T.C.

Mİ EĞ Tİ BAKANLIĞ LLİ İ M I

(MESLEKİ İ M VE ÖĞ EĞ Tİ RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

RADYO-TELEVİ ZYON

SENARYONUN TEMEL ÖGELERİ

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlı tarafı geliş itim ğ ı ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlıın lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları kademeli olarak nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumlarıiş n itim , letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağ lı ı r. tı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lında satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER İ NDEKİ Çİ LER
İ NDEKİ Çİ LER..............................................................................................................i AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii Gİ Ş...........................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ ........................................................................................3 –1 1. SENARYO ...............................................................................................................3 1.1. Senaryo Kavramı ...............................................................................................3 1.1.1. Senaryonun Tanı ....................................................................................3 mı 1.1.2. Senaryo- Edebiyat İ kisi ..........................................................................4 liş 1.1.3. Senaryonun Tarihçesi .................................................................................4 1.1.4. Senaryonun Evreleri ...................................................................................6 1.2. Senaryonun Bölümleri.......................................................................................9 1.2.1. Çekim (Shot) ..............................................................................................9 1.2.2. Sahne (Scene) .............................................................................................9 1.2.3. Ayrı (Sequence) ....................................................................................10 m 1.2.4. Bölüm (Part) .............................................................................................10 UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................12 ÖĞ RENME FAALİ YETİ ......................................................................................13 –2 2. SENARYO YAZARININ ÖZELLİ KLERİ ...........................................................13 2.1. Senaryo Yazarı Olma İ i ............................................................................13 steğ 2.2. Öykü Anlatma İ i .......................................................................................13 steğ 2.3. Öğ renim ve Kültür Düzeyi ..............................................................................14 2.4. Dünya Görüş .................................................................................................14 ü 2.5. Hayat Deneyimi...............................................................................................14 2.6. Araşrma ve Gözlem ......................................................................................15 tı 2.7. Yaratı Hayal Gücü ........................................................................................15 cı 2.8. Görsel Düş ünme ve Yazma.............................................................................16 2.9. Ana Dili Bilme ve Kullanma ...........................................................................16 2.10. Sinema Teknolojisini Bilme ..........................................................................16 2.11. Zaman Kullanı (Etkili Bir Sı rlık).........................................................16 mı nı lı 2.12. Ekip Çalı ş na Yatkı k...........................................................................17 ması nlı 2.13. Seyirci Merkezli Çalı ..............................................................................17 ş ma UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................18 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................19 ÖĞ RENME FAALİ YETİ ......................................................................................20 –3 3. SENARYONUN KULLANIM ALANLARI.........................................................20 3.1. Sinema .............................................................................................................20 3.1.1. Konulu Filmler .........................................................................................20 3.1.2. Belgesel Sinemalar ...................................................................................21 i

3.2. Televizyon .......................................................................................................23 3.2.1. Dizi Film ..................................................................................................23 3.2.2. TV Filmleri ...............................................................................................24 3.2.3. Skeçler ......................................................................................................24 3.2.4. Canlandı rmalar .........................................................................................25 3.2.5. Klip ...........................................................................................................25 3.3. Radyo ..............................................................................................................25 3.3.1. Arkası n .............................................................................................25 Yarı 3.3.2. Radyo Tiyatrosu .......................................................................................25 UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................27 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................28 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME ..................................................................................29 CEVAP ANAHTARLARI .........................................................................................30 ÖNERİ LEN KAYNAKLAR......................................................................................31 KAYNAKÇA .............................................................................................................32

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K 321GM0001 Radyo-Televizyon Alan Ortak Seneryonun Temel Ögeleri Senaryo yazı yla ilgili temel bilgi ve becerilerin mı kazandıldıı renme materyalidir. rı ğ öğ 40/24 Ön koş yoktur. ul Senaryonun temel ögelerini incelemek. Genel Amaç  Gerekli ortam sağ landında senaryonun ve senaryo ğ ı yazarı n temel özelliklerini analiz edebileceksiniz. nı Amaçlar Uygun ortam sağ landında; ğ ı 1. Senaryo kavramı , senaryonun evrelerini ve nı senaryonun bölümlerini analiz edebileceksiniz. 2. İ bir senaryo yazarı yi olmanıkoş nı n ulları inceleyeceksiniz. 3. Senaryonun kullanı alanları farklı m ile türde senaryolarıözelliklerini karş tı n ı rabileceksiniz. laş Ortam: Bilgisayar ve projeksiyon cihazı bulunan tam donanı mlıatölye ve laboratuvar ortamı radyo, TV , stüdyoları , çekim platoları . Donanı Radyo ve TV stüdyo temel donanı m: mları ile diğ yardı araç ve gereçler, kitle iletiş araçları er mcı im , kaynak yayı nlar, DVD ve VCD filmler, örnek programlar, tepegöz, projeksiyon, bilgisayar ve donanı , senaryo metin örnekleri vb. sağ mları lanmalır. dı Her faaliyet sonrası nda o faliyetle ilgili değ erlendirmesoruları kendi kendinizi değ ile erlendireceksiniz. Öğ retmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama, soru-cevap) uygulayarak modül uygulamaları ile kazandı nı bilgi ve becerileri ölçerek değ ğ z ı erlendirecektir.

MODÜLÜN AMACI

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv

Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ
Sevgili Öğ renci, Bazı meslekler vardıki biraz sı dıdı İ senaryo yazı da veya diğ bir deyiş r ra ş r. ş ı te mı er le senaristlik de bu sı dı mesleklerden biridir. Komş ra ş ı umuzun bir avukat, bir ş oför, bir doktor olmasısı radandı da bir senarist olmasıpek sı r radan sayı lmaz. Gizliden gizliye bir de hayranlı duyulur bu meslek erbabları k na. Öyle ya nerden bulurlar o konularınasıyazarlar insanı , l ekranı baş çivileyen o n ı na güzelim eserlerini. Hep ş öyle düş ünürüz; senaristlik çok yaratılı isteyen bir meslek. cık Oysaki senaristlikte yaratılın ve yeteneğ rolü düş cığ ı in ünülenin aksine pek de fazla değ ildir. Dahası ekran baş çakan eserler ortalama yeteneğ sahip fakat gerekli eğ bizi ı na e itimi almı ş kiş ilerin disiplinli çalş maların sonucu oluş nı maktadı Elbette ki yeteneğ ve yaratılıı r. in cığ n rolünü inkâr etmiyoruz. Ancak baş da asırolün eğ arı l itimin ve disiplinli çalı ş n ürünü manı olduğ unun altı çizmeye çalıyoruz. nı ş ı Bir büyük senariste sormuş “Nasıbu kadar güzel eserler üretebiliyorsunuz?” diye. lar: l O da ş cevabı u vermiş “Eserim bitene kadar pantolonumun sandalyeye gelen kı nı smı ordan ayı yorum.” Yani kı rmı saca, oturup çalıyorum, demek istemiş İ biz de bu modülde ş ı . ş te oturup çalıp bir ş ş ı eyler üretmek isteyenlerin ürünlerinin kalitelerini arttı rmak için gerekli bilgiyi vermeye çalı k. ş tı Bu modülü aldı sonra senaryonun ve senaryo yazarın temel özelliklerini analiz ktan nı edebilecek, senaryonun kullanı alanları ile farklıtürde senaryoları özelliklerini m n karş tı ı rabileceksiniz. laş

1

2

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1
AMAÇ
Senaryo kavramı, bölümlerini, senaryo yazarı n özelliklerini ve senaryonun nı nı kullanı alanları öğ m nı renebileceksiniz.

ARAŞ TIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlardı r:  TV’de izlediğ iniz dizi ve sinema filmlerinin içinden, beğ endiklerinizin senaryoları, inceleyiniz. nı  İ zlediğ iniz dizi ve filmlerin kimler tarafı ndan, hangi ş artlarda üretildiğ ini araşrı z. tını Araşrma iş tı lemleri için internet ortamı DVD ve VCD’lerin satı ğ , ldı ımağ azaları gezmeniz gerekmektedir. Beğ endiniz filmlerin senaristlerinin biyografilerini ve senaryo yazı yla ilgili kaynak kitapları inceleyerek ön bilgi edininiz. mı nı

1. SENARYO
1.1. Senaryo Kavramı
1.1.1. Senaryonun Tanı mı Yapı süreci içinde yazı bir metni olmayan bir film çekmek pek mümkün değ m lı ildir. Bu yüzden film çekimleri bir senaryo dâhilinde gerçekleş tirilir. En basit tanı yla senaryo, mı kelimelerle resim yaratma sanatı r diyebiliriz. Daha kapsamlı senaryo tanı yapacak dı bir mı olursak; belli bir teknik ve yeteneğ dayanan, sinema sanatı e kuralları ve çağn tekniğ nı ı ini dikkate alan, ilk satından son satına dek sinema ve televizyona uygun olarak hazı rı rı rlanan metindir, diye tanı mlayabiliriz. Diğ bir tanı er mlamaysa senaryoyu, görüntü ve sese dönüş bir düş ecek üncenin, bir olayıyazı dökülmüş n ya hâlidir, diye anlatı r. Kendine özgü bir yazı tekniğ olan senaryo dediğ m i imiz metin, iki yönlü bir çalı ş mayı kapsar. Birinci yönünde, sinemanı kuralları koş n ve ulları dikkate alı narak doğ açlama olarak ya da baş sanat dalları ka ndan uygulanarak, ele alı konudan dramatik yapı nan kurulur. Bu yapı içinde düş ünceler, entrikalar verilerek bir olay anlatır, olayı lı yaratan kiş arası iler nda iliş kiler düzenlenir ve olay bir sonuca ulaşrır. Senaryo ikinci yönüyle teknik bir tılı çalı ş r: Görüntü, ses ve sahneleme yöntemleri gibi ögelerin ayrı ları kapsayan; kı madı ntı nı saca yapı n içeriğ biçimini, önemli bilgilerini kapsayacak ş mı ini, ekilde düzenlenmesidir. Senaryo yazı nda kullanı bazı mı lan kurallar, öncelikle senaryonun bu ş yanı ilgili olanlardı ekil yla r. Senaryo yazı araşrma, gözlem, genel kültür, yaratı hayal gücü ve yazma yeteneğ mı tı cı iyle doğ rudan ilgili bir olaydı Kiş r. ilerin özelliklerinin farklı olması nedeniyle bu konuda baş arı için kesin bir formül vermek mümkün değ ildir. Bu konuda söylenebilecek en gerçekci söz, senaryonun nasıyazı ı l lacağbiçim olarak öğ renilebilir; ancak yaratı çalı zamanla olur. cı ş ma

3

1.1.2. Senaryo- Edebiyat İ kisi liş Sinema dramaturjisi kavramları , dolayıyla terminolojisini büyük ölçüde nı sı edebiyattan almı deyim yerindeyse transfer etmişbulunmaktadı Doğ olarak edebiyat ş , r. al alanı kendini yetiş nda tirmemişbir kiş inin aydı baş lıve üretken bir senarist olması n, arı imkânsı r. Önce edebi eserler ve edebî bilgilerle üretkenliğ sağ zdı i layacak donanı m oluş turulmalı r. Bu üretme gücünü sağ dı layan donanı sinema kurallarında öğ m, nı renilmesiyle senaryo alanı sistemli ve baş lı üretimi beraberinde getirecektir. Edebiyatı nda arı bir temelinde epik, lirik ve dramatik olmak üzere üç ayrı türe ayı rmak artı gelenek hâline gelmiş k tir. Bunları yanıra edebiyatı bu üç türü arası birbiriyle kaynaş sinema dramaturjisi n sı n nda, arak alanı yeni oluş nda umlar meydana gelerek karş klı ı geçiş lı lerde bulunmaktadı r.

Resim 1.1: Edebî eserler sinema ve televizyon dünyası her zaman ilham kaynağolmuş na ı tur

1.1.3. Senaryonun Tarihçesi 1.1.3.1. Sessiz Sinema Döneminde Senaryo Günümüzde yalnı insan sesleriyle yetinmeyip seyirci üzerindeki etkisini arttı zca rmak için ses efektlerini bilen, son teknoloji sistemleriyle veren sinema endüstrisi, ikinci dünya savaş n baş ğ yı kadar filmlerini sessiz çekmek zorundaydıÇünkü filmleri sesli ı nı ladı llara ı . olarak çekme teknolojisinden yoksundu. Sinema filmlerini sesli olarak çekme konusunda en önemli adı mlarıThomas Edison’ı firması . Ancak onlar da yaptı n attı klarıiş önemini in kavrayamamı sesli film çekmeyi geçeci bir heves olarak görmüş ş , lerdi. Sessiz sinema döneminde yazı film senaryoları oyuncuları diyalogları lan nda, n fazla önem göstermiyordu; çünkü film gösterimi sı nda projeksiyon makinesinden çı sesin rası kan dında hiçbir ses yoktu. Bu yüzden oyuncular anlaş r olmak için, daha ziyade mimik ve ş ı ı lı

4

beden dillerini kullanı yorlardıAncak çok gerektiğ durumlarda sahneler arası diyalog . i na sahneleri eklenerek seyirciye gerekli açı klama yapı lmaya çalılı ş yordu. Filmde diyalog ve ı diğ ses unsurları n olmamasıanlaş r olmak adı hem senaristin, hem de oyuncunun er nı , ı lı na iş zorlaşrı abartı ini tıyor; lıoyunculuk ve sahnelerin çekimine zemin hazı yordu. Ancak rlı ilginçtir ki, sesli film çekimlerinin baş laması da bazısanatçı gerçek sesleriyle yla lar izleyiciye hitap edince ş öhretlerini yitirmiş lerdir.

Resim 1.2: Sessiz sinema döneminin unutulmaz kahramanı arlo ‘yumurcak’ filminin bir Ş sahnesinde

1.1.3.2. Sesli Sinema Döneminde Senaryo Sessiz sinema, kendi baş bir sanat, kendine özgü kurallarıolan, belli ilkelere ı na dayanan bir anlatı olmuş ki, birdenbire ortaya ses öğ çı . Ses öğ m tu esi ktı esinin sinemada her ş eyden önce sözlendirme için kullanı ıfilmlere ara yazı konulmaya baş ğ lacağ , lar landından ı beri anlaş ş. İ sessiz filmlerde ara yazı ı tı lk lmı yoktu; daha sonraları çekimden öbürüne bir geçerken zaman bakı ndan ilerlemeyi göstermek, bulunulan yeri belirtmek, kiş mı ilerin kimliğ ortaya koymak için ara yazı kullanı ini lar lmaya baş . Giderek bunlar yerini landı ''konuş ma”yı gösteren yazı bı . 1920 yı na doğ senaryonun geliş lara raktı lları ru mesi, görüntüler kadar ara yazı çekimler arası açı kapatmak ihtiyacı duyan kurgucunun isteğ lar, nda k nı ine göre değ senaryocunun isteğ göre hazı yordu. Sessiz sinemanı son birkaç yı il, ine rlanı n lı içinde ''konuş ma''yla ilgili sözler o kadar önem kazandı herhangi bir oyuncu ağ nı p ki, zı açı söz söylemeye baş larken çekimi kesip bir arayazı bu sözü vermek alı yla ş k hâline geldi. kanlı Sinemada sesin, daha doğ sözün saltanatı lamı . rusu baş ş tı Sesli film ortaya birtakı önemli meseleler çı : Sesleri elveriş olmayan sessiz m kardı li film çağnı birçok önemli ünlü oyuncusu, birden kendilerini endüstrinin dında ın ş ı buluverdiler. Yaklaş iktisadi bunalı sesli filmin çı şsayesinde, sinema endüstrsini bu an m, kı ı sarsı nı dında bı . Sinemanı büyük ustalarısesli film karş nda kararsı ğ ntı n ş ı raktı n ı sı zlıa düş tüler. Sesli filmin ilk yı sanat bakı ndan oldukça baş sı geçti. Halk sesli filme lları mı arız büyük ilgi gösterirken, Chaplin, Clair, Pudovkin, Eisenstein, Murnau gibi büyük sanatçı lar sesli filme cephe aldı Öbürlerinden ayrı lar. olarak Eisenstein, Pudovkin ve Aleksandrov,

5

sessiz film çağnı artı geçtiğ ses öğ ın k ini, esinin filmde destekleyici bir rol oynayabiliceğ ini kabul ediyorlar, fakat bir film sahnesine eklenecek konuş n sahnenin bütün değ manı erini, özellikle bir çekimden öbürüne geçiş özelliğyok edeceğ öne sürüyorlardı teki i ini . Sesin filmlere eklenmesi, sinemayı sessiz bir hareketli resimler dizisinden çı p karı hayatıbire bir kendisine dönüş n mesini sağ . Seslerinin duyulması gerçek, canlı ilere ladı yla kiş dönüş karakterler, karmaş ses efektleri ve görsel aksiyonlar sayesinde yapboz en ı k tamamlanmıoldu. Sinemaya yepyeni bir boyut getiren ve görüntüyü zenginleş ş tiren ses her ne kadar mümkün olduğ unca iyi kullanı lmaya ve geliş tirilmeye çalılı ş yorsa da hakkı ı nda daha öğ renilecek çok ş var. ey Yazarları eski sisteme göre uyguladı yaratılı nı k çok daha geniş n, kları cıkları artı lemiş olan bu yeni sahada sürdürmeleri ve sinema dünyası yepyeni ufuklar açan, görselliğ na i zenginleş tiren sesi görsellikle en mükemmel ş ekilde birleş tirebilicekleri çalı ş maları ortaya koymaları gerekiyordu. Yazarlar, ses eklenmeden önce filmlerde ortaya çı eksikliğ kan in baş yollardan giderilmeğ çalılması ka e ş ı sonucu ortaya çı ve filmin akılı nıdoğ ğ kan cığ , ı allıı nı bozan eksik ve kusurlu ara yazı yerine yeni alana en uygun ş lar ekilde anlamlı güzel ve diyaloglar yazmak zorundalardı . 1.1.4. Senaryonun Evreleri 1.1.4.1. Taslak Öykü (Sinopsis)  Taslak öykü, tema seçilip konu belirlendikten sonra geliş tirerek, yazmaya karar verdiğ film öyküsünün en kı yoldan 1-2 sayfa içinde özetlenmesidir. iniz sa  Taslak öykü, eserin konusu üzerinde ilgilileri (yapı /yönetmen) aydı mcı nlatan metindir.  Ticari sinemada ya da televizyonda bir filmin yapıp yapı lı lmaması çoğ kez, na u senaryo taslağda denilen taslak öykü okunduktan sonra karar verilir. Bu nedenle ı taslak öykü zaman ekonomisi açı önemlidir. dan Taslak öyküyü kı yazmak önemlidir. Öyküyü bir iki paragrafta ya da bir–iki sayfada sa anlatabilmek, aynı öyküyü fazla sayfada anlatabilmekten daha zordur. Taslak öykü yazı nda dikkat edilecek nokta, ilk aş mı amada verilen aş ayrı nı ı rı ntın, sonradan öykünün önünde engel oluş turabileceğ idir. Taslak öykü ş bilgileri kapsar: u  İ ş lenecek tema kesin olarak ortaya çı kar.  Olaylar dizisinin geçtiğzaman ve çevre (mekânlar) belirlenir. i  Olaylar dizisini oluş turan ana ve diğ önemli kiş ortaya konulur. Ana ve diğ er iler er kiş ilerin tanı mlaması adı yaş kiş iliş bilgileri içerir. ilk mda ve iye kin  İ kinci adı taslak yapı m, yısomutlaşrmaktı somutlaşrma öyküyü birleş tı r; tı tiren, bütünleş omurganıbiçimlendirilmesiyle olur. tiren n  Bu çalı daha sonra bir senaryoya dönüş olan öykünün geliş ş ma, ecek imini açı klar.  Taslak öykü, geniş zaman kipiyle yazır. lı

6

Bir taslak (synopsis) öykü

Orta yaş geçkin, yalnı ve evcimen bir erkek, kendisinden küçük bir ı z kadı tanır ve arkadaşolurlar. Ancak arkadaş nı dalga geçmesi nla ş ı ları n sonucu ne yapacağ bilemez duruma gelince kı ı nı zdan ayrır. Daha sonra lı erkek hayatı kın yerinin çok önemli olduğ anlar ve onu arar… nda zı unu

1.1.4.2. Geliş tirim Senaryosu (Treatment) Taslak öyküye kı öykü denilirse, geliş sa tirim, bu kı öykünün daha ayrı lı sa ntı olarak kı elli sayfa geniş rk, letilip iş lenmesiyle elde edilir. Bu evrede, senaryo yazarı ndan, sanat değ büyük bir uzun öykü ya da roman değ yalnı baş lı film metni hazı eri il, zca arı bir rlanması beklenir. Geliş tirim bir sinema öyküsüdür, bu nedenle, her ş eyden önce sinemanı n koş ulları uygun olarak hazı na rlanması gerekir. Öykü geliş tirilirken, sonuçta çekilecek filmin akı, her görüntüsü bu evrede tasarlanı Öyküdeki her çekim içeriğ ve bunun ayrı ş ı r. i m içindeki yeri tam olarak belirtilerek tı perdede görüntüleneceğ biçimde yazır. Film pkı i lı öyküsünün çatı olan öyküleme (dramatik yapıgeliş sı ) tirim senaryosunda tamamen kurulur. Ortaya çı metin, tamamlanan bir filmde yer alacak görüntülerin, sözcüklerle kâğ kan ı t üzerinde anlatı ve bu anlatı n sinemanıgerektirdiğkoş mı mı n i ullara uygunluğ udur. Senaryo yazarıbu çalı , ş nı ması yaparken, sinema özelliğ olmayan durumlarda, diğ i er sanatlar için geçerli olan kurallardan, tekniklerden yararlanı Geliş r. tirim, aş ıyukarı ağ kendine özgü teknikle yazı uzun bir öykü olduğ göre, uzun öykü tekniğ ve genel lan una i olarak roman / öykü türünün tekniğ burada senaryo yazarı n iş yarar. i nı ine Geliş tirimde dikkat edilecek noktalar ş unlardı r:  Kiş ilerin özelliklerinin belirtilmesi (kiş tirme), ileş  Çevre özelliklerinin ortaya konulması ,  Hareketlerin düzenlenmesi. Kı saca:  Geliş tirimde dramatik yapıbelirlenir. Olgular sı ralanı Olayları bağ ları r. n lantı sağ r. Konunun geliş ve çatı noktaları lanı me ş ma belli olur.  Kiş özellikleriyle tanılı kiş ve onlarıortaya koyduğ olaylar irdelenir. iler tır, iler n u  Konuş örgüsünün (diyalog) en önemlileri yazır. ma lı  Ele alı öykünün özetteki gibi yalnı ana hatlarıdeğ ikincil derecedeki nan zca il, geliş meleri de belli olur.  Her anlatı her cümle, filmdeki görüntülere uygun olacak biçimde yazır. m, lı  Geniş zaman kipiyle yazır. Edebî süslemeler yapı lı lmaz.

7

Bir geliş tirim (tretmand) örneğ i Ahmet Bey,İ stanbul’un orta hâlli bir semtinde yalnı baş z ı na oturmaktadı Yaş48 olup bir devlet dairesinde memur olarak r. ı çalı ş maktadı Evcimen bir yapı olup etliye sütlüye karı r. sı ş maz. Daha sonra bir arkadaş n düğ ı nı ününde Pelin ile tanı rır. Pelin ş lı tı 30 yaş ı çağ aklı ı ekonomik durumu iyi olmayan nda daş baş nda bir ailenin kıdı Özgüveni fazla olan, iş baş lı zı r. inde arı, fazla güzel olmayan ama sempatik bir kı r. Sanki ikisi de birbirleri için zdı yaratı şr. Araları lmı tı ndaki tek engel yaş farkı r. Düğ dı ün sonrası sı sı buluş nda k k maya baş larlar. Durumun farkı varan na Ahmet’in arkadaşİ ısmail, Ahmet’i uyarmak gereğ hisseder. i

1.1.4.3. Ayrı mlama Senaryosu Ayrı mlama senaryosu, senaryo yazarı n bireysel çalı nı ş masıbittiğ her ş i, eyin sonuçlandııüçüncü aş ğ amadı Ayrı r. mlama senaryosu, geliş tirim evresinde geniş letilen öykünün, birçokş öğ ekil esinin birleş mesiyle, sinema tekniğ ve gereklerine göre, dı ine ş yapını (biçim) oluş sın turularak, çekim senaryosu olmaya hazı metin durumuna r getirilmesidir. Yazarı öngördüğ belli bir sonuca giden olaylar dizisinin en küçük n ü, ayrı larıtüm kiş kiş ntı , iler, ilerin kiş özelliklerini gösteren iç ve dı ilik şhareketleri, kiş ileri birbirleriyle iliş kileri, konuş örgüsü ve sesler (doğ sesler/müzik) ile, kı her ş ile ma al saca eyi içerik ortaya konarak, geliş tirilen metin ayrı mlar (sequence) sahnelere, sahneler de çeş itli açı lardan, çeş ölçeklerden, çeş kamera hareketleri ile alı itli itli nacak bir dizi çekimden oluş an birimlere bölünür. 1.1.4.4. Çekim Senaryosu Çekim senaryosu (Shoting Script), senaryo çalı ş nı son evresidir. Ayrı ması n mlamanı n hazı rlanması ndan sonra, yazar ile yönetmen ya da yalnı yönetmen çekim senaryosunu zca oluş turmaya baş Filme dönüş lar. ecek metnin çekilmesine temel olacak tüm bilgiler bu evrede, çekim senaryosunda yer alı r. Çekim senaryosunun en kı tanı : Henüz çekilmeyen filmin, bittiğ zaman alacağ sa mı i ı biçimin, önceden en küçük ayrı ları dek kâğt üzerinde belirttiğ metindir. Diğ bir ntı na ı i er tanı göre, çekimlere bölünen çevrim için gerekli tüm uygulama açı ma klamaları taş nı ı yan, konuş maları sesle ilgili tüm bilgileri veren senaryo; senaryonun çevrime hazıdurumdaki ve r en son aş aması biçimidir. ve Çekim senaryosu, geliş tirimde geniş letilen, ayrı mlama evresinde bölüm, ayrı m, sahnelere -ve hatta çekimlere- ayrı metnin; sinemanı tekniğ göre (değ ik kamera lan n ine iş konumları itli açı , çeş lardan, ölçeklenen çekimler) düzenlenmesidir. Tüm hareketler (oyuncu, kamera: kameranı çerçevelendiğ görüntü, kamera hareketleri), kullanı n i lan sesler

8

(konuş malar ve doğ sesler/müzik), görüntü efektleri vb. Bu metinde ayrı (sequence), al mlar sahne, çekim durumunda verilir. Biçim özelliğ olan çekim senaryosunun değ ik sunum biçimleri vardı Ama i iş r. hepsinde ortak olan, görüntülerin içeriğ oyuncuları hareketleri, konuş i, n maları diğ n er seslerin yazı dı Bunlar arası da kamera devinim ve çekim ölçeklerinin yer alması lması r. nda gerekir. Senaryo sayfası yer alan görsel bildirimler, yönetmeni ilgilendiren tüm bilgileri nda kapsar. Bu bilgiler aynı zamanda çekimde görevli olanları çekim anı yapacakları n, nda her ş içerir. eyi Herhangi bir çekim senaryosuna bakı ğnda, önce kimi yatay çizgiler dikkati çeker. ldı ı Bu çizgilerin üstünde sı rayla bir rakam, bazı adları alı Senaryoda görülen her yatay yer yer r. çizginin üstünde yer alan rakamlar ve yazı ilgili olduğ çekimlerle ilgili derli toplu ve lar, u özet bilgileri verir. Özellikle yapı aş m aması hazı nda rlanacak çalı programıiçin bu ş ma bilgiler büyük kolaylısağ k lar.

1.2. Senaryonun Bölümleri
1.2.1. Çekim (Shot) Çekim, filmi oluş turan dramatik yapı n en küçük birimidir. İ noktalama imi nı ki (kesme, zincirleme vb.) arası kalan görüntü dizisine çekim adı nda verilir. Diğ bir tanı er mla, “çekim” , kameranıhiç ara vermeksizin, durduruluncaya de ğ sürekli olarak bir görüntüyü n in, filme kaydetmesidir. Çekim, bir sahne içindeki belirli kişya da nesneye odağn değ tiğ i ı iş ini gösteren bildirimdir. Çekimlerin, kurguyla bir araya getirilmesiyle sahne oluş ur. 1.2.2. Sahne (Scene) Tiyatrodan sinemaya aktarı sahnenin iki tanı var. Birincisi, oyun alanı bir lan mı na oyuncunun her bir girişyeni bir sahnenin baş cı her bir çı şo sahnenin sonudur. i langı ve kı ı Buna “FransıSahnesi” denilir. İ z kincisi olayları gerçekleş i yeri (mekânıya da dekoru n eceğ ) tanı mlar. Bu nedenle tiyatro oyunları günlük hayattan farklıolay akı, seçilmişve ; ş ı ayı klanmı şolaylar, bölünmüşçeş sahneler, değ ik ortam ve zamanlardan oluş itli iş ur. Sinemada sahne, film içinde, dekorun ve kamera açı nı değ tiğ yerlerdeki tamamlanan ların iş i bir durumu belirtir. Buna “Çekim Sahnesi” denir. Baş bir deyiş sahne, aynı iler ve ka le kiş aynı dekor (mekân) içinde geçen, sürekli bir olayı gösteren bir ya da daha çok çekimden oluş görüntüler dizisidir. Kı sahne, aynı ilerin aynı an saca kiş dekor (mekân) içinde, aynı anda yer aldı çekimler bütünüdür ve tamamlanan bir durumu belirtir. Sinemada sahne, yazarı kları rahatlatan “vurgu” olarak adlandılı Sahne ya da vurgunun ölçüsü ne kadar olacak? Belki rır. 20 saniye, belki 4 dakika (iki senaryo sayfası ama ender olarak, daha uzun da olabilir. ), Sahne içinde olay örgüsünü ortaya koyan devinimin, birbirini izleyen çekimler boyunca uyumlu olması gerekir. Öyle ki, olay / olgu, gerçek hayatdaki olgusal bir zaman akıiçinde ş anlatır. lı Tüm senaryo aş amalarıdaktilo ya da bilgisayarla yazır. Sayfa üzerinde gördüğ , lı ünüz, ayrı mlama senaryosunun olamazsa olmaz biçimsel öğ nelerdir, nası ne zaman kullanır eleri l, lı ve nasıgösterilir? Ş l imdi, sı rayla bu öğ görelim: eleri

9

       

Sahne başğ lıı Görsel anlatı (oyuncu hareketleri) m Kişadı i Ayraç Konuş örgüsü (diyalog); ikili konuş örgüsü (ikili diyalog) ma ma Geniş leme Çekim Geçiş ler

1.2.3. Ayrı (Sequence) m Bölümler içinde yer alan ayrı öykülemeyi (dramatik yapıoluş m, ) turan, olayı içinde n geliş sonuçlandıı ip ğ kendi içinde bir bütünlüğ olan sahneler dizisidir. Ayrı tek ya da ü m değ ik yerlerde geçebilir. Örneğ dı iş in, şsahne ile baş p iç sahne ile sürebilir. Olağ layı an uzunluktaki filmde ortalama 25-30 ayrı bulunur. Kesinlikle sessiz ve durgun olmayan m ayrı mlar, tı teleferiklerin yükseğ tı pkı e rmanmaları sağ nı layan diş çarklar gibi, hareketleri li ileri taş ı r. 1.2.4. Bölüm (Part) Bölüm, öykünün dramatik geliş iminin baş ve sonu olan bölümlerin birleş ı mesiyle öykünün tümü ortaya çı Olağ uzunluktaki (90 dakika) bir filmde ortalama 7-8 bölüm kar. an bulunur. Filmdeki her bir bölüm, bir romanı bir tiyatro oyununun bir bölümüne n, (perdesine) eş erdir. değ

10

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İ ş Basamakları lem
 Senaryo kavramı analiz ediniz nı  Senaryo-edebiyat iliş kisini inceleyiniz  Senaryonun tarihçesini inceleyiniz  Senaryo evrelerini karş tını ı rı z laş
 Senaryonun bölümlerini inceleyiniz

Öneriler
 Araşrmalarız tı nı için izleyeceğ iniz filmlerin aile ortamı izlenebilecek, nda yaş za uygun filmler olması dikkat ı nı na ediniz.  Senaryo edebiyat iliş kisini daha iyi anlayabilmeniz için mümkünse edebi eserlerinden iyi tanı ğ z bir yazarı dını ı n yazmı olduğ film senaryosunu ş u inceleyiniz. İ zleyeceğ filmlerin kaliteli, güncel, iniz türlerinin en iyi örnekleri arası ndan seçilmiş olması dikkat ediniz. na  Senaryonun meydana geldiğ bölümleri i izlediğ bir film üzerinde saptamaya iniz çalını ş z. ı  Özellikle edebî eserlerden uyarlanmı ş filmleri izleyerek, edebiyat-sinema iliş kisini inceleyiniz.  Televizyonda ve sinemada izlediğ iniz filmlere dikkat ederek, bir senaryonun film için ne olduğ unun analizini yapız. nı

11

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Aş ı ağ dakicümleleri doğ veya yanlıolarak değ ru ş erlendiriniz. 1. Bir sinema filminin çekimi için yazı bir senaryo metninin gereğyoktur. lı i 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Edebiyat alanı kendini yetiş nda tirmiş ilerin yazdı senaryolarıbaş oranları kiş kları n arı oldukça yüksektir. Sesli filmler, ilk yı nda, geçici bir heves olarak görülmüş lları lerdir. Sesli filmlerin ortaya çı ş sesleri elveriş olmayan birçok ş kı, ı li öhretin yok oluş una zemin hazı şr. rlamı tı Taslak öykü (sinopsis) film öyküsünün ayrı lı anlatı dı ntı bir mır. Senaryoda kiş ilerin özellikleri geliş tirim (tretman) aş aması gerçekleş nda tirilir. Ayrı mlama senaryosu yazarıbireysel çalı n ş nıbittiğüçüncü aş ması n i amadı r. Sahne, filmi oluş turan dramatik yapın en küçük birimidir. nı Ayrı (sekanslar) tek bir yerde geçmelidir. mlar Olağ uzunluktaki bir filmde (90 dakika) en az 20 bölüm vardı an r.

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğnı ş iniz adıı z sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

12

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2
AMAÇ
İ bir senaryo yazarı yi olmanıkoş n ulları inceleyerek buna uygun birikim ve tutum nı sahibi olacaksı z. nı

ARAŞ TIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlardı r:  Baş lı arı sinema televizyon senaristlerinin biyografilerini araşrı z. tını  İ bir senaryo yazmak için gerekenlerin neler olduğ araşrı z. yi unu tını  İ yazı ş yi lmısenaryo örnekleri sı f ortamı değ nı nda erlendiriniz. Araşrma iş tı lemleri için internet ortamıkitap evleri, sinema salonları CD satı , ve lan ortamları tı araşrmanı gerekmektedir. Vizyona yeni giren filmlerin ve baş lıyazarları z arı n tanıldı kültür yayı nı tı ğ ı nları görsel, sesli ve yazı medyadan takip ederek konular hakkı lı nda bilgi edininiz.

2. SENARYO YAZARININ ÖZELLİ KLERİ
2.1. Senaryo Yazarı Olma İ i steğ
Bir senaryo yazarı öncelikle bu mesleğ yapmaya hevesli olmalır. Her ne kadar i dı kimileri bunun dında olsa da, ün ya da saygı k kazanmak için senaryo yazarı ş ı nlı olunmaz. Filmin tanım yazı nda (jenerik) yazarı adı tı ları n olsa da, filmin yönetmeni, oyuncuları ile birlikte anı çoğ kez. Öncelikle bunu kulağ küpe yapmak gerek. lmaz u a İ stekli ve yaratı özelliğ olan deneyimsiz yazarı önündeki tuzak, güçlü dramatik cı i n deneyim gerektiren senaryolar yazma adı ortaya koydukları na, öykülerinde duyguları ndaki yanı ihtimalleridir. Uygun olan, çalı lma ş n en baş manı ı ndan en sonuna dek yazı metnin lan sinema için hazı rlandını ğ unutmadan, özenli bir çalı yürütmektir. ı ş ma Kuş kusuz, yazdını senaryoyu belki çok, belki az bir para karş ğ satacaksı z. ğ z ı ıı lı nı Ama satamayabilirsiniz de. Niye satı lmadı Baş sı ğ dı da değ önce kendinizde ? arızlı ş ı arı il, arayı z. Gerçekten istekle, yukarı sı nı da ralanan özelliklere uygun, özgün bir ş yazmı ey ş mını sı z?

2.2. Öykü Anlatma İ i steğ
Bu isteğ olsa bile, yalnı istek tek baş yeterli değ iniz zca ı na ildir. Öykü anlatı nda ve mı yazı nda gerekli ş mı eyleri de bilmek zorundası z. Öykü anlatma isteğ sözcüklerle bir olayı nı i, anlatmayıöğ renme anlamı gelir. Nası ki, nitelikli tamirci ya da marangoz olmak, na l belirtilen iş yararlanı araç-gerecin kullanı nda ustalaş te lan mı mayıgerektiriyorsa, senaryo yazarı olmak da, sözcüklerle ilgi çekici görüntü tasvirleri ve güçlü konuş malar (diyaloglar) yazmak için dil sanatı öğ nı renmeyi gerektirir.

13

Kiş inin, yazı sanatı m ndaki bir yazarı özelliklerine, temel becerilerine, yeteneklerine n sahip olduğ kabul edilse de, sinemanı özelliklerine ve gereklerine uyumlu mesleki bilgi u n alması bir kım yetenek ve becerileri örgün eğ , sı itim yoluyla geliş tirmesi ya da yönlendirmesi, baş lı arı senaryo yazı için temeldir. mı

2.3. Öğ renim ve Kültür Düzeyi
İ ş bölümünün artması birçok uzmanlı alanı du günümüzde, dünya artı bir yla, k doğ k uzmanlaş dünyası ma . Herkesin her ş bilmesine, öğ eyi renmesine ihtiyaç yoktur. Kiş kendini ne kadar iyi yetiş i tirirse yetiş tirsin, örgün eğ verdiğ kendiliğ itim ine, inden ulaş masımümkün değ ildir. Bu açı senaryo yazarın kendisini geliş dan nı tirecek eğ itim – öğ retimi görmesi birinci ş r. Öngörülen, beyni ansiklopedik bilgi deposu durumuna arttı getiren ezberci eğ – öğ itim retim değ Bir eylem ve deney olarak bilgileri iş il. leme / kullanma yolları öğ nı reten ve özendiren, düş ünme sistemini çalı rı, yeni bilgiler üreten yaratı ş cı tı cı beyinler oluş turacak eğ itim – öğ retimdir. Okul dında sürdürüldüğ ş ı ünde daha da değ er kazanacak bir eğ itim ve öğ retim… Senaryo yazarın eğ nı ileceğ ya da eğ i ilmesi istenen konular ayrı mlar göstereceğ inden, özellikle toplum bilimlerinin çeş konuları eğ itli nda itim görmesi, en azı değ ik konularda nasıbilgi sahibi olacağnı ndan iş l ı bilmesine yol açar. Senaryo yazacak kiş inin geliş bilim ve teknolojiye bağ en lıolarak yeni bilgilerle kendini sürekli yenilemesi ya da bu bilgilere nasıulaş ı bilmesi, içinde yaş ğ evreni l acağnı adıı ve toplumu öğ renmesi, derinliğ boyut kazandı ine rarak kafa yorması gerekir. Kafa yormak terimi çok okumak, çok çalı ş mak, yüzeysel olmamak, göstermelikten kaçı nmak, bilimde ve sanatta yaratı olmak, gözlemci olmak, bildiğ söylemek anlamı cı ini ndadı r.

2.4. Dünya Görüş ü
Bir dünya görüş ünüz ve buna bağ olarak siyasal görüş lı ünüz ve inançları z olabilir. nı Fakat, “Ben yazarı hayat hakkı m, nda her ş söyleyebilirim.” ama, “her ş eyi eyi söyleyebilirim” diyerek seyircinin sahip olduğ dinî, ahlakî, toplumsal ya da herhangi bir u görüş inanç noktası doğ ve na rudan saldı rmak olmamalı r. Bir yanda geçmiş toplumsal– dı i, kültürel değ erleri ile izleyicinin düş ündüğ hissettiğ dünya görüş ve diğ yanda yazar ü, i ü er olarak sizin inandını dünya görüş Bu durumda seyircilerle yazar arası kültür ğ z ı ü… nda çatı ş ması meydana gelir. Bu da filmin amacı naulaş amaması demektir. Yazar kendi görüş ünü yansı tmak yerine, yazı lacak eğ lendirici, ilgi çekici bir öykü çerçevesinde, tüm boyutları yansı dı tmalı r.

2.5. Hayat Deneyimi
Baş lı arı senaryolar yazabilmek için, kiş inin, genel kültürünü ve hayat deneyimlerini artı rmasın ilk yolu, sürekli bilgisini yenilemesini; günlük gazete, dergi, roman, öykü, ş nı iir… okuması; toplumsal çalı nı ş malara katı nıradyo, tiyatro, televizyon, sinema yayı nı lması ; nları sürekli izlemesini gerektirir. Yapı lacak çalı ş n sonucu, entelektüel bir eylemdir çünkü. manı Ülke ve dünya ş iirlerinde, edebiyatı ndan, tarihinden, en son buluş dek merak duyan, lara araşran, gözlemleyen, içinde yaş ğ çağ anlayı çözümlemeye çabalayan; toplumu ve tı adı ı ı p

14

ülkenin koş nı ulları bilen kiş üstesinden gelebileceğ bir iş senaryo yazmak. Bilinen bir inin i tir söyleyiş senaryo yazarın bilgisini geniş le, nı letmesi için antenleri dı dönük, günlük ş a hayattan kopuk olmamalı r. Bu, bilim adamıkadar, genelde sanatçı, özelde senaryo dı yı yazarı değ nı erlendirmede bir ölçüttür.

2.6. Araşrma ve Gözlem tı
Yazı lacak senaryo için ilk adı araşrma ve gözlem yapmaktı Araşrmanı nası m, tı r. tı n l yapı ı bilmeyen, bilgi sahibi olmayan kiş doğ olarak konuya nasıyaklaş ı , lacağnı i, al l acağ nı neresinden ele alacağ da bilemez. Araşrmaya nası hangi kaynaklardan baş ı nı tı l, lanacağ ı nı bilirseniz, herhangi bir zorlukla karş mazsı z. ı laş nı Sözgelimi, senaryo içinde herhangi bir yerin tanımı tı zorunluysa, o yöreye iliş kin araşrma yapmak, yerel sanatçı yla, çeş kesimden insanlarla konuş tı ları itli mak, ilginç anı ve öyküleri derlemek yazı lacak senaryonun yararı olur. na İ bir gözlemci de olmalı yi yazar. Çevrenize bakan gözlerle değ gören gözlerle il, bakmayıduyan kulaklarla dinlemeyi öğ ; renmelisiniz. Diğ bir anlatı çevrenizde olup er mla, bitenleri, ileride kullanabileceğ bir/birkaç film konusu ya da bir parçası iniz olarak görmeli, duymalını Beklenmedik bir olay, bir durum sizin için ilginç bir öykü oluş sı z. turabilir ya da size herhangi bir tema verildiğ inde yol gösterici olabilir. Araşrmayıbilmeyen, çevreye gözlemci olarak bakmayan kiş tı inin, senaryo yazarı olabileceğ söylemek mümkün değ ini ildir.

2.7. Yaratı Hayal Gücü cı
Hayal gücünden yoksun, sı rlı bilgi ile senaryo yazmak pek parlak sonuç vermez. nı bir Oysa ki sanat hayal gücünden gerçeğ gider. Film senaryosunda da durum böyledir. e Günlük hayattaki yalı ve sı n radan izlenimler sanat eserinde, otantiklik adı son na derece tutucu, yapay izlenimlere dönüş Bunun yanı filmde amaçsı görüntü bolluğ ür. nda z u izleyicinin hayal gücüne ulaş ı nıengeller. Görüntülerin, kimi zaman hayal gücünü lması öldürdüğ gibi paradoksal bir durum ortaya çı Hayatı temel güzelliklerinin baş türlü ü kar. n ka hiçbir biçimde algı lanmayacağ gerçeğ ortadayken, yine de sinemanı hayata olabildiğ ı i n ince yakı olması istemekten vazgeçmek gerekir. İ yaratı n nı ş te cıhayal gücünün devreye giriş i buradadı Kimi eserler, hayata öykünmekten baş bir ş yapabildikleri, doğ n / r. ka ey anı toplumun ikinci kopyası olmaktan uzaklaş abildikleri için izleyicinin yaratı hayal gücünü cı biraz harekete geçirebildiklerinden bu iş yerine getirir. Bellekte yeni, taze bir hayat levi yaratmak, ona taze bir hı vermek, eski değ z erleri yenileş tirmek, hayal gücünün doğ , ası görevi ve hatta kaderidir. Teknik araçları sayı, geliş ne olursa olsun, bunlar yaratı hayal gücünüzü ortaya n sı imi cı koymaktan alı koymamalısizi. Geliş teknolojiye ayak uydurduğ en unuz sürece yaratma gücünüzde o denli artar.

15

2.8. Görsel Düş ünme ve Yazma
Senaryonun özelliklerinden biri, sözlü anlatı çok fazla yer vermemesidir. “… ma sinema için yaz. Çok göster, az ş söyle…” senaryo yazarlıın ana ilkesidir. Nedeni çok ey ğnı açı çünkü sinema görsel iletiş ve anlatı aracı Senaryo yazarı sözcükler kadar, k, im m . , görüntüleri de düş ünmek zorunda. Film öyküsü yazmanı anahtarıiş bu yaklaş n , te ı mdadı r.. Öyleyse yazar, baş ı sonuna değ söyleyeceğsözü anlatmak ve duyurmak yerine ndan in i öncelikle göstermeyi ön planda tutmalıanlatı ; mdaki ağ k, imkânlar ölçüsünde sözden çok, ı rlı görüntüde olmalıyazar adayı , ndan beklenen yazarken “ simgelerle, yüzen renklerle, gölgeli biçimlerle ” düş ünmesidir. Görüntüler, iletiyi tek baş na veya uygun ses efektleriyle ya da ları müzikle birleş kendini daha etkili anlatmakta yeterli duruma gelebilir. Unutmayı z ki, erek nı kamera, kiş inin duyguları n önemli ayrı ları nı ntı nıyakı ndan görüntülemede; bir üretim iş leminde çalı ş makta olan makinenin hareketlerini izlemede, önemli yerlere ve vurgulara dikkati yoğ unlaşrmada, önemsiz ayrı lardan kaçı tı ntı nmada önemli bir yeteneğ sahiptir. e Gösterilen varlı ve nesneyi, sözle tekrarlamak gibi bir anlatı ğ ı mdan kaçı nmak gerekir. Burada yapı lacak en iyi ş sahnenin içeriğ uygun doğ sesler ya da fona verilecek ey ine al uygun bir müziktir.

2.9. Ana Dili Bilme ve Kullanma
Her ülkenin, geliş teknolojiye paralel olarak kendisini sürekli yenileyen bir ana dili en vardı Bu hareketliliğ ötesinde, ülkemizde bir dil karmaş nı yaş ğda bir gerçektir. r. in ası n andıı Aynıanlamıveren, eski ya da yeni sözcüklerin hangisinin kullanı ıyazara zorluk lacağ yaratı Anlaş r olmak ya da olamamak… Bu nedenle en iyisi – titiz bir seçimle – kitlenin r. ı lı bilgi dağ ğna uygun sözcüklerin kullanı dı Yeni sözcük kullanma durumunda, yine arcıı lmasır. kitlenin bilgi dağ ğndaki sözcüklerle açı arcıı klanması gerekir.

2.10. Sinema Teknolojisini Bilme
Sinemanı özelliklerinden biri, teknikle sürekli olarak içli – dı olmasıBu iliş n ş lı . ki, yazara bir yandan büyük imkânlar sağ larken, diğ yandan teknikle bağmlı lar. Sinemada er ı kı ki bu bağmlık diğ sanat dalları olmayan bir özelliktir. Senaryo yazarısinemanı ı lı er nda , n bütün teknik özelliklerini, geliş teknolojisini izleyen biri olmak zorundadı Sinemada, o en r. denli karmaş ve ilginç görüntü var ki senaryo yazarı ı k kendini bir baş teknik ayrı nda ka mı bulur. Kiş yazı yeteneğ yanı i, m i nda, sinema teknolojisi ve bu teknoloji kullanı nı mı yönlendiren tekniklerin temel bilgilerine de sahip olmalır. Önemli olan düş dı üncenin / öykünün aracıteknolojisine uygun olarak nasıverileceğ bilinmesidir. n l inin

2.11. Zaman Kullanı (Etkili Bir Sı rlık) mı nı lı
Sinema filmi olsun, televizyon izlencesi olsun, her ikisinde de zaman çok önemlidir. Zaman kullanı konusunda senaryo yazarı iki sı rlık var. Birinci sırlama –özellikle mı için nı lı nı televizyonda– senaryo yazı mıiçin yazara verilen belirli zaman. Zaman baskı sıaltı nda çalı ş mak etkili ve nitelikli bir senaryo yazmak gerçek bir profesyonelin iş Belirlenen idir. süre içinde yazı lamayan senaryo, iş lerin aksaması hem de, en önemlisi para kaybı sebep na, na olur. Bu sebeple, yazarın yazı için verilen zamana kesin olarak uyması nı m gerekir.

16

Zaman kullanı nda, yazarı dikkat etmesi geren ikinci sı rlık, yazı mı n nı lı lacak senaryonun süresi ile ilgili. Bir sinema filmi ortalama 80–120 dakikadı Televizyonda bu r. durum daha kesindir. Bu nedenle yazar, senaryosunu yazarken, anlatacağ , göstereceğ ı nı ini tavanı tabanı ve belirlenen bir süre içinde vermelidir.

2.12. Ekip Çalı ş na Yatkı k ması nlı
Senaryo genellikle bir kiş tarafı i ndan yazır gibi görünse de, filmin ortaya lı çı kması nda, senaryo yazarı n bir baş bilgi ve becerisi yeterli değ nı ı na ildir. Diğ bir er anlatı düş mla, ünce aş aması ndan yapı aş m aması senaryo yazarıortak bir çizgide birleş na, , en (yönetmen, görüntü yönetmeni, oyuncular, kurgucu, ıkçı laboratuvar çalı ş lar, ı ş anları gibi) çok sayı kiş doğ da iyle rudan ya da dolaylıolarak iliş içindedir. Birinin baş sı ğ, ki arızlıı kolektif ürün olan filmin baş sı ğdı Senaryo yazarı n anı kiş arızlıır. nı lan ilerle iliş kilerinin iyi ve uyumlu bir biçimde sürdürmesi, filmin en iyi biçimde gerçekleş mesi için zorunludur. Takı m çalı ş na yatkı olmayan, her ş zorla kabul ettirmeye çalı bir yazarı bu sanat ması n eyi ş an n dalı baş lı nda arı olacağnı ı söylemek çok güçtür.

2.13. Seyirci Merkezli Çalı ş ma
Filmler çocuk, yetiş eğ kin, itimli, temel eğ itimden yoksun… ülkenin tüm köş elerindeki kiş ilerce izlenir. Verilmek istenen iletinin daha etkili olması için, izleyici kitlesini gelenek – görenek, kültür kalı yla olabildiğ pları ince tanı mak, sorunları nıgörmek, bunlara nası l yaklaş ı çok iyi bilmek gerekir. acağnı İ bir yazar vermek istediğ iletide “kültür, eğ yi i itim, haber, eğ lence” dörtlü uyumunu ve her ş ile birliktelik göstermeyen izleyici kitlesinin gereksinimlerini göz önüne alarak eyi bir denge kurar. Ayrı film izleyicisi, bütün içinde –tiyatro izleyicisi gibi– belli öğ ca eleri seçemez, ancak kendisine gösterileni tüm olarak görür. Bu nedenle senaryodaki her sözcük, yapı mdaki her görüntü ve hareket, dikkati dağtmama ve ilgiyi kopartmama amacı ı na yöneliktir. Amaca olumlu bir sonuçla varabilmek için, gerçek hedef izleyicidir. Öykü, kiş iler, öykü içinde yer alacak bilgiler ve bunları düzeyinin ne olacağ izleyicinin yaş bilgi n ı , ı , düzeyi, ilgi deneyim alanları kı … saca, izleyicinin özelliklerine uygun nelerin verileceğ i, nelerin verilmeyeceğ saptanmasıyazı önemli ipuçları oluş inin , mda nı turur. Belirli bir izleyici kitlesi için hazı rlanan film bile, aynıözellikteki izleyiciler tarafı ndan aynıbiçimde algı lanmayabilir.

17

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İ ş Basamakları lem
 Senaryo yazarı olma isteğ analiz ediniz ini  Öykü anlatma isteğ analiz ediniz ini  Öğ renim ve kültür düzeyini analiz ediniz  Dünya görüş analiz ediniz ünü  Hayat deneyimini analiz ediniz  Araşrma ve gözlemi analiz ediniz tı  Yaratı hayâl gücünü analiz ediniz cı  Görsel düş ünme ve yazmayı analiz ediniz  Anadili bilme ve kullanmayı analiz ediniz  10-Sinema teknolojisini bilmeyi analiz ediniz  Zaman kullanı nı mı analiz ediniz  Ekip çalı ş na yatkı ğanaliz ediniz ması nlıı
 Seyirci merkezli çalı ş mayı analiz ediniz

Öneriler
 Araşracağnı senaryo yazarları n tı ız nı baş lı incelemeye değ kiş arı ve er ilerden oluş na dikkat ediniz. ması  Baş lıfilmlerin senaristlerinin ortak arı yanları saptamaya çalını nı ş z. ı  Saptadı nı bu ğ z ı ortak baş daki katkını ş z. arı sı tartını ı yönlerin

 Yakıçevrenizdeki insanları n inceleyerek bu vası sahip olanları baş lı flara n, arı bir senaryo yazarıolup olamayacakları nı tartını ş z. ı  İ bir senaryo yazarı olmak için yi gereken bu niteliklerin nası l kazanı labileceğ araşrı z. ini tını

18

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F
Aş ı cümleleri doğ veya yanlıolarak değ ağ daki ru ş erlendiriniz.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Günümüzde birçok meslek dalı olduğ gibi senaryo yazarlıı da baş nı nda u ğnda arın temel ş artları ndan biri eğ itimdir. İ bir senaryo yazarı yi izleyicinin kafası ndaki dünya görüş saldı üne rarak onu yerle bir etmelidir. İ senaryolar yazabilmek için yazarısürekli olarak günlük, gazete, dergi, roman ve yi n öyküleri okuması , radyo, TV, sinema yayı nı nları izlemesi gerekir. Yazı lacak senaryo için ilk adı araşrma ve gözlem yapmaktı m tı r. Sanat hayal gücünden gerçeğ giden yoldur. e Özellikle sinema senaryoları sözlü anlatı çok yer verilmelidir. nda ma Yazarlar senaryoları geniş nda kitlelerin anlayacağbir dil yerine üst düzey kültüre ı yönelik bir dili tercih etmelidirler. Bir senaristin geliş sinema teknolojisini bilme sorumluluğ yoktur. en u TV senaryoları süre kıtlaması nda sı daha kesindir. Senaryo yazarı n film ekibine karşbir sorumluluğ yoktur, onlardan tamamen nı ı u bağmsı çalır. ı z ş ı

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğnı ş iniz adıı z sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

19

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3
AMAÇ
Uygun ortam sağ ğnda senaryonun kullanı alanları farklı landıı m ile türde senaryoları n özelliklerini karş tı ı rabileceksiniz. laş

ARAŞ TIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlardı r:  Senaryonun kullanı alanları araşrız. m nı tını  Bulduğ unuz alanlarda senaryonun görevini tartını ş z. ı Araşrma iş tı lemleri için televizyon ve radyo kanalları , prodiksiyon ş irketleri ve reklam ş irketlerini gezmeniz, internet ortamı girmeniz gerekmektedir. Sözü edilen yerlerde çalı na ş an kiş ilerden konuyla ilgili yazı dokümanlar toplayarak ön bilgi edininiz. lı

3. SENARYONUN KULLANIM ALANLARI
3.1. Sinema
3.1.1. Konulu Filmler Yetenek ve tekniğ en gerektiğsenaryo türü konulu film senaryoları r. Çünkü artı in i dı k baş ABD olmak üzere geliş ta mişülkelerde sinema çok geniş lemiş adeta dev bir sektör ve olmuş Bu yüzden sinema sanayisinin en önemli hammaddesi olan senaryo da giderek tur. önem kazanmı r. ş tı Sinemada senaryo konusunun önemini kavratmak adı söylenecek en güzel söz na ş udur; iyi bir senaryo yeteneksiz ellerde belki kötü bir film olabilir, ama kötü bir senaryo ne yaparsanıyapıhiçbir zaman iyi bir film olamaz. z n Genellikle doksan dakikalı bir süreyi kapsayan konulu film senaryoları k ortalama yüz yirmi sayfa civarı olurlar. Günümüzde konulu film senaryoları tam sayfa format, nda nda yarı sayfa format veya Amerikan format ş m eklinde bazı ekil farklıkları ş lı olabilir. Bunlar tamamen sayfanı kullanı yla ilgili önemsiz ayrı lar olup ileriki konuları zda söz n mı ntı mı edilecektir. Konulu film senaryoları ilgili unutulmamasıgereken gerçek, bir filmin baş lı yla arı olabilmesinin temel koş içeriğ ulu iyle, biçimiyle iyi bir senaryosunun olması r. İ bir dı yi senaryo, iyi bir film için temel olacaktı r.

20

Resim 3.1: Halk edebiyatı eserleri sinema sektörü için her dönem önemli bir senaryo kaynağ ı olmuş tur.

3.1.2. Belgesel Sinemalar İ belgesel film denemeleri sessiz sinema döneminde gerçekleş lk tirilmiş Konusunu tir. ve malzemesini hayattan alan, oyuncuları nıotantik hayattan seçen belgesel film türünün ortaya çı kması sinema gerçeğ yakı mı r. Günümüzde gerçek olaylardan yla e nlaş ş tı derinlemesine bilgi edinilmesi belgesel filmler aracığyla olmaktadı Belgesel filmlerin lıı r. çekiciliğ hayata çok yakı olması i n ndan, kameranı gerçek hayat hikâyelerinin önüne n konulması ndan kaynaklanmaktadı Kitle iletiş araçları r. im ndan sinema ile baş layan bu tür daha sonraki yı llarda etkinliğ televizyona kaptı şr. ini rmı tı Belgesel sinemada senaryo yazı na, film için yapı mı lacak ön araşrma tamamlandı tı ktan sonra geçilmelidir. Bazı belgeselciler, özellikle gözleme dayalı belgesel yapanlar genellikle senaryosuz çalı ş maktadı Günümüz belgesellerinin bazı baş rlar. ları ı sonuna kadar tek bir ndan konuş anlatı ve yazı ma, m lıbir senaryo olmaksın çekilmektedir. Çünkü dı zı şdünyada olanlar, bir senaryo yazarı n kapalı mekânda yazacakları nı bir ndan çok daha ilginç, daha heyecanlıdaha büyüleyicidir. Bütün bunlara rağ , men belgesel çekiminden önce veya sonra bir senaryo beraberinde çalı ş n pek çok yararı manı bulunmaktadı Burada akla gelen soru r. ş udur; belgesel için ne yazı lacaktı r?

21

Resim 3.2: Vahşdoğ belgeselleri türlerinin en beğ i a enilen örnekleridir.

Belgesel sinema için yazma; çekim öncesi aş amadan çekim sonrası amalara kadar aş yayı labilir. Belgesel senaryo yazma eylemi bazıdurumlarda yönetmen tarafı ndan bazı hâllerde de özel metin yazarları tarafı hatta bazen de yapı tarafı ndan mcı ndan gerçekleş tirilir. Buna göre senaryo yazarı belgeselde ne yapar? Cevap belgeselin türüne göre değ ir. Eğ iş er tarihî, biyografik ya da dramatize edilmişbir belgesel ise yazarı iş klasik sinema için n i yazmaya benzer. Yazar bilgileri toplar, arş ivlerden yararlanıçekilmiş r görüntüleri izler ve buna göre bir senaryo metni oluş turur. Ancak belgesel sı rastlanmayacak eş bir olay ya k siz da davranı şbiçimlerine dayalıolacaksa, olayları nası geliş ini önceden kimse n l eceğ kestiremez. Bu tür anı geliş olaylara bağ nda en lıbelgesellerde diyaloglara ve dı şsesli anlatı mlara değ görselliğ düzenlenmesine ağ k verilmelidir. Bu türe “sözcükler il, in ı rlı olmaksın görüntüyle yazma” adı verilmektedir. zı da Klasik belgesel senaryosunun iş levini baş yönetmen ve kameraman olmak üzere ta yapı çalı herkese yön gösteren, sponsorlara film hakkı bilgi veren bir araç olarak mda ş an nda tanı mlayabiliriz. Tüm sanat dalları olduğ gibi belgesel senaryolarda da yaratılı sonucu olumlu nda u cık anlamda etkileyecektir. Müzikle, renkle, ıkla desteklenen daha sanatsal bir anlatı belgesel ş ı m filmleri daha geniş kitlelere ulaşracaktı tı r.

22

3.2. Televizyon
3.2.1. Dizi Film Televizyon dizi senaryolarıiçin söylenebilecek en önemli ş eylerden birisi dizi karakterlerinin sempatik, sevecen, içimizden biri olması gereğ idir. Gerçekten de bu nokta televizyon ile sinema kahramanlarıarası ndaki farklıkları belki de en önemlilerinden lı n birisidir. Çünkü televizyon dizisi kahramanları neredeyse hemen her gün evimizi ziyaret etmekte, aileden biri olma durumundadı İ sı cıası yüzlü birini de hiç bir aile rlar. tici, kı, k evinde görmek istemeyecektir. Televizyon dizileri ortalama kı -elli dakika civarı bir süreyi kapsar. Bu her rbeş nda bölümün senaryosunun yaklaş altmı ı k ş -yetmişsayfa civarı olmasıdemektir. Yazar nda senaryosunun tretmanı nıoluş turduktan sonra eserinin yaklaş kaç bölüm olacağ n ı k ı nı hesabı yapmalı r. Kaç bölüm olacağ belli olduktan sonra her bölümün senaryosu teslim nı dı ı tarihlerine aksatı lmadan yetiş tirilmelidir. Ülkemizde televizyon dizilerinin en az onüç bölüm olması geleneğ benimsenmiş i tir. Beğ enilen diziler, tabii ki bu sayı n çok üstünde olabilirler. Burada dikkat edilmesi gereken nı önemli bir diğ noktada ekonomik kaygı er lardan dolayıdramaturji tekniğ göre bitmesi , ine gereken bir diziyi sı para kazanmak amacı gereksiz yere uzatı rf yla lmamasıgereğ idir. Özellikle beğ enilen dizilerde baş vurulan bu yöntem izleyicinin diziye olan sempatisini yitirmesine yol açmaktadı r. Dizi senaryoları yazarlar bireysel olduğ kadar ekip hâlinde de çalı nda u ş abilirler. Özellikle teknik, bilimsel konuları ve yöresel ağ n ı n iş zları lenmiş olduğ dramalarda ekibe u bir alan uzmanın alı nı nması yerinde olacaktı da r. Özellikle ülkemizde dizi patlaması n yaş ğ nı andı ıdönemlerde senaryoları teslim n tarihinde teslim edilmiş olması oldukça önemlidir. Televizyon dizi senaryoları da periyodik olarak yayı girdiğiçin mümkünse stoklu çalı na i ş ekibi rahatlatacaktı mak r. Özellikle sitcom tarzıdiziler baş olmak üzere tüm dizilerde çekim mekânları ta mümkün olduğ kadar az olmalı u , tüm dizi çekimleri bir kaç mekânda gerçekleş tirilmelidir.

Resim 3.3: Televizyon dizileri ve kahramanları sevimli, sempatik ve içimizden biri olmalı r. dı Çünkü sı sı evimize konuk olmaktadı k k rlar.

23

3.2.2. TV Filmleri Televizyon filmleri tek bölüm hâlinde yayı nlanan drama eserlerdir. Süre olarak sinema filmlerinden kı ancak dizi filmlerin bir bölümünden daha uzundurlar. Ortalama bir sa televizyon filmi altmı ş -yetmiş dakika civarı ndadı r. Ekonomik anlamda fazla bir ş ifade etmediğ için yapı ş ey i mcıirketler tarafı ndan pek de tercih edilmeyen bir yöntemdir. Bu yüzden gerek TRT kanalları nda, gerekse özel kanallarda televizyon filmi örneklerine pek sırastlayamamaktayı k z. Bu tarz ile ilgili söylenebilecek en önemli ş konusunun toplumun büyük kı nı ey smı ilgilendiren sosyal bir olaydan alı narak eğ lendirdiğ kadar aydı cıve eğ i nlatı itici olması gereğ idir. Yine karakter seçiminde de sinemadan farklı olarak fazla iddialıgösteriş karakterler , li yerine daha sı radan, daha içimizden tiplerin tercih edilmesi gereğ idir. 3.2.3. Skeçler Olayları uzun uzun geliş tirmeden en can alı cizgiler içinde veren, çoğ kez günlük cı u olaylara ve aile sorunları değ na inen, komik kı süreli dramalardı sa r. Komik senaryo yazmak yazı türleri içinde en zor olan tarzdı Dolayıyla herkesin m r. sı yapabileceğ bir işdeğ i ildir. En büyük sakı ncasıgüldüreceğ derken, gülünç duruma im düş mektir. Bu yüzden komedi yazarları n gerçekten iş ustası nı in olmaları yazdı nı da ve kların gerçekten komik olması gereklidir. Star komedyenler için yazı skeçlerin özel olarak yazı lan lmasıgereklidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta bir sanatçı için uygun olan malzemenin bir baş kasıiçin bütünüyle uygunsuz olabileceğ Yazı skeçler sanatçın güçlü yanları ortaya çı p idir. lan nı nı kartı zayı yönlerini gözden saklayacak türde olmalır. Bunun için de sanatçı n önceki f dı ları çalı ş maları ndan takip edilmelidir. yakı Skeç yazarken dikkat edilecek önemli noktalarıöyle sı ş ralayabiliriz:  Skeçlerin geliş çizgisindeki gerilim yumuş olmalı r. im ak dı  Skeçler seyirciyi heyecanlandı rmaktan çok meraklandı dı rmalı r.  Skeçler çoğ kez toplumsal ölçütlere, çarpı klara törelere ve eğ u klı ilimlere bir tepki olduğ undan içinde bulunduğ çağ ve topluma göre değ melidir. Yani belli bir u a iş dönemde gülünç olan bir skeç çağn ve toplumun değ mesiyle hiç de gülünç ı iş olmayabilir. Yazar buna özellikle dikkat etmelidir.  Skeçler istenildiğ kadar uzatıp kı labilir ancak bu, konu bütünlüğ i lı saltı ü bozulmadan yapı dı lmalır.

24

3.2.4. Canlandı rmalar Elde fazla görüntünün olmadı televizyon programları izleyicinin olayları ğ ı nda daha iyi anlayabilmesi için yapı temsili hareketlerdir. lan Görgü tanı nı veya olayıyaş kları n ayan kiş ilerin verdikleri bilgiler doğ rultusunda yazı basit senaryoları olaydaki insanları benzerleri tarafı lan n n ndan canlandılması rı yla gerçekleş tirilirler. Yapı gereğ süre olarak kı ve tahmini ş ları i sa eyler oldukları için fazla kapsamlı bir senaryoya ihtiyaç duyulmaz. 3.2.5. Klip Klipler müzik parçaları için yapı canlandı lan rmalardı Burada senaryonun parçada r. anlatı olaylara uygun biçimde yazı lan lması gereklidir. Televizyon ve sinema için senaryo yazmanı temel kuralları n ndan belki de en önemlilerinden biri, sesin görüntüyü desteklemesi, gerekmiyorsa sesin kullanı lmaması ilkesidir. Ancak bu ilke doğ gereğ müzik klipleri için geçerli değ ası i ildir. Tı sessiz sinema pkı döneminde olduğ gibi müzik kliplerinde parça ve sözleri ön planda olduğ için u u canlandı rmayla yapı lacak görüntülerin ş da anlatı arkı lanlarıdesteklemesi ve ona uyumlu olmasıarttı Yani neyi görselleş ş r. tireceğ imizin belirleyicisi parçanı türü, sözleri ve içeriğ n i olmalır. dı

3.3. Radyo
3.3.1. Arkası n Yarı Radyo yayı nı devlet tekelinde olduğ ve televizyonun geliş nların u memişolduğ u yı llarda özellikle ev kadı nı en büyük eğ nları n lencelerinden birisi arkası n dizileriydi. yarı Genellikle bir veya iki hafta cumartesi pazar hariç, sabah saatlerinde yaklaş yirmi dakika ı k süreyle yayı girerlerdi. Önce bir anlatan tarafı na ndan önceki bölümlerin kı bir özeti verilir sa ve yine yirmi dakikanı sonunda program heyecanlıbir yerinden kesilirdi. Program n seslendirmeleri radyo stüdyoları devlet tiyatrosu ve radyo tiyatrosu sanatçı nca banda nda ları yapırdıDaha sonra yayı giren bu bant daha etkileyici olması lı . na için efekt ve müzikle desteklenirdi. Arkası n dizilerindeki oyunlar genellikle tanı şyazarları edebî eserlerinden yarı nmı n yapı uyarlamalar olduğ kadar, özgün eserler de olurdu. lan u 3.3.2. Radyo Tiyatrosu Arkası n programları benzer yönleri olduğ kadar farklı yarı na u yönleri de olan bir radyo programı r. Benzer tarafları dı yine yayı nlandıı popüler olduğ dönem itibariyle ğ ve u radyo yayı lı nı devlet tekelinde, televizyonun geliş ncığ n ı memiş olduğ yı ait bir program u llara türü olması r. Bir baş benzer tarafı yine radyo sanatçı ve devlet tiyatrosu çalı dı ka da ları ş anları tarafı radyo stüdyoları seslendirilip bant olarak yayı girmeleriydi. ndan nda na Farklı tarafıise yayı günü ve saatiydi. Genellikle pazar günleri gece saatlerinde n yayı girer ve altmıdakika kadar sürerdi. na ş

25

Yayı nlanan eserler özgün olduğ kadar sevilen edebî eserlerden yapı u lan uyarlamalardan da olurdu. Senaryo yazarı söz, efekt ve müzik gibi radyo unsurları göz nı önüne alarak oyununu yazar ve karş ğnda günün ş ıı lı artları göre belirli bir telif ücreti alı . na rdı

3.4. Reklamcık Sektörü lı
Reklam yazarı n etkili, orjinal, çarpı bir senaryo ortaya çı nı cı karabilmesi için hem yaratı, hem film dilini bilen, hem de kullandı cı ğ ıdile egemen olan psikoloji, sosyoloji bilgileri olan bir yapı olması da gereklidir. Çünkü reklam yazarı kı bir zaman dilimi çok sa içinde hem insanlarıetkilemeyi, hem tasarlanan mesajlarıverebilmeyi ve bunlarısı cı kı olmadan gerçekleş tirmeyi baş armak durumundadı r. Reklam film senaryosu, reklamda yer alan tüm görsel ve sesli malzemenin yazı lı olduğ bir dokümandı Bu doküman çekimden önce ve çekim sı nda prodüksiyon ekibine u r. rası ve yönetmene kı lavuzluk görevi görür. Televizyon için reklam yazan bir kiş mutlaka göz önünde bulundurması inin gereken noktalar ş unlardı r;  Reklam metnindeki mesaj tek yönlüdür, yani üreticiden tüketiciye dönüktür.  Kiş ilerden ziyade gruplara yöneliktir.  Reklam mesajı n iletilmesinde nı kullanı dı lmalır. hem sözel hem de görsel semboller

 Her reklam tüketicisi için en gerekli olan bilgileri içermelidir.  Reklam film senaryosunda kullanı dil günlük konuş dili olmalı r. lan ma dı  Reklam senaryosu yazırken binlerce kiş değ de sadece tek bir kiş lı iye il iyle konuş uyormuş na yazı dı cası lmalı r.  Reklam film senaryosunun baş ç kı çok ilginç olmalır, hedef kitlenin langı smı dı ilgisi hemen reklama çekilmelidir.

26

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İ ş lemler İ ş lemler Öneriler

 Konulu bir sinema filmini izleyiniz ve  Bu iş lemler sı nda izleyeceğ tüm rası iniz senaryonun bu film için ne ölçüde materyallerin kaliteli, konumunuza, gerektiğ saptamaya çalını ini ş z. ı yaş za uygun ayrı aile ortamı ı nı ca nda  Belgesel bir film izledikten sonra izlenebilecek türden olması dikkat na senaryonun bu film için ne ölçüde ediniz. gerektiğ saptamaya çalını ini ş z. ı  Söz konusu materyalleri birkaç kez  Konulu bir sinema filmi senaryosu ile izlemeniz gerekebilir, bu yüzden belgesel bir filmin senaryosunu seçimlerinizi CD ortamı nda sahip karş tı ı rarak ortak ve farklıyönlerini laş olduğ unuz materyallerden yapmanı z karş tını ı rı z. laş daha doğ olacaktı ru r.  Çekilmiştelevizyon dizi senaryoları ndan  Konuları daha anlaş r olması daha n ı lı ve temin ederek nasıoldukları inceleyiniz. l nı kapsamlı ş tartı malara zemin hazı rlaması  Tek bölümlük televizyon filmleriyle açından mümkünse ürünlerin yerli sı televizyon dizilerini senaryoları sı açından yapı mlardan oluş na dikkat ediniz. ması karş tını ı rı z. laş  Baş lı skeçlerdeki komik unsurun arı senaryodan mı yoksa sanatçın nı baş sı mı arından olduğ tartını unu ş z. ı  Bir klip için senaryonun ne anlama geldiğ saptamaya çalını ini ş z. ı  Çevrenizdeki yetiş kinlerden “Arkası Yarı ve “Radyo Tiyatrosu” yayı n” nları hakkı bilgi alı z. nda nı  Baş lı reklamda senaryonun katkını arı bir sı saptamaya çalını ş z. ı

27

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F
Aş ı cümleleri doğ veya yanlıolarak değ ağ daki ru ş erlendiriniz. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Konulu sinema filmi senaryoları birbirinden farklı nda formatlar vardı r. Belgesel sinemada senaryo yazı na filmin çekiminden önce baş lmalır. mı lanı dı Televizyon dizi senaryoları nda dikkat edilecek en önemli noktalardan birisi kahramanlarısempatik ve içimizden birisi olması n gereğ idir. Televizyon dizilerinde mümkün olduğ unca çok mekân ve karakter kullanı dı lmalı r. Televizyon dizi senaryoları yazarlar tek baş na çalırlar. nda ları ş ı Komik skeçler izleyiciyi heyecanlandı rmaktan çok meraklandır. rı Klipler müzik parçaları na canlandı rmalardı r. dramatik boyut katmak amacı yla oluş turulmuş

Radyolarda yayı nlanan ArkasıYarı programlarıgenellikle otuz dakikalı süreyi n k kapsar. Radyo Tiyatroları genellikle radyo spikerleri tarafı ndan seslendirilen programlardı r. Reklam senaryoları mümkün olduğ ndan unca akademik düzeyde dil kullanı dı lmalır.

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğnı ş iniz adıı z sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

28

MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME
PERFORMANS TESTİ (YETERLİ ÖLÇME) K Modül ile kazandınıyeterliğaş ı kriterlere göre değ ğ z ı i ağdaki erlendiriniz

Değ erlendirme Ölçütleri
Senaryoyu kavramak A)Senaryo- edebiyat iliş kisini kurabildiniz mi? B)Senaryonun evrelerini anlayabildiniz mi? Senaryonun bölümleri A)Senaryonun bölümlerini kavrayabildiniz mi? B)Senaryoyu bölümlere ayı rmanıgereğ kavrayabildiniz mi? n ini Senaryo yazarı n özellikleri nı A)İ bir senaryo yazarı olabilmek yi kavrayabildiniz mi? için gereken özellikleri

Evet

Hayı r

Senaryonun kullanı alanları m A)Sinema filmleri için senaryonun önemini anladı z mı nı ? B)Televizyon dizilerinin senaryoları dikkat edilecek noktaları nda kavradız mı nı ? DEĞ ERLENDİ RME Yaptıız değ ğnı erlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğ renme faaliyetlerini tekrarlayız. nı Modülü tamamladı z, tebrik ederiz. Öğ nı retmeniniz size çeş ölçme araçları itli uygulayacaktı Öğ r. retmeninizle iletiş geçiniz. ime

29

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞ RENME FAALİ YETİ N CEVAP ANAHTARI -1'İ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10Y D D D Y D D Y Y Y

ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2'Nİ CEVAP ANAHTARI N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D Y D D D Y Y Y D Y

ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3'ÜN CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D Y D Y Y D D Y Y Y

Cevapları zı nı cevap anahtarları karş tı ile ı rarak kendinizi değ laş erlendiriniz.

30

ÖNERİ LEN KAYNAKLAR ÖNERİ LEN KAYNAKLAR
 AKYÜREK Feridun, Senaryo Yazarı Olmak, İ stanbul, 2004.

31

KAYNAKÇA KAYNAKÇA
 AKYÜREK Feridun, Senaryo Yazarı Olmak, İ stanbul, 2004.  EGRİ Lajos, Piyes Yazma Sanatı , Ankara, 1970.  GÜNEYSU Abdullah, Yayı nlanmamıDers Notları ş , Ankara, 2006.

32

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful