ra mo?e byL tego skutkiem:
P0.BPI+B
=: )i/"e- na temat tego ohydnego epi;odu * historii1 -ak i *ielu inny"h
podobny"h1 mo?na ;naleSL * ksiH?"e d*arda Kermana i Noama Chomskiego
Oa- nufa#turin& *onsentz =44( roku T*ydanie uaktualnione uka;ao si/ *
2002 rokuU i * Sr@da"h -u? "yto*any"h1 s;";eg@lnie * d*utomo*e- >o.iti#a.
I#o- nomy of Huma) 6i&hts ; =474 roku:
Zimna wojna midzy 5aszyngtonem i
Te'eranem
7 '!0C! 2007 0&3O
Na bogatym * ;o?a suro*"@* energety";ny"h $liskim )s"hod;ie -edynie d*a
pa<st*a nie podpor;Hdko*ay si/ ?Hdaniom )as;yngtonu 5 Iran i +yria1 oba sH
*i/" trakto*ane -ako *rogie pa<st*a1 ; tym ?e Iran -est *rogiem o *iele
*a?nie-s;ym:
Tak -ak to byo normH * ";asie ;imne- *o-ny1 u"iekanie si/ do pr;emo"y -est
regularnie uspra*iedli*iane -ako reak"-a na ;y *py* g@*nego *roga1 "o ";/sto
-est na-sabs;ym ; mo?li*y"h pretekst@*: Nie -est niespod;iankH1 ?e * miar/ -ak
$ush *ysya "ora; *i/"e- *o-sk do Iraku1 po-a*ia-H si/ informa"-e o ingeren"-i
Iranu * *e*n/tr;ne spra*y Iraku 5 kra-u1 kt@ry normalnie -est *olny od *s;elki"h
;agrani";ny"h ingeren"-i1 pr;y mil";H"ym ;ao?eniu1 ?e )as;yngton r;Hd;i
G*iatem:
) ;imno*o-enne- mentalnoG"i1 -aka dominu-e * )as;yngtonie1 Teheran -est
pr;edsta*iany -ako pinakiel tak ;*anego s;yi"kiego p@ksi/?y"a1 kt@ry ro;"iHga si/
od Iranu1 pr;e; s;yi"ki poudnio*y Irak i +yri/1 a? do Ke;bollahu * #ibanie: I
pono*nie nie d;i*i1 ?e Inapy*o*iJ *o-sk do Iraku ora; eskala"-i gr@Sb i oskar?e<
pod adresem Iranu to*ar;ys;y nie"h/tnie *yra?ana goto*oGL do u";estni"t*a *
konferen"-i pa<st* regionu1 kt@ra ma si/ ;a-HL * ;asad;ie tylko spra*H Iraku1 a
m@*iH" G"iGle: spra*H osiHgni/"ia ameryka<ski"h "el@* * Iraku:
Pr;ypus;";alnie ten nie*ielki gest * kierunku dyploma"-i ma * ;ao?eniu
;agod;iL rosnH"y niepok@- i ;oGL *ido";ne * "ora; bard;ie- agresy*ne- posta*ie
)as;yngtonu1 kt@rego siy militarne obsad;a-H po;y"-e pr;ed atakiem na Iran i
kt@ry regularnie dopus;";a si/ pro*oka"-i i gr@Sb *obe" tego kra-u:
,la +tan@* .-edno";ony"h na-*a?nie-s;H k*estiH na $liskim )s"hod;ie
;a*s;e bya i po;osta-e kontrola nad ogromnymi ;o?ami suro*"@*
energety";ny"h: +pra*H drugor;/dnH -est dost/p do ni"h: 9ak tylko ropa ;na-d;ie
si/ * ;biornika"h tanko*"@* na mor;u1 mo?na -H *ysaL *s;/d;ie: 3ontrola
o;na";a tuta- instrument domina"-i nad G*iatem:
Ira<skie *py*y * p@ksi/?y"u stano*iH dla +tan@* .-edno";ony"h
*y;*anie: Pr;e; pr;ypadek na-*i/ks;e ;o?a ropy nafto*e- ;na-du-H si/ * re-ona"h
$liskiego )s"hodu ;amies;kany"h pr;e; s;yit@*: poudnio*y Irak1 pr;ylega-H"e do
niego tereny !rabii +audy-skie- i Iran1 gd;ie ;na-du-H si/ r@*nie? ;na";ne ;asoby
ga;u ;iemnego: Na-gors;ym kos;marem )as;yngtonu byoby luSne pr;ymier;e
s;yi"kie1 kontrolu-H"e *i/ks;oGL G*iato*y"h ;asob@* ropy nafto*e- i nie;ale?ne od
+tan@* .-edno";ony"h:
Taki blok1 -eGli po*stanie1 m@gby si/ pr;yH";yL do !;-aty"kiego
Poro;umienia nergety";nego T!sian nergy +e"urity 2ridU lub na*et do
+;angha-skie- &rgani;a"-i )sp@pra"y T+hanghai Cooperation &rgani;ation1 +C&U ;
sied;ibH * China"h: Iran1 kt@ry ma -u? statut obser*atora1 ma ;ostaL ";onkiem te-
organi;a"-i: )y"hod;H"y * Kongkongu I+outh China 'orning PostJ donosi *
";er*"u 200D roku1 ?e Iira<ski pre;ydent 'ahmoud !hmadine-ad sta si/
obiektem og@lnego ;aintereso*ania na doro";nym spotkaniu +;angha-skie-
&rgani;a"-i )sp@pra"y1 kiedy *e;*a grup/ pa<st* *"hod;H"H * skad te-
organi;a"-i do ;-edno";enia si/ pr;e"i*ko innym kra-om1 kt@re ostro pot/pia-H Iran
;a to1 ?e pro*ad;i s*@- program nuklearnyJ: +;angha-ska &rgani;a"-a )sp@pra"y1
do kt@re- nale?H kra-e !;-i Centralne-1 st*ierd;ia1 ?e Iran ma Inie;by*alne pra*oJ
do pro*ad;enia taki"h program@* i I*e;*aa +tany .-edno";one do okreGlania
terminu1 * kt@rym *y"ofa-H one instala"-e militarne ;e *s;ystki"h kra-@*
";onko*ski"hJ
=
:
9eGli administra"-a $usha ;reali;u-e te *e;*ania1 po;y"-a +tan@*
.-edno";ony"h * G*ie"ie b/d;ie ;na";nie osabiona:
Podsta*o*H metodH obrony pr;ed )as;yngtonem stoso*anH pr;e; Teheran
byo bunto*anie si/ 5 i to -u? od "h*ili obalenia s;a"ha pr;e; +tany .-edno";one *
=474 roku i kry;ysu ;*iH;anego ; ameryka<skimi ;akadnikami * ambasad;ie
+tan@* .-edno";ony"h * Teheranie: !meryka odegraa * Iranie ponurH rol/ -u? *e
*";eGnie-s;y"h lata"h: ) od*e"ie ;a nieust/pli*oGL Teheranu )as;yngton s;ybko
ud;ieli *spar"ia +addamo*i Kusa-no*i * -ego agresy*ne- *o-nie ; Iranem1 kt@ra
dopro*ad;ia do Gmier"i setek tysi/"y lud;i i obr@"ia kra- * ruin/: Nast/pnie1 *
okresie pre;ydentury $usha1 pr;ys;ed okres morder";y"h sank"-i i odr;u"ania
dyplomaty";ny"h *ysik@* Iranu na r;e"; rosnH"ego ;agro?enia atakiem:
) lip"u 200D roku I;rael dokona in*a;-i na #iban1 piHte- od =47( roku: 9ak
*";eGnie-1 popar"ie pr;e; +tany .-edno";one te- agres-i byo ";ynnikiem
kryty";nym: Pretekst dla ataku s;ybko upad1 gdy dokadnie- mu si/ pr;y-r;ano1 a
konsek*en"-e dla #iba<";yk@* sH po*a?ne: 9ednH ; pr;y";yn te- ameryka<sko5
i;raelskie- in*a;-i -est to1 ?e rakiety1 -akimi dysponu-e Ke;bollah1 mogyby ;agra?aL
po*od;eniu poten"-alnego ataku na Iran:
'imo "aego tego *yma"hi*ania s;abelkH -est1 moim ;daniem1 bard;o mao
pra*dopodobne1 aby administra"-a $usha ;aatako*aa Iran: +pr;e"i*ia si/ temu
;de"ydo*anie "ay G*iat: +iedemd;iesiHt pi/L pro"ent !merykan@* opo*iada si/
;a ro;*iH;aniami dyplomaty";nymi1 a nie sio*ymi1 i -ak *";eGnie- bya mo*a1
Ira<";y"y i !merykanie * *i/ks;oG"i ;gad;a-H si/ * s*oi"h poglHda"h na k*estie
energii nuklearne-: $adanie pr;epro*ad;one pr;e; nie;ale?nH organi;a"-/ Terror
8ree Tomorro* ; )as;yngtonu u-a*nia1 ?e Imimo g/bokie- history";ne- *rogoG"i1
-akH ?y*iH do siebie ira<s"y s;yi"i i i"h * *i/ks;oG"i sunni""y1 arabs"y1 ture""y i
pakista<s"y sHsied;i1 ;de"ydo*ana *i/ks;oGL mies;ka<"@* ty"h kra-@* *oli
;aak"epto*aL dysponu-H"y broniH nuklearnH Iran ni? -akHkol*iek ak"-/ militarnH
+tan@* .-edno";ony"h * tym kra-uJ: &ka;u-e si/1 ?e ameryka<s"y *o-sko*i i
pra"o*ni"y *y*iadu r@*nie? sH pr;e"i*ni takim atakom:
Iran nie -est * stanie obroniL si/ pr;ed atakiem ;e strony +tan@*
.-edno";ony"h1 ale mo?e odpo*ied;ieL na inne sposoby1 mi/d;y innymi pr;e;
spo*odo*anie -es;";e *i/ks;ego "haosu * Iraku: Niekt@r;y ostr;ega-H1 ?e
odpo*iedS Iranu mo?e byL ;na";nie bard;ie- ;ab@-";a1 tak t*ierd;i na pr;ykad
s;ano*any bryty-ski historyk *o-sko*oG"i Corelli $arnett1 kt@ry pis;e1 ?e Iatak na
Iran mo?e * prakty"e spo*odo*aL *ybu"h tr;e"ie- *o-ny G*iato*e-J:
!dministra"-a $usha po;osta*ia po sobie katastrof/ *s;/d;ie1 gd;ie si/
po-a*ia1 po";H*s;y od doG*iad";onego pr;e; huragan 3atrina No*ego &rleanu a?
po Irak: ) despera"kim ak"ie *y;*olenia1 nikt nie *ie tak napra*d/ ";ego1 r;Hd
mo?e pod-HL ry;yko spo*odo*ania -es;";e *i/ks;y"h katastrof:
9edno";eGnie )as;yngton mo?e te? pod-HL pr@b/ ;destabili;o*ania Iranu od
Grodka
2
: 'ies;ka<"y Iranu sH bard;o ;r@?ni"o*ani etni";nie1 *ielu ; ni"h nie ma
po"hod;enia perskiego: Istnie-H * tym kra-u tenden"-e se"es-onisty";ne i
pra*dopodobnie )as;yngton pr@bu-e nimi kiero*aL1 na pr;ykad * 3u;estanie na
*ybr;e?u .atoki Perskie-1 gd;ie pr;et*ar;a si/ ira<skH rop/ nafto*H 5 region ten -
est * *i/ks;oG"i ;amies;kay pr;e; !rab@*1 a nie Pers@*:
skala"-a gr@Sb ma r@*nie? su?yL -ako pres-a *y*ierana pr;e; +tany
.-edno";one na inne kra-e1 aby pr;yH";yy si/ do sank"-i gospodar";y"h ma-H"y"h
stamsiL Iran1 i * uropie pres-a ta mo?e byL skute";na: Innym skutkiem gr@Sb1
byL mo?e ;amier;onym1 -est spro*oko*anie pr;y*@d"@* ira<ski"h do ostry"h
repres-i *obe" spoe";e<st*a1 pro*ad;H"y"h do niepoko-@* i byL mo?e
*e*n/tr;nego oporu *obe" *ad; i -edno";eGnie ska;u-H"y"h na niepo*od;enia
*ysiki od*a?ny"h ira<ski"h reformator@*1 kt@r;y ;de"ydo*anie protestu-H
pr;e"i* takty"e )as;yngtonu: )a?ne -est demoni;o*anie ira<ski"h pr;y*@d"@*:
Na .a"hod;ie ka?de ostre st*ierd;enie pre;ydenta Iranu 'ahmouda
!hmadine-ada od ra;u trafia na ";o@*ki ga;et * nie do ko<"a *iernym
tuma";eniu: !le *iadomo pr;e"ie?1 ?e !hmadine-ad nie spra*u-e kontroli nad
politykH ;agrani";nH1 kt@ra -est * r/ka"h -ego ;*ier;"hnika1 na-*y?s;ego
pr;y*@d"y ayatollaha !li Chamenei:
'edia * +tana"h .-edno";ony"h ignoru-H *ypo*ied;i Chamenei1 s;";eg@lnie
*tedy1 kiedy sH to *ypo*ied;i ugodo*e: Na pr;ykad s;eroko ro;po*s;e"hnia si/
so*a !hmadine-ada1 kiedy ten m@*i1 ?e I;rael po*inien pr;estaL istnieL1 ale
pomi-a si/ mil";eniem *ypo*ied;i Chamenei1 kiedy ten oG*iad";a1 ?e Iran
Ipod;iela poglHdy kra-@* arabski"h * na-*a?nie-s;y"h k*estia"h islamsko5
arabski"h1 a s;";eg@lnie * k*estii PalestynyJ1 "o o;na";a1 ?e Iran pod;iela
stano*isko #igi !rabskie- Tpena normali;a"-a stosunk@* ; I;raelem * ;akresie
mi/d;ynarodo*ego konsensusu * k*estii ro;*iH;ania konfliktu1 kt@remu +tany
.-edno";one i I;rael stano*";o si/ spr;e"i*ia-H1 niemal * osamotnieniu
6
U:
!meryka<ska in*a;-a na Irak * prakty"e stano*ia dla Iranu impuls do
ro;*i-ania te"hnologii nuklearny"h -ako ";ynnika odstras;a-H"ego: I;raelski
historyk *o-sko*oG"i1 'artin Pan CrePeld1 pis;e1 ?e gdyby po in*a;-i +tan@*
.-edno";ony"h na Irak IIra@";y"y nie pod-/li si/ budo*y broni nuklearne-1 byliby
s;aleniJ: Pr;esanie1 -akim bya in*a;-a na Irak1 -est -asne i *ymo*ne: +tany
.-edno";one ;aataku-H1 -eGli tylko u;na-H to ;a stoso*ne i -eGli tylko "el ataku
b/d;ie be;bronny: Tera; Iran-est okrH?any pr;e; *o-ska ameryka<skie *
!fganistanie1 Iraku1 Tur"-i i kra-a"h .atoki Perskie- ora; od"i/ty pr;e; u;bro-ony *
bro< nuklearnH Pakistan1 a tak?e pr;e; I;rael1 kt@ry -est regionalnym
supermo"arst*em d;i/ki *spar"iu1 -akiego ud;iela-H mu +tany .-edno";one:
9ak bya mo*a *";eGnie-1 ira<skie *ysiki * dopro*ad;eniu do ro;m@* na
temat sporny"h k*estii byy odr;u"ane pr;e; +tany .-edno";one1 a poro;umienie
mi/d;y OniH urope-skH i Iranem ;ostao ;ni*e";one pr;e; odmo*/ )as;yngtonu
na ?Hdania1 aby ;apr;esta on gr@Sb ataku na Iran: +;";era "h/L ;apobie?enia
ro;*o-o*i broni nuklearne- * Iranie 5 i rosnH"ego napi/"ia *o-ennego * regionie 5
spo*odo*aaby1 ?e )as;yngton *dro?yby * ?y"ie postano*ienia umo*y ; OniH
urope-skH1 ;god;iby si/ na pra*d;i*e nego"-a"-e i doH";yby do pa<st*1 kt@re
dH?H do integra"-i Iranu ; mi/d;ynarodo*ym systemem gospodar";ym1 ";ego "h"e
opinia publi";na * +tana"h .-edno";ony"h1 Iranie1 kra-a"h ; nim sHsiadu-H"y"h i
tak napra*d/ opinia publi";na na "aym G*ie"ie:
P0.BPI+B
=: &dsyam do artyku@*: ':3: $hadrakumar1 *hina' 6ussia "e.#ome Iran into
thefo.d' I!sia TimesJ ; =( k*ietnia 200D roku> $ill +aPadoPe1 >resident of
Iran #a..sfor unity a&ainst "est' I+outh China 'orning PostJ ; =D ";er*"a
200D roku> 8on-a.i&ned nations bae! Iran:s nu#.ear pro&ram' I9apan "o5
nomi" Ne*s*ireJ ; 60 ma-a 200D roku> d*ard Cody1 Iran See!sid in sia
In 6esistin& the +est' I)ashington PostJ ; =7 ";er*"a 200D roku:
2: )i/"e- na ten temat mi/d;y innymi * artykule )illiama #o*thera i Colin
8reeman GSfunds terror &roups to so" #haos in Iran * I+unday TelegraphJ ;
27 lutego 2007 roku:
6: &G*iad";enie 3hamenei: 7eader ttends Oemoria *eremony Oar!in& the iR
h
5eparturenniHersary of.mam 9homeini' C ";er*"a 200D roku Thttp:%%
***:khamenei:ir%N%Ne*s%detail:-spMidf20oDoDoC!U:
5*adza wielka duc'em
=6 #IPC! 200D 0&3O
)ybranie kilku temat@* ; nie;*yke- li";by d;ie d*arda +aida to *y;*anie: 9a
skupi/ si/ na d*@"h: kultura imperium i odpo*ied;ialnoGL intelektualist@*1 ";y te?
ty"h1 kt@ry"h na;y*amy IintelektualistamiJ1 o ile ma-H oni pr;y*ile- i mo?li*oG"i
;ostania posta"iami publi";nymi:
)yra?enie Iodpo*ied;ialnoGL intelektualist@*J ;a*iera * sobie istotnH
d*u;na";noGL: ;a"iera r@?ni"/ mi/d;y Ipo*innoJ i I-estJ: ) ;na";eniu Ipo*innoJ 5
i"h odpo*ied;ialnoGL po*inna byL taka sama -ak ka?dego u";"i*ego ";o*ieka1
"ho"ia? *i/ks;a: pr;y*ile-e da-H mo?li*oG"i1 a mo?li*oG"i o;na";a-H moralnH
odpo*ied;ialnoGL:
'amy ra"-/1 pot/pia-H" posus;ny"h intelektualist@* ; brutalny"h i
stosu-H"y"h pr;emo" kra-@* ;a i"h Ikonformisty";nH su?b/ *ad;yJ: To
st*ierd;enie ;apo?y";yem od Kansa 'orgenthaua1 t*@r"y teorii stosunk@*
mi/d;ynarodo*y"h:
'orgenthau mia -ednak na myGli nie komisar;y su?H"y"h tyranom1 ale
;a"hodni"h intelektualist@*1 kt@ry"h ;brodnie sH ;na";nie gors;e1 gdy? nie
pr;y;na*ali si/ do stra"hu pr;ed *ad;H1 ale oka;y*ali pr;ed niH t"h@r;ost*o i
*iernopodda<st*o: &pisy*a to1 "o I-estJ1 a nie to1 "o Ipo*innoJ byL:
Kistoria intelektualist@* -est pisana pr;e; intelektualist@*1 nie d;i*i *i/"1 ?e
sH oni pr;edsta*iani -ako obro<"y pra*a i spra*iedli*oG"i1 "hroniH"y
na-*a?nie-s;y"h *artoG"i i sta*ia-H"y ";oo *ad;y i ;u ; godnH pod;i*u od*agH i
pra*oG"iH: 0;e";y*istoGL pr;edsta*ia -ednak inny obra;:
I3onformisty";ne *iernopodda<st*oJ si/ga na-*";eGnie-s;e- ;nane- historii
lud;koG"i: Takim konformistH by ";o*iek1 kt@ry I;epsu mod;ie? !tenJ ;a pomo"H
Ifas;y*y"h bog@*J popi-a-H"y"h "ykut/1 a nie "i1 kt@r;y odda*ali ";eGL
pra*d;i*ym bogom u;na*anym pr;e; @*";esnH doktryn/: ,u?a ";/GL $iblii -est
poG*i/"ona lud;iom1 kt@r;y pot/piali ;brodnie pa<st*a i niemoralne praktyki:
Na;y*a si/ i"h IprorokamiJ1 "o -est nie na-leps;ym tuma";eniem nie-asnego *
grun"ie r;e";y so*a: )sp@";eGnie taki"h lud;i na;y*a si/ Iintelektualistami
dysydentamiJ: Nie tr;eba na*et spra*d;aL1 * -aki spos@b i"h trakto*ano: n/d;nie1
"o byo normalnym sposobem trakto*ania dysydent@*:
$yli r@*nie? intelektualiG"i1 kt@r;y * ";asa"h prorok@* "ies;yli si/ *ielkim
s;a"unkiem: po"hleb"y d*oru: *angelia pr;estr;ega pr;ed Ifas;y*ymi
prorokami1 kt@r;y do *as pr;y"hod;H * od;ieniu o*";ym1 a *e*nHtr; sH *il"y
drapie?ni: Po o*o"a"h i"h po;na"ieJ:
,ogmaty podtr;ymu-H"e s;la"hetnoGL *ad;y pa<st*o*e- sH niemal
niepod*a?alne1 mimo ;dar;a-H"y"h si/ ";asem b/d@* i pora?ek1 na kt@ry"h
pot/pianie po;*ala-H sobie kryty"y: Ta po*s;e"hnie obo*iH;u-H"a pra*da bya
*yartykuo*ana pr;e; pre;ydenta 9ohna !damsa d*a *ieki temu: I)ad;a ;a*s;e
u*a?a1 ?e -est *ielka du"hem i ma *ielkie *i;-e1 kt@ry"h sabi nie potrafiH po-HLJ:
9est to g/boko ;akor;eniona kombina"-a okru"ie<st*a i pr;ekonania o *asne-
nieomylnoG"i1 b/dH"a "horobH1 na kt@rH "ierpi mentalnoGL imperialisty";na 5 i do
pe*nego stopnia ka?da *ad;a i ka?dy pr;e-a* domina"-i:
'o?na dodaL1 ?e odda*anie ";"i temu *ielkiemu du"ho*i *ad;y pr;e;
intelektualne elity -est ";ymG normalnym1 pr;y ";ym intelektualiG"i "i tuma";yli si/
tym1 ?e po*inni spra*o*aL nad *ad;H kontrol/ albo pr;yna-mnie- byL blisko nie-:
Po*s;e"hnie *yr@?nia si/ d*a rod;a-e intelektualist@*: Ite"hnokrat@*
;oriento*any"h na polityk/J 5 odpo*ied;ialny"h1 tr;eS*o myGlH"y"h1
konstrukty*ny"h 5 i ty"h I;oriento*any"h na *artoG"iJ1 groSnH grup/ lud;i1 kt@r;y
sH ;agro?eniem dla demokra"-i1 ponie*a? IpoG*i/"a-H si/ krytyko*aniu
pr;y*@d"@*1 k*estiono*aniu i"h *ad;y i demasko*aniu instytu"-iJ:
Cytu-/ tuta- *yniki bada< pr;epro*ad;ony"h * =477 roku pr;e; 3omis-/
Tr@-stronnH 5 ;o?onH ; liberalny"h interna"-onalist@* ;e +tan@* .-edno";ony"h1
uropy i 9aponii: .astana*iali si/ oni nad Ikry;ysem demokra"-iJ1 kt@ry nastHpi *
lata"h s;eGLd;iesiHty"h `` *ieku1 kiedy to ;a*s;e pasy*ne i apaty";ne grupy
spoe";ne1 ;*ane grupami Ispe"-alne- troskiJ1 ;apragn/y *kro";yL na aren/
polity";nH i ;amanifesto*aL s*o-e oba*y:
5 Te nie*aG"i*e ini"-aty*y spo*odo*ay stan1 kt@ry raport komis-i na;y*a
Ikry;ysem demokra"-iJ1 gdy? *aG"i*e funk"-ono*anie pa<st*a byo ;agro?one
pr;e; InadmiernH demokra"-/J: !by ;apobie" kry;yso*i1 nale?ao grupy te
pono*nie umie-s"o*iL tam1 gd;ie byo i"h mie-s"e1 -ako bierny"h obser*ator@* po
to1 aby Ite"hnokra"i i ;oriento*ani na *artoG"i intelektualiG"iJ mogli * spoko-u
*ykony*aL s*o-H konstrukty*nH pra"/:
2rupami ;ak@"a-H"ymi funk"-ono*anie demokra"-i sH kobiety1 mod;ie?1
osoby stars;e1 robotni"y1 rolni"y1 mnie-s;oG"i i *i/ks;oG"i *s;elkiego rod;a-u 5 *
skr@"ie: spoe";e<st*o: 9edynie -edna grupa * tym ;esta*ie nie ;ostaa u-/ta1
miano*i"ie korpora"-e: !le ma to sens: 3orpora"-e to Iinteres narodo*yJ i nie
mo?e byL o";y*iG"ie *Htpli*oG"i1 ?e *ad;a interes narodo*y "hroni:
0eak"-a na ten niebe;pie";ny "y*ili;u-H"y i demokraty;u-H"y trend od"isn/a
s*o-e pi/tno na ";asa"h *sp@";esny"h:
Ci1 kt@r;y "h"H ;ro;umieL1 "o nas ";eka * pr;ys;oG"i1 po*inni s;";eg@lnie
u*a?nie pr;y-r;eL si/ od da*na ustalonym ;asadom1 -akimi * s*oi"h de"y;-a"h i
d;iaania"h kieru-H si/ na-*i/ksi 5 * d;isie-s;ym G*ie"ie pr;ede *s;ystkim +tany
.-edno";one:
Cho"ia? +tany .-edno";one sH tylko -ednym ; tr;e"h mo"arst* gospodar";y"h
i polity";ny"h1 to -ednak pr;e*y?s;a-H *s;ystkie inne mo"arst*a ;nane ; historii
s*o-H domina"-H militarnH1 kt@ra s;ybko roGnie i mo?e polegaL na *spar"iu uropy
i 9aponii1 drugie- na-*i/ks;e- gospodarki G*iata:
9est to -asna doktryna * og@lne- linii polityki ;agrani";ne- +tan@*
.-edno";ony"h: ,ominu-e ona * ;a"hodnie- prasie i niemal *e *s;ystki"h
oGrodka"h nauko*y"h1 na*et *Gr@d krytyk@* obe"ne- polityki: Na";elnH k*estiH
-est I*y-Htko*oGL !merykiJ: te;a1 ?e +tany .-edno";one sH inne ni? po;ostae
*ielkie mo"arst*a * pr;es;oG"i i obe"nie1 ponie*a? ma-H do *ypenienia
Itrans"endentalny "elJ 5 Idopro*ad;enie do r@*ne- *olnoG"i dla *s;ystki"h *
!mery"eJ1 a *aG"i*ie na "aym G*ie"ie1 gdy? Is"ena1 na kt@re- +tany .-edno";one
mus;H osiHgaL ten "el i go broniL1 obe-mu-e "ay G*iatJ:
)ers-a te;y ;a"yto*ane- po*y?e- -est s;";eg@lnie interesu-H"a ;e *;gl/du na
osob/ -e- autora: Kansa 'orgenthaua: !le ten "ytat po"hod;i ; ";as@*
3ennedyYego1 ;anim *o-na * )ietnamie *ybu"ha * peni s*o-ego okru"ie<st*a:
Popr;edni "ytat po"hod;i ; =470 roku1 kiedy 'orgen5 thau ;a";H -u? myGleL
bard;ie- kryty";nie:
&sobistoG"i o na-*y?s;e- inteligen"-i i ;asada"h moralny"h byy mistr;ami *
pre;ento*aniu posta*y I*y-Htko*oG"iJ1 ";ego pr;ykadem mo?e byL klasy";ny ese-
9ohna +tuarta 'illa 0e" +ords on 8on- InterHention.
'ili ;ada*a pytanie1 ";y !nglia po*inna inter*enio*aL * tym ohydnym
G*ie"ie1 ";y te? po*inna ;a-mo*aL si/ *asnymi spra*ami i po;*oliL
barbar;y<"om na i"h okru"ie<st*a: )niosek1 do -akiego dos;ed1 peen nie-asnoG"i
i skompliko*any1 br;mia1 ?e po*inna1 "ho"ia? ";yniH" to1 nara;i si/ na ha<b/ i
obelgi urope-";yk@*1 kt@r;y Ib/dH si/ dos;uki*ali niski"h pobudekJ takiego
d;iaania1 gdy? nie sH * stanie ;ro;umieL1 ?e !nglia to Ino*a -akoGL na G*ie"ieJ1
anielska mo"1 kt@ra ni";ego nie pragnie dla siebie i d;iaa -edynie dla dobra inny"h:
Cho"ia? !nglia be;intereso*nie ponosi kos;ty inter*en"-i1 ra;em ; innymi r@*no
d;ieli si/ kor;yG"iami ; ni"h *ynika-H"ymi:
)y-Htko*oGL *yda-e si/ niemal uni*ersalna: Pode-r;e*am1 ?e gdyby istniay
pisemne pr;eka;y ; ";as@* C;yngis_"hana1 to tam r@*nie? mo?na byoby o nie-
pr;e";ytaL:
.asada1 kt@rH posugu-e si/ *ad;a1 -est po *ielekroL ;ilustro*ana * historii:
polityka -est ;godna ; ideaami -edynie *@*";as1 gdy ideay te ;godne sH ;
interesami: Po-/"ie IinteresyJ nie doty";y interes@* spoe";e<st*a1 le"; Iinteres@*
narodo*y"hJ 5 interesy ty"h1 kt@r;y * s*oi"h r/ka"h skupia-H *ad;/ po;*ala-H"H
im domino*aL nad spoe";e<st*em:
) artykule +ho Inf.uen#es GS 0orei&n >o.i#yS' opubliko*anym * 2007
roku * I!meri"an Politi"al +"ien"e 0ePie*J1 #a*ren"e 9a"ob i $en-amin Page
odkry*a-H1 "o nie d;i*i1 ?e g@*ny *py* ma-H Ikorpora"-e1 kt@re pro*ad;H s*o-e
d;iaania na skal/ mi/d;ynarodo*HJ1 "ho"ia? pe*ien *py* ma-H te? Ieksper"iJ1
kt@r;y1 -ak m@*iH autor;y1 Isami mogH byL pod *py*em korpora"-iJ: &pinia
publi";na1 dla odmiany1 ma Ibard;o mae lub *r/"; ?adne ;na";enie dla
ur;/dnik@* r;Hdo*y"hJ:
Na pr@?no s;ukaL -aki"hkol*iek moty*@* d;iaania ty"h1 kt@r;y ma-H
na-*i/ks;y *py* na polityk/1 po;a o"hronH *asny"h interes@*:
)ielki du"h *ad;y ro;"iHga si/ daleko1 doty";y ka?de- d;ied;iny ?y"ia1 panu-e
nad nas;ymi rod;inami i nad stosunkami mi/d;ynarodo*ymi: 3a?da forma *ad;y
i domina"-i musi mieL s*o-e u;asadnienie: Nie mo?e sama siebie usank"-ono*aL: I
-eGli dla *ad;y nie ma u;asadnienia1 to taka *ad;a musi ode-GL: To -est od samego
po";Htku pr;e*odnia myGl ru"h@* anar"histy";ny"h1 pr;y-mu-H"y"h *iele ;asad
klasy";nego liberali;mu:
9ednym ; na-leps;y"h osiHgni/L ostatni"h ";as@* * uropie1 moim ;daniem1
obok u;godnie< pod-/ty"h * rama"h Onii urope-skie- i *i/ks;e- elasty";noG"i1
-akH ona st*or;ya1 -est de"entrali;a"-a *ad;y pa<st*o*e-1 odrod;enie si/
trady"y-ny"h kultur i -/;yk@* ora; *i/ks;a autonomia regionalna: &siHgni/"ia te
spra*ia-H1 ?e *ielu *id;i pr;ys;oGL uropy * regiona"h *aGnie1 ;e
;de"entrali;o*anH *ad;H pa<st*o*H:
.a"ho*anie *aG"i*y"h propor"-i mi/d;y spoe";e<st*em oby*atelskim i
*sp@lnym "elem ; -edne- strony ora; regionalnH autonomiH i r@?norodnoG"iH
kulturalnH ; drugie-1 nie -est spra*H at*H i pytania doty";H"e demokraty";ne-
kontroli nad instytu"-ami pa<st*a ro;"iHga-H si/ r@*nie? na inne sfery ?y"ia:
Pytania takie po*inny byL priorytetem dla lud;i1 kt@r;y nie modlH si/ * G*iHtyni
*ielkiego du"ha *ad;y1 lud;i1 kt@r;y pragnH urato*aL G*iat pr;ed nis;";H"ymi
siami ;agra?a-H"ymi -ego pr;etr*aniu i kt@r;y *ier;H * to1 ?e *i;-a bard;ie-
"y*ili;o*anego spoe";e<st*a -est mo?li*a do ur;e";y*istnienia:
0ilka s*&w o autorze
N&!' CK&'+3B urod;i si/ * 8iladelfii * stanie Pensyl*ania 7 grudnia =42(
roku: +tudio*a ling*istyk/1 matematyk/ i filo;ofi/ na Oni*ersyte"ie Pensyl*anii:
) =477 roku u;yska stopie< nauko*y doktora na ma"ier;yste- u";elni i ro;po";H
*ykady * 'assa"husetts Institute of Te"hnology1 gd;ie -est emeryto*anym
profesorem na )yd;iale #ing*istyki i 8ilo;ofii:
)iata"h =47=5=476 Noam Chomsky by mods;ym pra"o*nikiem nauko*ym
na Oni*ersyte"ie KarParda: )tedy te? uko<";y dyserta"-/ doktorskH
;atytuo*anH (ransformationa. na.ysis. 2@*na myGl te- pra"y po-a*ia si/
* monografii Synta#ti#Stru#ture' kt@ra ;ostaa opubliko*ana * =477 roku i
-est u;na*ana ;a d;ieo1 kt@re ;re*olu"-oni;o*ao *sp@";esnH ling*istyk/: Pra"a
ta bya ";/G"iH *i/ks;ego opra"o*ania (he 7o&i#a. Stru#ture of7in&uisti# (heory'
ro;pro*ad;onego * =477 roku * formie odbitki po*iela";o*e-: )i/ks;a ";/GL
*ers-i tego d;iea ; =47D roku ;ostaa *ydana drukiem * =477 roku:
) =4D= roku Noam Chomsky ;osta profesorem na )yd;iale 9/;yk@*
)sp@";esny"h i #ing*istyki Tobe"nie )yd;ia #ing*istyki i 8ilo;ofiiU
'assa"husetts Institute of Te"hnology: )iata"h =4DD5=47D Noam Chom5 sky
pra"o*a * katedr;e profesora 8errari P: )arda na )yd;iale 9/;yk@*
)sp@";esny"h i #ing*istyki: )=47D roku ;osta profesorem 'assa"husetts
Institute of Te"hnology i peni t/ funk"-/ do 2002 roku:
Noam Chomsky -est autorem *ielu *a?ny"h pra" ; ;akresu polityki1 * tym:
0ai.edStates T*ydana pr;e; 'etropolitan $ooksU1 He&emony or Suruiua.L
meri#a:s Puestfor M.oba.5ominan#e T*ydana pr;e; 'etropolitan $ooksU1 &-11
T*ydana pr;e; &pen 'edia +eries%+ePen +tories PressU1 Oanufa#turin&
*onsentL (he >o.iti#a. I#onomy of the Oass Oedia' *sp@lnie ; d*ardem
Kermanem T*ydana pr;e; PantheonU1 8e#es- sary I..usions T*ydana pr;e; +outh
nd PressU1 Gnderstandin& >o"er T*ydana pr;e; Ne* PressU i *ielu inny"h:
) =4(( roku Noam Chomsky otr;yma presti?o*H Nagrod/ 3ioto * d;ied;inie
myGli lud;kie-1 pr;y;na*anH Idla uhonoro*ania ty"h1 kt@r;y s*o-H d;iaalnoG"iH
pr;y";ynili si/ * spos@b s;";eg@lny do nauko*ego1 kulturalnego i du"ho*ego
ro;*o-u lud;koG"iJ: Nagrod/ dla Noama Chomskiego u;asadniono nast/pu-H"o:
ITeorety";ne ro;*a?ania doktora Choi<skiego po;osta-H nie;*ykym pomnikiem
d*ud;iesto*ie";ne- nauki i myGli: 'o?na ; "aH pe*noG"iH st*ierd;iL1 ?e -est on
-ednym ; na-*i/ks;y"h akademik@* i nauko*"@* tego *iekuJ:
Noam Chomsky mies;ka * #eEington * stanie 'assa"husetts:
PT0 K!0T -est d;iaa";em i dyrektorem 8!I0 T8airness g !""ura5 "y in
0eportingU1 instytu"-i po;ar;Hdo*e- kontrolu-H"e- media: Pis;e dla IEtra\J1
maga;ynu *yda*anego pr;e; 8!I01 -est tak?e produ"entem i redaktorem *
programie *ounterSpin' nada*anym pr;e; ro;goGni/ pro*ad;onH pr;e; 8!I01
ora; autorem ksiH?ki (he 4h 6ea..yS 0a#torL Gn- spinnin& 0oN8e"s *hanneGs
Ai.. o:6ei..y T*ydanH pr;e; +ePen +tories Press * 2006 rokuU:
Indeks

! ,i fferent 3i nd of )ar TPon +pone"kU D01=27


!bdull ah II=741 =(0
!braham #i n"ol n Tlotni sko*i e"U 6D
!bu2hrai bi 02
!dams 9ohn 20C
!fgani stan 2C1 641 =DD1 20=
bombardo*ani e 671 =DD
i +tany .-edno";one =621 =6D1 =6(1=D7 opi ni a
publ i ";na =01 6(1=D4 !gha Kussei n 60
!hmadi ne- ad 'ahmoud =4(1 200 !hmed
+arni na 6( al 3ai da
domni emany ud;i a +addama Kusa- na 6D i ==
*r;eGni a =66 !l 5!ksa 6=
al 5+i stani 1 ayatol lah ==01=7=5=72 !l lende
+al Pador =671 =(( ambasada
+tan@* .- edno";ony"h * Kondurasi e (75(D
ambasador;y (75(D1=04
!meryka Fa"i <ska =C7 5=CD1 =741=(61 =(71=(7
!meryka Poudni o*a =C71=(6 !meryka
Nrodko*a =(7
!meryka<ska !gen"- a do spra* 0o;*o- u
'i/d;ynarodo*ego
mi es;ani e si / do *ybor@* * Pal estyni e =7D
Iprogramy humani tarneJ =C7 ameryka<ski
,epartament +tanu =C1 ==7
pr;epro*ad;a badani e opi ni i Iraki - ";yk@* i
i gnoru- e - ego *yni ki =4=
pr;y;na- e si/ do fa s;y*y"h oskar?e< *obe"
Iraku (=
;astr;ega sobi e pra*o do pr;epro*ad;eni a
atak@* terrorysty";ny"h * Ni karagui (D
!meryka<ski e +to*ar;ys;eni e na r;e"; Post/pu
* Nau"e T!meri "an !sso"i ation for the !dPan5
"ement of +"ien"eU =C6 !nnan 3ofi =07
antypra"o*ni ";e pr;epi sy pra"y * Iraku 7C1 =76
anty*o- enny ru"h 22526 aparthei d 601 7( !rabi a
+audy- ska =0 i Chi ny =76 i Irak =0D1=76 arabski e
kra-e
opi ni a +tan@* .- edno";ony"h 45=0
!rafat 9asir =775=7D !r"hi po* )asi l i -
26
!rgentyna =C71 =(4 t
!ronson 2eoffrey 7(
atak terrorysty";ny ; == *r;eGni a 200= roku 45
=C1 =41 671 D41 =241=D75=DD arabska opi ni a
publ i ";na =6D domni emany ud;i a +addama
Kusa- na 7C1 ==6 i !fgani stan 6(
pr;e*i dy*ani a 8ederal ne- !gen"- i .ar;Hd;ani a
3ry;yso*ego =67
reak"- a mi /d;ynarodo*a 67
ataki na s;pi tale 4(
ataki terrorysty";ne ; *ykor;ystani em *Hgl i ka
67 !Pnery Ori 661 =(0 !yai on !mi 67
!;- a P@ no"no5)s"hodni a CD5C7 !;- a 5
;agrani ";ne stosunki gospodar";e =745=D0
!;- aty"ki e Poro;umi eni e nergety";ne T!si an
nergy +e"uri ty 2ri dU =4(
$a"helet 'i "hel le =(( $a"on ,aPi d 7C
$adr $ri gade =72 h
$aker5Kami l ton Ira] +tudy 2roup =42
banki i banko*oGL * Iraku 7C
bankru"t*o spo*odo*ane *ysoki mi kos;tami
le";eni a =26
$arnett Corel l i =44
$ass2ary 9: 77
$assi ouni Cheri f =06
$e"htel Corporati on 27
$en- ami n ,ani el =4
$enPeni sti 'eron 7(
$ergen Peter 2C1 =62
$iden 9oseph =6=
biedni lud;i e
i "h ud;i a * pol i ty"e 4=542 ;ale?noGL od opi eki
so"- al ne- =2= bi l ans ;asoleni a o"ean@*
;agro?ony pr;e; topni e- H"e lHdol ody =C6
bi n #aden &sama =01 =21=41 221 671 6(1=6D
Sr@da fi nanso*ani a (6 bi ol ogi ";na bro<
=71 =41 67
;aka; broni biol ogi ";ne- odr;u"ony pr;e;
+tany .- edno";one ==(
$i uro 3ontrol i nad .agrani ";nymi !kty*ami
T&ffi "e of 8orei gn !ssets Control 1 &8!CU (6
$lai r $ru"e ==4
$lai r Tony ==01==45=201=275=2D1 =7=5=721 =7C: i
+addam Kusa- n =06 ira"ka opi ni a publ i ";na C6
boga"i l ud;i e kor;ysta- H na systemi e o"hrony
;dro*ia =2=
$ol i *i a =CD1=D05=D=1 =(65=(C1 =(71=(4
i )ene;uel a =D=1 =(4 $ol ton 9ohn ==(1
bombo*"e *yproduko*ane * +tana"h
.- edno";ony"h i *ysi ane do I;rael a ===
$or@n!ti l i o =(6 $os"h &rlando DD1 D( $oy"e
'i "hael 6( $ra;yl i a 4054=1 =C21=CD5=C71 =(4
$remer Paul C61 7= $ri nkl ey 9oel =C( $ro*n
'i "hael =67
$r;e;i <ski .bi gni e* (=5(21 =0D
bud?et federal ny
opi ni a publ i ";na ==7 $uergenthal Thomas 62
$ush 2eorge K:): Tseni orU =71=(1 771 77J7(1 ==7
$ush 2eorge ): 41 l i 1 =71 C75C41 7(1 D41 7=1
4=5471 =021 ==71=2=1 =6D1 =641 =C71 =C(5=C41
=7D1=D7
i Indi e =D01 =D2 i Ii ntel i gentny pro- ektJ =C= i
Irak =25=61 =71 261 C21 CC1 721 7(5741 (=5(21
(71 =061 =275=2D1=7=5=721 =721=47 i I;rael 245601
D65DC1 7757( i lotni sko*i e" !braham #i n"ol n
6D567 i No*y &rl ean =6(
i pr@by ; broni H nukl earnH ==75==(1 =6=
odr;u"a do*ody nauko*e =C25=C6 $yers 'i "hael
=07 $Tsel em 601 661 D61 =(=
Carothers Thomas
(71 =041 ==21 =7( Carter
a &s"ar 0omero ==D
ro;*@- ;bro- e< +tan@* .- edno";ony"h 1>?
Castro 8i del 261 DD5D71=CD1 =D2 Center for
,efense Informati on ==4 Central Intel l i gen"e
!gen"y TCI!U =41 C4
opera"- a * Kondurasi e (D Centrum Pol i tyki
'i/d;ynarodo*e- TCenter Internati onal Pol i "yU
CD Cha"e 9ames 7C Chalabi !hmed 7C Chamenei
!l i =741 200 Chatami 'ohammad =72 Chatham
Kouse =62 ChaPe; Kugo D71 =C75=C41 =((
kampani a *ybor";a =(4
I;l y "hopi e"J dla +tan@* .- edno";ony"h =(4
"hemi ";na bro< =75=D1=4 Cheney ,i "k =71=71 775
7(1 421 =721 =(01 =42 Cherian 9ohn =D2 Chi l e
=671=CD1 =((
*yb@r +al Padora !ll ende =67 *ysi ki +tan@*
.- edno";ony"h pro*ad;H"e do destabi l i ;a"- i 7=
Chi ny C=1 CD1 C41 (C1 =6C1 =C21=C(1 =761 =745
=D01 =D61 =4(
;agrani ";ne stosunki gospodar";e !rabi a
+audy- ska =76 Indi e =761=D6 Iran =76
pr;ys; y l i der pa<st* ko"ha- H"y"h wolno. @A
)ene;uela =CD1 =(( Chi ra" 9a"Hues C61 77
ira"ka opi ni a publ i ";na C6 Chun
,oo5K*an 72 CIT2&
tani ole- opa o*y dl a bi edny"h spoe";noG"i
1BC Cl i ntona doktryna =07 Col l i sion Course
TNorri sU =D( Common +ense on )eapon of 'ass
,estru"f h ti on T2rahamU ==7 Constant
mmanuel D7 Contras Tarmi a na- emnaU (D1==0
Correa 0afael =(( Co*el l !lansi
Cri ti "al 'issi ons TCarothersU =04
Crui "kshank Paul 2C Cur;on
2eorge
- ego du"h1 kt@ry ?y- e * Iraku (C
C;er*oni 3hmer;y =4C
I,eadal usJ 47 ,earloPe 0i "hard =2D dekl ara"- a ;
Co"habamba =(7 ,epartament $e;pi e";e<st*a
)e*n/tr;nego =6(
,epartament +pra*i edl i *oG"i +tan@*
.- edno";ony"h t*i erd;i 1 ?e pre;ydent mo?e
dopuG"i L stoso*ani e tortur =02 ,e*ey 9ohn =06
,obri ansky Paul a ==7
dobro i ; o 5 podsta*y pol i tyki ;agrani ";ne-
+tan@* .- edno";ony"h 47 ,ol e 0obert 7C
dosta*y *ody pi tne- na .a"hodni m $r;egu D25D6
,o*d 'aureen 2C
druga *o- na G*i ato*a 5 kapi tul a"-a Kirohi to =6C
d?i had =21 2C1=6=
*y*o any pr;e; pr;emo" +tan@*
.- edno";ony"h i I;rael a =(0
gi pt 241 D61 74 i nstei n !l bert =201
i senho*er ,*i ght ,aPi d 41 26
ekonomi ";ne sank"- e - ako
ludob@- st*o 74 *obe" Iraku n1 221 7(5
D01701=44 *obe" +yri i (2 k*ador
=CD1=D01 =(61 =(( l $aradei 'ohamed
=601 =765=77 l shtai n 9ean $ethke =D4
rl anger +tePen =7D euro =D0
e*ol u"- a =C=5=C2
8ai l ed +tates TChomskyU 2C1 661 771 =D(1=7D1 204
8ai rness g !""ura"y i n 0eporti ng T8!I0U 2=0
8al k 0i "hard =DD 8al ud?a1 Irak
atak +tan@* .-edno";ony"h na 8al ud?/ 47
8atah =77
fa s;y*e oskar?eni a admi ni stra"- i $usha *obe"
3orei P@ no"ne- C4 8$I 6(1 DD
8ederal na !gen"- a .ar;Hd;ani a 3ry;yso*ego
T8ederal mergen"y 'anagement !gen"y1 8'!U
=675=6( 8i fi el d !nna C4 8il i pi ny 72
8ran"- a i +tany .- edno";one D( 8ront )spi erani a
Post/pu na Kai ti T8ront for t'e !dPan"ement of
Progress i n Kai ti 1 80!PKU D7 8unda"- a na r;e";
Poko- u na $l i ski m )s"hod;i e 7(
2al l agher Nan"y 47
2l ai n +tephen 7C
2l asser +usan $: =6=
global ne o"iepl eni e =C25=C6 h 1
por@*nani e ; ;agro?eni em wojn" nuklearn"
63 2on;al es !lberto 4(1 =02 2oulart 9oao =(4
2raham Thomas ==75==( grani "e :
i ;rael sko5pal esty<ski e ==1 601 621 D=1 7757(1
=771 =771=7(
2rupa ,osta*"@* 9Hdro*y"h TNu"lear +up5
pl i ers 2roupU =D25=D6
2rupa robo";a do spra* pol i tyki +tan@*
.- edno";ony"h *obe" 3orei C7 2ush +halom (0
2*ardia Narodo*a *ysi ana do Iraku i
ni edost/pna * No*ym &rl eani e =67 g@d *
!fgani stani e 6(564
Kai ti D75D(
g odu- H"e d;ie"i 1 por@*nani e ; Iraki em =02
Kall i burton 271 76
i ira"ki pr;emys nafto*y 77
Kall i day ,eni s 745D01 70 Kal ut;
,an =(0 Kamas =775=771=745
=(0
Kami l ton !l eEander na;y*a l ud;i I*i el kH besti HJ
=0= Ka] !bdul 6( Karkabi 9ehos;afat =2 Karri son
+el i g +: CD1=77 Kart 2ary =4 Kass !mi ra 6=1 D2
Keidegger 'arti n =6C Kernande; 2erardo DD
Ke;bol l ah =7(5=(01=47:1@@:
l i ba<ska opi ni a publ i ";na 1A> Kil l
Chri stopher C4 Kirohi to =C6 Ki ros;i ma
;bombardo*ani e * =4C7 roku =24
Ki s;pani a i *o- na * Iraku1 40
Koldeman ri "k =6( Konduras (75(D
- ako ba;a dl a Contras (D1 ==0 *y"ofu-e
*o-ska ; Iraku (7 Kood*i nked TPradosU
=27 Koon2eoffi 2D Kunti ngton +amuel
=0 huragan 3atri na =675=64 Kusa- n
+addam ==1=C1 =D1 =(1 =2=1 =76
domni emany ud;i a * ataka"h ; == *r;eGni a 6D
Ini e;*yk e ;agro?eni e dl a nas;ego pr;etr*ani aJ
=66
po- mani e C2
pro"es i eg;eku"- a 7=1 7C1 =06 *spar"i e
ud;i el ane pr;e; +tany .- edno";one
771 ===1=721=4(1
Ibrahi m Boussef 27 Ignati us ,aPi d 72 Ikenberry
9ohn =7 Imperi al Kubri s T+"heuerU =2 Indi e
bro< nukl earna =D25=D6 i Chi ny =CD1=76 i +tany
.- edno";one =D0 *yG"i g ;bro- e< (C
;agrani ";ne stosunki gospodar";e =CD
Indone;- a 721 77
Instytut 2al l upa =0: >D
$agdad C61 76
*ybory pre;yden"ki e * +tana"h .- edno";ony"h
4C
i ntelektual i G"i ==D1 20C5207
Ii ntel i gentny pro- ektJ =C=5=C2
Inti fada 6=
Ira"ki e Centrum $ada< i +tudi @*
+trategi ";ny"h TIra] Center for 0esear"h and
+trategi e +tudi esU =4=
Irak ==5=C1 =75271 6D5671 C=5C7: 701 7257C1 775
D01 D457=1 765771 (=5(21 (C5(71 401 4C1
471 441 =0=5=061 =075=0D1 ==05==21 =275=271
=605=621=6C1 =6D5=671 =641 =7=5=7C1=7D1 =D71
=(01=4=5=471=47520=
Iran =C5=D1 =(1 2D1 6D1 C71 7C1 7(1 D41 =0D1 ni 1
=601 =6C1 =725=761 =D01=D21 =7=5=771 =741
=47520=
Irl andi a P@ no"na 62
I;rael ==5=21=D1 271 245661 C
2
1 C(1 D=5DC1775(01
(61 471=0D1 ===5==21=C(1 =771=771 =765=7C1 =7D5
=(=1=44520=
9a"kson !ndre* =7
9a"kson 0obert =D7
9a"ob #a*ren"e 20D
9aponi a i og os;eni e *o- ny * "el u ;ape*ni eni a
Io"hronyJ=6C
9arri ng 2unnar 24
9efferson Thomas 7C
pot/pi a 8ran"- / ;a IbuntJ D( 9ehl
,ouglas =27 -e;ui "i ==75==D
9ohn cui n"y !dams and the !meri "an 2l obal
mpi re T)eeksU =07 9ordan 741 =74
9ourney of the 9i hadist T2ergesU =2
9ugosa*i a =0C
3ambod?a : : : : :
bombardo*ani e pr;epro*ad;one pr;e; +tany
.- edno";one =465=4C 3anada
;agrani ";ne stosunki gospodar";e =C(
3aspi t$en6i 3ay ,aPi d 70 3ennedy 9ohn 8:
DD1 =60 3ennedy 0obert DD 3erry 9ohn 7=1 4=1 465
4C
trafni e na;y*any $ushem * l ?e-s;ym *ydani u
7=
3houri 0ami 2: =(0 3iernan $en =46
3i mmerl i ng $ara"h D2 3i r"hner Nestor
=D= 3i ssi nger Kenry 7=1=671 =7=1 =((
*e;*ani e do ludob@- st*a =4C kl asa
pra"u- H"a i - e- ud;i a * pol i ty"e 40
kl i maty";ne ;mi any =C6
por@*nani e ; ;agro?eni em *o- nH nukl earnH
==( 3oh Karold =02 :
3ol umbi a ==D 3omi s- a Tr@- stronna 20C
konfl i kt i ;raelsko5pal esty<ski ==5=21 271 245661
D=5DC1 775(01===5==21 =775=7(1=761 =775=(=1 200
konstytu"y- ne pra*o
r;e";y*i G"i e ;a*i es;one po == *r;eGni a =0=
kontrol a u;bro- eni a ==75=20 kon*en"- a
gene*ska 621 C2 pog*a "eni e pr;e; I;rael =7(
pog*a "eni e pr;e; +tany .- edno";one * Iraku 4(
prokurator general ny +tan@* .- edno";ony"h
dorad;a1 - ak obe- GL kon*en"- / 4( kon*en"- a *
spra*ie ludob@- st*a D01 =0C 3orea Poudni o*a
C75C71 721 =76 3orea P@ no"na =71 6D1 C75701
D41 =60 3orpus In?yni er@* armi i ameryka<ski e-
"i/"i e fundus;y pr;e; $usha =6( 3oso*o
=D71=D( kreae- oni ;m =C= 3repon 'i "hael 6D1 =D6
3uba 261 (D
ameryka<ski e embargo (6 i Paki stan =D=5=D2
i +tany .-edno";one 261 C71 D75D(1=C( i
)ene;uela =CD1 =D= kuba<ski kry;ys raki eto*y
261 6D1 C71
konferen"- a po lata"h na ten temat 261 =60
3urdo*i e =71 =72
por@*nani e ; Indi anami Cherokee =7
;aga;o*ani pr;e; +addama Kusa- na * =44( roku
=(1 7=1 7( 3u*e- t =(1 7C577
ira"ka i n*a;- a =(1 7(
#a 2uardi a !nton (C e I#an"etJ
artyku na temat ofi ar *o- ny i ra"ki e- 201 47
#aos =46
#ari - ani !l i =7C5=77 #ati nobar@metro =C(
#ePerett 8l ynt =72 #ePi nson +anford =021 =0C
#i ban 271 661
Ke;bol lah =761 =471
i n*a;- a ameryka<sko5 i ;rael ska =775=(=1=44
l i ";ba urod;e< a opi eka so"- al na =22 #i ePen
!natol e =6 #i n;er ,afna =7= #ondyn
;ama"h bombo*y * 2007 roku =241 =62
ludob@- st*o
3ambod?a =465=4C lud;i e
Igrupy ;ak @"a- H"e funk"- ono*ani e
demokra"- i J 207
I*i el ka besti aJ =0= I;amo?ni oby*atel eJ =26
#ugar 0i "hard =6=
#ul a da +i l Pa #ui ; Ina"i o 401 =D=1 =((5=(4
#ut;enberger 9ose ==C
'adryt
;ama"h terrorysty";ny na kolei D4 'all ey
0obert 60
'anufa"turi ng Consent TChomskyU =471 204
'ar"os 8erdi nand 72
'ayer !rno =67
'"2*i re 'i "hael ==(5==4
'"Namara 0obert =605=6=
medi a
Isystem doktrynal nyJ =27 medy";na opi eka
=2=5=2C medy";na pomo" mi /d;ynarodo*a =D=
'0C&+O0=C71=D=1 =(4 'i /d;ynarodo*a
!gen"- a nergi i !tomo*e- TInternati onal
!tomi e nergy !gen"yU =601 =76
mi /d;ynarodo*e agen"- e pomo"y pot/pi a- H"e
bombardo*ani a !fgani stanu 6(
mi /d;ynarodo*e pra*o
ni epos;ano*ane pr;e; +tany .- edno";one
C21 (D1 4(1 =0C
pog*a "one pr;e; I;rael 621 D=1 D6
'i/d;ynarodo*y 8undus; )al uto*y T'8)U
=67
i !meryka Po udni o*a =D= - ako od;i a
,epartamentu +karbu +tan@* .- edno";ony"h =(4
>
'i/d;ynarodo*y Trybuna +pra*iedl i*oG"i * 1
Kad;e 621 =0C1 =771=77
i Ni karagua (D
'i l hol l i n 2ary =D25=D6
mi l i tarne ba;y
Irak 2D1 7C1 7=1 7657C1(=1=461 *e;*ani e
*ystoso*ane pr;e; +;angha- skH &rgani ;a"- /
)sp@ pra"y do +tan@* .- edno";ony"h o
*y"ofani e *o-sk =4( 'i l i 9ohn +tuart =6C1
20D1 =70 'oral es Po =D=1 =(71=(75=((
I; y "hopi e"J dla +tan@* .- edno";ony"h =(4
moral na fi l o;ofi a ==65==D moral na
odpo*ied;i al noGL 2065207 moral noGL i
ameryka<ska Imi s- a rato*ani a = G*i ataJ =07
'orgenthau Kans 2061 207520D 'uell er 9ohn ==
'uel ler 3arl == 'uel ler 0obert +: 6(1 =D7
'usharraf PerPe; =01 =D2
na"- onal i ;m =6
- ako *r@g +tan@* .-edno";ony"h =671 =((
Nader 0al ph 4=
na- emne armi e * !mery"e Nrodko*e- (D
Napoleon I $onaparte 7C
Narodo*a 0ada )y*i adu TNati onal Intel l i gen5 "e
Coun"i l 1 NICU =27
Narodo*a +trategi a $e;pi e";e<st*a 6D1 C=1 =D7
Nasral l ah +ayyed Kassan =74 N!T& =0C1 ==(
nauka i pol i tyka =C=5=C6 na;i sto*ska fi l o;ofi a
=6C Negroponte 9ohn (75((1 =04 neol i beral i ;m 5
ani ni e no*y1 ani ni e l iberal ny =(C
Netan- ahu $eni ami n 7(
Ne* 2enerati on ,ra*s the #i ne TChomskyU =D(
ni edo?y*i eni e * Ni karagui (7 Niem"y
C=1 771 =6C1 =DD
ni e* aG"i*i e na;*any ru"h Iantygl obal i ;a"y- nyJ
=C7 Ni karagua ==0
ukryta *o- a +tan@* .- edno";ony"h pr;e"i*
Ni karagui (D5(7
Ni Eon 0i "hard 7=1 DD1=46
Norris 9ohn =D( No*y
&rl ean D(1=44
po*@dS * 2007 roku =675=64
Nu"l ear Terrori sm T!l l i nsonU =6=
nukl earna bro< =71 =71 201 261==75
=20:1EA: i
=245=6=1 =441 20=
Indi e =D01=D25=D6 Iran =7=5=7D1=4(1 200
3orea P@ no"na C71 C7570 ni e*spomni ana *
3ar"i e &rgani ;a"- i Narod@* .-edno";ony"h =0D
pr;e*i dy*any atak na +tany .- edno";one
==41 =6=
terrory;m =24
nukl earna energi a
Iran =7=
Nunn +am ==4
oddol ne ru"hy spo e";ne 47
odrod;eni e si / *yG"i gu ;bro-e< (6
og@l ne ube;pi e";eni e ;dro*otne
ameryka<ska opi ni a publ i ";na (41 =265=2C
Iogrod;eni a o"hronneJ na .a"hodni m $r;egu
241 6=5661 D=5D61 7( &l mert hud 66 opi eka
spo e";na =2=5=2C opi eka ;dro*otna =225=2C
3arai by =CD5
=C7 &ren !mi r 24
&rgani ;a"- a Narod@* .- edno";ony"h T&N.U
=71 =41 201 271 245601 C=5C61 D21 701 741 401=071
==(1=761 =7C
&rgani ;a"- a )sp@ pra"y 2ospodar";e- i 0o;*o- u
T&grani sation for "onomi " Co5operation and
,ePel opmentU =2=
&rgani ;a"- a )y;*ol eni a Pal estyny =771 =74
&r*el l 2eorge ==01=6C1 =D2 &*en Taylor =465
=4C &Eford 0esear"h Internati onal 76
Page $en- ami n =7D1 20D Paki stan 41 221 C=120=
bro< nukl earna (C1 =201 =D2 tr;/si eni e
;i emi =D= Pal estyna ==5=21 271 245661 D25
DC:AA-D?: ===5==21=7D5=7(1=775=(=1 200
*ybory =7D
Partia .iel ony"h 4= i
parti e pol i ty";ne * +tana"h .- edno";ony"h 7=
!
:
(41 4=1 471 K4[ =721=7D1 =(C Patterson Thomas
40
P,a+! T*ene;uelski pa<st*o*y ko<"em
nafto*yU =C7
Pedat;ur 0euPen =D( Peri l ous Po*er T!"h"arU
=7( Peny )i l l i am =6= Pi no"het !ugusto =671=(7
poko- o*e ru"hy 22
pol i tyka ;agrani ";na +tan@* .- edno";ony"h
!fgani stan =01 671 6(1 =621 =6D1 =D7 !meryka
Fa"i <ska =C75=CD !meryka Po udni o*a =(65
=(D bombardo*ani a 671 6(1 D71 ===1 =2D1=D75
=DD1 =D(1 =46
$ra;yl i a 4=1 =(4 Chi l e
=(( 8ran"- a C=5C6
Indi e =D05=D6 3anada
=C75=C( 3orea
Poudni o*a C7 3orea
P@ no"na C7570 3uba
D75DD &N. C=5CC
organi ;o*ani e atak@* terrorysty";ny"h DD
+erbia =DD
t*i erd;eni e: Inie potr;ebu-emy ";y- egokol 5
*i ek ;e;*ol eni aJ T$ush - uni orU C2 ud;i a *
;brodni a"h *o-enny"h =02 )ene;uel a =CD
poro;umi eni e gene*ski e 77574 por*ani e
I;rael ";yk@* =7( Posada Carri l es #ui s D( Postel
+andra =6(
Po*el l Col i n 7757(
=
po*od;i e
No*y &rlean =675=64 Po*s;e"hna ,ekl ara"-a
Pra* C; o*i eka ==C pra*a "; o*ieka ==65==D
pro"esy ;brodni ar;y *o- enny"h * Norymberd;e
771 =021 =D7
IProgram na temat pogl Hd@* na pol i tyk/
mi /d;ynarodo*HJ TIProgram on Internati onal
Pol i "y !tti tudeJ1 PIP!U C61 4C1==7 protok@
gene*ski ; =427 roku C2 protok@ ; 3i oto 4C
ameryka<ska opi ni a publ i ";na =C6 pr@by ;
broni H raki eto*H * 3orei P@ no"ne- C7570
pr;emys farma"euty";ny i - ego *p y* na pol i tyk/
(41=26 pr;etr*ani e "; o*i eka
ni ei stotne *obe" * ad;y i boga"t* =27 ni sko na
l iG"i e pri orytet@* r;Hdo*y"h ==( ;agro?one pr;e;
*o- n/ =7= publ i " relati ons i pol i ty";ni kandyda"i
46
0ada do spra* +tosunk@* 'i /d;ynarodo*y"h
TCoun"i l on 8orei gn !ffai rsU 4C 0ada Nauko*a
&brony T,efense +"i en"e $o5 ard1 ,+$U =6D
0ada +tosunk@* 'i /d;ynarodo*y"h * Chi "ago
TChi "ago Coun"i l on Internati onal 0el a5 ti onsU
4C
raport o osi edl a"h i ;rael ski "h 601 66
0ashi d !hmed 4
rd;enni mi es;ka<"y pr;e- mu- H"y r;Hdy * !mery"e
Poudni o*e- =CD1=D0 0epubl i ka Poudni o*e-
!fryki 62
por@*nani e ; I;rael em 621 D217(
0i "e Condolee;;a =C1 4(1 ==01 =D6
0obbi ns Carla !nne (7 0obertson Pat
47 0omero &s"ar ==7 ropa nafto*a 41
271 =0D !meryka Po udni o*a =D0
)ene;uela =D05=D=1 =((1
!rabi a +audy- ska =0D1=76 !;- a
P@ no"no5)s"hodni a CD handel
mi /d;ynarodo*y =CD5=C71 =74 Irak
=C1 =D1 =271 =42 Iran =761 =D01=7=
ka?e si / nam *ier;yL1 ?e ni e - est *a?ni e- s;a
od ki s;ony"h og@rk@* =72
ropa ;a ?y*noGL 5 program &N. D0 +tany
.- edno";one i Ibl i sko*s"hodni e ; o?a suro*"@*
energety";ny"hJ 7C1=D01 =4( 0os- a 261 601 C=5
C21 C41 D41 =6C1 =761=D6 bro< nukl earna ==4
odrod;eni e si / *yG"i gu ;bro-e< (6 0oPe 3arl =2=
0oy +ara D21 DC
ro;d;i a 3oG"i o a od pa<st*a =C=
0ubi n 9ames D0
ru"hy robotni ";e
odrad;a- H"e si/ * Iraku =76
repres- ono*ane * Iraku 7C577
repres- ono*ane * 3ol umbi i ==D
0udman )arren =4
0umsfel d ,onal d ==1 =71 =45201 C71 7757(1 421
=721=(0
0ussel l $ertrand =20
+aad52horayeb !mal =(05=(= +adat !n*ar 24
+ai d d*ard =DD1 2061 207 samob@- ";e ;ama"hy
6=1 67 sandi ni G"i (D +anger ,aPi d 271 701 =27
sank"- e gospodar";e - ako l udob@- st*o 74 *obe"
Iraku ==1 =(1 221 7(5D0170 *obe" +yri i (2 *obe"
Iranu =721=445200 +"heuer 'i "hael =2
+"hl esi nger !rthur 6D1 DD1 =60 +"hmi tt Carl =02
+"o*"roft $rent 271=D7 +feir 'ar Nasral lah
$outros =745=(0 +hal i t 2i l ad =7(
+haron !riel 245601771 741===1 2=D
+hi n $et 671 7(1 (0
+i gal #oen C(570
+i ngh 'anmohan =D6
si y parami l i tarne D7
+mi th 'i "hael =2D
+ofaer !braham (D
spra*a I3uba<ski e- Pi Htki J D7
spr;eda? broni 271=24
Istabi l i ;a"- aJ -ako synoni m Is u?eni a i nteresom
+tan@* .- edno";ony"hJ 7( +tay the Kand of
aengean"e T$assU 77 +tei nbruner 9ohn ,: 47
+tern 9essi "a 70 +tra* 9a"k 7=1 D= +trefa 2a;y D6
atak i ;rael ski =7( *y"ofani e *o- sk i ;rael ski "h 775
7( Istrefy ;aka;u lot@*J =2D5=27 +uharto 721 77
+ummers #a*ren"e ==61==C sunni "i ==01 =44
pr;y*o u- H op@r Ke;boll ahu * #i bani e =(0
+yri a =D61 =47
propono*any "el mi l i tarny +tan@*
.- edno";ony"h 2D
sank"- e ekonomi ";ne +tan@* .- edno";ony"h (2
+;angha- ska &rgani ;a"- a )sp@ pra"y T+hanghai
Cooperation &rgani ;ati on1 +C&U =4( s;";yt grupy
2( =C25=C6 s;ef *y*i adu narodo*ego ((1=04
s;yi "i =0D1 =761=(=1=475=4( Irak 271 7=1 7(1 =0D1=725
=761 Iran =D1 =44 #i ban =(0
*ymordo*ani pr;e; +addama Kusa- na =7 ;a
Is;ybki m *y"ofani em *o- sk +tan@*
.- edno";ony"h ; IrakuJ ==0
Tal bott +trob/ =D(
tal i bo*i e 6(1 =62
tel e*i ;- a * !mery"e Po udni o*e- =(( teol ogi ";ne
podsta*y pol i tyki ;agrani ";ne- +tan@*
.- edno";ony"h =07 Terror 8ree Tomorro* =44
terroryG"i i terrory;m =05=61=71 =412252C1 671 675
6(1 721 D=1 D75701 (=5(61 (75((1 401 4(1 =071 ==01 ==45
=201=271 =271 =241 =6=5=621 =6C1 =6D5=671=D75=DD
Tol bert rie =67
topni e- H"a pokry*a lodo*a 2renl andi i =C6
tortury =021 =0C
* Chi le ;a ";as@* Pi no"heta =671=(7 * I;rael u
=7( Toto Td*ard mmanuel ConstantU D7 traktat
o "a ko*i tym ;aka;i e pr@b ; broni H nukl earnH
TComprehensi Pe Test $an TreatyU ==( traktat o
ni ero;pr;estr;eni ani u broni maso*ego ra?eni a
TNu"l ear Non5Prol i ferati on TreatyU ==71=601 =76
i Iran =765=77
odmo*a pr;estr;egani a - ego ;obo*i H;a< pr;e;
+tany .- edno";one ==(
G*i adomi e narus;ony pr;e; umo*/ amery5
ka<sko5i ndy- skH =D2
traktat o ograni ";eni u system@* obrony
pr;e"i*raki eto*e- T!nti 5$al l i sti " 'i ssi le TreatyU
==( traktat o ;aka;i e produk"- i materia @*
ro;s;";epi al ny"h T8i ssil e 'ateri a Cutoff Treaty1
8I++$!NU ==(1=7C
Transparen"y Internati onal 77
tr;e"i a *o- na G*iato*a
ro;po";/ aby si /1 gdyby Iran ;aatako*a =44
Tuki dydes =D7
Tur"- a od*a?y a si/ pos u"haL s*o-ego narodu
76
Turkmeni stan (2
Tyler Patri "k (C
ube;pi e";eni e ;dro*otne i ameryka<ska opi ni a
publ i ";na (4
Oni a urope- ska 601 =CD120= i
Iran =725=76
- ako model dla !meryki Po udni o*e- =(7
usta*a o ameryka<sko5i ndy- ski e- poko- o*e-
*sp@ pra"y * d;ied;i ni e energi i atomo*e-
TOni ted +tates5Indi a Pea"eful !tomi e nergy
Cooperation !"tU =D0
usta*a o komi s- a"h *o- sko*y"h "hroni H"a
ur;/dni k@* +tan@* .-edno";ony"h pr;ed
usta*H o ;brodni a"h *o-enny"h (= usta*a o
odpo*ied;i al noG"i +yri i i pr;y*r@"eni u
su*erennoG"i #i banu T+yria !""ountabi l i 5 ty
and #ebanese +oPerei gni ty 0estoration !"tU
=025=06
O;beki stan 761 (2
ry*al i ;u- e ; Kall i burtonem i $e"htel em 76
aani shi g aoters Pro- e"t Tpro-ekt I.ni ka- H"y
*ybor"yJU 40
aaradar- an +iddarth =D0
aeblen Thorstei n na;y*a bogaty"h l ud;i
I;na";H"ymi oby*atel ami J =26 Pon +pone"k
Kans 745D01 =27
I)al rusJ 5 artyku na temat bombardo*ani a
3ambod?y =46 )al ;er 'i "hel =D75=DD )ar #a*
T$yersU =07 )eeks )i l l i am arl =07 )ene;uel a
=C75=C(1=D= i $ra;yl i a =77 i Chi ny =CD1 =D0 i
3uba =CD5=C7 i +tany .- edno";one FA ropa
nafto*a =CD1 =D05=D=1 =(( )i el ka $rytani a
=(1 671 7C1 (21 =6C
i Irak 7=1 7C5771 D01 7C1 ==05===1 =275=2D1
i I;rael D= i &N.
C21 7(1=7C
ry;yko spo*odo*ane pr;e; so- us;ni k@* +tan@*
.- edno";ony"h =62 * Chi na"h =6C * Indi a"h =6C
*i /;i eni a * I;rael u =7(1 =(= *o- sko*e *ydatki =2(
)ol fo*i t; Paul 201 721 421 =72 pogarda dla
demokra"- i 76 *ybrany na pre;esa $anku
N*i ato*ego 77 ;a pr;ed u?onym pobytem *o- sk
ameryka<ski "h * Iraku 7C
*sp@ pra"a P@ no"y ; Po udni em =C75=CD
*ybory
!meryka Po udni o*a
$ra;yl i a 401=(4 )ene;uel a =C75=C(
Irak 271 271=071 ==01 =7=1 =7D ni edopus;";al ne1
- eGl i ma *ygraL ni eodpo*i edni kandydat =6=
Pal estyna =775=7D1 =7( pre;yden"ki e $ol i*i a
=D=1=(C5=(7 +tany .- edno";one 671 7=1 405
461 471 =(C +tany .- edno";one 5 2002 rok =61 6D
*;boga"ony uran C71=725=76
;ab@- st*a
&s"ar 0omero ==75==D .a"hodni $r;eg
601 621 661 D25D61 7(5741 ===1
=771 =77
;ama"h stanu D75D(
; == *r;eGni a =476 roku =675=6D1=(( ;brodni e
*o- enne 6D1 =C01 =(0 +tany .- edno";one 4(544
trybuna y 77
usta*a o ;brodni a"h *o- enny"h 4( ;i mna
*o- na C71 =041=661 =47 .unes +tephen (2 .*i H;ek
0ad;i e"ki =66