You are on page 1of 8

NOAM CHOMSKY, MICHAEL ALBERT

PYTANI A O IRAK PYTANI A O IRAK PYTANI A O IRAK PYTANI A O IRAK


103
Zielona Gra 2004
PYTANIA O IRAK
Fragment korespondencyjnego wywiadu przeprowadzonego 29.08.2003
pr zez Mi cheal a Al ber t a dl a ser wi su i nt er net owego ZNet
(http://www.zmag.org)
Michael Albert: Czy Saddam Husajn jest a takim zem w swoich dziaaniach
wewntrznych oraz midzynarodowych jak twierdz mainstreamowe media?
Noam Chomsky: Tak, jest tak zy, jak o nim mwi, klasyfikuje si na rwni z
Suharto i innymi potworami naszych czasw. Nikt nie chciaby by w jego
zasigu. Lecz na szczcie jego zasig nie jest zbyt daleki.
Jeli chodzi o kwestie midzynarodowe, Saddam zaatakowa Iran (z poparciem
Zachodu), a kiedy wojna sza nienajlepiej, uciek si do uycia broni chemicznej
(rwnie z poparciem Zachodu). Najecha na Kuwejt i szybko zosta wypdzony.
Najwiksz obaw Waszyngtonu zaraz po inwazji bya moliwo, e Saddam
szybko si wycofa, zostawiajc u wadzy swoj marionetk i cay wiat arabski
bdzie zadowolony (Colin Powell, wczesny szef sztabu). Prezydent Bush by
zaniepokojony, e Arabia Saudyjska mogaby zmikn w ostatniej chwili i uzna
marionetkowy rzd w Kuwejcie, o ile USA nie zapobiegn wycofaniu si Iraku. W
skrcie, obawa bya taka, e Saddam powieliby to, co Stany Zjednoczone zrobiy
wtedy wanie w Panamie (z wyjtkiem tego, e Ameryka aciska bya jak
najdalsza od zadowolenia). Od samego pocztku USA szukao sposobw, by
unikn tego koszmarnego scenariusza.
Najwiksze dotychczas swoje zbrodnie Saddam popeni we wasnym kraju,
wczajc w to uycie broni chemicznej przeciw Kurdom i ogromn rze Kurdw
w pnych latach 80-tych, barbarzyskie tortury i wszelkie inne okropiestwa,
jakie mona sobie wyobrazi. Warto jednak zapyta, jak czsto namitnym
potpieniom i wyrazom oburzenia towarzysz trzy mae swka: z nasz
pomoc.
Zbrodnie te byy od pocztku dobrze znane, ale nie stanowiy szczeglnego
zmartwienia dla Zachodu. Saddam otrzymywa pewne agodne upomnienia; ostre
potpienie przez Kongres byo uwaane za zbyt ekstremalne przez
prominentnych komentatorw. Przez Reaganistw i Busha potwr ten by w
dalszym cigu w czasie swoich najgorszych okruciestw i dugo po nich mile
widziany jako sojusznik i cenny partner handlowy. Bush autoryzowa gwarancje
poyczkowe i upowania do sprzeday zaawansowanych technologii z
oczywistym zastosowaniem dla broni masowej zagady, a do samego dnia
inwazji na Kuwejt, czasem uniewaniajc wysiki podejmowane przez Kongres, by
zapobiec temu co robi. Kilka dni po inwazji Wielka Brytania wci autoryzowaa
eksport wyposaenia wojskowego i materiaw radioaktywnych. Kiedy
korespondent ABC, a obecnie komentator dla ZNet, Carles Glass, odkry
urzdzenia do produkcji broni biologicznej w Iraku, Pentagon natychmiast
zaprzeczy jego rewelacjom i sprawa ucicha. Zostaa wznowiona, gdy Saddam
2
popeni swoj pierwsz prawdziw zbrodni nieposuszestwa wobec
rozkazw USA (lub by moe ich zej interpretacji), atakujc Kuwejt. Zmieni si
wtedy nagle z przyjaciela we wcielenie Huna Attyli. Te same urzdzenia byy
teraz wykorzystywane, by zademonstrowa jego wrodzon z natur. Kiedy
Bush zaanonsowa nowe podarunki dla swego przyjaciela w grudniu 1989
(rwnie podarunki dla amerykaskiego agrobiznesu i przemysu), uwaano to za
zbyt mao znaczce, eby w ogle t spraw relacjonowa, chocia mona byo
wtedy o tym przeczyta w Z Magazine, by moe nigdzie indziej. W szacunku dla
Saddama, Departament Stanu zabroni wszelkich kontaktw z irack opozycj
demokratyczn, utrzymujc t polityk nawet po wojnie w Zatoce, podczas gdy
Waszyngton przyzwoli Saddamowi na zmiadenie szyickiego powstania, ktre
mogoby go obali w imi stabilnoci, jak potakiwaa prasa.
Co do tego, e Husajn jest powanym przestpc, nie ma wtpliwoci. Nie
zmienia tego fakt, e przed wojn w Zatoce i nawet po niej USA i Wielka Brytania
uwaay jego okruciestwa za nieznaczce w wietle wyszej racji stanu fakt
atwo zapominany.
Patrzc w przyszo, czy Saddam Husajn jest tak niebezpieczny, jak mwi
media?
- wiatu byoby lepiej bez niego, nie ma co do tego wtpliwoci. Z pewnoci
Irakijczykom byoby lepiej. Jednak nie moe by ani troch tak niebezpieczny, jak
wtedy gdy popieray go Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, nawet dostarczajc
mu technologi podwjnego zastosowania, ktrej mg uy do rozbudowy broni
chemicznej i nuklearnej, co przypuszczalnie robi. 10 lat temu protokoy
posiedze Senackiej Komisji Bankowej ujawniy, e administracja Busha
przekazywaa licencje na technologie podwjnego zastosowania i materiay,
ktre byy nastpnie wykorzystywane przez iracki reim w pracach nad broni
nuklearn i chemiczn. Pniejsze protokoy ujawniay wicej, istniej te relacje
prasowe i literatura naukowa na ten temat.
Wojna z 1991 roku bya wyjtkowo niszczca, a od tamtego czasu Irak zosta
zdewastowany przez dekad sankcji, ktre prawdopodobnie wzmocniy samego
Saddama (poprzez osabienie oporu wyczerpanego spoeczestwa), lecz z
pewnoci bardzo znaczco obniyy jego moliwo prowadzenia wojny czy
wspierania terroryzmu. Co wicej, od 91 roku jego reim zosta ograniczony przez
strefy zakazu lotw, regularne naloty i bombardowania oraz cis inwigilacj.
Niewykluczone, e wydarzenia 11 wrzenia osabiy go jeszcze bardziej. Jeli
istniej jakiekolwiek powizania Saddama i al Kaidy, byyby one teraz duo
trudniejsze do utrzymania z powodu gwatownie zintensyfikowanej inwigilacji i
kontroli. Zostawiajc to na boku, takie powizania nie s zbyt prawdopodobne.
Pomimo olbrzymich wysikw, by zwiza Saddama z atakami 11 wrzenia,
niczego nie znaleziono, co nie jest zaskakujce. Saddam i bin Laden zawsze byli
zaciekymi wrogami i nie ma szczeglnego powodu przypuszcza, e nastpiy
jakie zmiany w tym wzgldzie.
3
Racjonalny wniosek jest taki, e Saddam jest przypuszczalnie mniejszym
niebezpieczestwem teraz, ni przed 11 wrzenia, a z pewnoci o wiele
mniejszym, ni kiedy cieszy si duym poparciem USA i Wielkiej Brytanii (oraz
wielu innych). To stwarza kilka pyta. Jeli Saddam jest takim zagroeniem dla
przetrwania cywilizacji dzi, e wiatowy ochroniarz musi ucieka si do wojny,
dlaczego nie byo to prawd rok temu? I o wiele bardziej dramatyczne
dlaczego nie na pocztku lat 90-tych?
W jaki sposb powinnimy podchodzi do problemu istnienia i uycia broni
masowej zagady w dzisiejszym wiecie?
- Powinno si j oczywicie wyeliminowa. Traktat o nie rozprzestrzenianiu
zobowizuje pastwa posiadajce bro nuklearn do podjcia krokw w celu jej
wyeliminowania. Traktaty dotyczce broni chemicznej i biologicznej maj takie
same cele. Najwaniejsza rezolucja Rady Bezpieczestwa w sprawie Iraku (nr
687 z 1991 roku) wzywa do eliminacji broni masowej zagady i systemw dostaw
ze rodkowego Wschodu oraz do dziaania w kierunku globalnego zakazu broni
chemicznej. Suszna rada.
Irak nie zblia si nawet do czowki jeli chodzi o bro masowej zagady.
Moglibymy przypomnie ostrzeenie generaa Lee Butlera, szefa Dowdztwa
Strategicznego we wczesnych latach 90, i jest skrajnie niebezpiecznym to, e w
tym kotle animozji, ktry nazywamy Bliskim Wschodem, jeden nard uzbroi si
ostentacyjnie stosami broni nuklearnej (...) co inspiruje inne nacje do tego
samego. Mwi oczywicie o Izraelu. Izraelskie wadze wojskowe twierdz, i
posiadaj siy powietrzne i opancerzone wiksze i bardziej zaawansowane od si
jakiegokolwiek europejskiego kraju NATO (Yitzhak ben Israel, Ha`aretz, 16
kwietnia 2002). Owiadczaj rwnie, e 12% ich bombowcw i myliwcw stale
stacjonuje w zachodniej Turcji, obok porwnywalnych tureckich si morskich,
podwodnych i opancerzonych, na wypadek gdyby byy po raz kolejny potrzebne
do okieznania ludnoci kurdyjskiej w Turcji. Wg izraelskich analitykw, wsplne
amerykasko-izraelsko-tureckie wiczenia powietrzne s pomylane jako groba
i ostrzeenie dla Iranu. I oczywicie dla Iraku (Robert Olson, Middle East Policy,
czerwiec 2002). Izrael bez wtpienia wykorzystuje olbrzymie amerykaskie bazy
powietrzne we wschodniej Turcji, gdzie amerykaskie bombowce s
prawdopodobnie uzbrojone w bro atomow. W tej chwili Izrael jest praktycznie
przybrzen baz militarn USA.
Reszta regionu jest tak samo uzbrojona po zby. W tej sytuacji, nawet Ghandi,
gdyby mg, rozbudowywaby bro. Przypuszczalnie byoby to kontynuowane, by
moe nawet przyspieszone, gdyby USA przejo kontrol nad Irakiem. Indie i
Pakistan s amerykaskimi sojusznikami, ale id w kierunku rozwoju broni
masowej zagady i nieraz byy bliskie uycia broni atomowej. Podobnie jest z
innymi sojusznikami i pastwami uzalenionymi od USA.
Bdzie to trwao dopki nie bdzie generalnej redukcji zbroje w regionie. Czy
Saddam by si na to zgodzi? Tego tak naprawd nie wiemy. Na pocztku
stycznia 1991 roku, Irak najwyraniej zaoferowa wycofanie si z Kuwejtu w
4
kontekcie regionalnych negocjacji w sprawie redukcji zbroje, ktr to ofert
przedstawiciele Departamentu Stanu opisali jako powan i moliw do
wynegocjowania. Jednak nic wicej o tym nie wiemy, poniewa USA odrzuciy j
bez odpowiedzi, a prasa nie napisaa o tym praktycznie nic. Przemilczanie faktw
byo wan przysug przyczyniajc si do rozpoczcia przemocy pastwowej.
Czy negocjacje zaprowadziyby gdzie? Tylko fanatyczni ideolodzy mog by
pewni. Czy mona wrci do takich pomysw? Ta sama odpowied. Jedyny
sposb, aby si dowiedzie, to sprbowa.
Czy historia dotychczasowych inspekcji rozbrojeniowych nie pokazaa, e
inspektorw mona wodzi za nos? Czy istnieje realistyczna metoda inspekcji i
czy mogaby ona zosta wdroona uniwersalnie?
- Oczywicie, e mog by wodzeni za nos. Jednake, inspekcje byy daleko
skuteczniejsze w niszczeniu irackich zdolnoci militarnych ni bombardowania i
wydaj si by duym sukcesem. Idc krok dalej, kiedy ostatni raz miay miejsce
midzynarodowe inspekcje izraelskiej broni nuklearnej i (prawdopodobnie)
chemicznej? Lub amerykaskiej? Rygory inspekcyjne powinno si ustali
uniwersalnie, ale USA musiaoby na to przysta.
Inspekcje rozbrojeniowe wydaj si by wysoce skuteczne, nawet jeli
niedoskonae. wiadectwo Scotta Rittera na ten temat jest nie do odparcia i nie
spotkaem si z adnym powanym jego podwaeniem
1
. Ci, ktrzy chc
zmniejszy zagroenie broni masowej zagady, bd w takim razie prbowa
stworzy warunki dla skutecznych inspekcji. Przez lata Stany Zjednoczone
szukay kadego sposobu, by zablokowa takie moliwoci. Inspekcje byy
wykorzystane jako przykrywka dla szpiegowania Iraku, z jawn intencj obalenia
reimu i prawdopodobnie zamachu na przywdc. Jest oczywiste, e praktyki te
miay za zadanie podminowa reim kontrolny i obniy szanse akceptacji
inspekcji przez Irak. Czy Izrael zgodziby si na inspekcj swoich urzdze
militarnych przez szpiegw Hamasu? W 98 roku Clinton wycofa inspektorw
przygotowujc bombardowania, dziaanie to zostao pniej zrekonstruowane
przez propagand, jako wydalenie inspektorw przez Irak. A bombardowanie byo
nastpnym ciosem w moliwo wznowienia inspekcji. Od tamtego czasu,
Waszyngton powtarza, e nawet jeli Irak zaakceptuje najdalej idce inspekcje
dokonywane przez amerykaskich szpiegw, nie bdzie to stanowi adnej
rnicy. W ostatniej wersji Cheney`a, powrt inspektorw nie dawaby
jakiejkolwiek pewnoci zastosowania si Saddama do rezolucji ONZ. To
stwierdzenie rwna si baganiu Iraku, by nie przyj inspektorw. Hipokryzja bya
wyjtkowo zadziwiajca, jak wskazywali komentatorzy po tym, jak administracja
5
1
Scott Ritter, byy inspektor rozbrojeniowy ONZ, zoy zeznanie w 1998 r. przed
komisj senack, wg ktrego w skutek dotychczasowych inspekcji Irak zosta
pozbawiony do 1998 r. 90-95% zakazanej broni, zob. Scott Ritter, What, If Anything,
D o e s I r a q H a v e t o H i d e ? , N e ws d a y , 3 0 . 0 8 . 2 0 0 2 .
(http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=40&ItemID=2174)
(przyp. tum.)
Busha podminowaa konwencje o broni biologicznej i chemicznej odmawiajc w
ostatniej chwili podpisania protokow wykonawczych.
Podsumowujc, problemem broni masowej zagady powinnimy si zaj w taki
sposb, by uczyni wiat bezpieczniejszym. Najlepsze byoby podejcie globalne:
traktaty z sensownymi zabezpieczeniami oraz uniwersalne inspekcje weryfikujce
stosowanie si do nich. Nastpn rzecz byoby co podobnego na poziomie
regionalnym. Oba podejcia wymagayby przystania na nie Stanw
Zjednoczonych. Kolejne najlepsze podejcie to przywrci inspektorw do
samego Iraku. Najgorszym sposobem byyby prby zapobieenia powrotu
inspektorw. A to jest wanie wci polityka USA, w celu przygotowania gruntu
pod inwazj na Irak
2
. Atak ten zada kolejny cios strukturze midzynarodowego
prawa i traktatw, pracochonnie konstruowanych przez lata. Oprcz innych
konsekwencji, jest prawdopodobne, e inwazja zachci inne kraje do rozbudowy
broni masowej zagady, cznie z nowym rzdem irackim, a take obniy bariery
przeciwko uyciu przemocy przez inne pastwa dla osignicia swoich celw,
wczajc w to Rosj, Indie i Chiny.
Jakie s pana zdaniem prawdziwe motywy moliwej wojny?
- Istniej stare dobrze znane powody. Irak posiada drugie najwiksze w wiecie
rezerwy ropy naftowej. Zawsze byo prawdopodobne, e prdzej czy pniej USA
bdzie prbowa przywrci te ogromne bogactwo pod kontrol Zachodu, co
obecnie znaczy pod kontrol USA. 11 wrzenia da nowe moliwoci podania
do tego celu pod nowym pretekstem wojny z terroryzmem marny pretekst,
ale prawdopodobnie wystarczajcy dla celw propagandowych. Planowana wojna
rwnie dobrze bdzie suy pilnym celom wewntrznym. Nie jest tajemnic, e
administracja Busha przeprowadza dziaania przeciwko ludnoci i przyszym
pokoleniom w interesie wskich krgw bogactwa i wadzy, ktrym suy z
lojalnoci wykraczajc nawet ponad zwyk norm. W tych okolicznociach,
celowym jest odwrcenie uwagi od suby zdrowia, ubezpiecze spoecznych,
deficytu, zniszczenia rodowiska, rozbudowy nowych systemw broni, mogcych
dosownie zagrozi przetrwaniu oraz dugiej listy innych niewygodnych tematw.
Tradycyjnym i rozsdnym do tego narzdziem jest zastraszenie ludnoci. Cay
cel praktycznej polityki, powiedzia raz wielki amerykaski satyryk H. L.
Mencken, to utrzymywa spoeczestwo w stanie alarmu (i przez to domagajce
si, by je poprowadzi ku bezpieczestwu), poprzez straszenie go niekoczc
si seri zych duchw, z czego wszystkie s urojone. Naprawd przywoywane
zmory rzadko s urojone, jednak zazwyczaj s rozdmuchane poza granice
6
2
Na temat manipulowania procesem obecnych inspekcji rozbrojeniowych przez
administracj Busha, zob.: Robert Fisk, We are being set up for a war against
S a d d a m , T h e I n d e p e n d e n t , 4 . 1 2 . 2 0 0 2
(http://www.independent.co.uk/story.jsp?story=358255) oraz Milan Rai, Iraq`s
Weapons Declaration. The US Schemes To Provoke War, ZNet, 23.12.2002
(http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=15&ItemID=2792)
(przyp. tum.)
wszelkiego zdrowego rozsdku. Nie trzeba wielkich zdolnoci, by wywoa
wizerunek Saddama Husajna jako najwikszej siy za, bliskiej zniszczenia wiata.
I ludzie cisncy si w strachu, podczas gdy nasze wspaniae siy w cudowny
sposb pokonuj tego budzcego respekt wroga, by moe nie bd zwraca
uwagi na to co si im robi, moe nawet docz do chru dystyngowanych
intelektualistw piewajcych peany na cze Naszych Przywdcw.
tum. Jakub Maciejczyk
Oryginalny artyku:
Interview With Noam Chomsky about US Warplans, ZNet, 29.08.2003
(http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=15&ItemID=2422)
7
Noam Chomsky - amerykaski komentator polityczny, profesor lingwistyki
Massachusetts Institute of Technology, twrca generatywnej gramatyki
transformacyjnej, autor ponad 30 ksiek m.in. nt. polityki zagranicznej
USA czy roli propagandy w korporacyjnych mediach.
RED RAT
http://red-rat.w.interia.pl