T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLİ Tİ

(MESLEKİ İ M VE ÖĞ EĞ Tİ RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

RADYO-TELEVİ ZYON

SENARYONUN DRAMATİ YAPISI K

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlı tarafı geliş itim ğ ı ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlıın lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları kademeli olarak nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumlarıiş n itim , letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağ lı ı r. tı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lında satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER İ NDEKİ Çİ LER
İ NDEKİ Çİ LER..............................................................................................................i AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iv Gİ Ş...........................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ ........................................................................................3 –1 1. TEMA VE TEMA SEÇİ .....................................................................................3 Mİ 1.1. Tema (Senaryo Konusu) Nedir? ........................................................................3 1.2. Konu Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler ..................................................5 1.3. Senaryo Oluş turma Kaynakları .........................................................................5 1.3.1. Edebiyat Ürünleri .......................................................................................5 1.3.2. Tarihi Olaylar .............................................................................................6 1.3.3. Günlük Hayat ve Tecrübeler ......................................................................7 1.3.4. Toplumsal Olaylar ......................................................................................7 1.3.5. Diğ Kaynaklar .........................................................................................8 er 1.4. Senaryo Konusu Belirlenirken Göz Önünde Bulundurulması Gereken Özellikler ..................................................................................................................8 1.4.1. Kitlesellik ...................................................................................................8 1.4.2. Popülerlik ...................................................................................................8 1.4.3. Özlülük .......................................................................................................9 1.4.4. Mantı lı klık..................................................................................................9 1.4.5. Görsellik ...................................................................................................10 1.4.6. İ ş itsellik ....................................................................................................10 UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................12 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................13 ÖĞ RENME FAALİ YETİ ......................................................................................14 –2 2. SENARYODA DRAMATİ YAPI ......................................................................14 K (ÖYKÜ VE ÖYKÜLEME) ........................................................................................14 2.1. Öykü Anlatı .................................................................................................14 mı 2.2. Öykü Türleri ....................................................................................................15 2.2.1. Olay Öyküsü .............................................................................................15 2.2.2. Durum ve Kesit öyküsü ............................................................................15 2.2.3. Günümüzde Öykü ....................................................................................16 2.3. Öykünün Amaca Uygunluğ u...........................................................................16 2.4. Senaryonun Önemli Bölümleri........................................................................17 2.4.1. Sürekli Ilerleme Yasası ............................................................................18 2.4.2. Senaryonun Doruk Noktası ......................................................................18 2.4.3. Sahne ve Ayrı m(Sekans) ..........................................................................19 2.4.4. Bölümler ...................................................................................................19 2.4.5. Giriş ..........................................................................................................20 2.4.6. Merak Öğ .............................................................................................21 esi i

2.4.7. Sonuç ........................................................................................................21 2.4.8. Mutlu Son .................................................................................................22 2.4.9. Beklenmedik Olaylar................................................................................22 2.4.10. Flash Back (Geriye Dönüş....................................................................23 ) 2.5. Uyarlama Sorunları Çözüm Yolları ve ............................................................24 2.5.1. Romandan Uyarlama Sorunları Çözümü.............................................24 ve 2.5.2.Tiyatro Uyarlama Sorunları Çözümü ...................................................26 ve UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................28 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................29 ÖĞ RENME FAALİ YETİ ......................................................................................30 –3 3. DRAMATİ YAPI KURMAK .............................................................................30 K 3.1. Öykülemede Olaylar Örgüsünü Geliş Temel Öğ tiren eler...............................30 3.1.1. Giriş ..........................................................................................................30 3.1.2. Geliş .....................................................................................................30 im 3.1.3. Çözüm ......................................................................................................31 3.2. Öykü Öğ elerinin Düzenlenmesi ......................................................................31 3.3. BakıAçı ......................................................................................................31 ş sı 3.3.1. Ana Kiş BakıAçından Öykü .........................................................32 inin ş sı 3.3.2. Üçüncü Kiş BakıAçından Öykü ...................................................32 inin ş sı 3.4. Temel Öyküleme Türleri .................................................................................32 3.4.1. Yalıöyküleme ........................................................................................32 n 3.4.2. Odağ Bir Sorun Yerleş a tirmek .................................................................32 3.4.3. Bir Sorunun Cevabı Aramak .................................................................32 nı 3.5. Öyküleme Teknikleri.......................................................................................33 3.5.1. Dramatize Etme ........................................................................................33 3.5.2. Bilgiler ......................................................................................................34 3.5.3. Eksilti, Temel Eksilti ................................................................................34 3.5.4. Gerilim/Sürpriz/Ş ı aş rtmaca ......................................................................35 3.5.5. Seyircinin Tahminleri ...............................................................................35 3.5.6. Yerleş tirim................................................................................................35 3.5.7. Aldatmaca.................................................................................................35 3.5.8. Kiş ilikler ...................................................................................................36 3.5.9. Karş klar ................................................................................................37 ı tlı 3.5.10. Soluklanma, Dinlenme ...........................................................................37 3.5.11. Uzatma Noktası ......................................................................................38 3.5.12. Yinelemeler ............................................................................................39 3.5.13. Yinelemeli “Gag”ler ...............................................................................39 UYGULAMA FAALİ YETİ ...................................................................................40 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME.........................................................................41 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME ..................................................................................42 CEVAP ANAHTARLARI .........................................................................................43 ÖNERİ LEN KAYNAKLAR......................................................................................44 KAYNAKÇA .............................................................................................................45 ii

iii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K 321GM0002 Radyo-Televizyon Alan Ortak Senaryonun Dramatik Yapı sı Seçilen bir konuda, basit düzeyde, bir senaryo dramatik yapını kurulma bilgi ve becerilerinin kazandıldıı sı n rı ğ öğ renme materyalidir. 40/24 Senaryonun Temel Ögeleri modülünü almıolmak. ş Senaryonun dramatik yapını turmak. sı oluş Genel Amaç  Gerekli ortam sağ ğnda bu modül ile bir konu landıı belirleyerek basit düzeyde bir senaryonun dramatik yapını sı kurabileceksiniz Amaçlar Uygun ortam sağ landında; ğ ı 1. Çeş kaynaklardan yararlanarak senaryo konusunu itli belirleyebileceksiniz. 2. Senaryonun dramatik yapını bölümlerinin ve sı , sorunları analiz edebileceksiniz. nı 3. Çeş öyküleme tekniklerini kullanarak bir senaryo itli dramatik yapı kurabileceksiniz. sı

MODÜLÜN AMACI

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI

Senaryo örnekleri, DVD ve VCD film örnekleri, bilgisayar, projeksiyon cihazı .  Her faaliyet sonrası o faliyetle ilgili değ nda erlendirme soruları kendi kendinizi değ ile erlendireceksiniz.  Öğ retmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama, soru-cevap) uygulayarak modül uygulamaları ile kazandını ğ z ı bilgi ve becerileri ölçerek değ erlendirecektir

ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iv

v

Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ
Sevgili Öğ renci, Bu modülden önceki “Senaryonun Temel Ögeleri” modülünde bazıiddialarda bulunduk. Senaryo yazarlında yaratılın rolünün sanı ğ ı cığ ı landan az olduğ ileri sürdük. unu Dahası bir iş dev tahla mamül program tüketen günümüz sinema ve televizyon dünyası nda bir yere gelmenin asıyolunun eğ l itim, disiplin ve özveriden geçtiğ iddia ettik. ini Bir işmesai kavramı n ötesine taş i nı ı yarak özverili bir ş ekilde yapmak tamamen kiş isel bir tercihtir. O işseviyorsanıyaparsı z. Senaristliğsevdirme konusunda bu modülün size i z nı i fazla bir katkı olmaz, ancak söz konusu meslek dalı n geleceğ hatta bugünün gerçekten sı nı in çok parlak olduğ hatı unu rlatarak sizi belki motive edebiliriz. Disiplinle burda kastedilen de sadece çalı disiplini, yani senaryonun teslim tarihinde yetiş ş ma mesi için gereken çalı ş ma temposunu sürdürebilmektir. Bu modülü gerektiğ ş i ekilde bitirdiğ inizde senaryonuza konu belirleyebilecek, senaryonun dramatik yapını bölümlerini bilecek; ayrı çeş öyküleme tekniklerini sı ve ca itli kullanarak bir senaryonun dramatik yapını sı kurabileceksiniz.

1

2

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1
AMAÇ
Çeş kaynaklardan yararlanarak senaryo konusunu belirleyeceksiniz. itli

AMAÇ
  Bir konunun senaryo için önemini araşrız. tını İ zlediğ filmlerdeki konularınerelerden üretilmiş iniz n olduğ araşrı z. unu tını

Araşrma iş tı lemleri için TV kuruluş nı ve sinema ş ları irketlerinin arş ivlerini kullanabilirsiniz.

1. TEMA VE TEMA SEÇİ Mİ
1.1. Tema (Senaryo Konusu) Nedir?
Her sanat ürünü gibi, senaryo da bir düş ünceyi, bir görüş yansı ü tmak; izleyiciye belirlenen bir iletiyi, öğ retiyi ulaşrmak, bir ş tı eyler anlatmak amacı oluş yla turulur. Her sanatçıgibi, senaryo yazarın da bir diyeceğ olmalıve bunu ileride filme dönüş nı i ecek biçimiyle, kâğt üzerinde senaryonun kendine özgü yazı biçiminde sözcüklerle anlatmayı ı m amaçlamalı r. dı Öykülü filmin amacı insan düş , ünce ve hareketlerinin, senaryo yazarın hayal nı gücüyle gözlemleriyle düzenlediğ bir öykü çerçevesinde film yoluyla ortaya konulması r. i dı Tema da, bu öykünün temelini, bel kemiğ oluş ini turur. İ öykülü film olsun, ister belgesel ya da bilimsel, öğ ster retici film olsun, her senaryonun kesinlikle iyi belirlenmiş teması bir olmalı r. Bu öyle bir tema (önerme) olmalı dı ki, varı lmak istenen amaca, yazarı /yönetmeni/izleyiciyi döndürüp dolaşrmadan tı götürebilsin. Benzetmek gerekirse, bir evin temeli gibidir tema, iyi yapı rı bir öyküye landılan dayanak oluş turur. Sanatsal, özgün ya da öykünün özündeki dramatik konunun ortaya konulması belirgin ya da doğ gibi rudan olması gerekmez. Temanı(çı ş n kınoktası /önerme) ne olduğ iyi anlamak için gözlerinizin önüne tamamen yanmı unu şbir hayat alanı getirin. Bu hayat alanı yangı nı ndan önce görmüş seniz, oradaki her bir evin kendine özgü görünümü olduğ da bilirsiniz. Yangı unu ndan sonra geride kalan, yalnı birbirlerine benzer çı zca plak temellerdir. Tema da geride kalan bu temellere benzer; birbirlerinden değ ik, özgün, iş sanatsal ya da ayrı değ Bir eserin değ mlı il... erini, konudan önce tema belirler. İ zleyicilerin bir filme duydukları ilgi, o eserin teması n derinliğ bağdı Somutlaşrı nı ine lı r. tılarak filme dönüş türülecek olay/olguda tema seçimi; olay/olgunun fikrî etkileyiciliğ ortaya koyar. i Olayı olumlu ve olumsuz değ n erlendiriliş bir anlatı dıtema. inin mı r

3

Bu açı klamaları ığnda, ş n şı ı imdi, temanı tanı nıyapalı Bir filmin ilk n mı m: görüntüsünden son görüntüsüne dek anlatı lmak istenen ve son görüntüleri arası enine nda boyuna iş lenen, geliş tirilen, fikrin özünü yaratan, içeriğ oluş ini turan, bir öyküye bağ olarak lı anlatı ana düş lan ünceye, egemen olan görüş iletiye, öğ e, retiye tema (önerme) denilir. Öykünün teması , öykünün özdeki dramatik yapını konunun çözüme doğ gidiş ve de sı , o ru ini çözümün ilgili kiş için ortaya koyduğ sonucu belirler. Temanıvarlıı iler u n ğ öykünün amacı , nı gerçekleş tirme adı gereklidir. Tema kavramı ortaya konulan; siyasal, dinî, fikrî ya da na ile estetik olarak tartılabilen düş ş ı üncelerdir. Bir filmin içerik yapı incelendiğ sı inde, tema, dramatik konu ve anlamdan oluş u tuğ görülür. Gerçi tema ile konu birbirine bağ , ama aynıey değ lı ş ildir. Konu ile tema arası nda ayrı vardı Konu resimde, tiyatro oyununda, filmde canlandılan somut olaydı Kı mlar r. rı r. saca, konu, temanı somutlaşrı dı Toplumsal hayatı ruhî içeriğ yansı tema öğ bir n tılması r. n ini tan esi, eserde içeriğ düzeyini, konu ise sanatsal biçimin düzeyini belirtir. Birbirine karı rı bu in ş lan tı iki kavramı , biraz daha irdeleyip araları ndaki ayrı mları görelim. Öykünün dramatik konusu, o öykünün insan gereksinimleri çevresinde dönen odağdı Sevilme... kaderini denetleme... gereksinim duyulma... engelleri aş ı r. abilme... hayatı n yaraları iyileş nı tirebilme... hayatdaki olaylarıanlama ve onlara anlam yükleme... özlem duyulan bir biçimde hayata... gereksinimi gibi. Önemli olan öykünün dramatik konuyu anlamlandı rmasır. Bir öykünün dramatik konusunu rahatça anlamak istiyorsanı dı z, görmekten ve iş itmekten zevk aldıız ş ğnı eyleri düş ününüz. Sonra o ş eylere bir 'anlam' veriniz. Aş Bilgi edinme... Öç alma... Hiçlikten birisi olmaya giden bir kiş Kötüyü k... i... yenen iyi... gibi. Dramatik etki yaratma konusunda, görünür hiçbir amaca hizmet etmeyen, belirgin bir temadan yoksun bir öykü, tı amaçsıkiş pkı z ilerin boş konuş gibidir. Bununla birlikte, her ması amacı olup ve önlerine karş çı kiş ı tlar kan ilerin eylemleri de dramatik bir öykü olmayabilir. Belli bir konu çevresinde, gözle görülür bir akı ş ıolmayan öykü amaçsı r. Hayatı zdı n amaçsı ğnı zlı anlatan bir öykünün de, doyurucu ve ilgi çekici olabilmesi için dramatik bir ı odak noktası gereksinimi vardı Dramatik bir konuyu belirgin bir biçimde çözüme doğ na r. ru götüren ve her ş eyin öykü gibi olması nısağ layan kiş ilerin eylemleridir. Ama verilmek istenen gizemli noktanı anlaş n ı lmasıkoş uluyla. Bir öykünün teması nıtanı mlamak, o öykünün kiş eylem ve amaçları i, ndan söz etmekten baş bir ş ka eydir. Romeo ile Juliet, trajik olsa da büyük bir aş n öyküsüdür. Bu öyküde temanı iş kı n levi, olabildiğ ince dramatik ve yoğ duyumsamayı un ortaya koymaktı İ r. zleyicilere sonu trajik biten bir aş yaş kı atmak için hareket eder kiş ilikler. Olaylar örgüsü, bir filmin gövdesi ise, tema da onun ruhudur. Aynıöykü içine sışrı birden fazla tema çevresinde birbirine arapsaçı kı lan, tı gibi dolanan bir sürü hareket, hem öyküyü anlaş ı bir duruma sokar, hem amacı yitmesine, hem de filmin gereğ lmaz n inden fazla uzaması sebep olur. Böylece bir öyküde/filmde verilmek istenen gerçek ileti yiter. na

4

1.2. Konu Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Senaryo yazı nda baş yıgetirenlerden birisi senaryo tekniğ bilip özveriyle mı arı ini çalı ş maksa, bir diğ de iyi bir senaryo konusu bulmaktı Konu seçiminde dikkat edilmesi eri r. gerekenler kı ş sı saca öyle ralayabiliriz:   Konu ilgi çekici, dinamik, son derece yalı ve sağ n lam, belirgin, iş lenmeye elveriş olmalı li . Yukarı tanı da mlanan özelliklerle bir öykü teması n nası yazı ı nı l lacağnı kavramak, öykü anlatı ndaki diğ öğ mı er elerinde anlaş ı nı lar. (Öykünün lması sağ akını ş dramatik kı ı lacak olayları yaratma, öyküdeki kiş ilerin nasıolacağnı l ın belirleme...) Öyküye etken eylem çatıyla baş sı lamak, öykü anlamı n çok nı önemli bir boyutudur. Sinema, geniş kitleye yöneldiğ bir inden, anlatı lmak istenen ş yalı olması eyin n kaçı lmaz bir zorunluluk. Temanı bu özellikleri taş nı n ı , tema seçimiyle ması güdülen amacı belirli olması amacı izleyicilerce kolaylı anlaş n , n kla ı nı lması sağ lar. Gerek öykünün (filmin) anlaş r; amacın açı belirli olması ı lı nı k, nısağ lamak, gerek filmin bütünlüğ ünü sağ lamak açından tek bir temanı ele alı sı n nması , bunun üzerinde çalılmasıyerinde olur. Bunlarısağ ş ı lamak için de, eldeki malzeme içinden titiz bir seçim yaparak, önünüze çı temalar arası kan ndan bir seçim yapmak zorundası z. nı

Tema belirlemenin birden çok yolu vardı r. Nerelerden tema çı karabilirsiniz?      Doğ kla, her ş allı eyden önce kendi hayat deneyimlerinizden, Günlük hayat ve günlük deneyimler sı nda karş tını herhangi bir rası ı ğ z laş ı olaydan ya da birçok olaylardan, Roman, öykü, tiyatro oyunu, ş ya da gazete haberinden. iir Belli bir çağn modası ı ndan, Toplum yaş ş ayındaki her olaydan tema çı ı karabilirsiniz.

1.3. Senaryo Oluş turma Kaynakları
1.3.1. Edebiyat Ürünleri Edebiyat ürünleri eskiden beri sinema ve televizyon filmleri için konu oluş turduğ u kadar senaristlerin de edebiyatla içiçe kiş arası çı iler ndan kması rastlantı ildir. Senaryo bir değ yazarı n özellikleri konusunda değ nı inildiğ gibi senaristler ülkelerinin ve dünya edebiyatı n i nı ileri gelen yazarların eserlerini okumuş hiç olmazsa bunlara ait birş nı , eyler izlemiş olması zaten bu iş temel ş in artları ndan birisidir. Roman, hikâye, ş gibi edebiyat ürünleri konu iir olarak kendilerine genellikle geçtikleri dönemde olmuşherhangi bir sosyal veya dramatik olayı seçerler. Seçilen bu konu daha sonra bir sanatçı n duyarlığnda iş nı lıı lenerek edebî eser hâline gelir. Sinema ve televizyon filmlerinin baş sıda zaten bu temeller üzerine arı oturtulmuş Yani toplum tarafı kabul görmüş tur. ndan edebî eserler nasıyazı hâlde ilgi çekip l lı

5

beğ ile okunuyorsa bile senaryo olduğ eni unda da aynıbaş yıgöstermesi neredeyse arı kaçılmazdı Bu yüzden senaristler edebî eserleri sı sı ekrana veya beyaz perdeye nı r. k k uyarlama yoluna giderler.

Resim 1.1. ve 1.2: Edebiyat ürünleri, sinemanısenaryo kaynakları n arası ndadı r.

1.3.2. Tarihi Olaylar Tarihî olaylar, ülkelerin kaderlerini çizen dönüm noktaları sinema ve televizyon da dizileri için çok geniş ilginç bir konu ortamı r. Hiç bir izleyici düş ve dı ünemezsiniz ki kendi Tarihine, geçmiş duyarsı kalsı Tarihî olayları ine z n. sinema veya televizyon filmi hâline getirmenin bir diğ avantajıda olayı geçmiş yaş şolmasın getirmişolduğ er n te anmı nı u durumdur. Çoğ kişgeçmiş yaş ş olay hakkı önceden bir ön bilgiye sahip olup u i te anmıbu nda daha ayrı lı ntı bilgi edinmek ve perdenin arka yüzünü öğ renmek isteyecektir. Bu da film için önceden hazıbir izleyici kitlesinin var olması r anlamı gelmektedir. Aynı na zamanda millî duygulara ve benliğ seslenebilme özelliğ e ine sahip olması Tarihî konuları , n senaryolaşrı ndaki bir diğ avantajı r. Tarihî olaylardan üretilen filmlerin bu kadar tılması er dı avantajı n yanı tek dezavantajı pahalı malolmalarır. nı nda, ise ya dı

Resim 1.3: Truva filminden bir sahne

6

1.3.3. Günlük Hayat ve Tecrübeler Senaryo yazarın, bir yakı nı veya hiç tanı ğbirinin baş gelen ilginç günlük nı nın madı ı ı na hayat olayları sinema ve televizyon için her zaman konu kaynağolmuş r. Çoğ ı lardı umuz günlük yaş mın çok antı zı sı radan ş eyler olduğ unu bunları arası n ndan bir senaryoya konu olacak kadar ilginç ş eyler çı kmayacağnı ünürüz. Oysa ki duyarlı gözlemle ı düş bir insanları günlük hayatı yaş ğ n nda adı ısevinçler, acı lar, heyecanlar arası ndan çok ilginç konular çı labilir. kartı Bir olayı bir senaryo konusu olabilmesi için çok n dramatik veya trajik olması gerek yoktur. Önemli na olan bu olaylardaki çarpı kları veya güzelliklerin klı n sergilenmesidir ki bunlar da genellikle ayrı da gizlidir. ntı Yani günlük yaş mın arası serpiş antı zı na tirilmiş , neredeyse gizlenmiş lerdir. Duyarlıbir sanatçıgözü bunları gizlendikleri yerden çı p senaryo tekniğ kartı ine göre sergilerse gerçekten ilginç film öyküleri olurlar. Dikkat edildiğ takdirde en baş lıfilmlerin hep bu i arı türden birş anlatanlar arası çı ğgörülecektir. ey ndan ktıı
Resim 1.4: İ nsanı günlük hayatı yaş ğsı ntı açmazlar, iyi sergilendiğ takdirde n nda adıı kı lar, i ilginç bir film konusu oluş turabilir.

1.3.4. Toplumsal Olaylar Toplumsal olaylardan üretilen filmlerin ilk bakı belgesel sinemanı ilgi alanı ş ta n na girdiğ düş i ünülebilir. Oysa ki belgeseller kadar sinema filmleri de konuların önemli nı kı nıtoplumsal olaylar arası smı ndan seçerler. Çünkü gerek kendinden önce yaş ayan insanları gerekse baş toplumları hayatları önemli dönüm noktalarıoluş n, ka n nda turan toplumsal olaylar her zaman insanları ilgisini çekmiş Bu yüzden konusunu toplumsal n tir. olaylardan alan filmlerin konuya ilgi duyan hazıbir izleyici kitlesi olduğ söyleyebiliriz. r unu Konusunu toplumsal olaylardan alan filmlerin senarist açından bir diğ sı er avantajı , olaylarınasısonuçlanacağna n l ı yönelik fazla zahmet gerektirmemesidir. Senaristler zamanların ve emeklerinin nı büyük kı nıkonu bulmakla, karakter smı, oluş turmakla, olaylar zincirini geliş tirmekle ve senaryonun nası bir sonla l biteceğ düş ini ünmekle harcarlar. Oysa ki toplumsal konulu filmlerde senaristin bu tür teknik sorunlarla uğ ması raş na fazla gerek kalmayacaktı Çünkü tüm r. bu sorularıcevabı n zaten bellidir.
Resim 1.5: Çökmekte olan ağ k sistemini iş alı leyen Züğ Ağ filminden bir sahne. ürt a

7

1.3.5. Diğ Kaynaklar er Günümüz senaryoların büyük bir kı nı smıyukarı sözünü ettiğ da imiz konulardan oluş turulurlar. Burada akı ş bir soru gelebilir, bunları dında olup da senaryoya llara öyle n ş ı konu olan olaylar yok mudur? Bir bilim adamı veya kaş çalı ifin ş maları konu alan veya nı hiçbir büyük amacı olmadan, sadece izleyenlere hoş vakit geçirmek amacı yazı ş ça yla lmı senaryolardan çekilmişfilmleri hepimiz seyretmiş izdir. Sorumuzun da cevabıolan bu yaklaş ı mdan sonra konuyu ş ş u ekilde bağ layabiliriz. Her gün yakı çevremizde veya n dünyada yüzlerce ilginç, filme konu olacak olaylar olmaktadı Bu konu bolluğ r. unda senariste düş görev çevresindeki olayları olayları arkası en ve n ndaki saklı gerçekleri gözleyip, sağ klı lı sebep sonuç iliş kileri kurup bu iş zamanı eğ için ve itimi olmayan kiş ilerin gözlerinin önüne sermektir.

1.4. Senaryo Konusu Belirlenirken Göz Önünde Bulundurulması Gereken Özellikler
Toplumun büyük kı nı ilgisini çekecek, yayı saatlerinde onlarıekran baş smı n n ı na toplayacak bir senaryoya konu bulmak sanı ğ kadar kolay değ ldı ı ildir. Bunu baş arabilmek için gerekenlerden belki de en önemlisi senaristin içinde yaş ğ adı ıtoplumu çok iyi tanı dı Dikkat edilirse en baş lıen çok izlenen diziler içinde yaş lan toplumdan masır. arı, anı kesitlerin sergilendiğ dizilerdir. İ i zlediğ programlarda kendinden veya hayallerinden i birş eyler aramak insanları yapında vardı Bu yüzden senaristin içinde yaş ğ toplumu n sı r. adıı çok iyi tanı gerekir. ması Bir diğ önemli gereklilik de sağ klı sürekli gözlem yapabilmektir. İ er lı ve lginç diziler, ilginç olayları sergilemekle baş lı Bunun için de çevremizde olup biten ilginçlikleri görüp arır. onları sergileyecek kadar iyi bir gözlem gücüne sahip olmamı gerekir. Bu yüzden senaryo z yazarlıı meslek değ sürekli gözlem yapmayı ğ bir il, gerektiren bir hayat biçimidir diyebiliriz. Bunlarıdında, bir konu belirlenirken göz önünde bulundurulması n ş ı gereken özellikler aş ı sı ağ da ralanmı r. ş tı 1.4.1. Kitlesellik Bir televizyon dizisi ne kadar büyük bir izleyici kitlesini ilgilendiriyorsa, izlenme ş da o kadar büyüktür diyebiliriz. Az önce de sözünü ettiğ gibi, artıgünümüz insanı ansı imiz k kendi sorunları karşdaha duyarlı na ı olduğ için, ekranda da kendinden bazıeyler bulduğ u ş u dizilere karş daha duyarlı ı olmaktadı Dizi kahramanları özdeş erek onları yaş ğ r. yla leş n adı ı acı , mutluluğ heyecanı yı u, adeta kendi de yaş ı yormuş na diziyi izlemektedir. Senarist, cası bulacağ konusuyla toplumun ne kadar büyük bir kitlesine bu tür duygular yaş rsa, dizinin ı atı baş ş o derece yüksek olacaktı arıansı r. 1.4.2. Popülerlik Tüm kitle iletiş araç ürünlerinin ortak bir kaygı vardı ki, o da gündemi takip im sı r etmek. Yani iş lenen konu her ne ise haber, ş , röportaj vb mutlaka güncel olmalıo güne arkı , ait izler taş ı veya bir ş malı ekilde gündemle bağ tılabilmelidir. Aksi takdirde, toplumun daşrı

8

büyük kı nı ilgisini çekmez, ancak çok kıtlı kesime ulaş smı n sı bir ı r.Kitle iletiş araçları im için geçerli söz konusu bu durum iş lenecek senaryo konuları için de aynen geçerlidir. Senarist sinema filmi veya televizyon dizisi hâline getireceğ konunun popüler, yani güncel ve i izleyicinin gündeminde olması dikkat etmelidir. Zaten bu, tüm edebî sanat akı nı na mların ortak kaygıdı Baş edebî sanat eserleri olmak üzere tüm sanat eserleri içinde sır. ta bulundukları dönemin güncel sorunları dile getirmiş nı ler, onları gözler önüne sermiş lerdir.Bir sanat eseri veya senaryo iş i konu ne kadar güncel, ne kadar popülerse lediğ izlenme ş , baş ş o ölçüde yüksek olacaktı Gündemde olmayan, popülaritesini ansı arı ansı r. yitirmişbir konu ise ne kadar baş lı ş arı bir ekilde iş lenirse iş lensin baş yı arı yakalama ş ansı oldukça azdı r. Popülerlik ve güncellik konusunda söylenecek son söz ise, özellikle televizyon dizilerinde tanı olduğ k umuz, popüler diye bütün dizilerin aynıkonuyu iş leme hatası na düş ülmemesi gereğ Bu durumda da izleyici, tüm dizilerde benzer konularıiş idir. n lenmesiyle, sanki her kanalda aynı dizi farklı ilerle iş kiş leniyormuşduygusuna kapı lacaktı Bu arada r. gündemde olan farklı konuyu iş bir leyen senarist ise baş yı arı yakalayacaktı r. 1.4.3. Özlülük Özlülük, yani anlamlık tüm dramatik sahne eserlerinin olmazsa olmazları n arası lı nı nda belki de en baş gelenidir. Bı n dramatik sahne eserlerini, günlük hayatı zda diğ ta rakı mı er insanlarla olan iliş kilerimizde bile taş ğmı anlamlı özlü, içten olma kaygı, bir ı ız dı , sı televizyon dizisinin beğ enilmesine olan katkı oldukça yüksektir. sı Günümüz insanı günlük hayatı bireysel ve toplumsal bir çok sorunla karş makta ve nda ı laş ister istemez bu sorunlar karş nda daha duyarlı sorumlu olmaktadı Öte yandan senaryo ı sı ve r. yazarları izleyicinin bu yönünü dikkate alarak, konu seçiminde insanlara duyarlı oldukları konularda, anlamlı mesajlar veren eserler üretirlerse izlenme ş ansları daha yüksek olacaktı r. 1.4.4. Mantı lı klık Sinema ve televizyon dünyasıbir anlamda gösteri dünyasıolarak kabul edilir. Sinemada salona, evde televizyonun karş na oturmuş i elbette bu duygunun bilincinde ı sı kiş olacaktı Yani ekrana veya perdeye gerçek hayatta olmayacağ bildiğ ş r. ı nı i eyleri görse bile bu hoş görü penceresinden bakacaktıolup bitenlere. Dolayıyla bu açı bakı ğnda günlük r sı dan ldıı hayatta pek sı rastlayamayacağmı bir olay, örneğ bir arabanı devrildiğ k ız in n inde patlaması veya kahramanı tek baş üç beş iyi pataklaması de saçma, mantı z gibi gelmez n ı na kiş pek ksı izleyiciye. Ancak bu hoş görü çı nı fazla yükseltmemek, tadı bı tası da nda rakmak gerekir. Aksi takdirde insanlar tı günlük hayatta olduğ gibi mantı z, ölçüsüz olaylar karş nda pkı u ksı ı sı kendilerinin aptal yerine konduğ düş unu ünecekler, mantı z ve tutarsıbir kiş yaptı ksı z iye kları gibi, o tip bir programa ilgi göstermeyip ciddiye almayacaklardı Bu durumda olayı r. yeniden özetleyecek olursak, yazar senaryosunda kiş ilerarasıiliş kilerde, çatı ş malarda, diğ bir er deyiş senaryonun her aş le aması kabul edilebilir bir mantı lı kaygını yaş nda klık sı hep ayacak, eserine yansı tacaktı “Olaya ş katmak“ diye tabir edilen abartı ise hoş r. eker ları görülebilirlilik çı nıfazla üstüne taş tasın ı rmayacaktı r.

9

1.4.5. Görsellik Televizyon, sinema demek, göze hitap etmek demektir. Burada genel kural ş udur “göstererek, hareketle anlatabiliyorsan, söze başvurma” yani sözlü anlatı ancak görsel m olarak anlatamadıı z zaman veya çok gerektiğ ğmı inde görsel ifadeyi desteklemek amacı yla baş vurulmalır. Bu durumda televizyon ve sinema için görselliğ önemi çok belirgin bir dı in ş ekilde ortaya çı kmaktadı Senaristde baş lı eser ortaya koymak istiyorsa bu kurala r. arı bir uymak zorundadı r. Görsellik ilkesinin gerçekleş tirilmesi sı nda dikkat edilecek önemli noktalardan rası birisi de gereksiz ve hareketsiz sahnelerle izleyicinin ilgisini yitirmesine sebep olmamaktı r. Az önceki sözümüzü tekrarlayacak olursak, televizyon, sinema görsellik demek, ama bir o kadar da hareket demektir. Günümüz sineması hiçbir anlamlı nda mesajı olmadan, hiç bir meş sanatçı hur kullanmadan sı göze hitap eden, görsel efektlerle süslenen bir çok film giş rf e rekorları rmakta, görsel ş olarak hafı kı ölen zalara kazı nmaktadı r.

Resim 1.6: Yüzüklerin Efendisi filmi görsel zenginliğ geniş iyle kitlelerin dikkatini çekmiş tir.

1.4.6. İitsellik ş İ ş itsellik, görsellik kadar olmasa da bir senaryoda hafı zalara kazı nacak kadar kalı cı sahnelerin oluş na yol açan unsurlardan birisidir. Televizyon sinema görselliktir, ması harekettir dedik, anlatabiliyorsanı hareketle, göstererek anlatı z dedik; ama senaryoda z nı iş itsellik önemsizdir demedik. Ortadan ikiye ayı ğmı senaryo kâğdı n sol tarafı rdıı z ı nı görüntüye ait ise, sağ tarafı seslere yani iş da itselliğ hitap edecektir. e Senaryoda iş itsellik neredeyse görsellik kadar önemlidir. Çünkü çoğ sahnelerde u yalnı görüntü, onu destekleyen sesler olmayı pek birş ifade edemez. Bunu kendiniz zca nca ey de deneyerek görebilirsiniz, televizyonda bir filmi izlerken eğ sesini kı er sarsanı hiçbir ş z ey anlamayacak, bir zevk alamayacaksı z. nı

10

Sinema tarihinin en baş lı arı senaryolarıdolayıyla filmleri görselliğ ve iş , sı in itselliğ in birlikte ustaca kullanı ğ ldıısahnelerdir. Senaryo yazarlarıbunu hiç unutmamalır ve dı senaryoları akı kalı sahneler olması nda lda cı için iki unsurun birlikte ustaca kullanması nı bilmelidirler.

11

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İlem Basamakları ş Öneriler

 Tema kavramı analiz ediniz. nı İ zlediğ iniz sinema ve televizyon  Tema belirlerken dikkat edilmesi gereken filmlerinin türlerinin en kaliteli kurallara uygun davranı z. nı olanları seçilmesine dikkat ediniz ndan  Senaryo oluş turma kaynakları analiz  Filmlerin aile ortamı nı nda izlenecek ediniz. türden olması özen gösteriniz. na  Görsel açı baş lı dan arı sahnelerin filme olan katkını ş z. sı tartını ı  Beğ endiğ iniz sinema filmlerinin konuların nerelerde geçtiğ dikkat nı ine ediniz.

12

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F
Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak belirtiniz. ağ daki n nı ru ş 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Türk ve dünya edebiyatı sinema ve televizyon dünyası konu kaynağ olmuş için ı tur. Bir senaryonun konusu ne kadar büyük bir kitleyi ilgilendiriyorsa izlenme ş o ansı kadar artar. Tarihî filmler güncel olmamaları sebebiyle tercih edilmezler. Tema senaryo öyküsünün bel kemiğ idir. Filmin anlaş r olması senaryonun tek bir tema üzerinde durması ru olur. ı lı için doğ Katı mantı ölçütü senaryonun baş sı artı bir k arını racaktı r. Günlük hayatı sı n radan olayları hiçbir zaman iyi bir film için konu oluş turamaz. Sinema ve televizyon göze hitap eden araçlar olduğ için iş u itselliğ önemi yoktur. in Ciddi bir konusu, mesajı olmayan bazı filmler sı görsel bir ş olmaları rf ölen yüzünden ciddi seyirci toplayabilmektedirler.

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z ş iniz adıı nı sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

13

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2
AMAÇ
Senaryonun dramatik yapını sı , bölümlerini ve sorunları analiz edebileceksiniz. nı

ARAŞ TIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlardı r:   Öykü anlatı nı öykü türlerini araşrı z. mı ve tını Bir senaryonun nasıgeliş l tirildiğ araşrız. ini tını

Araşrma iş tı lemleri için internet ortamı CD ve DVD’lerin satı ğ , ldıımağ azalar, televizyon kanalları prodüksiyon ş ve irketlerini gezmeniz gerekebilir. Senaryonun önemli bölümleri ve öyküleme türleri için senaryo yazarları bilgi edininiz. ndan

2. SENARYODA DRAMATİ YAPI K (ÖYKÜ VE ÖYKÜLEME)
2.1. Öykü Anlatı mı
Her ş eyden önce bir öykünün anlatı dısenaryo yazmak. Öykü nedir? Sözcükleri ve mı r görüntüleri düzenleyip, olayları kiş hayata benzer olarak yeniden yaratan; amacı ve ileri n çözümüyle izleyeni/okuru doyuran çekici bir geziye götüren taş Tekrar tekrar aynı ı t... geziyi denemekten, yeniden izlemekten/okumaktan hoş lan, çoğ hayatdan daha güçlü, daha lanı u çarpı, daha gerçek ya da daha sevilecek bir hayat. İ cı stenilen; böyle bir hayatı yaratma becerisi, izleyiciyi/okuru çekmesi öykü sanatın yüreğ nı idir. Belirlenen bir tema çerçevesinde, seçme, düzenleme, yoğ unlaşrma yoluyla hayatdan tı bir ya da birkaç olaya anlam ve biçim kazandı iş rma lemidir öykü yazmak. Öykünün en yaygı tanı , "olmuşya da olabilmesi mümkün olayları n mları anlatan kı yazı "İ sa ."; nsan hayatı gerçeğ uygun kesitler sunan, bunu yere (mekâna), zamana bağ nda e layarak yapan" yazıtürü. "Olaylar ve kiş ileri tek yönüyle anlatan, romandan daha kı ayrı yı sa, ntı sergilemeden kaçı yazı nan ." Hayatı her anı n ndan alı nabilen, gerçekleş mesi mümkün olan bir ş eydir öykü; yeter ki, insancıve dramatik olsun. Öykü, anlamlı l hayat deneyimi sundukları ndan, insanları temel n gereksinimlerinden birini hayatı anlamlı n olması karş Yalı ya da karmaş her öykü, nı ı lar. n ı k amacı anlamı ve olan değ hayat deneyimleri; hayatı gereksinimlerinden kaynaklanan erli n kimi konular çevresinde döner. Böylelikle okur/izleyici aş onur ve yüreklilik (korku, k, kuş intikam) deneyimleri yaş Kendini dünyanı bir parçasıolarak görür ve yeni ku, ar. n dünyaları fetme özgürlüğ duyumsar. Hayata iliş tek baş göremeyeceğ ya da keş ü kin, ı na i derinlemesine yaş ayamayacağ bakı ları geliş ı şaçı nı tirebilir. Ancak öykü, okurun/izleyenin dikkatini derinlerde yatan noktalara çekebildiğ inde, söz verdiğ değ i erin elde edilmesini sağ lar.

14

2.2. Öykü Türleri
Öyküler çeş yönlerden ayrır ve adlandılı Kimileri bu ayrı , konusu yönünden itli lı rır. mı yapar: aş öyküsü, serüven öyküsü vb. Kimileri, öyküyü oluş k turan öğ elerin düzenleniş i yönünden. Günümüzde daha çok ikincisi yaygı olarak kullanı n lmaktadı r. Ş imdi öykü türlerini inceleyelim. 2.2.1. Olay Öyküsü Öyküde ağ basan, öncelikli öğ olaydı Yazar, ileride filme dönüş öyküsünde, ı r e r. ecek çarpı bir olayı anlatı yla izleyici ile arası cı n mı ndaki ilgi bağ sı kurmaya çalır. Burada, lantını ş ı olaylar dizisiyle, olayı zaman öğ arası düzenli bir bağ n esi nda lantıvardı Geleneksel r. terimlerle söylenirse serim, düğ çözüm bağ nda geliş öykü. Yazar, anlattıı üm, lamı ir ğ olayı , izleyicinin kopmadan ilgiyle izlemesi için merak öğ ekler; merakı rmak için de, olayı esi artı n akına, zaman zaman arttı ğ, zaman zaman gevş i kimi çatı ş ı rdıı ettiğ ş malar, engeller, karmaş ı k durumlar koyar; gerilimi doruk noktası çı ktan sonra, aş na kardı amalı biçimde düş bir ürerek çözümlemeye ulaş İ ı zleyicinin ilgisini diri tutmaya, merak ve gerilim içinde yaş p, sorunu r. atı çözme ve aydı nlatmaya yönelik bu öykü türünde genellikle olayları olağ n anüstü bir yanı olabilir. Kimi öykülerde olay, korku ve gerilim yaratma öğ olarak, kimilerinde bir gerçeğ esi i aydı nlatma ya da bir kiş i yansı (portre -karakter- öyküsü) görevini üstlenerek iliğ tma kullanır. İ temelde dı lı lgi, şçatı ş malara değ ilginç bir kiş in kiş bir çatı il, iliğ isel ş na ması çekilir. Kiş in karş kiş e ya da çevresine hareketleri anlatır. Öykü içinde iliğ ı iliğ t lı canlandılan ana kiş engelleri aş Kiş ya Bonnie ya da Clyde (Bonnie ve Clyde), rı ilik ar. i olabilir. Hareket (action), serüven filmlerinde olduğ gibi fiziksel gücünü ya da Rain Man u (Yağ mur Adam), Kramer Kramer (Kramer Kramer'e Karş Amelie from Montmartre ı ), (Amelie) filmlerinde olduğ gibi duygusal ve sözel gücü kullanı Bu örneklerdeki gibi u r. kahramanı karş ğ n, ı ıyenmek için doğ tlı rudan etkilenmesi gerekir. Bir film öyküsünde karş k, yalnı karş bir kiş ı tlı zca ı t iden gelmez, ana kiş in kendisinden de gelir. Kı iliğ saca, diğ erleriyle ve kendisiyle çatı kiş değ imini anlatıbu öyküler. ş an inin iş r 2.2.2. Durum ve Kesit öyküsü Durum ve kesit öyküsü d eğ ik durumları kesitleri ya da bir insanlı durumunu iş ve k belli bir ortam içinde veren öykü biçimidir. Belirleyici özelliğ bağ olarak, durum ve ine lı kesit öyküsü ya da atmosfer ve ortam öyküsü olarak da tanı mlanabilir. Nedir durum ve kesit öyküsünün belirleyici özellikleri? Kalı bir çizgiyle, konuları n nı günlük hayatı sı n radanlıı çı ğndan karan, sı radan insanları kendi ortamları içinde veren, belirli bir olayı anlatma amacı dayanmayan; olaysı düğ ve çözümü olmayan gerilimsiz bir na z, üm öykü biçimidir.. Gerilimin ve olayı yerini belirli bir ortamdan kaynaklanan izlenimler, n çağ ş rımlar alı İ ı r. zlenimler, çağ ş rımlar, bütünleş bir ortam yaratıöyküde. Yazar ortamı ı erek r tanı mlamak adı dolantı baş na lara vurmaz. Günlük hayata herhangi bir durumdan ya da herhangi bir yerden iner. Uzun serime, öykünün geliş imini hazı rlayacak ipuçları na rastlanmaz. Girişgeliş ve sonuç, izleyeni/okuyanı , me titretecek, sarsacak bir özellik taş ı maz. Konudan uzaklaş ş ma, iirsellik, ş iirselliğyaratan anlar, çağ ş ve düş i rım ı ünceler yazara zengin olanaklar sağ lar. Kimi öykülerinde, yazarları bunlarıaşğ simgelere baş n tı, ı vurarak gerçeküstü bir tutum içine girdiğ de görülebilir. i

15

Öykü izleyicilerinin/okurların, öykünün içerdiğ hayattan daha fazla gerçek ve daha nı i fazla etkili bir hayat deneyimi vardı Gerçek aş nerede, nasıyaş r? İ lmaz olaylar r. k l anı nanı nerede çözülür? Acı karmaş nerede etkili anlamlar yüklenebilir? İ ve aya zleyici gerçekten inanı yorsa, anlatı lanlardan istediğş alı i eyi r 2.2.3. Günümüzde Öykü Günümüzde öykü, salt olay, karakter (portre) ya da durum (kesit) öyküsü olarak, kesin sırlarla ayrı nı labilir mi? Genel düş ünce bu öykülerin ayrı lamadı yönündedir. Günümüz ğ ı öyküsünde olay, insanları doğ ve toplumsal çevresiyle olan iliş n al kilerinden doğ an durumları sergiler. Böyle olunca, öykülerin içeriğ olay ve durumlar belirler. Daha doğ ini rusu günümüz öyküsü karık bir yapı ş ı gösterir; ne tümüyle olaydan sı lı olayı yrıp, öykü dı bir ş ı öğ sayar; ne de öyküyü sürükleyen bir öğ olarak görür. Olayla, olayları vurgulandı e e n ğ ı durumlar dengeli bir biçimde öykünün yapı içinde yer alı Denge hangi tarafta ağrsa sı r. ı öykünün adlandılması göre yapır. rı ona lı Bugüne değ okuduklarızı in nı (gördüğ ünüz filmleri) hatı nı Bunları her birinde rlayı z. n ya bir olay ya da bir durum vardı Kimilerinde de olaylarla durumlar iç içedir. Olay ve r. durum sözlerinden ne anlı yoruz? Genellikle sözlüklerde, olay kavramıolan ş bir olgu , ey, olarak yer alan ve geçen ş olarak tanı ey mlanı r. Genel bağ lamda olmasıdiye nitelendirilmeyecek hiçbir ş yok gibi. Yağ ey murun yağ , bir kiş ması inin öldürülmesi, evlenme, doğ um, her ş olay bağ ey lamıiçinde düş ünülebilir. Aynıey durum kavramı ş için de geçerli. Her varlı ya da nesnenin içinde k bulunduğ birtakı koş olduğ göre, her ş kendine özgü bir de durumu vardı u m ullar una eyin r. Olay ve durumun, öykü öğ olarak anlamı gelince: Genelde birbirine bağ lı esi na lantı olmakla birlikte, yine de ayrı yanı bir var. Ş öyle ki, öykünün yaslandıı olay, gerçekte ğ her insanı eyleme dönüş tutkularıözlemleri, düş ya da istekleridir. Bu yönden, her olay n en , leri ya da durum, bir sorunu da birlikte getirir. Bu sorun, insanı insanla, insanı doğ ve n n al toplumsal çevresiyle ya da insanı kendisiyle olan çatı n ş dı Bunlar öykünün bir yönünü ması r. ortaya koyar. Öykünün olaylarıgörüş düş , ve ünceleri, izleyicinin ilgisini tutacak, gerilimini aş amalı düzen içinde çözümleyecek biçimde ele alan dıve iç odaklar, öykü anlatısı bir ş cı (senaryo yazarı aracığ tanı ) lıı yla mlanı ve düzenlenir. Yazar hayattan gözlemleyip aldı r ğ ı gerçek olaylarıfilm gerçeğ dönüş , ine türür. Ama olduğ gibi yansı u tmaz onlarıDıodaklar, . ş öykünün nasıve niçinindedir; öykünün olay ve kiş l ileri, izleyicinin ilgi ve merakı çeker. İ nı ç odaklar öykünün çözümü yönünde sı ralanı etki yaratan anlamlıöğ p elerini, hareketlerini düzenler. Merak insanları kimi gereksinimlerine yönelik kararlığ n lındaki gibi verilir ve ı desteklenir: Öç almanı yanlı ğ engellerin aş n ş ı lı, ı , hayatı anlamın ve amaçları n lması n nı nı aranmasıgibi... Yazar, böylelikle öykünün geliş tartı konusunu yerine getirerek, en ş ma izleyicinin merakı ödüllendirir. nı

2.3. Öykünün Amaca Uygunluğ u
Öykünün genel görünümünü belirten hareket/dayanak noktası öyküdeki her bir , öğ enin, amaca uygun olması nıgerektirir. Evrende her ş birbiriyle yakı ey ndan iliş kili olduğ undan, hiçbir ş kendi baş buyruk bir hayat hakkı sahip değ ey ı na na ildir. Hayatta hiçbir ş diğ ey erinden soyutlanarak tek baş ele alı ı na nmaz. Olay ve durum, öyküde uyumlu bir

16

bütünlük içinde yer alı İ r. nsanlar tarih öncesi zamanlarda, mağ arada ateş çevresinde in toplandı nda, öykü anlatılarıacaba dinleyenlerin dikkatini nasıçekerek öykü benzeri kları cı , l olaylarıaktarmı ? Bu soruyu dinleyenlerin/izleyenlerin merakı ş tı ndan yararlanarak diye cevaplandı rabiliriz. Öykü anlatı nda, bireysel duyarlıı mı ğ yansı , tutumun anlatı tması lması toplumsal ve koş ulları ortaya koyulmasıiçin tema ve içerik seçimi çok önemlidir. İ in değ n çeriğ er kazanmasıancak ona verilen anlamla oluş Herhangi bir tema seçip iş ur. lemeye karar verdiğ inizde, bunu en iyi biçimde izleyiciye aktarabilmek için, izleyicinin merak duygusuna seslenen sadeleş tirilebilecek ve geniş letilebilecek uygun öyküyü; öyküyü yürütecek kiş ileri ve bu kiş ilerin içinde bulunduklarıçevreyi ve iliş kileri düş ünüp, araşrı kurmak tıp zorundası z. Bir öykünün olaylar dizisi, öykünün çözümünde dramatik etkiyi sağ cı nı layı çatı ş malar ve engellerle yapır. Kiş lı ilerin, öykü olaylar dizisinde düzenlenerek sürdürdüğ ü hareketler, hareketlerin dramatik etkisi, çatı ve engellerinin üstesinden gelmesiyle ş ma yoğ unlaş Bu da, öykü kiş ı r. ilerinin hareketlerinin çok iyi saptanması gerekliliğ ortaya ini koyar. Birkaç koş ucunun yarı ğ bir yarı düş şı tı ş ününüz. Yarı bir baş ç, bir orta, bir de ı ş ta langı son vardı Değ ik koş r. iş ucuları çeş eylemleri, baş cı n itli langından sonuna yarı şolayı nı (aksiyon) ve çözümünü görünür ve somut kı Yarın gerçekçi tanı lar. ş ı mlamasıiçin söylenebilir bunlar. Öyküde ise, yarın olayları o olayları sonuçlarıöykücü tarafı ş ı ve n , ndan, okurlar/izleyiciler için belli bir doyum duygusu yaratacak biçimde düzenlenir. Örneğ in, Romeo ile Juliet'in, okurları n/izleyenlerin aş n derin doğ hakkı bir deneyimi hayatları kı ası nda adı kurgulanmasıgibi. Böylelikle, okur/izleyici için, öykücü bir yarın aksiyon ve na ş ı çözümünü içselleş tirmesinin sebep olduğ vurgular. unu Baş lı senaryo için baş cı sonuna dek tutarlığn sağ arı bir langından lıı lanması beceriyi bir gerektirir. Tutarlığn korunması iki yöntem vardı Olayları birbirinden zorunlu lı ı nda r. n, sonuçlar çı larak baş sona iş kartı tan lendiğ yapı geliş ya da olayları oluş rası göre i sal im n sı na değ de tersine olaya temel çatı il ş madan girip sebepleri geriye dönüş yavaş le, yavaş gözler önüne seren bir geliş olan çözümsel geliş Öykü akı her öyküde değ ik bir yapı r. im im. ş ı iş dadı Kimi öykü insan gereksiniminin yerine getirilmesi ve sorunun çözümü hakkı ndadı Bu r. öykünün niçini olarak adlandılı rır.

2.4. Senaryonun Önemli Bölümleri
Bu bölümde senaryoyu bir çizgi, bir eğ olarak ele alacağz. Her ne kadar im ı senaryonun bölümleri, sahnelenen bir tiyatro eserindeki kadar önemliyse de, aynı oranda çizgisel ve açı seçik bir görünüm sunmazlar. Burada, senaryodaki bölümleri, sahnelerin k birbirine eklemleniş indeki belirleyici noktaları iki sahne arası , nda gereken süreleri inceleyeceğ Böylece hem senaryoda bir noktadan diğ iz. erine nası l geçildiğ hem de çevrimsel, ini yani baş ğ noktaya dönen senaryolarda sahnelerin hangi çizgiye göre ve nasıilerlediğ ladı ı l ini göstermeye çalı ı ş z. acağ

17

2.4.1. Sürekli Ilerleme Yasası Sürekli ilerleme yasası bir merdivene benzetebiliriz. Bu yasa ; dramatik nı gerilimin, yavaş yavaş artarak doruk noktası ulaş , bir baş deyiş en önemli ve en çarna ması ka le, pı olayları filmin sonunda, bu gerilimin son bulduğ noktada seyirciye sunulması cı n u ilkesine dayanı r. Bunu filmlerinde bir ilke olarak benimseyen Hitchcock da filmin bir teleferik gibi sürekli yükselerek ilerlemesi gerektiğ söyler. Bazıyazarlar bu ilerlemeyi çı bir ini kan merdivene benzetir. Bazısenaristler bu yasaya karş karken, bazı ıçı larıda senaryoda gerilimin tı rmandılması rı gerekliliğ savunurlar. ini Vale: "Tiyatro sinemaya oranla sürekli bir ilerleme üzerinde fazla durmaz, çünkü tiyatroda zaman zaten süreklidir." der; yazara göre "ileri doğ hareket" filmi oluş ru turan gerçek zaman parçaları nıbirbirine bağ lamaya yarar. Yine bu eserde: "Bu yasa (sürekli ilerleme) öykünün her öğ esine uygulanmalır; her özellik filmin sonuna değ giderek önem dı in kazanmalır. Her heyecan giderek daha vurgulanmalıher verilen kararı sonuçları dı , n daha ağr olmalı r." diye yazı Böylece Vale, çok önemli bir olayla filme baş ı dı yor. lanmaması gerektiğ böyle bir baş cı her türlü ilerlemeyi kı ı dikkati çekmektedir: "Birçok ine, langın sacağ na film çoğ yapı nı da istediğ gibi parlak bir giriş baş ancak bu baş film boyunca u mcı n i le lar, arı sönerek kaybolur." Öyküye baş larken, kiş ya da durumlar özellikleri geliş i tirilmiştamamlanmı , şhâlleriyle gösterilmemelidir; böyle bir tutum, kişve durumu daha filmin baş donduracaktı Aynı i ı nda r. ş ekilde, öykünün geçmiş doğ ilerlemesi gerekiyorsa, "her plân, her sahne büyümeli, geliş e ru meli ve daha iyi ya da daha kötü bir hâle gelmelidir." 2.4.2. Senaryonun Doruk Noktası Bir senaryonun doruk noktasıdramdaki heyecanı ve ş , n iddetin, dramatik gerilimin ulaşğ tı ı en son noktadı Senaryo en yaygı biçimiyle sürekli bir dramatik ilerlemeye göre yazı ş doruk r. n lmı sa, noktası ilkece filmin sonuna doğ yer alacaktı Bu noktadan sonra yalnı çözüm sahneleri ru r. zca gelebilir. Swain, senaryonun doruk noktası, oyun kiş nı isinin istekleriyle içinde bulunduğ u tehlikeli durumun çatı ğen ileri nokta olarak tanı yor. Herman'a göre senaryonun doruk ş ı tı mlı noktasıbir dizi gerilimin vardı en önemli noktadı Senaryo yazarıbaş iyi hayatın özel , ğ ı r. , kiş nı bir anı göstererek öyküye bir çış nda kınoktası layabilir; senaryoda mutlaka iş sağ lenen sorunun çözümlenmesi ş değ . art ildir Bir senaryonun doruk noktası n mutlaka ş nı iddet içeren bir sahne olması gerekmez, da önemli olan içerdiğ heyecandı Sapı filminin baş i r. k ı yer alan duşsahnesi, filmin nda sonundaki, annenin mahzende bulunduğ sahneye oranla çok daha fazla kan ve ş u iddet görüntüleri kapsar, bununla birlikte film, son bölümünde en ş iddetli heyecanı uyandı racak biçimde kurulmuş duş cinayet sahnesinin ise amacı seyircide bir ş (sürpriz, tur; taki , ok şı aş rtmaca) yaratmaktı r.

18

Görüldü ğ gibi, senaryonun doruk noktasıbir durumu alt üst eden "beklenmedik ü , olay"dan farklı ş bir eydir. Hatta bu doruk noktasıseyircinin kendini hazı ğ, beklediğbir , rladıı i sahne de olabilir (iki rakibin karşkarş geldiğkovboy ya da polisiye filmleri gibi). ı ı ya i "Bir senaryoya baş larken, doruk noktası nereye yerleş nı tireceğ inizi iyice belirleyiniz; tı pkı yapacağnı bir yolculuğ yönünü çizer." gibi. Bir baş deyiş filmdeki olayıdoruk noktası ız un ka le n daha senaryonun baş yazarıkafası oluş dı ı nda n nda malır. 2.4.3. Sahne ve Ayrı m(Sekans) Daha büyük bir birim olan sekans, aynıdüş ünceyi yansı sahnelerin biraraya tan gelmesinden oluş ve bir sahneler dizisi ya da grubu olarak tanı ur mlanabilir. Sekans tek olması karş bir çok mekânı na ı n kapsayabilir.  Bölünmenin Korunması

Tiyatroya özgü mekân sırlamalarıtanı nı mayan sinema yine de oyunu sahnelere bölmektedir. Bazıyazarlar bu bölünmeyi her filmin en genişalt bölümlere ayrı , lması öykünün içinde bir olay geçen kesit olarak tanı mlarlar. Bir film, bu tür otuz kadar bölüm içerebilir. Bazı yazarlar ise kesin bir sayı vermeyerek bunun öyküye bağ olduğ belirtiyor. lı unu  Sahnelerdeki Eksiltiler

Bir filmi bazı sahnelerinin orta yerinde, bazı nı da son dakikaları dolayıyla ları n nda, sı seyircinin, gösterilmeyen süre içinde neler olduğ unu tahmin etmesini sağ layacak biçimde perdeye yansı tmak gerekir. Böylece film hem daha canlıbir ritm hem de daha gizemli, bilmeceli ve ş ı aş rtmacalı nitelik kazanmı bir şolur. Bir baş deyiş sahnenin tümüyle ka le, gösterilmemesi, sahneler zincirinde bir gerilim oluş turmaya yarar.  Zaman ve Sahneler

Zaman açından bakı ğ bir filmde iki tür zamanı kullanı ğ görürüz: Birincisi sı ldında ı n ldını ı sahne boyunca akan zaman (bu, kı lmıya da uzatı şolsun, gerçek zaman gibi kabul saltı ş lmı edilir.), ikincisi de sahneler arası ndaki zaman boş luklarır. dı 2.4.4. Bölümler  Üçlü Dizi

Birçok yazar bir senaryonun üç bölümden oluş nı “giriş çatı ve çözüm” ması , , ş ma biçimine göre yazı nıöğ lması ütlüyorlar. Olayla ilgili tüm verilerin sunulduğ ilk bölüm, u toplam film süresinin dörtte birini kapsamalı r. İ bölümün iki katı dı lk uzunlukta olan ikinci bölümde, kahramanı rakibiyle çatı n ş ması kahramanı talihinin hiç düzelmeyecek biçimde ve n ters dönmesi gösterilmeli ve geri kalan dörtte birlik süredeyse sorunun çözümü yer almalı r. dı

19

2.4.5. Giriş  Tanı m

Giriş bölümü bir senaryoda öykünün temelini oluş turan türlü öğ elerle çış kınoktaların nı seyirciye sunulduğ bölümdür: Başkiş filmin geçtiğ ortam, çı şnoktası düzenin u iler, i kı , bozulduğ an vb. u Bazı yazarlar "anlatı n kavranması nı için öykü kiş ilerinin geçmiş lerine iliş verilen kin bilgi" olarak tanı mlarlar. Onlara göre giriş bölümü, "merak ögesi"yle amacı belli bir giriş i içermelidir: Filmin daha baş ı kiş ve durum bu giriş sayesinde etkin bir biçimde nda iler i belireceklerdir. "Giriş bölümü her filmin içerebileceğen yoğ bilgilerin yer aldıı i un ğbölümdür." ve "Bir senaryo yazarı n deneyimli olup olmadı te bu girişbölümünde gösterdiğ beceriden nı ğ ıiş i anlaş r." ı lı Girişgerçekten zor bir iş çünkü en kı zamanda en fazla bilginin verilmesi tir, sa zorunludur. Oysa bir film boyunca seyircinin aklı en son bilgiler kalı Sinemada seyirci nda r. yalnı duygularla ilgilenir. Bu da özellikle filmin baş zca ı birtakı güçlükler ortaya çı r: nda m karı Aktarı lması gereken bir bilgiyi içine duygu öğ katmadan seyirciye sunmak, çok güç bir esi deneyimdir.  Giriş Bölümü Bir Giriş Gibi Olmamalı r dı

Senaryoda giriş kural gereğ bir girişhavası olmamasıgerekir. Oyuncu in i, nda birtakı bilgileri seyirciye aktarı bunları m rken zorla söylüyormuş izlenimi uyandı rmamalı , bu gerekli bilgileri olabildiğ ince doğ bir tavı seyirciye yansı dı Sonuç olarak, bir al rla tmalı r. senaryodaki giriş bölümünün dramatik bir bilgi verme iş olduğ söyleyebiliriz. levi unu  Giriş Bölümü Dramatik Olmalı r dı

Bir filmin giriş inde verilecek ön bilgiler, neredeyiz, kiş kim, araları iler ndaki işve akrabalı iliş k kileri nelerdir, geçmiş nası r... gibi soruları bir bilgi formu niteliğ leri ldı n ine bürünmeden öykünün baş ğ andan itibaren cevaplanmalı r. Ancak seyircinin bilgileri ladı ı dı dolaylıyoldan edinmesi gerekir. Öyle ki senaryo bilgi veriyor gibi olması Örneğ n. in, senaryoda kiş ilerin ne düş ündüklerini dile getirmelerini sağ layacak bir kavga sahnesi yer alabilir. Böylece oyuncular, senaryo yazarı istediğ için değ kendi istedikleri için konuş i il, urlar. Giriş bölümünün baş lı arı olması ş için unlara dikkat etmemiz gerekir:  Seyircinin bilmesi gerekeni belirlemek.  Seyircinin, kiş ilerin geçmiş merak etmesini sağ ini lamak.  Oyun kiş ilerinin de bu bilgileri öğ renmek istemesini ve bunları elde etmek için uğ maları sağ raş nı lamak (örneğ bu bilgi bir sıolabilir). in r Gördüğ ünüz gibi sorun iki yönlüdür: Bir yandan oyun kiş kendi istekleriyle bazı ileri bilgileri edinmek için uğ malı er yandan da seyirci bu bilgileri merak etmelidir. raş , diğ

20

2.4.6. Merak Öğ esi Filmde merak öğ diye adlandı ğmı ş çarpı, tuhaf, hatta bilmece gibi bir esi rdı z ey, ı cı olaydı Öykü kiş r. ilerinin durumları hakkı bilgi verilen giriş nda bölümünün kapsamı girmemekle na birlikte, filmin ilk sahnesinde yer alı r. Televizyon dilinde bu tür merak öğ elerine “teaser” denir, incelediğ kitaplarıyazarları imiz n merak öğ esini ya da teaseri fazla düş bir boyuta ulaşrmamak gerektiğ çünkü böyle bir sel tı ini, tutumun filmin devamı soluk ve cansıkı nı z labileceğ söylüyorlar. ini Televizyon dilinde, seyircinin dikkatini çekmek amacı ilk sahnede gösterilen kı yla sa ve ani bir hareket anlamı gelen teaser, genellikle bir olayı özel bir anı na n ndan çok filmde meydana gelecek bir olayı duyuran, bilmeceli ve karmaş niteliğ seyircide bir ş kı k ı k iyle aş nlı ve merak uyandı bir senaryo tekniğ ran idir. Bazen teaser, kahramanı henüz ilgisi olmadıı cinayeti gösterir ve bu cinayet bir n ğbir anlamda kahramanı gözüpekliğ kanı n ini tlaması sağ nı layacak bir bilmeceyi de beraberinde getirir. Bazen de bu ilk durumun tersine kahraman bir eylem sı nda gösterilir. Bu, ikincil rası nitelikli bir eylem de olabilir, filmin temelini oluş turan bir görev de; bu görevin ne olduğ u ileride seyirciye bildirilecektir. 2.4.7. Sonuç İ lkece her senaryoda anlatı boyunca düğ ümlenen çatı ş maları ya da olayları çözüme n n ulaşğ bir sonuç bölümü vardı Oldukça eski bir dram öğ olan sonuç ilkesi, öykünün tıı r. esi kendi verilerinden kaynaklanmalı r. Bir baş deyiş dı dı ka le ş ardan, umulmadı ya da sihirli bir k öğ araya girmesiyle değ , öykünün verileriyle oluş dı özellikle de mutlu sonlarda: enin il malı r; Aslı baş diye nitelendirilen birçok filmin sonuç bölümünün yazgı bağ bir olay nda ardı ya lı üzerine kurulduğ görürüz. Kaza, rastlantı olaylar filmde bir tesadüf ya da doğ afet unu gibi al biçiminde gösterilirler. Kı saca bunları öykünün dında kalan birer öge olduğ n ş ı unu söyleyebiliriz. Senaryonun sonuç bölümü, öyküde yer alan amaca ulaş ı lması olarak görülür. Bir filmin sonuç bölümünde ya kiş arası iler ndaki yakı k ya da iticilik bağ nıkurarı nlı ları z (düş manlar barı ş abilir, sevgililer arası ndaki engeller ortadan kalkabilir); ya kiş arası bir iler nda yakı k bağkurarıya da birbirine zıkiş nlı ı z t ilerden birini ortadan kaldırı rız. Bazen senaryo yazarı senaryonun sonuç bölümünü çevrimsel bir biçimde yazması na önerilir; yani senaryo, öykünün baş ı yer alan bir koş nda ulun, kiş inin, bir yer ya da bir sorunun yeniden gösterilmesiyle sonuçlanı r. Üç çeş sonuç vardı it r:  Açı Son, Kapalı k Son

Bazı filmler, öyküdeki sıaçı r klanmadan, giriş bir tasarı ilen tamamlanmadan, kahramanı zorlayan güçlük aş ı lmadan, hatta filmin sonunda kiş ilerin buluş ması gösterilmeden son bulur. Bu tür filmlere "açı sonlu" filmler denir. Filmin sonunda bütün olaylar bir sonuca k

bağ yorsa bu tür sonlara kapalı denir. lanı son 21

Senaryo sonları kural gereğ konuyu oluş nda i turan her öğ enin bir çözüme ulaş ması gerekir, ancak bu, öykünün içerdiğ her sorunun mutlaka çözümlenmesi anlamı gelmez. i na Öyküde iş lenilen sorunlar bir çı kmazda da gösterilebilir, önemli olan sorunları bir kenarda n unutulmamasır, diğ bir deyiş konuyu meydana getiren koş dı er le ullar film boyunca bir iş lev yüklenmelidir.  Sonuç Bölümü Bir Yiğ Gösterisi mi? itlik

Sonuç, bir senaryonun yazı lmasıen güç bölümüdür, iş bu yüzden de alılmı te ş ş ı kalı plara ve kolaycı yöntemlere çok sıbaş k vurulur: Bir çekiş bir kovalamaca, bir facia, kanlı me, bir olay gibi alılmıçözümler birer yiğ gösterisinden öteye gitmezler. Bunlar konuyla ş ş ı itlik ilgili ipuçları nıkesinlikle inandıcıbir biçimde birleş rı tirmeyen, hatta tam tersine sonuç bölümünü zayı flatan yöntemlerdir. Unutmamak gerekir ki bir hareketin baş cı önemli sayı kiş olayı langında da iyi, , temayı vb. öyküye yerleş tirmek, bu öğ elerin her birini öykü boyunca etkin bir biçimde kullanmaktan çok daha kolaydı r. 2.4.8. Mutlu Son Öyküdeki acısıntı sorunları sona erdiğ ya da kahramanları aş mutluluğ , kı gibi n i n ka, a, zafere vb. kavuş tukları filmlerin sonuç bölümlerine "mutlu son" denir. İ ncelediğ imiz filmlerin hiçbirinde gerçek anlamı mutlu ya da mutsuz son yoktur. yla Bir filmi oluş turan değ ik motifleri bir ezginin notaları benzetecek olursak mutlu ya iş na da mutsuz sonun seyircide uyandı ı son notanı uzatı na, bir baş deyiş filmin racağetki, n lması ka le sonunda yer alan görüntüye bağdı Yine de bir filmin sonu kesinlikle bir kandı lır. rmaca değ ildir: Oyun kiş (en azı ileri ndan hayatta kalanlar) hayatları devam edeceklerdir, ayrı hiçbir na ca mutluluk güvenceleri de yoktur. 2.4.9. Beklenmedik Olaylar Dramı temel öğ n elerinden olan beklenmedik olay, öyküdeki bir durumu umulmadı k bir anda alt üst eden ani bir değ ikliktir: Bu, yeni bir kiş olaya karı iş inin ş ması da talihin ya dönmesi, bir sı n ortaya çı rrı kması da beklenenin tersine ani bir olayı meydana gelmesi ya n olabilir. Aristoteles, beklenmedik olayı hareketin gerçeğ uygun bir biçimde, tam aksi yöne "bir e dönmesi" olarak tanı yor. mlı Beklenmedik durum, genellikle kahramanı yazgında değ iklikler meydana getirdiğ n sı iş i gibi kiş ilere kendi durumları ilgili beklenmedik açı yla klamalar ya da yeni tanı mlamalar yaptı rabilir.  Beklenmedik Olayı Açı n klama Niteliğ i Beklenmedik olay, çoğ unlukla seyircinin ve oyun kiş isinin bilmediğ bir ş ortaya i eyi çı r. Örneğ X, T’nin kıdı Z'nin bavulunda olduğ sandı para baş bir yerdedir; karı in, zı r; unu ğ ı ka ya da öldü sanı hayattadı gibi durumlarda seyirciyi, bazen de oyun kiş etkin bir lan r.Bu isini

22

biçimde bir ş inandı eye rmak gerekir (örneğ paranı bavulda olduğ in n una). Seyirci olayla ilgili gerçeğ sonradan öğ i renecektir. Hatta filmde seyircinin bir olay hakkı hiç bilgisi nda olmaması da dikkat edilmelidir. na  Beklenmedik Olayı Hazı ğ n rlıı Beklenmedik olay, çoğ unlukla karmaş ve ustaca kotarı şbir hazı k gerektirir. ı k lmı rlı Zorla meydana getirilen beklenmedik olaylar, öyle çok özel varsayı üzerine kuruluyor ki mlar bunları arası n ndan bir tanesi baş lı doğ bir sonuca ulaş arı ve al ı seyirci binlerce hoş rken una gitmeyen doğ olmayan olayı al seyretmek zorunda kalı r. 2.4.10. Flash Back (Geriye Dönüş ) Bir filmde gerçekleş tirilen geriye dönüş (flash back), kendine özgü birçok sorunlar ler içermektedir. Bunun da sebebi, sinematografik öykülemenin yazı anlatı lı zamanları (geçmiş nı , ş imdiki, gelecek zaman) tanı maması ileri gelir. ndan Sinemada geçmiş dönüldüğ anlatmak ya da geçmiş olayları e ünü teki belirtmek amacı yla bazıyöntemler geliş tirilmiş Kı kı görüntülerin birbirini izlemesi ya da görüntünün tir: sa sa dalgalanması , kararması , bulanı ması klaş , renk değ tirmesi gibi... iş Sinemada kullanı bu geriye dönüş lan lerin kullanı türü, anlatıtürü ya da taş ğ m ı ı dı anlama göre çeş sıflandı itli nı rmalar yapı labilir: Bunlardan en çok kullanı “bilmece flash lanı back”tir. Bilmece flash back’lerde genellikle ölen bir kiş bı ğ bir sıaraşrır ve bütün inin raktı ı r tılı tanı klar bu sı üzerinde yoğ klı r unlaşrır: Bu sı ilgisi olan tanı n konuş tılı rada kları maları nda geçmişbazı sahneler yeniden canlandılı Tabii sinema gereğ bunları doğ rır. i n ruluk derecesi tartı götürür. Bu örneğ uyan birçok film arası Orson Welles'in Yurttaş ş ma e nda Kane, Joseph Mankiewicz'in Çı Ayaklı plak Kontes'i, Andrey Vajda'nı Mermer Adam, François Truffaut'nun n Kadı Seven Adam gibi filmleri sayabiliriz. nları Bu türün değ ik biçimleri vardı Değ ik tanı n söyledikleri birbiriyle çeliş iş r: iş kları ir, birbirini yalanlar. Özellikle bir cinayet, tecavüz, kaybolma gibi olayları gerçek yüzünü n öğ renmek gerektiğ inde bu yönteme sı baş kça vurulur. Bu türün en ünlü örneğ i Kurosava'n ı Raş n omon adlı filmidir. Bu filmde aynı olayla ilgili (ı geçme ve öldürme) üç rza değ ik bakıaçını iş ş sı yansı üç anlatı tan birbirini izler ve film boyunca süregelen kuş son ku sahnede de bir aydı ğ kavuş nlıa maz. Yine bu ilkeye dayanan baş bir film de George ka Cukor'un Üç Dünya Güzeli'dir. Bu filmdeyse üçüncü anlatı iki anlatı keser ve ikisini ilk yı birbirine karı rarak doğ ş tı ruya ulaş (oysa Raş ı r omon'da gerçeğ üç anlatı hiçbirinde yer e dan verilmiyordu). Yine bu türle ilgili olarak, John Ford'un Kahramanı Sonu adlı n filminde, ikinci flashback filmin temelini oluş turan olayı nlatı(bir haydut çetesinin dağ aydı r ı ): İ lması lk flash back'te James Stewart'ı canlandı ğ avukatı Liberty Valance'ı n rdıı n öldürdüğ sanır; ü lı oysa tam o sı karanlı gizlenen bir adam tetiğçekmiş rada kta i tir. Bazı filmlerde de flash back öykünün sonuç bölümüyle ya da sonuca çok az zaman kala baş Örneğ ölüme mahkum edilen bir adam idama götürülürken ya da köş sışrı lar. in, eye kı lan tı adam öldürülmek üzereyken, onu bu sona getiren olayları rlayı bir üçüncü kiş anlatı hatı p iye r.

23

Böylece seyirci, yavaş yavaş filmin baş ğ noktaya yaklaşkça olayları nasısarpasardını ladı ı tı n l ğ ve ı geriye çok az bir zaman kaldını iyi hisseder. ğ daha ı

2.5. Uyarlama Sorunları Çözüm Yolları ve
Bir sanat eseri, kendi öz anlatı ndan doğ Genellikle konular sinema için yazı ş mı ar. lmı ve özgün olmalır. Sinema, en iyi varsayı bile her seferinde hayalî kopya resimler gibi üst üste dı mla çakı ş malara gereksinimi olmayan özerk bir sanat dalır. Her sanat eseri, algı ğve anlatı nı dı ladı ı mı onda bulduğ boyutta yaş Bir kitapta yer alan durumlar kendileri olmadan, hiçbir anlam taş u ar. ı mazlar. Federico Fellini, “Önemli olan, bu durumlarıanlattı duygulardı yani hayal gücüdür, ortamdı n ğ ı r, r, ıktı ve sonuç olarak bunları yorumudur. Oysa bu olguları kâğ üzerindeki yorumunun, ş r ı n n ı t sinematografik yorumu ile hiçbir ilgisi yoktur.” der. Film öyküsü, tiyatro oyunu senaryosu ya da romanla kı yaslanamaz. Film öyküsüne kı öykü daha yakı r. Kı öykü kural olarak, sa ndı sa okurun/izleyicinin dikkatini canlı tutmak için gerekli en güçlü öğ eleri (çatı ş malar, düğ ümler, dolantı kullanı eylemin dramatik geriliminin en yüksek noktası ulaşğ anda çözülen lar) r; na tıı tek bir düş ünceyi içerir. 2.5.1. Romandan Uyarlama Sorunları Çözümü ve Sinema harekettir (aksiyon), İ zleyicinin deneyimi perdede görebildiğ ş sı rlı r. i eyle nı dı Filmlerin önde gelen buluş , araba yarı ve silahlı ları ş ları savaş ama diğ yönde mahkeme ı m er salonları yatak odaları hareket gerektiren bildiğ ve ... imiz ş eylerdir. Hareketin anlamı anda o görülen kiş kimi ş inin eyler yapı olmasır. Örneğ telefon baş yor dı in, ı ndaki kın beklentisi, belki zı öldürülmesi istenen kiş kimliğ öğ inin ini renmek olabilir (Point of No Ketum/ La Famme Nikita / KaçıYok). Burada izleyici için önemli olan bu hareketi perdede görmektir. ş Bir romanı ya da tiyatro oyununun sinemaya uyarlanması kimi sorunlar vardı n nda r. Edebî eserlerin filme uyarlanması nda sı rastlanan sorun malzemenin filmin dar k çerçevesi içine yerleş tirilmeye çalılması ş ı ndan doğ Roman yazarıyı ar. , llarca sevgi ile çabayla sü ren araş rmadan sonra bir olayı tüm gerçeğ gerçeğ bağ lı yazar. tı n ini, e lıkla Olayı her ayrı sı , mekânları , zamanı renklerini ve seslerini... Bu malzemelerden n ntını nı nı hangisi filme girecek, hangisi dı ş bı lacak? Eserin özüne zarar vermeden bu seçme arda rakı nasıyapı l lacak? Bir roman, hacim aç ı ndan, filmden daha uzundur. Bir romanı iç sı n yapı , kiş sı ilerin konuş malar ı ndan daha faz lası içerir; çevreye (mekân), döneme nı (zaman) ve okurun/izleyenin hayal gücüne temel olacak ipuçlar ı iliş ayrı ları na kin ntı verir. Roman ve kı öykü, kiş sa ileri canlandı rmada, okuruna akı gözünü l kullanmas ı izin verir. Ama filmler, izleyiciyi hareketin içine ne kadar sürüklerse, na izleyici çevresinde oluş öykünün parçası an olur. Tarihsel bir drama ya da geleceğ e yönelik bir bilimkurgu bile, izleyicinin gördüğ gibi ş ü imdi bir yerde geçiyormu ş gibi görülür. Filmler, gerçekte, fantezi dünyası bağ maz. Film, elbette Starwars ile daş (Yı z Savaş ) gibi bir fantezi dünyası ldı ları nda geçebilir, ama izleyici de orada oldu ğ undan, o dünya artı “gerçek”tir . Olağ uzunluktaki bir film ortalama doksan k an dakika sürer, yüz yirmi dakikayı an film uzun sayı r. Karşlaş rma yapırsa, bir aş lı ı tı lı filmin uzunlu ğ uzun bir öykünün uzunluğ eş . Bununla birlikte, film, uzun u, una ittir

24

bir öyküden uyar lansa bile, her ikisinin de anlatı özellikleri değ ik olduğ m iş undan birbirini aynen izlemez. Seçilen malzemenin film diline nasıçevrileceğ diğ sorundur. Edebî bir eser, hangi l i er tür içinde oluş turulmuş (roman, öykü, tiyatro oyunu...), filmin özellikleri gözönünde sa tutularak değ yazı ğ il, ldı ıtürün kuralları özelliklerine uygun olarak yazır. Kullanı na, lı lan malzeme, iliş olduğ sanatı malzemesidir. Roman yazarı n, bir varlıı kili u n nı ğ/nesneyi (somut bir kavramı kimi davranı n sebeplerini, herhangi bir geliş oluş ), ş ları imi, umu anlatmasıbir , çevreyi betimlemek için birçok sözcüğ baş e vurmasısayfalarca yazması gerektirir. Buna , nı karş k senaryo yazarı belirtilen varlıı ı lı , ğ/nesneyi, geliş imi, oluş umu zaman açından sı ekonomik davranma sebebiyle tek bir görüntü ile ortaya koyabilir. Senaryo, romanda olduğ u gibi kiş ilikleri, nesneleri, geliş imleri tanı mlamaz. Onlarıroman anlatı ndaki aynı , mı olguyu, havayı geliş ve meyi yaratacak görüntülerle varlı olarak sunar. Üstelik bunu yaparken hem k aynı şsağ akı ı laması hem de filmin gereklerine uygun olması dikkat etmek zorundadı na, na r. Bunlar süre açından filmin tümü içinde uygun bir yer alacak koş sı ullardı Roman yazarı r. psikolojik bir durumu birkaç cümle ile anlatı rken, senaryo yazarı bunun için uzun görüntüler dizisine baş vurmak zorunda kalabilir. Bu durumda senaryonun sinamatografik öğ eler taş ı masıiçin senaryo yazarıtek çı yol olarak simgelere, karş tı , kar ı rmalara, çeş söz laş itli sanatların görüntüdeki karş kları baş nı ı lı na vurur. Motiflerle, simgelerle güçlendirilen öykü, motif ve simgelerin çeş aş itli amalarda geliş ile daha belirgin duruma gelir. Ama kimi imi zaman yalı bir davranın, karmaş psikolojik durumu vurgulayabildiğ de unutmamak n ş ı ı k ini gerekir. Hitchcock kendi uyarlama yöntemini ortaya koyarken “Kitabı önce okuyun, sonra bir yana koyun. Bir film olabilmesinde kitabı istedikleri hakkı n ndaki ş eyleri düş ünün. Bir gün sonra kafanı ana-hatlarda hiçbir ş kalmayabilir. Siz bir film çalı zda ey ş ması olabilecek ana hat yazı ncaya dek belirli diyaloglar ya da sahneler için kitaba dönmeyin.” der. “Hitchcock Yöntemi” kı böyle açı saca klanabilir. Kimi kuramcı da roman uyarlaması üç yöntem ileri sürerler: aktarma, lar nda yorumlama, benzerlik, koş utluk kurma.    Aktarma: Olay akında en alt düzeyde değ iklikler yapı ş ı iş larak romanı n doğ rudan doğ ruya senaryoya aktarı dı Bu yöntemde olaylar dizisi, lmasır. hareket, kiş ilikler ve ileti aynen korunur. Yorumlama: Romanı yeniden kurma ve yeniden vurgulama yöntemidir. Bu yöntemde, roman senaryoya dönüş türülürken, kimi yerler ve belki özellikle sonu amaçlı olarak değ tirilir. iş Benzerlik, Koş utluk Kurma: Öykü temel olarak alı r ama, olayı geçtiğ nı n i zaman dilimi, geçtiğülke, kahramanlarımilliyeti vb. ş i n eyler değ tirilir. iş

Her üç uyarlama yönteminde, genel olarak çalı roman ya da öykünün belli baş ş ma lı hareketlerinin, başca kiş lı ilerinin ve çevresinin korunması baş Bundan sonra yapı yla lar. lacak işelde edilen malzemeyi yazı , dilinden sinema diline çevirmektir. Diğ bir anlatı eldeki er mla, malzemeye görsel karş k aramaktı Böylece yı kapsayan serüvenlerin anlatı ğ uzun ı lı r. lları ldı ı sürede okunabilen roman filmde bir buçuk/iki saatte izlenebilecek duruma getirilir.

25

2.5.2.Tiyatro Uyarlama Sorunları Çözümü ve Bir tiyatro oyunu kiş arası iler ndaki konuş örgüsünü (diyalog) içeren bir metinden ma oluş Aynı ur. sahnede bir yıöncesi ve sonrası ya da aynı l na perde de bir yerden diğ erine sı ş yapı çrayı lar lmadan oyunun zaman ve mekânı bu metnin sahne düzenine göre , uyarlanması göz önünde tutulur. Film senaryosu ile tiyatro oyunu arası büyük bir nda nda aykılı göze çarpmaz, fakat anlatı aracı rık m olarak araları ndaki ayrı oldukça büyüktür. m Ricciotto Canudo, "Sinema ve tiyatro arası bağ nda lantıaramayalı kesinlikle yoktur. m, İ kisinin de bir gösteri sanatı olması , belli bir kalabalı belli bir temsil olayı ğ ı önünde bir araya getirmeleri özelliğ inden baş Hiçbir öz ve biçim, hiçbir araç ve anlatı ortaklı yoktur, ka. m ğ ı perdenin sabit gerçekdılııile sahnenin değ en gerçekliğ arası şğ ı iş i nda." diyerek tiyatro oyunları n, romanlara oranla filme uyarlanmasıen elveriş konu kaynağ nı siz ıolduğ unu vurgular. Tiyatro oyun metninin film senaryosuna dönüş türülmesi sı nda dikkat edilmesi rası gereken dört nokta vardı r:  Sunuş sı Açından

Tiyatro, doğ rudan yoğ söze dayanan; sinema ise, sözle birlikte yoğ görselliğ un un e ağ k veren ayrı ı rlı sanatlardı Bir film senaryosunun konuş örgüsü (diyalog), tiyatro r. ma oyununun konuş örgüsünden çok değ iktir. Tiyatro oyununda en önemli öğ ma iş e olarak konuş örgüsü yer alı Oyunun geliş tüm hareketleri bu yolla açı r. ma r. en klanı Oysa bir film senaryosunun konuş örgüsü, hemen hiçbir zaman görüntüyü açı ma klamaz. Sinemada konuş örgüsü konuş ma mayıtamamlar, görüntüye yardı mcıolur. Tiyatroda önemli olan edebî yüklemlerle (imalar) sözler ve olgu lardı Buna karş k sinemada r. ı lı önemli olan, kiş ilerin konuş tukları(sözlü bölümlerin) di ğ öğ er elerle desteklenen görüntüsü dür. Bir tiyatro oyununa ait konuş örgüsünün, yalnı dinlenmesi bile, hareketleri, ma zca temel çatı ş malarıdüğ , ümleri, dolantı ortaya koyar. Ama bir film senaryosu yalnı ları zca konuş örgüsü dinlenerek, okuyarak izlenemez. Tiyatrodaki gibi belli bir dekor içinde, ma konuş kiş an ileri izlemek, sinemada dayanı lmayacak bir süreçtir. Bu durum tiyatronun, sinemadan daha alt düzeyde bir sanat olduğ unu değ birbirinden ayrı il; sanatlar ol duğ gösterir. unu  Mekân Kullanı Açından mı sı

Filmde değ ik mekânlar kullanı iş lması n sinematografik bir gereklilik olduğ nı unu ileri sürenler özellikle tiyatro oyunları ndan yapı uyarlamalarda bol bol mekân lan değ ikliğ kullanı Oysa, Hitchcock, bir tiyatro oyununun sağ iş i r. lamlıı n oyundaki ğnı yo ğ unluktan ileri geldiğ öne sürer. Bu konuyla ilgili olarak Jean Cocteau'nun Les ini parents Terribîes oyununun sinema uyarlaması üzerine Andre Bazin'in yazdıı ğ denemeler oldukça aydı cı r. nlatı dı

26

Zaman Kullanı Açından mı sı

Sinemada zamana bağ hareketin ve düzenlemenin yasaları lı tiyatronun yasaları ndan değ iktir. Bütününün parçac ı ı iş klar nıseçip araları iliş kurulurken, yazar elinde nda ki nelerin bulunduğ unu, bu parçacı kopmaz bir biçimde birbirine nelerin bağ ğ çok kları ladıı nı iyi bilmek, görmek zorundadı Tarkovski, “Alıldı tiyatro dramaturjisine, önceden r. ş k ı belirlenmiş iliklerden yola çı bir konuya dayalı ya saplanı kalmız.” diye sesini kiş kan yapı p ş ı yükseltir. Sessiz film döneminden bugüne dek tiyatro oyunları ndan, film senaryosu uyarlama yöntemi ş öyledir: "Bundan film yapacağz'' kararı tiyatro oyunu ele alı r. İ işoyunu ı ile nı lk , geniş letme iş lemidir. Geniş letmede, senaryo yazarı n yapacağ lem, sahne sırları nı ıiş nı içindeki olayısahne dına taş , ş ı ı maktı Önemli olan, bir zorlama ya da dı r. şçekim olsun mantııdeğ olayı geliş ğ il, n imine katkı sıbulunacak dı şsahneleri yazmaktı Örneğ r. in, kiş iliklerden birinin piyeste taksiyle geldiğ düş ini ünelim. Filmde taksinin geliş kiş i, inin taksiden çı kmasıparayı , ödemesi, merdivenlerden çı kmasıkapı çalması odaya girmesi , yı ve gösterilir. Tüm bunlar oda içinde geçecek uzun bir sahnenin tanılması hizmet eder. Eğ tı na er sahnede yer alan kiş iliklerden birisi, daha önceden yaptıı yolculuktan söz ederse, filmde ğ bir bu yolculuk flash back (geri dönüş yöntemleriyle gösterilir. İ bu teknik, temel niteliğ ) ş te i sırlıolan sahne içinde olaylarıvermek olan piyeslere karş nı ısinemanı sağ ğ n ladııbir üstünlüktür. İ doğ ş in rusu, tiyatroda sahneye koyarken böyle bir yoğ unluğ sağ u lamak çok güçtür. Üstelik bir oyunun dramatik etkisi aktarı aş lma aması ortadan kaybolabilir. nda Sinemacı n sı sı yanı ya düş ları k k lgı tükleri nokta budur. Oyuna ekledikleri ş eylerle boşve anlamsıyapaylı yaratı z klar rlar.

27

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İlem Basamakları ş
 Senaryoda dramatik yapı inceleyiniz. yı  Senaryonun inceleyiniz. önemli bölümlerini

Öneriler
İ zlediğ iniz filmlerin türünün kaliteli örnekleri olması ve aile ortamı na içinde izlenecek türden olması dikkat ediniz. na

İ zlediğ iniz televizyon ve sinema filmlerinin nası öyküleş l tirildiğ ine  Uyarlama sorunları nıve çözüm yolları nı dikkat ederek öykülemenin filme olan inceleyiniz. katkını ş z. sı tartını ı İ zlediğ iniz filmlerdeki öyküleme yöntemlerinin farklı ortak yönlerini ve saptamaya çalını ş z. ı İ zlediğ iniz filmlerdeki temposuna dikkat ediniz. gerilimin

 Filmin en heyecanlı sahnesini ve buraya nasıgelindiğ tartını l ini ş z. ı  Bir filmi çalını ş z. ı sekansları na ayı rmaya

 Bir filmdeki beklenmedik olayları n hangi sahneler olduğ unu saptamaya çalını ş z. ı  Merak ögesinin gerekliliğ tartını ini ş z. ı  Giriş bölümünde gerekliliğ ini ve tartını ş z. ı verilen bilgilerin veriliş biçimini

28

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F
Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak belirtiniz. ağ daki n nı ru ş 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Senaryo yazmak her ş eyden önce bir öykünün anlatı dı mı r. Olay öykülerinde ağr basan öge olaydı ı r. Sürekli ilerleme yasası dramatik gerilimin yavaş yavaş artarak doruk noktası na ulaş ması ilkesine dayanı r. Öykü baş nda kişya da durumlar değ tirilmiş ş ları i iş son ekilleriyle olmalı rlar. dı Girişen yoğ bilginin verildiğ bölümdür. , un i Olayları tam sonuca bağ p bittiğ filmlere açı sonlu filmler denir. n lanı i k Beklenmedik olayda çoğ unlukla seyircinin ve oyuncuları bilmediğ bir ş ortaya n i ey çı kar. Senaryonun doruk noktası filmin en son sahnesidir. Sekanslar tek bir mekânda geçer.

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z ş iniz adıı nı sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

29

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3
AMAÇ
Çeş öyküleme tekniklerini kullanarak bir senaryo dramatik yapı kurabileceksiniz. itli sı

ARAŞ TIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlar olmalı r: dı   Öykülemede olaylar örgüsünü geliş temel öğ tiren eleri araşrız. tını Öyküleme tekniklerini araşrız. tını

Araşrma iş tı lemleri için İ nternet ortamıVCD ve DVD’lerin satı ğ , ldıımağ azaları , prodüksiyon ş irketlerini ve tiyatrolarıgezmeniz gerekmektedir. Konu hakkı senaryo nda yazarları ön bilgi edininiz. ndan

3. DRAMATİ YAPI KURMAK K
3.1. Öykülemede Olaylar Örgüsünü Geliş tiren Temel Öğ eler
Olaylar örgüsünün harekete yerleş tirilmesinde temel biçim girişgeliş ve çözüm , me bölümlerinden oluş ur. 3.1.1. Giriş Giriş yani serim öykünün anlaş ı nı lması kolaylaşrı hareket geliş içinde konu ve tıcı imi kiş canlı ileri tutmak amacı verilen ek bilgilerdir. Giriş yla olaylar, kiş ya öykünün baş iler ı nda çabuk en ekonomik biçimde verilir ya da öykünün akısüreci içine yayır. Serim öykünün ş lı baş yapı ğzaman konuş örgüsü, kiş arası ve dıçatı ı nda ldı ı ma iler iç ş ş malarla en hı biçimde zlı belirgin duruma getirilir. Giriş öykünün gidiş yönünü belirler. 3.1.2. Geliş im Öykünün önemli anları n sergilendiğ durumun daha karmaş tıı nı i, ı ğ gittikçe artan klaş merakı içeren orta bölüme geliş denir. Karmaş ğn yaratı ğ, çatı im ı ı klı ldı ı ş n bir çözüme manı doğ sürüklendiğ bunalı n, engellerin tehditlerin sergilendiğ bir bölümdür geliş ru i mları i im bölümü. Geliş bölümünün en önemli öğ çatı im esi ş r. Öykülerde çatı madı ş malar dört ş ekilde iş lenir:    Duruk çatı ş kararlıbir eylem içermez. Mücadele gücü olmayan zayı ma; f karakterler tarafı gerçekleş ndan tirilir, istenmeyen bir durumdur. Sı çramalı ş iş çatı ma; lenen sorun çevresinde öyküye katkı bulunmayan çatı sı ş ma türüdür. Geliş çatı güçlü istekleri olan, ne istediğ bilen, bunlara ulaş için meli ş ma; ini mak kararlı eylemler ortaya koyan kiş ilerin yaptıı ş türüdür. ğçatı ma

30

Önceden belirtilen çatı ş filmin baş muhtemel bir durum üzerine dikkat ma; ı nda çekilerek daha sonra adı adı bu çatı m m ş n gerçekleş manı tirilmesi durumudur.

Çatı ş malardan baş geliş bölümü içinde baş öğ ka me ka elerde vardı Bunlardan bir r. tanesi düğ ümdür. Düğ ümler kı seyircinin “Ş saca imdi ne olacak?” dediğdurumlardı i r. 3.1.3. Çözüm Öykünün tamamlanı olaylar dizisinde sergilenen sorunlar ve çatı p ş maları belirgin, n anlaş r ilginç bir biçimde çözüme ulaşrı ğ bölümdür. Çözümde filmin son görüntüleri ı lı tıldı ı ve sözleri izleyici açından önem taş Bunlar çok iyi düzenlenmemiş o ana dek elde sı ı r. se edilen etki yok olabilir. Bu sebeple çözüm sahnesinin çok abartı ya da etkisiz olmaması lı na dikkat edilir.

3.2. Öykü Öğ elerinin Düzenlenmesi
Senaryo yazarı n en önemli görevlerinden biri öykünün öğ nı elerini dramatik etki yaratacak ş ekilde düzenleyerek çözüm noktası ulaşrmaktı Olay örgüsünü somut ve na tı r. görünür duruma öykünün kiş getirir. Ancak burada yazar, öyküde kiş için var olan ileri iler durumla, öykünün daha derinde ve temel düzeyde ilgilendiğ konu arası ayrı yapması i nda m gerekir. Öykünün tüm kiş ilerinin güçlü amaçlarıolmalır. Güçsüz kiş dı iler, eylemlerinin zayı ğ yüzünden seyirciye yeterli ipucunu vermez. Sonuç olarak dramatik eylem yoksa flı ı seyirci izlediklerinden bir ş anlamaz, hoş ey lanmaz.

3.3. BakıAçı ş sı
Bir öykünün en iyi biçimde hangi bakıaçından verileceğ bilmek, yazar adayları ş sı ini için ciddi bir sorundur. Olay örgüsünün, öykünün akı ş ıüzerinde nası etkili olduğ l unun bilinmesi, bakıaçını öykü anlatı öğ olarak görülmesi, yazar adayların ta sorunun ş sı n m esi nı üstesinden gelmesine yardı eder. Bakı sı iliş temel sorun ş m şaçına kin udur: Hangi bakı ş açıyla anlatı öyküyü izleyiciler için daha somut ve dramatik yapar? sı m, Deneyimsiz yazarları çoğ bakıaçına iliş sorunla uğ ı durur. Bunun sebepi n u, ş sı kin raş p öykülerinin daha ilgi çekici olması nısağ lamak için çalı anı ş ma nda, ilk bakı ları şaçı nı değ tirmeleridir. Burada verilecek öğ öykünün akıyla, izleyicinin kendisini iş üt, ş ı bütünleş tirmesi gerektiğ inin unutulmaması Bakı açındaki değ iklik, istenen . ş sı iş bütünleş menin önüne geçiyorsa, söz konusu değ iklikler izleyiciyi öykünün dına iter. iş ş ı "Hangi bakıaçı öyküyü en iyi anlatı sorusunun cevabı ş soru çerçevesinde ş sı r?" nıu düş ünmek gerekir: "Anlatı ş bakıaçınıkullanmak, izleyicinin, öykünün akına ya mda u ş sı ş ı da sonucuna daha güçlü bir duyguyla katımı sağ lı nı lamaya yardı oluyor mu?" Bir yazar, mcı öyküsünü hangi bakıaçıyla anlatacağ seçmekte özgürdür. Ancak öykü anlatı nıtüm ş sı ı nı mı n öğ elerinde bilgili değ geliş ilse igüzel bir bakıaçını kullanı öyküyü güçlendirmez. Bu ş sı n mı son açı klama, genç yazarlarıkulakları küpe olacak bir uyarı n na ...

31

3.3.1. Ana Kiş BakıAçından Öykü inin ş sı Çoğ senaryo, öyküyü kiş u ilerden birinin bakıaçından anlatı Anlatı çoğ ş sı r. cı unlukla, ana kiş Olaylar ana kiş dında baş bir kiştarafı anlatı ğ zaman ana kiş idir. inin ş ı ka i ndan ldıı inin iç dünyası konusunda fazla bilgi verilemez. 3.3.2. Üçüncü Kiş BakıAçından Öykü inin ş sı Kimi öyküler, yazarla ya da öykü içindeki bir kiş bağ sı iyle lantı olmayan, ustalı kla kullanı ğ kendini belli etmeyen, her ş gören, bilen, konuş üçüncü bir kiş bakı ldında ı eyi an inin ş açıyla anlatır. Bu üçüncü kiş kameradı Önce yazarı sonra yönetmenin istediğ gibi sı lı i r. n i davranı dilerse kahramanı gönlünden, aklı r, n ndangeçenleri, dilerse davranı yla ilgili ş ları düş ünce ve yorumlarıaktarı izleyiciye. Ancak bu düş r ünce ve yorumlar kalı çizilirse, n öykünün anlatı birliğ akı m i, ş ıbozulur. Bu türün önemli bir sakı ncasıgereğ gibi i kullanı lmadıı ğzaman izleyicinin yaratılıı yok etmesidir. cığnı

3.4. Temel Öyküleme Türleri
3.4.1. Yalı öyküleme n Öyküleme tekniğ anlatı öykü kadar önemlidir. Her film anlatı biçimine göre i lan m öyküleme tekniğkullanır. Bunun yanı ra zorunlu olarak kalı an öyküleme biçimlerini i lı sı plaş kullanan türler de vardı Örneğ sinema ile herkesin öykü kurgusunu iyi bildiğ polisiye r. in, i filmler. Cinayet iş lenir, dedektif suçluyu bulmak için araşrmaya baş ifadeler alır. tı lar, nı Sonunda suçlu bulunur. Bu tür filmler, ‘katil kim’ sorusuna odaklanı Sorunun cevabı r. na iliş çabalar öykünün geliş kin imini sağ lar. 3.4.2. Odağ Bir Sorun Yerleş a tirmek Çok kullanı bir öyküleme tekniğ lan idir. Olayları merkezine bir sorun yerleş n tirilir. İ zleyici bu sorunun nasıçözüleceğ bütün film boyunca merak eder. Odaklanı sorunun l ini lan cevabı n ne zaman ve nasıaçı nı l klanacağbu tekniğ can alı noktası r. ı in cı dı 3.4.3. Bir Sorunun Cevabı Aramak nı Bazen de tüm film boyunca bir sorunun cevabı verilmeye çalılı izleyiciye. Tüm şr ı karakterlerin temel uğ ı sorunun cevabı önce meraklandı raş bu nı rmaya sonra da çözmeye yöneliktir. Bu tarz öykülemede beceri, sorunun cevabı n ne zaman ve nasıvereliceğ nı l inde saklı r. Cevap, “en uygun an”da verilmelidir. dı

32

3.5. Öyküleme Teknikleri
3.5.1. Dramatize Etme

 Dramatize Etmenin Kuralları
Dramatize etmek, herhangi bir olayı durumun, kurmaca ya da gerçek bir öykünün n, seyircide heyecan uyandı rması nısağ layarak, dramatik biçimde iş lemesi için baş vurulan yöntemlerin tümüdür. Bir dram oluş turmak, çok ilginç ya da gerçek bir olayı anlatmak değ ildir; Önemli olan, bu olayı dramatize edilmesidir. İ bu sebeple, gazetelerde karş tıı z olayları n ş te ı ğ laş mı n sinemaya uyarlanması sinemada istenen baş yı layamamaktadı çünkü anlatı olayı arı sağ r, lan n gerçek olduğ için dramatik gücüne güvenilir ve sonuçta olayı dramatik iç mantıı u n ğ göz ardı edilir. En basit bir olay bile uygun bir biçimde dramatize edildiğ inde son derece heyecanlı bir filme konu olabilir.  Dramatize Etme Çalı ş ması

Bir seyirci olarak dramatize etme ilkelerinden çoğ umuzun haberi vardı Çok iyi r. bilmesek bile, örneğ komik bir öykü anlatı bu ilkeleri saptayabiliriz. Ş in rken imdi, sı radan bir öykü malzemesini, yaş ğ z bir ş dramatize etmeyi deneyelim (örneğ geçirdiğ adıı mı eyi in imiz bir gün). Baş çta dramatik olmayan, hatta dram dı bir malzemeyle nasıbir çalı langı ş ı l ş ma yapı labilir? Bunu maddeler halinde ş gösterebiliriz: öyle a) Yoğ unlaş Hem öyküye bir birlik kazandı ma: rmak hem de seyirciye belli bir bilgi vermek için konu yoğ unlaşrır. tılı b) Heyecan yaratı lmasıÖykü yansı bir biçimde değ öykünün kahramanı : z il, yla seyirci arası bir özdeş me sağ nda leş layarak, heyecan uyandı racak bir biçimde anlatı lmalı r. Bunun dında öykünün kazanı dı ş ı lacak ya da kaybedilecek bir kavga, bir amaç içermesi de gerekir. c) Ş iddetlenme : Öykü boyunca yaş anan duygularla gerçekleş durumlar en abartı lmamalı r. dı d) Belli bir düzene göre sunma: Öyküdeki önemli olayları öykünün süsü olan n, ayrı lardan ayrı ntı lması gerekir. Öyküde anlatı her ş değ ik bir önem derecesi ollan eyin iş malı r. dı Yine bu doğ rultuda anlatı n yapı kurulacaktı Anlatı nı sı r: bölümlere ayrı lacak, öğ eleri birbirinden ayrı larak anlatı n içinde çeş düzlemler tasarlanacaktı Öğ arası bir nı itli r. eler nda seçim yapı lmadan, her ş aynı eyi düzlemde anlatan kişbaş sı r. i arızdı e) Bir çizginin, eğ rinin oluş masıÖykünün bir ilerleme çizgisi olacaktı öyküleme : r, sı nda olayı önemli anları göre inişve çı ş belirten bireyin yapı oluş rası n na kı ları sı acaktı r (bu eğ genellikle yükselen bir doğ im rudur).

33

Bu saydıı z ilkelerin hepsini birden tek bir anlatı uygulama zorunluluğ yoktur; ğmı da u hatta bazen senaryoda bunları araları n ndan yalnı birkaçı vurgulamak yerinde olur. Bu zca nı kuralları sayı az gibi gelebilir ancak kullanı biçimleri ve birbirleriyle bir araya gelme n sı m ihtimalleri çok fazladı r. 3.5.2. Bilgiler Bir öykü anlatmak, bir olayı zaman ve mekân çerçevesini, kiş n ileri, kurumları ilgili yla çeş bilgileri aktarmak demektir. Bu bilgiler çeş yollardan verilebilir. Bunlar dıses, itli itli ş flash back olabileceğ gibi daha baş bir yöntem de bulanı i ka labilir. Burada önemli olan bilginin aktarı nda uygun yöntemin seçilmesidir. Seyirciye verilecek olan bilgiler büyük lması bir özenle seçilmelidir. Bu seçim iyi yapırsa öykü ilginçleş Bu bilgiler genellikle lı ir. senaryonun girişbölümünde verilir, ancak bütün oyun boyunca sürer. Senaryonun ileri aş amaları verilecek bilgi özenle saklanmalı r. Bilginin doğ zamanda verilmesi nda dı ru izleyenlerin heyecenlanması sebep olacaktı Seyirciye verilecek bilginin miktarıbu na r. yüzden sı rlı nı olmalır. dı Filmlerde bilgiler bazen açı değ üstü örtülü olarak izleyiciye verilir; buna da kca il, örtük bilgi denir. Örneğ bir odada uyumakta olan adam o odanı sahibi olduğ belirtir. in, n unu Ancak bazen de bu durumlarda karş bir bilgi verilerek seyirci ş ı lı Bunun da dramatik ı t aş r. rtı etkiyi arttı rması konusudur. söz 3.5.3. Eksilti, Temel Eksilti Senaryolarda sı baş k vurulan bir yöntem de eksilti, yani öykünün bir parçasın, bir nı anı n ya da bir ayrı sı n bilinçli olarak atlanmasıve seyircinin bu eksik parçaları nı ntını aklı birleş ndan tirmesine dayanan yöntemdir. Eksiltilerin birçok iş vardı levi r: a) Öykünün ritmini hı zlandır, öyküyü canlandır. Belli bir sahneyi oluş rı rı turan tüm etkenleri seyirciye gösterme zorunluluğ yoktur. Örneğ bir kavga sahnesi yalnı kı n u in, zca zgı bir anı ya da bir sonuca ulaş nda madan hemen önceki durumuyla gösterilebilir. Bir filmde bazı geçiş sahneleri, girişgeliş ya da çözüm vb. gibi anlatı ağ tı , me yı ı rabilecek ve seyircide bir rlaş fazlalı ve hareketsizlik izlenimi uyandı k rabilecek sahnelerde özellikle eksilti yapmaya özen gösterilir. b) Eksiltiler seyirciye bazı sürprizler hazı rlamaya da yarar. Bunun en klasik örneğ i, konuş maları nıseyirciye aktarmadan kiş ilerin görüntülendiğ sahnelerdir. Burada yapı i lan eksiltinin temel iş seyircinin olan biteni konuş levi ulanıtahmin etmesi ve sonunda bir sürprizle karş ması r. ı laş dı c) Bazen bir oyun kiş öyküye yeni katı kiş seyircinin bildiğ ş isi, lan iye i eyleri bu eksiltiler sayesinde iletir. d) Son olarak, atlanan süre ya da ayrı nı filmin içinde önemli bir iş varsa ntı n levi (örneğ bir bilmecenin en önemli düğ in ümü olabilir), temel eksilti dediğ imiz eksilti tekniğ baş ine vurulur.

34

3.5.4. Gerilim/Sürpriz/Ş ı aş rtmaca Gerilim filmlerinin usta yönetmeni Alfred Hitcok, bir söyleş gerilimle sürpriz ide arası ndaki ayrı öyle açı yor: "Son derece masum bir sohbet yapı mış klı yoruz. Ş imdi, aramı zdaki ş masanı altı bir bomba olduğ varsayalı Ortada hiçbir ş yokken u n nda unu m. ey ansın 'bom!' ve bir patlama... izleyici ş ıyor. Biz bu ş ı zı aş rı aş rtmacanı öncesinde izleyiciye n son derece sı radan, hiçbir özelliğ olmayan bir sahne gösterdik. Ş i imdi bir gerilim durumu oluş m: Masanı altı bir bomba konmuşve izleyici bunu biliyor. (...) izleyici, turalı n na bombanı saat l'de patlayacağnı öğ n ı da renmiş ş anda saat bire çeyrek var; dekorda bir ; u duvar saati yer alı Böyle durumlarda, aynı radan konuş birdenbire ilginçlik kazanı yor. sı ma r, çünkü izleyicinin olaya katımı lı vardı (...) Birinci durumda izleyiciye patlama anı on r. nda beş saniyelik bir ş ı aş rtmaca yaş k, ikinci durumdaysa on beşdakika boyunca bir gerilim attı yaş Buradan varacağ z sonuç, seyirciyi her seferinde durum hakkı olabildiğ ar. ı mı nda ince bilgilendirmek gerektiğ idir. Bazen de senaryoda yer alan sürpriz etkisi bir eğ lencelik olarak kullanı labilir." 3.5.5. Seyircinin Tahminleri Bir öykü anlatmak demek, seyircide geçmişve özellikle gelecek hakkı merak nda uyandı rmak demektir. Seyircinin filmde olup bitecekleri tahmin etmeye bir eğ ilimi vardı r. İ senaryo yazarı n becerisi bu tahminlere imkân sağ ş te nı lamaktı Bunun için senaryo r. yazarı seyircide bir merak uyandı rmalı seyircinin düş ve üncelerini yönlendirmelidir. İ bu ş te sebeple bir senaryo, öyküyle ilgili çeş bilgiler, sı sorular, gerilimler, tehlikeler, itli rlar, bekleyiş yanı cı ler, ltı ipuçları içermelidir. Aynı zamanda da seyircinin dikkati yalnı bu olay üzerinde yoğ zca unlaşrı tılmamalır. dı Bunun dında bir baş olay, bambaş bir biçimde ve zamanda meydana gelmeli ve ş ı ka ka seyirciyi ş ı aş rtmalı r. dı 3.5.6. Yerleş tirim Yerleş tirim filmin ileri evrelerinde konuya katkı bulunacak kiş ayrı , olay veya da i, ntı baş ş filmin hareket eksenine yerleş ka eyin tirilmesidir.Bunlar bir kiş giydikleri, iki yer inin arası ndaki mesafe, bir topluluğ üyeleri arası yer alan bir kişya da kiş un nda i ilerden birinin belli bir nesneye olan zaaf gibi filmin baş önemli bir rolü olmayan öğ ı nda elerdir. Yerleş tirim seyirciye hissettirilmeden yaptılmalır.Baş bir deyiş seyirci bir ayrı nı film içinde rı dı ka le ntı n sonradan iş yarayacağnı e ı hissetmemelidir. Ayrı yapı yerleş ca lan tirmeler iş yaramalı bir e ve sonuca ulaş dı Senaryo yazarı yaptıı malı r. da ğ yerleş imleri unutmamalı r. dı 3.5.7. Aldatmaca Senaryolarda sı baş k vurulan yöntemlerden biri de aldatmaca dediğ imiz seyirciyi, tahminlerini baş bir yöne çekerek iyice ş ı ka aş rtmak amacı baş yla vurulan senaryo hileleridir. Örneğ kendi hâlinde bir adamısenaryo yazarı kuş in, , , kulu ve karanlı bir adam gibi k gösterir. Seyircinin tüm ilgisi olay sı nda bu adam üzerinde yoğ rası unlaş ş mı ken, olayda seyircinin daha yakı ndan tanı ğ bir baş kiş parmağolduğ ortaya çı dıı ka inin ı u kar.

35

3.5.8. Kiş ilikler Filmde rolü olan kiş ilerin görünüm ve davranı nı turan ayrı ları tümüdür. ş ları oluş ntı n Sinemada, edebiyatta olduğ gibi kiş u ilere yalnı belli birtakı düş zca m üncelerin verilmesi sözkonusu değ ildir. Kiş tirmenin temel öğ ileş eleri ş unlardı r: Kiş yaklaş yaş( fiziksel görünüşkiş sözlü ya da görsel olarak verdiğ bir inin ı ı k , inin i bilgi ya da bir doğ günü bahanesiyle belirtilebilir). um Kiş toplumsal konumu (aile içindeki yeri, konumu, uğ ı ; Vale'in deyiş inin raş ları iyle "Bir kiş mesleğ dı inin i şgörünüş ünden anlaş yorsa, filmde olabildiğ ı lmı ince erkenden bu mesleğ belirtmeliyiz."). i Kiş diğ inin erleriyle olan iliş kileri (aile, arkadaşk bağ ). lı ları Diğ kiş er ilerin bu kiş göre davranı . iye ş ları Bazen de kiş gizlenen geçmiş inin i.  Karakterin Hareketle Gösterilmesi

Filmlerde kiş inin karakteri anlatı lmamalı kanı , tlanmalı r. Karakteri hareketler dı aracığyla göstermeliyiz. Bunun için de filmde, olayı akını iş lıı n ş değ tirecek kadar önemli ı değ de, sözkonusu kiş bazı il inin özelliklerini ele verecek küçük olaylar yaratı dı Bu lmalı r. açı bakı ğnda sinemanı davranı dan ldıı n ş çıbir sanat olduğ unu görüyoruz. Kiş ilerin karakterleri genellikle filmin baş ı küçük olaylar aracığ gösterilir. Bazen de bir nda, lıyla ı kiş portresi zı hatta birbiriyle çeliş davranı inin t, en ş larla, seyirciye bir "bilmece" gibi sunulur.  İ kincil Kiş ilerin Karakteri

Yeni senaryo yazmaya baş layanlarıen sıdüş n k tükleri yanlı karakterleri gerektiğ gibi ş , i oluş turamamaları r. İ filmleri kötülerinden ayı başca özellik ikincil kiş dı yi ran lı ilerin karakterleridir. Filmdeki sekreter, sekreterden baş bir ş olmamalı r. Buradaki anlamı ka ey dı yla karakter demek, bir sekreter kiş inin öyküde tek ve özel bir yeri olması iliğ demektir. Öte yandan, karakter yalnı kiş mesleğ ve öyküdeki iş zca inin iyle leviyle tanı mlanamaz. Biz, daha da ileri giderek, karakterin öykünün temel gereksinimleri dında ve kiş ş ı inin iş levselliğ inden çok daha ileri bir noktada bulunduğ söyleyebiliriz. unu Bir senaryoda değ ik kiş iş ilerin karakterleri arası zı klar yaratı nda tlı larak, aynı durum karş nda bu kiş ı sı ilerin değ ik tepkileri gösterildiğ iş inde filmdeki karakter ayrıkları lı daha iyi vurgulanı r.  Kiş in Bölüş iliğ türülmesi Bir kiş karakteri bir defada açı inin klanmamalı r. Film boyunca belli bir süre içinde, dı hatta bazen de senaryo süresince kiş i oluş iliğ turan özellikler birer birer sunulmalı r. Bu, dı senaryonun bazen dramatik bir malzemesi de olabilir. Örneğ kiş mesleğ ilgili, özel in, inin iyle ya da aile hayatı ilgili bazı yla sürprizler yapı labilir. Buna karş k, kiş in temel özellikleri, ı lı iliğ yani öyküde kiş iş inin levini oluş turan özellik filmin baş ı sözkonusu kiş göründüğ nda inin ü ilk andan baş layarak seyirciye verilmelidir. Eğ bir kiş temel özellikleri filmde çok geç er inin kesinlik kazanı seyircinin bu belirsiz ya da belirlenememiş iliğ karşkayı z kalma rsa, kiş e ı tsı tehlikesi vardı r.

36

Aynıekilde, iki kişarası ş i ndaki iliş (aile bağ , cinsellik) sözkonusu olduğ kiler ları unda da bu tür belirsizliklerden kaçı nmak, diğ yandan da seyircide bu iliş hakkı daha çok er ki nda ş öğ ey renme isteğ uyandı i rmak gerekir. Senaryo gereğ bilinçli olarak bir belirsizlik i yaratı lmak isteniyorsa, bu belirsizlik özenle kurulmalı r. dı

 Karakteri Belirleyen Ayıcı rı Özellikler
Tikler, hareketler, tipik replikler, bazı tepkiler, giysilere özgü bir ayrı , bir aksesuar ntı vb ayrı lar filmde çoğ kez ikinci nitelikli kiş diğ ntı u ileri erlerinden ayı etmeye yarar. Bu tür rt ayrı lara tikel özellik denir. Bazıyazarlar her film kiş ntı isinin böyle bir takı ayıcı m rı özellikleri olması gerektiğ savunurlar. ini 3.5.9. Karş klar ı tlı Genelde bir ş anlatmak için çok sı baş eyi k vurulan bir yöntem de karş klar ı tlı yaratmaktı Davranı n, karakterlerin, durumları arası r. ş ları n nda karş klar yaratarak ı tlı seyircinin bunlarıdaha iyi değ erlendirmesi sağ r. Böylece filmde yeni kiş lanı ilikler, birbirine koş ya da birbirini tamamlayan durumlar yaratı ut labilir. Bu karş kları temel ı tlı n iş bir özelliğ belirginleş levi, i tirmektir. Bir karş ğn filmde etkin olabilmesi için, yalnı kiş mekânlar ya da durumları ı ı tlı zca iler, n birbirlerinden farklı olması yeterli değ ildir. Bunlar arası bazı nda ortak noktalar da olmalır. dı Kiş arası iler ndaki ortak özellikler ne denli çok olursa , belli durumlar karş nda araları ı sı ndaki davranıayrıkları denli baş lı ş lı o arı gösterilir. Karş klar kurma senaryonun tüm özellikleri ı tlı için geçerli bir yöntemdir; mekânlar, düş ünceler, sahneler, türlü senaryo teknikleri vb. 3.5.10. Soluklanma, Dinlenme Dinlenme sahneleri gerilim veya komik sahnelerden sonra izleyicinin heyecanı nı gidermek ve onu sakinleş tirmek amacı araya konulan sı yla radan sahnelerdir. Baş bir ka deyiş filmin genel akını dında ona ters düş sahnelerdir. Güldürü filmlerinde tam le ş n ş ı ı en tersine oyun kiş ilerine ciddi bir hava veren heyecan sahnelerinin kullanı mıbuna örnek gösterilebilir. Filmlerde yer alan soluklanma sahneleri iyi dengelenmişbir öykünün vazgeçilmez öğ elerindendir. Bu sahnelerin amacıkomik ya da dramatik doygunluğ ulaş , a ması sonucu filmin güldürü ya da heyecan öğ esinin zayı flaması önlemektir. Ciddi konulu hatta trajik nı filmlerde seyirciyi dinlendirmek amacı kullanı bu sahneler genellikle mizah yönü olan, yla lan gerilimsiz ve kiş bir konunun iş isel lendiğsahnelerdir. i Gerilim veya komedi sahnelerini sürekli aynı noktada tutmak imkân dıdı Bu sorunu ş r. ı aş amacı senaryo yazarları mak yla zaman zaman dinlenme sahnelerine baş vururlar. Dinlenme sahneleri seyircinin ilgisini ayakta tutmaya yardı sahnelerdir. mcı

37

3.5.11. Uzatma Noktası  İlevi ş

Bir sahnenin uzatı lmasıbir ayrı nı bir "gag"ı anlam yüklü bir repliğ (örneğ , ntı n, n, in in bir tehdit) üzerinde kalan ve böylece sözkonusu sahnede yer alan heyecan, endiş bekleyiş e, gibi duyguları etkisini sürdürmeye ya da bundan sonra meydana gelecek bir olayı n bildirmeye yarar. Biz bu sahneleri tı müzikte bir parçanı son notası n istendiğ kadar uzatı na pkı n nı i lması benzetiyoruz. Sinemada bu tür uzatmalar olmasaydısahneler çok düz ve kuru olurdu. , Ancak ş da unutmamak gerekir, her sahne için bir uzatma iş unu lemine gerek yoktur. Filme zaman zaman bir yumuş k vermek, sahnelerin birbirini mekanik biçimde aklı izlemesini, hatta üst üste yılması ğ ı nıengellemek gerektiğ inde baş vurulan bu uzatma sahneleri, bir anlamda bize dramatik eğ rinin yerlerini belirler; böylece yükselen film çizgisinin neresinde olduğ umuzu öğ reniriz. Bu sahnelerin bir diğ iş er levi de öykünün "noktalama iş aretlerini" meydana getirmeleridir. Bir noktalama iş aretinin cümlenin anlamı nı olduğ gibi değ tireceğ unutmamak gerekir. u iş ini  Vurgulamalar

Bazen uzatı sahnelerde yazar, bir cümlenin, bir ifadenin ya da bir hareketin altı lan nı çizmek ister; bunun için de tı pkıbir noktalama iş areti gibi gürültüler, ezgiler, efektler kullanır. Bununla ilgili olarak, beklenen ve tehlikeli bir anı geldiğ bildiren guguklu saat lı n ini örneğ vererek bu sahnelerin de bir hazı k gerektirdiğ belirtir. Melodramlarda ya da ini rlı ini korku filmlerinde tüyler ürpertici açı klamaları yapı ğ ya da kahramanı sonsuza dek n ldıı n sürecek bir yemin verdiğ sahnelere eş eden gök gürültüleri de birer vurgulama i lik örneğ idir.  Heyecan Sahneleri

Sinemada "heyecan sahneleri" televizyon dizilerinin son bölümlerinde yer alan gerilim, heyecan ya da bir sıiçeren sahnelerdir. Genellikle bunlardan hemen önce, araya bir r reklam spotu girerek seyirciyi soluk soluğ bı r. Bu uzatma sahneleri dizi filmlerin a rakı baş ğ zamandan beri (çizgi film, fotoromanlar, sessiz sinema dizileri) okuyucunun ya ladı ı da seyircinin, anlatı n devamı merak etmesini sağ lanı nı layacak biçimde geliş tirilmiş tir. Televizyon filmlerinde heyecan sahnelerinin senaryoda bir özel durumu ya da belli bir hareketi göstermesi zorunlu değ ildir; çoğ unlukla filmin yönetim aş aması kamerayla da nda bu tür sahneler yaratı labilir (endiş bir yüzün yakı plan çekimi, görüntünün donması eli n , bir ayrı nı zoomla gösterilmesi, gerilimli bir müzik). ntı n Heyecan sahnelerinin en klasik örneğ kahramanlardan birinin çok büyük bir i, tehlikeyle karş acağnıbildiren ya da kahramanı mücadele ediş tutuklanınıvb. ı laş ı n ini, ş ı gösteren sahnelerdir. Bir baş örnek de bir sı n (bir nesne ya da bir insanla ilgili ka rrı olabilir) açı ş klanınıgelecek bölüme bı ı rakan bilmeceli sahnelerdir. Seyirci böylece bilmecenin çözülmesini ya da sorunun cevaplanması nıumarak gelecek bölümü iple çekecektir.

38

3.5.12. Yinelemeler Bir olayı bir bilginin, bir karakter özelliğ senaryoda yinelenmesi anlatı n etkin n, inin nı olabilmesi için baş vurulan etkin yöntemlerden biridir. Yinelemelerin başca iş lı levleri ş unlardı r: a) Öncelikle anlatı gerekli bazı için bilgilerle bazı verilerin (ortam, karakter, duruma iliş veriler) filme daha sağ yerleş kin lam tirilmesini sağ Bilindiğ gibi sinemada en çabuk lar. i unutulan öge bilgidir. Bunun için de hem senaryoyu bilgiye boğ mamak hem de anlatan için önemli olan bilgileri sı sı yinelemek gerekir. Yalnı müzikte olduğ gibi sinemada da k k z, u yinelemeler değ ik tonlarda olmalır: Böylece anlatıakılı ve canlık kazanı iş dı cık lı r. Hitchcock'un filmlerinde, gerekli bilgilerin yinelemelerle çok sağ bir biçimde seyirciye lam verilmesi dikkati çekmektedir. b) Ayrı yinelemeler, seyirciye filmin birliğ hissettirir. Değ ik bölümler arası ca ini iş nda gereken bağn kurulması ı için en etkin yöntemlerden biri de yinelemedir. Yineleme öğ esi, müzikte çok etkin bir rol oynar. Yinelemeler her ş eyden çok birlik izlenimi uyandı rmaya yarar. c) Son olarak da yinelemeler seyirciye bir ş eylerin değ tiğ duygusunu verir. Bir iş i topluluk ya da bir çiftin hayatı ndan alılmı ş şbir sahnenin yinelenmesi, zamanla bu bireyler ı arası nelerin değ tiğ daha iyi gösterebilmenin etkin bir yoludur. nda iş ini 3.5.13. Yinelemeli “Gag”ler Yinelemeli gag’ler, bir davranı ya da dekorla ilgili sözlü ya da görsel nitelikli ş la eğ lendirici ayrı lardı Film boyunca yinelenen bu gag’ler amacıdeğ ik aralı ntı r: , iş klarla dozu giderek artan bir kahkaha tufanı yaratmaktı Yinelemeli gag’ları en son kullanı ğ sahneyi r. n ldıı (genellikle de filmin son sahnesi) bir "dönüş sahnesi izlemelidir. " Filmin sonundaki dönüş genellikle durumun umulmadı bir biçimde ters yüz olması k demektir. Sürekli tokat yiyen adamı sonunda tokadı n patlatmasısürekli hak yiyen adamı , n hakkın yenmesi gibi... nı

39

UYGULAMA FAALİYETİ YETİ UYGULAMA FAALİ
İlem Basamakları ş
 Senaryonun dramatik yapını sı kurunuz.  Senaryo yazı nda çeş mı itli tekniklerini kullanı z. nı

Öneriler
İ zlediğ iniz filmlerin türünün kaliteli örnekleri arası ndan seçilip aile öyküleme ortamı nda izlenecek türde olması na dikkat ediniz. İ zlediğ iniz filmlerde olaylar ve kiş iler hakkı nda en yoğ bilginin nerede un verildiğ dikkat ediniz. Bu bilgilerin ine gerekliliğ tartını ini ş z. ı İ zlediğ iniz filmleri giriş geliş ve , me sonuç bölümlerine ayı rmaya çalını ş z. ı İ zlediğ iniz filmlerde öykünün kimin gözüyle anlatı ğ ldını saptamaya ı çalını ş z. ı İ zlediğ iniz filmlerde izleyiciden gizlenen bilgileri saptayı ne amaçla p yapı ğ tartını ldını ş z. ı ı İ zlediğ iniz filmlerde heyecanlı veya komik sahnelerden sonra gelen dinlendirme sahnelerini saptayı p gerekliliğ tartını ini ş z. ı  Filmlerin uzatı lan bazı sahnelerin izleyici üzerindeki etkisine dikkat edip gerekliliğ tartını ini ş z. ı

40

ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ ERLENDİRME RME ÖLÇME VE DEĞ
A- OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak belirtiniz. ağ daki n nı ru ş 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Serim, senaryo kiş ve olaylar hakkı yoğ bilgi verme iş ileri nda un lemidir. Duruk çatı güçlü karakterlerin çatı ş ma ş yla oluş bir türdür. ması an Çözüm, sergilenen sorunlarıve çatı n ş malarıçözüme ulaşğbölümdür. n tı ı Çoğ senaryolarda öykü ana kiş bakıaçından anlatır. u inin ş sı lı Seyirciye üstü örtülü olarak verilen bilgiye gizli bilgi denir. Eksilti, öykünün bir kı nıveya ayrı sı n bilinçli olarak atlanması r. smın ntını dı Filmde kiş karakteri anlatı inin lmamalı hareketle gösterilmelidir. Filmlerde soluklanmalarıamacı n heyecan öğ esini zayı flatmaktı r. Uzatma noktaların amacı nı sadece filmin süresini uzatmaktı r.

DEĞ ERLENDİ RME
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek nı ı rız. laş ru nı kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z ş iniz adıı nı sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz. ru er

41

MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME
PERFORMANS TESTİ (YETERLİ ÖLÇME) K Modül ile kazandınıyeterliğaş ı kriterlere göre değ ğ z ı i ağdaki erlendiriniz. Değ erlendirme Ölçütleri Tema ve seçimini öğ renmek A) Konu seçiminde dikkat edilmesi gerekenleri öğ rendiniz mi? B) Senaryo oluş turma kaynakları öğ nı rendiniz mi? C) Senaryo oluş tururken dikkat edilmesi gerekenleri öğ rendiniz mi? Senaryoda dramatik yapı öğ yı renmek A) Öykü türlerini öğ rendiniz mi? B) Senaryonun önemli bölümlerini analiz ettiniz mi? C) Uyarlama sorunları analiz ettiniz mi? nı Dramatik yapı kurmak yı A) Dramatik yapı n bölümlerini öğ nı rendiniz mi? B) Bakıaçını ş sı analiz ettiniz mi? C) Temel öyküleme türlerini analiz ettiniz mi? Ç) Temel Öyküleme tekniklerini öğ rendiniz mi? Evet Hayı r

DEĞ ERLENDİ RME
Yaptıız değ ğnı erlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğ renme faaliyetlerini tekrarlayız. nı Modülü tamamladı z, tebrik ederiz. Öğ nı retmeniniz size çeş ölçme araçları itli uygulayacaktı Öğ r. retmeninizle iletiş geçiniz. ime

42

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞ RENME FAALİ YETİ N CEVAP ANAHTARI -1'İ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 D D Y D D Y Y Y D

ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2'Nİ CEVAP ANAHTARI N
1 2 3 4 5 6 7 8 9 D D D Y D Y D Y Y

ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3'ÜN CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 6 7 8 9 D Y D D Y D D Y Y

Cevapları zı nı cevap anahtarları karş tı ile ı rarak kendinizi değ laş erlendiriniz.

43

ÖNERİ LEN KAYNAKLAR ÖNERİ LEN KAYNAKLAR
  AKYÜREK Feridun, Senaryo Yazarı Olmak, İ stanbul, 2004. CHİ Michael, Bir Senaryo Yazmak, İ ON stanbul, 2003.

44

KAYNAKÇA KAYNAKÇA
   AKYÜREK Feridun, Senaryo Yazarı Olmak, İ stanbul, 2004. CHİ Michael, Bir Senaryo Yazmak, İ ON stanbul, 2003. EGRİ Lajos, Piyes Yazma SanatıAnkara, 1970. ,

GÜNEYSU Abdullah, Yayı nlanmamıDers Notları ş , Ankara, 2006.

45

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful