You are on page 1of 90

siRnaRis municipalitetis

kulturis resursebi

2014

პუბლიკაცია მომზადდა და გამოიცა სათემო განვითარების ცენტრის (CDC), სათემო კავშირი
„ნუკრიანის“ (CUN) და კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრის (CTC) ერთობლივი პროექტის
„სიღნაღი კულტურისათვის“ ფარგლებში, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის
(EWMI) პროგრამის „საქართველოში საჯარო პოლიტიკის, ადვოკატირებისა და სამოქალაქო
საზოგადოების განვითარება“ (G-PAC) მხარდაჭერითა და ამერიკის შეერთებული შტატების
საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით.
პროექტის გუნდი: ანა მარგველაშვილი, მაია ბიძინაშვილი, ირინა ხანთაძე, ნინო სანადირაძე,
თამარ ბრეგვაძე, ქეთევან გოგობერიშვილი.
პროექტის ადგილობრივი მხარდამჭერები: სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სახელოვნებო და
საგანმანათლებლო მომსახურების ცენტრი; სიღნაღის მუნიციპალიტეტის საერთაშორისო
ფონდებთან ურთიერთობისა და ტურიზმის სამსახური.
მასალების შეგროვებისა და გამოცემის მომზადების პროცესში გაწეული დახმარებისათვის
პროექტის გუნდი მადლობას უხდის: გიორგი ჩერქეზიშვილს, ნათია ნადიკაშვილს, მარიამ
ინანაშვილს, ნოდარ პაპუაშვილს, თამაზ ბეჟიაშვილს, მურად ვაშაკიძეს, თამარ ამაშუკელს.
ორგანიზაციებს „კულტურული მემკვიდრეობის არასამთავრობო მონიტორინგი“, „სამოქალაქო
ინიციატივა“, „მწვანე აკადემია“, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიღნაღის ისტორიულეთნოგრაფიულ მუზეუმი;
პუბლიკაციაში გამოყენებულია ფოტოები ბატონი ჟიული საამიშვილის პირადი არქივიდან. ასევე
ანა მარგველაშვილის ფოტოები.
სტილი და კორექტურა: ანა ჭაბაშვილი, ლეილა სიხარულიძე, ქეთევან გოგობერიშვილი.
დიზაინი და დაკაბადონება: მაგდა ცოცხალაშვილი.
პუბლიკაციის შინაარსი შესაძლოა არ გამოხატავდეს USAID-ის, აშშ მთავრობის ან EWMI-ის
შეხედულებებს.
The content of this publication do not neceddarily reflects the view of USAID, the United States
Government or EWMI.
© სათემო განვითარების ცენტრი (CDC), სათემო კავშირი „ნუკრიანი“ (CUN), კონსულტაციისა და
ტრენინგის ცენტრი (CTC) / 2014
ISBN 978-9941-0-6806-5

ათემო განვითარების ცენტრი, პარტნიორ ორგანიზაციებთან ერთად, მრავალი
წელია მუშაობს სიღნაღის მუნიციპალიტეტში სხვადასხვა და, მათ შორის,
კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამების მიმართულებით. ცენტრის მიერ
კულტურის მხარდაჭერის კუთხით შეძენილმა გამოცდილებამ ცხადყო, რომ ერთჯერადი
პროექტების მეშვეობით სტაბილური განვითარება და შედეგები ძნელად მიიღწევა.
მუნიციპალიტეტში კულტურის ცხოვრების განვითარება კომპლექსურ მიდგომას,
უწყვეტი კულტურის სერვისების დანერგვასა და მიწოდებას საჭიროებს. პროექტი
„სიღნაღი - კულტურისათვის“ ამ მიმართულებით გადადგმული ერთ-ერთი ნაბიჯია.
რამდენიმე საზოგადოებრივი ორგანიზაციის მიერ ინიცირებული პროექტი „სიღნაღი კულტურისათვის“, სიღნაღში საინიციატივო ჯგუფის სურვილის, მუნიციპალიტეტში
კულტურის სფეროში უფრო კონკრეტული სამოქმედო გეგმა არსებულიყო, საფუძველზე
შემუშავდა.
პროექტი, რომელიც 2014 წელს განხორციელდა სათემო განვითარების ცენტრის,
კავშირი „ნუკრიანისა“ და კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრის მიერ, აღმოსავლეთდასავლეთის მართვის ინსტიტუტის (EWMI) პროგრამის „საქართველოში საჯარო
პოლიტიკის, ადვოკატირებისა და სამოქალაქო საზოგადოების განვითარება“ (G-PAC)
მხარდაჭერითა და ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების
სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით, რამდენიმე ძირითადი კომპონენტისგან შედგებოდა:
• სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების აღნუსხვა და
თემატური განვითარების კონცეფციების შემუშავება; საქართველოში,
კულტურის მართვის სფე­როში მუნიციპალური კომპეტენციების კვლევა;
• მუნიციპალური და რეგიონული კულტურის პოლიტიკისა და მართვის
ასპექტების საერთაშორისო გამოცდილების შესწავლა;
• სიღნაღის მუნიციპალიტეტისათვის კულტურის პოლიტიკის შესამუშავებ­
ლად რეკომენდაციების მომზადება;
შესაბამისად, პროექტის „სიღნაღი - კულტურისათვის“ პირველ ეტაპზე სწორედ
მუნიციპალური კულტურის რესურსების ძირითადი კატეგორიებისა და ქვეკატეგო­
რი­ების განსაზღვრა და ინფორმაციის თავმოყრა განხორციელდა. წარმოდგენილ
პუბლიკაციაში სწორედ სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსებია
აღწერილი.

სარჩევი
  ზოგადი მიმოხილვა............................................................................................................................ 8
  1.1. რას გულისხმობს რესურსების აღწერის პროცესი?............................................................... 8
  1.2. როგორ შეიძლება გამოვიყენოთ კულტურის რესურსების რუკა?..................................... 8
  2. კულტურის კარტოგრაფია და კულტურის რესურსების რუკა - განსაზღვრება და
მეთოდოლოგია....................................................................................................................................... 9
  2.1. მეთოდოლოგია........................................................................................................................... 10
  2.2. დაგეგმვის კონტექსტი - ქალაქი სიღნაღი............................................................................. 13
  3. სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკა .......................................... 17
  3.1. ძირითადი სტატისტიკური მონაცემები................................................................................ 17
  4. მუნიციპალური კულტურის ორგანიზაციები ...................................................................... 22
  4.1. მუნიციპალური მაკოორდინირებელი ორგანიზაციები კულტურის სფეროში............ 22
 4.2. მუნიციპალური მუზეუმები..................................................................................................... 24
 4.3. სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკები................................................................... 27
 4.4. სამუსიკო სკოლები..................................................................................................................... 33

 4.5. კულტურის სახლები.................................................................................................................. 35
 4.6. მუნიციპალური თეატრები...................................................................................................... 37
  5. კულტურის სხვა ორგანიზაციები.............................................................................................. 40
 5.1. მუზეუმი....................................................................................................................................... 40
  5.2. საზოგადოებრივი ორგანიზაციები......................................................................................... 42

  6. ფესტივალები და ღონისძიებები............................................................................................... 44
 6.1. ფესტივალები............................................................................................................................. 44

 6.2. სამუზეუმო პროგრამები და ტურები..................................................................................... 46

  7. შემოქმედებითი კულტურის რესურსები................................................................................. 47
 7.1. ფოლკლორული ანსამბლები ................................................................................................. 47

6

 7.2. სახელოსნოები და ხელოსნები................................................................................................ 50

  7.3. მარნები და ეთნოგრაფიული ეზოები.................................................................................... 56
  8. კულტურული მემკვიდრეობა..................................................................................................... 58
  8.1. სიღნაღის გალავანი.................................................................................................................... 58
  8.2. საკულტო ნაგებობები................................................................................................................ 59
  8.3. ურბანული ძეგლები.................................................................................................................. 63
  8.4. ურბანული მემკვიდრეობა მუნიციპალიტეტის სოფლებში.............................................. 68
  8.5. ზედაშე.......................................................................................................................................... 76
  8.6. მემორიალური კულტურის და მონუმენტური ხელოვნების ძეგლები.......................... 77
  9. სივრცეები........................................................................................................................................ 81
  10. მედიარესურსები......................................................................................................................... 83
  დანართი 1: ქიზიყური სამზარეულო........................................................................................... 86

7

ზოგადი მიმოხილვა
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკა მუნიციპალიტეტში
არსებული კულტურული პოტენციალის კატეგორიზაციის, კომპლექსური შესწავლისა და
სისტემატიზაციის პირველი მცდელობაა.
წინამდებარე პუბლიკაციაში წარმოდგენილი შედეგები პარტნიორი ორგანიზაციების,
ადგილობრივი კულტურის სამსახურების წარმომადგენლების, ქართველი და უცხოელი
დარგობრივი ექსპერტების ერთობლივი ძალისხმევის შედეგია.

1.1. რას გულისხმობს რესურსების აღწერის პროცესი?
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების აღნუსხვის სტრატეგია კულტურის
კარტოგრაფიის საერთაშორისო მეთოდოლოგიას ეყრდნობა. ანგარიში სიღნაღში არსებულ
კულტურულ რესურსებს შვიდ ძირითად კატეგორიად აჯგუფებს.
თითოეული კატეგორიის მიხედვით იდენტიფიცირებული რესურსები აღრიცხულია
უნიფიცირებული, სტანდარტიზებული ანკეტების მიხედვით და გაერთიანებულია
რესურსების ერთიან ელექტრონულ ბაზაში.
დღეისათვის რუკა სიღნაღის მუნიციპალიტეტში არსებულ ორასზე მეტ რესურსს შეიცავს,
თუმცა რესურსების კარტოგრაფიაზე მუშაობა უწყვეტი, დინამიკური პროცესია. იგი მუდმივ
განახლებასა და შევსებას საჭიროებს; ამ პროცესში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება, როგორც
ადგილობრივი თვითმმართველობის ნებას, ისე სამოქალაქო საზოგადოების, რიგითი
მოქალაქეების აქტიურ ჩართულობას. იმედი გვაქვს, რომ რუკის საწყისი ვარიანტის არსებობა
საფუძველს ჩაუყრის სისტემურ, გრძელვადიან მუშაობას მისი შევსებისა და გაფართოების
მიმართულებით და ხელს შეუწყობს სიღნაღის მუნიციპალიტეტში კულტურული
პოტენციალის იდენტიფიკაციისა და სამოქალაქო საზოგადოებისა და მუნიციპალური
სამსახურების თანამშრომლობას მუნიციპალიტეტის განვითარების მიმართულებით.

1.2. როგორ შეიძლება გამოვიყენოთ კულტურის რესურსების რუკა?
ბოლოდროინდელ პოლიტიკურ დისკურსში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს
ადგილობრივ დონეზე განვითარების სტრატეგიებისა და მართვის ეფექტური მოდელების
ამოქმედების საკითხი. ადგილობრივი რესურსების იდენტიფიკაციის, აღნუსხვისა და
განახლების სისტემის არსებობა მნიშვნელოვანი წინაპირობაა მუნიციპალიტეტის დონეზე
განვითარების პოლიტიკის წარმატებული დაგეგმვისათვის.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკის არსებობა, ჩვენი აზრით,
ხელს შეუწყობს:
1. რეგიონისა და მუნიციპალიტეტის განვითარების
განვითარების მნიშვნელობის წინ წამოწევას;

სტრატეგიაში

კულტურის

2. კულტურის მიმართულებით მუნიციპალიტეტის განვითარების პოლიტიკის
ფორმირებისათვის პრიორიტეტებისა და აქტუალური საკითხების იდენტიფიკაციას;
3. ადგილობრივი რესურსების მართვისა და განვითარების ქმედითი მოდელების
შემუშავებას;

8

4. სიღნაღის მუნიციპალიტეტში არსებული კულტურის რესურსების სტატისტიკურ
ანალიზს;
5. მუნიციპალური განვითარების პოლიტიკის ფორმირებისა და განხორციელების
პროცესში საზოგადოებრივი ჯგუფებისა და მუნიციპალური სამსახურების
თანამშრომლობის გაღრმავებას;
6. სიღნაღის მუნიციპალიტეტში არსებული კულტურის რესურსების პოპულარიზაციას.

2. კულტურის კარტოგრაფია და კულტურის რესურსების რუკა განსაზღვრება და მეთოდოლოგია

კულტურის კარტოგრაფია გულისხმობს თვითმყოფადი კულტურის რესურსების
იდენტიფიკაციასა და აღრიცხვას სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული
განვითარებისათვის. კულტურის რესურსების კარტოგრაფიის საშუალებით ადგილობრივი
თემი და ინტერესთა ჯგუფები მონაწილეობას იღებენ კულტურული პრაქტიკისა და
რესურსების აღნუსხვის, ისევე როგორც სხვა არახელშესახები კულტურის რესურსების მაგალითად, ადგილთან დაკავშირებული სოციალური და კულტურული აღქმების აღწერაში.
კულტურის კარტოგრაფია ფართოდ გამოიყენება, როგორც კულტურის განვითარების
მუნიციპალური სტრატეგიის შემუშავების ეფექტური ინსტრუმენტი. თუმცა კულტურის
რუკის აგებულება და დანიშნულება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში განსხვავდება.
ცალკეულ შემთხვევაში იგი ემსახურება გამოყენებით მიზნებს და მკაცრად აღრიცხავს
მატერიალურ ხელშესახებ რესურსებს, ზოგიერთ შემთხვევაში კი აერთიანებს უფრო
სიღრმისეულ, მრავალმხრივ სუბიექტურ გამოცდილებებს, განსხვავებულ სოციალურ
აღქმებსა და ინტერპრეტაციებს. სოციალურ-კულტურული აღქმების გაერთიანებით
შესაძლებელია უფრო ფართო და მრავალმხრივი ინფორმაციის მოპოვება კონკრეტული
ადგილის შესახებ და ამ ინფორმაციის ეფექტურად გამოყენება კულტურისა და ეკოტურიზმის
სტრატეგიების შემუშავებისას, თემატური არქიტექტურული დაგეგმარებისა და კულტურის
ინ­დუსტრიის განვითარებისათვის.
შესაბამისად, კულტურის კარტოგრაფია ორ განზომილებას მოიცავს, ხელშესახებს (ანუ
რაოდენობრივს) და არახელშესახებს (ანუ თვისებრივს):
1. რესურსების რუკა გულისხმობს კულტურის ხელშესახები რესურსების
იდენტიფიკაციასა და აღრიცხვას, ჩვეულებრივ, GIS1 ინსტრუმენტებისა და
პლატფორმის გამოყენებით;
2. თემის იდენტობის რუკა აღწერს კულტურის არახელშესახებ რესურსებს უნიკალურ ზეპირ ისტორიებს, ღირებულებებს, ტრადიციებსა და ისტორიებს,
რომლებიც აერთიანებს სუბიექტურ აღქმებსა და შთაბეჭდილებებს კონკრეტული
ადგილის შესახებ.

1

GIS (Geographic Information System) - გეოგრაფიული ინფორმაციის სისტემა

9

2.1. მეთოდოლოგია
კულტურის რესურსების შემუშავებისა და კარტოგრაფიის მეთოდოლოგია სამი ძირითადი
ეტაპისაგან შედგება:
• პირველი ეტაპი რესურსების კლასიფიკაციის კონცეპტუალური ჩარჩოს შე­მუშავებას
გულისხმობს. ამ ეტაპზე ძირითადი ამოცანაა კულტურის რესურ­სე­ბის ძირითადი
კატეგორიებისა და ქვეკატეგორიების გამოყოფა, რომელთა მიხედვით შემდგომში
ხდება იდენტიფიცირებული რესურსების გაერთიანება და სტატისტიკური ანალიზი.
• მეორე ეტაპზე, განსაზღვრული ტაქსონომიის მიხედვით, გროვდება ინფორმაცია,
როგორც რაოდენობრივი, ისე თვისებრივი მეთოდების გამოყენებით. საველე
სამუშაოებს წინ უძღვის მონაცემების შეგროვებისათვის ინსტრუმენტების
(კითხვარებისა და ანკეტების) შემუშავების პროცესი. მატერიალური რესურსებისა
და რუკებისათვის იქმნება სპეციალური საინფორმაციო ველების ნუსხა, ხოლო
არახელშესახები რესურსების აღსაწერად - სახელმძღვანელოები ჩაღრმავებული
ინტერვიუებისა და დოკუმენტების ანალიზისათვის.
ხელშესახები რესურსების აღრიცხვის ანკეტები
უნდა ქმნიდეს შესაძლებლობას
რესურსების ადგილმდებარეობის განსაზღვრისათვის. შესაბამისად, მთავარ საინ­ფო­რმაციო
ველს, სწორედ რესურსის მისამართი წარმოადგენს. ინფორმაციის ძირითადი წყაროებია
მუნიციპალიტეტის, სხვადასხვა უწყებებისა და ორგანიზაციების მონაცემთა ბაზები.
არახელშესახები რესურსების აღწერისათვის კი მნიშვნელოვანია შთაბეჭდილებებისა და
შეხედულებების, ისევე როგორც მათ შესახებ ინფორმაციის წყაროების, მრავალფეროვნების
უზრუნველყოფა. თვისებრივი კომპონენტის ფარგლებში გროვდება ზეპირი ისტორიები,
სხვადასხვა ისტორიულ დოკუმენტებს უტარდება შინაარსობ­რი­ვი ანალიზი, ტარდება
ექსპერტული ინტერვიუები.
• რესურსების რუკის შემუშავების კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ეტაპს წარმოადგენს
მონაცემების GIS პლატფორმაში ინტეგრირება. კულტურული პოტენციალი
მუნიციპალიტეტის ფარგლებში მუდმივად იცვლება და ვითარდება, შესაბამისად,
კულტურის რესურსების კარტოგრაფია მოიაზრება, როგორც მუდმივმოქმედი
პროცესი, სადაც ყველა დაინტერესებულ მხარეს შეუძლია მონაწილეობის მიღება მონაცემთა განახლება, დაზუსტება და გაფართოება2.
კულტურის რუკის ძირითადი დანიშნულება მუნიციპალური განვითარების დაგეგმვისათვის
ინფორმაციული ბაზის შექმნაა. ამასთანავე, კულტურის რესურსების
რუკა მნიშნელოვანი ინფორმაციის წყაროა სხვადასხვა დაინტერესებული ადგილობრივი
და საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და პირებისათვის, ტურისტებისათვის, რიგითი
მოქალაქეებისათვის. რუკის ელექტრონულ ფორმატში არსებობა უზრუნველყოფს მასალის
ხელმისაწვდომობას ყველასთვის, პირობებს ქმნის რუკის დახვეწისა და განახლების პროცესში
ყველა დაინტერესებული მხარისა და საზოგა­დო­ე­ბის აქტიური ჩართულობისათვის.
პროექტის
ფარგლებში
სიღნაღის
მუნიციპალიტეტის
კულტურის
რესურსების
რუკაზე მუშაობის პროცესი სათემო კავშირ „ნუკრიანის“, სიღნაღის სახელოვნებო
მოცემული პროექტის ფარგლებში შექმნილი საინფორმაციო ბაზა წინაპირობას ქმნის ინფორმაციის GIS სისტემაში
გადასატანად.

2

10

და საგანმანათლებლო მომსახურების ცენტრისა და საერთაშორისო ფონდებთან
თანამშრომლობისა და ტურიზმის სამსახურის ერთობლივი მრგვალი მაგიდით დაიწყო,
რომელზეც ხაზი გაესვა მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების შესახებ არსებული
ინფორმაციის კონსოლიდაციის მნიშვნელობას და შემუშავდა კულტურის რესურსების
SWOT3 ანალიზის დოკუმენტი.
რუკაზე მუშაობის ყველა ეტაპზე პროექტის განმახორციელებელ გუნდს ეხმარებოდნენ
მუნიციპალური
სამსახურები,
არასამთავრობო
ორგანიზაციები,
სხვადასხვა
დაინტერესებული პირები, საერთაშორისო ორგანიზაციები და დარგის ექსპერტები.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რუკა დღეისათვის აერთიანებს მონაცემებს 200ზე მეტი კულტურის რესურსის შესახებ, რომლებიც შვიდ კატეგორიაშია გაერთიანებული:
• მუნიციპალური კულტურის ორგანიზაციები
• კულტურის სხვა ორგანიზაციები
• ფესტივალები და ღონისძიებები
• შემოქმედებითი კულტურის რესურსები
• კულტურული მემკვიდრეობა
• სივრცეები
• მედია და საინფორმაციო რესურსები
• დანართი
თითოეული კატეგორია, თავის მხრივ, აერთიანებს რამდენიმე ქვეკატეგორიას.
ქვეკატეგორიების ქვეშ გაერთიანებული რესურსების შესახებ ინფორმაცია მოწესრიგებულია
სტანდარტიზებული ველების მიხედვით.

SWOT - სვოტ ანალიზი არის ხერხი, რომლის მეშვეობითაც ორგანიზაციის შესაძლებლობების და საქმიანი გარემოს
შესწავლა არის შესაძლებელი. S - strengths (ორაგნიზაციის ძლიერი მხარე;) W - weakness (ორგანიზაციის სუსტი
მხარე); O - opportunities (ორგანიზაციის შესაძლებლობები); T - threates (მოსალოდნელი საფრთხეები). სტრატეგიული
დაგეგმარება: გზამკვლევი პოლიტიკური პარტიებისთვის /მშვიდობის, დემოკრატიისა და განვითარების კავკასიური
ინსტიტუტი - თბ.: CIPDD, 2007 – გვ 27.

3

11

სქემა # 1 ასახავს სიღნაღის კულტურის რესურსების კატეგორიზაციის კონცეპტუალურ
ჩარჩოს (რესურსების კატეგორიებსა და ქვეკატეგორიებს).

12

2.2. დაგეგმვის კონტექსტი - ქალაქი სიღნაღი

ტერიტორია - 1251 კვ. კმ
მანძილი ადმინისტრაციულ ცენტრსა და თბილისს შორის - 110 კმ.
მოსახლეობის ჯამური რაოდენობა - 43 569
მოსახლეობის სიმჭიდროვე - 34.81 კაცი / კვ.კმ.

სქემა 2: სიღნაღის მოსახლეობის გადანაწილება სხვადასხვა ჭრილში:

ლოკაციის მიხედვით

სქესის მიხედვით

ქალაქი

ქალი

სოფელი

კაცი

ასაკობრივ ჭრილში

0 - 15 წწ.
5 - 18 წწ.
19 - 65 წწ.
65 წლის ზემოთ

13

ცხრილი #1: სიღნაღის მოსახლეობა სოფლების მიხედვით
#

სოფელი/ტერიტორიული
ორგანო

მოსახლეობის
რაოდენობა

კომლების
რაოდენობა

ოჯახების
რაოდენობა

1

ქ.სიღნაღი

2480

946

946

2

წნორი

6406

2300

2327

3

ანაგა

2390

1025

4

ვაქირი

2837

1064

1078

5

საქობო

4707

1486

1486

6

ბოდბისხევი

3865

1161

1228

7

ჯუგაანი

2730

350

690

8

ტიბაანი

2516

807

614

9

ძველი ანაგა

2042

767

607

10

ქვემო მაჩხაანი

1648

840

840

11

ნუკრიანი

2543

1053

12

მაღარო

2190

820

710

13

ბოდბე

4600

1650

1650

14

ილია წმინდა

1200

307

42190

14576

სულ

12176

წყარო: სიღნაღის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სოციალური სამსახური
სიღნაღის შესახებ4
სიღნაღი მდებარეობს ცივ-გომბორის ქედის ჩრდილო კალთაზე. ზღვის დონიდან 750 მეტრ
სიმაღლეზე. ქალაქის ტერიტორია შეადგენს 2 965.5 ჰექტარს. სიღნაღი ქალაქად 1770 წლიდან
იხსენიება, როდესაც მანამდე პატარა, ციხე-გალავნიანი დასახლება მეფე ერეკლემ ქალაქთა
ნუსხაში შეიტანა. „ამავე პერიოდში გაჩნდა 5-კმ-ზე მეტი სიგრძის 40 ჰა ფართობის მქონე
ციხე-გალავანი, რომელსაც მთელი ქიზიყის მოსახლეობის დატევა შეეძლო.“ დღეისათვის
იგი თითქმის პირვანდელი სახითაა აღდგენილი.
XIX   საუკუნეში სიღნაღში ფეხს იკიდებს ქალაქური ცხოვრებისთვის დამახასიათებელი
სხვადასხვა ელემენტი, ვითარდება ვაჭრობა. სიღნაღი აღმოსავლეთ საქართველოში
ვაჭრობისა და ხელოსნობის ცენტრი იყო. ქალაქში 30-მდე ამქარი ფუნქციონირებდა,
მრავლად იყო დუქნები, სავაჭრო დახლები, იყვნენ ხელოსნები. ასევე, ქალაქში ყოფილა
4

  www.signagi.com.ge

14

ცხრამდე ღვინის მარანი, აგურის ქარხანა, სატრანსპორტო ,,ლინეიკების“  არტელი, ტყავის
ქარხნები და სხვა.
XIX  საუკუნის ბოლოსთვის ქალაქში ყალიბდება ქართული და აღმოსავლური სამუსიკო
დასები, იქმნება სამუსიკო სალონები. სიღნაღში იმართება ქალაქური ყოფისათვის
დამახასიათებელი სალონური ტიპის საღამოები, სადაც, უმთავრესად, ინტელექტუა­ლური
ელიტა იკრიბებოდა.
სიღნაღში შეიქმნა მოძრავი თეატრალური დასი, „სიღნაღი იყო ერთ-ერთი პირველი
ქალაქი საქართველოში, სადაც 1872 წლის 19 აგვისტოს გაიმართა პირველი ოფიცია­ლუ­
რი თეატრალური წარმოდგენა. სიღნაღის სცენაზე გამოდიოდნენ ცნობილი მსახიობები:
სანდრო ახმეტელი, ლადო მესხიშვილი, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, ვასო აბაშიძე და სხვ.
სიღნაღი იყო რიგით მე-5 ქალაქი, სადაც ქართულ ენაზე გამოვიდა პირველი ნაბეჭდი
გაზეთი (1912 წ. „ხმა კახეთისა“)5. მე-19 საუკუნის ქართულ პერიოდიკაში საკმაოდ ბევრი
მასალა გვხვდება ქალაქ სიღნაღის, მისი არქიტექტურის, ბაზრისა და სიღნაღის მაზრის
სხვადასხვა საკითხთან დაკავშირებით. ქალაქს არაერთი იმჟამინდელი მოგზაური აღწერს
თავის მოგონებებში.
ასევე იყო განვითარებული ქალაქის შემოგარენი და სოფლები. მაგ., ბოდბის მონასტერ­
თან
არსებობდა სკოლა. 1818 წელს სიღნაღში გაიხსნა სასულიერო სასწავლებელი,
სადაც სწავლობდა ცნობილი ფილოსოფოსი სოლომონ დოდაშვილი. 1880 წლისთვის
სიღნაღში იყო სასწავლებელი, რომელსაც სამი მოსამზადებელი კლასი ჰქონდა, სკოლის
გამგე და მასწავლებელი იყო ივანე ჯავახიშვილის მამა ალექსანდრე. სოფელი მაჩხაანი
კი კულტურული ცხოვრების, ხელოსნობის განვითარებითა და დუქნების რაოდენობით
სიღნაღსაც არ ჩამოუვარდებოდა.
2007 წლის დასაწყისში ოფიციალურად გამოცხადდა ქალაქ სიღნაღის მოსალოდნელი
რეაბილიტაციისა და მისი ტურისტულ და კულტურულ ცენტრად ფორმირების გეგმა,
რასაც დაჩქარებულ ტემპში სარეაბილიტაციო საქმიანობის დაწყება მოჰყვა. რეაბილიტაცია,
პირველ რიგში, ქალაქის განახლებას, გაუმჯობესებასა და ტურისტული ინფრასტრუქტურის
შექმნას გულისხმობდა.
2007 წლის მარტში ჩატარდა მუნიციპალიტეტის ტურისტული პოტენციალის კვლევა6.
კვლევის ძირითად შედეგებში აღნიშნულია, რომ სიღნაღი აღქმულია ხელსაყრელ
ზონად ისტორიული, კულტურული და ღვინის ტურიზმის თვალსაზრისით და ქალაქის
ტურისტული პოტენციალი, პირველ რიგში, სწორედ კულტურულ და ღვინის ტურებთან
უნდა იყოს დაკავშირებული. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ კვლევაში ხაზგასმული
იყო კულტურული ტურიზმის მნიშვნელობა მუნიციპალიტეტისათვის, ამ მასშტაბური
პროექტის ფარგლებში რეაბილიტაცია არ შეეხო მეზობელ სოფლებში არსებულ კულტურის
ისეთ ობიექტებს, რომლებიც შეიძლება ტურისტული (განსაკუთრებით კულტურული
ტურიზმის) განვითარების მხრივ აუცილებელ რესურსს წარმოადგენდეს. იგულისხმება
მაგალითად: სანდრო ახმეტელის, ფორე მოსულიშვილისა და სხვა მუზეუმები, სოფლად
არსებული არქიტექტურული მემკვიდრეობის ძეგლები და სხვა.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურული პოტენციალის
კონტექსტში კულტურის რესურსების რუკის შემუშავების
წინგადადგმულ ნაბიჯს წარმოადგენს.

5

სრულად გამოყენების
პროცესი კიდევ ერთ

CENN, MercyCorps- სიღნაღის მუნიციპალიტეტის საბაზისო კვლევა; 2010;

საზოგადოებრივი აზრის კვლევისა და მარკეტინგის ინსტიტუტი. ტურიზმის სამომხმარებლო პოტენციალი რაოდენობრივი კვლევის ანგარიში. მარტი 2007. http://www.bcng.ge/files//iesc_quant_re_report_ppt_2007_04_geo_short.pdf

6

15

16

3. სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკა
3.1. ძირითადი სტატისტიკური მონაცემები
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკა დღეისათვის 200-ზე
მეტ რესურსს აერთიანებს. მათი დიდი ნაწილი სიღნაღში მდებარეობს. რესურსებით
სიმდიდრის თვალსაზრისით მეორე ადგილზეა სოფელი ანაგა7. კულტურის რესურსებით,
ასევე, მდიდარია სოფლები: ვაქირი, ბოდბისხევი, ნუკრიანი. თუკი ანაგის, ვაქირისა
და ბოდბისხევის შემთხვევაში კულტურის რესურსების უმეტესობას კულტურული
მემკვიდრეობის ძეგლები ქმნის, ნუკრიანი მდიდარია სხვადასხვა ტიპის კულტურულშემოქმედებითი რესურსით.
სქემა 3: კულტურის რესურსების განაწილება ქალაქებისა და სოფლების მიხედვით

აღრიცხული რესურსების ყველაზე დიდ ნაწილს კულტურული მემკვიდეობის ძეგლები
წარმოადგენს.

7
ბევრი რესურსი აღირიცხა აგრეთვე ქვემო მაჩხაანში; ამ სოფელში აღწერილი რესურსების უმეტესობა განეკუთვნება
საცხოვრისებს ანუ არქიტექტურულ რესურსებს.

17

სქემა 4: კულტურის რესურსების განაწილება ძირითადი კატეგორიების მიხედვით

კულტურული მემკვიდრეობა
მუნიციპალური კულტურის
ორგანიზაციები
სივრცეები
კულტურის სხვა ორგანიზაციები
ფესტივალები და ღონისძიებები
შემოქმედებითი კულტურის
რესურსები

18

სქემა 5: კულტურის რესურსების განაწილება ძირითადი კატეგორიების მიხედვით

კულტურული
მემკვიდრეობა

მუნიციპალური
კულტურის
ორგანიზაციები

ანაგა

28

3

ბოდბე

1

2

1

4

ბოდბისხევი

8

2

1

11

ვაქირი

16

6

ზემო ბოდბე

3

1

ზემო
მაღარო

4

ილიაწმინდა

1

მდებარეობა

კალოები

სივრცეები

სხვა
კულტურული
ორგანიზაციები

ფესტივალები
და
ღონისძიებები

შემოქმედებითი
კულტურული
რესურსები

სულ

31

1

23
4
4

2

3

1

1

მაღარო

1

2

მაჩხაანი

1

1

ნუკრიანი

3

საქობო

6

2

სიღნაღი

83

11

ტიბაანი

11

2

ქვემო
ბოდბე

3

ქვემო
მაჩხაანი

34

2

ყარაღაჯი

3

1

ძველი ანაგა

2

წნორი

2

1

4
2

1

1

2

7
8

5

2

2

5

107

1

14
3

1

37
4
2

3

2

1

8

ხირსი

1

1

ჯუგაანი

3

3

სულ

210

45

7

4

3

13

282

19

resursebis reestri

4. მუნიციპალური კულტურის ორგანიზაციები

8

4.1. მუნიციპალური მაკოორდინირებელი ორგანიზაციები კულტურის სფეროში
დასახელება

კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაფუძნება

2007

სტატუსი

მუნიციპალური ა(ა)იპ

დაქვემდებარება

მუნიციპალიტეტის საკრებულო

სერვისი

კურირებს სოფლად არსებულ კულტურის სახლებს და ქალაქ
სიღნაღის თეატრს.

შენიშვნა

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული კულტურულშემეცნებითი დაწესებულებების საქმია­ნობის კოორდინირება;
მოსახლეობის სხვადასხვა სოც. ჯგუფების
შემეცნებითი მოღვაწეობის ხელშეწყობა;

კულტურულ-

ხალხური ხელოვნების
ხელშეწყობა;

განვითარების

ყველა

დარგის

კულტურის ნიმუშების მოძიება-აღრიცხვა, პოპულარიზაცია,
ხალხური რეწვის მივიწყებული ტრადიციული დარგების
აღორძინება და პოპულარიზაცია, ხალხური შემოქმედების
ნიჭიერი ინდივიდუალური შემსრულებლებისა და შე­
მოქმედებითი კოლექტივების საქმიანობის აღორძინების
ხელშეწყობა;
სამუსიკო, ქორეოგრაფიული, თეატრალური და ზეპირ­
სიტყვიერი ფოლკლორის ნიმუშების შეგროვების, შესწავლისა
და პოპულარიზაციისათვის ობიექტური პირობების შექმნა,
ეროვნული ტრადიციების, სახალხო დღესასწაულების, წესჩვეულებებისა და თამაშობების აღწერა. მათი პოპულარიზაციისა
და აღორძინების მიზნით კულტურის ღონისძიებების,
ფესტივალების ჩატარება;
მნიშვნელოვანი პროექტებით სხვადასხვა მიმართულების
მოყვარულთა
გაერთიანებებისა
და
სხვა
საკლუბო
ღონისძიებების
ჩამოყალიბების
და
შემოქმედებითი
საქმიანობის უზრუნველყოფა. ბაზის შექმნა გართობისა და
დასვენებისთვის;
ცენტრი
არის
წამყვანი
ინსტიტუცია
მუნიციპალური
კულტურის სფეროში და კვლევების, მონაცემთა ბაზების
შემუშავების, განვითარების სტრატეგიების დამუშავების,
ღონისძიებებისა და ფესტივალების ჩატარების გარდა ზრუნავს
მუნიციპალიტეტში არსებულ კულტურის დაწესებულებებს
შორის მუშაობის კოორდინაციაზე.

8

რესურსების რეესტრში შესულია მონაცემები 2014 წლის მდგომარეობით

22

დასახელება

სიღნაღის სახელოვნებო და საგანმანათლებლო ცენტრი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაფუძნება

2007

სტატუსი

მუნიციპალური ა(ა)იპ

დაქვემდებარება

გამგეობა
საბიბლიოთეკო და სამუზეუმო მომსახურება
კურირებს 9 მუზეუმსა და 20 ბიბლიოთეკას);

(ცენტრი

სოციალურ-კულტურული ღონისძიებების განხორციელება;
სერვისი

ახალგაზრდობის აღზრდასა და განათლებაში მონაწილეობის
მიღება;
მოსახლეობის
საგანმანათლებლო,
კულტურული მომსახურება.

სამეცნიერო

და

დასახელება

სახელოვნებო და სასპორტო სკოლების გაერთიანება

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაფუძნება

2007

სტატუსი

მუნიციპალური ა(ა)იპ

დაქვემდებარება

გამგეობა

სერვისები

სახელოვნებო და სასპორტო სკოლების კურირება

დასახელება

სკოლისგარეშე სახელოვნებო საგანმანათლებლო დაწესებულება მათურელის სახელობის სასწავლებელი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაფუძნება

2009

სტატუსი

მუნიციპალური ა(ა)იპ

დაქვემდებარება

საკრებულო

სერვისი

საფორტეპიანო,
საგუნდო-სადირიჟორო,
ვოკალურ-ჩასაბერი
საკრავების (ფლეიტა) დისციპლინების სწავლება

დასახელება

მოსწავლე ახალგაზრდობის სახლი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაფუძნების წელი

2007

სტატუსი

მუნიციპალური ა(ა)იპ

დაქვემდებარება

საკრებულო

სერვისები, მიზნები

სასწავლო აღმზრდელობითი მუშაობა 6-18 წლამდე ასაკის
მოსწავლეებთან;
მასობრივი კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობა მოსწავლეახალგაზრდებთან;

23

4.2. მუნიციპალური მუზეუმები

მუნიციპალიტეტის მუზეუმებისა და ბიბლიოთეკების მუშაობას კურირებას უწევს 2007 წელს
გამგებლის ბრძანებით დაფუძნებული ა(ა)იპ სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სახელოვნებო
და საგანმანათლებლო მომსახურების ცენტრი; ცენტრის დაქვემდებარე­ბაშია 9 მუზეუმი
და 20 ბიბლიოთეკა.
მუზეუმების ადმინისტრირების თვალსაზრისით 2014 წლის მდგომარეობით დასაქმებულია
26 ადამიანი 9 მუზეუმში (6 მუზეუმი და 3 მემორიალური მუზეუმი). მუზეუმები სიღნაღის
მუნიციპალიტეტის სხვადასხვა სოფლებშია განთავსებული. ვიზიტი მუზეუმებში უფასოა.
მუზეუმები წლიური გეგმის მიხედვით წელიწადში საშუალოდ 3-4 დაგეგმილ ღონისძიებას
ატარებენ.

დასახელება:

ვანო სარაჯიშვილის მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის ქ. # 8

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1988

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

854

ფონდების აღწერილობა

ფერწერა, სკულპტურა, ყოფისა და ეთნოგრაფიის მასალები,
ფოტომასალა, დოკუმენტები, მემორიალური ნივთები და
სხვა.

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 121

დასახელება:

ვასო გოძიაშვილის სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ვაქირი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1986

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

604

ფონდების აღწერილობა

ფერწერული და გრაფიკული ნამუშევრები; ნუმიზმატიკა;
ყოფისა და ეთნოგრაფიული მასალა და სხვა.

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 229

24

დასახელება:

სანდრო შანშიაშვილის მემორიალური სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

სოფელი ჯუგაანი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1986

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

505

ფონდების აღწერილობა

ფერწერა, ყოფისა და ეთნოგრაფიის მასალები, ფოტომასალა,
დოკუმენტები, წიგნები, მემორიალური ნივთები

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 253

დასახელება:

იროდიონ ევდოშვილის სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ბოდბისხევი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1951

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

728

ფონდების აღწერილობა

ფოტომასალა

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 75

დასახელება:

ილო მოსაშვილის სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

სოფელი ვაქირი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1983-84

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

2743

ფონდების აღწერილობა

ფოტომასალა და ნეგატივები, მემორიალური ნივთები, ყოფის და
ეთნოგრაფიის მასალები, დოკუმენტები, ხელნაწერები

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 325

25

დასახელება:

ფორე მოსულიშვილის სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

სოფელი ქვემო მაჩხაანი

შტატების რაოდენობა

2

დაარსების წელი

1972

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

446

ფონდების აღწერილობა

ძირითადად მემორიალური

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 0

დასახელება:

ალექსანდრე გზირიშვილის სახლ-მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

სოფელი ვაქირი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1983

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

485

ფონდების აღწერილობა

ეთნოგრაფიის მასალები, დოკუმენტები, ფოტომასალა

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 672

დასახელება:

სანდრო მირიანაშვილის მემორიალური მუზეუმი

ადგილმდებარეობა:

ქ. სიღნაღი

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1998

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

10147

ფონდების აღწერილობა

ყოფა და ეთნოგრაფია, დოკუმენტები, ფირფიტები, წერილობითი
ძეგლები, აფიშები, მოსაწვევი ბარათები და ა.შ.

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება;

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს - 229

26

დასახელება:
ადგილმდებარეობა:

სანდრო ახმეტელის სახლ-მუზეუმი
სოფელი ანაგა

შტატების რაოდენობა

3

დაარსების წელი

1979-87

სტატუსი

მუნიციპალური

მასშტაბი

მუნიციპალური, ლოკალური

ფონდების რაოდენობა

1065

ფონდების აღწერილობა

ყოფისა და ეთნოგრაფიის მასალები, ფოტომასალა, დოკუმენტები

ღონისძიებები

საშუალოდ წლიურად 3-4 ღონისძიება;

საგანმანათლებლო პროგრამა

არა

დამთვალიერებელი

2012 წელს- 349

4.3. სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკები

სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სახელოვნებო და საგანმანათლებლო მომსახურების ცენტრის
დაქვემდებარებაში 20 ბიბლიოთეკაა. ბიბლიოთეკები სიღნაღის მუნი­ციპალიტეტის
სხვადასხვა სოფელშია განთავსებული. სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სასოფლო
ბიბლიოთეკების ქსელი წინა საუკუნიდან არსებობს. ზოგიერთი მათგანი მეოცე საუკუნის
დასაწყისშია დაარსებული.
დღეისათვის სასოფლო ბიბლიოთეკების ჯამური წიგნადი ფონდი შეადგენს 264 000
ერთეულს. ბიბლიოთეკების ნაწილში (ანაგა, ტიბაანი) იზრდება მომხმარებელთა რაოდენობა.
2014 წლის მდგომარეობით, ბიბლიოთეკების შენობების უმეტესობა რეაბილიტაციას
საჭიროებს, მნიშვნელოვნად გასაუმჯობესებე­ლია წიგნადი ფონდის შენახვის პირობები,
აუცილებელია ბიბლიოთეკების რესურსე­ბის განახლება, ბიბლიოთეკების როლის უფრო
მკაფიოდ ინტეგრირება სოფლის განვითა­რების სტრატეგიებში. ასევე, თანამშრომელთა
თვითშეფასების თანახმად, მნიშვნელოვანია პერსონალის გადამზადება ბიბლიოთეკის
მართვის საკითხებში.

ადგილმდებარეობა

ძველი ანაგა

დაარსების წელი

1981

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა
(რეგულარული/არარეგულარული)

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო ღონისძიებები, დედის დღე

ფონდების რაოდენობა

14 885

27

ადგილმდებარეობა

ბოდბისხევი

დაარსების წელი

1974

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატების რაოდენობა

2

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა
(რეგულარული/არარეგულარული)

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

იოსებ ნონეშვილის იუბილე

ფონდების რაოდენობა

11 218

ადგილმდებარეობა

ყარაღაჯი

დაარსების წელი

1950

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა
(რეგულარული/არარეგულარული)

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

მ. მრევლიშვილის იუბილე

ფონდების რაოდენობა

5 674

ადგილმდებარეობა

ხირსა

დაარსების წელი

1936

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

11 565

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

დაარსების წელი

1905

ბიბლიოთეკის ტიპი

საბავშვო

შტატის რაოდენობა

4

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

მუნიციპალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო ღონისძიებები, სიყვარულის დღე;

ფონდების რაოდენობა

24 000

28

ადგილმდებარეობა

საქობო

დაარსების წელი

1957

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

2

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო ღონისძიებები, ლიტერატურული
გამოფენები

ფონდების რაოდენობა

11 139

ადგილმდებარეობა

ჯუგაანი

დაარსების წელი

1971

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატების რაოდენობა

2

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

12 000

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

დაარსების წელი

1905

ბიბლიოთეკის ტიპი

საქალაქო

შტატების რაოდენობა

7

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

მუნიციპალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

სხვადასხვა

ფონდების რაოდენობა

30 000

ადგილმდებარეობა

ზემო ბოდბე

დაარსების წელი

1958

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატების რაოდენობა

2

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

დედაენის და სიყვარულის დღესთან დაკავშირებული
ღონისძიება

ფონდების რაოდენობა

8 558

29

ადგილმდებარეობა

მაღარო

დაარსების წელი

1940

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

2

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

17 876

ადგილმდებარეობა

წნორი

დაარსების წელი

1946

ბიბლიოთეკის ტიპი

საქალაქო, საბავშვო

შტატების რაოდენობა

10

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )
ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

40 130

ადგილმდებარეობა

ვაქირი

დაარსების წელი

1946

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

23 400

ადგილმდებარეობა

ქვემო მაჩხაანი

დაარსების წელი

1970

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

პოეზიის საღამო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

14 311

30

ადგილმდებარეობა

კალოები

დაარსების წელი

1975

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ზემდგომი ორგანო (დაქვემდებარება)

ააიპ სახელოვნებო და საგანმანათლებლო
მომსახურების ცენტრი

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

10 362

ადგილმდებარეობა

ბოდბე

დაარსების წელი

1971

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

17 984

ადგილმდებარეობა

ილიაწმინდა

დაარსების წელი

1988

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ღონისძიებების თემატიკა

საიუბილეო და სხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

16 120

ადგილმდებარეობა

ტიბაანი

დაარსების წელი

1930

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ზემდგომი ორგანო (დაქვემდებარება)

ა(ა)იპ სახელოვნებო და საგანმანათლებლო
მომსახურების ცენტრი

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

31

ღონისძიებების თემატიკა

პოეზიის საღამო და სხვადასხვა ღონისძიებები

ფონდების რაოდენობა

12 288

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

დაარსების წელი

1934

ბიბლიოთეკის ტიპი

სასოფლო

შტატის რაოდენობა

1

მასშტაბი (ლოკალური, მუნიციპალური )

ლოკალური

ღონისძიებების პერიოდულობა

არარეგულარული

ფონდების რაოდენობა

25 353

სქემა 6: სოფლის ბიბლიოთეკებში მკითხველთა რაოდენობის ცვლილების დინამიკა
წლების მიხედვით

32

4.4. სამუსიკო სკოლები

სიღნაღში პირველი მუსიკალური სასწავლებელი 1960-იან წლებში გაიხსნა, რომელსაც
დიდხანს ხელმძღვანელობდა შესანიშნავი პედაგოგი ანასტასია ცაბაძე. დღეს ეს სკოლა ვანო
სარაჯიშვილის სახელს ატარებს. ამ სკოლასთან არსებული მოსწავლეთა გუნდი საბავშვო
გუნდების რესპუბლიკური კონკურსის ლაურეატია, ხოლო ამ სკოლის მოსწავლე მარიამ
ჭაბაშვილი - ახალგაზრდული მუსიკალური ფესტივალის ლაურეატი.
1964 წელს, სიღნაღის მუსიკალური სკოლიდან გამოყოფის შემდეგ, დაარსდა წნორის
სამუსიკო სკოლა, რომლის პირველი დირექტორი 1985 წლამდე, იყო ვალიკო ნანობაშვილი
(ცნობილი ლოტბარი).
წლების მანძილზე სკოლამ ბევრი ღირსეული ადამიანი აღზარდა, რომლებმაც სხვადასხვა
ჯილდო თუ აღიარება მოიპოვეს (პედაგოგი ლეილა ფხოველიშვილი, თინა ჩანკაშვილი,
ოთარ ჯავაშვილი, ეთერ ბეროშვილი, გიორგი სიხაშვილი და სხვ.).
1974 წლის პირველ სექტემბერს გაიხსნა სოფ. მაღაროს სამუსიკო სკოლა (გამოეყო სიღნაღის
სამუსიკო სკოლას). 1980 წელს დაარსდა ტიბაანის მუსიკალური სკოლა. მისი პირველი
დირექტორი იყო ლოტბარი ვალიკო ნანობაშვილი. 1984 წელს დაარსდა ვაქირის სამუსიკო
სკოლა (გამოეყო სიღნაღის სამუსიკო სკოლას).
სულ სამუსიკო სკოლებში 2013 წლის მონაცემებით დაფიქსირებულია 325 მოსწავლე.
დასახელება

სიღნაღის სამუსიკო სკოლა

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი, ერეკლე მეორის ქ. #3

როდიდან ფუნქციონირებს

1950

დასაქმებულთა რაოდენობა

17

არსებული სერვისები

საფორტეპიანო კლასები (6-წლიანი)

ღონისძიებები

შიდა სასკოლო სასწავლო გეგმის ღონისძიებები: ჩათვლები,
გამოცდები, კონკურსები და მონაწილეობა რესპუბლიკურ
კონკურსებში

შენიშვნა

აქ შედის სოფლების, ნუკრიანისა და ანაგის სამუსიკო სკოლები

დასახელება

წნორის სამუსიკო სკოლა

ადგილმდებარეობა

ქ. წნორი, რუსთაველის ქ. #4

როდიდან ფუნქციონირებს

1964

დასაქმებულთა რაოდენობა

22

არსებული სერვისები

საფორტეპიანო კლასი (6-წლიანი)

ღონისძიებები

კონკურსები სკოლაში, დახურული კონცერტები, რესპუბლიკურ
და საერთაშორისო ფესტივალებში მონაწილეობა

დასახელება

მაღაროს სამუსიკო სკოლა

ადგილმდებარეობა

სოფელი ილიაწმინდა

როდიდან ფუნქციონირებს

1974

33

დასაქმებულთა რაოდენობა

15

არსებული სერვისები

საფორტეპიანო კლასები (6-წლიანი)

ღონისძიებები

შიდა სასკოლო სხვადასხვა ღონისძიება; მონაწილეობა ბავშვთა და
მოზარდთა კლასიკური მუსიკის რესპუბლიკურ (საერთაშორისო)
ფესტივალში.

დასახელება

ვაქირის სამუსიკო სკოლა

ადგილმდებარეობა

სოფელი ვაქირი

როდიდან ფუნქციონირებს

1984

დასაქმებულთა რაოდენობა

12

არსებული სერვისები

საფორტეპიანო კლასები; ფლეიტის კლასი, თეორიების კლასი
(6-წლიანი)

ღონისძიებები

სასწავლო წლის ბოლოს ჩატარდა მოსწავლეთა აკადემიური
კონცერტი.

სიღნაღში არსებობდა ასევე მუსიკალური სასწავლებელი. მისი შენობა ე.წ. სიღნაღის
ბულვარს გადმოჰყურებდა და ფანჯრებიდან მუსიკის ხმა ისმოდა, რის გამოც სიღნაღელებს
ძალიან ჰყვარებიათ ბულვარში ჩამოჯდომა და მუსიკის მოსმენა. არავის უკვირდა, სამუსიკო
სასწავლებელთან შეყოვნებულ გამვლელს თუ დაინახავდა, იქნებოდა ეს სიღნაღის მკვიდრი
თუ ქალაქში საქმეზე ჩამოსული გლეხი. ახლა სამუსიკო სასწავლებელი ერთ-ერთი
მუნიციპალური ა(ა)იპ-ის დაქვემდებარებაშია და მისი შენობაც გადატანილია პირვანდელი
ადგილიდან. მუსიკალური სასწავლებელი, წესით, სამუსიკო სკოლის პედაგოგებს
ამზადებს, თუმცა როგორც ამჟამინდელი ვითარებით ჩანს, ფუნქციები სამუსიკო სკოლებსა
და სასწავლებლებს შორის არეულია. ასევე არის საფრთხე, რომ კლებადი ინტერესის გამო,
მალე სამუსიკო სკოლებისათვის საჭირო პედაგოგიური რესურსის განახლება შეუძლებელი
იქნება.

34

4.5. კულტურის სახლები

კულტურის სახლების მართვას, რომლებიც მუნიციპალიტეტის სხვადასხვა სოფელშია
განთავსებული, ახორციელებს მუნიციპალური ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი.
კულტურის სახლების უმრავლესობა ინფრასტრუქტურული და, შესაბამისად, პროგრამული
საჭიროებების წინაშე დგას.
დასახელება:

ქ. წნორის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

ქ. წნორი, თავისუფლების ქ. #13

დაარსების წელი

1926

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე; სიმღერის წრე; სპორტული წრე

ღონისძიებები

საბავშვო ბაღის გამოსაშვები ზეიმი; ცეკვის წრის
კონცერტი

შენიშვნა

წრეები ფასიანია. ფუნქციონირებს წრეების 4 ჯგუფი.
ცეკვის წრეზე დადის 35 მონაწილე (ანსამბლი
,,ქიზიყი“)
შენობა აშენდა 1906 წელს, როგორც ვაჩნაძეების
საჯინიბო. 1926 წელს გადაკეთდა და ფუნქციონირებს
როგორც კულტურის სახლი

დასახელება

მაღაროს კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი მაღარო

დაარსების წელი

1997

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე; სიმღერის წრე; ხალხური რეწვა:
აბრეშუმი, მატყლი, სიმინდის ფუჩეჩით მუშაობა;
ხევსურული წესით ქარგვა

ღონისძიებები

საახალწლო ღონისძიება; ღონისძიება სამამულო ომის
მონაწილეთათვის; სოლომონ დოდაშვილის საღამო;
ლიტერატურული საღამოები

შენიშვნა

ცეკვის წრე ფასიანია, ხალხური რეწვა - უფასო

დასახელება:

ტიბაანის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ტიბაანი

დაარსების წელი

1977

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

საექთნო კურსი; ჭრა-კერვის კურსი; საბუღალტრო
კურსი

ღონისძიებები

------

შენიშვნა

წრეები უფასოა

35

დასახელება:

ბოდბის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ქვემო ბოდბე

დაარსების წელი

1962

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე

ღონისძიებები

საახალწლო ღონისძიება

შენიშვნა

წრეები ფასიანია. აშენდა 1960 და აქვე განთავსდა
ბიბლიოთეკაც. 1962 წლიდან ფუნქციონირებს, როგორც
კულტურის სახლი

დასახელება

მაჩხაანის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ქვემო მაჩხაანი

როდიდან ფუნქციონირებს

1929

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე; ხალხური სიმღერის გოგონათა ანსამბლი

დაფარვა

ცეკვის წრეზე დადის 35 ბავშვი

ღონისძიებები

საახალწლო ღონისძიება; ლიტერატურული საღამო

შენიშვნა

წრეები უფასოა

დასახელება

საქობოს კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი საქობო

დაარსების წელი

1964

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე; ვოკალური ჯგუფი; ჭადრაკის წრე; შაშის წრე

დაფარვა

ცეკვის წრეზე დადის 35 ბავშვი

ღონისძიებები

საახალწლო ღონისძიება; პოეზიის საღამო

შენიშვნა

წრეები უფასოა

დასახელება

ვაქირის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ვაქირი

დაარსების წელი

1986

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე; ჭადრაკის წრე;

ღონისძიებები

ბოლო ზარი მეთორმეტე კლასელებისთვის;
ლიტერატურული საღამო; პოეზიის საღამო

შენიშვნა

წრეები უფასოა.

36

დასახელება

ჯუგაანის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ჯუგაანი

დაარსების წელი

1965

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

ცეკვის წრე

ღონისძიებები

საახალწლო ღონისძიება; ლიტერატურული საღამო

შენიშვნა

წრეები უფასოა

დასახელება

ანაგის კულტურის სახლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ძველი ანაგა

დაარსების წელი

1963

დასაქმებულთა რაოდენობა

1

არსებული სერვისები

-------

ღონისძიებები

9 აპრილთან დაკავშირებული ღონისძიება

შენიშვნა

წრეები უფასოა.

4.6. მუნიციპალური თეატრები

თეატრალურ ცხოვრებას სიღნაღსა და მის ირგვლივ სოფლებში დიდი ხნის ისტორია აქვს.
სიღნაღის თეატრი 1872 წლიდან არსებობს. დღეისათვის სიღნაღის თეატრი ექვემდებარება
მუნიციპალურ ორგანოს - ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრს.
დასახელება

სიღნაღის თეატრი

ადგილმდებაროება

ქ. სიღნაღი

შტატების რაოდენობა

19

როდიდან ფუნქციონირებს

1872

მასშტაბი (ლოკალური,
მუნიციპალური, ეროვნული)

მუნიციპალური

სტატუსი

მუნიციპალური

წლიურად დადგმული სპექტაკლები

2

შენიშვნა:

თეატრის ფინანსურ ოპერაციებს ასრულებს ა(ა)იპ კულტურისა
და ხელოვნების ცენტრის ფინანსური განყოფილება.

37

სიღნაღის თეატრის შესახებ:
სიღნაღში თეატრალური ხელოვნების სიყვარული საუკუნეებს ითვლის. გადმოცემით
ცნობილია, რომ სოფელ ბოდბისხევში ცხოვრობდა „სოფლის გამამხიარულებელი და
დარდის გამფანტავი“ კაცი, რომელიც მეფე ერეკლეს სასახლეში წაუყვანია და პატივსაცემ
კაცთა სიაში ჩაურიცხავს. მისთვის მეტსახელად ოიანა-ბუიანა დაურქმევიათ. იგი მეფისა და
დიდებულების წინაშე წარმოდგენებს საოხუნჯო, საკომედიო თეატრის სახელით მართავდა.9
არსებობს ცნობები სიღნაღსა და მის მაზრაში გამართული ბერიკაობისა და ყეენობის შესახებ,
რომელიც ჭეშმარიტად სახალხო თეატრს წარმოადგენდა. სიღნაღის თეატრი 1872 წლიდან
ითვლის ისტორიას, როდესაც 19 აგვისტოს გიორგი ერისთავის კომედია „ძუნწი“, ხოლო
ამავე თვის 24-ში კი, სპექტაკლი „გაყრა“ წარმოადგინეს, რომლის განხორციელებასაც ხელი
შეუწყეს პეტერბურგიდან ჩამოსულმა სტუდენტებმა. საინტერესო ფაქტია მოყვანილი 1875
წლის გაზეთში „დროება“10: „ჩვენ სიღნაღსაც ეღირსა ერთი მუსიკალური და ლიტერატურული
საღამო. სიღნაღის ბულვარზე ე.ი. ბანკის ბინაზე დაატარებდნენ რუსულად დაწერილ
აფიშას, რომელიც გვამცნობდა, რომ 3 აგვისტოს იქნება ლიტერატურული საღამო, რომელიც
დაიწყო გალობით. იოსებ და ნინო ანდრონიკაშვილის შვილებმა დაუკრეს ფორტეპიანოზე და
სკრიპკაზე, შ. ნაცვლიშვილმა და თამარა ანდრონიკაშვილმა წაიკითხეს ლექსები. ბილეთები
წინასწარ ყოფილა გაყიდული. შემოსავალი აქაურ ეკლესიას გადაეცა“.
ცნობილია, რომ 1889-1909 წლებში სიღნაღში თეატრალური წარმოდგენები და სხვადასხვა
ღონისძიებები იმართებოდა, რომელშიც მონაწილეობდნენ: კოტე მესხი, ვასო აბაშიძე,
ლადო მესხიშვილი, ოლღა ალექსი–მესხიშვილი, კოტე ტყავაძე, დავით აწყურელი, შალვა
დადიანი, ვალერიან გუნია, ალ. იმედაშვილი და სხვები. ცნობილია, რომ მხოლოდ 1906
წელს სიღნაღში გაიმართა 11 სხვადასხვა წარმოდგენა, რომელთა აფიშებიც დაიბეჭდა
სიღნაღის სტამბაში ქართულ და რუსულ ენებზე.11 ასევე, 1912 წლის 11 აგვისტოს სიღნაღში
გაიმართა დიდი კონცერტი ვანო სარაჯიშვილის, ვასო აბაშიძის, ვალერიან გუნიას და
სხვათა მონაწილეობით. 1914 წელს კი შეიქმნა მოძრავი დასი, რომელშიც ირიცხებოდნენ
ადგილობრივი ახალგაზრდები და ამავე წელს მაზრის მასშტაბით 21 წარმოდგენა გამართეს.
1915 წელს კი დაარსდა სახალხო თეატრი - „შეადგინეს წესდება და სათანადო ადგილას
წარადგინეს დასამტკიცებლად“12. 1916 წელს სიღნაღის თეატრში გაიმართა ელისაბედ
ჩერქეზიშვილისადმი მიძღვნილი საღამო, ამავე წელს კი სიღნაღის დასს ოფიციალურად
მიენიჭა სახალხო თეატრის წოდება.13
1916-1920 წლამდე სიღნაღის თეატრალური დასი აგრძელებდა საქმიანობას და თანამედროვე
სპექტაკლების დადგმას. აღსანიშნავია, რომ სანდრო ახმეტელმა პირველი სპექტაკლი
„სამშობლო“ 1910 წელს სიღნაღის თეატრის ბაზაზე დადგა და პრემიერა მაჩხაანის თეატრში
გაიმართა. ასევე მნიშვნელოვანია ლადო მესხიშვილის ვიზიტი სიღნაღში და მისადმი
მიძღვნილი შემოქმედებითი საღამო. 1921 წლის 19 თებერვლიდან სახალხო თეატრი მუშათა
და ხალხთა კლუბად გადაკეთდა. აღსანიშნავია, რომ 1923-1924 წლებში საქართველოს არც
ერთი მაზრის სოფელში არ იყო იმდენი კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულება,
რამდენიც სიღნაღის მაზრაში.14 1929 წელს სიღნაღში სახელმწიფო თეატრი გაიხსნა,
რომელიც სიღნაღის ეროვნული მუზეუმის ამჟამინდელ შენობაში მდებარეობდა, სადაც 2007
წლამდე ფუნქციონირებდა. მისი სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო მიხეილ ვარდიაშვილი.
სანდრო ახმეტელის ინიციატივით, თეატრის მმართველობა თბილისის შოთა რუსთაველის
9

მიხეილ იარალი, „სიღნაღის სახალხო თეატრი“ გამომცემლობა „ხელოვნება“, 1972

10

1875 წელი „დროება“ (N89)

11

მიხეილ იარალი, „სიღნაღის სახალხო თეატრი“, გამომცემლობა „ხელოვნება“, 1972, გვ. 44

12

ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“, 1915(N24)

13

საქართველოს ეროვნული არქივი, ფონდი 29, აღწერილობა 1, საქმე 1734, ფურცელი 1

14

მიხეილ იარალი, „სიღნაღის სახალხო თეატრი“, გამომცემლობა „ხელოვნება“, 1972, გვ. 71

38

სახელობის თეატრმა აიღო. „სიღნაღში ისეთი თეატრი უნდა აშენდეს, რომ რუსთაველის
თეატრის ყველა დადგმის გადმოტანა შევძლოთ,”- ოცნებობდა სანდრო ახმეტელი.15
1930 წლიდან სიღნაღის თეატრი წარმოდგენებს მართავდა ახალ შენობაში. თეატრს მუშაობა
არც 1941-1945 წლებში შეუწყვეტია, თუმცა მას დოტაცია მოხსნილი ჰქონდა. გაჭირვების
მიუხედავად, მსახიობები ხშირად შემოსავალს იმავე სოფელში ტოვებდნენ, სადაც
წარმოდგენა იმართებოდა.
1949 წელს სიღნაღის სახელმწიფო თეატრი დაიხურა. 1956 წელს მის ბაზაზე დრამატული
და საბავშვო წრეები ჩამოყალიბდა. მათი მუშაობა ნაყოფიერი იყო. 1959 წელს კულტურის
სამინისტროს გადაწყვეტილებით, თეატრს კვლავ სახალხო თეატრის სახელი მიენიჭა. 19591975 წლებში სიღნაღის თეატრს მუშაობა არ შეუწყვეტია. მათ აქტივობები განსაკუთრებული
შემოქმედებითი სიახლეებით არ გამოირჩეოდა. თეატრი ძირითადად ასრულებდა წლიურ
გეგმებს და ატარებდა სხვადასხვა დაგეგმილ ღონისძიებას (მაყურებელთა კონფერენცია,
საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების აღსანიშნავი იუბილეები, საბჭოთა დღესასწაულები,
ლენინის დაბადების ასი წლისთავი და სხვ.).
1981 წლიდან სიღნაღის თეატრმა განახლებული შემადგენლობით დაიწყო მუშაობა. სიღნაღის
თეატრისთვის 80-იანი წლები შემოქმედებითად წარმატებული პერიოდი აღმოჩნდა (მურად
ვაშაკიძის სამხატვრო ხელმძღვანელობითა და რეჟისორობით). 1987 წელს თეატრმა მოიპოვა
ამიერკავკასიის თეატრალური ფესტივალის ყველა პრიზი და გახდა ლატვიის საერთაშორისო
ფესტივალ „მადონას“ ლაურეატი. 1988 წელს თეატრმა მონაწილეობა მიიღო კანადაში
ჩატარებულ თეატრალურ ფესტივალში და გრან-პრი მოიპოვა. სხვადასხვა დროს სიღნაღის
თეატრმა მონაწილეობა მიიღო არაერთ საერთაშორისო ღონისძიებასა და ფესტივალში.
სიღნაღის თეატრმა უახლოეს წარსულში დადგა ახალი სპექტაკლები: ,,ჩვენებურები”
- დ. კლდიაშვილის „ბაკულას ღორების“ მიხედვით (რეჟისორი მურად ვაშაკიძე,
2005), „ჯვარცმული ბედნიერება“ (ჯ. მონიავა. რეჟ. მურად ვაშაკიძე, 2012),
„სიკვდილი და ქალწული“ (არიელ დორფმანი. რეჟ. მურად ვაშაკიძე, 2014).

15

www.signagi.com.ge

39

5. კულტურის სხვა ორგანიზაციები
5.1. მუზეუმი
დასახელება

საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიღნაღის
ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

როდიდან ფუნქციონირებს

1947-50

ფონდები

დაახლოებით 60 000 ექსპონატი

მასშტაბი

ეროვნული

ღონისძიებები

მუდმივი და დროებითი საგამოფენო
ექსპოზიციები

ტურები

მხოლოდ თბილისს დაქვემდებარებული

სიღნაღის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის შესახებ:
სიღნაღის მუზეუმი დაარსდა 1947 წელს, როგორც ქიზიყის მხარეთმცოდნეობის
მუზეუმი. მისი ექსპოზიცია გაიხსნა 1950 წლის 31 დეკემბერს. ექსპონატთა საერთო
რაოდენობა 700-ს ითვლიდა და შედგებოდა ისტორიის, სოციალისტური მშენებლობისა
და ბუნებისმეტყველების განყოფილებებისაგან. წლების მანძილზე ივსებოდა მუზეუმის
ფონდი.
1967 წლიდან მუზეუმთან გაიხსნა სამხატვრო გალერეა, რომელსაც ცნობილმა თუ დამწყებმა
მხატვრებმა 600-მდე მხატვრული ტილო თუ სკულპტურა შემოსწირეს. ეთნოგრაფიული
კოლექცია გამდიდრდა კულტურის სამინისტროს მიერ გამოყოფილი თანხებით შესყიდული
და მოსახლეობის მიერ შემოწირული ნივთებით. კოლექცია მდიდარია ქსოვილების
ნიმუშებით, სპილენძისა და ხის საყოფაცხოვრებო დანიშნუ­ლების ჭურჭლითა და ნივთებით,
სასოფლო-სამეურნეო იარაღებითა თუ მეღვინეობის კულტურის ამსახველი მასალით.
ფონდებში ასევე დაცულია სიღნაღის ქალაქური ყოფისათვის დამახასიათებელი მდიდარი
სამუზეუმო მასალა - ოქრომჭედლობის შესანიშნავი ნიმუშები, ხელოსნობის სხვადასხვა
დარგის სამუშაო იარაღები, მუსიკა­ლური საკრავები და სხვ. სიღნაღის მუზეუმის ფონდებში
დაცულია ნუმიზმატიკის მდიდარი კოლექცია, დაახლოებით 2 000 ერთეული, მათ შორისაა
უძველესი სასანი­დუ­რი მონეტები, თამარის, ლაშა-გიორგის, ერეკლეს მიერ მოჭრილი
მონეტები; ბონისტიკური და ჰერალდიკური ნიმუშები, რომლებიც სხვადასხვა დროს
წარმოდგენილი იყო დროე­ბით გამოფენებზე. მუზეუმის ფონდი მდიდარია ფოტო- და
დოკუმენტური კოლექციე­ბით (დაახლოებით 50 000 ერთეული). აქ დაცული არქეოლოგიური
ექსპონატების გარკვეული რაოდენობა შემთხვევით მოპოვებული და შემოწირულობაა.
1973 წელს შეიქმნა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლო­
გიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტთან არსებული კახეთის არქეოლოგიური კვლევის
ბაზა, რომელიც ინტენსიურ სამუშაოებს აწარმოებდა კახეთის რეგიონში. ამ ექსპედიციამ
უმდიდრესი მასალა შესძინა სიღნაღის მუზეუმს სხვადასხვა ეპოქის არქეოლოგიურ
კულტურათა ნიმუშების სახით, რომელთაგან აღსანიშნავია: ენეოლითური, ადრეული
ბრინჯაოს - მტკვარ-არაქსული, მარტყოფული, ალაზან-ბედენური, თრიალეთური თუ
გვიანი ბრინჯაოს ხანის თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს საბრძოლო იარაღები, საკულტო თუ
საყოფაცხოვრებო დანიშნულების სხვადასხვა მასალა. მუზეუმი 2007 წელს შეუერთდა
საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს. შენობა სრულად შეკეთდა, დამონტაჟდა უსაფრთხოების

40

სისტემები, მოეწყო ახალი ექსპოზიციები, შეივსო მუზეუმის ფონდები და ამჟამად ის 60 000
ექსპონატს ითვლის.
სიღნაღის მუზეუმი სრულად აკმაყოფილებს თანამედროვე სამუზეუმო სტანდარტებს.
მუზეუმში წარმოდგენილია არქეოლოგიური, შუა საუკუნეების, ეთნოგრაფიული და
ფიროსმანის ნახატთა მუდმივმოქმედი ექსპოზიციები. მუშაობს დროებითი საგამოფენო
დარბაზიც, სადაც 2009 წელს მოეწყო პაბლო პიკასოს ნამუშევრების, 2010 წელს კი დასავლეთ
ევროპის მხატვართა ფერწერული ნამუშევრების გამოფენა საქართველოს ეროვნული
მუზეუმის საგანძურიდან.
დღეისათვის მუზეუმში არის არქეოლოგიური მუდმივმოქმედი ექსპოზიცია, მეტ-ნაკლებად
მუდმივმოქმედი ფიროსმანის გამოფენა. პერიოდულად ეწყობა ეროვნულ მუზეუმში დაცული
სხვადასხვა ექსპონატების გამოფენა. მუზეუმში მოქმედებს სხვადასხვა საგანმანათლებლო
პროგრამა. მუზეუმის თანამშრომლები აცხადებენ, რომ სიღნაღში ჩამოსული 100
ტურისტიდან 80 ტურისტი მუზეუმის ვიზიტორია. აღნიშნული მაჩვენებელი მიუთითებს,
რომ ეროვნული მუზეუმის, როგორც კულტურის რესურსის როლი მნიშვნელოვანია.
მუზეუმში განთავსებულია სუვენირების მაღაზია, რომლის პროდუქციაც მცირე ნიმუშებს
ითვლის. აღსანიშნავია, რომ ეს მაღაზია არ თანამშრომლობს სუვენირების ადგილობრივ
მწარმოებლებთან, სავარაუდოდ, რთული პროცედურების გამო. ამიტომ ადგილობრივი
სასუვენირო პროდუქცია და სახელობო ნაწარმი მუზეუმის მაღაზიაში არ იყიდება.

სქემა 7: სიღნაღის ეროვნული მუზეუმის ვიზიტორთა რაოდენობის ცვლილების დინამიკა
წლების მიხედვით

41

5.2. საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
სიღნაღის მუნიციპალიტეტში საზოგადოებრივი ორგანიზაციების რიცხვი დიდი არ არის.
აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მუნიციპალიტეტის ფარგლებში ცენტრიდან ნაკლები
საზოგადოებრივი ორგანიზაცია მუშაობს. თუმცა ბოლო პერიოდში, სხვადასხვა სოფელში
შეიმჩნევა მცირე საინიციატივო ჯგუფების ფორმირება, რაც იმ ადგილობრივი თუ
ცენტრალური საზოგადოებრივი ორგანიზაციების პროგრამების შედეგია, რომლებიც ბოლო
წლებში აქტიურად მუშაობენ სიღნაღის მუნიციპალიტეტში.

დასახელება

სათემო კავშირი ,,ნუკრიანი“

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი, ნუკრიანის კულტურის სახლის შენობა

სტატუსი

საზოგადოებრივი ორგანიზაცია

დაფუძნების წელი

2005

სამიზნე ჯგუფები

სოფლის მაცხოვრებლები

დაფარვის გეოგრაფია

სიღნაღის მუნიციპალიტეტი

სერვისები კულტურის სფეროში

სოფლის ფესტივალი; ფილმების ჩვენება;
ლიტერატურული საუბრები; ,,ნუკრიანის
სახელოსნოების“ გამოფენები; სასწავლო კურსები
სახელოსნოში

შენიშვნა

ამავე შენობაში ფუნქციონირებს მუსიკალური
სკოლა, სიმღერის გუნდი და ცეკვის წრე

დასახელება

“სამოქალაქო ინიციატივა - Civic Initiative”

ადგილმდებარეობა

წნორი

სტატუსი

საზოგადოებრივი ორგანიზაცია

დაფუძნების წელი

2011

სამიზნე ჯგუფები

რეგიონში მცხოვრები ახალგაზრდები,
სოციალურად დაუცველი მოქალაქეები

დაფარვის გეოგრაფია

სიღნაღის მუნიციპალიტეტი. თბილისი.
ბოლნისი

სერვისები კულტურის სფეროში

ტრენინგ-სემინარებისა და სასწავლო კურსების
ჩატარება. დაინტერესებულ უწყებებს/
ორგანიზაციებს შორის თანამშრომლობის
პლატფორმის შექმნის მხარდაჭერა

კულტურის სფეროში განხორციელებული
პროექტები

„ღია ცის ქვეშ სადისკუსიო კინოკლუბი“;
„აქტიური ახალგაზრდობა - დაცული
კულტურული მემკვიდრეობა“; ფესტივალი „თათარაობა წნორში 2011“

შენიშვნა

ორგანიზაცია გეგმავს ძველი ხალხური სახალხო
თამაშობების /დღესასწაულების აღდგენა გაცოცხლების ხელშეწყობას

42

დასახელება

„მწვანე აკადემია“

ადგილმდებარეობა

წნორი

სტატუსი

საზოგადოებრივი ორგანიზაცია

დაფუძნების წელი

2012

სამიზნე ჯგუფები

ახალგაზრდები

დაფარვის გეოგრაფია

სიღნაღის მუნიციპალიტეტი

სერვისები კულტურის სფეროში

კულტურულ - შემეცნებითი ღონისძიებების
ორგანიზება

კულტურის სფეროში განხორციელებული
პროექტები

ალილო - საშობაო მსვლელობა; ერთად
გავანათოთ სოფელი; საჯარო ლექცია „ვაჟა
ფშაველა“; სიღნაღის მუნიციპალიტეტში
ტურისტული ბილიკების დაგეგმვა და მარკირება;
„ერთი დღე ეთნომუსიკის თეატრში“

დასახელება

ახალგაზრდული ცენტრი „სცანი“

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი, კულტურის სახლის ბაზაზე

სტატუსი

სათემო კავშირი ნუკრიანის ბაზაზე

დაფუძნების წელი

2013

სამიზნე ჯგუფები

ახალგაზრდები

დაფარვის გეოგრაფია

სიღნაღის მუნიციპალიტეტი

სერვისები კულტურის სფეროში

საგანმანათლებლო და კულტურულშემეცნებითი საქმიანობა

ორგანიზაციის შესახებ

ცენტრი შეიქმნა პროექტის „ჩვენ ვსწავლობთ“
ფარგლებში. პროექტის ფინანსური
მხარდამჭერია „ფონდი ღია საზოგადოება
- საქართველო“. ეს არის ერთადერთი
არაფორმალური სათემო საგანმანათლებლო
ცენტრი სიღნაღის მუნიციპალიტეტში,
სადაც ახალგაზრდებისათვის, სიღნაღის
მუნიციპალიტეტის მასშტაბით, სხვადასხვა
საგანმანათლებლო პროგრამა ხორციელდება

43

6. ფესტივალები და ღონისძიებები
6.1. ფესტივალები

სიღნაღში ფესტივალებისა და ღონისძიებების ტრადიცია საუკუნეებს ითვლის. არსებობს
ცნობები იმის შესახებ, რომ სიღნაღსა და მის მაზრაში ყოველწლიურად იმართებოდა
ბერიკაობისა და ყეენობის დღესასწაულები. სიღნაღის რაიონში მეოცე საუკუნის 30-იანი
წლებიდან იმართებოდა იროდიონობა, სოლომონობა, ვანოობა. ნუკრიანში არსებობდა
„გრანდიოზული საღამოების“ ჩატარების ტრადიცია, რომელსაც მიშა შაიშმელაშვილმა
ჩაუყარა საფუძველი ოცდაათიან წლებში. 2011 წლამდე ტარდებოდა პროგრამა „ვაცოცხლებთ
სიღნაღს“.
პროგრამის ორგანიზა­ტორს, მზია აფრიდონიძეს, ჩამოჰყავდა ჯგუფები
ხელოვნების სასწავლებლებიდან და იმართებოდა კონცერტი თანმხლები ხალხური
რეწვის გამოფენებით (ადგილობრივი და ჩამოსული ხელოსნების მონაწილეობით). იმავე
პერიოდში, სიღნაღში ჩატარდა ყველის ფესტივალიც. დღეისათვის ღონისძიებების აღნიშვნა
სპონტანურად მიმდინარეობს. ეს ტენდენცია განსაკუთრებით სიღნაღის რეაბილიტაციის
შემდეგ შეინიშნება. ბოლო წლების განმავლობაში სიღნაღში რამდენიმე ერთჯერადი
ღონისძიება ჩატარდა: 2010 - ფესტივა­ლი „შემოდგომის სურათები სიყვარულის ქალაქში“;
2012 - სტუდენტური დღეები; 2013 - პოეზიისა და მუსიკის ფესტივალი „პოემუსი“ სიღნაღში;
2013 - საზამთროს ფესტივალი სიღნაღში. სოფელ ნუკრიანში მეხუთე წელია ტარდება
ხალხური რეწვის, შემოქმედებისა და კულინარიის ფესტივალი „ნუკრიანობა“. ფესტივალს
კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრმა „კავკასიურმა სახლმა“ ჩაუყარა საფუძველი.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის კულტურის რესურსების რუკაზე აღნიშნულია მეტ-ნაკლებად
სისტემური ხასიათის ფესტივალები და ღონისძიებები.
დასახელება

ვანოობა - ვანო სარაჯიშვილის სახელობის საოპერო ფესტივალი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაარსების წელი,
პერიოდულობა

1965 წლიდან ტარდება არარეგულარულად

მასშტაბი

ეროვნული

ორგანიზატორი

ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი
ტრადიციულად სიღნაღში 1965 წლიდან ყოველწლიურად ტარდებოდა
ვანო სარაჯიშვილის ხსოვნისადმი მიძღვნილი დღესასწაული: ამ
ფესტივალის ჩატარების დროდ მიჩნეულია მაისის ბოლო შაბათკვირა.

შენიშვნა:

ვანოობაში მონაწილეობას იღებდნენ ბათუმის, ქუთაისის და
თბილისის ოპერის სოლისტები. დაწესებული იყო ფულადი
პრიზებიც. მონაწილეები ასრულებდნენ არიებს ვანო სარაჯიშვილის
რეპერტუარიდან. ფესტივალი ტარდებოდა ორ ტურად. პირველი
ტური იმართებოდა პირველ დღეს, ღია ცის ქვეშ. მეორე ტური მეორე დღეს, თეატრის შენობაში. წარმომადგენლობითი ჟიური
წყვეტდა საპრიზო ადგილებს.
ფესტივალი თავდაპირველი ფორმატით ბოლოს ჩატარდა 19971998 წლებში. შემდეგ, ფინანსური რესურსების ნაკლებობის გამო,
ფესტივალის ფორმატი შეიცვალა - ტარდებოდა ვანო სარაჯიშვილის
ხსოვნისადმი მიძღვნილი საზეიმო კონცერტები, რასაც საოპერო
ხელოვნებასთან კავშირი აღარ ჰქონდა.

44

დასახელება

ღვინის ფესტივალი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

დაარსების წელი/
პერიოდულობა

2004 წლიდან ტარდება არარეგულარულად

მასშტაბი

ეროვნული

ორგანიზატორი

ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი

შენიშვნა:

წინა ისტორია: 1987-88 წლებში ტარდებოდა ფესტივალი
„ქიზიყობა“. ეს ფესტივალი ყოველთვის შემოდგომაზე იმართებოდა.

დასახელება

ხალხური რეწვის, შემოქმედებისა და კულინარიის ფესტივალი
სოფელ ნუკრიანში

ადგილმდებარეობა

სოფელი ნუკრიანი

დაარსების წელი/
პერიოდულობა

2009 წლიდან ყოველწლიურად

მასშტაბი

მუნიციპალური / რეგიონული

ორგანიზატორი

კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი „კავკასიური სახლი“,
სათემო განვითარების ცენტრი, სათემო კავშირი „ნუკრიანი“

შენიშვნა:

სოფელ ნუკრიანში კულტურულ-მასობრივი ღონისძიებები 1930
წლიდან იმართებოდა. კულტურის სერვისების მიწოდების მხრივ
სოფელს მდიდარი გამოცდილება აქვს. 1990-იან წლებში თითქმის
ყოველ წელს ტარდებოდა ე.წ. „გრანდიოზული საღამო“, რომელიც
ხალხური თამაშობების ელემენტებსაც მოიცავდა. 2000-იანების
დასაწყისში „კავკასიურმა სახლმა“ საფუძველი ჩაუყარა სოფლის
ზეიმის აღდგენას და ორი წლის მანძილზე ატარებდა მას, ხოლო
2009 წლიდან ნუკრიანის ფესტივალი ტრადიციად იქცა. ფესტივალს
საშუალოდ 2000-მდე ადამიანი ესწრება, როგორც სოფლიდან,
ასევე თბილისიდან ჩასული სტუმრები. 2013 წელს ფესტივალი
ჩატარდა კულტურის სამინისტროს მხარდაჭერით. ფესტივალის
დაფინანსებაში მონაწილეობს ადგილობრივი თვითმმართველობაც.

45

საქანელობა - „კაჩაიობა“
„ყველიერის დღესასწაულის დადგომას, საქანელებით ხვდებოდა ყველა უბანი. ერთ უბანში
ერთი საქანელა ჩამოიბმებოდა, მეორეში - მეორე და ყველიერის კვირის დაწყებისთანავე
ყოველ საღამოს ამ საქანელებთან იმართებოდა ცეკვა-თამაში და ტაშფანდურა, ინთებოდა
დიდი კოცონიც. რომელ უბანსაც ყველაზე დიდი საქანელა/კაჩაია ექნებოდა, ის იქნებოდა
გამარჯვებული. ამ საქანელასათვის დიდი ორკაპა ჯოხების და წნელის მოსატანად მთელი
კვირა დადიოდნენ ტყეში უბნის ბიჭები.“ საქანელობა იმართებოდა მუნიციპალიტეტის
თითქმის ყველა სოფელში16.

6.2. სამუზეუმო პროგრამები და ტურები

ს. მირიანაშვილის მემორიალური მუზეუმი: პროგრამა ,,ქართული ხალხური საკრავები“,
მათი წარმოშობა და გამოყენება ქართულ ყოფაში.
პროგრამის მიზანია, ვიზიტორებს უფრო ახლოს გააცნოს ქართული ხალხური
ინსტრუმენტები, მათი წარმოშობის ისტორია, გამოყენება, დამზადების ტექნოლოგია.
სამიზნე ჯგუფებია, როგორც ქართველი მოსწავლე ახალგაზრდობა, ასევე ფოლკლორით
დაინტერესებული უცხოელი და ქართველი ვიზიტორები. ტურის დანიშნულებაა, მოსწავლე
ახალგაზრდობას და სხვა დაინტერესებულ პირებს გაუღვივოს ინტერესი ქართული
ხალხური ინსტრუმენტებისა და მუსიკის მიმართ და გაუჩინოს სურვილი, უკეთ გაეცნონ
ტრადიციულ საკრავებს არა მარტო თეორიულად, არამედ პრაქტიკულა­დაც შეისწავლონ
დაკვრა ამა თუ იმ საკრავზე.

16

მასალა მოგვაწოდა მაია ბიძინაშვილმა

46

7. შემოქმედებითი კულტურის რესურსები
7.1. ფოლკლორული ანსამბლები

საქართველო მრავალხმიანობის ქვეყანაა და ქართული მუსიკალური აზროვნებისათვის
მრავალხმიანობა მნიშვნელოვანი ამოსავალია. ქართულმა ხალხურმა მრავალხმიანმა
სიმღერამ განვითარებისა და სრულყოფის ხანგრძლივი პერიოდი განვლო - იგი დროთა
განმავლობაში გროვდებოდა, თვისებრივად და რაოდენობრივად იცვლებოდა. ამ მხრივ არც
სიღნაღის მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს გამონაკლისს.
ანსამბლი „ანაგის უხუცესები“ სიღნაღის მუნიციპალიტეტში პირველი ფოლკლორული
ანსამბლია, რომელიც 1934 წელს დაარსდა და მან 50 წელი იარსება. (1934-1984წწ).
1953 წელს შეიქმნა 70-კაციანი (ქალები და მამაკაცები ერთად მღეროდნენ) დიდი
ფოლკლორული ანსამბლი, რომელიც 80-იან წლებამდე არსებობდა. ანსამბლის ბოლო
ხელმძღვანელი იყო ლოტბარი ვალიკო ნანობაშვილი. მისი სახელი საქართველოს ლოტბართა
სიაშია შეტანილი. გარდა ვალიკო ნანობაშვილისა, სიღნაღის ანსამბლში ირიცხებოდნენ
ცნობილი მომღერლები ვარა ჩახაშვილი და გიორგი ქუფარაშვილი.
ანსამბლი „მრავალჟამიერი“ გასული საუკუნის 60-იან წლებში ჩამოყალიბდა. მისი პირველი
ხელმძღვანელი იყო გიორგი (ლუდა) ქუფარაშვილი. 1962-63 წლებში მას სახალხო ანსამბლის
წოდება მიენიჭა, 1972 წელს კი - რესპუბლიკის ლაურეატის. გიორგი ქუფარაშვილის
ხელმძღვანელობის დროს დაამუშავეს მრავალი სიმღერა: „მრავალჟამიერ“, „ჩაკრულო“,
„ჩონგურო“, „წინწყარო“, „შენ ბიჭო ანაგურელო“, „შაშვი კაკაბი“, „ბინდისფერია სოფელი’’,
„სხვათა მოჯამაგირეობა“, „სატივეზე ტივი შევკარ“, „ქართველ დედას“, „შინმოუსვლელო,
სადა ხარ“, „კალოსპირული“, „ბერიკაცი ვარ“, „გაფრინდი, შავო მერცხალო“, „მუმლი მუხასა“
და სხვ. აღსანიშნავია, რომ ანსამბლი და მისი წევრები მივიწყებული ფოლკლორული
სიმღერების აღდგენაზეც მუშაობდნენ. ლუდა ქუფრაშვილის შემდეგ ანსამბლს ვახტანგ
კერესელიძე ხელმძღვანელობდა. 1983 წელს სატელევიზიო გადაცემისათვის
„ხალხური შემოქმედება“ ამ ანსამბლზე ფილმი გადაიღეს. ანსამბლი დღემდე მოქმედი
კოლექტივია და მონაწილეობას იღებს სხვადასხვა ღონისძიებასა და ფესტივალში.
დასახელება

სიმღერის ანსამბლი „მრავალჟამიერ“

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

დაარსების წელი

1967

სამხატვრო ხელმძღვანელი

პაატა მელაძე

შემადგენლობა

9 წევრი

მასშტაბი

მუნიციპალური

სტატუსი

სიღნაღის ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის
დაქვემდებარებაში

შენიშვნა

ჩამოყალიბებისთანავე მიენიჭა სახალხო ანსამბლის წოდება.
პირველი ხელმძღვანელი შალვა ქვაჭრელიშვილი, მოგვიანებით
- ლუდა ქუფარაშვილი. სისტემატურად მონაწილეობს
ქართული ფოლკლორისა და თვითშემოქმედების ყოველწ­
ლიურ ფესტივალ „არტგენსა“ და ნუკრიანის ფესტივალში. 2013
წელს მონაწილეობა მიიღო თელავის ფესტივალში

47

დასახელება

სიმღერის ანსამბლი „ქიზიყელი ბიჭები“

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

დაარსების წელი

1985

სამხატვრო ხელმძღვანელი

ნინო ყანჩაშვილი

შემადგენლობა

20 წევრი

მასშტაბი

მუნიციპალური

სტატუსი

სიღნაღის ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის
დაქვემდებარებაში

შენიშვნა

მონაწილეობდა ბელორუსიის ფოლკლორულ, ხობის
საბავშვო სიმღერისა და ნუკრიანის ფესტივალებში.

დასახელება

მაჩხაანის გოგონათა ანსამბლი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ქვემო მაჩხაანი

დაარსების წელი

1998

სამხატვრო ხელმძღვანელი

ნინო ყარალაშვილი

შემადგენლობა

18

მასშტაბი

ლოკალური

სტატუსი

სიღნაღის ა(ა)იპ - კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის
დაქვემდებარებაში

დასახელება

ქორეოგრაფიული ანსამბლი ,,ქიზიყი’’

ადგილმდებარეობა

ქ. წნორი

დაარსების წელი

2007

სამხატვრო ხელმძღვანელი

ლაშა გელაშვილი

შემადგენლობა

35

მასშტაბი

მუნიციპალური

სტატუსი

სიღნაღის ა(ა)იპ კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის
დაქვემდებარებაში

შენიშვნა

48

შეიქმნა ნაზი და ბეჟან გოგიბერიძეების მიერ;
2010 წელს ჯ. ბაგრატიონის სახელობის ფესტივალის
ლაურეატი;
2011 წელს თურქეთი, ფოლკლორული ფესტივალის
ლაურეატი;
2012 წელს ბულგარეთი, ფოლკლორული ფესტივალი – II
ადგილი;
2013 წელს მიენიჭა სანიმუშო ანსამბლის წოდება.

7.2. სახელოსნოები და ხელოსნები

XIX საუკუნისათვის სიღნაღის მაზრა ცნობილი იყო განვითარებული ეკონომიკით და
ხელოსნობის, ვაჭრობისა და კულტურის უმსხვილეს ცენტრს წარმოადგენდა აღმოსავ­
ლეთ საქართველოში. სიღნაღი ისტორიულად ყოველთვის ხალხური რეწვით ცნობილი
რეგიონი იყო. ქალაქში ხელოსნობის ოც სხვადასხვა დარგს მისდევდნენ და შესაბამისი
ამქრებიც არსებობდა. ქართული ხალხური ხელოსნობის ტრადიციებიდან სიღნაღის
მუნიციპალიტეტის სოფლებში სხვადასხვა დარგები იყო გავრცელებული: მენაბდეობა,
მეხალიჩეობა, ქსოვა, ოქრომჭედლობა, მეთუნეობა, დიბვა-ტყავის დამზადება და სხვა.
ცნობილია, რომ ერეკლე მეორის დროიდანვე, XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში, კახეთში
ხელოსნობის 60-მდე დარგი ყოფილა განვითარებული. სიღნაღის მუნიციპალიტეტში
საუკუნის დასაწყისში 200 სახელოსნო და საამქრო იყო, 80-იან წლებისთვის მათი რიცხვი
500-ს აღემატებოდა.17

დასახელება

ნუკრიანის სახელოსნოები

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

სოციალური საწარმო

დაარსების წელი

2006

თანამშრომელთა რაოდენობა

8

გასაღების ბაზარი

ადგილობრივი, რეგიონალური, რესპუბლიკური,
საერთაშორისო

დასახელება

დათო ბერაია - ქართული ხალიჩები

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების წელი

2006

თანამშრომელთა რაოდენობა

12

გასაღების ბაზარი

საერთაშორისო

დასახელება

ნოდარ ჯანიაშვილი - ხეზე და ქვაზე კვეთის ოსტატი

ადგილმდებარეობა

სოფელი ბოდბე

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების წელი

1980

თანამშრომელთა რაოდენობა

2

გასაღების ბაზარი

რეგიონი

შენიშვნა

ამ ხელობით ჯერ-ჯერობით არავინ დაინტერესებულა,
თვითონ აქვს სურვილი, რომ ვინმეს ასწავლოს.

17 

www.infotourism.ge/?page_id=1681

50

დასახელება

ივანე ოტიაშვილი - ხის დამამუშავებელი საამქრო

ადგილმდებარეობა

სოფელი ნუკრიანი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების წელი

1961

თანამშრომელთა რაოდენობა

4-5 ადამიანი შეკვეთის დროს

გასაღების ბაზარი

რეგიონალური

შენიშვნა

ეს ხელობა დაიწყო მამამ. სურთ რომ ხის დამუშავება
ტრადიციად იქცეს.

დასახელება

ლამარა ბეჟაშვილი - ქარგვა, ბუნებრივი აბრეშუმის მოყვანა,
გადამუშავება, გამოყენება

ადგილმდებარეობა

მაღარო

სტატუსი

კულტურის სახლთან არსებული შემოქმედების წრე

დაარსების წელი

1996

თანამშრომელთა რაოდენობა

9

გასაღების ბაზარი

საერთაშორისო, ეროვნული

შენიშვნა

სურთ აბრეშუმის სახელოსნო-მუზეუმის გაკეთება და
სასწავლო კურსების დანერგვა

დასახელება

შოველი უსუფაშვილი - ხეზე კვეთა

ადგილმდებარეობა

მაღარო

სტატუსი

ფიზიკური პირი

როდის დაიწყო მუშაობა

1960 წ.

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

ადგილობრივი

შენიშვნა

დაამთავრა თოიძის სამხატვრო სასწავლებელი. აქვს ძველი
ჩარხები და დამუშავების ძველ ხერხებს იყენებს.

დასახელება

მერაბ ბაიდოშვილი - ხეზე კვეთა, ხალხური საკრავები

ადგილმდებარეობა

მაღარო

სტატუს

მცირე მეწარმე

დაარსების წელი

1954

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

საერთაშორისო, ეროვნული, რეგიონალური

შენიშვნა

ვაჟმა ისწავლა ხელობა და აგრძელებს საქმიანობას.

51

დასახელება

გუჯა და თამაზ მღებრიშვილები - მეთუნეები

ადგილმდებარეობა

ბოდბისხევი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების წელი

ეს ტრადიცია წინაპრებიდან მოდის და აგრძელებენ

თანამშრომელთა რაოდენობა

2

გასაღების ბაზარი

რეგიონალური

შენიშვნა

მუშაობენ ოლია მეჭურჭლიშვილის სახელოსნოში

დასახელება

ოლია მეჭურჭლიშვილი - მეთუნე

ადგილმდებარეობა

ბოდბისხევი

სტატუსი

ი/მეწარმე

შენიშვნა

სახელოსნო აღარ მუშაობს. (იხ. ზედა ცხრილი)

დასახელება

ანზორ გელაშვილი - ხეზე კვეთა, მეფანდურე

ადგილმდებარეობა

ბოდბისხევი

სტატუსი

ი/მეწარმე

შენიშვნა

სახელსნო აღარ მუშაობს.

დასახელება

ეთერ ჩახვაშვილი - სიმინდის ფუჩეჩის წვნა

ადგილმდებარეობა

ვაქირი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

2000

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

აკეთებს ოჯახისა და ახლობლებისათვის.

შენიშვნა

აქვს სურვილი, კულტურის სახლში ან სკოლაში გამოუყონ
ოთახი, რომ მომავალ თაობას ეს ხელობა შეასწავლოდ.

დასახელება

დურმიშხან ნანობაშვილი - მეფანდურე

ადგილმდებარეობა

ვაქირი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების თარიღი

1970

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

მუნიციპალური

52

დასახელება

მაყვალა ჯანგულაშვილი -კახური ქუდები

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების თარიღი

2000

თანამშრომელთა რაოდენობა

2

გასაღების ბაზარი

ადგილობრივი, რეგიონალური

დასახელება

ვაჟა დიერაშვილი - ტიკების წარმოება

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

ოჯახი მე-19 საუკუნიდან მისდევს ამ საქმეს და თაობიდან
თაობას გადაეცემა. 1990-იანი წლებიდან დამოუკიდებლად
აკეთებს ტიკსა და რუმბს.

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

ადრე მთელი საქართველოდან მოდიოდნენ. ახლა აღარა აქვს
შეკვეთები და მუშაობა დროებით შეჩერებული აქვს.

დასახელება

ნოე შაიშმელაშვილი - თოკების წვნა

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

1950 წ.

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

მუნიციპალური

შენიშვნა

ეს ხელობა ბავშვობაში ისწავლა პაპისგან.

დასახელება

ზაურ ნადირაშვილი - თოკების წვნა

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

1975

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

სოფელი

დასახელება

ქეთევან მანჯაფარაშვილი - თექის შარფები

ადგილმდებარეობა

სიღნაღი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

2009

53

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

ადგილობრივი, რეგიონალური

დასახელება

თექის სახელოსნო „ჭიამაია“

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

არარეგისტრირებული

დაარსების წელი

2010

თანამშრომელთა რაოდენობა

6

გასაღების ბაზარი

ადგილობრივი, რეგიონალური

დასახელება

გიორგი ქუსიკაშვილი - ხის დამამუშავებელი საამქრო /
ღვინის კასრები

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების წელი

2011

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

სოფელი ნუკრიანი და მიმდებარე სოფლები

შენიშვნა

ეს ხელობა ოჯახისათვის ტრადიციულია

დასახელება

ვანო მანჯაფარაშვილი / ქვაზე ხატვა

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

ფიზიკური პირი

დაარსების წელი

-

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

სოფელი ნუკრიანი და სიღნაღი

შენიშვნა

პროფესიით მხატვარი, მუშაობს ხისა და ქვის დეკორზე

დასახელება

ზვიად ნადირაშვილი - ხისა და ლითონის დამუშავება/
დეკორი

ადგილმდებარეობა

ნუკრიანი

სტატუსი

დიზაინის სახელოსნო “WELDMASTER”

დაარსების წელი

2007

თანამშრომელთა რაოდენობა

1

გასაღების ბაზარი

ეროვნული, რეგიონალური მასშტაბი

54

55

7.3. მარნები და ეთნოგრაფიული ეზოები
ყველაზე პირველად, 1931 წელს, ამუშავებულა ანაგის ღვინის ქარხანა, სიმონ კახელისა
და ვინმე როზგას ბიჭის მიერ, მაგრამ აქაური ქვევრები ბევრად უფრო ძველია. ზოგი
ქვევრი მე-19 საუკუნისაა და ზოგი მე-20 საუკუნის დასაწყისის. ქვევრებს აქვს დამღები და
დამამზადებლების გვარები. ეს ქარხანა აგებულია ძველი სალოცავის ადგილას. სულ არის
168 ქვევრი, რომლებიც 350 ტონას იტევს. ღვინის ქარხნის ტერიტორიაზე დგას ასწლოვანი
ნაძვები და ვერხვები. ქარხანას აქვს ორი ხაზი: წითელი ღვინის 3 ხაზი რეაქტორებით და
თეთრი ღვინის ხაზი სრული კომპლექტით. ქარხანას შეუძლია 3 000 ტ. ყურძნის მიღება,
მაგრამ მეპატრონეს არა აქვს სახსრები მის ასამუშავებლად და ეძებს ინვესტორს.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტში მე-20 საუკუნის 90-იან წლებამდე სულ 8 ღვინის ქარხანა
ფუნქციონირებდა: ხირსა, ტიბაანი, მაღარო, წნორის პატარა, წნორის სათაო, ანაგა, ვაქირი,
ყარაღაჯი. ამჟამად ფუნქციონირებს წნორის სათაო ქარხანა, სადაც ხდება ყურძნის ჩაბარება.
მეღვინეობის სფეროში, ასევე, მუშაობს კომპანია „ხოხბის ცრემლები“.
დასახელება

სიღნაღის ეთნოპარკი

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

სერვისები

---

დაარსების თარიღი

2006

თანამშრომელთა რაოდენობა

---

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: თამაზ კანაშვილი
საკონტაქტო ტელეფონი: 595 142 311

დასახელება

ეთნოგრაფიული ეზო „ქიზიყი“

ადგილმდებარეობა

სოფ. ნუკრიანი

სტატუსი

ი/მეწარმე

დაარსების თარიღი

2013

თანამშრომელთა რაოდენობა

3

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: თამარ ყალაბეგაშვილი
საკონტაქტო ტელეფონი: 593 411 309

დასახელება

ეთნოგრაფიული ეზო „ზედაშე“

ადგილმდებარეობა

სოფ. ნუკრიანი

სტატუსი

მცირე მეწარმე

დაარსების თარიღი

2013

თანამშრომელთა რაოდენობა

3

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: გიორგი ჩერქეზიშვილი
საკონტაქტო ტელეფონი: 599 974 372

56

დასახელება

ღვინის მარანი „ხოხბის ცრემლები“

ადგილმდებარეობა

ქ. სიღნაღი

სტატუსი

შ.პ.ს. „ხოხბის ცრემლები’’

სერვისები

ღვინის და სხვა ტურები, მარან - რესტორანი სიღნაღში,
ქვევრის ღვინის წარმოება

დაარსების თარიღი

2007

თანამშრომელთა რაოდენობა

14

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: თამარ როკაშვილი
საკონტაქტო ტელეფონი: 598 722 848

დასახელება

ღვინის მარანი „ხოხბის ცრემლები“

ადგილმდებარეობა

სოფ. ტიბაანი

სტატუსი

შ.პ.ს. „ხოხბის ცრემლები“

სერვისები

ღვინის წარმოება

დაარსების თარიღი

2007

თანამშრომელთა რაოდენობა

14

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: თამარ როკაშვილი
საკონტაქტო ტელეფონი: 598 722 848

დასახელება

ვინო-ბიო

ადგილმდებარეობა

სოფ. ანაგა

სტატუსი

შ.პ.ს.

სერვისები

ღვინის საკითხებით დაინტერესებული ტურისტების მიღება,
ბიო-ღვინის წარმოება

დაარსების თარიღი

2006

თანამშრომელთა რაოდენობა

3

შენიშვნა

საკონტაქტო პირი: ნიკა ბახია
საკონტაქტო ტელეფონი: 595 422 476

57

8. კულტურული მემკვიდრეობა
სიღნაღის მუნიციპალიტეტი მდიდარია ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის
ძეგლებით. მთავარი ღირშესანიშნაობაა თავად ქალაქი სიღნაღი, მისი გალავანი და წმინდა
ნინოს მონასტერი სოფელ ბოდბეში 18.
საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვის და სპორტის სამინისტროს 2006 წლის # 3/46 და
2007 წლის # 3/85 ბრძანებების მიხედვით, უშუალოდ ქალაქ სიღნაღში 100-მდე შენობას აქვს
მინიჭებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. შენობების უმრავლესობა
კერძო მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სახლებია. აღსანიშნავია ის გარემოება,
რომ 2007 წლის ქალაქის რეაბილიტაციის შემდეგ, როდესაც უხეში ჩარევით კულტურული
მემკვიდრეობის ძეგლებს იერ-სახე შეეცვალა, ეს ნუსხა არ გადამოწმებულა.
რაც შეეხება სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფლებს, ძეგლის სტატუსი ძირითადად
მინიჭებული აქვს საკულტო ნაგებობებს და სრულიად უყურადღებოდ არის დარჩენილი
სოფლებში დღემდე შემორჩენილი სხვადასხვა შენობა, იქნება ეს კერძო მფლობელობაში
არსებული ძველი საცხოვრისები (მე-19 საუკუნე ან მე-20 საუკუნის დასაწყისი), თუ
გვიანდელი პერიოდის ადმინისტრაციული შენობები. ამ მხრივ განსაკუთრებით მდიდარია
სოფელი ქვემო მაჩხაანი და ზემო ბოდბე.

8.1. სიღნაღის გალავანი19
სიღნაღის ციხესიმაგრის ისტორია განუყრელად არის დაკავშირებული მეფე ერეკლეII-ის სახელთან, რომელმაც „განაახლა ციხე გორისა, გალავანი სიღნაღისა, თელავისა,
ბოჭორმისა, ჭოეთისა“ (ომან ხერხეულიძე).
მეფემ მას მთავარი როლი დააკისრა ლეკების, ოსმალ-ყიზილბაშებისა და სხვა მტრებისაგან
ქიზიყის დასაცავად. „ბოდბის ზეით... არს მაღაროს სასახლე მეფეთა საზაფხულოდ... ამ
მაღაროს კვალად, ბოდბისხევის ჩრდილოთ, კარგა მოშორებით, არის ქალაქი სიღნაღი,
რომელიც აღაშენა მეფემან ქართლისამ და კახეთისამან ირაკლი მეორემან, ძემან ცხებულისა
მეფის თეიმურაზისამან; რომელისა ზღუდე მოავლო მაღალთა გორათა ზედა ფრიად
ვრცლად, ესრეთ, რომელ დაიტევს სრულიად ქიზიყსა დედაწულითურთ, გარნა არს
უწყალო, ამ სიღნაღს დასავლეთით და ჩრდილოეთით აქვს ხევი ანაგისა, გამომდინარე
მისივე მთისაგან, აღმოსავლით - ვაქირი, მაშნაარი და სამხრით ნუკრიანი და წმ. ნინოს
ეკლესია (ვახუშტი ბაგრატიონი).
სიღნაღის გალავანი ერთ-ერთი უდიდესი ისტორიული მნიშვნელობის ძეგლია არა მარტო
კახეთში, არამედ მთელ საქართველოში. მას თითქმის 40 ჰექტარი ფართობი უჭირავს, კედლის
სიგრძე 4 კმ-მდეა. მთელ პერიმეტრზე განლაგებულია 23 კოშკი. ყველა კოშკი ატარებდა
სახელს იმის მიხედვით, თუ რომელი სოფელი იღებდა მის მშენებლობაში მონაწილეობას.
ციხეს აქვს 8 შესასვლელი კარი, რომლებიც აგრეთვე სოფლების სახელს ატარებდნენ (მაგ.,
მაღაროს, ბოდბის, ვაქირის და სხვ.) მისი კედლები ორ იარუსიანია. ქვედა, ყრუ იარუსის
კედლის სისქე 1,5 მეტრს შეადგენს, ზედა იარუსის სისქე კი 80 სმ-ს. ამ კედლების სისქეებს
შორის განსხვავება შიგნიდან ქმნის ბილიკს, რომლის სიგანე საკმარისი იყო მებრძოლთა
სამოძრაოდ. ბილიკზე ასასვლელად კოშკების გვერდებსა და ციხის რამდენიმე სხვა
ადგილზე მოწყობილია ქვის კიბეები.
18

სიღნაღის მუნიციპალიტეტის საბაზისო კვლევა MercyCorp, CENN, 2012, გვ. 25

19

მასალა მოამზადა მარიამ ინანაშვილმა

58

მტრის ყოველი შემოსევისას მთელი ქიზიყი წარმოადგენდა ერთიან სიმაგრეს, ალაგ-ალაგ
სუსტი უბნებით, ალაგ-ალაგ კი ძლიერი ცალკეული თუ კომპლექსური სათავდაცვო
ნაგებობებით. მათში უდიდესი და უმძლავრესი იყო სიღნაღის ციხე-გალავანი, რომელიც
სტრატეგიული თვალსაზრისით უმაღლესი და ადგილობრივი სარდლობის ყურადღებას
იმსახურებდა.

8.2. საკულტო ნაგებობები
#

ძეგლის დასახელება

აგების თარიღი

ძეგლის მდებარეობა

1.

ბოდბე. მონასტერი
1. წმინდა ნინოს ეკლესია
2. ამაღლების ეკლესია
3. გალავანი

VI-XXსს.

ქ. სიღნაღის მიდამოები

2.

ციხე-გალავანი

XVI-XVIIIსს.

ქ. სიღნაღი

3.

კოშკი-სამრეკლო

XVIII-XIXსს.

ქ. სიღნაღი, ჩრდილოეთით

4.

სუბ სარქისის ეკლესია

XVII-XVIIIსს.

ქ. სიღნაღი, ჩრდილოეთით

5.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XIXს. დასასრული

ქ. სიღნაღი, სასაფლაო, გორგასლის ქ.N7

6.

წმინდა სტეფანეს ეკლესია

XIX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაღი,ილ.ჭავჭავაძის ქ.N9

7.

ეკლესია

XIX-XXსს.

სოფ. ანაგა

8.

ეკლესია „ყვავის საყდარი“

XIIIს.

სოფ. ანაგა

9.

აღდგომის ეკლესია

XIIს.

სოფ. ანაგა, სასაფლაოზე

10.

ბუჭყიაანთ ციხე

XVIIს.

სოფ. ანაგა, გ.ბაღაშვილის კარ-მიდამო

11.

ეკლესიის ნანგრევი

გვიანი შუა
საუკუნეები

სოფ. ანაგა, რკინიგზასთან

12.

კვირაცხოვლის ეკლესია

XVIIს.

სოფ. ანაგა, სასაფლაოზე

13.

წმინდა მარიამის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ანაგა

14.

ხიზანაანთ ციხე

XVIIს.

სოფ. ანაგა

15.

ქუდურის ციხე-ბურჯი

XVIIს.

სოფ. ანაგა

59

60

16.

„ჯაგების“ წმინდა გიორგი

XVIს.

სოფ. ანაგა

17.

ყველაწმინდის ეკლესია

XIIს.

სოფ. ანაგა, დ.გოგოლაშვილის კარმიდამო

18.

მთავარანგელოზის ეკლესია

XVIIს.

სოფ. ანაგა

19.

ღვთისმშობლის ეკლესია

XVს.

სოფ. ანაგა, სასაფლაოზე

20.

წმინდა ბარბარეს ეკლესია

XVIს.

სოფ. ანაგა, დასავლეთით სასაფლაოზე

21.

ნინოწმინდის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ანაგა

22.

თამარის ციხე

შუა საუკუნეები

სოფ. ანაგის მიდამოები

23.

ღვინობაანთ ციხე

XVIIს.

სოფ. ანაგა

24.

წმინდა ელიას ეკლესია

VIII-IXსს.

სოფ. ანაგის მიდამოები

25.

ამაღლების ეკლესია

XIIს.

სოფ. ანაგა

26.

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ბოდბისხევი

27.

წმინდა მარიამის ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. ბოდბისხევის სამხრეთდასავლეთით

28.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XIXს.

სოფ. ბოდბისხევის სასაფლაოზე

29.

კვირიკე წმინდის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ბოდბისხევის სამხრეთდასავლეთით, სასაფლაოზე

30.

ამაღლების ეკლესია

XVIს.

სოფ. ბოდბისხევის სამხრეთდასავლეთით

31.

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ბოდბისხევის მიდამოები

32.

ფერისცვალების ეკლესია

XVIს.

სოფ. ბოდბისხევი

33.

ნათლისმცემლის ეკლესია

XIIს.

სოფ. ვაქირი

34.

კვირაცხოვლის ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. ვაქირი

35.

კვირაცხოვლის ძველი ეკლესია

V-VIIსს.

სოფ. ვაქირი

36.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XIXს.

სოფ. ვაქირის დასავლეთით 3-კმ-ში,
სასაფლაოზე

61

62

37.

„ყოჩიაანთ“ ციხე-ბურჯი

XVIIს.

სოფ. ვაქირის ცენტრალურ ნაწილში

38.

ნაეკლესიარი „ზედა
ღვთისმშობელი“

განვით.შუა
საუკუნეები

სოფ. ზემო ბოდბის მიდამოები

39.

წმინდა მარიამის ეკლესია

XVIს.

სოფ.ზემო ბოდბის მიდამოები

40.

ნაეკლესიარი სვეტიცხოველი

IX-Xსს.

სოფ.ზემო ბოდბე

41.

„სამსაყდრის“ ეკლესია

XVIს.

სოფ. მაღაროს აღმოსავლეთით 1კმ-ში

42.

„ზღუდერის“ ეკლესია

XVIIს.

სოფ. მაღაროს აღმოსავლეთით 1კმ-ში

43.

ეკლესია „დავით გარეჯა“

X-XIსს.

სოფ. მაღაროს სამხრეთ-დასავლეთით
7კმ-ში

44.

ბერების სერი, ქოლაგირი,
დიდი ქვაბები, პატარა ქვაბები

X-XIIსს.

სოფ. მაღაროს მიდამოები

45.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XIXს.

სოფ. ნუკრიანი

46.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ზემო ნუკრიანი

47.

ქაშვეთის ეკლესია

XIIს.

სოფ. ნუკრიანის მიდამოები, სოფ.
ვაქირის ჩრდილოეთით 1კმ-ში

48.

სამების ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

49.

წმინდა გიორგის ეკლესია

XVIIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

50.

ღვთისმშობლის ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

51.

წმინდა სტეფანეს ეკლესია

XVIIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

52.

„ორმოცის“ ეკლესია

XVIIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

53.

ყველაწმინდის ეკლესია

XVIს.

სოფ. საქობოს სამხრეთით 1კმ-ში

54.

წმინდა გიორგის ეკლესია
ასანურში

XVIს.

დაბა წნორის მიდამოებში

55.

ღვთისმშობლის ეკლესია

XVIIს.

წნორის დასავლეთით 1,5კმ-ში

56.

ხირსის წმინდა სტეფანეს
მონასტერი (1. ტაძარი
უმბათიანი; 2. გალავანი; 3.
სხვა ნაგებობანი)

VI-XVIIIსს.

სოფ. ტიბაანი

57.

მთავარანგელოზის
ნაეკლესიარი

XII-XIIIსს.

სოფ. ტიბაანის მიდამოები

58.

კვირაცხოვლის ეკლესია

გვიანი შუა
საუკუნეები

სოფ. ტიბაანი, სასაფლაოზე

59.

გამოქვაბულების კომპლექსი

XI-XIIIსს.

სოფ. ქვემო ბოდბის მიდამოები,
ბერების სერი

60.

ქოლაგირის გამოქვაბული

XII-XIIIსს.

სოფ. ქვემო ბოდბის მიდამოები,
ქოლაგირი

61.

წმინდა ელიას ეკლესია

Xს.

სოფ. ბოდბის აღმოსავლეთით 1კმ-ში

62.

წმინდა მარიამის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ქვემო მაჩხაანის მიდამოები

63.

ღვთისმშობლის ეკლესია

XVIს.

სოფ. ქვ. მაჩხაანის ჩრდილოეთით 1კმში

64.

წმინდა ელიას ეკლესია

შუა საუკუნეები

სოფ.ქვემო მაჩხაანის მიდამოები

65.

იოანე ნათლისმცემლის
ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. ქვემო მაჩხაანის ჩრდილოეთით
1კმ-ში

66.

„ორმოცის“ ეკლესია

XVIIს.

სოფ. ქვემო მაჩხაანის მიდამოები

67.

ამაღლების ეკლესია

XVIIIს.

სოფ. ქვემო მაჩხაანის მიდამოები

68.

ხორნაბუჯის ციხის გალავანი

გვიანი შუა
საუკუნეები

სოფ.ყარაღაჯი

69.

ძელიცხოვლის ეკლესია

XIII-XIVსს.

სოფ. ჯუგაანი, ცენტრალური ნაწილი

70.

„დედა მარიამის“ ნაეკლესიარი

შუა საუკუნეები

სოფ. ჯუგაანი

8.3. ურბანული ძეგლები
სიღნაღში სივრცითი განვითარება ადგილის თავისებურებასთანაა დაკავშირებული
და ერთიან მთლიან ლანდშაფტურ არქიტექტურას ქმნის. ურბანული მემკვიდრეობა,
განსხვავებით არქეოლოგიისგან, ან შუა საუკუნეების მონუმენტებისგან (ეკლესიამონასტრები, ციხე-სიმაგრეები და სხვა), მეტად გადაჯაჭვულია ადამიანების ყოველდღიურ,
ყოფით ცხოვრებასთან.
ისტორიულად ცნობილია, რომ სიღნაღი და მის შემადგენლობაში შემავალი სოფლები
ხელოსნებისა და ამქრების ქალაქი იყო, რაც თავისთავად განაპირობებს ქალაქის ურბანულ
არქიტექტურას, ქალაქში არაერთი ურბანული არქიტექტურის ძეგლია შემორჩენილი,
რომელიც რეაბილიტაციის პროცესში არ მოხვდა, ბევრმა მათგანმა კი რეკონსტრუქციის
შედეგად პირვანდელი სახე დაკარგა.

63

#

შენობის ტიპი

თარიღი

მისამართი

1.

საცხოვრებელი სახლი

2.

საცხოვრებელი სახლი

XIX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაღი, არსენას ქ. #13

3.

საცხოვრებელი სახლი

4.

საცხოვრებელი სახლი

5.

საცხოვრებელი სახლი

6.

საცხოვრებელი სახლი

7.

საცხოვრებელი სახლი

8.

საცხოვრებელი სახლი

9.

საცხოვრებელი სახლი

10.

საცხოვრებელი სახლი

11.

საცხოვრებელი სახლი

12.

საცხოვრებელი სახლი

13.

საცხოვრებელი სახლი

14.

საცხოვრებელი სახლი

15.

საცხოვრებელი სახლი

16.

საცხოვრებელი სახლი

17.

საცხოვრებელი სახლი

18.

საცხოვრებელი სახლი

19.

საცხოვრებელი სახლი

20.

საცხოვრებელი სახლი

21

საცხოვრებელი სახლი

22

საცხოვრებელი სახლი

64

XIX ს. II ნახ.

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული
XX ს. დასაწყისი
XIX ს.
დასასრული

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი
XIX ს.
დასასრული

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი
XX ს. დასაწყისი
XX ს. დასაწყისი
XIX ს. 40-50

XIX ს. II ნახ.
XIX ს. 40-50

XIX ს.
დასასრული
XIX ს.
დასასრული

ქ. სიღნაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #5

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #7

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #9

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #11

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #15

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ.. #16
ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის ქ. #18

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #23
ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის ქ. #24

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #25

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #26

ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ.. #28
ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის (ნიკოლოზ) ქ. #38
ქ. სიღანაღი, ბარათაშვილის ქ. #48
ქ. სიღნაღი, ბეჟანიშვილის ქ. #3

ქ. სიღნაღი, ევდოშვილის (იროდიონ) ქ. #12
ქ. სიღნაღი, ევდოშვილის (იროდიონ) ქ. #13
ქ. სიღნაღი, ევდოშვილის (იროდიონ) ქ. #14
ქ. სიღნაღი, ევდოშვილის ქ. .#15
ქ. სიღნაღი, 9 აპრილის ქ. #7

ქ. სიღნაღი, 9 აპრილის ქ. #16

23

საცხოვრებელი სახლი

24

საცხოვრებელი სახლი

25

საცხოვრებელი სახლი

26

საცხოვრებელი სახლი

27

საცხოვრებელი სახლი

28

საცხოვრებელი სახლი

29

საცხოვრებელი სახლი

30

საცხოვრებელი სახლი

31

საცხოვრებელი სახლი

32

საცხოვრებელი სახლი

33.

საცხოვრებელი სახლი

34.

საცხოვრებელი სახლი
(ყოფ. წმინდა ნინოს
სასწავლებელი)

35.

საცხოვრებელი სახლი

36.

საცხოვრებელი სახლი

37.

საცხოვრებელი სახლი

38.

საცხოვრებელი სახლი

39.

საცხოვრებელი სახლი

40.

საცხოვრებელი სახლი

41.

საცხოვრებელი სახლი

42.

საცხოვრებელი სახლი

43.

საცხოვრებელი სახლი

44.

საცხოვრებელი სახლი

XIX ს.
დასასრული
XIX ს.
დასასრული
XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული
XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული
XX ს. დასაწყისი
XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული
XIX ს.
დასასრული

ქ. სიღნაღი, 9 აპრილის ქ. #22

ქ. სიღნაღის, ლოლაშვილის ქ. #5

ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ. #1

ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ.. #3/1
ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ #7

ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ.. #5/2
ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ.. #6/2
ქ. სიღნაღი, დადიანის (ცოტნე) ქ. #9
ქ. სიღნაღი, მოსაშვილის ქ. #16

ქ. სიღნაში, რუსთაველის (შოთა) ქ. #6

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაში, რუსთაველის (შოთა) ქ. #16

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაში, რუსთაველის (შოთა) ქ.. #18

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაში, რუსთაველის (შოთა) ქ. #18ა

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაში, რუსთაველის (შოთა) ქ. #20

XIX ს. 40-50

ქ. სიღნაში, რუსთაველის ქ. #28

XIX ს. II ნახ.

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის (ივანე) ქ. #2

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XIX ს.
დასასრული

XX ს. დასაწყისი

XIX ს. შუახანა

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაში, დ. აღმაშენებლის (დავით) ქ. #23

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის (ივანე) ქ. #3

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის (ივანე) ქ. #7

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის (ივანე) ქ. #8

ქ. სიღნაღი, სარაჯიშვილის (ივანე) ქ. #11

ქ. სიღნაღი, ფიროსმანის (ნიკო) ქ. #8

65

45.

საცხოვრებელი სახლი

46.

საცხოვრებელი სახლი

47.

საცხოვრებელი სახლი

48.

საცხოვრებელი სახლი

49.

საცხოვრებელი სახლი

50.

საცხოვრებელი სახლი

51.

საცხოვრებელი სახლი

52.

საცხოვრებელი სახლი

53.

საცხოვრებელი სახლი

54.

საცხოვრებელი სახლი

55.

საცხოვრებელი სახლი

56.

საცხოვრებელი სახლი

57.

საცხოვრებელი სახლი

58.

საცხოვრებელი სახლი

59.

საცხოვრებელი სახლი

60.

საცხოვრებელი სახლი

61.

საცხოვრებელი სახლი

62.

საცხოვრებელი სახლი

66

XIX ს. II ნახ.

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი

XIX ს.
40-50-იანები

ქ. სიღნაღი, ფიროსმანის (ნიკო) ქ. #13

ქ. სიღნაღი, ფიროსმანის (ნიკო) ქ. #16

ქ. სიღნაღი, ფიროსმანის (ნიკო) ქ. #18

ქ. სიღნაღი, ფიროსმანის (ნიკო) ქ. #20

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #10

XIX ს. შუა

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #13

XIX ს.
40-50-იანები

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #17

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #26

XIX ს.
დასასრული

XIX ს. II ნახ.

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #14

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის ქ. #22

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის I შეს. #2

XX ს. დასაწყისი

ქ. სიღნაღი, თამარ მეფის I შეს. #6

XIX ს. II ნახ.

ქ. სიღნაღი, ერეკლე II-ის I შეს. #3

XIX ს. II ნახ.

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი

XX ს. დასაწყისი
XIX ს.
დასასრული

ქ. სიღნაღი, ერეკლე II-ის ქ. #14

ქ. სიღნაღი, ჭავჭავაძის (ილია) ქ. #7

ქ. სიღნაღი, ჭავჭავაძის (ილია) ქ. #8

ქ. სიღნაღი, ჭავჭავაძის (ილია) I ჩიხი. #2
ქ. სიღნაღი, ქეთევან წამებულის ქ. #2

67

8.4. ურბანული მემკვიდრეობა მუნიციპალიტეტის სოფლებში
ერთი მხრივ, ადგილობრივ მცხოვრებთა ცნობიერების ასამაღლებლად კულტურული
მემკვიდრეობის მიმართ და, მეორე მხრივ, სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ოთხ სოფელში
(ანაგა, ვაქირი, ტიბაანი და ქვემო მაჩხაანი) არსებული კულტურული მემკვიდრეობის
მოძიება–ფიქსაციისათვის ორმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ – „სამოქალაქო ინიციატივა“
და „კულტურული მემკვიდრეობის არასამთავრობო მონიტორინგი“ – ერთობლივად
განახორციელეს პროექტი „აქტიური ახალგაზრდობა – დაცული კულტურული
მემკვიდრეობა“ ფონდ „ღია საზოგადოება - საქართველოს“ ფინანსური მხარდაჭერით
(2013-2014წწ). თითოეული სოფლიდან შეირჩა ხუთი მოსწავლე, რომლებმაც თავიანთ
სოფლებში მოიძიეს ტრადიციული საცხოვრისები, ძველი საყოფაცხოვრებო ნივთები,
ფოტოდოკუმენტები და ზეპირი ისტორიები.
იმისათვის, რომ
კვალიფიციურად
წარმართულიყო მუშაობის პროცესი,
შერჩეულ მონაწილეებს პროექტის ფარგლებში
ჩაუტარდათ მომზადება
კულტურული მემკვიდრეობის რაობისა და მისი დაცვის
აუცილებლობის, ტრადიციული საცხოვრისების ტიპებისა და მნიშვნელობის, ზეპირ
წყაროებსა და ფოტოდოკუმენტებზე მუშაობისა და მოძიების სპეციფიკის შესახებ.
მოგვიანებით ინიციატივას შეუერთა სათემო კავშირი „ნუკრიანი“ და მასთან არსებული
ახალგაზრდული ჯგუფი „სცანი“ (საგანმანათლებლო ცენტრი ახალგაზრდებისათვის ნუკრიანი);
ცხრილში მოცემულია ზემოაღნიშნული სოფლების ურბანული მემკვიდრეობა.
რადგან მასალა ახალი მოძიებულია და ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესშია, ცხრილში
სრულად არ არის მოცემული მფლობელთა გვარები. მოცემული დათარიღება ეფუძნება
ლაპიდარულ წარწერებს, მფლობელთა ინფორმაციას და საცხოვრისთა სტილურ ნიშნებს.

68

შენობის ტიპი
საცხოვრებელი
სახლი
სოფელი ანაგა,
ბაიდარაანთ უბანი

საცხოვრებელი
სახლი
სოფელი ანაგა

ფიზიკური
მდგომარეობა

სტატუსი საკუთრების
ფორმა/ მფლობელი

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XI
საუკუნის
ბოლო.

ორსართულიანი, რიყის
საშუალო
ქვით ნაშენი საცხოვრისი
მარნით. სახლის სამი
კედელი წარმოადგენს
ძველი სათავდაცვო კოშკის
ნაწილს.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

1910 წ

აღწერილობა
აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ტრადიციული,
ერთსართულიანი სახლი
ნახევარსარდაფით.
აქვს ჭვირული აივანი.
ნახევარსარდაფში
გამართულია მარანი.
ეზოში დგას ფიცრული
ნალია.

თარიღი

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა, ბაიდარაანთ
უბანი

ტრადიციული
ორსართულიანი სახლი,
ნაგებია რიყის ქვით,
მცირედაა გამოყენებული
აგური. აქვს ხის
ჭვირული აივანი. პირველ
სართულზე მარანია.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
20-იანი
წლები

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა, ბაიდარაანთ
უბანი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ერთსართულიანი
დუქანი. ფასადზე
ჩამაგრებულია ფილაზე
ამოკვეთილი მფლობელის
ანდერძი.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

1907

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა, ბაიდარაანთ
უბანი

ორსართულიანი სახლი,
რიყის ქვით ნაშენი, აქვს
ხის ჭვირული აივანი,
პირველ სართულზე –
მარანი.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
20-იანი
წლები

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა (ანაგა–
ვაქირის ხიდთან)

ორსართულიანი სახლი
საშუალო
შუშაბანდით. ფასადზე
ვხვდებით აგურის წყობაში
გამოყვანილ დეკორაციულ
ელემენტებს.

კერძო საკუთრება

XX
საუკუნის
20-იანი
წლები

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა, პოვრიაანთ
უბანი

ორსართულიანი სახლი,
აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი, შუშაბანდით და
მარნით.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი
ბაბალაშვილები

1920წ.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ანაგა, ღვინობიანთ
უბანი

ორსართულიანი სახლი
ცუდი
აგურის სვეტებით, მარნით
და ხის აივნით.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საშუალო

69

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი, გელაურის
უბანი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ორსართულიანი
სახლი მარნით, ხის
ჭვირული აივნით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი
ნოდარ ხატიაშვილი

1900 წ.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი, ნავის
უბანი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ორსართულიანი
სახლი აგურის წრიული
ბურჯებითა და მარნით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი
ბუთლიაშვილები

XIX ს.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი, ნადაანების
უბანი

ორსართულიანი
საშუალო
აგურით ნაშენი
სახლი, საინტერესოდ
გადაწყვეტილი ფასადით.
პირველი სართული
მთლიანად მარანს ეთმობა.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი, ნავის
უბანი

ორსართულიანი
სახლი მარნით, აგურის
სვეტებით, ხის აივნით
და მრავალკუთხოვანი
ფასადით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი

ორსართულიანი სახლი
მარნით, ხის ჭვირული
აივნით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ვაქირი

ორსართულიანი სახლი,
პირველ სართულზე
მარნით. სახლს აქვს ხის
ჭვირული აივანი.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ტიბაანი, ხირსის
მონასტერთან

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ერთსართულიანი
სახლი. ხის ჭვირული
აივნით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ტიბაანი (სოფლის
ცენტრში)

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ერთსართულიანი
სახლი, წრიული
სვეტებით, წინკარით,
თავდაპირველი
ინტერიერით.

მძიმე

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი
კუპრაშვილები

1864წ.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ტიბაანი

აგურით ნაშენი
ერთსართულიანი სახლი,
ხის ფიცრული აივნით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ტიბაანი

ერთსართულიანი სახლი
ნახევარსარდაფით, ხის
ფიცრული აივნით.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის მთავარ
ქუჩაზე

ორსართულიანი
აგურითა და რიყის
ქვით ნაშენი დუქანი.
პირველ სართულზე
ფართო თაღებია,
სადაც უშუალოდ
სავაჭრო დახლები იყო
გამართული.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

70

დუქანი სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის მთავარ
ქუჩაზე

ორსართულიანი აგურითა
და რიყის ქვით ნაშენი
დუქანი. პირველ
სართულზე აგურის
ფართო თაღებია, ამჟამად
აგურითვე ამოშენებული.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის მთავარ
ქუჩაზე

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ორსართულიანი
დუქანი, პირველ
სართულზე თაღები
ამოშენებულია,
თუმცა ნაგებობა მაინც
ინარჩუნებს მაღალ
არქიტექტურულ
ღირებულებას.

საშუალო

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარ ქუჩაზე

საშუალო
ორსართულიანი
აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი დუქანი. პირველ
სართულზე ფართო
თაღებია, მეორეზე კი ხის
ჭვირულნი აივანი. აივანი
მხოლოდ ამ დუქანზეა
შენარჩუნებული. ფასადზე
ნაძერწი დეკორით.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი
მახარობლიშვილი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარ ქუჩაზე

აგურით ნაშენი
ორსართულიანი დუქანი.
ფასადებზე აგურის
წყობით გამოყვანილი
დეკორატიული
ელემენტები. პირველ
სართულზე სავაჭრო
დახლებია.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარ ქუჩაზე

აგურითა და
კარგი
რიყის ქვით ნაშენი
ორსართულიანი დუქანი,
პირველ სართულზე
ტრადიციულად თაღებია,
ამჟამად ამოშენებული,
მეორე სართულის კედლის
სიბრტყე კი მხოლოდ კარსარკმელთა ღიობებითაა
დანაწევრებული.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

დუქანი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარ ქუჩაზე

დუქანი ორსართულიანია,
პირველ სართულზე
ფართო აგურის თაღებია,
სამშენებლო მასალად
რიყის ქვა და აგურია
გამოყენებული.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

კარგი

71

დუქანი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარი ქუჩა

ორსართულიანი დუქანი,
საშუალო
პირველი სართულის
თაღები ამჟამად
ამოშენებულია, მეორე
სართულზე ხის ფიცრული
აივანია. ფასადებზე
აგურის წყობით
შექმნილია დეკორატიული
მოტივები.

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

სოფლის
საკრებულო,
სოფელი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
ცენტრში

აგურით ნაშენი
ორსართულიანი
ნაგებობა, როგორც
მეცხრამეტე საუკუნის
პრესიდან ირკვევა,
ეს იყო კერძო პირის
ქსენონის საკუთრება.
ამჟამად საკრებულოს
შენობაა. თავდაპირველი
ნაგებობის იერი
შემონახულია გვერდითა
ფასადებზე. აგურის
წყობით გამოყვანილია
კონსტრუქციული
და დეკორატიული
ელემენტები.

კარგი

სახელმწიფო
საკუთრება

XIX
საუკუნის
ბოლო

თეატრი
(კულტურის
სახლი) სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის ცენტრში

თეატრის შენობა
ორსართულიანია,
ნაგებობის ძირითადი
ნაწილი უჭირავს დიდ
დარბაზს - პარტერით,
სცენით. შენაჩუნებულია
თავდაპირველი ავეჯი და
დეკორაციები. ნაგებობა
მეცხრამეტე საუკუნის
მიწურულს ააგო ქიზიყის
საზოგადოებამ.

კარგი

სახელმწიფო
საკუთრება

1899წ.

სკოლა სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის ცენტრში

აგურითა და რიყის ქვით
საშუალო
ნაშენი ორსართულიანი
სკოლა, ხის ფიცრული
აივნით. იგი ერთ-ერთი
უძველესი სკოლის შენობაა
მუნიციპალიტეტში;

სახელმწიფო
საკუთრება

მე-20 ს-ის
დასაწყისი

ძველი სკოლა,
სოფელი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
ცენტრში

ძველი სკოლის
სამსართულიანი შენობა,
თავდაპირველად
საცხოვრებელი
სახლი. ფასადები
მოპირკეთებული ქვის
ფილებით, ინტერიერში
ახლაცაა შემორჩენილი
კერამიკული ბუხრები.
ამჟამდ ნაგებობა
უფუნქციოა და
დაზიანებულია.

სახელმწიფო
საკუთრება

მე-20 ს-ის
დასაწყისი

72

ცუდი

საცხოვრებელი
სახლი, სოფელი
ქვემო მაჩხაანი,
სოფლის მთავარი
ქუჩის ბოლოს

ორსართულიანი აგურით
ნაშენი სახლის პირველ
სართულზე მარანია,
რომელიც, შესაძლოა,
მეჩვიდმეტე საუკუნისაც
იყოს. დიდი ბუხრით,
ფართო თახჩებითა და
სარკმლებით. ფასადთა
მორთულობაში
ბევრი ისეთი
ელემენტია, რომელთაც
ვხვდებით სატაძრო
ხუროთმოძღვრებაში.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ნადირაშვილი

XIX ს.

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარი ქუჩის
დასაწყისში

ორსართულიანი სახლი,
ხის სადა აივნითა და
გამორჩეული მარნით.
ნაგებია აგურითა და
რიყის ქვით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX ს.

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარი ქუჩის
დასაწყისში

აგურითა და რიყის ქვით
ნაგები ორსართულიანი
სახლი მარნით. მარანში
სათოფურისმაგვარი
სარკმელით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ჯანყარაშვილი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
ცენტრში

ორსართულინი სახლი,
ხის ჭვირული აივნით.

კარგი

კერძო საკუთრება
ფიზიკური პირი,
როსტიაშვილი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
მთავარ ქუჩაზე

ორსართულიანი სახლი
ხის ფიცრული აივნით.
ნაგებია აგურითა და
რიყის ქვით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
ცენტრი

ორსართულიანი სახლი,
პირველ სართულზე
გამართულია მარანი,
მეორე სართულზე არის
ხის ჭვირული აივნი.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XIX
საუკუნის
ბოლო

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

ორსართულიანი სახლი,
აგურითა და რიყის
ქვით ნაშენი. აგურის
წრიული სვეტით, ხის
ბალუსტრადიანი აივნით

კარგი

კერთო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ასლანიშვილი

XX ს.

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

ერთსართულიანი სახლი,
აგურითა და რიყის
ქვით ნაშენი, ხის სადა
ფიცრული აივნით

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX ს.

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

ორსართულიანი
ჰორიზონტალურად
წაგრძელებული
გეგმარების სახლი.
სახლი ისეთი გრძელია,
რომ მის წინა ფასადზე
თავისუფლად ეტევა ხის
ოთხი აივანი.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ცხოვრობს რამდენიმე
ოჯახი

XX ს.

73

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

ორსართულიანი სახლი,
ორივე სართულზე ხის
სადა, ფიცრული აივანით.
სახლის ფასადები ამჟამად
შელესილია.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ჯალიაშვილი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

აგურით ნაშენი
ერთსართულიანი სახლი,
ხის სადა ფიცრული
აივნით.

კარგი

კერძო საკუთრება
ფიზიკური პირი

XX
საუკუნის
დასაწყისი

საცხოვრებელი
სახლი , ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ორსართულიანი
სახლი, სახლს ორ მხარეს
აქვს ხის ბალუსტრადიანი
აივანი.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი,
ყაჯრიშვილები

XX ს.

საცხოვრებელი
სახლი, ქვემო
მაჩხაანი, ფანიანის
თემი

ორსართულიანი სახლი
აგურის სწორკუთხა
სვეტებით და ხის სადა,
ფიცრული აივნით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX ს.

საცხოვრებელი
სახლი ქვემო
მაჩხაანი, სოფლის
ცენტრი

ორსართულიანი სახლი,
აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი, ხის დაზიანებული
ფიცრული აივნით.

კარგი

კერძო საკუთრება,
ფიზიკური პირი

XX ს.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ნუკრიანი, ქვემო
უბანი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ორსართულიანი
სახლი, ნახევარწრიული
თაღებით შემკული
მთავარი ფასადით.
სახლის თავდაპირველი
მფლობელები
ადგილობრივი თავადები
გახლდნენ.

საშუალო

–––

XIX ს.

საცხოვრებელი
სახლი სოფელი
ნუკრიანი, ქვემო
უბანი

ორსართულიანი
სახლი, რიყის ქვისა და
აგურითაა ნაშენი, პირველ
სართულზე ფართო
თაღებიანი, ბუხრიანი
მარანია. ქალაქისკენ
მიმართულ ფასადზე
შეინიშნება გრძივი აივნის
კვალი.

საშუალო

–––

XIX ს.

საცხოვრებელი
სახლი
სოფელი
ნუკრიანი, ქვემო
უბანი

ტრადიციული
საშუალო
ორსართულიანი სახლი,
ნაგებია რიყის ქვით და
აგურით, ხის სადა აივანით
და ნახევარწრიული
სვეტებით წინკარში,
ფასადები ამჯერად
შელესილია, შენობა მაინც
ინარჩუნებს პირვანდელ
იერსახე.

–––

XX
საუკუნის
დასაწყისი

74

ყოფილი საბავშვო
ბაღის შენობა
სოფელი ნუკრიანი,
ქვემო უბანი

აგურითა და რიყის ქვით
ნაშენი ერთსართულიანი
შენობა ნახევარსარდაფით.
კედლები შელესილი და
შეღებილია, მაგრამ მასში
მაინცაა დატოვებული
ძველი თაღჩები. სარდაფს
შენარჩუნებული აქვს
თავდაპირველი სახე
(თაღები, პილასტრები,
თაღჩები).

  საშუალო

სახელმწიფო
საკუთრება

XX
საუკუნის
დასაწყისი

75

8.5. ზედაშე
ტერმინი „ზედაშე“ სხვადასხვა შინაარსის მატარებელი სიტყვაა, მაგრამ უპირვე­ლესად ის
ღვინოსთან და ქვევრთანაა დაკავშირებული. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით,
ზედაშე არის „შესაწირავი ღვინო“. ნ. ჩუბინაშვილის ქართულ ლექსიკონში კი ამგვარი
განმარტებაა: ყოვლადწმიდა სამება „ზედაშე – ღვინო, ხმარებული ჟამის წირვასა ზედა
სეფისკვერსა თანა, მსოფლიონი უხმობენ ღვინოსა შენახულსა სთულის დროს პატარა
ქოცოში, ვიდრე დღეობადმდე სალოცავის ადგილისა და მაშინ მოხდიან, თან წაიღებენ
ნაკვების ზვარითურთ ეკლესიის კარს, სადაცა ნაწილსა ზედაშისა და დაკლულის
ზვარისას მიართმევენ სამღუდელოთა. ზოგს დაურიგებენ გლახაკთა და დანაშთენს
მიიღებენ თჳთ მუნვე“. ტერმინ ზედაშის შესახებ ერთობ განსხვავებულ ცნობებს ვხვდებით,
მაგალითად, ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონაში ვკითხულობთ: „ზედაშე - (მთიულ.)
ბამბის ნართი, რომელიც ხატში ეკლესიას სამჯერ უნდა შემოავლონ, როცა ხატი ვინმეს
დაჲმიზეზავს (ლ. კაიშ.)“. საინტერესოა ქართლსა და, კონკრეტულად, მეტეხ-ერთაწმინდის
მახლობელ სოფლებში გავრცელებული ერთი ადათი, რომლის მიხედვით, ზედაშე,
ღვინის პარალელურად, ეწოდება ასევე ერბოსაც, რომელიც, ღვინის მსგავსად, ეკლესიამონასტრებისთვის შესაწირავად იყო განკუთვნილი.
როგორც მევენახეობა–მეღვინეობის მკვლევარი გიორგი ბარისაშვილი ამბობს: „ზედაშის
ქვევრი მარანში ერთგვარ ორიენტირს წარმოადგენდა და მას ყოველთვის გამორჩეული
ადგილი უნდა სჭეროდა ღვინის ხარისხიანად შენახვის თვალსაზრისით. იგულისხმება
სიგრილე, მზის სხივების მიუწვდომლობა და შედარებით მყუდრო ადგილი. თუმცა
ქართველი კაცი მარანს ისე აწყობდა, რომ არა მხოლოდ ზედაშის, არამედ სხვა ყველა ქვევრი
დაცული ყოფილიყო არასასურველი მდგომარეობისაგან. იმ შემთხვევაში, თუკი მარანი
საცხოვრებელი სახლის ქვედა სართულს წარმოადგენდა, ზედა სართულზე საძინებელი
ოთახი ისეთ ადგილას იყო მოწყობილი, რომ უშუალოდ მის ქვემოთ ზედაშის ქვევრები არ
ყოფილიყო მოხვედრილი…“
თითქმის ყველა მარნის მფლობელ ოჯახს ჰქონდა ზედაშის ქვევრი, რომელშიც
მზადდებოდა როგორც ტაძარ-მონასტრების შესაწირი, ისე საეკლესიო დღესასწაულებზე
საკუთარი მოხმარებისთვის განკუთვნილი ღვინო. ხშირად ზედაშის ქვევრი წინასწარვე იყო
განკუთვნილი რომელიმე დღესასწაულისათვის. ზედაშის ქვევრები უფრო გულმოდგინედ
ირეცხებოდა და მის ადგილ-სამყოფელსაც მეტი ცოდნითა და გულისყურით არჩევდნენ,
რათა ტექნოლოგიური პროცესისთვის შესაფერისი ადგილი მიეჩინათ.
ქიზიყში ზედაშეს სხვა დანიშნულებაც ჰქონდა: ამ კუთხის მოსახლეობა პოლიტიკურეკონომიკური მდგომარეობის გამო ხშირად იცვლიდა საცხოვრებელ ადგილს. მშვიდობიან
პერიოდში სახნავ-სათეს მიწებთან ახლოს მოსახლეობდნენ, ხოლო ომიანობის ჟამს მთიან ადგილებში (ეგრეთ წოდებულ უკანა მხარში). მიუხედავად იმისა, რომ კარ-მიდამო
მიტოვებული იყო, წინაპრების ჩაყრილ ქვევრებს (მარანს) არ ივიწყებდნენ. რამდენიმე ძმის
გაყრის შემთხვევაში, ყველა ძმა ვალდებული იყო, რომ მათ შთამომავლობას ყურადღება
მიექცია ზედაშისთვის და ეცოცხლებინათ ის პირველადი დანიშნულებით: ესაა მარანი,
რომელსაც ქიზიყელები ზედაშეს ეძახიან. დღეს შემორჩენილი ზედაშე წარმოდგენილია ორი
ან სამი ქვევრით. როგორც უხუცესები განმარტავენ, ერთი ქვევრი ეკლესიის შესაწირია, მეორე
ქვრივ-ობლებისთვის და ღარიბებისთვისაა განკუთვნილი, ხოლო მესამე ძალზე საინტერესო
და უნიკალური შინაარსის მატარებელია: თუ პაპა, ბებია ან ოჯახის სხვა წევრი ისეთ სიზმარს
ნახავდა, რომელიც ჩაითვლებოდა მიღმურ სამყაროსთან დაკავშირებად, მაშინ მთელი
ოჯახი და საგვარეულო, ანუ დიდი ოჯახი მივიდოდა ზედაშეზე, დაკლავდნენ საკლავს და
ქვევრზე სანთლებს დაანთებდნენ. ასე გამოსთხოვდნენ უფალს ოჯახის სიმშვიდეს.

76

სხვა შემთხვევაში, რომელიმე დიდ დღესასწაულზე, კლავდნენ საკლავს, პირველ-მეორე
ქვევრს დანიშნულებისამებრ გახარჯავდნენ, ხოლო მესამე ქვევრის ღვინით საგვარეულო
ზეიმობდა, რაც იდენტურია პირველი ქრისტიანების აღაპისა.
აქვე უნდა აღინიშნოს ერთი მეტად საგულისხმო დეტალი: მოხუცები ამბობენ, რომ
ძველი დროიდან, როცა ზედაშეზე რიტუალი ან რაიმე დღესასწაული აღინიშნება, გვარი
წარმოდგენილი უნდა იყოს ,,დედიან-წულიანად და ახალშობილებით“. ბიძაშვილები,
ოჯახის განაყრები (ასე ეძახიან ქიზიყში ძმების ან ბიძაშვილების გასვლას ოჯახიდან),
ყველა უნდა ჩამოსულიყო, რაგინდარა შორეულ სოფლებიდანაც არ უნდა ყოფილიყვნენ.
ეს პირობა უზრუნველყოფდა ახალშეძენილი რძლების, სიძეებისა და ახალი ნამატის
გაცნობას, რაც, თავისთავად, გვარსა და ნათესაობას კრავდა, აახლოებდა და, თაობების
ზრდის მიუხედავად, სისხლის აღრევისგან და ამისთანა პრობლემებისგან იცავდა. დღესაც,
თუ ვინმეს გაქილიკება უნდათ, ეჭვქვეშ აყენებენ იმ გვარის ზედაშის არსებობას. ზედაშე
სიმბოლურად დაკავშირებულია ფუძის ანგელოზთან და, ამავე დროს, წინაპრებთან
რეგულარულ კავშირთან.
დღესდღეობით სიღნაღის მუნიციპალიტეტში ბევრ ოჯახშია შემორჩენილი ზედაშეები;
ხშირია შემთხვევა, რომ ოჯახი პირვანდელი ადგილიდან სხვა ადგილას გადავიდა
საცხოვრებლად. ასეთ შემთხვევებში ზედაშე პირვანდელ ადგილას არის დარჩენილი.
მნიშვნელოვანი ფაქტორია, რომ ზედაშიანი სახლის ყიდვას ახალი მფლობელი ერიდება.
უძველესი ზედაშეები დარჩენილია ზემო ბოდბის არქეოპოლისში, ასევე, ზემო მაღაროს
ნასოფლარზე (სავარაუდოდ, ჩვ.წ-მდე III ათასწლეული).

8.6. მემორიალური კულტურის და მონუმენტური ხელოვნების ძეგლები
დასახელება

სოლომონ დოდაშვილის ძეგლი

ავტორი

მოქანდაკე: ბიძინა ავალიშვილი
არქიტექტორი: ანრი ყრუაშვილი

აგების თარიღი

უცნობია

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

დასახელება

ცხრა აპრილის მონუმენტი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1989 წ

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

დასახელება

შალვა მჭედლიშვილის მცირე სკულპტურა

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

2012 წელი

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

77

78

დასახელება

სამამულო ომის მონაწილეთა მემორიალი

ავტორი

უტიაშვილი, იმერლიშვილი, ალადაშვილი

აგების თარიღი

1981 წელი

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

დასახელება

ვანო სარაჯიშვილის ძეგლი

ავტორი

ა. ბილანიშვილი
არქიტექტორი: თ. ჩხეიძე

აგების თარიღი

1967 წელი

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღი. ვანოს ბაღი

დასახელება

ქ. სიღნაღის გორელიეფები

ავტორი

დავით მაზიაშვილი

აგების თარიღი

90-იანი წლები

ძეგლის მდებარეობა

ქ. სიღნაღის შესასვლელი თბილისიდან და წნორიდან

დასახელება

სანდრო მირიანაშვილი, მცირე სკულპტურა

ავტორი

არქიტექტორი: ზაქრო კრაწაშვილი

აგების თარიღი

1964-65 წლები

ძეგლის მდებარეობა

სანდრო მირიანაშვილის სახლ-მუზეუმი

დასახელება

შადრევანი, ნინჩო, ქალი ქოლგით, ურემი, ექიმი ვირზე

ავტორი

გია ჯაფარიძე

აგების თარიღი

2007 წელი

ძეგლის მდებარეობა

ბარათაშვილის ქუჩა, გრაიცის გადასასვლელი

მასალა

ბრინჯაო

დასახელება

ილო მოსაშვლის მემორიალური დაფა და მცირე
სკულპტურა

ავტორი

დავით მინდორაშვილი

აგების თარიღი

1985

ძეგლის მდებარეობა

ვაქირი. ილო მოსაშვილის სახლ-მუზეუმი

მასალა

მარმარილო

დასახელება

ვ. გზირიშვილის სკულპტურა

ავტორი

შალვა სიხარულიძე

აგების თარიღი

1983 წ.

ძეგლის მდებარეობა

ვაქირი, მუზეუმის ეზო

მასალა

მარმარილოს კვარცხლბეკი, ბრინჯაო

დასახელება

სანდრო ახმეტელის ბარელიეფი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1989 წ.

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

დასახელება

სამამულო ომის მონაწილეთა მემორიალი

ავტორი

უტიაშვილი, იმერლიშვილი, ალადაშვილი

აგების თარიღი

1981 წელი

ძეგლის მდებარეობა

სიღნაღის ბულვარი

დასახელება

სამამულო ომის მონაწილეთა ობელისკი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1970-იანი წლები

ძეგლის მდებარეობა

ანაგა

დასახელება

სამამულო ომის მონაწილეთა ობელისკი

ავტორი

ააშენა სევერიან ჭაბაშვილმა სტუდენტების
დახმარებით

აგების თარიღი

1971 წელი

ძეგლის მდებარეობა

ბოდბისხევი

დასახელება

სამამულო ომის მონაწილეთა მემორიალი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1980-81

ძეგლის მდებარეობა

სოფ. ძველი ანაგა

დასახელება

9 აპრილის მემორიალი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1990

ძეგლის მდებარეობა

ძველი ანაგა

79

80

დასახელება

სამამულო ომში მონაწილეთა ობელისკი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1970

ძეგლის მდებარეობა

ილიაწმინდა

დასახელება

შინმოუსვლელთა ობელისკი/პარკი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1970

ძეგლის მდებარეობა

ქვემო ბოდბე

დასახელება

ფორე მოსულიშვილის ძეგლი

ავტორი

როლანდ შანშაშვილი

აგების თარიღი

1978

ძეგლის მდებარეობა

მაჩხაანი

დასახელება

ომში დაღუპულ გმირთა მემორიალი (კომპლექსი)

ავტორი
აგების თარიღი

როლანდ შანშაშვილი
1980

ძეგლის მდებარეობა

ქვემო მაჩხაანი

დასახელება

დიმიტრი მაჩხანელის მემორიალი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1980

ძეგლის მდებარეობა

ქვემო მაჩხაანი

დასახელება

9 აპრილის მემორიალი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1990

ძეგლის მდებარეობა

ტიბაანი

დასახელება

ომში დაღუპულ გმირთა მემორიალი

ავტორი

მოძიება ვერ მოხერხდა

აგების თარიღი

1980

ძეგლის მდებარეობა

მაღარო

9. სივრცეები20
სიღნაღი ბებრების ბაღი
საქულა ღონიევის (ნაბიას) ღვინო-არყის სარდაფის ადგილზეა გაშენებული. ეს ადგილი,
თავიდანვე ყოფილა სიღნაღის ხანდაზმულთა თავშეყრის ადგილი. აქ ყოფილა არყის
სარეალიზაციო პუნქტი. 40-იან წლებში ამ ადგილს მოსახლეობა ნაგავსაყრელად იყენებდა.
50-იან წლებში გრანიტით მოასწორეს და ბაღი გააკეთეს (სარდაფების ზემოდან). მოგვიანებით
შეარქვეს ,,ბებრების ბაღი“. ომის შემდეგ ამ ბაღში, სადაც ახლა შადრევანია, სტალინის ძეგლიც
დადგეს. პირველად აქ იკრიბებოდნენ იმ დროს სიღნაღელი მოხუცები: გიგა ყაზაროვი, შაქრო
ბაბაევი, გიგოლა ნონეზოვი.

სიღნაღის ბულვარი
ზეპირი გადმოცემებით ირკვევა, რომ ბულვარი არსებობდა ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც სიღნაღში
მე-11 არმია შემოვიდა სწორედ ამ ბაღში. ბაღის ბოლოს, სადაც ახლა სასტუმრო „კაბადონი“
მდებარეობს, ყოფილა რესტორანი ,,ფანტაზია“. ზოგიერთი სიღნაღელის მოსაზრებით,
ბულვარი 1905 წელს უკვე არსებობდა, ამავე წელს დაარსებულა სიღნაღის ბიბლიოთეკაც.
არსებობს მოსაზრება,
რომ მაშინდელი სიღნაღის ინტელიგენცია ერთიანდებოდა, ე.წ.
,,ამხანაგობად“ და სხვადასხვა კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამას უჭერდა მხარს,
მათივე დაარსებული უნდა იყოს ბიბლიოთეკაც.
1920-იანი წლების მეორე ნახევარში, ქალაქში დამკვიდრდა საღამოობით სეირნობის ტრადიცია,
რომელსაც „გრანდიოზული საღამოები“ ერქვა. ეს საღამოები სწორედ „ბულვარში“ იმართებოდა.
იყო სიმღერები, ცეკვები, უკრავდა სასულე ორკესტრი და აღმოსავლური მუსიკა. ამ საღამოების
„მშვენება“ იყო კინტოს ტანსაცმელში გამოწყობილი და მხარზე არღანგადაკიდებული „ბედნი
იოსკა“, რომლის საფლავიც სიღნაღის სასაფალოს შესასვლელში, გალავნის ძირშია.
აღსანიშნავია, რომ ამ სეირნობებში მონაწილეობას იღებდნენ ნატო ვაჩნაძე, ექიმი ნიკოლოზ
ჯანდიერი და მისი მეუღლე, მართა ტყავაძე, თამაშობდნენ ფლირტს და ცოცხალი ფოსტის
დახმარებით, ანონიმურად უგზავნიდნენ ერთმანეთს.

სიღნაღის თავგატეხილას წყარო
ამ წყაროს სახელის შესახებ მხოლოდ ლეგენდები არსებობს. ისე ჭირდა სიღნაღში წყალი,
რომ ხალხი დიდხანს იდგა რიგში, ხშირად ჩხუბობდა კიდეც და დოქებით თავიც გაუტეხავთ
ერთმანეთისთვისო.
70-იანი წლებიდან ჰქვია „ვანოს წყარო“. ერთ-ერთი ვანოობის დროს დაუსუფთავებიათ და
„ვანოს წყაროც“ შეურქმევიათ. ეს ის წყალია, რომელიც მომაკვდავმა ვანო სარაჯიშვილმა
ინატრა სიკვდილის წინ.

20

ზეპირი მონათხრობი. ჩაწერილია სიღნაღის ბიბლიოთეკის თანამშრომლების დახმარებით.

81

სკვერი სიღნაღში ხიდის დაბლა
ეს სკვერი სიღნაღის რეაბილიტაციის დროს გაშენდა. მანამდე ეს მეწყერიანი ადგილი იყო.
აქ მეწყერს ორი სახლი წაუღია. 80-იან წლებში მოხერხდა ამ ადგილის ქვით ამოვსება და
გამაგრება. შემდეგ ხალხს ბაღჩებიც ჰქონია, თუმცა მოგვიანებით ნაგავსაყრელად ქცეულა.

სიღნაღის „სიყვარულის ბაღი“
გაშენდა სიღნაღის რეაბილიტაციის დროს. ადრე აქ (1926-28 წლებში დაუნგრევიათ) ყოფილა
სურბ კარაპეტის ეკლესია. აქ რომ ზარები ირეკებოდა, საინგილოში ისმოდა თურმე. 1980-იან
წლებში აქ კულტურის სახლის მშენებლობა დაიწყეს, მაგრამ ვერ აშენდა. ამბობენ, რამდენჯერაც
სხვა შენობის აშენება დააპირეს, იმდენჯერ დაინგრაო.

სიღნაღი „ვანოს პარკი“ (ანაგის მხარეს, გალავანში)
ადგილი, სადაც ეთნოგრაფიული ეზოა, მდებარეობს ტყე-პარკი, რომლის ნახევარი
ვალდებულებების გარეშეა გასხვისებული, ნაწილი სახელმწიფოს საკუთრებაა, შემორჩენილია
„ვანოს პარკის“ სახელით.

ნუკრიანის სკვერი
1972 წელს, სკოლის აშენების პერიოდში გაშენდა ეს ბაღი, რომელიც კოლმეურნეობას
ეკუთვნოდა. აქ ხარობს უნიკალური ქართული ენდემური მცენარეები: ბზა, ნაძვი, ელდარის
ფიჭვი, ცხენისწაბლა.

ხირსა - ბერიას ბაღი
ეს ბაღი 1932 წელს გაშენებულა და მას ბერიას ბაღს უწოდებენ. ამბობენ, ზემოდან თუ დახედავ,
ვარსკვლავის ფორმა აქვსო. ნაძვების და კვიპაროსების სხვადასხვა კოლექციები ყოფილა
თავიდან. ახლაცაა შემორჩნილი 2 ძირი ხავერდოვანი ნაძვი.

82

ჩოდრიშვილის პარკი ვაქირში
ფუძემდელი - იოსებ ჩოდრიშვილი (თბილისის დენდროლოგიური პარკის დამაარსებელი);
საფუძველი ჩაეყარა 1978 წელს. ხე-მცენარეები ჩოდრიშვილის
დავალებით ჩამოიტანეს
თბილისის
პარკიდან, ბათუმიდან, წინანდლიდან, ყვარლიდან, ლაგოდეხიდან. სულ
ჩამოიტანეს 150-მდე სახეობა. დარგვა-გაშენებაში მონაწილეობას იღებდა ვაქირის
კოლმეურნეობის თავმჯდომარე ბიჭიკო დავითაშვილი, რომელიც მუშახელით ეხმარებოდა.
პირველი მებაღე დეკორატორები იყვნენ გოდერძი და ლუიზა ბერიაშვილები (ლუიზა
ბერიაშვილი დღემდე მუშაობს).
ამჟამად არსებული სახეობები, რომელთა დადგენაც მოხერხდა, არის: მუხა, თელა, იფანი,
კომში, ვაშლი, ზღმარტლი, ბზა, კედარი, ფიჭვი, ნეკერჩხალი, ტუია, კონტაქტური ტუია,
კვიპაროსები (სხვადასხვა), ლაგერშტრემია (ყვითელი ყვავილი), ცხრატყავა, ცხენისწაბლა,
თხილი, ფორზიცია (ყვავილი), ნუში (მწარე), ცაცხვი, ლავია, კაკალი, ასკილი, ტყემალი,
იასამანი (ინდური ყვავილი), ფურცელი, ვერცხლისფერი ნაძვი, დიადი ბოყვი, ჟასმინი, ხე
ტუხტი, გრაკლა (ყვავილი), თუთები, შინდი, ჭერამი, ფშატი.

10. მედიარესურსები

„ხმა კახეთისა“ 1912-1917
სიღნაღი იყო რიგით მეხუთე ქალაქი, სადაც ქართულ ენაზე გამოვიდა პირველი ნაბეჭდი გაზეთი
„ხმა კახეთისა“ 1912 წელს. გაზეთი მხარის საჭირბოროტო საკითხებზე წერდა. გაზეთი „ხმა
კახეთისა“ აშუქებდა კახეთის საზოგადოებრივ, ეკონომიკურ და კულტურულ მიმართულებებს.
(ასევე იბეჭდებოდა კორესპონდენციები სხვადასხვა სოფლებიდან), ლიტერატურულ ნაწილში
თანამშრომლობდნენ: ვაჟა-ფშაველა, ი. მჭედლიშვილი, ს. ფაშალიშვილი, ალ. შანშიაშვილი და
სხვები.

რეგიონული საზოგადოებრივი ჟურნალი ,,ჩვენი სოფელი’’ 2007-2009
გამოდიოდა 2007-2009 წლებში ორ თვეში ერთხელ გერმანული ფონდის ,,პური მსოფლიოს’’
პროექტების ფარგლებში. ტირაჟი - 2000 ცალი, უფასოდ ვრცელდებოდა სიღნაღის
მუნიციპალიტეტში, სოფლებში - სკოლებში, ბიბლიოთეკებში. ასევე თბილისში, სხვადასხვა
ორგანიზაციებში. გამოსცემდა კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი - „კავკასიური სახლი“.
სულ გამოვიდა 15 ნომერი.
ძირითადი რუბრიკები: მეურნე, საზოგადოება და ოჯახი, ჩვენი ბინდისფერი სოფლები,
რას ვაკეთებთ სოფლად - სოფლისთვის, რა არის ჩემთვის სოფელი; რას ნიშნავს ჩემთვის
დედაქალაქი; ადამიანის ხმა; გახსენება; ეკოლოგია; კავკასია; ლიტერატურული გვერდი; ჩვენი
სოფლის ფოსტა; საბავშვო გვერდი; ისტორიის ფურცლები; რელიგიური გვერდი; ძეგლები;
ტურიზმი.

83

გაზეთი „კახეთის ხმა“
გამოიცემა 2002 წლიდან. რედაქციის მთავარი ოფისი მდებარეობს ქალაქ თელავში, რედაქციის
ბიურო: ქ. გურჯაანში, ტელ: 593 264 533
გაზეთის ტირაჟი: 1500-2000 ეგზემპლარი კვირაში; (გაზეთის ტირაჟი დამკვეთის მოთხოვნით
შესაძლოა გაიზარდოს 10 000 ეგზმპლარამდე და ზევით. შეკვეთის შემთხვევაში გავრცელდეს
სამიზნე სეგმენტებში გეოგრაფიული ადგილმდებარეობისა და აუდიტორიის სპეციფიკის
გათვალისწინებით). გაზეთი გამოიცემა ყოველ ორშაბათს.

გაზეთი სხვა თემებთან ერთად აშუქებს კულტურის საკითხებსაც. აქვს თემატური
რუბრიკები, საავტორო სვეტები, რომლებიც კულტურის თემაზე სხვადასხვა
საინფორმაციო და საგანმანათლებლო შინაარსის მასალებს აწვდის საზოგადოებას.
თემატური გამოცემები:
„სიღნაღის ხმა“: ცალკე თემატური გაზეთი - გამოიცემოდა 2007-დან 2010 წლამდე,
ადგილობრივი მუნიციპალიტეტისა და გერმანიის ტექნიკური თანამშრომლობის
ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით;
აზერბაიჯანულენოვანი ჩანართი: გამოიცემა არჩევნების წინა პერიოდში ადგილობრივი
ეთნიკური უმცირესობებისათვის.
„სოფლის ხმა“: თემატური ჩანართი სოფლის მეურნეობის პრობლემებზე; თანამ­­­
შ­რო­მ­­­ლობს ადგილობრივ ექსპერტებთან სოფლის მეურნეობის განვითარების
ხელშეწყობისათვის;
„სტუდენტის ხმა“: სტუდენტური ჩანართი გამოიცემოდა 2008-2010 წლებში თელავის
სახელმწიფო უნივერსიტეტის მხარდაჭერით.
ჩანართი „კომუნა“: ჩანართი გამოიცემა 2011 წლიდან „სათემო განვითარების ცენტრის“
ფინანსური მხარადაჭერით და მოსახლეობას ინფორმაციას აწვდის ადგილობრივი
სათემო და სამოქალაქო ორგანიზაციების შესახებ. ასევე აქტიურად მიმოიხილავს
კახეთის რეგიონის კულტურის ცხოვრებას. ჩანართი გამოიცემა ფონდი „პური
მსოფლიოს“ მხარდაჭერით.

ელექტრონული რესურსი / ვებგვერდი www.chemisofeli.ge
ვებგვერდი ამოქმედდა 2013 წელს. ამ ხნის მანძილზე აიტვირთა ინფორმაცია 100-ზე
მეტ სხვადასხვა პრობლემისა და საჭიროების შესახებ. უშუალოდ მუნიციპალიტეტის
მოსახლეობისაგან მიღებულ იქნა 40-მდე შეტყობინება.
ვებ-გვერდს მართავს ორი ორგანიზაცია: სათემო კავშირი „ნუკრიანი“ და „სამოქალაქო
ინიციატივა - Civic Initiative“. იგი შექმნილია ფონდის „ღია საზოგადოება - საქართველო“ და
სათემო განვითარების ცენტრის მხარდაჭერით.

84

დანართი

qiziyuri samzareulo

დანართი 1: ქიზიყური სამზარეულო
ქიზიყური სამზარეულოს რეცეპტები მოაგროვეს ნუკრიანის #1 და #2 საჯარო სკოლის
მოსწავლეებმა და სათემო კავშირ ,,ნუკრიანის“ ახალგაზრდული ცენტრის -,,სცანის“
წევრებმა. რეცეპტების ჩაწერისას დაცულია მთხრობელის სტილი და ლექსიკა. სამზარეულო
წარმოადგენს ქიზიყისა და კერძოდ სოფელ ნუკრიანისთვის დამახასიათებელ კვების
თავისებურებებს. კუთხური სამზარეულოს რეცეპტები ადგილობირვი შესაძლებლობების
თავისებურებას წარმოადგენს და განხილულია როგორც არამატერიალური მემკვიდრეობის
კატეგორია.

კერძის
დასახელება

1

2

3

4

5

86

ჩაწერის დრო და
ადგილი

კერძის მოკლე აღწერა

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ზემო მარარო
მარინე ბახტურიძე,
70 წლის

გამხმარი შვინდის ჩირი მოვხარშოთ, გავხეხოთ,
გამოვაცალოთ კურკა და ამოვუკიდოთ ფქვილი,
ისე რომ, ჩიხითმაზე სქელი გამოვიდეს. ვადუღოთ
კარგად, რომ ფქვილის გემო დაეკარგოს. ჩავაყაროთ
ბევრი ქინძი, გემოვნებით ახალი ნიორი. ეს შეჭამანდი
კარგია გაციების დროს. იცის ოფლის მოყვანა და მადის
გაღვიძება.

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ზემო მარარო
მარინე ბახტურიძე,
70 წლის

პურის ხაშს (დამჟავებული ცომი), რომელსაც ადრე
საფუარის მაგივრად ვხმარობდით, გავხსნიდით წყალში,
ხახვსა და ზეთს დავდაღავდით და წყალში გახსნილ
ხაშს ჩავასხავდით შიგ. შევანელებდით ჩიხითმასავით
და ეს იყო ჩვენთვის ჩიხირთმა.

გორსილა

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ზემო მაღარო,
კატუშა
ქადაგიშვილი,
75 წლის

სიმინდის ფქვილი მოვზილოთ, დავაგუნდავოთ და
წყალში, როგორც ხინკალი ისე მოვხარშოთ. ამას
სპეციალურად გამოთლილი ჯოხებით ვჭამდით. ეს იყო
ომიანობის დროს ჩვენი საჭმელი.

ჭირტალი

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ზემო მაღარო,
კატუშა
ქადაგიშვილი,
75 წლის

იგივეს ვაკეთებდით პურის ფქვილით. ოღონდ ამას, თუ
გვქონდა, ზეთსა და ხახვს დავდაღავდით და მოხარშულ
ცომებს იმაში ვყრიდით.

გარფა

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ქრისტინე
შალვაშვილი,
80 წლის

ავადუღოთ წყალი და ამოუკიდოთ სიმინდის ფქვილი.
ჩავასხათ ზეთი, ჩავყაროთ მარილი, ხახვი და როგორც
„კაშა“ ისე ავადუღოთ. გარფა უნდა იყოს წვნიანი.

შვინდის
შეჭამანდი

პურის ხაშის
შეჭამანდი

ხარშო

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ქრისტინე
შალვაშვილი,
80 წლის

მოვხრაკოთ ზეთი და ხახვი, დავასხათ წყალი და
ავადუღოთ. ერთი-ორი კვერცხი ამოვუკიდოთ. ცოტა
ძმარი და მწვანილი (ქინძი, ოხრახუში) ჩავაყაროთ. ან
ძველი პურის ნამტვრევები ჩავყაროთ ან ორცხობილა
(ყველაზე გემრიელი თონეში გამხმარი ორცხობილა
გამოდის). ცოტა დავაცადოთ რომ ჩარბილდეს. ძალიან
უხდება ნივრის მიტანება.

ფაფა

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ქრისტინე
შალვაშვილი,
80 წლის

ავადუღოთ წყალი, ჩავაგდოთ შიგ ღორის მუცლის
ქონი გადამდნარი, ერთი კოვზი, ცოტა მარილი და
ამოუკიდოთ ფქვილი. კარგად ვშუშოთ, რომ ფქვილის
გემო გაუქრეს. თეფშზე რომ ამოვიღებთ, შუაში
ჩავუდოთ ქონი ან ზეთი და ხახვი მოხრაკული. ფაფას
უხდება არაყი. ამას ვაკეთებდით ზამთარში, თოვლის
დროს.

ღოლოს
შეჭამანდი

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ქრისტინე
შალვაშვილი,
80 წლის

ზაფხულში დავკრიფოთ ღოლო, დავწნათ ქალის
ნაწნავებივით და გავაშროთ.
ზამთარში მოვხარშოთ, დავკეპოთ ასტამით (პურის
ცხობის დროს გამოიყენება ასაფხეკად), ან გავატაროთ
ხორცის საკეპში. ისევ დავასხათ წყალი, ამოუკიდოთ
ფქვილი. მოვხრაკოთ ზეთი და ხავი და კარგად ნადუღ
ღოლოს დავასხათ. ცოტა გატარებული ნიგოზი, ნიორი,
ძმარი და ბევრი ქინძი ჩავაყაროთ (ასეთი გამოთქმა
არსებობს ქიზიყში: რძალ-დედამთილი ჩხუბით გააძღო
და ღოლოს შეჭამანდი დუღილითაო).

9

შინდის
შეჭამანდი

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ნიაზი
ჩერქეზიშვილი,
80 წლის

მწიფე შინდი ჩავყაროთ სამწნილე ჭურჭელში, ჩავუწყოთ
კამა, ნიორი, ნიახური, დაფნის ფოთოლი, მარილი
და ცოტა შაქარი. დავასხათ წყალი და დავდგათ
დასამჟავებლად.

10

წითელი
ჭარხალი
შინდის
სოუსში

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ნიაზი
ჩერქეზიშვილი,
80 წლის

დავალბოთ შინდის კერკი. გავხეხოთ, გამოვაცალოთ
კურკა. გავათხელოთ წყლით, დავუმატოთ ნიორი,
ქინძი და მოხარშული და ლამაზად დაჭრილი ჭარხლის
ნაჭრები ჩავაწყოთ.

ნაზუქები

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ნიაზი
ჩერქეზიშვილი,
80 წლის

მოვშუშოთ ხახვი და ზეთი, ჩავაყაროთ შაქარი და
ფქვილი ისე, რომ გამოვიდეს ხორხოშელა. ეს არის
ნაზუქის გული. ავიღოთ პურის ცომი. დავჭრათ პატარა
ნაჭერებად (მრგვალი ფორმის), ხინკლის ცომივით,
ჩავუდოთ შიგ გული, მოვუკრათ თავი და გამოვაცხოთ
თონეში. ეს აუცილებად უნდა გამოცხვეს მიცვალებულის
სუფრისთვის.

მჭადის
შეჭამანდი

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
ნიაზი
ჩერქეზიშვილი,
80 წლის

მჭადი რომ დაძველდება, დავფხვნათ, წყალი დავასხათ.
მოვშუშოთ ხახვი ზეთში, დავასხათ დამბალი მჭადები
და დავუმატოთ ნიორი, ქინძი და ამოვადუღოთ. ამას
ომიანობის დროს ვაკეთებდით.

6

7

8

11

12

87

13

სახლაპუწა

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
მანანა ღვინიაშვილი.
92 წლის

14

ლობიოში
მოხარშული
პური

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
მანანა ღვინიაშვილი.
92 წლის

ლობიო რომ მოიხარშება, ამოვაცალოთ მოხარშული
მარცვლები და წვენში მოვხარშოთ გამხმარი სახლის
პური. რომ ამოვიღებთ მოხარშულს მოვაჭრათ ქინძი,
ხახვი და მოვასხათ ჩვენებური ზეთი (იგულისხმება
კახური ზეთი).

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
მანანა ღვინიაშვილი.
92 წლის

ჭინჭარს რომ მოვხარშავთ და ამოვიღებთ, იმ წვენში
მოვხარშოთ ხმელი, სახლის პური. ამოვიღოთ წყლიდან
მოხარშული პური, მოვაყაროთ ქინძი, ნივრის ფოჩი,
მოვასხათ სახლის ზეთი. ძალიან უხდება შავი ღვინის
მიტანება. ბებია გვეტყოდა ხოლმე: რაც ზამთარმა
წაგართვათ შვილო, ეს საჭმელი გინაზღაურებთო.

აპრილი 2014 წ.
სოფ. ნუკრიანი,
მანანა ღვინიაშვილი.
92 წლის

მოვხარშოთ ხორბალი. შევანელოთ თაფლით. ეს არის
მიცვალებულების სუფრის აუცილებელი ატრიბუტი.

15

16

88

ჭინჭარში
მოხარშული
პური

წანდილი

გაზაფხულზე კეთდება. ყველანაირი მწვანილი დავჭრათ
ბლომად, დავასხათ ძმარი და წყალი. იჭმევა თონეზე,
ცხელ პურთან ერთად.