Céng hßa nh©n d©n Trung Hoa Nh×n l¹i 60 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn

pgs. ts ®ç tiÕn s©m
ViÖn Nghiªn cøu Trung Quèc

1. TÝnh ®Õn ngµy 1-10-2009, nưíc CHND Trung Hoa võa trßn 60 tuæi. 60 n¨m lµ kho¶ng thêi gian ng¾n ngñi so víi lÞch sö 5000 n¨m cña nÒn v¨n minh Trung Hoa, nhưng nh©n d©n c¸c d©n téc Trung Quèc – dưíi sù l·nh ®¹o cña §CS Trung Quèc, víi ®éng lùc “röa nçi nhôc quèc gia” 100 n¨m bÞ nưíc ngoµi x©u xÐ, ®· b¾t tay vµo x©y dùng cuéc sèng míi, biÕn Trung Quèc tõ “®èng tro tµn”, “mét nghÌo hai tr¾ng”, vư¬n lªn trë thµnh mét quèc gia XHCN giµu m¹nh “hưíng tíi hiÖn ®¹i, hưíng ra thÕ giíi, hưíng tíi tư¬ng lai”. Tõ ®ã t¹o nªn 3 chuyÓn biÕn mang tÝnh lÞch sö lµ: Tõ x· héi nöa thùc d©n nöa phong kiÕn sang x· héi míi d©n téc ®éc lËp, nh©n d©n lµm chñ; tõ c¸ch m¹ng d©n chñ míi sang c¸ch m¹ng XHCN vµ x©y dùng CNXH; tõ thÓ chÕ kinh tÕ kÕ ho¹ch truyÒn thèng sang kinh tÕ thÞ trưêng XHCN; tõ côc diÖn ®ãng cöa nöa ®ãng cöa sang më cöa toµn phư¬ng vÞ (1). Nhê vËy, Trung Quèc ®· ®¹t ®ưîc nh÷ng thµnh tùu to lín vµ quan träng: Trong vßng 60 n¨m, vÒ mÆt kinh tÕ, GDP t¨ng gÊp 77 lÇn, GDP b×nh qu©n ®Çu ngưêi t¨ng 32,4 lÇn. Giê ®©y, cña c¶i vËt chÊt lµm ra trong 1 ngµy ®· nhiÒu h¬n c¶ n¨m 1952 céng l¹i(2). Thu nhËp tµi chÝnh t¨ng kho¶ng 1000 lÇn. Giao th«ng ®ưêng bé t¨ng 38 lÇn, ®ưêng s¾t t¨ng 3 lÇn, ®ưêng hµng kh«ng t¨ng h¬n 200 lÇn. Tæng kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu n¨m 2008 t¨ng gÊp 2.266 lÇn n¨m 1950, ®øng thø 3 thÕ giíi víi tû träng chiÕm trong thư¬ng m¹i cña thÕ giíi ®¹t 7,9%; thu hót ®Çu tư trùc tiÕp nưíc ngoµi nhiÒu n¨m liÒn ®øng thø hai thÕ giíi, ®øng ®Çu c¸c nưíc ®ang ph¸t triÓn; dù tr÷ ngo¹i tÖ t¨ng h¬n 10.000 lÇn, ®øng ®Çu thÕ giíi. Trưíc ®©y, Trung Quèc lµ nưíc thiÕu thèn hµng hãa, giê ®©y t×nh tr¹ng mua hµng hãa b»ng tem phiÕu kh«ng cßn; h¬n n÷a hµng hãa “chÕ t¹o t¹i Trung Quèc” ®· cã mÆt kh¾p n¬i trªn thÕ giíi. VÒ mÆt x· héi, thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ngưêi cña d©n thµnh thÞ t¨ng gÇn 158 lÇn, n«ng d©n t¨ng gÇn 108 lÇn; sè dư tiÒn
1

göi tiÕt kiÖm cña cư d©n thµnh thÞ vµ n«ng th«n t¨ng 25000 lÇn. TiÒn lư¬ng cña c«ng nh©n viªn chøc t¨ng 60 lÇn. Tuæi thä b×nh qu©n ®· tõ 35 t¨ng lªn 73 tuæi; tû lÖ mï ch÷ trong thanh thiÕu niªn còng gi¶m xuèng cßn 3,52%; sè lao ®éng t¨ng míi b×nh qu©n tiÕp nhËn gi¸o dôc vưît qua 11 n¨m. TÝnh ®Õn cuèi th¸ng 8 n¨m 2009, c¸c vËn ®éng viªn Trung Quèc giµnh ®ưîc 2310 huy chư¬ng vµng thÕ giíi v.v… Cã ®ưîc nh÷ng thµnh tùu nªu trªn lµ do c¸c thÕ hÖ ngưêi Trung Quèc dưíi sù cÇm quyÒn cña §CS Trung Quèc ®· t×m tßi gian khæ nh»m gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn cña ®Êt nưíc. Thêi kú x©y dùng ®Êt nưíc theo m« h×nh kinh tÕ kÕ ho¹ch truyÒn thèng (1949-1978) víi ưu thÕ lµ tËp trung nguån lùc cao, cïng víi sù gióp ®ì cña Liªn X«, nªn Trung Quèc ®· bưíc ®Çu x©y dùng ®ưîc hÖ thèng c«ng nghiÖp ®éc lËp víi “c«ng nghiÖp nÆng lµ trung t©m”. Nhê vËy, Trung Quèc ®· cã thÓ chÕ t¹o thµnh c«ng bom nguyªn tö - vµ bưíc vµo hµng ngò c¸c nưíc cã vò khÝ h¹t nh©n. Tuy nhiªn, do sai lÇm trong nhËn thøc ®èi víi häc thuyÕt vÒ ®Êu tranh giai cÊp cña chñ nghÜa M¸c, cïng víi nh÷ng sai lÇm trong ®¸nh gi¸ vÒ t×nh h×nh thùc tiÔn ®Êt nưíc lóc ®ã, nªn c¸c nhµ l·nh ®¹o Trung Quèc ®· m¾c ph¶i nh÷ng sai lÇm “t¶ khuynh” khi ph¸t ®éng phong trµo “®¹i nh¶y vät” vµ tiÕn hµnh “c¸ch m¹ng v¨n hãa”. §Æc biÖt, do duy tr× thÓ chÕ chÝnh trÞ quyÒn lùc tËp trung qu¸ møc, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng §¶ng quyÒn cao h¬n chÝnh quyÒn vµ d©n quyÒn. TÊt c¶ nh÷ng sai lÇm kÓ trªn ®· ®ưa ®Êt nưíc ®Õn côc diÖn chÝnh trÞ x· héi hçn lo¹n, kinh tÕ ®øng bªn bê sôp ®æ, sinh mÖnh cña con ngưêi bÞ coi nhÑ, c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn bÞ triÖt tiªu. Thêi kú c¶i c¸ch vµ më cöa (1978 – 2008), §CS Trung Quèc chuyÓn träng t©m c«ng t¸c sang lÊy x©y dùng kinh tÕ lµ nhiÖm vô trung t©m, m¹nh d¹n ®ét ph¸ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn, ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ trưêng, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. TÊt c¶ ®· t¹o ra ®éng lùc míi, ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, n¨ng ®éng vµ s¸ng t¹o cña nh©n d©n, nªn Trung Quèc ®· ph¸t triÓn víi tèc ®é nhanh. Do kinh tÕ ph¸t triÓn nªn ®êi sèng ngưêi d©n ®ưîc c¶i thiÖn, quèc
2

lùc tæng hîp vµ vÞ thÕ quèc tÕ cña ®Êt nưíc ®ưîc t¨ng cưêng. Mong muèn “vưît nưíc Anh ®uæi kÞp nưíc Mü” nªu lªn trưíc ®©y, nay ®· vµ ®ang trë thµnh hiÖn thùc. Kho¶ng c¸ch ph¸t triÓn gi÷a Trung Quèc víi c¸c nưíc ph¸t triÓn ®ang dÇn dÇn ®ưîc thu hÑp. §Æc biÖt, Trung Quèc ®· cã ®ưîc nguån lùc to lín ®Ó chÕ t¹o vµ phãng thµnh c«ng tµu vò trô mang tªn ThÇn Ch©u, tæ chøc thµnh c«ng ThÕ vËn héi Olimpic B¾c Kinh 2008, kh¾c phôc cã hiÖu qu¶ nh÷ng thiÖt h¹i do ®éng ®Êt lín x¶y ra ë Tø Xuyªn,øng phã cã hiÖu qu¶ víi nh÷ng t¸c ®éng do khñng ho¶ng tµi chÝnh toµn cÇu g©y ra…vv Tuy nhiªn, cïng víi nh÷ng thµnh tùu ngo¹n môc vÒ kinh tÕ lµ nh÷ng tr¶ gi¸ lín vÒ m«i trưêng vµ hÖ qu¶ xÊu vÒ x· héi. Kho¶ng c¸ch chªnh lÖch ph¸t triÓn gi÷a c¸c vïng miÒn, gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n, chªnh lÖch thu nhËp gi÷a c¸c tÇng líp cư d©n ngµy mét gia t¨ng. M©u thuÉn ë tÇng s©u vÒ kinh tÕ, cïng víi viÖc xö lý hµi hßa mèi quan hÖ gi÷a kinh tÕ, x· héi vµ v¨n ho¸ víi chÝnh trÞ, gi÷a kinh tÕ víi m«i trưêng vÉn ®ang chê ®ưîc gi¶i quyÕt. Như vËy, 60 n¨m qua ®Êt nưíc Trung Quèc ®· tr¶i qua 2 thêi kú víi 2 m« h×nh ph¸t triÓn kh¸c nhau, ®¹t ®ưîc nhiÒu thµnh tùu nhưng còng cßn tån t¹i vµ ®ang ®øng trưíc nhiÒu vÊn ®Ò vÒ ph¸t triÓn. N¨m 2003 ph¸t triÓn quan khoa häc víi h¹t nh©n lµ lÊy con ngưêi lµm gèc ®ưîc nªu lªn, n¨m 2007 ®ưîc ®ưa vµo V¨n kiÖn §¹i héi XVII §CS Trung Quèc vµ trë thµnh mét trong nh÷ng tư tưëng chØ ®¹o mµ §CS Trung Quèc ph¶i kiªn tr× l©u dµi. §©y sÏ l¹i lµ mét ®éng lùc míi cho thêi kú ph¸t triÓn míi trªn nÒn t¶ng khëi ®iÓm lÞch sö míi cña Trung Quèc, nh»m thùc hiÖn môc tiªu chÊn hưng Trung Hoa. Dưíi sù chØ ®¹o cña ph¸t triÓn quan khoa häc, nhiÒu khu thÝ nghiÖm tæng hîp ®ưîc vÝ như nh÷ng “®Æc khu míi” cã sù quy ho¹ch thèng nhÊt gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n ®· ra ®êi, nhiÒu khu vùc thÝ ®iÓm c¶i c¸ch thÓ chÕ hµnh chÝnh theo hưíng “tam quyÒn ph©n lËp” ®· ®ưîc triÓn khai…

3

Nh×n l¹i 60 n¨m x©y dùng hiÖn ®¹i hãa XHCN, Tæng BÝ thư – Chñ tÞch nưíc Hå CÈm §µo trong buæi Häc tËp tËp thÓ cña Bé ChÝnh trÞ §CS Trung Quèc lÇn thø 16 ngµy 9-9-2009 ®· kh¸i qu¸t thµnh 4 bµi häc kinh nghiÖm: Mét lµ, kiªn tr× gi¶i phãng tư tưëng, thùc sù cÇu thÞ, tiÕn cïng thêi ®¹i, t×m tßi vµ n¾m ch¾c quy luËt hiÖn ®¹i hãa XHCN; Hai lµ, kiªn tr× lÊy x©y dùng kinh tÕ lµm trung t©m, coi träng viÖc thóc ®Èy ph¸t triÓn khoa häc toµn diÖn hµi hßa bÒn v÷ng; Ba lµ, kiªn tr× t¨ng cưêng x©y dùng chÕ ®é, tËp trung x©y dùng c¬ chÕ, thÓ chÕ cã lîi cho ph¸t triÓn khoa häc. Bèn lµ, kiªn tr× xö lý ®óng ®¾n mèi quan hÖ gi÷a c¶i c¸ch ph¸t triÓn vµ æn ®Þnh, chó träng duy tr× sù æn ®Þnh ®¹i côc cña toµn x· héi(3). Trong bµi ph¸t biÓu t¹i LÔ Kû niÖm 60 n¨m Quèc kh¸nh Trung Quèc (1/10/1949 – 1/10/2009), «ng ®· rót ra mét nhËn xÐt quan träng: “ChØ cã CNXH míi cã thÓ cøu ®ưîc Trung Quèc, chØ cã c¶i c¸ch më cöa míi cã thÓ ph¸t triÓn Trung Quèc, ph¸t triÓn CNXH, ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c”(4). * * * 2. S¸u mư¬i n¨m qua còng lµ thêi gian rÌn luyÖn, thö th¸ch n¨ng lùc cÇm quyÒn cña §CS Trung Quèc. Tõ mét ®¶ng c¸ch m¹ng, l·nh ®¹o nh©n d©n c¸c d©n téc Trung Quèc ®Êu tranh chèng l¹i chñ nghÜa phong kiÕn, chñ nghÜa ®Õ quèc vµ chñ nghÜa tư b¶n quan liªu, lËp nªn nưíc Trung Quèc míi,chuyÓn biÕn trë thµnh mét ®¶ng cÇm quyÒn, l·nh ®¹o x©y dùng vµ c¶i c¸ch më cöa. Nh»m duy tr× ®Þa vÞ cÇm quyÒn l©u dµi cña m×nh, §CS Trung Quèc ®· t×m tßi gi¶i ®¸p mét lo¹t vÊn ®Ò lÝ luËn vµ thùc tiÔn quan träng ®Æt ra trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, xoay quanh c¸c chñ ®Ò: ThÕ nµo lµ chñ nghÜa M¸c, ®èi xö víi chñ nghÜa M¸c như thÕ nµo? ThÕ nµo lµ CNXH, x©y dùng CNXH như

4

thÕ nµo? ThÕ nµo lµ x©y dùng §¶ng, x©y dùng §¶ng như thÕ nµo? ThÕ nµo lµ ph¸t triÓn, thùc hiÖn sù ph¸t triÓn như thÕ nµo? Cïng víi ®ã lµ c¸c cuéc “®¹i luËn chiÕn” næ ra ®· lµm s¸ng tá nhiÒu vÊn ®Ò vÒ mèi quan hÖ gi÷a môc ®Ých vµ phư¬ng tiÖn như: Kinh tÕ kÕ ho¹ch vµ kinh tÕ thÞ trưêng kh«ng mang thuéc tÝnh giai cÊp mµ chØ lµ c¸c thñ ®o¹n kinh tÕ; CNXH ®Æc s¾c Trung Quèc trưíc ®©y lµ môc tiªu phÊn ®Êu nay trë thµnh ngän cê ®oµn kÕt nh©n d©n c¸c d©n téc; ph¸t triÓn søc s¶n xuÊt trưíc ®©y lµ môc ®Ých nay trë thµnh phư¬ng tiÖn ®Ó phôc vô con ngưêi, trong ®ã d©n sinh lµ träng ®iÓm v.v… Cã thÓ nãi nh÷ng thµnh tùu vµ vÊn ®Ò tån t¹i nªu trªn cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn viÖc nhËn thøc vµ xö lý c¸c vÊn ®Ò lÝ luËn vµ thùc tiÔn, qua ®ã kiÓm nghiÖm, ®¸nh gi¸ phư¬ng thøc l·nh ®¹o vµ n¨ng lùc cÇm quyÒn cña §CS Trung Quèc. Tõ thùc tiÔn 60 n¨m cÇm quyÒn víi nh÷ng thµnh c«ng vµ chưa thµnh c«ng, Héi nghÞ Trung ư¬ng 4 khãa 17 §CS Trung Quèc (18-9-2009) ®· rót ra 6 bµi häc kinh nghiÖm Mét lµ, kiªn tr× ®Æt x©y dùng lý luËn vµ tư tưëng lªn vÞ trÝ hµng ®Çu, n©ng cao tr×nh ®é m¸c-xit cña toµn §¶ng; Hai lµ, kiªn tr× kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a thóc ®Èy x©y dùng §¶ng víi thóc ®Èy sù l·nh ®¹o cña §¶ng, ®¶m b¶o cho §¶ng lu«n lu«n trë thµnh h¹t nh©n l·nh ®¹o sù nghiÖp XHCN; Ba lµ, kiªn tr× lÊy x©y dùng n¨ng lùc cÇm quyÒn vµ tÝnh tiªn tiÕn cña §¶ng lµm tuyÕn chÝnh, ®¶m b¶o cho §¶ng lu«n lu«n ®i trưíc thêi ®¹i; Bèn lµ, kiªn tr× lËp §¶ng v× c«ng, cÇm quyÒn v× d©n, duy tr× mèi liªn hÖ m¸u thÞt gi÷a §¶ng víi quÇn chóng nh©n d©n; N¨m lµ, kiªn tr× c¶i c¸ch s¸ng t¹o, t¨ng cưêng søc sèng cña §¶ng; S¸u lµ, kiªn tr× phư¬ng ch©m §¶ng ph¶i qu¶n lý §¶ng, qu¶n lý §¶ng ph¶i nghiªm, tõ ®ã n©ng cao tr×nh ®é qu¶n lý §¶ng(5).

5

Trªn c¬ së tæng kÕt kinh nghiÖm 60 n¨m cÇm quyÒn, nhiÒu néi dung thÓ hiÖn tư tưëng míi, quan ®iÓm míi vÒ x©y dùng §¶ng ®· ®ưîc §CS Trung Quèc nªu lªn, trong ®ã cã viÖc x©y dùng chÝnh ®¶ng kiÓu häc tËp cña chñ nghÜa M¸c – theo ®ã chñ nghÜa M¸c kh«ng chØ ®ưîc Trung Quèc ho¸, mµ cßn ph¶i thêi ®¹i ho¸ vµ ®¹i chóng ho¸; tÝch cùc ph¸t triÓn d©n chñ trong §¶ng, lÊy d©n chñ trong §¶ng ®Ó l«i kÐo d©n chñ nh©n d©n; ®Æt vÊn ®Ò x©y dùng ®éi ngò ngưêi ®øng ®Çu tæ chøc ®¶ng c¬ së cã tè chÊt cao v.v … * * * 3. ViÖt Nam vµ Trung Quèc lµ hai nưíc l¸ng giÒng cã nhiÒu ®iÓm tư¬ng ®ång vÒ v¨n hãa, chÝnh trÞ, kinh tÕ, x· héi. Lóc sinh thêi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lu«n ch¨m chó theo dâi mäi bưíc ph¸t triÓn cña Trung Quèc. Ngưêi tõng nãi: “C¸ch m¹ng Trung Quèc th¾ng lîi vµ viÖc thµnh lËp nưíc CHND Trung Hoa lµ sù kiÖn vÜ ®¹i nhÊt trong lÞch sö loµi ngưêi tiÕp theo c¸ch m¹ng th¸ng Mưêi Nga”; “TÊm gư¬ng chãi läi cña C¸ch m¹ng Trung Quèc ®· soi s¸ng con ®ưêng ®Êu tranh C¸ch m¹ng cña ViÖt Nam”; nh©n d©n ViÖt Nam “häc tËp ë anh em Trung Quèc ý chÝ c¸ch m¹ng kiªn cưêng, tinh thÇn phÊn ®Êu dòng c¶m, t¸c phong gian khæ chÊt ph¸c, cÇn kiÖm x©y dùng nưíc nhµ”. Tõ ®ã, Ngưêi lu«n coi “nh÷ng th¾ng lîi lÞch sö cña nh©n d©n Trung Quèc trong cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc” còng như sù “tiÕn triÓn vưît bËc vÒ mäi phư¬ng diÖn trong c«ng cuéc x©y dùng CNXH”, còng lµ “thµnh tÝch cña b¶n th©n m×nh”. Ngưêi vui mõng xem th¾ng lîi cña nh©n d©n Trung Quèc “như lµ th¾ng lîi cña m×nh vËy”(6). Giê ®©y, duíi sù l·nh ®¹o cña §CS hai nưíc, nh©n d©n hai nưíc ViÖt Nam, Trung Quèc ®ang tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi vµ c¶i c¸ch më cöa, nh»m hiÖn ®¹i hãa ®Êt nưíc. §©y lµ mét sù nghiÖp hoµn toµn míi chưa cã tiÒn lÖ vµ còng chưa ®ưîc ®Ò cËp nhiÒu trong kho tµng lý luËn cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin. Häc tËp tư tưëng Hå ChÝ Minh, chóng ta vui mõng phÊn khëi trưíc nh÷ng thµnh tùu to lín mµ nh©n d©n Trung Quèc giµnh ®ưîc
6

trong c¶i c¸ch më cöa; ®ång thêi coi nh÷ng kinh nghiÖm trong x©y dùng hiÖn ®¹i hãa vµ x©y dùng §¶ng cÇm quyÒn mµ Tæng BÝ thư, Chñ tÞch nưíc Hå CÈm §µo vµ §CS Trung Quèc ®· kh¸i qu¸t vµ tæng kÕt lµ nh÷ng gîi më quý b¸u cho c«ng t¸c nghiªn cøu lÝ luËn vµ chØ ®¹o thùc tiÔn x©y dùng vµ ®æi míi cña ViÖt Nam hiÖn nay. ViÖc trao ®æi nh÷ng kinh nghiÖm trong ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi vµ x©y dùng §¶ng nh»m ®¶m b¶o cho ®æi míi vµ c¶i c¸ch cña hai nưíc thµnh c«ng, qua ®ã duy tr× ®Þa vÞ cÇm quyÒn l©u dµi cña hai §¶ng, lóc nµy cßn quý b¸u h¬n rÊt nhiÒu so víi nh÷ng gi¸ trÞ vËt chÊt.


chó thÝch: (1) Xem C«ng b¸o Héi nghÞ Trung ư¬ng 4 khãa 17 §CS Trung Quèc ngµy 18-9-2009 (2) “Kú tÝch” – LÞch sö huy hoµng cña mét quèc gia” (3) Hå CÈm §µo tæng kÕt 4 bµi häc quan träng trong x©y dùng hiÖn ®¹i hãa 60 n¨m cña nưíc Trung Quèc míi. http://www.china.com.cn/aboutchina/txt/2009-09/10/content-184718497473.htm (4). Hå CÈm §µo – DiÔn v¨n ®äc t¹i LÔ Kû niÖm chµo mõng 60 n¨m thµnh lËp nưíc CHND Trung Hoa. http://news.xinhuanet. com/politics/2009-10/02/content-12165680_1 htm (5) QuyÕt ®Þnh cña Trung ư¬ng §CS Trung Quèc vÒ nh÷ng vÊn ®Ò quan träng trong viÖc t¨ng cưêng vµ c¶i tiÕn c«ng t¸c x©y dùng §¶ng trong t×nh h×nh míi (th«ng qua t¹i héi nghÞ Trung ư¬ng 4 khãa 17 ngµy 18-09-2009) http://politics.people.com.cn/GB/ 1026/ 10128471.html (6) Hå ChÝ Minh toµn tËp, tËp 7, tËp 8, tËp 11. Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, HN 1996

7