REPUBLIKA SRPSKA VLADA DOKUMENTACIONI CENTAR BAWA LUKA

RATNI ZLO^INI U BIH PO^IWENI PREMA SRBIMA I JNA PRIJE ORU@ANIH SUKOBA I TOKOM 1992. GODINE

Bawa Luka, avgust 2001. godine

RATNI ZLO^INI U BIH PO^IWENI PREMA SRBIMA I JNA PRIJE ORU@ANIH SUKOBA I TOKOM 1992. GODINE IZDAVA^: DOKUMENTACIONI CENTAR REPUBLIKE SRPSKE ZA ISTRA@IVAWE RATNIH ZLO^INA BAWA LUKA ZA IZDAVA^A: Dr Pejo \ura{inovi} KOMPJUTERSKA PRIPREMA: Janko Velimirovi} [TAMPARIJA: "GRAFID" Bawa Luka" TIRA@: 1.000 Dokumentacioni centar je osnovan u ciqu prikupqawa podataka o vr{ewu zlo~ina protiv ~ovje~nosti i me|unarodnog ratnog prava za vrijeme unutra{wih oru`anih sukoba i gra|anskog rata na podru~ju Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine. Web page: http://www.dcrs.org e-mail: dcrs@blic.net

3

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

SADR@AJ:
1. Prof. dr Perko Vojinovi}: Istina o Srbima u biv{oj Bosni i Hercegovini i o Republici Srpskoj ..........................................................5 2. Priprema Muslimana i Hrvata za organizovani napad na srpski narod u periodu dok je Republika Bosna i Hercegovina bila u sastavu SFR Jugoslavije .................................................................................................. 31 3. Napad hrvatskih snaga na op{tinu Brod u martu 1992. godine ........... 41 4. Genocid oru`anih snaga Republike Hrvatske nad srpskim stanovni{tvom Kupresa u aprilu i maju 1992. godine ........................... 55 5. Napad na vojnu kolonu pripadnika JNA u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu 3. maja 1992. godine ...................................................................... 91 6. Napad na vojnu kolonu pripadnika JNA u Skojevskoj ulici u Tuzli 15. maja 1992. godine .........................................................................109 7. Napad na kolonu Vojske Republike Srpske u kawonu rijeke @epe 4. juna 1992. godine ............................................................... 119 8. Genocid po~iwen nad srpskim narodom na podru~ju subregije Srebrenica 1992. godine ............................................................................ 141 9. Prilozi: Hronolo{ki popis `rtava srebreni~ke regije ................................205 Sastav stanovni{tva 1991. godine u naseqima u kojima su `ivjeli Srbi u op{tinama Bratunac, Vlasenica, Mili}i i Srebernica ........................................................................ 223 Izvod iz krivi~ne prijave protiv Alije Izetbegovi}a - opis krivi~nog djela ................................................................................... 225

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4

5

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prof. dr Perko Vojinovi}: ISTINA O SRBIMA U BIV[OJ BOSNI I HERCEGOVINI I O REPUBLICI SRPSKOJ

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

6

7

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prof. dr Perko Vojinovi}: ISTINA O SRBIMA U BIV[OJ BOSNI I HERCEGOVINI I O REPUBLICI SRPSKOJ
Postoje mnogobrojni izvori i obimna literatura o Bosni i Hercegovini u na{oj i stranoj istoriografiji, ali se ~esto mogu na}i nenau~ni i povr{ni, kao i zlonamjerni pogledi na pro{lost srpskog naroda u biv{oj Bosni i Hercegovini (u daqem tekstu BiH). Ovaj moj napor je poku{aj da se bez strasti i mr`we, nau~no prika`e istorija srpskog naroda od najstarijih vremena do dana{wih dana, u burnoj istoriji BiH, kao mogu}a istorijska sinteza. Ovaj moj napor se temeqi na mojim dugogodi{wim istra`ivawima istorije Bosne i Hercegovine i Jugoslavije objavqenim u desetak kwiga i stotiwak nau~nih radova. Niko do sada u na{oj i stranoj istoriografiji nije osporio moje poglede i sudove iz ove problematike, pa ih treba prihvatiti kao nau~no verifikovane. Istoriografija ne smije biti sudija, ve} objektivno posmatra~. U ovako zami{qenom radu mogu}e je najkra}e prikazati sredwovjekovni slovenski period BiH, period turske okupacije, austrougarsku okupaciju, period stare Jugoslavije, NOB (1941-1945), period socijalizma, raspad Jugoslavije i stvarawe Republike Srpske. 1. Slovenski period sredwovjekovne Bosne Za sve ozbiqne istra`iva~e - nau~nike, Bosna i Hercegovina predstavqa najslo`eniju slovensku oblast na Balkanskom poluostrvu. U etni~kom pogledu, sem malog broja do{qaka, stanovni{tvo su zadugo ~inili ve}inski pravoslavni Srbi, a ne{to katolici, kasnije konstituisani kao Hrvati. Prve vijesti o Bosni poti~u iz 10. vijeka, pomiwe je vizantijski car Porfirogenit 949. godine u svom djelu "De administrando imperiv". Formirala se na slovenskoj etni~koj osnovi kao mala oblast u sredwem i gorwem toku rijeke Bosne, najprije u sastavu ja~ih susjednih dr`ava, a zatim kao poluzavisna i na kraju samostalna dr`ava. Istorija srewovjekovne samostalne dr`ave Bosne bila je predmet pa`we mnogih istori~ara, ali je uvijek ostajalo nerije{eno pitawe ~ija je Bosna, a kasnije i Hercegovina. Strani izvori, poveqe i pisma bosanskih banova i kraqeva, kao i drugi razni spisi i djela nedvosmisleno pokazuju da je u novoj postojbini Srba bila i Bosna.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

8

Stari Bosanci i Hercegovci nazivaju sebe i svoje Srbima, bez obzira na vjeru. Srbi su jedini imali etni~ki identitet. Iz politi~kih razloga ova ~iwenica je izbjegavana ili se te`ilo vje{ta~kim simetrijama. Kao predstavnici doma}e vlastele u 12. vijeku se javqaju banovi, kao nasqedni gospodari. Prvi se pomiwe ban Bori}, a kasnije ban Kulin (1180-1204.) Prve vijesti o bogumilima kao hri{}anskoj sekti javqaju se oko 1200. godine. Uspon dr`ave naro~ito je do{ao do izra`aja u vrijeme bosanskog bana Stjepana Kotromani}a. Wegov nasqednik, sinovac Tvrtko krunisao se, 1377. godine sa titulom: "Stefan kraq Srbima u Bosni i Hercegovini i Primorju i Zapadnim Stranama". U vrijeme najve}eg uspona 1390. godine nosi titulu kraqa Ra{ke, Bosne, Dalmacije, Hrvatske i Primorja. Kao Srbija poslije cara Du{ana, tako i Bosna poslije kraqa Tvrtka naglo opada. Poslije kraqa Tvrtka, Bosna se na{la izme|u dvije neprijateqske sile: Turske i Ma|arske. U Bosni se pojavquje politi~ka anarhija i nesloga, pa se javqaju istovremeno dva kraqa (Stjepan Ostoja i Tvrtko II). Otpo~eli su unutra{wi sukobi u kojima se javqaju posrednici Turci ili Ma|ari. Bosanska vlastela, quto zava|ena, slu`ila im je kao oru|e za wihove politi~ke interese. Li~ni interesi po~iwu da dominiraju u prosta~koj jagmi za vlast. Isto tako, izme|u Srbije i Bosne vo|ena je politika sitnih interesa, vi{e sukobima nego saradwi u vrijeme kada se turska opasnost nadvila nad srpskim zemqama. Srpski narod }e u svojoj istoriji skupo platiti te politi~ke nesloge i sukobe koji }e ostaviti traga do dana{wih dana. Kraq Stjepan Toma{evi} (1461-1463.) nije poku{ao da pru`i otpor Turcima, pa ipak je platio glavom kao i brojna bosanska vlastela. Tako je Bosna 1463. godine izgubila dr`avnu samostalnost, a Hercegovina je pala pod tursku vlast dvadesetak godina kasnije. Hercegovina se pod tim imenom javila poslije Bosne, a ime je dobila po Hercegu Stjepanu. U ranijem razdobqu dijelila se na oblasti: Neretva, Zahumqe i Trebiwe. Nekada{wi gospodar Herceg Stjepan i wegov sin Vladislav nazivali su svoje podanike Srbima. Stjepan Kosa~a je do{ao u sukob sa sinom i pozivao je Turke da mu poma`u. Uzalud su oni kasnije ustali zajedno za odbranu zemqe, jer su Turci ve} bili dobro zakora~ili u Hercegovinu. Poslije smrti Hercega Stjepana 1466. godine, wegova tri sina zastupala su razli~ite koncepcije i nijesu znali zastupati interese otaxbine. U zavadi sa bra}om jedan od wih, Stevan, primio je Islam i kao Ahmet Hercegovi} dokon~ao nezavisnost Hercegovine 1482. godine. Stara Hercegovina zahvatala je teritoriju do Drine, obuhvataju}i Fo~u, Gora`de i ^ajni~e, kao i Pivu, Drobwak, Nik{i} i Bawane. Dok je Bosna kroz ~itav 19. vijek zadr`avala neizmjewene granice, Hercegovina je na Berlinskom kongresu 1878. godine izgubila jednu tre}inu teritorije. Poku{aji Ma|ara da preotmu Bosnu od Turaka zavr{avali su se neuspjehom. Poneseni uspjesima, odli~no organizovani i sigurno vo|eni Turci, u naponu snage,

9

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

nijesu mogli biti suzbijeni. Pod wihovim udarima pala je Srebreni~ka banovina 1512, a Jajce 1528. godine. Pri tome treba imati u vidu da su tursku vlast rado do~ekali i neki doma}i elementi, jer su o~ekivali da }e biti oslobo|eni katoli~ko-ma|arskog pritiska. Pored pravoslavnih i katolika, postojalo je bogumilstvo, a tek od 15. vijeka pojavquju se muslimani. Te su vjere me|usobno suprotstavqene i neprijateqske, a vodile su nerijetko i prave "krsta{ke ratove". Sve tri vjere stvarale su svoje kulturne krugove, bez sagledavawa slovenske narodonosne cjeline. O{tre vjerske podjele onemogu}avale su bilo kakavo ozbiqnije politi~ko i nacionalno povezivawe. Srbi su se identifikovali sa pravoslavqem, Hrvati sa katolicizmom, a muslimani sa islamom i, za~udo Turcima iako su ~isto slovenskog porijekla, vi{e srpskog, a mawe hrvatskog. Wihov jezik je bio samo srpski. U vrijeme nacionalno-oslobodila~ke borbe u 19. vijeku muslimani su bez izuzetka gledali u hri{}anskim ustanicima ne svoju bra}u po krvi i jeziku, nego mrske kaure koji su se digli protiv islama i sultana u Carigradu. Iako su mrzeli Osmanlije (Turke{e) i od wih do`ivqavali te{ke pogrome, nikada se nijesu pokolebali u svom proturskom opredjeqewu. Svi "bratski" pozivi da se prikqu~e ustanicima ostajali su uzaludni. 2. Period turske okupacije Turskim osvajawem u Bosni i Hercegovini instaliran je Bosanski pa{aluk i islam, a od 1565. godine pojavquju se i {panski jevreji (Sefardi). Stanovni{tvo se postepeno dijeli na tri religiozne zajednice: pravoslavnu, katoli~ku i islamsku. Vjerski `ivot postaje dominantan. Mislimani (islamizirani Srbi, a mawe Hrvati) su kanalemili slovenski mentalitet, karakteristike orjentalne kulture i civilizacije kao java{luk, bahatost, osionost, samohvalisavost i sakoqubqe. Oni su sve do 1918. godine, uglavnom posjednici feudalnih imawa, ali islamsko dru{tvo ne poznaje nasqednu aristokratiju. Tek od 1858. godine muslimani dobijaju pravo posjeda. Danas je te{ko na}i objektivne istori~are, od wihovih potomaka, koji objektivno istra`uju porijeklo muslimana u Bosni i Hercegovini, iako su sve do skora zvani~no upotrebqavali srpsko-hrvatski jezik. Ko su, zapravo, muslimani, u Bosni i Hercegovini?*

Po svim habsbur{kim popisima stanovni{tva u BiH, sve do 1913. godine sva etni~ka imena nazivana su "srpska", "latinska", "turska" (a tek od 1918. godine, katolici usvajaju naziv "hrvatski"). Osmanlijska imperija je poku{ala da proglasi "Osmanlijsku" naciju 1868. godine, ali neuspje{no. U drugoj polovini 19. vijeka bosanski muslimani su devet puta silom zakona mijewali svoje ime. Nazvani su muhamedancima i muslimanima, a od 1882-1903. godine nazivani su Bosancima.

*

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

10

Srpska istoriografija nije, iz meni nepoznatih razloga, ulo`ila dovoqno napora da se detaqnije istra`i porijeklo na{ih muslimana iako je nauka saglasna da su ve}ina wih Srbi koji su primili islam, a mawi dio su hrvatskog porijekla. Tu u nauci nema ni{ta sporno. Taj proces islamizacije i{ao je dosta sporo i vi{e vijekova. U Crnoj Gori je sprije~en duhovnim i borbenim otporom i tzv. "istragom poturica" koja je opjevana u spjevu Petra Petrovi}a - Wego{a Gorskom vijencu. O svemu tome postoji obimna literatura i izvori. Bosanski pa{aluk je du`e vrijeme zauzimao prostrani sklop teritorija od [apca do Jadranskog mora i od Zve~ana do Virovitice. Kao sredi{te predstavqao je neku vrstu matice, koja je imala poseban zna~aj, a taj zna~aj se nije umawio ni kada je Bosna postala periferni pa{aluk Turskog carstva. Turskim osvajawem u Bosni i Hercegovini je zaveden turski administrativno-upravni sistem, sa vrlo malim procentom turskog stanovni{tva. Moglo se re}i da je doma}e stanovni{tvo bilo glavni oslonac turske vlasti. U nastojawu da o~uvaju posjede, privilegije i da se obezbijede od progona, mnogi bosanski velika{i su pre{li na islam. Islamizacija je bila dugotrajni i dosta

Kada je stvoreno Kraqevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, muslimani su smatrani, a to su i oni prihvatili, kao vjerska grupa-konfesija, koja se iskazala kao Srbi islamske, a mawi dio kao Hrvati islamske vjeroispovjesti. Imali su svoju politi~ku stranku koja se zvala Jugoslovenska muslimanska organizacija. Priznali su novu dr`avu, dinastiju, srpski jezik i svoje slovensko porijeklo, a vjerski su bili ravnopravni. Ovo stawe iz temeqa }e se izmijeniti u Drugom svjetskom ratu. Ve}i dio muslimana }e stupiti u kvinslin{ke vojne formacije, posebno usta{ke, a jedan mawi dio }e stupiti u partizanske jedinice. Oni su zvani~no prihvatili hrvatsku dr`avu i hrvatsko ime. Stvarawem socijalisti~ke Jugoslavije 1945. godine progla{eno je bratstvo i jedinstvo, da bi se zaboravio genocid nad Srbima, a u novoj federativnoj dr`avi stvoreno je, umjesto tri pet nacija: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci. Muslimani su smatrani, kao i ranije, kao vjerska grupa koja se mogla izja{wavati kao Srbi i Hrvati, ili kao "neopredejeqeni". Tako je bilo do 1971. godine kada su muslimani dekretom progla{eni za novu naciju u Jugoslaviji. Za razliku od drugih muslimana u svijetu oni su ozna~eni u jezi~koj praksi, kao Musliman (obavezno sa po~etnim velikim slovom). To je izgleda va`ilo samo za bosansko-hercegova~ke muslimane, jer su se muslimani u Makedoniji izjasnili kao Makedonci. Zbrka je nastala, ne samo jezi~ka, nego i politi~ka, kada je od te nove muslimanske nacije, koja je bila izum Brozove diktature, trebalo u tada{wem antisemitskom socijalizmu stvoriti novu socijalisti~ku naciju na vjerskoj osnovi. Kod tada{wih "komunista" sve je bilo dozvoqeno da se tobo`e suzbije "velikosrpski hegemonizam". To je, izme|u ostalog, "porodilo" ekstremne nacionalizme na jugoslovenskog prostoru, pa i kod muslimana. Pri svemu ovome treba voditi ra~una i razlikovati islamsku vjeroispovjest od islamskog ekstremizma.

11

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

komplikovan dru{tveni proces. Svi oni Srbi koji su primili islam sa~uvali su srpski jezik kao materwi, a pismo im je bilo sve do austro-ugarske okupacije }irilica. Prelaskom na islam, bosanska vlastela je dobrim dijelom spasila svoje posjede, i od wih su, uglavnom, postali begovi. Obra|iva~i zemqe bili su kmetovi, uglavnom pravoslavni Srbi, ne{to katolika - Hrvata i neznatan broj muslimana. Postojalo je i ne{to slobodnih kmetova-zakupaca. Pored muslimanskih, postojale su i hri{}anske spahije. Turska vlast je u po~etku bila podno{qiva, ali ona po~iwe da slabi pa je i polo`aj najbrojnijeg stanovni{tva po~eo da slabi. Kod pravoslavnih Srba javila se mr`wa i otpor prema turskoj vlasti. To su od 16. vijeka o~ajani~ki vapaji bespomo}ne "raje". Stawe se jo{ vi{e pogor{ava kada je do{lo do sukoba izme|u doma}ih muslimana i doseqenih Osmanlija "Turke{a", koji su vr{ili razne vojne i administrativne poslove. Oni su potcjewivawem gledali na poluobrazovanu doma}u elitu. Ekonomski pritisak, socijalna nejednakost, pravna nesigurnost, vje~iti sukobi i vlast inovjeraca, nagonili su Srbe da ulaze u sve kombinacije protiv opstanka turske vlasti na Balkanu. Skoro da nema hri{}anskog pokreta na Zapadu protiv Turaka, koji nije na{ao odjeka kod Srba u Bosni i Hercegovini. Od 17. vijeka Bosna i Hercegovina postaje periferijska oblast turskog carstva. Muslimani se u wu sklawaju sa sjevera i sa zapada. Muslimani iz Like, Dalmacije i Slavonije bje`e u Bosnu na {tetu pravoslavne srpske raje. U vrijeme Prvog srpskog ustanka mnogobrojni muslimani se naseqavaju u Bosnu, i ~esto su organizovali bezuspje{ne napade na Srbiju. Uzrok svih ustanaka Srba u BiH bila je te`wa da se ujedine sa svojom bra}om u slobodnoj Srbiji i Crnoj Gori. Devetnaesti vijek istorije Bosne i Hercegovine pod turskom vla{}u karakteri{e borba bosanskog begovata za autonomiju Bosne i Hercegovine i protiv sultanovih reformi. Taj pokret je do`ivio poraz i krvavo ugu{en od Omer-pa{e Latasa 1851. godine. Ovdje napomiwem jednu zanimqivu ~iwenicu, da su neki istra`iva~i toga perioda tuma~ili taj pokret, a neki u svojim djelima i ne spomiwu Srbe, nego upotrebqavaju neadekvatne izraze kao hri{}ani, pravoslavci, raja i kauri. Od druge polovine 19. vijeka u~estali su ustanci pravoslavne raje, naro~ito u Hercegovini, jer su podsticani iz Crne Gore. Samouvjerenost kmetova podigle su znatno i posqedwe begovske bune, jer su obje strane naoru`avale "raju" i pridobijali ih za svoje ciqeve. Nada za oslobo|ewe dolazila je iz Srbije, kada je knez Mihailo Obrenovi} razvio {iroki nacionalni plan za oslobo|ewe svih srpskih pokrajina. U toku bosanskohercegova~kog ustanka 1875. godine Srbi iz Bosne su se nedvosmisleno izjasnili da `ele ujediwene sa Srbijom, a Srbi iz Hercegovine su te`ili ujediwewu sa Crnom Gorom. Taj istorijski zadatak nije ostvaren. Pred sam kraj turske vladavine izvr{eno je nekoliko poku{aja da se osavremeni politi~ko-teritorijalna organizacija. Tako je 1865. godine od dva vezirluka (bosanski i hercegova~ki) formiran jedan - Bosna vilajet, sa sedam sanxaka. Berlinskim kongresom

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

12

1878. godine, kojim je zavr{ena isto~na kriza, Austro-Ugarska je dobila pravo da okupira Bosnu i Hercegovinu. Stalna doseqavawa, iseqavawa i unutra{we migracije, {to su se vjekovima vr{ile u Bosni i Hercegovini za vrijeme turske uprave, bile su uzrok {to se broj stanovnika u oim krajevima stalno mijewao. Pa i pored svih neda}a Srbi su ostali najbrojniji narod u Bosni i Hercegovini u vrijeme Turske vladavine. Prema zvani~nom prora~unu iz 1865. godine, pravoslavni (Srbi) su bili neuporedivo najbrojniji - 46,3%, a u katolike su se ubrajali i drugi narodi: Ma|ari, Nijemci i druge katoli~ke skupine, pa bi se moglo zakqu~iti da je broj Srba u Bosni i Hercegovini tada bi jednak broju Hrvata i muslimana. 3. Bosna u vrijeme Austro-Ugarske okupacije Okupacija Bosne i Hercegovine 1878. godine imala je sudbonosni uticaj na srpsko stanovni{tvo. Austro-Ugarska katoli~ka monarhija potisnuta sa zapada tra`ila je svoj `ivotni prostor na Balkanu. O tome postoje brojni izvori i obimna literatura. Austro-ugarska vlast u Bosni i Hercegovini trajala je ~etrdeset godina (1878-1918). Za to vrijeme desile su se krupne dru{tveno-ekonomske promjene koje }e bitno odrediti sudbinu srpskog naroda. Glavna namjera okupacione vlasti, naro~ito u vijeme vladavine Bewamina Kalaja (1883-1903) bila je da ugu{i srpsku nacionalnu svijest i ugasi svaku pomisao o wihovom ujediwavawu sa Srbijom. Zvani~na vlast `eli da ostvari nekakvu "bosansku naciju", pa weguje "bosanski patriotizam", zabrawuje naziv srpski jezik, a uvodi bosanski, uvodi bosansku zastavu, zabrawuje kwige, novine i ~asopise koji imaju srpsko nacionalno obiqe`je, a u {kolama uvodi planove i programe sa antisrpskim idejnim usmjerewem. Nasuprot tome forsiraju se listovi i ~asopisi katolika i muslimana. Kada je zvani~na vlast uvidjela da je nacionalna i vjerska svijest kod Srba duboko ukorijewena, tada je krenula u povezivawe mawinskih muslimana i Hrvata protiv Srba. Veliki jaz netrpeqivosti muslimana i Srba bio je istorijski zasnovan, a kao oru|e sukoba Srba i Hrvata poslu`ili su im jezuiti koji su poznato po moralnom na~elu da ciq opravdava sredstva. Ovda je prirodno {to je kod Srba do{lo do o{trih protesta protiv takve politike. Agrarni tereni su kroz ~itav 19. vijek bili glavni uzroci mnogih buna i ustanaka. Austrougarska vlast nije bitnije promijenila agrarne odnose. Prema statistici iz 1910. godine u Bosni i Hercegovini je jo{ uvjek bilo 111.093 kmetova sa 650.664 ~lanova porodice, {to je ~inilo 46% stanovni{tva. Od ~istih kmetova su 74% pravoslavni, 21% katolici i 5% muslimani. Istovremeno je bilo 10.463 age sa kmetlucima i sa 40.460

13

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

~lanova, a od toga age su bili 91% muslimani. Srbi-kmetovi su tek 1918. godine dobili ekonomsku slobodu, nacionalno i vjersko ujediwewe sa Srbijom. Poslije aneksije Bosne i Hercegovine, carevim patetnom sankcionisan je Ustav 1910. godine. Prema tom Ustavu Bosna i Hercegovina postala je posebno upravno podru~je, kojim upravqa zajedni~ki austrougarski ministar finansija preko bosanskohercegova~ke vlade, ~iji su svi zakonski projekti morali imati prethodni pristanak austrijske i ugarske vlade i carevu sankciju poslije izglasavawa. Najja~a opoziciona politi~ka grupa, u ovom periodu, bila je grupa oko Petra Ko~i}a, sa agrarnim programom oslobo|ewa kmetova bez ikakve naknade. Uo~i Prvog svjetskog rata javio se politi~ki i kwi`evni pokret "Mlada Bosna" koja je zastupala radikalni otpor tu|inskoj vlasti i ujediwewe Bosne i Hercegovine sa Srbijom. Rodona~elnik tog pokreta bio je Dimitrije Mitrinovi}, a glavni teoreti~ar Vladimir Ga}inovi}. Kod te srpske omladine umjesto naricawa nad te{kom sudbinom srpstva, javqa se protest i individulana akcija koja se zavr{ava atentatom Gavrila Principa, na austro-ugarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda. Poslije sarajevskog atentata i po~etka rata protiv Srbije, u ~itavoj Bosni i Hercegovini nastaju te{ke prilike za srpsko stanovni{tvo. General Po}orek je organizovao po zlu poznatu pomo}nu miliciju Schutzkorpus, u koju je mobilisao hrvatski i muslimanski gradski i seoski olo{, koji se sa odobrewem vlasti najsurovije obra~unavao sa neza{ti}enim srpskim narodom. Najmasovnije uni{tewe srpskog naroda izvr{eno je u zatvorima i koncentracionim logorima, kao i prisilnim preseqavawem stanovni{tva. Radi zastra{ivawa i demoralisawa srpskog naroda izvr{en je politi~ki i kulturni genocid nad srpskim stanovni{tvom. Poslije ujediwewa 1918. godine nije dovoqno ura|eno na istra`ivawu genocida nad Srbima u Bosni i Hercegovini. U novoformiranoj dr`avi srpske `rtve su zaboravqene, a borci i solunski dobrovoqci ostali su neadekvatno nagra|eni. U genocidu nad srpskim stanovni{tvom u~estvovao je jedan broj Hrvata i muslimana, ali su im Srbi to oprostili za zarad zajedni~kog `ivota u novoformiranoj dr`avi. Na kraju Prvog svjetskog rata razvila se {ira agitacija za ujediwewe Bosne i Hercegovine sa Srbijom. Od 52 sreza 42 su se izjasnili za bezuslovno ujediwewe sa Srbijom. U proklamaciji su izrazili svoju politi~ku voqu 27. novembra 1918. godine da se srpski narod "smatra sastavnim i nerazdru`ivim dijelom Kraqevine Srbije". Daqi doga|aji su doveli do ujediwewa na drugi na~in, 1. decembra 1918. godine. Srbi su pod austrougarskom okupacijom, nezsvisno od wihove antisrpske politike, znatno unaprijedili prosvjetni, kulturni, umjetni~ki i nau~ni `ivot. Broj osnovnih i sredwih {kola znatno se pove}ao i tako su stvoreni uslovi za brojnu - srpsku inteligenciju. Posebno je zna~ajno osnivawe dru{tva "Prosvjeta" 1902. godine, koja je odigrala veoma zna~ajnu ulogu u stvarawu srpskih prosvjetnih kadrova. Ona je bila

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

14

matica cjelokupnog kulturno-prosvjetnog `ivota i rada. Iz tih redova izrastaju Jeremi}, Uro{ Kruq i drugi. Prva kwi`evnost se javila poslije okupacije, a posebno u centrima Sarajevu, Mostaru i Bawaluci. Brojni listovi i ~asopisi bili su znak duhovnog i nacionalnog bu|ewa kao [anti}, Du~i}, ]orovi}, Ko~i} i wihovi drugovi i saradnici, koji su udarili temeqe kwi`evnom i kulturnom `ivotu sa izrazitim nacionalnim osobenostima. Za vrijeme austro-ugarske okupacije po~elo je plansko doseqavawe stanovni{tva iz drugih dijelova Monarhije, a naro~ito u krajeve gdje je `ivjelo kompaktno doma}e srpsko stanovni{tvo. Doseqavane su razli~ite vjere, ali najvi{e katolici, a najmawe pravoslavni. Bilo je i iseqavawa, naj~e{}e muslimana i Srba. Prema prvom popisu iz 1879. godine u Bosni i Hercegovini je `ivjelo 1.158.164 stanovnika. Tre}i popis izvr{en je 1895. godine i vidqivo je da se procenat stanovni{tva znatno pove}ao na 1.568.092 stanovnika, od ~ega 42,9% pravoslavnih, 21,3% katolika i 35% muhamedanaca. U odnosu na prethodni popis, po popisu iz 1910. godine pove}ano je u~e{}e pravoslavnog stanovni{tva i iznosilo je 43,4%, tako da je pravoslavno stanovni{tvo ~inilo ve}insko stanovni{tvo, a u nekim krajevima, kao u Bosanskoj Krajini, imalo apsolutnu ve}inu. Procjewuje se da je u Prvom svjetskom ratu stradalo oko 200.000 Srba. 4. Bosna i Hercegovina u sastavu Kraqevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Kraqevine Jugoslavije U toku Prvog svjetskog rata dominirala je ideja da su Srbi, Hrvati i Slovenci jedan narod, a tri plemena. Na toj pretpostavci gra|eni su ratni ciqevi Srbije i dosta kolebqiva politika Nikole Pa{i}a koji je znao za predloge Rusije da se stvore dvije jugoslovenske dr`ave i to jedna katoli~ka od hrvatskih i slovenskih oblasti, a druga pravoslavna od Srbije, Crne Gore, pro{irene Bosnom i Hercegovinom. Poslije proboja Solunskog fronta Pa{i} je kazao da je Srbija u{la u rat da oslobodi Srbe, Hrvate i Slovence, da je zbog toga podnijela `rtve i da je zadatak Srbije da oslobodi "Srbe najprije, oni ho}e s nama, Hrvati i Slovenci neka se opredijele ako ho}e s nama, ako ne ni{ta". Me|utim, srpski zvani~ni faktori nijesu ni tada, a ni kasnije odredili srpski etni~ki prostor, {to }e skupo stajati srpski narod. Tako je bez razra|ene i jasne koncepcije vlasti, Aleksandar proglasio 1918. godine jedinstveno Kraqevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Razdobqe od dono{ewa ovog akta do izglasavawa Vidovdanskog ustava pravna literatura tretira kao prelaznu fazu dr`avnog provizorijuma. Od tog akta pa do izglasavawa Vidovdanskog ustava ispoqena je {iroka politi~ka djelatnost u kojoj su

15

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

politi~ke partije, grupe i pojedinci izrazili svoje stavove o pitawu dr`avnog ure|ewa i polo`aja Bosne i Hercegovine. Ve}ina politi~kih stranaka izjasnila se da Bosna i Hercegovina u|e kao cjelovita u novoformiranu dr`avu, izuzev Josipa Smodlake koji je podijelio na oblasti Krajine sa Bawalukom, Bosna sa Sarajevom i Primorje (gdje spada i Hercegovina) sa Splitom. Me|utim, Bosnu i Hercegovinu, kao autonomnu ili federalnu jedinicu nijesu prihvatile vode}e srpske stranke i neke mawe grupacije potkrepquju}i to ~iwenicom da i pod turskom upravom nije bila ni{ta drugo nego vilajet, u ~emu nije bilo ni~ega dr`avnopravnog. Smatralo se da se iza zahtjeva za autonomijom Bosne i Hercegovine u zajedni~koj dr`avi obavezno kriju hrvatski nacionalisti, koji su u tome obavezno vidjeli mogu}nost da ujediwewi sa muslimanima minoriziraju Srbe. Politi~ari svih srpskih gra|anskih stranaka bili su jedinstveni u tome da interesi Srba u Bosni i Hercegovini nijednog trenutka ne smiju biti dovedeni u pitawe i da u bilo kakvim reorganizacijama, Bosna i Hercegovina, kao srpska zemqa, mora biti u sastavu Srbije. Pod vanrednim okolnostima, 28. juna 1921. godine, sa ve}inom od 13 glasova primqen je Konstitutivni ustav Kraqevine SHS. U tom ustavu Bosna i Hercegovina se pomiwe na jednom mjestu, u odeqku Prelazna nare|ewa ~lan 135. koji obavezuje budu}i zakon o oblastima da wihovu podjelu izvr{i tako da Bosna i Hercegovina ostane u svojim istorijskim granicama. Kasnije, prema Uredbi o podjeli zemqe na oblasti, ~itava teritorija dr`ave bila je podijeqena na 33 oblasti, iako ih je ustav predvi|ao 36. Od ovih oblasti samo je sedam prema{ivalo pola miliona stanovnika, a neke oblasti nijesu brojale ni 200 hiqada. Bosna i Hercegovina podijeqena je na okruge: Tuzla (28), Sarajevo (29), Mostar (30), Travnik (31), Bawaluka (32) i Biha} (33). Zavo|ewem {estojanuarske diktature, transformisana je Kraqevina SHS u Kraqevinu Jugoslaviju, a dr`ava podijeqena na devet banovina i grad Beograd sa posebnom upravom. Na teritoriji Bosne i Hercegovine formirana je Vrbaska banovina sa centrom u Bawaluci, sa kompaktnim srpskim stanovni{tvom. Ostali dio Bosne i Hercegovine bio je razdijeqen izme|u Drinske, Zetske i Primorske banovine. Drinska banovina je formirana sa centrom u Sarajevu. Primorskoj banovini pripali su srezovi: bugojanski, kowi~ki, livawski, qubu{ki, mostarski, prozorski, tomislavgradski i travni~ki, kao i dvije ispostave: Kupres i Posu{je. Zetskoj banovini pripadali su srezovi: stola~ki, trebiwa~ki, nevesiwa~ki, bile}ki, gata~ki, qubiwski i fo~anski, kao i dvije ispostave: ^apqina i Kalinovik. Ovakva administrativno-tehni~ka podjela izazvala je kritike sa raznih strana. Istori~ar V. ]orovi} je najvi{e prigovarao {to je bosansko-hercegova~ka teritorija pripojena Primorskoj banovini. Podjela dr`ave na banovine nije bila samo zasnovana na ekonomsko-geografskim faktorima ve} i na nacionalnom. Dravska banovina se poklapala sa etni~kom teritorijom Hrvata, a svih ostalih {est banovina je imalo ve}insko srpsko stanovni{tvo. Ono {to za~u|uje jeste ~iwenica da je ovom

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

16

teritorijalnom podjelom izostalo trajno i dugoro~no rje{ewe velikog dijela kompaktnog srpskog stanovni{tva u Dalmaciji, Lici, Kordunu i Zapadnoj Slavoniji, koji je ostao u Savskoj i Primorskoj banovini. Ubrzo su se pokazale pogubne posqedice ovakve podjele i razbijawa srpskog etni~kog korpusa, jer su hrvatski politi~ari uspjevali da se formira 1939. godine Banovina Hrvatska sporazumom Cvetkovi}-Ma~ek, kada su dijelovi sa etni~kim srpskiim stanovni{tvom ostali Banovni Hrvatskoj, a prikqu~ene su i oblasti: od Zetske banovine srez Dubrovnik, iz Vrbaske banovine Grada~ac i Derventa, iz Drinske banovine Travnik, Br~ko i Fojnica, a iz Dunavske banovine [id i Ilok. No, to nije bilo definitivno rje{ewe teritorijalnog pitawa, jer je u sporazumu stajala i klauzula da }e se opet Banovina Hrvatska odrediti prilikom preure|ewa dr`ave. Od Bosne i Hercegovine tada je oduzeto oko 6.120 km2 teritorije i oko 720.000 stanovnika. U vrijeme sporazuma Cvetkovi}-Ma~ek formulisani su i zahtjevi za statusom Bosne i Hercegovine. Uglavnom su se svodile na a) svesrpska koncepcija, po kojoj je Bosna i Hercegovina trebala biti prikqu~ena Srbiji, b) velikohrvatska koncepcija po kojoj je trebalo veliki dio Bosne i Hercegovine pripojiti Hrvatskoj, c) koncepcija o autonomiji Bosne i Hercegovine i d) koncepcija o plebiscitu. Srpska ideja, preko Srpskog kulturnog kluba, sastojala se u tome da se Bosna i Hercegovina ne mo`e konstituisati kao samostalna ravnopravna autonomna jedinica. Izuzev pristalica Srpske samostalne stranke, sve srpske politi~ke stranke i organizacije u budu}em preustrojstvu dr`ave, Bosnu i Hercegovinu su sagledave u sklopu Srbije, odnosno srpskih zemaqa. Nasuprot paroli "Srbi na okup", od strane hrvatskih nacionalista ~uli su se predlozi da se Bosna i Hercegovine pripoji Hrvatskoj i da se stvori jedinstven front "Hrvata islamske i katoli~ke vjere". Muslimani u Bosni i Hercegovini, izuzev pojedinaca, bez obzira na partijsku opredjeqenost i nacionalnu orijentaciju, izjasnili su se za autonomiju Bosne i Hercegovine. Za autonomiju su se izjasnili i studenti, kao i Komunisti~ka partija iz svojih politi~kih razloga. Koncepcija o plebiscitu bila je stalno prisutna u politi~kim kombinacijama Hrvatske seqa~ke stranke, jer je ona ra~unala s pridobijawem muslimanskog stanovni{tva, pa je u tom smislu vr{ena agitacija i propaganda. Komunisti su lansirali svoju floskulu o simetrijama da je BiH jednako srpska, hrvatska i muslimanska. Srpski politi~ki faktori i stranke nijesu imali jasan nacionalni program i ciq. Ideja o {est banovina, sa srpskim ve}inskim stanovni{tvom, kao ujediwenim budu}im Srpskim zemqama sa centrom u Skopqu, ostalo je smao kao ideja na papiru. Svi nacionalni projekti srpskih politi~ara zavr{ili su tragi~no 1941. godine, kada je nametnuto pakleno usta{ko rje{ewe. To }e voditi u krvati rasplet, kada su usta{e izvr{ile genocid nad srpskim narodom u Bosni i Hercegovini.

17

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

5. Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu Po~etak rata 1941. godine bio je tragi~an za srpski narod. Pred naletom fa{isti~kih sila Jugoslavija se raspala kao kula od karata. Srpski narod u Bosni i Hercegovini na{ao se u monstruoznoj fa{isti~koj tvorevini, Nezavisnoj dr`avi Hrvata. Spasavaju}i se do genocida, srpski narod je digao ustanak, ali se Komunisti~ka partija `eqela staviti kao glavna i rukovode}a snaga. Du`e vrijeme ~etni~ke i partizanske jedinice sara|uju i zajedni~ki se bore na ~itavoj teritoriji Bosne i Hercegovine. Od 1943. godine ~etnici su u NOP-u gledali najopasnijeg neprijateqa i suparnika koji ugro`ava su{tinske interese monarhije. Istovremeno je partizanski pokret smatrao ~etnike za najqu}e protivnike i politi~ke rivale. ^etnici prikazuju komuniste kao najve}e neprijateqe srpskih svetiwa, internacionalni olo{ i tu|ince kojima je jeftina srpska krv da bi se oni ustoli~ili na vlasti. Komunisti su sa razli~itim vokabularom vodili agitaciju i propagandu protiv ~etnika. Tako se produbqivao jaz bratske mr`we, ideolo{ka i politi~ka iskqu~enost i bratoubila~ka borba. To je samo moglo koristiti neprijateqima srpskog naroda. Dra`a Mihailovi} je u decembru 1941. godine dao osnovne instrukcije u kojima su sadr`ani glavni ciqevi ~etni~kog pokreta. Kao glavni ciq ozna~eno je stvarawe "velike" Jugoslavije i u woj "velike" Srbije, koja bi zahvatala Srbiju, Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu, Banat i Ba~ku. Neke krajeve kao Sanxak, Bosnu i Hercegovinu je trebalo etni~ki o~istiti od onih koji su bili krivi za slom dr`ave. Ideja o "velikoj" i "hogomenoj" Srbiji podrazumijevala je nacionalno i vjerski ~istu cjelinu, pa je progla{eno ujediwewe i okupqawe Srba u jednu cjelinu, u koju bi trebalo ukqu~iti teritorije Korduna, Banije, Slavonije i Vojvodine, s granicama do Karlovca i Ogulina, dozvoqavaju}i da ona takva bude federativno vezana sa Hrvatskom i Slovenijom. Odlukama AVNOJ-a 1943. godine u Jajcu, komunisti su nametnuli temeqe novog poslijeratnog politi~ko-teritorijalnog ure|ewa dr`ave sa {est republika, me|u kojima i Bosna i Hercegovina. Bilo je predloga da se Bosna prikqu~i kao autonomna jedinica Srbiji, a Hercegovina Crnoj Gori, ali to je ostalo kao privatna inicijativa nekih komunista iz vrha Partije. Preovladala je ideja o jedinstvenoj Jugoslaviji na federativnim principima. Ova ideja na{la je upori{te me|u seqa{tvom koje je ~inilo masovnu bazu partizanskog pokreta, jer je ideja jugoslovenstva imala dubqe romanti~arske i istorijske korijene. Desio se istorijski paradoks da su Srbi bili na udaru fa{isti~kih okupatora i svih nesrba biv{e Jugoslavije, a Hrvati se bore zajedno sa fa{istima protiv Srba i wihovih saveznika. Novo Titovo jugoslovenstvo (Bratstvo i jedinstvo!) gra|eno je na ideolo{koj i politi~koj osnovi. Zapadni saveznici (Englezi i Amerikanci) trebali su povjerovati da se preko ~etni~kog pokreta obnavqa "velikosrpska hegemonija". Ni

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

18

zapadni saveznici, a ni ugro`eni Sovjetski Savez nijesu prozreli igru velikog manipulatora. Amerika dugo nije bila za obnovu Jugoslavije. Predsjednik Ruzvelt je u vi{e navrata 1942. i 1943. godine ponavqao te stavove. Na sastanku sa Idnom 15. marta 1943. godine izjavquje da Srbi i Hrvati nemaju mnogo zajedni~kog i da je smije{no prisiliti tako dva opre~na naroda da `ive zajedno u dr`avi. On je predlagao da se poslije rata obnovi Srbija kao samostalna dr`ava, a da se Hrvatska stavi pod starateqstvo Ujediwenih nacija. Idn je smatrao da treba stvoriti zajedni~ku dr`avu Jugoslaviju, pod zajedni~kom dinastijom, ali na principima konfederacije. Na kraju rata preovladala je ideja kompromisa poznata kao borba za priznawe Nove Jugoslavije, kada je jugloslovenska stvarnost podre|ena komunisti~kim iluzijama. Ustoli~en je komunisti~ki sistem i ~ovjek bez ikakve tradicije u srpskom narodu, uz obilatu pomo} Sovjetskog Saveza. Taj istorijski kompromis ozna~io je i kraj jedne prirodne istorijske epohe, kada je iskori{ten federalni princip u kome je srpski narod ostao raskomadan u socijalisti~kim republikama. Srbi su bili podijeqeni u ratu 19411945. godine na ~etnike i partizane, da bi na kraju rata i jedni i drugi zavr{ili u Brozovoj diktaturi. Nezavisna dr`ava Hrvatska bila je stvorena u funkciji dovr{etka obra~una sa Srbima u Hrvatskoj i hrvatizacije Srba muhamedanaca, koje su nazivali "hrvatsko cvije}e". Muslimani su u Bosni i Hercegovini postali plijen hrvatske nacionalne strategije i u~estvovali u genocidu nad Srbima. Zlu sudbinu su poslije rata izbjegli zahvaquju}i srpskoj "golubijoj" }udi i pravoslavnom oprostu, a bogami i Titovoj antisrpskoj politici. U toku NOB-e jedan broj muslimana se opredjelio za partizanski pokret. Ra~una se da je u toku Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini stradalo oko 700.000 qudi, od kojih neuporedivo najvi{e Srba. Ratni gubici u Krajini i Posavini cijene se na oko 430.000, u Semberiji i Bir~u oko 135.000 i isto~noj Hercegovini oko 85.000. Dakle, smao u ova tri izrazito srpska podru~ja stradalo je 650.000 stanovnika. 6. Socijalisti~ka Republika Bosna i Hercegovina u socijalisti~koj Jugoslaviji Zavr{etkom Drugog svjetskog rata 1945. godine, u okviru Federativne Narodne Republike Jugoslavije uspostavqena je ponovo i politi~ko-administrativna jedinica Bosna i Hercegovina. Zakonom o teritorijalnoj podjeli NR BiH 1945. godine prostor ove republike je podijeqen na sedam okruga: Bawaluka, Biha}, Doboj, Mostar, Sarajevo, Tuzla i Travnik. Ubrzo poslije toga bilo je vi{e teritorijalnih promjena s ciqem da se uvede

19

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ve}i stepen teritorijalne centralizacije. Naro~ito je zapa`en razvoj republi~kog centra oko Sarajeva na ra~un Bawaluke i ostalih regija sa prete`no srpskim stanovni{tvom. Takvu politiku vodila je Turska, Austro-Ugarska, stara Jugoslavija, a nastavqena je i u vrijeme Brozove diktature. Politi~ki vrhovi su vodili takvu ekonomsku politiku da se marginalizuju srpske oblasti kao ekonomski neperspektivne. Takvom politikom podsticano je iseqavavawe srpskog naroda iz "pasivnih krajeva" iako su iz wih crpili prirodna bogatstva. Stvarawem brojnih malih op{tina (109) vidqiva je tendencija da se u malim op{tinama Srbi stave u mawinski polo`aj. Tako je i Jugoslovenska narodna armija za svoje poligone izabrala srpska naseqa i potpuno ih iselila, a nasuprot tome ogromna sredstva su ulo`ena u vojne gigante u muslimanskohrvatskim regionima: Vitez, Travnik, Bugojno, Kowic, Gora`de i druga mjesta. Prvi poslijeratni popis stanovni{tva izvr{en je 1948. godine. Ve} u ovom popisu u~e{}e Srba (pravoslavnih) i Hrvata (katolika) u ukupnom stanovni{tvu zna~ajno se smawuje u odnosu na prethodni popis (Srbi: sa 44,2 na 41,6% i Hrvati: sa 23,6 na 22,6%), a pove}ava u~e{}e muslimana (sa 30,9 ba 34,7%). Prema popisu stanovni{tva iz 1961. godine stanovni{tvo se prvi put izja{wavalo po nacionaolnoj pripadnosti, a ne po konfesijama. Muslimani su imali pravo da se izja{wavaju kao Srbi, Hrvati ili neopredjeqeni, {to je zna~ajno uticalo i na nacionalnu strukturu. Procenat Srba se pove}ao na 42,9%, u~e{}e Hrvata je ne{to smaweno na 21,7%, a nivo muslimana je ne{to smawen, na 34,1%. Te{ko je re}i koliko je procenat muslimana koji se opredjelio za srpsku ili hrvatsku nacionalnost, ali se vidi da je taj procenat neznatan. Isto tako treba re}i da je ovaj period 1948-1961. godine vrijeme intenzivnih migracija srpskog stanovni{tva iz Bosne i Hercegovine, usmjerenim prema Srbiji (poznata kao osma ofanziva). Prema popisu iz 1971. godine muslimani se prvi put izja{wavaju kao nacija i tada su, prvi put u istoriji, postali brojniji od Srba. Muslimani imaju 39,6%, Srbi 37,2%, a Hrvati 20,6%. Pad u~e{}e Srba i Hrvata u odnosu na ranije popise, posqedica je migracija, smawenog prirodnog prira{taja i povratka nekih naturalizovanih muslimana u novu muslimansku naciju. U ovom popisu kategorija Jugosloven je pro{la lo{e sa svega 1,5% stanovni{tva. Treba re}i da je period 1961-1971. godine period ekonomske emigracije i u susjedne oblasti, ali i inostranstvo, a posebno srpskog i hrvatskog stanovni{tva. Popis iz 1981. godine karakteristi~an je po tome {to je dozvoqavao izja{wavawe za kategoriju Jugosloven u nacionalnom smislu, ravnopravno sa drugim nacionalnostima, za razliku od ranijih popisa kada se pod tim pojmom podrazumijevalo kao nacionalno neopredjeqen. Time je nastavqeno jo{ ve}e opadawe u~e{}a srpskog naroda u ukupnom stanovni{tvu u Bosni i Hercegovini u svim wenim regijama. Nagli porast broja Jugoslovena smawio je udio srpskog stanovni{tva ispod jedne tre}ine ukupnog

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

20

stanovni{tva (31,6%). Pojava Jugoslovena u popisu jedino bitno ne uti~e na porast u~e{}e muslimana - 38,8%. Posqedwi popis iz 1991. godine nedvosmileno je pokazao nacionalnu polarizaciju i promjene u nacionalnoj strukturi stanovni{tva. Nastavqen je trend porasta u~e{}a muslimanskog stanovni{tva u svim regijama Bosne i Hercegovine. Po tom popisu Srbi su ~inili 31,4%, Hrvati 17,3%, a muslimani 43,7% stanovni{tva. Moglo bi se re}i i da je u toku posqedwih 80 godina broj muslimana pove}an 3,24 puta, a Srba i Hrvata 1,8 puta. Me|utim, ako se analiziraju svi popisi od 1910. godine, jasno je da su Srbi u Bosni i Hercegovini ve}inski narod sve do 1971. godine. U jednom razdobqu 1961-1981. godine Srbi su postali mawinski narod, a muslimani ve}inski. Dok je u turskom ropstvu srpski narod fizi~ki stradao, pod austrougarskom duhovno osaka}en, pravu biolo{ku katastrofu do`ivio je u vrijeme Brozove diktature. Neki ~isto srpski krajevi i gradovi ostali su vez ve}inskog srpskog stanovni{tva, a u nekim postali relativna ve}ina. O tom periodu tek treba vr{iti istra`ivawa. Pod firmom bratstva i jedinstva, nacionalne ravnopravnosti i borbe protiv "velikosrpskog hegemonizma" po~iwe favorizovawe tek stvorenih i neafirmisanih nacija. Tako su bosanski muslimani po~eli razvijati regionalni bosanski patriotizam i istorijsku nostalgiju za turskim vaktom (pusto tursko!). @eqeli su stvoriti bosansku naciju i dr`avu. To je politi~ki formulisano u poznatoj Islamskoj deklaraciji. Tu je nedvosmisleno izra`ena `eqa za stvarawem muslimanske "filxan" dr`ave, a Srbi i Hrvati su trebali da postanu "nemuslimanske mawine". Kako to nijesu bili u stawu sami ostvariti posegli su za pomo}i sa strane u vidu islamske solidarnosti, po{to su svi muslimani "bra}a". Ta ideologija je antisrpska, antislovenska, antipravoslavna i antihri{}anska. U periodu socijalizma muslimansko pitawe nije istra`eno, ni dovoqno prou~avano iz politi~kih razloga. Vjerski identitet nije mogao biti sporan, ali su bile sporne nacionalne i dr`avne aspiracije na ra~un Srba i Hrvata. Vrlo vje{to je izbjegavano da se objasni wihovo etni~ko porijeklo od Srba i Hrvata i ~uvawe vjerskog indentiteta, jer samo na tome mogu zasnovati nacionalno osje}awe. Uzimaju}i naziv Bo{wak, oni time pretenduju da pro{ire "multietni~ki" prostor. Pod izgovorom o~uvawa cjelovite Bosne i Hercegovine, `ele stvoriti svoju islamsku dr`avu na Balkanu, koja bi u budu}nosti obuhvatala {iri prostor Kosova i Metohije, Ra{ke oblasti, Zapadne Makedonije, dijelove Crne Gore, Gr~ke, Bugarske i cijele Albanije, odnosno sve teritorije gdje su muslimani u ve}ini. Islamska dr`ava u Bosni i Hercegovini, kako su je zamislili weni idejni tvorci, negira subjektivitet srpskom i hrvatskom narodu, {to }e dovesti do gra|anskog, vjerskog i etni~kog rata sva tri naroda, ali su se iz svojih interesa i ra~una muslimani i Hrvati udru`ili protiv Srba. Mnogi sprski intelektualci nijesu shvatili istorijske

21

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

konstante i namjere islama i katolicizma, pa jo{ uvijek `ive u iluzijama o multietni~koj i multikulturnoj Bosni i Hercegopvini. Ujediwuje se samo ono {to je mogu}e ujediniti. Religije u Bosni i Hercegovini se nijesu mogle ujediniti i to je dovelo do rata. Primjeweno na jugoslovenski problem, Hangtintonova globalisti~ka zapa`awa o sukobu mulitetni~kog i ekspanzivnog islama sa drugim religijama postaju sve vi{e aktuelna. 7. Uzroci raspada socijalisti~ke Jugoslavije (glavni procesi) Rasulo Socijalisti~ke Federativne Republike Jugoslavije pripremano je spoqa i iznutra, dugi niz godina. O spoqnim uzrocima ovdje nije mogu}e govoriti, jer je to posebno pitawe i spada u geopolitiku. Unutra{wi uzroci su kompleksni i raznovrsni, pa ih je mogu}e samo nazna~iti. U publicistici, a i u nauci, mogu se pro~itati pristrasni i upro{}eni pogledi na ovo pitawe. Svi istra`iva~i su saglasni da je federativni ustav iz 1974. godine afirmisao suverenitet republika i otvorio politi~ku krizu. Neozbiqno je za raspad Jugoslavije optu`ivati samo "velikosrpski nacionalizam", a posebno Memorandum Srpske akademije nauka, jer to nije usvojio ni jedan dr`avni organ kao nacionalni program, a nije osnovana ni politi~ka stranka sa tim programom. Jedna grupa srpskih intelektualaca razmi{qa o sudbini srpskog naroda kada su poquqani temeqi federativne dr`ave. Izba~ena je parola da i Srbi trebaju stvoriti svoju dr`avu od teritoreje gdje Srbi sa~iwavaju ve}inu. Srbi na Kosovu i Metohiji bili su ugo`eni od albanskih separatista. Po~etkom februara 1989. godine albanski separatizam dostigao je kulminaciju. Eskalacija separatizma se pretvara u kulminaciju, ali to je posebno pitawe. Savez komunista bio je, tobo`e, koheziona snaga jedinstva. Me|utim, na 14. vanrednom Kongresu 26. maja 1990. godine, dolazi do rascjepa. Hrvatska i Slovenija su se odlu~ile na vlastiti put. Na parlamentarnim izborima 1990. godine u Sloveniji i Hrvatskoj su pobijedile stranke koje su zagovarale suverene nacionalne dr`ave. Srpsko politi~ko rukovodstvo, na ~elu sa Milo{evi}em, smatralo je da se u slu~aju raspada SFRJ, unutra{we republi~ke granice trebaju smatrati kao administrativne, a Srbi treba da `ive u jednoj dr`avi. Naro~ito su se Srbi u Hrvatskoj osje}ali ugro`enim (iskustvo iz NDH), pa su 19. avgusta 1990. godine proveli plebiscit, na kome su izrazili potrebu za autonomijom. Istovremeno je po~elo naoru`avawe srpske milicije i podizawe barikada na putevima (Hrvati su to nazvali "balvan-revolucija").

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

22

U toku 1991. godine odr`ano je {est susreta predsjednika jugoslovenskih republika. Ispoqene su dvije suprotstavqene koncepcije: jedna koju su zastupale Slovenija i Hrvatska, a drugu Srbija i Crna Gora. Na sastanku u Sarajevu 6. juna 1991. godine Bosna i Hercegovina i Makedonija izlaze sa kompromisnim prijedlogom o preure|ewu Jugoslavije: a) Savez jugoslovenskih republika, ili b) Savez jugoslovenskih dr`ava. To je bio posqewi poku{aj da se rije{i Gordijev ~vor jugoslovenske krize. Niko tada nije presjekao zamr{eno ~vor. Dileme su razrije{ene izme|u 15. maja i 26. juna 1991. godine kada je poslije Borislava Jovi}a trebao do}i na ~elo predsjednika Predsjedni{tva SFRJ Tu|manov pouzdanik Stipe Mesi}, koji je javno izjavio da mu je glavni zadatak ru{ewe Jugoslavije. U detaqe nije mogu}e ulaziti. Hrvatska i Slovenija su 25. juna 1991. godine proglasile nezavisnost. Bio je to po~etak kraja socijalisti~ke Jugoslavije. U vrijeme kada se dovr{avao proces politi~ke integracije zemaqa Zapadne Evrope, na jugoslovenskom prostoru je do{lo do raspada Jugoslavije i do secesije wenih republika. Ovom prilikom mogu}e je samo taksativno nabrojati one najva`nije spoqnopoliti~ke i unutra{we doga|aje koji }e dovesti do raspada Jugoslavije. Najvi{e dr`avno rukovodstvo (razjediweno Predsjedni{tvo) pokupavalo je da pomo}u me|unarodnih posrednika pomiri zava|ene Republike i spasi federalnu dr`avu. Brionskom deklaracijom od 7. jula 1991. godine prihva}en je stav o mirnom rje{ewu jugoslovenske krize i zatra`ene su "usluge dobre voqe" Evropske Unije, a upravo to je ozna~ilo po~etak internacionalizacije jugoslovenske krize. Poslije neuspjelih poku{aja da se kriza rije{i mirnim putem i bez u~e{}a stranih faktora ona je prepu{tena me|unarodnim posrednicima. Tako je u Hagu pokrenuta arbitra`an procedura takozvane Badenterove komisije eksperata, 3. septembra 1991. godine, a ve} 18. oktobra 1991. godine odr`ana Konferencija o Jugoslaviji na kojoj je data mogu}nost stvarawa zajedni~ke dr`ave od onih republika koje to `ele. Srbija i Crna Gora odbacuju taj dokument zbog izostavqawa principa samoopredjeqewa naroda. Bandeterova komisija eksperata osta}e u me|unarodnoj istoriji prava kao `alostan primjer svjesnog napu{tawa me|unarodnih pravnih na~ela i afirmacije voluntarizma i dvojnih kriterijuma. Jugoslaviju su raspar~ali, ali Bosni i Hercegovini su dozvolili otcjepqewe bez referenduma. Evropska Unija `rtvovala je mir na Balkanu podupiru}i wema~ki avanturizam. Francuska vlada je popustila pred wema~kim kancelarom. Isto je uradila iz odre|enih interesa i Engleska. Odluka o priznavawu ovih banana-republika uslijedila je 18. decembra 1991. godine. Hrvati su pjevali: "Danke Deuthland". Neprihvatawem takvih stavova i odluka Evopske Unije, po kojima se avnojevske granice progla{avaju kao me|unarodne, Srbija i Crna Gora su se na{le u potpunoj izolaciji. Bandenterova komisija napravila je pravni presedan progla{avaju}i krajem

23

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

decembra 1991. godine interne granice republika kao spoqne me|unarodno priznate. Kao rezultat spoqne arbitra`e u Rimu novembra 1991. godine od strane ministara EU donesena je odluka o uvo|ewu sankcija prema ostatku Jugoslavije. Odmah iza toga uslijedila je Rezolucija Savjeta bezbjednosti br. 721 o potrebi slawa mirovnih snaga UN u Jugoslaviju. Taj akt je poznat pod nazivom Vensov plan. Sa dono{ewem deklaracija o nezavisnosti i samostalnosti donijet je ultimatum da JNA mora do odre|enog roka napustiti prostor secesionisti~ke republike. Prvo Slovenija, zatim Hrvatska, a potom i Makedonija svojim ustavnim odlukama progla{avaju izdvajawe. Tim putem po{la je i muslimansko-hrvatska koalicija Bosne i Hercegovine. Tako je secesionisti~kom politikom rije{ena sudbina Jugoslavije. 8. Uzroci krize u Bosni i Hercegovini i po~etak rata 1992. godine Budu}i istra`iva~i pitawa uticaja stranih dr`ava i wihovih tajnih slu`bi u Bosni i Hercegovini, ima}e mnogo posla. To ne}e biti predmet ovog razmatrawa. Ukaza}e samo na osnovne uzroke i slijed doga|aja. Na izborima u Bosni i Hercegovini odr`anim 18. novembra 1990. godine najve}i dio glasa~a odlu~io se da glasa za svoje nacionalne partije. SDA je osvojila 86 poslanika (35,83%), SDS je dobila 72 poslanika (30%) i HDZ 44 poslanika (18,33%). Tri vode}e nacinalne stranke osvojile su 202 mjesta u Parlamentu, a sve ostale 38 poslanika. Op{ta dr`avna kriza reflektovala se na BiH. Muslimani BiH se politi~ki konstitui{u u SDA, muslimansku bo{wa~ku organizaciju, a biv{i muslimanski komunisti se od wih ideolo{ki ne razlikuju, izuzev {to konzumiraju alkohol. Sve muslimanske struje u BiH (izuzev Abdi}eve) prihvatile su zastavu muslimanskog fundamentalizma definisanog u Islamskoj deklaraciji Alije Izetbegovi}a. On je wu napisao 1970. godine i ona je dvije decenije kru`ila u rukopisu. (Na su|ewu autoru ovih redova prigovoreno je {to sam u razgovoru pomiwao brojne gradwe xamija, a zna se da se godi{we gradilo po 20 xamija!) U Islamskoj deklaraciji Alija Izetbegovi} je otvoreno, nedvosmisleno i javno zagovarao islamsku dr`avu u Bosni i Hercegovini, a Srbima i Hrvatima je bila namijewena sudbima "neislamske mawine". Izetbegovi} je `elio formirati islamsku dr`avu, sa tri vjere od kojih je islamska temeqna. On je u toj Islamskoj deklaraciji posijao vjetar me|u bosanskim muslimanima, a oni su po`weli strahovitu buru gra|anskog i vjerskog rata.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

24

U Skup{tini Bosne i Hercegovine 15. oktobra 1991. godine poslanici SDA i HDZ usvajaju Memorandum o suverenoj BiH. Srspki poslanici organizovani u SDS napu{taju Skup{tinu. Oni ne `ele odvajawe Bosne i Hercegovine od Jugoslavije. Poslije usvajawa Memoranduma o suverenoj BiH, preglasavwem Koalicije, poslanici srpskog naroda u Skup{tini konstitui{u 24. oktobra 1991. godine posebnu Skup{tinu srpskog naroda BiH. Ubrzo je organizovan i plebiscit srpskog naroda u BiH 9. i 10. novembra 1991. godine za ostajawe u Jugoslaviji. Preko 96% naroda se izjasnilo za ostajawe u Jugoslaviji. Uprkos tome Vlada i Predsjedni{tvo, bez Srba, 20. decembra 1991. godine donosi odluku da se uputi zahtjev EU za priznavawe suverene, samostalne i nezavisne BiH, a 29. februara i 1. marta 1992. godine Hrvati i muslimani sproveli su referendum o suverenoj Bosni i Hercegovini. Tako je Ustav Bosne i Hercegovine bio poni{ten. Srbi su kao odgovor na ignorisawe prava sva tri naroda 9. januara 1992. godine proglasili Srpsku Republiku Bosnu i Hercegovinu. Vlada Bosne i Hercegovine, bez Srba, tra`i me|unarodno priznawe. Bandeterova komisija donosi zakqu~ak kojim se tra`i da se putem referenduma pozovu svi gra|ani BiH na izja{wavawe pod me|unarodnom kontrolom. Na muslimansko-hrvatskom referendumu glasalo je 63% za nezavisnu BiH, ali to nije dvotre}inska ve}ina, jer treba 66,6%, {to je uobi~ajena praksa u me|unarodnom pravu. To je izazvalo onaj naboj koji }e eskalirati od sukoba u rat. Povod je bio napad na srpske svatove. Tre}ina stanovni{tva Sarajeva sa~iwavali su Srbi. Srbi su 2. marta podigli u Sarajevu 20 barikada. Po~eo je oru`ani sukob, a Vlada je proglasila op{tu mobilizaciju 5. aprila 1992. godine. Muslimani i Hrvati su od 1990. godine izgra|ivali tajne vojne formacije. Ve} u februaru 1992. godine bilo je regrutovano oko 120.000 dobrovoqaca. Danas poku{avaju da pripi{u kolektivnu odgovornost Srbima za rat u Bosni i Hercegovini, iako znaju da nema kolektivne odgovornosti. @ele Srbima da pripi{u zlo~ine, iako se zna da su zlo~ine pravile sve tri strane. Evropska zajednica je 6. aprila 1992. godine priznala Bosnu i Hercegovinu kao nezavisnu i suverenu dr`avu i mimo voqe srpskog naroda. To je presedan koji nije mogao ostati bez ratnih posqedica. Krwe Predsjedni{tvo je donosilo nove zakone i uredbe, {to istorija ne poznaje. Takav slu~aj samovoqe u udarawu temeqa nove dr`ave je jedinstven slu~aj. Zapadne dr`ave su proglasile jednu nepostoje}u za suverenu dr`avu. One se nijesu pokazale kao "po{teni" posrednik. To je bio zapaqeni fitiq rata u kome su se sukobili Srbi sa Hrvatima i muslimanima, muslimani sa Srbima i Hrvatima i na kraju muslimani sa muslimanima.

25

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

9. Rat i politka u Bosni i Hercegovini (1992-1995) Kod nekih istori~ara i publicista u Federaciji mo`e se pro~itati teza o agresiji JNA na Bosnu i Hercegovinu, o srpskoj agresiji, o srpskom "~etnitetu" i tome sli~no. Sve to ima odre|eni ideolo{ki, vjerski i politi~ki predznak i ne mo`e biti predmet ozbiqnijih politi~kih razmatrawa. Ne mo`e se ozbiqno razmatrati tvrdwa da je biv{a JNA preimenovana u "vojsku Republike Srpske". Isto tako ne mo`e se u ovom radu dati detaqniji opis ratnih operacija 1992-1995. godine, jer to spada u predmet istra`ivawa vojne istorije. Ovdje je mogu}e samo ukazati na glavne tokove rata i politike koji su doveli do stvarawa Republike Srpske, kao jedne mogu}e istorijske realnosti. Me|unarodna zajednica je iskoristila povoqan trenutak za razbijawe Jugoslavije, ali nije `eqela da podijeli Bosnu i Hercegovinu. Uvidjev{i da me|unarodno priznawe BiH ne zna~i mnogo, EU je formirala ekspertsku grupu koja je trebala da predlo`i rje{ewe politi~ko-teritorijalne organizacije. Na ~elu grupe bio je portugalski diplomata Kutiqero. Predlog Kutiqerove grupe poznat je pod nazivom "Lisabonski papir", od 20. avgusta 1993. godine, kad je srpska strana u ratu bila pobjednica i dr`ala dvije tre}ine teritorije. U osnovi ovoga rje{ewa bila je kantonalna podjela sa federalno-konfederalnim elementima dr`avnog ure|ewa. Osim {to je nedore~en i pravno nejasan, ovaj projekt za Srbe je bio dosta nepovoqan i zbog toga {to je srpski prostor razbijen na pet nepovezanih kantona. Me|utim, direktno ga je odbila muslimanska strana, jer ga nije potpisao Alija Izetbegovi}, a napu{ten je i od predlaga~a. Prerano priznata Hrvatska i Slovenija, prerano u `urbi priznata Bosna i Hercegovina, pokazale su se kao katastrofalne gre{ke EU, pa je Organizacija Ujediwenih nacija preuzela cio proces transformacije zamr{enog jugoslovenskog ~vora. Odlukom EU i SAD su 6. aprila 1992. godine priznali BiH, ve} 12. aprila 1992. godine izvr{en je napad na sve objekte JNA u biv{oj BiH. ^im je me|unarodna zajednica ignorisala srpske zahtjeve, u Bawaluci je 7. aprila 1992. godine progla{ena Srpska Republika Bosna i Hercegovina. Ovaj naziv je bio pravi naziv za novostvorenu srpsku dr`avu, ali on je kasnije izmijewen. Londonskom konferencijom 27. avgusta 1992. godine poku{ano je da se rje{ewe jugoslovenske krize posmatra u paketu, ali je diplomatska aktivnost prenesena u @enevu. U @enevi je obrazovan 15. septembra 1992. godine upravni komitet sa 15 ~lanova, a kopredsjednici su bili u ime UN Sarjus Vens, a u ime EU Lord Dejvid Oven. Jugoslavija je 23. septembra 1992. godine uskqu~ena iz Generalne Skup{tine UN. Pregovori su tako intenzivirani sa sve tri zainteresovane strane. Pomiwala se i podjela BiH na posebne teritorijalne cjeline u konfederaciji, ali je ponu|en novi prijedlog pod nazivom "Vens-Ovenov plan", koji je ponu|en po~etkom 1993. godine. Po

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

26

ovom planu BiH podijeqena na tri srpske, tri muslimanske i dvije hrvatske provincije, kao i teritorije pod za{titom UN. Tada je prvi put do{lo do razli~itih stavova rukovodstva iz Beograda i sa Pala. Taj paket-aran`man poznat pod nazivom "@enevski sporazum" podnesen je pregovara~ima 20. avgusta 1993. godine. Skup{tina na Palama to nije prihvatila i kasnije je organizovan referendum srpskog naroda kada je definitivno taj plan odba~en. U vrijeme razmatrawa planova koje su nudili me|unarodni posrednici, ratni sukob na prostoru BiH je eskalirao. Radi razdvajawa zara}enih strana uvedene su mirovne snage UN (UNPROFOR). Tako je strani faktor postao politi~ki i vojni~ki dominantan. Zbog neslagawa oko modela teritorijalno-politi~ke organizacije, od polovine 1993. do polovine 1994. godine, odvijaju se krvavi sukobi izme|u biv{ih saveznika, Hrvata i muslimana, koji po bestijalnosti prevazilazi sukobe sa Srbima. Pored sukoba Hrvata i muslimana, po~iwe i muslimansko-muslimanski sukob. To je sukob pristalica A. Izetbegovi}a i muslimana Zapadne Bosne koju je predvodio Abdi}, a sara|ivao je sa Srbima (sada mu muslimani `ele suditi kao ratnom zlo~incu). Svjetski medijatori, posebno SAD i Wema~ka prisiqavaju Hrvate i muslimane da prekinu rat i prihvate tzv. "Va{ingtonski sporazum" o stvarawu muslimansko-hrvatske federacije u BiH, sa mogu}no{}u konfederalnog povezivawa sa Hrvatskom. To je podstaklo druge evropske dr`ave (Francuska, Engleska i Rusija) da se formira tzv. Kontakt grupa koja bi predlo`ila novi plan u rje{avawu kriznog `ari{ta. Kontakt grupa je osnovana 25. aprila 1994. godine sa zadatkom da ponudi prijedlog cjelovitog rje{avawa koji bi sadr`avao kako proporcije teritorijalne podjele, tako i dr`avno-pravne osnove novih dr`avnih subjekata. Kontakt grupu sa~iwavali su ministri inostranih poslova: Rusije (Kozirjev), SAD (Kristofer), Engleske (Herd) i Wema~ke (Kinkel). Kontakt grupa je po~etkom jula 1994. godine ponudila prvu verziju plana insistiraju}i na podjeli prostora u proporciji 49% za Republiku Srpsku i 51% za muslimansko-hrvatsku federaciju. Ovaj plan Kontakt grupe bio je najnepovoqniji za Srbe kako po predlo`enoj teritorijalnoj podjeli, tako i u dr`avno-pravnom polo`aju. Prijedlog je bio ponu|en na principu "uzmi ili ostavi". Srpska strana to nije prihvatila kao princip. Prijedlog je bio odbijen na referendumu odr`anom u Republici Srpskoj 27. i 28. avgusta 1994. godine i Odlukom Skup{tine Republike Srpske na Palama 1. septembra 1994. godine. Tako je Republika Srpska postala politi~ka realnost sa kojom se moralo ra~unati, iako je wenim predstavnicima bilo onemogu}eno da sjede za pregovara~kim stolom. Wenu sudbinu krojili su drugi. Kao {to je bio nametnut rat tako nije mogla ni birati svoju politi~ku opciju. Ciq wene borbe bilo je ujediwewe svih srpskih zemaqa, ali o tome }e na kraju odlu~ivati drugi.

27

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

10. Dejton i Republika Srpska Istoriografija je za vrijeme rata kod muslimanskih istori~ara i publicista stavqena u funkciju dnevne politike. Progla{eno je da muslimani BiH vode porijeklo od hri{}anske sekte bogumila, a ne od Srba, da je osmanlijsko carstvo primjer socijalne i vjerske harmonije, da su Srbi u Prvom srpskom ustanku izvr{ili genocid nad muslimanima, da su sve ustanke u BiH Srbi podizali da bi pqa~kali! Pisalo se bez nau~ne i moralne odgovornosti o tome da su srpski istori~ari ideolozi srpskog nacionalizma i niz faktografski neta~nih podataka, {to }e mla|i istori~ari, nadam se, podvr}i kritici. Na ovom mjestu mogu}e je samo ukazati na one ~iwenice koje mogu biti sudbonosne za srpski narod i wenu Republiku Srpsku. Istori~ari treba da odgovore za{to je pobijedila politika rata. Amerika je proklamovala da ne}e dozvoliti stvarawe pro{irene Srbije. Ona to nije dozvolila. Srbima u BiH je zaprijetila bombardovawem raketama NATO-a i to je i u~inila. Od pobjednika Srbi su smi{qeno vojno pora`eni. Umjesto ostvarewa politi~kog ciqa da Srbi dobiju dr`avu, nametnuta je opcija: "Svi Srbi u avnojevsku Srbiju". Tako se sve zavr{ilo krajem 1995. godine Dejtonskim sporazumom. U cjelini gledano, Srbi su pora`eni iako su `eqeli da ostanu svoji na svome. Ipak je Republika Srpska svijetla ta~ka toga ukupnog srpskog poraza. Ona je danas realnost iako su tvorci mira ostavili neka otvorena pitawa. Istori~ar ne mo`e predvi|ati budu}nost, ali je istorija od antike bila pouka politi~arima "za politi~ku akciju". ^ini se umjesnim ovdje ukazati na osnovne ~inioce koji }e bitno uticati na istorijsku perspektivu Republike Srpske. Prvo treba re}i da su se svi ratovi i sukobi rje{avali na kraju idejom pomirewa. Istovremeno, svi su u~esnici rata poslije toga izvla~ili odre|ene istorijske pouke. Iz pragmati~nih razloga usvojen je naziv Republika Srpska umjesto pravilnijeg Republika Srpska Bosna i Hercegovina. Niko kao Srbi ne pola`u pravo na ime Bosne i Hercegovine. Srbi u Bosni i Hercegovini nemaju drugu maticu. Oni su matica i svoji na svome. Stvorili su svoju dr`avu kada i Hrvati. Srbima je u ovome nametnutom ratu oduzeto oko 23.000 km2. Oduzeta su im ~ista srpska sela i gradovi. Toga se Srbi nikada ne}e odre}i. Oni na to uvijek imaju istorijsko pravo. Republika Srpska (Bosna i Hercegovina) je istorijski rezultat borbe srpskog naroda od stvarawa srpske sredwovjekovne samostalne Bosanske dr`ave, pa sve do na{ih dana. Osnova istorijskog opstanka srpskog naroda u wegovoj pro{losti bili su dr`ava, pravoslavqe, duhovnost i slovenska solidarnost. Obnoveqena i vaskrsla srpska dr`ava kao i srpska dr`ava Crna Gora utopqene su 1918. godine u nedefinisanu jugoslovensku zajednicu. Kada su nastupili dramati~ni doga|aji raspada Jugoslavije, u kojoj je razbacani srpski etnos imao zajedni~ki krov, srpska pravoslavna crkva bila je zbuwena,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

28

srpska duhovnost ugro`ena dvjema velikim zabludama: jugoslovenskom i socijalisti~kom idejom, a ~etvrti temeq: slovenska solidarnost, izgubio je svaki zna~aj raspadom SSSR-a i slabqewem Rusije. Srpskom narodu zaprijetio je tre}i genocid u jednom vijeku. Istorijsko iskustvo ukazalo je na potrebu stvarawa dvije nove srpske dr`ave od kojih je sa~uvana samo Republika Srpska (Bosna i Hercegovina). U najte`im trenucima za srpski narod, Beograd i Podgorica su se igrali demokratije. Ni pozicija ni opozicija nijesu imali jasan ciq i koncept u novonastaloj situaciji. Krajem 1995. godine svi su se poradovali miru jednog diktata. U Dejtonskom miru bila je ugra|ena malodu{nost i nedr`avotvornost srpske politi~ke elite koja je na sebe preuzela odgovornost za sudbinu srpskog naroda. Dejton je donio mir kada su Srbi bili etni~ki o~i{}eni od mnogih svojih prostora. Tako je Dejton tra`e}i tobo`e "stabilna rje{ewa" kaznio srpski narod. Da li su postojala druga rje{ewa? Naravno da su postojala. Dejton je mogao donijeti mir na Balkanu da je odmah otvorio vrata Evrope svim jugoslovenskim narodima. U sada{wim uslovima, osnovni zadatak dr`avne i nacionalne politike Republike Srpske bio je da se suprotstavi lansiranim neistinama, a da istinu promovi{e kao vrhovni princip, jer ona je na strani Srba. Ova politka ne smije biti gra|ena na mr`wi prema bilo kome narodu, pa ni prema onima sa kojima smo ratovali. Nacionalnim mawinama se moraju garantovati qudska prava prema najve}im evropskim standardima. Omogu}iti povratak izbjeglica prema reciprocitetu cjelokupnog srpskog etnosa. Svjetski integracioni procesi zahtijevaju otvoreni sistem i konfederalni okvir svim etni~kim cjelinama na bazi samoopredjeqewa. Srpska politika nikada ne mo`e prihvatiti kao svr{en ~in guqewe ~isto srpskih teritorija. Taj problem treba dr`ati otvorenim sve dok Evropa ne shvati svoje gre{ke, jer se prilike u svijetu relativno brzo mijewaju. Ne smijemo ostati zbuweni pred na{ih nesporazumima i neuspjesima. Politika se mora osloboditi svih ideolo{kih zabluda i ukloniti ono kamewe o koje smo se spoticali, ne vjeruju}i da }emo se samo osloboditi. Svesrspko ujediwewe i pomirewe mora i daqe ostati istorijski ciq. Tri srpske dr`ave: Srbija, Crna Gora i Republika Srpska, ostvari}e istorijski ciq formirawem Sjediwenih srpskih dr`ava! Tako se jedino mo`e sa~uvati dr`ava, bez ideolo{ke, vjerske i nacionalne iskqu~ivosti. Budu}u politiku treba traditi na svesrpskoj osnovi, demokratskim i slobodarskim tradicijama, na ekonomskom i kulturnom prosperitetu, otvaraju}i se prema demokratskom svijetu; treba qubomorno ~uvati ste~ene dr`avno-pravne pozicije. Dr`avni i nacionalni ciqevi i interesi moraju u}i u svijest i krv svakog svjesnog gra|anina, i oni moraju biti iznad svakog pojedina~nog, grupnog i partijskog interesa. Srpska politika se mora boriti za mir i saradwu. Ovaj rat je najboqe pokazao da je me|usobno istrebqivawe naroda, koji vode isto porijeklo i govore istim jezikom, znak pomra~enog uma. Mali slovenski narodi na Balkanu smatrani su drugorazrednim narodima kojim imaju jedini zadatak da svojom krvqu zaustave prodor Turaka i brane

29

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

hri{}ansku Evropu. Oni su uvijek slu`ili velikim silama za wihovo politi~ko potkusurivawe. Budu}nost malih balkanskih naroda, a Srbi su najbrojniji, zavisi}e od wihove snage i mudrosti wihovih vo|a. Jedino }e procesi mira i saradwe omogu}iti malim slovenskim narodima da se me|usobno ne istrebquju, da ostanu svoji na svome i da ne postanu moderni hazari. Sve drugo bila bi istorijska alhemija. Koliko dugo `ele mir te{ko je re}i.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

30

31

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRIPREMA MUSLIMANA I HRVATA ZA ORGANIZOVANI NAPAD NA SRPSKI NAROD U PERIODU DOK JE REPUBLIKA BOSNA I HERCEGOVINA BILA U SASTAVU SFR JUGOSLAVIJE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

32

33

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRIPREMA MUSLIMANA I HRVATA ZA ORGANIZOVANI NAPAD NA SRPSKI NAROD U PERIODU DOK JE REPUBLIKA BOSNA I HERCEGOVINA BILA U SASTAVU SFR JUGOSLAVIJE
Suprotno amandmanu na Ustav BiH (Sl. list SR BiH broj 21/90) prema kojem je zabraweno, pored ostalog, politi~ko organizovawe i djelovawe usmjereno na ugro`avawe teritorijalne cjelovitosti SFRJ, muslimani u BiH zajedno sa Hrvatima, pripremali su se politi~ki i vojni~ki za nasilno otcjepqewe BiH od SFRJ. U toku ovih ilegalnih priprema, srpski narod je uvidio opasnost od nasilnog otcjepqewa BiH prema kojem bi u tom slu~aju, do{lo do nestanka srpskog naroda sa svojih vjekovnih prostora, zbog ~ega je do{lo do istupawa srpskih poslanika iz Skup{tine BiH i organizovawa referenduma za ostanak BiH u Jugoslaviji. Na referendumu odr`anom 9. i 10. novembra 1991. godine odazvali su se uglavnom Srbi i u apsolutnoj ve}ini (preko 90%) izjasnili se za ostanak u Jugoslaviji. Od tog datuma muslimani su preko muslimanske Stranke demokratske akcije (SDA) unaprijed pripremqenu ilegalnu oru`anu formaciju "Patriotsku ligu"1 kao svoje vojno krilo stavili u funkciju agresivnog, represivnog i genocidnog uni{tewa i etni~kog ~i{}ewa BiH prostora od srpskog naroda, tako|e i drugih naroda, svega {to nije islamsko, radi stvarawa muslimanske dr`ave po programu i modelu "Islamske deklaracije" Alije Izetbegovi}a, do koje bi do{lo nakon nasilnog otcjepqewa od Jugoslavije. Slijede}i antisrpsku koaliciju na prostoru BiH, sredinom 1991. godine Predsjedni{tvo BiH, suprotno stavu predstavnika srpskog naroda formiralo je tzv. Krizni {tab za BiH, na ~ijem ~elu se nalazio Ejub Gani}, ~lan Predsjedni{tva tzv. BiH, a ~lanovi {taba bili su: Sefer Halilovi}, Mustafa Hajrulahovi} zv. "Talijan" i drugi. Glavni zadatak {taba bio je da na tobo`e "legalan" na~in naoru`a i pripremi muslimansko stanovni{tvo za oru`anu borbu protiv srpskog naroda. Ubrzo poslije toga (po~etkom septembra 1991. godine) formirani su i krizni {tabovi po op{tinama, pa ~ak i po islamskim (vjerskim) zajednicama. Operativnim radom centara za pra}ewe bezbjedonosne situacije u BiH utvr|eno je da se po~etkom aprila 1992. godine {tab Islamske zajednice Hrvatske i Slovenije sa sjedi{tem u Zagrebu, tako|e, bavio nabavkom i distribucijom oru`ja za muslimane Bosne i Hercegovine. Svi ovi {tabovi bili su sastavqeni izri~ito od muslimanskog i, rje|e, hrvatskog stanovni{tva. Time su bili ostvareni i formirani preduslovi za
1 "Patriotska liga" - paravojna ilegalna muslimanska organizacija

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

34

organizovanu pripremu muslimanskog i hrvatskog stanovni{tva kao jedinstvenog (izdvojenog) "entiteta" za borbu protiv "odmetnutog" srpskog naroda u BiH. Po nare|ewu "Glavnog odbora SDA za BiH" u qeto 1991. godine po~ela je ilegalna nabavka oru`ja i druge vojne opreme, koja je, preko op{tinskih odbora SDA, ogranaka "Patriotske lige" i op{tinskih kriznih {tabova, djeqena muslimanskom stanovni{tvu, odnosno pripadnicima "Patriotske lige". Oni su bili svrstani u razne paravojne grupe, ~esto pod nazivom "Zelene beretke" ili su djelovali u sastavu jedinica muslimanskog dijela Ministarstva unutra{wih poslova ili muslimanske Teritorijalne odbrane.2 Po izjavi Alije Izetbegovi}a za list "Qiqan" od 14. 12. 1994. godine, juna 1991. godine, uo~i po~etka rata u Sloveniji i Hrvatskoj, SDA je organizovala veliki skup "odgovornih qudi" na kome je formiran Savjet za nacionalnu odbranu koji je rukovodio radom "Patriotske lige". 3 Dr Safet Halilovi} u svojstvu predsjednika Gradskog odbora SDA Sarajevo izjavio je listu "Qiqan" od 15. 6. 1994. godine: "SDA je stvorila Patriotsku ligu i druge formacije koje su poslu`ile kao jezgro budu}e dr`avne vojske. U svemu, uloga predsjednika Alije Izetbegovi}a i wegovih najbli`ih saradnika bila je u svim fazama odlu~uju}a - od organizacije, naoru`awa, me|unarodne podr{ke i pomo}i"... U svojoj kwizi" Lukava strategija" Sefer Halilovi} navodi da je u oktobru 1991. godine "Patriotska liga" formirala regionalni vojni {tab Patriotske lige sarajevske regije, op{tinske vojne {tabove, prostorne, manevarske, specijalne, diverzantske i protivdiverzantske jedinice, jedinice rodova, logisti~ke baze. Politi~kim {tabom Patriotske lige rukovodili su Omer Behmen i Ejup Gani}, a vojnim - Sefer Halilovi}. Oni su bili u tijesnoj vezi sa Alijom Izetbegovi}em i drugim najvi{im rukovodiocima SDA. Ilegalno naoru`avawe muslimanskih i hrvatskih paravojski Po~etkom juna 1991. godine "Patriotska liga" je na podru~ju Mostara i Hercegovine organizovalo tajno naoru`avawe muslimana, u koordinaciji sa ilegalnom vojnom organizacijom na ^itliku, u okviru koje je djelovala grupa hercegova~kih Hrvata. Naoru`avawe je do jeseni 1991. godine obuhvatilo cijelu BiH, a oru`je je stizalo raznim kanalima, najvi{e iz Hrvatske. "Patriotska liga" organizovala je u tajnosti odlazak muslimana iz nekih mjesta u BiH na {kolovawe u MUP Hrvatske u Kumrovec, Lu~ko i Rakitje, a od jeseni 1991. godine okupqala je i muslimanski starje{inski kadar koji je dezertirao iz JNA. U periodu od aprila do septembra 1991. godine iz Sarajeva su 3-4 puta poslate grupe od 15-20 mladi}a na obuku terorista u Libiju. "Patriotska liga" imala je
2 "Zelene beretke" - paravojna muslimanska organizacija 3 Na ~elu Savjeta izabran je Alija Izetbegovi}, a za ~lanove Ejub Gani}, Rusmir Mahmut~ehaji}.

35

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

krizni {tab koji je sa~inio {emu {tabova po regionima i op{tinama, sa instrukcijama o sastavu, sredstvima, na~inu veze i osnovnim aktivnostima. [ema i date instrukcije prilago|eni su za ilegalno djelovawe. Istovremeno su osnovane i specijalne jedinice "Patriotske lige". Unutar svog vojnog sastava "Patriotska liga" imala je razli~ite jedinice: "Zelene beretke" (kojima je rukovodio Emin [vraki}), dobrovoqa~ke jedinice "muxahedina", specijalne, pozadinske, sanitetske i druge namjenske jedinice, vojnu organizaciju "Bosna" (pod rukovodstvom Kerima Lu~arevi}a) i druge. Rukovodstvo i pripadnici "Patriotske lige" prilikom stupawa u ovu organizaciju bili su du`ni da polo`e "zakletvu muslimanskom narodu". Za komandante i izvr{ioce vojnih zadataka na terenu, u "Patriotskoj ligi" postavqani su i poznati predratni kriminalci, me|u kojima su Jusuf - Juka Prazina, Ramiz Delali} i drugi. "Patriotska liga" je postigla visok stepen vojne organizovanosti i po izjavi Sefera Halilovi}a, na~elnika Glavnog {taba Armije BiH, za list "Na{i dani" od 25. 9. 1992. godine, rat je zatekao "Patriotsku ligu" sa 9 regionalnih i 103 op{tinska {taba i 98.000 boraca (Republika BiH imala je ukupno 109 op{tina). U maju i junu 1991. godine u Sarajevu jedna jedinica "Zelenih beretki" u to vrijeme jo{ u civilnoj odje}i, obu~avala se u rukovawu oru`jem u bioskopskoj sali Doma kulture Bistrik (ul. Dragice Pravice). Vje`be su vr{ene u tajnosti, u ve~erwim ~asovima, pri ~emu su strogo pazili da u salu ne u|e neko nepoznat. Po izjavi Muniba Bisi}a, jednog od osniva~a "Patriotske lige", za list "Oslobo|ewe" od 14. 9. 1992. godine, "Patriotska liga" je predlagala da se otpo~ne rat u BiH onda kada se razbuktio i rat u Hrvatskoj. Prijedlog je ukqu~ivao i ru{ewe mostova na Drini, ali "politika" ovo nije dozvolila, "jer Bosna nije bila spremna ni vojni~ki ni politi~ki, ni psiholo{ki za rat". Po~etkom 1992. godine "Patriotska liga" je "iza{la sa planom blokirawa komunikacija i kasarni JNA kako bi se sprije~ila strategijska operacija izvla~ewa JNA na borbene polo`aje ", ali "politika" nije dala "zeleno svjetlo" ostvarewu ovog plana "ne `ele}i konflikt sa JNA". Na kraju, Bisi} je priznao da je "Izetbegovi}eva varijanta" bila mudrija. Iz navedenog jasno proizilazi da je plan "Patriotske lige", tada ilegalne organizacije, bio protivustavno otcjepqewe BiH od SFRJ upotrebom sile i da je u ostvarewe tog ciqa bio ukqu~en i politi~ki vrh muslimana i Hrvata u BiH, ukqu~uju}i i Aliju Izetbegovi}a, predsjednika SDA i aktuelnog predsjednika Predsjedni{tva BiH. Izetbegovi} je bio samo "mudriji" u izboru vremena i metoda za razbijawe SFRJ. Na sastanku Kolegijuma Vojne oblasti i ~lanova Predsjedni{tva BiH, 20. 1. 1992. godine u Sarajevu, predstavnik Komande upoznao je ~lanove Predsjedni{tva o formirawu vojne oblasti i ukazao na du`nost vojske da brani dr`avu SFRJ, nagla{avaju}i da JNA ne prihvata nasiqe i da o budu}nosti zemqe treba da odlu~e politi~ari. Takav stav nai{ao je na `estoku reakciju ~lanova Predsjedni{tva iz redova Hrvata i muslimana. Alija Izetbegovi} je rekao da on ne prihvata Jugoslaviju "jer we vi{e nema". (Ovo je bilo znatno prije referenduma o otcjepqewu BiH od SFRJ koji je odr`an 29. 2. i 1. 3. 1992. godine i me|unarodnog priznawa BiH - 6. 4. 1992. godine).

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

36

Prvog marta 1992. godine, kada je odr`an referendum za tzv. " nezavisnu i suverenu" BiH (u kome su u~estvovali samo muslimani i Hrvati u BiH) ubijen je prvi Srbin u Sarajevu. Ubili su ga pripadnici ilegalne muslimanske vojne formacije "Zelenih beretki". Scenarij za nasilno otcjepqewe BiH od Jugoslavije i priprema za etni~ko ~i{}ewe BiH od srpskog naroda, pratila je adekvatna subverzivna djelatnost oko ilegalnog naoru`avawa izvr{ioca, tih djela -~lanova "Patriotske lige", "Zelenih beretki", HOSa i drugih uz formirawe potrebnih sadr`aja ratnog korpusa, tehni~ka oprema, hrana, lijekovi, bolnice, vojni~ka, smje{taj, medijska propaganda i drugo {to spada u ratnu logistiku. Centralno mjesto u tom ilegalnom pripremawu napada na srpski narod je nabavka savremenijeg naoru`awa i municije. Izvori snadbjevawa ovih nelegalnih ru{ila~kih "frontova" pokazali su koliko je zemaqa fakti~ki ukqu~eno u nasilno otcjepqewe BiH i uni{tewe srpskog naroda. Organizator i koordinator nabavke oru`ja i opreme ispred "Glavnog odbora SDA za BiH" bio je ~lan tog odbora Hasan ^engi}, a o relizaciji nabavke i distribucije oru`ja detaqno je bilo upoznato najvi{e rukovodstvo "politi~kog `ivota SDA, od Alije Izetbegovi}a, Omera Behmena, Rusmira Mahmut}ehaji}a i drugih, te pojedini ~elnici MUP-a BiH". Nabavku i distribuciju oru`ja vr{ilo je vi{e lica ili institucija. Od septembra 1991. do kraja marta 1992. godine, po nalogu Hasana ^engi}a, za novac koji je ^engi} tada donio iz Austrije, izvr{ena je nabavka oko 5.000 automatskih pu{aka, uglavnom tipa "kala{wikov" i oko 1.400.000 metaka. Oru`je je kupqeno uglavnom u Ma|arskoj i u Sloveniji - od firme "Orbis" iz Qubqane i, preko Hrvatske, uvezeno u BiH. To oru`je je odmah po nabavci podijeqeno preko kriznih {tabova i ogranaka "Patriotske lige" u 85 op{tina na podru~ju BiH i tzv. Sanxaka (podru~je u sastavu SRJ). Sve op{tine i centri snadbjevani su oru`jem i ratnom opremom po istom obimu i strukturi koja je zacrtana od strane militantnog ekstremnog krila SDA. Ilustrativan primjer je mostarsko podru~je ogranka SDA i "Patriotske lige". O tome se zvani~no oglasio i Suad ]upina, osniva~ Patriotske lige Mostara i prvi komandant samostalnog Mostarskog bataqona, koji u svom intervjuu datom sredstvima informisawa BiH od 1. 10. 1993. godine izme|u ostalog ka`e:"Mi smo prvo osnovali "Patriotsku ligu" (vojno krilo SDA). Bili su to uglavnom pripadnici rezervnog sastava milicije tj. ~lanovi i simpatizeri SDA BiH. U po~etku smo organizovali krizne {tabove po mahalama i selima, koji su prerasli u vojne {tabove. Osnovna poruka kod podjele oru`ja bila je: "Selam ti je od SDA, pu{ka nape{}e{, da odbrani{ dom i kom{iju". Mahale su bile podijeqene po operativnim grupama jer nismo smjeli koristiti sisteme veze. Mogu potvrditi da je prije po~etka oru`anih sukoba, prakti~no do 10. 3. 1992. godine u op{tini Mostar do{lo oko 1. 500 dugih cijevi i oko 1. 400 ru~nih bombi, oko 40.000 suhih obroka koje su povjerenici SDA smjestili u Mostar, Podvele`ju i Blagaju. Tu ne ra~unam oru`je koje je distribuirano iz MUP-a RBiH, a koje je bilo namijeweno rezervnom sastavu milicije i gra|anima, oko 750 naoru`anih milicionera u Op{tini Mostar od toga 350

37

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Muslimani, kao i oru`je koje je naknadno stizalo za tu namjenu. O svemu tome obiqe podataka i dokaza ima Zikrija \onko koji je MUP-ovo oru`je preusmjeravao na regionalni SDA Hercegovine preko predsjednika. Oru`je koje smo mi dostavqali SDA Mostar, preuzimali i daqe distribuirali: za Dre`nicu - Mujo Dejki} i Hajro Vrci}, za podru~je Bijelog Poqa, Vrap~i}a i Potoka - Adem Demi}, Ahmet Bara~ - Benabi}, Emir Novali}, Jusuf Droce i Vejsil Orhan, za podru~je @uqe, Kamena i Blagaj - Dervi{ Kamini} i Emir Kowo, Miralem Batlak, za Povele`je Ibrahim Maksumi} - Crtani i Murat Husni}, za podru~je Ra{tana i Rudnika - Osman Mari} i Mustafa ^evra, za podru~je Dra~evica Omer [aran~i}, za {ire podru~je Dubrava (B. Brdo, Gubavica i Po~iteq) - Ismet Leto, Salko [uwe, Salko Kodro, [evko Torlo i Mustafa ^evra, za podru~je Opli~i - Penava, za podru~je [eva{ Poqa - Kemo [abanovi}, za podru~je Stoca - Mahmut~ehaji} Mirsad i Bajro Pizovi}, za podru~je Bile}a - Miralem Baltak itd. Nagla{avam da je "TIM" oru`je predavao SDA Mostar, a ona je putem povjerenika vr{ila distribuciju, kojom je rukovodio Arif Haxiosmanovi}. Cijelo vrijeme dok smo naoru`avali Mostar i Hercegovinu, bili smo u kontaktu sa zapovjednicima "Patriotske lige", "Zelenih beretki" - organizacijom "Bosna" u Sarajevu, Brezi, Gora`du itd. U organizaciji sa wima mnogo je oru`ja oti{lo u Bosnu. Precizne podatke ne mo`emo sada dati (dok se ne sravni ulaz i izlaz) jer smo mi tu bili veza sa Daixom i obezbje|ewe kroz Hercegovinu, ali znamo da je upu}eno na hiqadu dugih cijevi. Naj~e{}e su sa nama stupali u kontakt, Emin [vraki}, Pu{ka Sakib, Atif [arowi} - Emir, Kemo - Meho Kari{ik, Sejo Jahi}, Sule - Sulejman Vrani}, Kerin Lun~arevi} Doktor, Halid Dinarevi}, Nusret [i{i} - Dedo, Memi} Senaid, kasnije Ramiz Delali} - ]elo, Senad [ahimpa{i} - [aja, Fikret Prevqak, Tufo Refo, Zulfikar - Zuka Ali{paga, Nihad, wegov zamjenik, Hasan Efendija ^engi}, [efko Efendija Omerba{i}, Garibovi} Fahrudin, Sabqica Nijaz, Hamdija Jahi}, Alija Delimustafi}, Aganovi} Rusmir, Bezdrob Enes, Srebrenikovi} Mirsad, Haxija Omer Efendija Behmen, Mirza Lipova~a, Zika iz Vi{egrada, Grga i Ru`ica iz Sarajeva, Nasih Ra{idagi}, He}o Faid, Bajramovi} Ismet, Nako \ubur, ]i}ko - taksista (poginuo u Pofali}ima), Enver Saki}, Sulejman Zoli, Muhdin Magoda, Alija Miladina, Aska Prazina, Muhamed [vraki}, Pjaf Eno, Toka - Xeka -Caco, Sinan ^engi}, Sto~anin Mustafa - @uti, Hajrudin [uman, Zaim Backovi}, Bakir Alispahi}, Asim Dautba{i}, Jusuf Pu{ina, Ismet Dahi} Jasmin Guska, Mirsad Berberovi}, Salih ]uri}, Halid Dinarevi}, Mahir Mufi}, kao i mnogi biv{i i sada{wi komandanti bataqona, brigada Armije i MUP-a RBiH. Ve} je 1. marta imao formaciju, od 740 naoru`anih plus rezervista i naoru`awe koje je SDA u 1991. podijelila na oko 200 li~nog naoru`awa. Po spiskovima je bilo oko 1300. Nikad nismo izbacivali zvani~no podatke zbog HVO koji je u aprilu insistirao da se upozna sa stawem a ve} je nepovjerewe bilo prisutno uveliko zbog podjela zona odgovornosti. Dobili smo ponudu 1. marta da dovedemo 500 - 1000 mladi}a za obuku u Dragqane i da po zavr{etku (petnaestodnevna) sa oru`jem i opremom se vrate u Mostar. Me|utim mnogi mladi}i koji nisu imali oru`je su odbili i nisu shvatili istorijski trenutak i ta akcija je propala... "

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

38

Pored nabavke ilegalnim putem, oru`je je u BiH sredinom 1991. godine, nabavqeno legalno - za potrebe MUP-a, iz rezervi JNA. Na primjer, za objekat MUP-a na brdu Zlati{ta, Sarajevo, izdato je 8. 7. 1991. godine 356 automatskih pu{aka M-36 i M-70, 78 pu{komitraqez M-72, snajper, 120 pi{toqa i 246.370 metaka svih kalibara, kao i posebno 900 metaka kal. 7,9 mm za snajpere. Krajem istog mjeseca, {koli MUP-a u nasequ Vraca, Sarajevo, izdato je 920 pu{aka M-59/66 (zv. PAP) sa 133.560 metaka i 18 ru~nih baca~a. Istovremeno je, tako|e u organizaciji MUP-a tzv. RBiH, u Mostaru naoru`ano 350 policajaca - pripadnika muslimanske nacionalnosti. Takozvani krizni {tab BiH ravnomjerno je raspore|ivao sve ilegalno nabavqeno naoru`awe iz zemqe i inostranstva, po regijama BiH po~ev od Hercegovine, sredwe Bosne, isto~ne Bosne, Semberije, Posavine i Krajine, {to je ~iweno ina~e i od strane HDZ-a koje je djelovalo preko HOS-a i HVO-a. Tako pripremqena ilegalna vojna armada omogu}ila je hrvatskomuslimanskoj politi~koj i vojnoj oligarhiji da na vi{e podru~ja BiH otvore ratna strati{ta napadom na srpsko civilno stanovni{tvo i prije zvani~nog priznawa BiH od me|unarodne zajednice (6. aprila 1992. godine) i znatno ranije od formirawa legalne vojske Armije BiH. Da bi mogli smje{tati uhap{ene Srbe civile izvr{ili su pripreme za otvarawe logora, zatvora, a iz postoje}ih zatvora pustili su sve zatvorenike i ve}i dio regrutovali u zloglasne vojne i paravojne formacije. Svoje namjere i mo} testirali su na vi{e podru~ja nastoje}i da provokacijama i barikadama za ograni~ewe kretawa gra|ana isprovociraju srpsko stanovni{tvo kako bi imali razloga za dejstvovawe u skladu sa programom SDA i vojnim krilom "Patriotske lige" i drugih formacija. Pod strahom da ne bi do{lo do djelovawa legalnog sistema odbrane, za{tite i dr`avne prinude za o~uvawe BiH u sastavu Jugoslavije, kako je ta zakonska obaveza sadr`ana u amandmanu LXIX ta~ka 7. na ustav SR BiH donijeta u julu 1990 godine (Sl. list SRBiH broj 21 od 31. 7. 1990. godine), unaprijed ilegalno organizovani front secesionizma (otcjepqewa BiH od SFRJ) dejstvovao je po srpskom narodu prije odr`avawa referenduma o samostalnosti BiH 1. 3. 1992. godine i priznawa BiH 6. 4. 1992. godine. Oru`ane aktivnosti prema srpskom narodu u BiH i JNA Kako se radi o kqu~nom pitawu u ocjeni kako je po~eo rat u BiH 1992. - 1995. godine, ko je agresor a ko `rtva, ovim materijalnim dokazima ulo`en je napor da se pred stru~nu javnost i politi~ke strukture prezentuju fakti o prvim oru`anim napadima. U tom smislu, u narednom tekstu daju se na uvid skra}ene verzije operativno obra|enih dokaza od strane nadle`nih institucija gdje je, kada i ko i kojim sredstvima izazvao sukobe, ko je prvi napao na civilno stanovni{tvo bez vojne potrebe, ko je po~inio ratne zlo~ine. Najboqi primjer za to je napad hrvatsko - muslimanskih ilegalnih oru`anih formacija na srpsko civilno stanovni{tvo Sijekovca op{tine Brod 26. 3. 1992. godine, napad na srpske civile op{tine Kupres 3. 4. 1992. godine, napad na vojnu kolonu pripadnika JNA u Sarajevu 3. 5. 1992. godine, a u Tuzli 15. 5. 1992. godine i kawonu @epe 4. juna 1992. godine, te napad na Srebrenicu i okolinu koju je pod vojnom

39

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

kontrolom dr`ala komanda muslimanskih vojnih formacija subregiona Srebrenice na ~elu koje je bio Ori} Naser. Ovi dokumenti nedvosmisleno ukazuju da su ni~im izazvani prvi napadi izvr{eni od strane muslimsnsko - hrvatskih formacija na srpsko stanovni{tvo prije priznawa BiH od me|unarodne zajednice, tako da se sve daqe radwe i zbivawa oko secesije BiH mogu staviti u kontekst subverzivnih djelatnosti antisrpskih koalicija i me|unarodnih faktora koji su podsticali rat u BiH. U ovim napadima i zlo~inima nad civilnim srpskim stanovni{tvom u kojima je stradalo na hiqade civila, `ena, djece, staraca, bolesnih i iznemoglih kao i gra|ana koji su u vidu seoskih stra`a poku{ali da odbrane svoju ku}u i selo, neprijateq nije po{tovao ni minimum ratnog prava utvr|enih me|unarodnim konvencijama i KZ biv{e SFRJ nego je uz to ispoqio nevi|enu mr`wu i `equ za izvr{ewem najmonstruoznijih zlo~ina. Na kraju treba ista}i da su na ~elu ovih oru`anih formacija i grupa stajali po izboru kriznog {taba i vrhovne komande, naj~e{}e predratni kriminalci. Svi dijelovi BiH pod muslimansko - hrvatskom vla{}u bili su u narednim ratnim godinama pod kontrolom tih vojnih formacija i naoru`anih grupa koje su formirale logore u kojima su Srbi ubijani i podvrgavani razli~itim vidovima fizi~kog i psihi~kog mu~ewa i poni`avawa. Samo u Sarajevu su bila 52 {taba vojske i policije sa oko 120 logora i u svakom od wih ubijeno je mnogo Srba, a procjena je da je samo u Sarajevu ubijeno oko 7. 000 Srba, o ~emu se vr{e istra`ivawa i uskoro }e se znati definitivni podatci. Kako je Predsjedni{tvo BiH donijelo odluku o "predpo~iwavawu" i rezervnog sastava MUP-a Glavnom {tabu oru`anih snaga BiH i da je ta odluka objavqena u Slu`benom listu RBiH broj 8/92 nemo`e se govoriti o postojawu nekontrolisanih grupa koje su ~inile ratne zlo~ine, od kojih se poku{avaju ograditi muslimanske vo|e, jer su sve oru`ane snage kako u Sarajevu tako i na cijeloj teritoriji koju su kontrolisali muslimani i Hrvati bile pod komandom Armije BiH.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

40

41

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA HRVATSKIH SNAGA NA OP[TINU BROD U MARTU 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

42

43

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA HRVATSKIH SNAGA NA OP[TINU BROD U MARTU 1992. GODINE
Organizovani i dugo pripremani genocid nad srpskim narodom od strane muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini sa ciqem istrebqewa i uni{tewa srpskog naroda radi nasilnog otcjepqewa od SFRJ izveden je prije po~etka oru`anih sukoba u BiH, i to u vremenu kad se BiH nalazila u sastavu tada{we Jugoslavije, u mjestu Sijekovcu i {iroj okolini, op{tina Br~ko 26. 03. 1992. godine. Tog dana pripadnici muslimansko hrvatskih oru`anih formacija, organizovani u tzv. "Interventni vod" Bosanskog Broda, napali su u 16,00 ~asova civilno stanovni{tvo srpske nacionalnosti i tog dana li{ili `ivota 9 civila srpske nacionalnosti a ostalo stanovni{tvo nezakonito li{ili slobode, zatvorili u neuslovne prostorije. Prilikom privo|ewa mu{karce, `ene i djecu su batinali, mu~ili i kroz razne oblike tortura nanijeli im te`e tjelesne povrede, prouzrokovali stravi~ne patwe, nakon ~ega su ih raselili sa wihovih ogwi{ta a wihove ku}e (50 ku}a) opqa~kali, zapalili ili minirali. Tokom operativne obrade i prikupqawa dokaza o krivi~nom djelu genocida nad srpskim narodom, CSB Doboj utvr|eno je da su na ~elu vojne formacije HOS i regularne vojske Republike Hrvatske bili Parka~in Anto i Obradovi} Radeta i u sadejstvu sa paravojnom usta{ko - muslimanskom jedinicom tzv. "Interventni vod" iz Bosanskog Broda, napad su izvodili na taj na~in {to su na prepad opkolili selo te istravqenom stanovni{tvu, koje se prethodno sakrilo u podrume, izdali ultimatum da iza|u iz podruma. Nakon ove naredbe iz podruma ku}e u dvori{te su iza{le `ene Opa~i} Stojanka, Radanovi} Marica, Vasi} Nedeqka, Milo{evi} Miladinka, Ze~evi} Milka, Ze~evi} Qubica, Ze~evi} Jelica, djeca Opa~i} Marinka, Milo{evi} Dragan, Milo{evi} Sa{a, Milo{evi} @eqko, Ze~evi} Goran, te mu{karci Radanovi} Vid, Ze~evi} Jovo, Ze~evi} Milan, Ze~evi} Vaso, Ze~evi} Petar i Milo{evi} Sreto. Nare|eno im je da polije`u na zemqu, a potom ih sve premlatili kundacima pu{aka i nogama, prijete}i `enama da }e ih silovati a mu{karcima da }e ih sve zajedno sa djecom pobiti, psuju}i im "~etni~ku majku" i sl. Nakon ovog fizi~kog maltretirawa, napada~i su ispalili vi{e rafala i metaka pojedina~nom paqbom u Ze~evi} Milana, Ze~evi} Vasu, Ze~evi} Petra, Radanovi} Mirka, Milo{evi} Luku, te djecu Milo{evi} Dragana i Milo{evi} @eqka, te ih tom prilikom li{ili `ivota. Ze~evi} Jovu je Kova~evi} Zemir ubio pi{toqskim hicem u glavu iz neposredne blizine. Napomiwemo, da `rtve nisu davale ni verbalni niti bilo kakav drugi fizi~ki otpor, te da su ubistva izvr{ena dok su oni le`ali na zemqi okrenuti licem prema woj. Nakon navedenog, prijavqeni su na isti na~in u susjednom dvori{tu ubili Trifunovi} Sretu, nakon ~ega su izvr{ili pqa~ku srpskih ku}a u Sijekovcu, tj. wih oko 50 i

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

44

zapalili. Ve}inu pre`ivjelih mu{karaca kao i `ene i djecu su odveli u prostorije osnovne {kole u Sijekovcu, gdje su ih nezakonito li{ili slobode i dr`ali ih u pritvoru, u potpuno neuslovnim prostorijama, i uz stalna psihi~ka maltretirawa, i prijetwe da }e ih sve zaklati i sl. Nakon nekoliko dana, Ze~evi} Branislav, sin Jove, koji je djelimi~no prisustvovao kriti~nom doga|aju, je posredstvom privatnog pogrebnika iz Dervente, na livadi u B. Brodu, izme|u Doma zdravqa i Elektrodistribucije prona{ao le{eve svoja tri brata Ze~evi} Vase, Ze~evi} Petra i Ze~evi} Milana, te ih dopremio u Prwavoro|en Za ovaj zlo~in i genocid po~iwen nad civilima sela Sijekovac, shodno krivi~noj prijavi CSB Doboj broj 02-298/93 od 12. 04. 1993. godine, dostavqene Vojnom tu`ila{tvu Bijeqine osumwi~eno je 68 pripadnika HVO, Zelenih beretki i Patriotske lige. Isti okrivqeni ponovili su krivi~no djelo genocida nad srpskim civilima 4. maja 1992. godine u naseqima Gorwa i Dowa Mo~ila gdje su u istom stilu monstrumskih nastupa nakon mu~ewa `rtava li{ili `ivota 19 srpskih civila i to: 1. ]eri} Mirko, sin Nikole i Marice ro|en Panti}, ro|en 20. 08. 1925. g. u D. Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 63, 2. ]eri} Du{an, sin Mirka i Mare, ro|en 27. 08. 1954. g. u D. Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 63, 3. ]eri} Jelena, k}i Luke i An|e, ro|ena 01. 11. 1922. g. u Grku, op{tina Brod, nastawena u D. Mo~ilima k. broj 63, 4. ]eri} Bosiqka, k}i Save i Angeline, ro|ena 12. 04. 1935. g. u D. Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 63, 5. ]eri} Bogoqub, sin \or|e i Milice ro|en Gojkovi}, ro|en 02. 01. 1914. g. u D. Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 1, 6. Ba~i} Milka, k}i Petra, ro|ena 02. 01. 1958. g. u Kostre{u, op{tina Derventa, nastawena u D. Mo~ilima k. broj 63, 7. Ba~i} Risto, 8. Ba~i} Nedeqko, sin Petra, ro|en 02. 02. 1955. g. u Sijekovcu gdje je i nastawen k. broj 93, 9. ]eri} Tomislav, sin Radivoja i Angeline iz D. Mo~ila, ostali podaci nepoznati, 10. Ku{qi} Risto, sin Nedeqka i Nevenke ro|en Tomi~evi}, ro|en 16. 08. 1936. g. u D. Mo~ilima op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 38A,

45

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

11. Ku{qi} Luka, sin Du{ana i Darinke, ro|en 28. 10. 1937. g. i Mo~ilima D. op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 38, 12. Rude` Ivan, sin Mate i Pere ro|en Rauli}, ro|en 13. 12. 1913. g., u mjestu Poqica op{tina Vrgorac, Republika Hrvatska, nastawen u Sijekovcu k. broj 157, 13. Sedli} Novak, iz Sijekovca, identifikacija u toku, 14. Ku{qi} Dimitrije, sin ^ede, 15. Tomi} Mara, k}i Peje, ro|ena 23. 12. 1930. g. u Sijekovcu op{tina Brod, nastawena u D. Mo~ilima k. broj 69, 16. Tomi} Petar, 17. Ali} Mustafa, sin Numana i Fatime ro|en Pipi}, ro|en 26. 04. 1938. g. u Sijekovcu gdje je i nastawen k. broj 60, 18. Kova~evi} Mustafa, sin Hasana, ro|en 05. 06. 1938. g. u Sijekovcu, gdje je i nastawen k. broj 134, 19. Mili~i} Slobodanka, k}i Nede i Mare, ostali podaci nepoznati. Pored toga, u vi{e navrata, od strane prijavqenih, srpsko civilno stanovni{tvo je odvo|eno na kopawe rovova, na prve borbene linije te na druge vidove prisilnog rada tako da su, izme|u ostalih, odvedeni i ]eri} Savo sin Mile, Nenadi} Predrag i Goran, Tomi} Nikola sin Petra, ]eri} Pavo, Juki} Vid, Trifunovi} Branko, te Ba~i} Milovan sin Mike, a o ~ijoj sudbini se ni do danas ni{ta ne zna, mada su u vi{e navrata tra`eni putem CK i preko razmjene, a niti postoje operativni podaci da su ubijeni niti da se eventualno znaju lokacije pokopa wihovih le{eva. Osim navedenih radwi koje su prijavqeni ~inili, a koje ~ine elemente bi}a krivi~nog djela koje im se stavqa na teret, isti su cijelo vrijeme okupacije navedenih srpskih naseqa, i srpskog `ivqa na najrazli~itije na~ine maltretirali, tukli, pqa~kali im imovinu, dragocjenosti i dr. U toku operativnog rada na utvr|ivawu po~inilaca krivi~nog djela po~iwenog zlo~ina protiv civilnog stanovni{tva, predvi|enom ~lanom 142. preuzetog KZ SFRJ zbog u~e{}a u progonu srpskog stanovni{tva, pqa~kawu i paqewu wihove imovine, te odvo|ewu civilnog stanovni{tva u logor, na prinudni rad, vr{ewe ubistava, mu~ewu i zlostavqawu, osumwi~ena su sqede}a lica iz hrvatsko-muslimanskih vojnih formacija: 1. ^au{evi} Nijaz, zv. Medo, sin Muniba i majke \uke, ro|. Omeragi}, ro|. 13. 03. 1953. god., u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je bio i stalno nastawen, penzioner, 2. Pohara Armin, sin Esada, ro|. 15. 06. 1958. god. u Sl. Brodu, nastawen u Brod k. broj 113, u Ul. Radni~koj,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

46

3. Brizi} Ivan, sin Ilije i majke An|e ro|. Spahi}, ro|. 15. 11. 1949. god. u Vuki}evi}ima, op{tina Jajce, stalno nastawen u Brodu, Ul. JNA D-2, 4. Prka~in Ante, iz Slavonskog Broda, 5. Obradovi} Rade, iz Sl. Broda, 6. Kova~evi} Zemir, sin Hasima, ro|. 08. 08. 1966. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu, k. broj 207, op{tina Brod, 7. Manot Andrija, sin Antuna, ro|. 09. 05. 1956. god. u Sijekovcu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 386, 8. Kalenderovi} Jasmin, zv. Kalc, sin Naima i majke Marije ro|en Kqu~evi}, ro|. 21. 02. 1966. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 143, 9. Kalenderovi} Drago, zv. Kalc, sin Naima i majke Marije ro|en Kqu~evi}, ro|. 08. 08. 1963. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu k. broj 143, op{tina Brod, 10. Piwagi} Hibo, sin Mustafe i majke Xevide ro|. Kari}, ro|. 25. 09. 1964. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu op{tina Brod na adresi "Kolonija broj 50", 11. Piwagi} Huso, sin Mustafe i majke Xevide ro|en Kari}, ro|. 19. 11. 1955. god. u Sijekovcu, op{tina Brod gdje je i nastawen, 12. Dugali} Ejub, sin Ibrahima i majke Zejine ro|en Mlivi}, ro|. 16. 04. 1945. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, 13. Dugali} Idriz, zv. Gigo, sin Ibrahima i majke Zejne ro|. Mlivi}, ro|. 09. 05. 1939. god. u Sijekovcu, op{tina Brod gdje je i nastawen k. broj 40, 14. Soldan Ivko, sin Ante i majke Ane ro|en Pavi}, ro|. 29. 07. 1938. god. u Zbori{tu, op{tina Brod, nastawen u Sijekovcu k. broj 142, 15. Kova~evi} Selver, zv. Suqo, sin Hasiba nastawen u Sijekovcu, 16. Doboj~i} Bewamin, sin Refika i Mirsade, ro|. 15. 11. 1966. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 301, 17. Kova~evi} Salko zv. Dugou{, iz Sijekovca, 18. Soldan Tomo, sin [ime ro|. 23. 05. 1925. god. u Mo~ilima G., op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 28, 19. Bal~in Ra{id sin Kasima ro|. 01. 03. 1946. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 326,

47

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

20. ^au{evi} Izet sin Alage i majke Sevlete ro|en Konxi}, ro|. 08. 05. 1964. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 187, 21. Kova~evi} Bla`an zv. Murjak sin Luke i majke Ru`e ro|en Miji}, ro|. 20. 11. 1950. god. u Novom Selu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 386, 22. Bla`evi} Drago, 23. Kova~evi} Semir, sin Hasiba, 24. Memi{evi} Salko, zv. \ogu{a, sin Salke, ro|. 04. 03. 1959. god. u Sijekovcu, gdje je i nastawen k. broj 217, op{tina Brod, 25. Kova~evi} Suad, zv. Mele, sin Muje, 26. Buketa Ivan, sin Slavka, ro|. 19. 08. 1958. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu bb, op{tina Brod, 27. Be{irevi} Adem, sin Abida, ro|. 12. 05. 1942. god. u Jela{u op{tina Fo~a, nastawen u Sijekovcu k. broj 110, op{tina Brod, 28. Doboj~i} Dino, sin Refika i m. Mirsade, nastawen u Sijekovcu, 29. Rubil Goran, sin Joze, ro|. 27. 05. 1964. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu k. broj 281, op{tina Brod, 30. Kqaji} Ilija, iz Kri~anova, 31. Stipi} Nedo, 32. Kqaji} Ranko, iz Kri~anova, 33. Dugali} Amir, sin Ejuba, ro|. 05. 03. 1975. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 145, 34. Adjulovi} Ahmet, zv. Rata ili Raka, sin Mehmeda i m. Bademe, ro|. 24. 11. 1970. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. bro|en, 35. Grgi} [imo, sin Peje i m. Klare, ro|. 28. 08. 1950. god. u Sl. Brodu, nastawen u Brodu, Ul. D. Vidosavi}a br 14, Nakon napada 26. 03. 1992. godine nastavili su sa zlo~inima zajedno sa prethodnim od rednog broja 1-35 na podru~ju Gorwa i Dowa Mo~ila op{tina Brod i sqede}a lica: 36. Smaji} Emir zv. Emko, ro|. 12. 08. 1952 god. u Sijekovcu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 253, 37. \akovi} Dragan zv. Bokser,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

48

38. Katini} Mirko, sin Luke, ro|. 28. 04. 1934. god. u Kri~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 73, 39. Katini} [imo, sin Luke, ro|. 10. 01. 1937. god. u Kri~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 104, 40. Kqu~evi} Frawo, sin Jakova, iz D. Mo~ila, 41. Kqu~evi} Jozo, sin Jakova, iz D. Mo~ila, 42. ^i~ak Josip, sin Luke i m. Ru`e ro|. 14. 02. 1963. god. u Doboju, nastawen u Sijekovcu k. broj 332, op{tina Brod, 43. Be{irevi} Hakija, sin Abida i m. Hane ro|en Bajrovi}, ro|. 10. 11. 1951. god. u Jela{u, op{tina Fo~a, nastawen u Mo~ilima Dowim, k. broj 80, po zanimawu poqoprivrednik, 44. Bla`evi} Pejo, sin Stipe i m. Ru`e, ro|. 05. 09. 1957. god. u Novom Selu op{tina Brod, nastawen u Kri~anovu, 45. Ja{arevi} Ago, sin Kasima, ro|. 11. 09. 1968. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu k. broj 74, op{tina Brod, 46. ^au{evi} Meho, sin Alage i m. Sevlete ro|en Konxi}, 47. Bajrovi} Salem, sin Pa{e, navodno iz Sijekovca, 48. Fulan Hajrudin, sin Muje i m. Alije ro|en Ma{i}, poznat pod nadimkom "Meee", ro|. 17. 03. 1960. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 225, 49. Kqaji} Radolf, sin Nikole, 50. Kqaji} Jozo, sin Ratomira, 51. Mi{i} Smajo, sin Ibrahima, ro|. 21. 04. 1967. god. u Sijekovcu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 261, po zanimawu vodoinstalater, 52. Kruqac Mladen, 53. ^elebija Rudo, 54. ^elebija Pero, 55. @ep~an Refik, zv. Refo, sin Ibre, ro|. 09. 08. 1937. god. u Kolibama Gorwim, op{tina Brod, nastawen u Sijekovcu, broj 111, 56. Luki} Tadija, sin Marka i m. Mare ro|en Kqu~evi}, ro|. 01. 10. 1928. god. u Kri~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 149,

49

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

57. Luki} Nedeqko zv. Nedo, sin Tadije i m. Anice ro|en Kqaji}, ro|. 04. 03. 1951. god. u Kr~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen broj 148, 58. Mlivi} Smajo, sin Safeta, nastawen u Sijekovcu k. broj 35, 59. Lapan Andrija, 60. Marini} Pero, 61. Kova~evi} Jakov, sin Ante, 62. Sal~in Sulejman, sin Kasima i m. Begane, ro|. 13. 03. 1949. god. u Sijekovcu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 325, 63. Izvjesni Ivo iz Novog Sela poznat pod nadimkom Zec, 64. Ere{ Damir, sin Zlatka, ro|. 10. 12. 1070. god. u Sl. Brodu, nastawen u Brodu, ul. Matije Gupca S-12/1, 65. Ere{ Dragan, sin Zlatka ro|. u Oriolcu op{tina Sl. Brod, dana 16. 11. 1966. god., nastawen u Brodu, ul. Matije Gupca S-12/1, U istom periodu, odmah po izvr{enim napadima na Sijekovac nastavqeni su napadi na okolinu Sijekovca i Broda tako da je kontinuitet napada nastavqen u aprilu, maju pa sve do konca 1992. godine o ~emu su sa~iwene odgovaraju}e krivi~ne prijave za nekoliko stotina lica osumwi~enih za ratne zlo~ine. Zato se ovi zlo~ini imaju posmatrati u toj cjelini vremena i prostora. Kra}om prezentacijom nekoliko reprezentativnih uzoraka krivi~nih prijava na po~iwena krivi~na djela nad srpskim civilima u tom i {irem podru~ju Posavine, u predratnom periodu 23. 03. 1992. godine i samom po~etku aprila iste godine, mo`e se argumentovano predstaviti te`ina, struktura i metod monstruoznih nastupa oru`anih vojnih i paravojnih snaga. Primjeri iz krivi~nih prijava za zlo~ine prije po~etka rata: Primjer 1. - Dana 04. 03. 1992. godine, prijavqeni Islamovi} Alminko je jo{ prije okupacije grada Broda od strane hrvatske vojske, tj. 108. slavonsko-brodske brigade, {to se dogodilo 13. 03. 1992. god., zajedno sa Kqaji} Bla`anom, Bla`evi} Perom, Slabi} Feridom i Hrka~ Zlatkom, u~estvovao u neovla{tenom pretresawu stana Zelenovi} Du{ana, tra`e}i navodne snajperiste i naoru`awe, nanijeli Du{anovoj supruzi Milki psihi~ke patwe, tako da je ova poku{ala da izvr{i samoubistvo. Zajedno sa prijavqenim pod rednim brojem 1 Kqaji} Bla`anom u~estvovao u protivpravnom hap{ewu Durowi} Zdravka, koji od strane navedenih prijavqenih odveden u nepoznatom pravcu, tako da se ne raspola`e podacima o wegovoj daqoj sudbini.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

50

Imenovani je, zajedno sa svojim bratom Islamovi} [emsudinom u~estvovao u minirawu vi{e objekata na podru~ju Broda, izvr{enih tokom perioda okupacije, kao i pravoslavne crkve u Brodu. Primjer 2. - Dana 27. 03. 1992. godine nakon okupacije srpskog sela Kri~anovo od strane hrvatsko-muslimanskih formacija, NN po~inioci pripadnici tih formacija su navedenog dana od ku}e odveli - bespravno li{ili slobode Paji} Nedeqka, koga su potom pod nepoznatim okolnostima li{ili `ivota, na taj na~in {to su mu tupim predmetima nanijeli tjelesne povrede, polomiv{i mu vi{estruko rebra u obje kqu~ne linije, od kojih povreda je Paji} preminuo, nakon ~ega je wegov le{ ukopan u masovnoj grobnici na lokalitetu gradskog grobqa u Brodu odakle je ekshumiran i identifikovan. Primjer 3. - Dana 25. 03. 1992. godine ]uma Stjepan, u svojstvu pripadnika paravojne grupe, u kojoj su se pored wega nalazili Kqaji} Bla`an, ]uma Damir, Ko`ul Jozo, Kqaji} Ivo, ]uma Vlatko, ]uma Stanko i Marini} Miro naoru`an automatskim oru`jem, oko pono}i u~estvovao je u opkoqavawu, a potom i minirawu poslovnog dijela ku}e tj. dva poslovna prostora prizemqe ku}e Marti} Andrije, koja je locirana u ulici JNA na broju 63 u Brodu, nakon ~ega je zajedno sa ]uma Damirom, Ko`ul Jozom i jo{ nekoliko neidentifikovanih po~inilaca, nasilno u{ao u ku}u, koju su prijavqeni tra`e}i novac i dragocjenosti pretresli, a potom iz podrumske prostorije, gdje su se poku{ali prikriti, izveli Marti} Momira, wegovu suprugu Merimu, Marti} Andriju, Dujani} Du{ka i Dujani} Branka, te im naredili da bje`e niz ulicu JNA, u pravcu benzinske pumpe, da bi nakon {to su ovi krenuli iz automatskog oru`ja na iste otvorili vatru li{iv{i pri tome `ivota ustrelima u le|a Marti} Andriju, Marti} Momira i Dujani} Du{ka, dok su Momirovoj supruzi Merimi nanijeli tjelesne povrede u vidu prostrelina i ustrelina, dok je Dujani} Branko ostao neozlije|en, tako da je pomagav{i Merimi da se prikrije u obli`wem sviwcu uspio da pobjegne sa lica mjesta. Primjer 4. - Dana 25. 03. 1992. godine Kqaji} Ivo, kao pripadnik grupe koju su sa~iwavali osmorica prvoprijavqenih u~estvovao u svojstvu izvr{ioca u kriti~nom doga|aju, tj. minirawu ku}e Marti} Andrije te ubistvu Marti} Andrije, Marti} Momira i Dujani} Du{ka. Primjer 5. - Dana 30. marta 1992. godine Omerovi} Nexad, nakon protivpravnog li{avawa slobode Grabovac Slavka iz Broda, od strane prijavqenog [tuc Ante i wegovog dovo|ewa u zgradu policijske uprave u Brodu u kancelariju broj 31, zajedno sa [tuc Antom, Kqaji} Bla`anom, Odoba{i} Dedom, Babi} Josipom i drugim pripadnicima vojne policije HVO u~estvovao u fizi~kom batinawu i mu~ewu kao i psihi~kom maltretirawu Grabovca, {to je u prekidima, u istoj kancelariji gdje je Grabovac protivpravno zadr`avan, trajalo od 30. marta do 05. aprila 1992. godine. Prijavqeni je zajedno sa drugim imenovanim upotrebqavaju}i {ake, noge i razli~ite tupe predmete tukao Grabovca, te je uz ostale svojim radwama doprinio nano{ewu Grabovcu te{kih tjelesnih povreda tako {to su mu bila polomqena rebra sa lijeve i desne strane grudnog ko{a, slomqena desna potkoqenica,

51

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

nanesen mu je potres mozga, o{te}eno mu je lijevo oko i gorwi dio ki~menog stuba, a pored toga u sklopu mu~ewa Grabovca navedeni su ga pr`ili zapaqenom cigaretom po sqepoo~nici, sjekli mu no`em ko`u lijeve ruke u predjelu dlana i podlaktice, a ma{inicom za spajawe papira probadani su mu prsti ruku, sje~eni su mu brkovi i bio je tjeran da ih jede. Grabovac je tako|e tokom torture nakon mu~ewa tjeran da pravi sklekove, a nakon {to je skinut go tu~en je po glavi i tijelu vojni~kim opasa~em. Primjer 6. - Dana 09. 04. 1992. godine oko 21, 30 ~asova Marini} Zdravko, u svojstvu vo|e grupe u kojoj se pored wega nalazilo jo{ {est neidentifikovanih policajaca HVO, do{ao je u stan Vukovi} Milorada, koji je lociran u Brodu u ulici Mar{ala Tita broj 114, te je nakon bespravnog ulaska u stan, zajedno sa pripadnicima grupe preduzeo neovla{teno pretresawe istog stana, pod izgovorom da tra`e navodno snajperistu, tra`e}i pu{ku i oduzev{i bespravno Vukovi}u pi{toq koji je imao na odobrewe, naredili da se obu~e te da po|e sa wima. Nakon Vukovi}evog odvo|ewa, isti je od strane prijavqenog Marini}a, ili nekog drugog pripadnika grupe, na neutvr|enom mjestu i pod neutvr|enim okolnostima, neidentifikovanim vatrenim oru`jem jednim hicem u predjelu grudi, nanijev{i mu ustrelnu ranu na predwoj strani grudnog ko{a, li{io `ivota, nakon ~ega je Vukovi} zajedno sa jo{ jednim neidentifikovanim licem koje je tako|e li{eno `ivota, vezan `icom oko ruku, prekr{tenih na le|a, te su me|usobno vezani i obojica ba~eni u rijeku Savu, tako da su na strani Save Republike Hrvatske prona|eni, izva|eni i dopremqeni na patolo{ko odjeqewe bolnice u Slavonskom Brodu, nakon ~ega je Vukovi}ev le{ na neutvr|en na~in zakopan na lokaciji masovne grobnice na gradskom grobqu u Brodu, odakle je ekshumiran i identifikovan. Primjer 7. - Dana 04. 04. 1992. godine Bari{i} @eqko, u svojstvu zapovjednika samostalne bojne u Kora}u u jutarwim ~asovima, na magistralnom putu Brod - Derventa u mjestu Poqe, na benzinskoj pumpi "Kod Veira" rukovodio je samovoqno od strane HVO, postavqenom barikadom - kontrolnim punktom, kada su iz pravca Broda, u putni~kom vozilu nai{li [kvorc Ivica, Jugovi} Nedeqko, Jugovi} Dragan i Milo{evi} Du{ko, koji su od strane prijavqenog, ili po wegovoj naredbi od strane NN neidentifikovanih pripadnika koji su se nalazili na kontrolnom punktu, bili zaustavqeni i protivpravno li{eni slobode. Potom su ~etvorica imenovanih po nare|ewu prijavqenog Bari{i}a vozilom kojim su se i kretali uz pratwu pripadnika HVO vra}eni u Brod i odvedeni uz nasip Save, iza zgrade "Elektrodistribucije" u Brodu, gdje su od strane konkretno neutvr|enog po~inioca pod nerazja{wenim okolnostima, a vjerovatno po nare|ewu prijavqenog Bari{i}a ubijeni neutvr|enom vrstom vatrenog oru`ja, tako da je Jugovi} Draganu pucano u desni sqepoo~ni dio glave vi{e ka tjemenom predjelu, te je na ovaj na~in zadobiv{i ustrelinu u navedenom predjelu glave li{en `ivota, Jugovi} Nedjeqku pucano sa vi{e hitaca u predwu stranu trbuha, od kojih je ustrelina li{en `ivota, Milo{evi} Du{ku je iz vatrenog oru`ja vi{e puta pucano u predjelu predwe strane grudnog ko{a tako da je od zadobivenih ustrelina na licu mjesta li{en `ivota, i [kvorc Ivici je iz vatrenog oru`ja pucano u predjelu predwe strane grudnog ko{a, ~ime su mu nanesene

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

52

ustrelne rane od kojih je podlegao na licu mjesta. Sva ~etvorica imenovanih su potom nedaleko od mjesta ubistva, zakopani bez sanduka i obiqe`ja uz sam nasip rijeke Save, a na lokaciji broj 1 iskopavawa masovnih grobnica da bi neutvr|enog dana le{evi sve ~etvorice sa pomenute lokacije bili ekshumirani, stavqeni u limene sanduke, i pokopani na lokalitetu masovne grobnice na gradskom grobqu u Brodu, odakle su ekshumirani i identifikovani tokom obavqawa istra`ne radwe ekshumacije obavqene od strane istra`nog sudije na podru~ju op{tine Brod. Niz drugih primjera iz operativno obra|enih prijava pokazuju da je gotovo isti napad izveden na cijelom podru~ju Broda, Novom Gradu, Oxaku, koji se nalaze na u`em lokalitetu Posavine, sa kojeg su poslije ubistava nekoliko stotina civila, pqa~kawa ku}a i paqewa i uni{tavawa nepokretne imovine, civili odvo|eni u logore: Sredwo{kolski centar "Fric Pavlik", Tulek, skladi{te robne ku}e "Beograd", magacin gra|evinskog materijala preduze}a "GIK", logor Krndija (uz vatrogasni dom), logor pored rijeke Save (kajak klub), hale ~arapane "Bosna", logor u zgradi vojne policije (zgrada biv{e "Jugobanke"), gradski stadion FK Polet - svi su se nalazili na podru~ju Sijekovca i Broda. Raspored ovih logora u koje su odvo|eni srpski civili sa podru~ja Sijekovca i okoline, dat je u sqede}oj {emi sistema logora.

53

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

54

55

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID ORU@ANIH SNAGA REPUBLIKE HRVATSKE NAD SRPSKIM STANOVNI[TVOM KUPRESA U APRILU I MAJU 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

56

57

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID ORU@ANIH SNAGA REPUBLIKE HRVATSKE NAD SRPSKIM STANOVNI[TVOM KUPRESA U APRILU I MAJU 1992. GODINE
Napad na Kupres 3. aprila 1992. godine (Dowi Malovan) U toku oru`anih sukoba na podru~ju biv{e BiH 1992-1995. godine, oru`ane snage Republike Hrvatske na vi{e mjesta izvr{ile su otvoreni i nenajavqeni oru`ani napad na srpsko civilno stanovni{tvo sa ciqem uni{tewa srpskog naroda i etni~kog ~i{}ewa sa podru~ja na kojim je `ivjelo ve}insko srpsko stanovni{tvo u vrijeme kada se Bosna i Hercegovina nalazila u sastavu tada{we jugoslavenske dr`ave. Jedan od prvih napada izveden je na Kupre{ku visoravan 3. aprila 1992. godine u 06.00 ~asova od strane HOS, ZNG i drugih formacija iz Duvna, Livna, Li{tice, Posu{ja, Bugojna, G. Vakufa, Prozora i drugih mjesta. Oru`ani napad izvr{en je u selu Dowi Malovan, op{tina Kupres. U isto vrijeme izvr{en je napad i na druga mjesta te op{tine u kojem je `ivjelo prete`no srpsko stanovni{tvo kao: Blagaj, Zanaglina, Ravno, Vukovsko, Rili}i, Kupres i Begovo selo. U napadu na Dowi Malovan uni{teno je sve {to je srpsko. Ubijani su qudi, `ene, djeca bez obzira na starost i pol, a sve ku}e spaqene ili uni{tene kao i prate}i objekti. Od tih granatirawa i vatrenog oru`ja nisu po{te|eni ni sakralni vjerski objekti. Brojni zarobqeni civili `ene, djeca, starci, invalidi i druga lica odvedeni su u logore gdje su mu~eni raznim metodama i sredstvima i nano{ene im te{ke patwe. U krivi~noj prijavi sa~iwenoj od strane CSB Bawa Luka broj KU-11/93 od 23. 03. 1993. godine, operativnom krivi~nom obradom izlo`eni su argumenti, krivi~na dokumentacija, imena sa identifikacionim podacima poginulih, stradalih, rawenih, odvo|enih u logore, zarobqeni{tva uglavnom na podru~je Hrvatske U toku i`ivqavawa i stravi~nih mu~ewa zatvorenih Srba u logoru, mnogi su tjerani na tenkove iz kojih si pucali na zgrade Kupresa, bolnice, javne ustanove, hotele, trgovinske i ugostiteqske objekte i dr. Logora{e su tjerali gole, bose na pje{a~ewa po ki{i a u toku torture, tukli kundacima, cokulama, tjerali da dr`e ruke iznad glave. @icom povezane mu{karce provodili su kroz kolonu vojnika, tukli ih i ubacivali u kamione, pri ~emu su mnogi dobili potres mozga, lomove ruku, nogu, rebara i dr.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

58

dijelova tijela. Mnoge su bacali u jame u Tomislavgradu (Duvno), a jedan broj odveden je u zloglasni logor "Lora" u Splitu. Na putu u transportu mnogi su umrli od tortura. Odvo`ewe zarobqenih civila vr{eno je u preko 15 logora (logori u Eminovom Selu, Vrgorcu, Kasarna JNA u Zadru, Tomislavgrad, Stipani}i, Qubu{ki i dr), a u logorima su mnogima sipali so usta, patili ih `e|u, tukli toqagama, koqem, vr{ili ga{ewe cigareta po tijelu, stavqali bombe usta, ubadali tijelo no`em, posipali gorivo po tijelu a onda palili pojedine dijelove tijela, nanosili monstrouzne psihi~ke patwe i dr. U krivi~noj prijavi navedena su imena poginuih, rawenih, umrlih, izlomqenih i lije~enih u bolnicama od te{kih zlostavqawa, kao i imena zlo~inaca koji su taj genocid sprovodili nad srpskim narodom. U ovom podru~ju na povr{ini od 550 km2 u vrijeme drugog svjetskog rata tako|e su sprovedena sli~na a po obimu jo{ i ve}a zlodjela nad srpskim stanovni{tvom. U to vrijeme ubijeno je 1038 Srba masakrirawem, od toga 255 djece ispod 10 godina. U toj op{tini ostalo je preko 70% zemqi{ta u srpskom vlasni{tvu a pred ovaj rat 1992-1995 godine 55% stanovni{tva ~inili su Srbi. Pored navedenog iz krivi~ne prijave CSB Bawa Luka, treba ista}i da je o ovom napadu i sprovo|ewu genocida obavje{tena Savezna Vlada Jugoslavije od strane Komiteta ~ove~nosti i me|unarodnog prava, gdje se u jednom segmentu ka`e : "Od 31. marta 1992. godine uniformisani i naoru`ani Hrvati po~iwu upadati u pojedina preduz}a u Kupresu, zaposedati ih i postavqati svoje stra`e. Rano ujutro 3 aprila 1992. godine iz pravca Malovana, udaqenog od Kupresa oko 12 kilometara iznenada su se ~ule detonacije i pucwava. Pripadnici hrvatske vojske su upali u srpska sela u okolini Kupresa i po~eli da ubijaju civilno srpsko stanovni{tvo koje su zatekli u selima ili da ih zatvarju i istovremeno pale sela. Istog dana 1992. godine, oko 06,00 ~asova, iz pravca sela [ujica u kome je `ivjelo iskqu~ivo hrvatsko stanovni{tvo izvr{en je napad od strane pripadnika hrvatskih jedinica HOS i ZNG, kao i pripadnika jedinice koja je bila formirana od strane Hrvata u [ujicama, a ~iji su pripadnici nosili crne uniforme i oznaku "U", kao usta{e za vreme drugog svjetskog rata. Zate~ene mje{tane koji nisu uspjeli da pobjegnu ubijali su na licu mjesta. Tako su u Dowem Malovanu ubili tog dana 20 Srba. Napad je bio iznenadan i izveden od strane vojske Republike Hrvatske (biv{e Socijalisti~ke Republike Hrvatske u sastavu SFRJ), zajedno sa paravojnim formacijama, u stvari partijskom vojskom Hrvatske demokratske zajednice Kupresa, Tomislavgrada (Duvna) i Livna, kao i paravojnim formacijama Hrvatske stranke prava. Napad je po~eo upadom hrvatskih jedinica u selo Dowi Malovan na krajwem jugozapadnom dijelu Kupre{ke

59

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

visoravni. U tom zlo~ina~kom genocidnom pohodu u~estvovale su slede}e jedinice: 106. osje~ka brigada, 101. zagreba~ka brigada, Studentska bojna "Kraq Tomislav" iz Zagreba, Specijalna jedinica "@uti mrav" iz Vukovara, Jedinica za posebne zadatke Ministarstva unutra{wih poslova Hrvatske te bojna "Zriwski". Zlo~ina~ki, ni~im izazvani napad na mirna srpska naseqa je izveden u vreme kada se Bosna i Hercegovina jo{ nalazila u sastavu tada{we jugoslavenske dr`ave i kada je jo{ postojala SFRJ. U to vreme na kupre{kim prostorima nije bilo nijednog vojnika Jugoslavenske narodne armije. Pored Doweg Malovana toga dana napadnuta su i susedna srpska sela. Na dan 6. aprila 1992. godine, oko podne, napadnut je i sam grad Kupres od strane hrvatskih jedinica kojima su se prikqu~ili Hrvati iz Kupresa. Napad je izvr{en sa tri tenka "leopard", kojim su uni{tavani objekti Srba". Iz krivi~ne prijave KU-11/93 za koju su operativnom obradom SCB-a prikupqeni podaci o zlo~inima nad srpskim stanovni{tvom Kupre{ke visoravni vidi se na~in i metod napada kao i broj `rtava te ko je po~inio zlo~in. Prije pokazivawa tih podataka, ilustracije radi dajemo na uvid nekoliko izvoda iz dokumentacije Centra o ovom genocidu : Dana 03. 04. 1992. godine oko 06,00 ~asova od strane hrvatskih formacija HOS, ZNG i drugih formacija iz Duvna, Livna, Li{tice, Posu{ja, Bugojna, G. Vakufa, Drvara i drugih mjesta iz Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na selo Dowi Malovan, op{tina Kupres. Istovremeno izvr{en je oru`ani napad i na druga sela op{tine Kupres u kojima je `ivjelo prete`no srpsko stanovni{tvo i to na: Blagaj, Zanaglinu, Ravno, Vukovsko, Rili}, Kupres i Begovo selo. Navedenim formacijama po ranije pripremqenom oru`anom napadu prikqu~ili su se `iteqi op{tine Kupres hrvatske i muslimanske nacionalnosti. Iznena|eni ovakvim napadom, lica srpske nacionalnosti po selima i zaseocima pru`ili su spontani i nedovoqno organizovani otporo|en Na selo Dowi malovan dana 03. 04. 1992. godine oko 6 ~asova ujutro, izvr{en je oru`ani napad iz artiqerijskog i pje{adijskog oru`ja i u tom napadu uni{tavano je sve {to je srpsko. Ubijani su qudi-starci i starice, `ene i druga lica sprske nacionalnosti, bez obzira na dob ili pol, paqene su ku}e i drugi objekti u kojima su `ivjeli Srbi. granatirawem uni{tavani su objekti gdje su `ivjeli Srbi. Od tog napda nije po{te|ena ni pravoslavna crkva u selu Dowi Malovan koja je vi{e puta pogo|ena artiqerijskim projektilima. Zarobqavani su civili - `ene, djeca, starci, invalidi i druga lica i odvo|eni u logore gdje su mu~eni raznim metodama i sredstvima i nano{ene im te{ke patwe.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

60

Dana 05. 04. 1992. godine izme|u 15 i 16 ~asova hrvatske formacije izvr{ile su artiqerijski i pje{adijski napad na Begovo selo. Prilikom napada nanesene su ogromne materijalne {tete na objektima gde su bili srbi. Vr{eno je zarobqavawe civila. Tako su zarobqeni starica Spremo Stoja, te mu{karci Spremo Mile zvani "Migac", Spremo Petar, Spremo Nedeqko, Spremo Drago, Spremo (Mihajla) Nedeqko, Spremo (Pere) Predrag, Spremo Milan, Jawi} Jovo, Jawi} @ivko, Kolowa Bo{ko, Rudi} Janko, Rudi} Petar, [iki} Marko, Ma{i} Dragan, Ma{i} Milivoj, Ma{i} Ratko, Ma{i} Marko, Rudi} Milica i Rudi} Bosa. Zarobqeni srbi iz Begova sela odvedeni su u selo Oxak. Dana 06. 04. 1992. godine u ve~erwim satima imenovani srbi odvedeni su u sabirni centar u Tvornicu tekstile konfekcije, izuzev Rudi} Milice i Bose, koje su pu{tene ku}i. Dana 06. 04. 1992. godine, ponedeqak, oko 13 ~asova od strane hrvatskih formacija izvr{en je kombinovani napad na gradsko naseqe Kupres iz pravca juga na naseqe "Krateq". U tom napadu kori{tena su tri oklopna vozila - tenkovi i samohotke, te ve}i broj uniformisanih i naoru`anih i po licu obojenih pripadnika formacija HOS, ZNG, tzv "`uti mravi" i drugih formacija. Za vrijeme tog napada neka civilna lica su ubijana i zarobqavana. Kod zarobqavawa lica nisu birani, niti iznemogli, stari i bolesni, `ene i invalidi, lica sa bilo kakvim oru`jem ili pak bez oru`ja. Tako su tog dana zarobqeni : Lugowa Sre}o, invalid u obadvije ruke, `ene Karan Zagorka, Bosni} Minka i Despini} Mira, starci Zubi} stojan i Despini} Jovo. Napomiwemo da je dijete odnosno stariji maloletnik Kanli} Perica zarobqen 03. 04. 1992. godine u napadu na selo Dowi Malovan. Osim zarobqenih invalida, staraca i `ena dana 06. 04. 1992. godine izme|u 13 i 14 ~asova u nasequ "Krateq" zarobqeni su svi Srbi koji su zate~eni u svojim ku}ama i to : sve{tenik Perkovi} Zoran, @ivani} @arko, Mari} Riste, Mari} Du{an, Mari} Miro, Mari} (\ure) Du{an, Mari} Marinko, Bosni} Qubo, Ba}o Bo{ko, Spremo Petar zvani "Burdu{", Bojani} Dragomir, Bukvi} Vukan, Ivankovi} Rajko, Karan Marko, Lugowa Vlado, Lugowa (\or|e) Marko, Lugowa (Svetko) Marko, Lugowa Luka, Lugowa Riste, Malu{i} Nedeqko, Ma{i} Predrag, Mandi} Jovo, Mili{i} Bane, Pavlica Risto, [e{um Lazo, [ebez Trifko, [ebez Milorad, Velaja Zdravko, Zeqkovi} Boro, Zubi} Petar, Zubi} Milo{, Mari} Jovo, Mili{i} (Neboj{e) Du{an, ^iv~i} Mirko, Dragoqevi} Slavko, Kanli} Spasoja, Lugowa Ratko, Mili{i} (Stevana) Du{an, Mili} Ratko, Mili} Qubo i Niki} Du{an. Prilikom ubijawa i zarobqavawa Srba u nasequ "Krateq" artiqerijskim napadom, kao i iz oklopnih vozila uni{tavani su objekti Srba, paqene ku}e, pqa~kana imovina i oduzimana prevozna sredstva. Imenovani zarobqeni Srbi su prisiqeni da se izuju i skinu goli do pojasa i podignu ruke na vrat iza glave i u takvim vremenskim uslovima - ki{a, snijeg, izuzetno hladno, uglavnom u kle~e}em polo`aju zarobqeni Srbi su po ki{i bili u nasequ "Krateq" od oko 14 do oko 20 ~asova. Neki od wih su izvo|eni na saslu{avawe i odmah po zarobqavawu zapo~eto je sa mu~ewem saslu{avanih Srba kao {to su : Perkovi} Zoran, Mari} Jovo, Karan Marko, Bosni} Qubo i drugi.

61

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Oko 10 do 15 zarobqeni Srba, pripadnici HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija kojima je u nasequ "Krateq" komandovao izvjesni Filipovi}, postavili su oko tenka kao `ivi {tit i prisilili ih da taj tenk pune granatama da bi zatim tim istim tenkovima palili srpske ku}e i industrijske objekte kao {to su : zgrada {umarstva, [umsko industrijsko preduze}e "Kupres", Ugostitqesko preduze}e Hotel "Kupres" Kupres, objekat banke, objekat Slu`be dru{tvenog kwigovodstva, objekat Gra|evinskog preduze}a, objekat Doma kulture, objekat osnovne {kole, objekat sredwo{kolskog centra, objekat Doma zdravqa - Bolnice, objekat Auto-servisa i dru{tevnog preduze}a "[peditrans", objekat stanice milicije, objekat op{tine i drugih brojnih privatnih preduze}a, privatnih radwi - zanatskih, trgova~kih, ugostiteqskih, privatnih ku}a i drugih objekata. Izme|u ostalog, izvr{ili su potpuno spaqivawe hotela "Kupres" upravne zgrade [umarstva i brojnih privatnih objekata. Dana 06. 04. 1992. godine oko 20 ~asova zarobqeni Srbi odvedeni su u sabirni centar do Tvornice tekstilne konfekcije uz napomenu da su `ene Karan, Bosni} i Despini} odvedene odvojeno na drugo sabirno mjesto u ku}u Zrno Ru`e. Lugowa Sre}o te{ki invalid sa potpuno polomqenim i deformisanim rukama, lice koje je stanovalo u nasequ "Krateq" po{to je u po~etku napada na naseqe "Krateq" vidio kako hrvatske formacije ubijaju nedu`ne Srbe i iste zarobqavaju sakrio se u kanalizacionu cijev a zatim no}u pobjegao u pravcu Kupre{kog poqa tj. u pravcu juga prema Hotelu "Adri-ski". Kod hotela "Adria-ski" dana 08. 04. 1992. wega i ro|ake Mili}e presreli su pripadnici hrvatskih formacija i zarobili ih. No}u 6/7. 04. 1992. godine oko 04,00 ~asova zarobqeni Srbi u pratwi uniformisanih i naoru`anih hrvatskih vojnika, dotada{wih kom{ija iz Kupresa, odvedeni su u pravcu [ujice. Znatan broj Srba izvo|eni su goli i bosi a neki su usputno udarani kundacima, nogama, {akama, kao npr. Kolowa Bo{ko, Spremo Nedeqko i drugi. Vode}i ih tako prema [ujici na Str`awu ubijen je zarobqeni @ivani} @arko. Po dovo|ewu u [ujicu, zarobqeni Srbi vezani su `icom a potom je od wih zahtijevano da se pewu na kamion, tako {to su morali da ulaze pojedina~no na kamion, da stanu i na postavqenu fla{u i pewu se na karoseriju. Oni koji nisu mogli na taj na~in da se pewu na karoseriju kamiona udarani su kundacima, nogama i {akama. Tako su starca i invalida Zubi} Stojana gurawem na kamion oborili, kojom prilikom je imenovani starac od pada na le|a te{ko povre|en. @ene Karan Zagorka, Despeni} Mira, Bosni} Minka i Spremo Stoja drugim vozilom odvedeni su na saslu{avawe u SUP Tomislavgrad. @icom povezani zarobqeni mu{karci - Srbi dovezeni su do jedne gara`e u selu Dri{nik, op{tina Tomislavgrad. Zahtijevano je da izlaze jedan po jedan kroz grupu uniformisanih i naoru`anih hrvatskih bojovnika, koji su u rukama dr`ali toqage. Jedan po jedan zarobqenik silazio je sa kamiona i prolazio kroz koridor opisanih bojovnika koji su ih toqagama - kolac debqine 5 cm, du`inr 1. 5 m po le|ima, rukama, nogama, glavi i drugim dijelovima tijela udarali vi{e puta.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

62

Neki su udarali nogama, neki kundacima, neki toqagama i neki {akama. Na takav na~in propu{ten je svaki zarobqeni Srbin pa i invalidi i starci, tako da su u takvom premal}ivawu neki zarobqeni Srbi zadobili te{ke potrese mozga i druge te{ke povrede. Ni to nije bilo dovoqno. Strpani su u jednu tijesnu gara`u a potom su u gara`u izmu~enim Srbima ubrizgali suzavac ili neko drugo zagu{qivo sredstvo, tako da je kod izmu~enih zarobqenih Srba izazvan jak ka{aq i nadra`aj o~iju. U toj gara`i boravili su kra}e vrijeme. Za vrijeme dok su boravili u istoj gara`i zarobqeni Srbi su ~uli prepirke pojedinih pripadnika hrvatskih formacija koji su `eqeli zarobqene Srbe bacati u jame i `ene koje su zahtijevale da se zarobqeni Srbi vode iz sela Bri{nik i da ne dozvoqavaju da se ponavqa 1941. godina, kada je bacawem u jamu vi{e srba umoreno na podru~ju op{tine Tomislavgrad. Ipak su odustali od ubacivawa zarobqenih Srba u jame, pa su ih utovarili u jedan kamion i u pratwi uniformisanih lica prevezli do Splita do Lore. Po dolasku u Split odmah prilikom istovara iz kamiona zarobqene Srbe udarali su raznim predmetima - koqem, kundacima, palicama, pi{toqima, metalnim predmetima, metalnim cijevima, nogama, {akama. tako je Spremo Petar udarcem u glavu cjevastom polugom zadobio povrede opasne po `ivot i tada mu je napukla lobawa glave. Od tako te{kih udaraca ve}i broj Srba je bio onesvije{ten ili tako povre|en da nije mogao da stoji odnosno da su izgubili ravnote`u. 1. pored toga hrvatski vojnici su zahtijevali da se zarobqeni Srbi postroje a za one koji nisu mogli zatijevano je da ih neki zarobqeni Srbi dr`e izm|u sebe. Tada je izvr{en detaqan pretres svih zarobqenih Srba i od zarobqenika oduzet novac, zlatni nakit, dragocjenosti, dokumenta i druge stvari koje su imali kod sebe. Nakon toga raspore|eni su po }elijama. U zatvorskim }elijama gotovo bez prestanka nastavqeno je sa mu~ewem zarobqenika udarawem raznim predmetima (toqagama, kundacima, pi{toqima, palicama, {akama i nogama). Osim toga mu~eni su pojedini srbi tako {to im je prisilino trpana so u usta, polijevani su gorivom u smislu da }e ih zapaliti, prikqu~ivani na strujna kola i na druge na~ine, tako da su zarobqenici trpili najte`e bolove. Obzirom da je Spremo Petar od po~etka od zadobijenih udaraca u glavu konstantno bio onesvje{ten, te da su te{ke povrede zadobili Kolowa Bo{ko, Lugowa Luka i Kanli} Spasoja, za dan -dva iz zatvora u Lori sprovedeni su i prevezeni u bolnicu u Splitu gdje im je ukazna qekarska pomo}. Prije nego {to su dopra}eni u bolnicu zaprije}eno je ozlije|enim Srbima, da ne smiju re}i kako je do{lo do wihovih povreda i da moraju re}i qekarima da su povrije|eni wihovom krivicom. Obzirom da je Spremo Petar bio onesvije{ten, drugim povrije|enima je zaprije}eno da moraju qekarima re}i da je on svojom krivicom pao sa kamiona, a ustvari to nije ta~no. Svi povrije|eni su u pratwi hrvatskih vojnih policajaca pregledani od strane qekara bolnice Split, te su nakon qekarske pomo}i vra}eni u zatvor u Lori. Spremo Petar i daqe je bio u te{kom stawu, pa je ponovo iz zatvora vo|en u bolnicu gde je i umro.

63

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Osim naprijed navedenog mu~ewa zarobqenih Srba u Lori - Split zarobqenicima nije data hrana. Poni`avani su na razne na~ine. Prisiqavali su ih da pjevaju usta{ke pjesme, na usta{ke pozdrave i sli~no, zatim su ih prisiqavali da govore iskqu~ivo na hrvatskom jeziku. Uz tu~wavu do krajwih granica izdr`qivosti zarobqenici su saslu{avani. Tu~wave i mu~ewa nije po{te|en ni te{ki invalid Lugowa Sre}o, kojeg su ~ak udarali po glavi. Spremo (Sime) Nedeqko i wegov brat Dragan u gepeku putni~kog vozila iz Splita prevezeni su iz Splita u Tomislavgrad na saslu{avawe a u drugim vozilima, tako|e u gepeku - prtqa`niku na saslu{awe u Tomislvgrad prevezeni su sve{tenik Srpske pravoslavne crkve Perkovi} Zoran, zatim Bosni} Qubo, Mili{i} Rane, [ebez Trifko, [ebez (Trifka) Milorad, Mili{i} Du{an sin Neboj{e, Lugowa Sre}o, Mili} Milan i Mili} Ratko. U stanici milicije Tomislavgrad prilikom saslu{avawa zarobqeni Srbi su te{ko mu~eni, {to je posebno karakteristi~no za mu~ewe sve{tenika Perkovi} Zorana, koji je od tu~e onesvije{}en le`ao u vodi u }eliji sve do uko~enosti. Iz Tomislavgrada ponovo su vra}eni u Split u policijsku upravu. U policijskoj upravi nastavqeno je sa opisanim mu~ewem. Izuzev Perkovi}a, Bosni}a i Mili{i} Rane ostali zarobqenici vo`eni su u pravcu Zadra. Uglavnom su vo`eni no}u. Neki su usputno izdvajani i premla}ivani da bi ih narednih no}i sviju skupa zadr`ali u nekom logoru biv{e kasarne JNA u okolini Zadra. 1. u Zadru zarobqeni Srbi su mu~eni kao {to je to i naprijed opisano. Dio Srba zarobqenika je izdvojen i ostavqen u nekim gara`ama u blizini Zadra i za wih do danas nije poznato. Nakon boravka od oko 7 dana zarobqeni Zrbi prevezeni su u logor u Eminovo selo, op{tina Tomislavgrad. U Eminovom selu nastavqeno je mu~ewe zarobqenika, a nekima od wih je i u tom logoru nasilno stavqana so u usta, a zatim su ispitivani. Iz tog logora prevezeni su u logor u Vrgorcu. 1. u tom logoru je nastavqeno sa mu~ewem. Iz logora u Eminovom selu u kojem su neki ubadani no`em bilo je dosta zarobqenih Srba koji su te{ko podnosili logorske uslove. U logoru u Vrgorcu posebno je mu~en Spremo Mile zvani Migac koji je od silnih udaraca u tom logoru i podlegao. Nakon boravka u tom logoru zarobqeni Srbi prevezeni su u Logor u Qubu{kom. U tom logoru boravili su sve do razmjene zarobqenika do 14. 05. 1992. godine odnosno Perkovi} Zoran, Bosni} Minka, Karan Zagorka, Spremo Stoja i Despeni} Mira do 05. 05. 1992. godine. Imenovani zarobqenici su ne{to mawe mu~eni u logoru u Qubu{kom, vjerovatno radi pripreme za razmjenu. ^iv~i} Mirko, Dragoqevi} Slavko, Kanli} Spasoja, Mari} Jovo, Mili} Ratko, Mili} Qubo, Mili{i} (Stevana) Du{an i Niki} Du{an izmu~eni i te{ko povrije|eni su no}u izdvojeni u okolini Zadra i wihova daqa sudbina do danas nije poznata. Duvwak Nikola, Duvwak Du{an i Lugowa Ratko zadr`ani su u logoru u Tomislavgradu izmu~eni i pretu~eni i tako|e wihova daqwa sudbina do danas nije poznata. Ma{i} Dragan, Milivoj Ratko i Marko i Mari} \oko izmu~eni i pretu~eni zadr`ani su u logoru Eminovo selo i od tada do sada o wima drugo ni{ta nije poznato.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

64

Zubi} Stojan starac i invalid nakon mu~ewa i udarawa iz logora Lora-Split odveden je u bolnicu gdje je tobo`e lije~en sve do 14. 05. 1992. godine kada je izvr{ena razmjena i starca Zubi} Stojana, koji je odmah po izvr{enoj razmjeni primqen u bolnicu u Kninu gdje je za oko 7 dana i umro. U navedenoj bolnici izvr{en je detaqan prelged i sa~iwena medicinska dokumentacija o zadobijenim povredama i uzrocima smrti. Putem Me|unardonog crvenog krsta porodici Spremo Petra dostavqena je medicinska dokumentacija i obavje{tewe da je imenovani umro u bolnici u Splitu. Foto dokumentacija o le{u ne postoji a fotokopija medicinske dokumentacije dostavqena je u prilogu na{e krivi~ne prijave broj:28-03-230-KU-63/93 od 17. 12. 1992. godine. Na osnovu operativnih saznawa osim o{te}enih navedenih lica u logorima ubijeni su: Petar Panti} iz Mostara, koji je od posqedica mu~ewa umro u Lori-Split 22. 04. 1992. godine. Borovi} Du{an zv. Duka od posqedica mu~ewa umro je 18. 04. 1992. godine u Tomislavgradu i Andrija{evi} Milorad ubijen krajem aprila u mu~ili{tu Gale~i} kod [ujice op{tina Tomislavgrad. U tim logorima mu~ena su i sqede}a lica : Kiso Nedeqko rodom iz Kupresa, Zelen Branko, Milisav Radovan, Milisav nada, Savi} Miroslav svi iz Tomislavgrada, Bekan Rusko iz ^apqine, izvjesni Drago iz Klepaca, Bulut Vlado, Bulut Damjan, Bulut Gavro, Zirojevi} zv Bele Simovi} Ratko, Jakovqevi} Dragan, Gazivoda Luka, izvjesni Popovi}, Velemir Nenad iz Baqaka - Tomislavgrad, Majki} Radovan, Majki} Miroslav, Ze~evi} Nenad, Milisav Nenad, Milisav Radovan, Milisav Miroslav, Va`i} Pero, Kos Ratko, Pavlovi} Savo, Va`i} Obran, Va`i} Mladen, Ze~evi} Milenko, U}ukalo Slobodan, Zolen Zdravko, Milo{ Vukovi} svi iz Tomislavgrada i Anti} Stevo iz Kowica. Zarobqeni Srbi su razmijeweni 5 ili 14. 05. 1992. godine i odmah po izvr{enoj razmeni lije~eni su u raznim medicinskim ustanovama u Kupresu, M. Gradu, Bawoj Luci, Beogradu, Novom Sadu i drugim mjestima i lije~ewem je ustanovqeno da su gotovo svi zarobqenici pre`ivjeli te{ke du{evne patwe i zadobili te{ke tjelesne povrede (povrede ki~me, polomqen ve}i broj rebara, prebijene ruke, prebijene noge, izbijeni zubi i dr. ) sa te{kim posqedicama po zdravqe zarobqenika. U logoru u Stipani}ima, op{tina Tomislavgrad zarobqene Srbe opslu`ivao je qekar Vila Marko, hrvat iz Kupresa, koji je u~estvovao od momenta zarobqavawa sSrba iz Kupresa pa sve do boravka u logoru u Tomislavgradu. Dakle, u Kupresu u nasequ "Krateq" i u Begovu Selu kr{e}i pravila me|unarodnog prava za vrijeme izvr{ene agresije na podru~je op{tine Kupres u dane 5. i 6. 04. 1992. godine od strane HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija vr{eno je zarobqavawe civilnih lica`ena, djece, staraca, invalidnih lica i mu{karaca koji su bez obzira da li su posjedovali bilo kakvo oru`je, zarobqavani i odvo|eni u logore u Tomislavgrad, logor Stipani}i i logor Eminovo Selo, u Split u logor Lora-Republika Hrvatska, u okolinu Zadra-Republika Hrvatska, logor Vrgorac - Republika Hrvatska i logor Qubu{ki podru~je tzv. HercegBosne.

65

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prema zarobqenim Srbima u opisanim logorima primjewivane su najsvirepije metode mu~ewa - udarawem toqagama, koqem, kundacima, lancima, komadima kablova, pi{toqima, palicama, nogama i {akama, stavqawem pi{toqa u grlo, stavqawem bombe usta, prisilnim davawem soli, ga{ewem cigareta po tijelu, ubodima no`em po tijelu, prikqu~ivawem na elektri~nu energiju, raznim prijetwama, raznim poni`avawima, zastra{ivawem, posipawem goriva po pojedinim zarobqenicima pa paqewem, nedavawem hrane i vode i na druge sli~ne na~ine koji su kod zarobqenih Srba prouzrokovale te{ke du{evne posqedice i te{ke tjelesne povrede. Osim toga, prilikom zarobqavawa Srba u naseqima Krateq i Begovu Selu paqene su srpske ku}e i stanovi, pqa~akane pokretne stvari - vozila, ku}anski aparati, novac i dragocjenosti, zlatni predmeti i druge potrebne stvari te paqeni objekti dru{tvenih preduze}a, dru{tvenih i privatnih trgovniskih i drugih radwi, objekti privatnih preduze}a i druga imovina koju su smatrali srpskom. Iz izlo`enog proizilazi postojawe osnovane sumwe da su nepoznati u~inioci pripadnici HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija iz nacionalisti~kih pobuda, podmuklo i na krajwe ne~ovje~an na~in izvr{ili krivi~na djela ratni zlo~in protiv civilnog stanovni{tva iz ~lana 142. i ratni zlo~in protiv ratnih zarobqenika iz ~lana 144. preuzetog KZ-a SFRJ. Primer iz krivi~ne prijave KU-62/92 - Dana 03. 04. 1992. godine od strane paravojnih formacija HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija iz Kupresa, Tomislavgrada, Livna, Bugojna, G. Vakufa i drugih mjesta Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na podru~je op{tine Kupres, oru`anim napadom na selo Dowi Malovan koji je izvr{en dana 03. 04. 1992. godine. - U periodu od 03-10/. 04. 1992. godine Spremo Branislav, wegova majka, Spremo Stojko i wegova `ena An|a su se krili u obli`woj {umi iznad sela Botun, po vlastitoj procjeni dolazili su do ku}e i hranili stoku. Dana 10. 04. 1992. godine po{to su tu no} boravili u ku}i Spremo Stojke, oko 08,00 ~asova izvr{en je oru`ani napad od strane paravojnih hrvatskih formacija na ku}u Spremo Stojke. U tom oru`anom napadu u~estvovalo je oko 50 vojnika koji su napad izvr{ili iz pje{adijskog oru`ja i ru~nim bombama. Napad je izvr{en sa svih strana. U tom trenutku u podrumu ku}e nalazili su se Spremo Savica, Spremo An|a i Spremo Stojko a Spremo Branislav se nalazio na tavanskom dijelu ku}e. Napada~i su se pribli`ili ku}i, nasilno otvorili vrata na podrumu ku}e, aktivirali i ubacili ru~nu bombu u podrum, tom prilikom su li{ene `ivota Spremo Savica i Spremo An|a. Jedan od napada~a se i uvjerio da su dokraj~ene -li{ene `ivota i nisu se zadovoqili time. Zapalili su ku}u. Ku}a je u potpunosti izgorjela i le{evi djelimi~no izgorjeli. za to vrijeme Spremo Branislav se nalazio na tavanskom prostoru. Me|utim i on je li{en `ivota, najverovatnije kad je vidio po`ar isko~io je sa tavana i ubijen je hicem iz pje{adijskog

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

66

oru`ja. 1. pored toga napada~i se nisu time zadovoqili nego su Spremo Branislava najverovatnije posmrtno o{trim predmetom isjekli po licu. Spremo Stojko je u takvoj paklenoj situaciji uspio da se sakrije i da se po zavr{etku napada i paqewa ku}e, udaqi prema obli`woj {umi. Dana 13. 04. 1992. godine prona|eni su le{evi Spremo Branislava, Spremo Savice i Spremo An|e. Pregledom le{a na licu mjesta, kao i u Domu zdravqa Kupres utvr|ene su prostrelne rane na Spremo Branislavu i ostacima le{eva Spremo Savice i An|e. Sahrana imenovanih izvr{ena je na seoskom grobqu u Begovu Selu. Krim. tehni~ar SJB [ipovo je fotografisao lice mjesta sahrane i fotorafije nastradalih te na~inio foto dokumentaciju. Izuzeti su izvodi iz mati~ne kwige umrlih Spremo Savice, Spremo An|e i Branislava. Sa o~evicem ovog doga|aja Spremom Stojkom obavqen je informativni razgovoro|en Dakle, nepoznati izvr{ioci - pripadnici HOS-a, ZNG-a i drugih hrvatskih formacija iz nacionalisti~kih pobuda, iz mr`we i na krajwe ne~ovje~an na~in li{ili su `ivota civile Spremo Savicu, staricu, Spremo An|u, `enu i Spremo Branislava svi iz sela Botun, op{tina Kupres. Iz navedenog proizilazi postojawe osnovane sumwe da su nepoznati izvr{ioci - pripadnici HOS-a, ZNG-a i drugih paravojnih hrvatskih formacija po~inili krivi~no djelo ratni zlo~in protiv civilnog stanovni{tva iz ~lana 142. preuzetog KZ-a SFRJ. Primjer iz KU-60/92 - U vremenskom periodu od 04. -06. 04. 1992. godine za vrijeme oru`anog napada na podru~je op{tine Kupres, izvedenog od strane nepoznatih uniformisanih i naoru`anih lica-pripadnika hrvatskih paravojnih formacija HOS i dr. iz Bugojna, Livna, Tomislavgrada i dr. mjesta Republike Hrvatske, prikqu~ili se ovim formacijama i zajedno sa ovim licima - tako|e u uniformama HOS-a i naoru`ani, protivno pravilima me|unarodnog prava, li{ili `ivota iz pje{adijskog oru`ja, a iz nacionalisti~kih pobuda, civile koji nisu bili naoru`ani niti su imali sredstva za odbranu ve} su prilikom napada na Kupres pani~no bje`ali i to : Konti} Lazu, Konti} Milorada, Dragoqevi} Todora, Bosni} [piru, Pavlovi} Trifka, ]elebe}i Dragu, Lugowa Stevu, Pani} Luku, Jar~evi} Nedeqka, Markovi} Dragana i Kanli} Vojislava - svi iz Kupresa, srpske nacionalnosti. Dakle, grubo kr{e}i pravila me|unarodnog prava za vrijeme rata tj oru`anog sukoba iz nacionalisti~kih pobuda li{ili `ivota 11 lica srpske nacionalnosti iz redova civilnog stanovni{tva.

67

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana, 03. 04. 1992. godine oko 06,00 ~asova iz pravca [ujice tj. Tomislavgrada i dr. gradova iz Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na podru~je op{tine Kupres, napadom na selo Dowi Malovan. Istovremeno, s obzirom da su se prethodno vojno i organizaciono dobro pripremili, izvr{en je napad na sva sela u kojima si `ivjeli mje{tani srpske nacionalnosti od strane ve}eg dijela mje{tana hrvatske i muslimanske nacionalnosti - prete`no lica takve starosne dobi koji su bili sposobni za borbu. Ta lica su obukla vojni~ke uniforme sa oznakama HOS-a, ZNG-a i dr., uzela pje{adijsko oru`je i prikqu~ila se nepoznatim napada~ima iz Tomislavgrada i dr. mjesta. Zajedno sa wima, djeluju}i kao jedinstvena vojna organizacija sa istim ciqem - ubijawe i zarobqavawe mje{tana op{tine Kupres srpske nacionalnosti, te te`wa za uspostavqawe svoje vlasti na ovom podru~ju, prijavqeni su u uniformama hrvatske vojske (oznake HOS, ZNG i dr. ) i naoru`ani dugim i kratkim pje{adijskim naoru`awem zajedno sa napada~ima, u gradu Kupresu vr{ili zarobqavawe odre|enih civila koja su predavali napada~im ili li{avali `ivota na licu mjesta. Kod mje{tana Kupresa civila koji nisu bili uniformisani niti naoru`ani, vladala je panika. Uglavnom su se srkivali po podrumima zgrada s obzirom da su napada~i u gradu djelovali sa tri tenka "leopard" a pogotovo zbog straha zbog saznawa da su se neki doma}i mje{tani hrvatske i muslimanske nacionalnosti prikqu~ili napada~ima. - Dana 06. 04. 1992. godine tre}e prijavqeni je u uniformi HOS-a naoru`an sjedio na jednom tenku "leoprad" i pokazivao ni{anxiji tenka koje su srpske ku}e na koje je ni{anxija ispaqivao granate uglavnom ga|aju}i podrume. Tako su pogo|ene ku}e Bosni} Qube, Spremo Petra zv Burdu{ obadvije iz naseqa Krateq u Kupresu i druge ku}e. Ku}a Spremo Petra je nakon toga izgorjela. Pored ku}a ~iji su vlasnici bili Srbi tre}e prijavqeni Turalija Zoro je pokazivao i va`nije objekte u gradu koji su tako|e ga|ani iz tog tenka i to : zgrada SJB Kupres, hotel "Kupres", ugrada SIZ-a, banke, stambene zgrade gdje su ve}inom stanovali Srbi, dom kulture, dom zdravqa, osnovna {kola, zgrada {umarije i drugih. Krim. tehni~ar je fotografisao navedene zgrade sa o{te}ewima. U vremenu od 04. -06. 04. 1992. godine, svi prijavqeni osim tre}eprijavqenog su zajedno sa drugim, za sada nepoznatim licima, iz pje{adijskog oru`ja, iz nacionalisti~kih pobuda li{ili `ivota slijede}e mje{tane Kupresa, civile srpske nacionalnsoti koji nisu bili naoru`ani niti su pru`ali otporo|en - Dana 04. 04. 1992. godine oko 16 ~asova ispred ku}e Zubi} Petra u Kupresu, prijavqeni su li{ili `ivota iz pje{adijskog oru`ja nenaoru`anog civila Kanli} Vojislava sina Gojka i Boje ro|en Erceg, ro|en 02. 01. 1955. godine u Dowem Malovanu, sa prebivali{tem u Kupresu, ulica Vojina Zirojevi}a bb-Srbin. Svjedoci-o~evici : Konti} Predrag, Svitlica Rade, Bojani} Ranko, Mati} Milorad, Lugowa \oko, Lugowa Branko i ^egar Radovan - svi iz Kupresa.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

68

- Dana 06. 04. 1992. godine oko 1230 ~asova za vrijeme dok su sa uzdignutim rukama izlazili iz ku}e Konti} Milorada u Kupresu, li{eni su `ivota iz pje{adijskog oru`ja, od strane prijavqenih i drugih nepoznatih lica, nenaoru`ani civili : Konti} Milorad zv. ]iro, sin Stanka i Stane ro|en @dero, ro|en 16. 11. 1958. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Dragoqi} Todor zv. To{a, sin Stojana i Gospave, ro|en 20. 06. 1958. godine u selu Mu{i}, opt{ina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Bosni} [piro, sin Nedeqka i Sime ro|en Zubi}, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu Bajramovci, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Pavlovi} Trifko zv. Lola, sin Stanka i Ru`e, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu Dowe Vukovsko, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Jar~evi} Nedeqko zv. [vabo, sin Trifka i Stane ro|en Manojlovi}, ro|en 21. 05. 1950. godine u selu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Svjedok - o~evidac : Lugowa Savo iz Kupresa. - Dana 06. 04. 1992. godine, u popodnevnim ~asovima, od strane prijavqenih i drugih lica u uniformama HOS-a, iz ku}e Lugowa (Svetka) Marka u Kupresu, naseqe Krateq, izveden je nenaoru`an civil Konti} Lazo, sin Vukana i Savice ro|en @ivani}, ro|en 03. 01. 1960. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq 2, Srbin - koji je odmah po izvo|ewu iz ku}e li{en `ivota iz pje{adijskog oru`ja. Po li{ewu `ivota Konti} Lazi je jedno nepoznato lice u uniformi HOS-a no`em odsjeklo lijevo uho. Svjedoci-o~evici : Lugowa Svetka Marko, Lugowa \or|e Marko, Zeqkovi} Boro, Ba}o Bo{ko, Bukvi} Vukan, Mari} Miro i Mari} Du{an svi iz Kupresa. - Dana 06. 04. 1992. godine u popodnevnim ~asovima, prijavqeni su zajedno sa drugim nepoznatim naoru`anim licima u uniformama HOS-a, po{to su izveli iz ku}e Spremo Petra u nasequ Krateq u Kupresu - iz pje{adijskog oru`ja li{ili `ivota civile : ^elebi} Dragu, sin Petra i Savice ro|en Niki}, ro|en 05. 09. 1966. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin. Lugowa Stevu, sin Bogoquba i Qeposave ro|en Vasi}, ro|en 02. 08. 1966. godine u mjestu Dowe Ravno, op{rina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin

69

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

^elebi} Drago i Lugowa Stevo, li{eni su `ivota ispred ku}e Husinbegovi} Omera iz Kupresa koja se nalazi uneposrednoj blizini ku}e Spremo Petra. Svjedoci-o~evici: Karan marko, Zeqkovi} Boro, Lugowa Marko i dr. iz Kupresa. - Dana 06. 04. 1992. godine oko 18,00 ~asova prijavqeni su zajedno sa drugim nepoznatim licima iz pje{adijskog oru`ja, li{ili `ivota nenaoru`anog civila Pani} Luku, sin Petra i Ru`e ro|en Velimir, ro|en 09. 07. 1946. godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres, stalno nastawen u Kupresu, ul. Druge proleterske brigade bb, Srbin, za vrijeme dok je bje`ao preko potoka "Kari}evac" u blizini ku}e ^iv~i} Mitra iz Kupresa. Svjedoci - o~evici : Lugowa Savo, Svitlica Rade, Trivunovi} Nenad, Mari} Stanko zv. Debeli i dr. iz Kupresa. - Dana 06. 04. 1992. godine u popodnevnim ~asovima, prijavqeni su zajedno sa drugim nepoznatim naoru`anim licima u uniformama HOS-a, iz pje{adijskog oru`ja li{ili `ivota nenaoru`anog civila Markovi} Dragana zv. Gacu, sina Milana i Boje ro|en Mari}, ro|en 05. 10. 1969. godine u Kupresu, sa preivali{tem u Kupresu ul. Mar{ala Tita bb, Srbin - u blizini wegove ku}e u ulici Mar{ala Tita u Kupresu. Sva navedena lica koja su li{ena `ivota prona|ena su nakon oru`anog sukoba od strane Vojske Republike Srpske i sahrawena : u spomen parku u Kupresu, sahraweni su Kanli} Vojislav i Markovi} Dragan, na mjesnom grobqu u Ravnom, sahraweni su : Konti} Lazo, Konti} Milorad, ^elebi} Drago, Lugowa Stevo i Jar~evi} Nedeqko. na mjesnom grobqu u Mu{i}u, sahraweni su : Dragoqevi} odor i Pani} Luka, na mjesnom grobqu u Vukovsku sahrawen je Pavlovi} Trifko i na mjesnom grobqu [emanovci sahrawen je Bosni} [piro.

Krim. tehni~ar je fotografisao mjesta gde su navedeni sahraweni, kao i wihove fotografije iz evidencije li~nih karata u SJB Kupres. O izvr{enim fotografisawima krim. tehni~ar je sa~inio foto dokumentaciju. @rtve hrvatskog genocida U obimnoj dokumentaciji dato je preko 80 krivi~nih prijava za ova zlodjela i genocid u kojim je navedeno preko 70 identifikovanih srpskih `rtava. U periodu izme|u 3. i 7. aprila 1992. godine u Kupresu i wegovoj okolini, ubijeni su, pored ostalih i sqede}i srpski civili :

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

70

1. Ba{ti} (Basti}) Predrag, iz Kupresa, ul. 9. kraji{ke brigade bb, ro|en 28. 08. 1971. godine u Livnu, od oca Tomislava i majke Mirjane, ro|ene Bosni}, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su najprije bili podvrgnuti mu~ewu, a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz vatrenog oru`ja. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Wihova tijela su prona|ena tek poslije 25 dana. 2. Bosni} [piro, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu Bajramovci, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Sime, ro|ene Zubi}, zaklan 06. 04. 1992. godine. (@rtva snimqena - 16 fotografija le{a i nalazi se uz krivi~nu prijavu. 3. Vavan Ilija, ro|en 1950. godine u selu Gorwem Malovanu, od oca Gojka, ubijen 7 aprila 1992. godine u blizini ^au{e kod Gorweg Malovana prilikom bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 4. Danilovi} Vlajko, ro|en 1952. godine u selu Mu{i}, od oca Jove, ubijen 6 aprila 1992. godine u svojoj ku}i u Kupresu. 5. Dragoqevi} Todor, zvani To{a, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 20. 06. 1958. godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres, od oca Stojana i majke Gospave, ubijen po{to je prethodno mu~en i masakriran, 6 aprila 1992. godine (prilog - uz krivi~nu prijavu 17 fotografija le{a). 6. Duvwak Vlado, iz Kupresa, ro|en 20. 07. 1945. godine u Oxaku, op{tina Kupres, od oca Dragomira i majke Stane, ro|ene [e{um, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije po~eli da pucaju po wima. Tom prilikom Vlado je ubijen. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 7. Duvwak Vlado, iz Doweg Malovana, ro|en 1907. godine u Dowem Malovanu, od oca A}ima, ubijen u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 8. Duvwak Darinka iz Doweg Malovana, ro|en 15. 03. 1935. godine u Blagaju, od oca Draguna, ubijena u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 9. Duvwak Milan, iz Doweg Malovana, ro|en 1936. godine, od oca Vlade, ubijen u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 10. Duvwak Milo{, iz Doweg Malovana, ro|en 1925. godine, od oca Mitra, ubijen sa svojim sinom Mitrom u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.

71

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

11. Duvwak Mitar, ro|en 1940. godine, od oca Dana, ubijen u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 12. Duvwak Mitar, iz Doweg Malovana, ro|en 1965. godine, od oca Milo{a, ubijen sa svojim ocem Mitrom u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 13. Duvwak Svetko, iz Doweg Malovana, ro|en 1960. godine, od oca Sime, ubijen u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine. 14. Duvwak Cvetko (dokaz 714/95-7) 15. @ivani} @arko, iz Kupresa, ro|en 1946. godine u Dowem Vukovskom, sin Vuke, poveden sa grupom zatvorenih Srba - civila iz Kupresa ka [ujicama 7. aprila 1992. godine i u jednom momentu, kada je iza{ao iz kolone, Ante ^i~ak mu je pucao u noge a Ivo ^i~ak u glavu, pa je tako ubijen. 16. Zubi} Jovo, iz Kupresa, Mar{ala Tita 38/5, ro|en 31. 03. 1950. godine u Blagaju, op{tina Kupres, od oca Riste i majke Jovanke, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gde su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije po~eli da pucaju po wima. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 17. Zubi} Stojan, iz Kupresa, za vrijeme boravka po logorima bio je prebijan, tako da je umro prilikom razmjene 15. 05. 1992. godine. 18. Jar~evi} Vlastimir, iz sela Ravno kod Kupresa, ro|en 06. 09. 1956. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Marka i majke Du{anke, ro|ene [e{um, uhap{en u Kupres 03. aprila 1992. godine i odveden u podrum Milenka Vile gdje je bio zatvoren sa grupom Srba koji su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije po~eli da pucaju po wima. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gde su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 19. Jar~evi} Nedeqko zv. [vabo, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 21. 05. 1950. godine u selu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Trifka i majke Stane, ro|ene Manojlovi}, ubijen 06. 04. 1992. godine. 20. Kanli} Vojislav zv. Krezo iz Kupresa, ul. Vojislava Zubojevi}a bb, ro|en 02. 01. 1955. godine u Dowem Malovanu, od oca Gojka i majke Boje, ro|ene Erceg, 04. aprila 1992. godine pogo|en iz snajpera i rawen a zatim ubijen iz neposredne blizine od grupe hrvatskih vojnika u maskirnim uniformama, me|u kojima je bio i Pero Ivi}.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

72

21. Kanli} Mirko, iz Kupresa, ulica 27. jula broj 7, ro|en 01. 05. 1950. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Du{ana i majke Anice, ro|ene Duvwak, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije po~eli da pucaju po wima. Mirko je te{ko rawen. Le{eve ubijenih i rawene Mirka Kanli}a i Jovu Pavlovi}a pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su u jamu ba~eni najprije rawenici a preko wih le{evi ubijenih. Obojica rawenika su podlegli povredama. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 22. Karajli} (Kanli}) Niko iz Kpresa, ubijen klawem 06. 04. 1992. godine. 23. Karan Nedeqko iz Kupresa, ro|en 22. 08. 1949. godine u Blagaju, op{tina Kupres, od oca Stanka i majke Milice, ro|ene Vavan, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije bili ubijeni iz vatrenog oru`ja. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 24. Kauli} Marko, ubijen 01. maja 1992. godine, u selu Oxak, op{tina Kupres. 25. Keranovi} Marko, iz Kupresa, ro|en 1948. godine u Gorwem Vukovsku, zaseok Bu}eva~a, od oca Bo`a, ubijen je 6. aprila 1992. godine na padinama Male Plazenice, koja se uzdi`e iznad Kupresa, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 26. Kne`i} Rade, ro|en 1926. godine u selu [emenovcima od oca Milenka, ubijen 6 aprila 1992. godine u podno`ju Male Plazenice, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 27. Konti} lazo, iz Kupresa, naseqe Krateq 2, ro|en 03. 01. 1960. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Vukana i majke Savice, ro|ene @ivani}, koji je nakon zarobqavawa 06. 04. 1992. godine bio ubijen. On je jedini bio u vojni~koj uniformi. Bio je odmah ubijen po naredbi Zorana Radi}a, zv Zeko, Hrvata iz Kupresa. Bila mu je smrskana desna strana lica od udarca tupim predmetom i odsje~eno desno uho (prilog uz krivi~nu prijavu 22-fotografija le{a). 28. Konti} Milorad, zv ]iro, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 16. 11. 1958. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Stanka i majke Stane, ro|ene @dero, ubijen 06. aprila 1992. godine, iskopano mu lijevo oko (Prilog uz krivi~nu prijavu 15-fotografija le{a). 29. Lugowa Lazo, iz sela Ravno, op{tina Kupres, ubijen u svom selu.

73

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

30. Lugowa Stevo, voza~, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 02. 08. 1966. godine u mjestu Dowe Ravno, op{tina Kupres, od oca Bogoquba i majke Qeposave, ro|ene Vasi}. Izveden iz svoje ku}e 6. aprila 1992. godine i po naredbi Filipovi}a komandnata HVO odmah je, na licu mjesta, bio strijeqan, po{to su mu prethodno za `ivota izvadili desno oko (Prilog uz krivi~nu prijavu 21-fotografija le{a). 31. Male{ Niko, ro|en 1941. godine u selu Rili}i, od oca Bo`a, ubijen 7. aprila 1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog Vrha i dowevukovskog zaseoka Kudiqi. 32. Manojlovi} \or|e, ro|en 1955. godine u selu Gorwem Vukovskom, od oca Stanka, ubijen 6. aprila 1992. godine u podno`ju Male Plazenice kod Kupresa, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 33. Mari} Spasoje, ro|en 1933. godine u selu Zanaglini, od oca Jove, ubijen u zanaglinskoj {umi 9. aprila 1992. godine. 34. Mari} Stanko, ro|en 1949. godine u selu Rili}i, ubijen 6. aprila 1992. godine u podno`ju Male Plazenice kod Kupresa, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 35. Markovi} Dragan zv. Gaca iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita bb, ro|en 05. 10. 1969. godine u Kupresu, od oca Milana i majke Boje, ro|ene Mari}, ubijen 06. 04. 1992. godine u Kupresu, u blizini svoje ku}e u centru Kupresa. 36. Milinovi} Marko, iz Kupresa, ulica Mar{ala Tita broj 11, ro|en 17. 08. 1959. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Pere i majke Qube, ro|ene Bo{wak, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su najprije bili podvrgnuti mu~ewu, a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz vatrenog oru`ja. Le{eve ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Wihova tijela su prona|ena tek poslije 25 dana. 37. Mili{i} Milan, ro|en 1965. godine, od oca Milenka, ubijen 6. aprila 1992. godine kada je tokom no}i poku{ao da se izvu~e iz opkoqenog Kupresa. 38. Pavlovi} Jovo, iz Kupresa, ro|en 19. 01. 1951. godine u Kupresu, od oca Vlada i majke An|e, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje je podvrgnut mu~ewu i te{ko rawen. Le{eve ubijenih i rawene i Jovu Pavlovi}a, Mirka Kanli}a pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su u jamu ba~eni najprije rawenici a preko wih le{evi ubijenih. Obojica rawenika su podlegli povredama. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

74

39. Pavlovi} Trifko zv. Lola trgova~ki radnik, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 10. 11. 1957. godine u selu Dowe Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Stanka i majke Ru`e, ubijen 06. 04. 1992. godine. Udarcem tupim predmetom po glavi odvaqen mu je gorwi dio lobawe (prilog uz krivi~nu prijavu 20 i 20A-fotografije le{a). 40. Pani} Luka, iz Kuprea, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 09. 07. 1946. godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres, od oca Petra i majke Ru`e, ro|ene Velemir, ubijen u Kupresu 06. 04. 1992. u blizini ku}e Mitra ^iv~i}a. 41. Rudi} Borislav, ro|en 1934, godine u selu Rili}i, od oca Qubomira, ubijen 7. aprila 1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog vrha i dowevukovskog zaseoka Kudiqi. 42. Soro Du{an, ro|en 1934. godine u Zanaglini, op{tina Kupres, od oca \ura, ubijen 7. aprila 1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog Vrha i dowevukovskog zaseoka Kudiqi. 43. Soro Du{an, ro|en 1934. godine u Zanaglini, op{tina Kupres, od oca \or|a, ubijen 10. aprila 1992. godine u zanaglinskoj {umi. 44. Spremo An|a, ro|ena 1935. godine, od oca Ilije, ubijena aprila 1992. godine u svojoj ku}i u Kupresu, gde je potom zajedno sa ku}om spaqena. 45. Spremo Branislav, ro|en 1950. godine, od oca Mirka, izmasakriran aprila 1992. godine pred svojom ku}om. 46. Spremo Milorad, ro|en 1936. godine, od oca Branka, ubijen 9. aprila 1992. godine u zanaglinskoj {umi. 47. Spremo Savica, ro|ena 1920. godine, od oca Jova, ubijena aprila 1992. godine u svojoj ku}i u Kupresu, gde je potom zajedno sa ku}om spaqena. 48. Spremo Simo, ro|en 1930. godine u Begovom Selu, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Ne|e, ro|ene Popovi}, ubijen od strane hrvatskih vojnika 7. aprila 1992. godine prilikom povla~ewa iz Kupresa. Prije toga je zlostavqan tako {to je udaran po celom tijelu ~vrstim predmetima a onda je usmr}en udarcem maqa u lobawu (Prilog uz krivi~nu prijavu - 23 i 23a fotografije le{a). 49. Spremo Strailo, ro|en 1909. godine, od oca Stjepana, ubijen 9. aprila 1992. godine u zanaglinskoj {umi. 50. ^elebi} Drago, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 05. 09. 1966. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Petra i majke Savice, ro|ene Niki}, izveden je zajedno sa Stevom Lugowom iz ku}e Spremo Petra i po naredbi

75

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Filipovi}a strijeqan na ulici, ispred ku}e Omera Huseinbegovi}a, 6. aprila 1992. godine (Prilog uz krivi~nu prijavu - 18 fotografija le{a). 51. [e{um Mom~ilo, iz Kupresa, ro|en 13. 03. 1937. godine u Zanaglini, op{tina Kupres, od oca Milo{a i majke Milice, ro|ene Rudi}, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su najprije bili podvgrnuti mu~ewu a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz vatrenog oru`ja. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu, da bi bili prona|eni tek poslije 25 dana. 52. [kobi} Nenad, ro|en 1954. godine u selu Botunu, od oca Petra, ubijen 7. aprila 1992. godine kod ^aju{e blizu sela Gorweg Malovana, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 53. [kobi} Stojan, ro|en 1954. godine u selu Botunu, od oca Petra, ubijen 7. aprila 1992. godine kod ^aju{e blizu sela Gorweg Malovana, prilikom poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa. 54. [ormaz Dragan, iz Kupresa, ul. 27 jula broj 7, ro|en 15. 08. 1952. godine u Rili}u, op{tina Kupres, od oca Jova i majke Ane, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile gdje su bili podvrgnuti mu~ewu. Sutradan su ih postrojili uz zid i po~eli da pucaju po wima pa je Dragan bio te{ko rawen od ~ega je ubrzo umro pred svedokom 446/96. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana. 55. NN, kupre{ki Srbin, masakriran aprila 1992. godine u Kupresu, od strane Hrvata, koji su mu prethodno udarcima prebili prste na rukama, a potom mu maqem smrskali lobawu (Prilog uz krivi~nu prijavu - 24 fotografija le{a). "Kupre{ka grupa" Usput, izme|u Duvna (Tomislavgrada), Splita i Zadra jedan broj zatvorenih Srba je bio izdvojen i wima se nakon toga gubi svaki trag. Sva nastojawa da se oni prona|u do sada su ostala bez rezultata. Oni su poznati kao "kupre{ka grupa" koja se vodi nestalima: 1. Dragoqevi} Slavko, nastavnik iz sela Mu{i}, op{tina Kupres, ro|en 13. 09. 1946. godine u mjestu Ravno, op{tina Kupres, od oca Stojana. 2. Duvwak Du{an, zv. Duka, iz Kupresa. 3. Duvwak Miko (Marko), iz Kupresa, ro|en 17. 05. 1947. godine u mestu Pribeqa, o{tina Glamo~, od oca Milo{a. 4. Duvwak Nikola, ro|en 30. 05. 1957. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Save.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

76

5. Kanli} Pajo, iz Kupresa. 6. Kanli} Spasoje, ro|en 30. 05. 1957. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Jova. 7. Lugowa Ratko, iz sela Ravno, op{tina Kupres, ro|en 09. 11. 1962. godine u Ravnom, od oca Bogoquba. 8. Mari} \or|e, zv. Bugo, iz Kupresa, ro|en 1932. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Rada. 9. Mari} Jovo, zv. Joco iz sela Zanaglina, op{tina Kupres, ro|en 1943. godine, od oca Ostoje. 10. Ma{i} Dragan, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 01. 11. 1960. godine, od oca Milivoja. 11. Ma{i} Marko, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 02. 01. 1951. godine, od oca Manojla. 12. Ma{i} Milivoje, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 05. 05. 1954. godine, od oca Mila. 13. Ma{i} Ratko (Radovan), iz Kupresa, ro|en 1953. godine, od oca Manojla. 14. Mili} Qupko - Qubo, iz Kupresa, ro|en 20. 07. 1941. godine u Kupresu, od oca Nikole i majke Todore, ro|ene Mari}, uhap{en u Kupresu 5. aprila 1992. godine. 15. Mili} Ratko, iz Kupresa, ro|en 12. 06. 1938. godine u mjestu Brda, op{tina Kupres, od oca Nikole i majke Todore, ro|ene Mari}, uhap{en u Kupresu 5. aprila 1992. godine. 16. Mili{evi} Milo{, iz Kupresa. 17. Mili{i} Du{an, iz Novog Sela, op{tina Kupres, ro|en 07. 03. 1951. godine u mestu Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Stevana. 18. Niki} Du{an, iz sela Kudri, op{tina Kupres, ro|en 31. 05. 1951. godine u mestu Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Spira. 19. ^ip~i} Mirko, iz sela Ravno, op{tina Kupres. Prema iskazu jednog svjedoka koji je pre`ivio golgotu kojoj je bio podvgrnut, petorica qudi sa navedenog spiska ("kupre{ka grupa") su surovo likvidirani prilikom transprota uhap{enih Kupre{ana iz logora "Lora" do Duvna, odnosno Eminovog Sela. Svjedok 334/97-19 navodi :

77

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

... U toku kretawa prema Duvnu, negdje oko Drni{a, kamion je stao i vidjela se u blizini puta iskopana velika jama, tamo je radio neki buldo`er, a bilo je qudi koji su imali i motorne testere u rukama. Hrvatski vojnici koji su nas doveli, skinuli su sa kamiona 8 ili 9 uhap{enih Srba i ja sam video kada su ih doveli do te jame i poubijali. U grupi izdvojenih bili su Ratko Mili} i wegov brat Qubo, Du{an Niki}, Slavko Dragoqevi}, jedan gluhonijemi koji se prezivao ^iv~i} ali mu ne znam ime, a ostalih imena se ne sje}am. Ne znam ostale podatke za pomentua lica ali pouzdnao znam da je 8 ili 9 tom prilikom ubijeno... O stravi~nim posledicama po fizi~ko i psihi~ko zdravqe pre`ivjelih Srba iz Kupresa i okoline, koji su na raznovrsne na~ine sadisti~ki zlostavqani u logorima u selu Tipani}ima kod Duvna, u Duvnu, Bri{niku, "Lori" u Splitu i u logorima kod Zadra, Vrgorcu i Qubu{kom, u periodu od 3 aprila do 16 maja 1992. godine, svedo~i i Izve{taj klinike za psihijatriju Vojnomedicinske akademije u Beogradu. Osumwi~eni za genocid Za ova krivi~na djela genocida nad srpskim narodom Kupresa i okoline osumwi~ena su slede}a lica : A. Naredbodavci: 36. Rai} Bo`o (Bo`in), koji je osnovao ogranak stranke Hrvatske demokratske zajednice u Kupresu i wene paravojne formacije, te pozvao vojne i paravojne oru`ane snage iz Hrvatske i koordinirao wihovo dejstvo u napadu na Kupres i vr{ewu zlo~ina genocida nad Srbima (dokaz: 281/97-4). 37. Glasnovi} Davor, zv. Filipovi} komandnat hrvatske jedinice "@uti mravi" koja je zauzela Kupres 06. 04. 1992. godine (dokaz: 373/94-2; 333/95-23; 234/95-6). 38. Filipovi} Tomislav, general Vojske Republike Hrvatske, koji je u sastavu bojne "Zrinski" aprila 1992. godine u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu (dokaz: 281/97-5). B. Neposredni izvr{ioci : 1. Anti} Pero, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/96-5). 2. Bari{i} Jozo, zvani Joca, trgovac, ro|en 1943. godine u selu Olovo, od oca frawe, bio je ~lan paravojnih hrvatskih formacija i u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 333/95-20; 281/97-4). 3. Bari{i} Mirko.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

78

4. Bo{kovi}, kapetan biv{e JNA, jedan od mu~iteqa u Vrgorcu (dokaz: 333/95-23; 333/96-10). 5. Bulut Mirko, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-22; 117/95-8). 6. Vila Bari{a, zvani Bare, veterinar, iz Vilinih ku}a, ro|en 18. 10. 1962. godine u Vilinim ku}ama, op{tina Kupres, od oca Marka i majke An|e, ro|ene Ivkovi} (dokaz: 492/96). 7. Vila Zorna zv. ^akija, bravar iz Kupresa, ul. Narodnih heroja bb, ro|en 20. 06. 1964. godine u Kupresu, od oca Nedeqka i majke Mare, ro|ene Juri}, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 373/94-1). 8. Vila Zoran, ro|en 1960. godine, od oca Matka, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-3). 9. Vila Igor, iz Kupresa, ul. Narodnih heroja 12, ro|en 06. 10. 1972. godine u Jajcu, od oca Mija i majke Ane, ro|ene Jezi~i}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5 prilog 8). 10. Vila Ilija, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5 - prilog 8). 11. Vila Marko, direktor IGO Kupres iz Kupresa, ul. 27. jula broj 9, ro|en 22. 01. 1954. godine u mestu Viline ku}e, o{tina Kupres, od oca Draguna i majke Zdenke, ro|ene [imi}, o`ewen, otac dvoje djece, komandant Operativnog {taba paravojnih formacija stranke HDZ Kupresa, koji je u ciqu pripreme genocida naredio izvo|ewe prakti~ne vojne obuke i bojevog ga|awa u novembru 1991. godine a u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4; 281/97-5). 12. Vila Mijo, bravar iz Kupresa, Viline ku}e bb, ro|en 27. 11. 1953. godine u Kupresu od oca matka i Majke Ru`e, ro|ene Mr{o, o`ewen, otac troje djece, u~estvovao u ubistvima srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokau:373/94-1; 281/97-4). 13. Vila Milenko, zvani Nikola, {umarski tehni~ar, zaposlen u [IP-u Kupres, iz Kupresa ul. Narodnih heroja bb, ro|en 11. 091946. godine u Kupresu, od oca Marka i majke Jawe, ro|ene Frawi}, o`ewen, otac troje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz : 281/97-4). 14. Vila Mirko, qekar op{te prakse, iz Kupresa, Viline ku}e bb, ro|en 12. 08. 1960. godine u Kupresu od oca Marka i majke An|e, ro|ene Ivkovi}, o`ewen, otac

79

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

jednog djeteta, u~estvovao u zauzimawu Kupresa i ubistvima Srba iz Kupresa maja 1992. godine. Nije htio da pru`i pomo} te{ko rawenom M. M (dokaz: 333/95-23; 281/97-4). 15. Vila Nikola, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5). 16. Vrgo~ Miroslav, trgovac, iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita bb, ro|en 20. 04. 1945. godine u Valpovu, od oca Ivana i majke Ivke, o`ewen, otac troje djece, u~estvovao u ubistvima kupre{kih Srba aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 17. Duji} Tomo, upravnik logora "Lora" u kome su zarobqeni Srbi svakodnevno te{ko mu~eni, zlostavqani na razne na~ine i surovo ubijani (dokaz: 333/9520). 18. Dumani} Dragun zv. Junac, rukovodilac u ZZ Kupres, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 31. 10. 1958. godine u Zloselu, opt{ina Kupres, od oca Ilije i majke Mare, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine. (dokaz: 492/96). 19. Duman~i} Pero, zv. Kli~in, Hrvat, zemqoradnik iz Kupresa, ul. Osmanlije bb, ro|en 09. 04. 1943. godine u Bugojnu, od oca Tvrtka i majke Mare, ro|ene Mihaqevi}, o`ewen, u~estvovao u ubistvu 9 Srba koje je dovezao na traktoru u Kupresu no}i izme|u 6/7. 03. 1992. godine, kao i i ubistvima Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 333/95-23; 281/97-4). 20. @uq Branko, zv. Bane, ro|en u selu Zloselima, od oca Frawe, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 281/97-3). 21. @uq Bo`o, iz Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 19. 09. 1951. godine u Zloselu, od oca Dana i majke Drage, o`ewen, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 373/94-1). 22. @uq Ivica, zv. Iko, voza~ iz Kupresa, M. Tita bb, ro|en 17. 10. 1960. godine u Zloselu od oca Frane i majke Ru`e, ro|ene Mihaqevi}, o`ewen, otac jednog djeteta, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 194/97-5 prilog 8; 281/97-4). 23. @uq Bo`o, zv. Pajzin i Bo{ko, iz Zlosela bb, op{tina Kupres, ro|en 03. 08. 1947. godine u Zloselu, op{tina Kupres, od oca Ante i majke Mare, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 281/97-4). 24. Zrno Borislav, zv. Boro, profesor iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita 19, ro|en 14. 11. 1951. godine u selu Rili}, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Branke,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

80

ro|ene Smoqo, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23; 281/97-4). 25. Zrno Ivo, ro|en 01. 01. 1955. godine u selu [ujica, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 26. Zrno Ivica, ro|en 16. 09. 1971. godine u selu [ujica, od oca Mile, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 27. Zrno Josip, zv. Nuno, {umarski tehni~ar, iz Kupresa, ul. Mar{al Tita 19. ro|en 13. 03. 1954. godine u Rili}u, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Branke, ro|ene Smoqe, o`ewen, otac dvoje djece, bio na du`nosti komandira milicije u Kupresu, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 281/97-4). 28. Zrno Jure, nastavnik matematike, iz Kupresa, ul. Hasana Brki}a bb, ro|en 20. 11. 1944. godine u Valpovu, od oca Frane i majke Perke, ro|ene Rebrine, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23). 29. Zrno Mario, ro|en 24. 01. 1971. godine u selu [ujica, od oca Ante, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 30. Ivi} Marko, voza~ iz Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 28. 09. 1959. godine u Zloselu, od oca Pere i majke Frawke, ro|ene Duman~i}. 31. Zrno Stipo, ro|en 1960. godine u Kupresu, od oca Slavka, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima aprila 1992. godine u Kupresu, a li~no pucwima iz snajperske pu{ke li{io `ivota Vojislava Kanli}a, od oca Gojka i Luku Pani}a, od oca Petra. (dokaz: 281/97-3;281/97-4). 32. Elez (Helez) Mujuka, ro|en 1966. godine u selu Dowe Ravno, od oca Muja, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-2;281/97-4) 33. Ere{ Branko, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 34. Ivi} Drago, zv. [panac, TV mehani~ar, ro|en 1959. godine u Kupresu, od oca Ivana, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz : 281/97-4). 35. Ivi} Marko, voza~, Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 28. 09. 1959. godine u Zloselu, od Pere i majke Fawke, ro|. Duman~i}, u~estvovao u zlo~inima nad srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96).

81

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

36. Ivkovi} Mario, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8). 37. Jahi} Rasim, milicioner CJB Kupres, iz Kupresa, ul. Mara{la Tita broj 25, ro|en 24. 04. 1953. godine u selu Kukavice, op{tina Kupres, od oca Xafe i majke Bihe, ro|ene Ugarak, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1922. godine (dokaz: 117/95-8; 492/96). 38. Jezixi} Ivan, ma{inbravar, iz Kupresa, ul. JNA broj 14, ro|en 23. 10. 1967. godine u selu Mlakva, op{tina Kupres, od oca Bo`e i majke Slave, ro|ene Keki}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 39. Jeli} Ante zv. Anti}, iz Kupresa, ro|en 14. 09. 1939. godine u Juri}ima, op{tina Kupres, od oca Joza i majke Ane, ro|. Bu{i}, o`ewen, otac dvoje djece, u~estovovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-1). 40. Kaminski Miroslav, autoprevoznik, iz Kupresa, ul. Omladinska bb, ro|en 07. 07. 1947. godine u Bugojnu, od oca Marijana i majke Ive, o`ewen, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 194/95-8). 41. Kanli} Branislav zv. General, zlostavqao i mu~io zarobqene Srbe u Qubu{kom (dokaz: 117/95-8). 42. Kmeta{ Ibro, ro|en 1958. godine u selu Dowe Ravno, od oca Muje, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 43. Kmeta{ Ibro, ro|en 1952. godine u selu Dowe Ravno, od oca \ulage, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 44. Korozovi} Fadil, biv{i oficir avijacije JNA, komandir jedinice muslimanske vojske u Kupresu i okolini u~estvovao u zlo~inima nad Srbima aprila 1992. godine u Kupresu (dokaz: 194/97-5). 45. Kri{to Ivan, zv. Dugow~e, iz Duvna, u~estvovao u napadu na Kupres. Najokoreliji egzekutor u torturama u Duvnu (dokaz: 333/95-20). 46. Kuna Ivan, ro|en 1952. godine u selu Osmanlijama, od oca An|elka, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 47. Kuna (Marte) Zdravko, poznat po nadimku ^upo, ro|en 1966. godine u Kupresu, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

82

48. Ledi} Dragun, radnik CJB u Kupresu, iz Kupresa, Viline Ku}e bb, op{tina Kupres, ro|en 13. 06. 1965. godine, od oca Emanuela i majke Stanke, ro|ene [imi}, o`ewen, otac troje djece 49. (dokaz: 281/97-3; 281/97-4). 50. Ledi} Maniel, iz Kupresa, Viline Ku}e bb, ro|en 05. 04. 1943. godine u Kupresu, od oca Draguna i majke Ivke, ro|ene ^i~ak, o`ewen, otac ~etvoro djece, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 117/95-1;281/97-3;281/97-4) 51. Lobri} Marko, metalski radnik, iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita broj 30, ro|en 02. 01. 1955. godine u selu Osmanlije, op{tina Kupres, od oca Nika i majke Dragice, ro|ene Grbe{a, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 492/96; 281/97-4). 52. Lozan~i} Zoran, zv. Macan, ro|en 1960. godine u selu Kukavicama, od oca Vinka, u~estvovao u ubistvima Srba i paqewu wihovih ku}a u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-49). 53. Lozan~i} Ivo, zv. ]iva, bio na hrvatskom tenku koji je napadao Kupres, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu (dokaz: 333/96-22). 54. Lozan~i} Maksim, zv. Garan, ro|en 1952. godine, od oca Ive, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 55. Lon~ar Bo`o, jedan od voza~a koji je kamionom prevozio grupu Kupre{ana od jednog do drugog logora (dokaz: 333/95-23). 56. "Makedonac", isticao se u mu~ewu uhap{enih Srba u "Lori" (dokaz: 333/95-23; 426/95-51). 57. Male{ Ivo, trgovac iz Kupresa, ul. Druge kraji{ke brigade bb, ro|en 25. 03. 1936. godine u Kupresu, od oca Mija i majke Dome, ro|ene Santro, o`ewen, otac troje djece, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5; 281/97-4). 58. Mami} Frawo, ro|en 01. 01. 1971. godine u selu Zidine, o{tina Tomislavgrad, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 59. Manxuka Zijad, zv. Zijo, voza~ iz Kupresa, ul. Sime [olaje bb, ro|en 01. 05. 1945. godine u Kupresu, od oca Ilijasa i majke Safke, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).

83

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

60. Manxuka Smail, zv. Smajo, qekar iz Kupresa, ul. Sime [olaje bb, ro|en 25. 01. 1959. godine u Kupresu, od oca Ahmeta i majke Remze, ro|ene Terzi}, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 61. Mati} Dragan, zapovjednik logora u Duvnu, u~estvovao u mu~ewima zarobqenika (dokaz: 333/95-23). 62. Mati} Nedo, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 63. Maci} Ne|o, iz Qubu{kog, posebno se isticao u mu~ewu i zlostavqawu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 64. Mil Mijo, iz Kupresa, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 65. Mili}evi} Nedo, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6) 66. Mio~ Vilim, ro|en 1952. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 67. Mio~ Jozo, ro|en 1956. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 68. Mio~ Pa{ko, ro|en 1949. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava, bio pripadnik paravojnih formacija HDZ-a, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 69. Mio~ Frane, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8). 70. Mihaqevi} Iko, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5-prilog 6). 71. Pavi} Ivan, ro|en 1956. godine u Zloselima, od oca Marka, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 72. Paraxi} Kre{o, zv. ]upo, naro~ito se isticao u mu~ewu Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 73. Peri} Drago, zv. Vri}a (dokaz 333/95-23). 74. Perkovi} Ante, zv. Peco, milicionar iz Kupresa, ul. 27. jula bb, ro|en 11. 11. 1954. godine u selu Botun, op{tina Kupres, od oca Jandre i majke slavke,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

84

ro|ene Lozan~i}, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96; 281/97-4). 75. Perkovi} Ivica, ro|en 1959. godine u selu Botun, od oca Jandre, u~estvovao u ubistvima Srba i paqewu wihovih ku}a u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 76. Pili} Ekrem, automehani~ar, zaposlen u [IP-u Kupres, ul. Mar{ala Tita 1/1, ro|en 01. 12. 1945. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 77. Pili} Safet, zv. Safo, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade broj 23 vlasnik auto{kole u Kupresu, ro|en 27. 07, 1949. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 78. Pili} Sejo, voza~ iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade broj 48, ro|en 01. 12. 1945. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac jednog djeteta, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 79. Pili} Sulejman, u~iteq u osnovnoj {koli "Simo [olaja" u Kupresu, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade broj 19, ro|en 24. 10. 1947. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23; 281/97-4). 80. Ravan~i} Ante (Ivica), zv. Majstor, konobar, vlasnik kafi}a iz Oxaka, op{tina Kupres, ro|en 26. 11. 1959, godine u Oxaku, od oca Vinka i majke Finke, ro|ene Mr{o, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 281/97-4). 81. Radi} Drago, zv. Pu}e, privatni autoprevoznik, iz Kupresa, ul. JNA bb, ro|en 01. 05. 1962. godine u Kupresu, od oca Mije i majke Finke, ro|ene Mr{o, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 281/97-4). 82. Radi} Zoran, zv. Zeko, Hrvat iz Kupresa, koji je ro|en u selu Otinovci kod Kupresa, naredio ubistvo Laze Konti}a, u~estvovao u ubistvima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 34/96). 83. Radi} Ivica, ro|en 1959. godine u selu Goravcima, od oca Stipe, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz. 281/97-4).

85

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

84. Radi} Ivica, zv. Srebru{in, iz Goravca, ro|en 22. 07. 1966. godine u mjestu Goravci, op{tina Kupres, od oca Radoslava i majke An|e, ro|ene Bulat, prije rata konobar u kafi}u "Randevu" u Kupresu, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96; 281/97-4). 85. Radi} Qupko, zv. [vabin, metalski radnik, iz sela Goravci, op{tina Kupres, gdje je i ro|en 01. 02. 1960. godine, od oca Stipe i majke Finke, ro|ene ^i~ak, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96). 86. Radi} Stipe, zv. Dijeglo ili Dijetlo, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 222/95-23). 87. Rai} Ante, ro|en 1952. godine u selu Rasti~evu, od oca Ivana, u~estvovao u ubistvima Srba aprila 1992. godine, kao i u wihovoj deportaciji u logore zapadne Hercegovine i Hrvatske (dokaz: 281/97-4) 88. Ram~i} Amir, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 14. 05. 1965. godine u Kupresu od oca Muje i majke Zlate, ro|ene Husi}, o`ewen, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 89. Ram~i} Ru`dija, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 23. 08. 1966. godine u Kupresu od oca Muje i majke Zlate, ro|ene Husi}, o`ewen, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 333/9523;281/97-4). 90. Ra{tegorac Ivo, zv. ]iva, privatni vulkanizer iz mesta Goravci, op{tina Kupres, od oca Pere i majke Stane, ro|ene [ari}, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine a prilikom nastupawa hrvatskih snaga, on se dobrovoqno javio da bude vodi~ i da im pokazuje srpske ku}e i stanovepopeo se na tenk "leopard" i sa wega pozadi tenka ozna~avao mete po kojima su djelovali vatrom (dokaz: 117/95-1; 281/97-4). 91. Rebrina Marko, zv. Markica, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8) 92. Rebrina Ratko, direktor [IP Kupres, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 14. 03. 1949. godine u Oxaku, op{tina Oxak od oca Ante i majke An|e, ro|ene Raji}, o`ewen, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 93. Rebrina Jandra, zv. Ski~o, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8).

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

86

94. Slijep~evi} Ivica, iz [ujica, od oca Mirona, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 426/96-51). 95. Smoqo Frawo zv. Quqak iz Olova, rezevni oficir, bio zaposlen u Omladinskoj zadruzi u Kupresu, ro|en 02. 01. 1958. godine u selu Olovo, op{tina Kupres, od oca @ivka i majke Ivke, ro|ene Bari{i}, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine a neposredno je predvodio paravojnu formaciju koja je nastupaju}i za tenkom "leopard" upadala u srpske ku}e i vr{ila masakre (dokaz: 117/95-8; 281/97-4). 96. Solin Mladen, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 97. Su{ec Ivan, zamjenik Dragana Mati}a komandant logora u Duvnu, u~estvovao u mu~ewu zarobqenih Kupre{ana (dokaz: 333/95-6). 98. Su{ec Ivica, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6). 99. Tomi} Sre}ko, u~estvovao u mu~ewima Kupre{ana u logoru u Duvnu u Eminovom Selu (dokaz: 333/96-2). 100. Turalija Ambrozije, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 382/96-2). 101. Turalija Drago, zv. [akan, ro|en 1953. godine u Begovom Selu, od oca Pere, radio kao lovo~uvar, u~estvovao u zlo~inima protiv Srba u Kupresu 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 102. Turalija Zoro, zv. Zoran, iz Begovog Sela, ro|en 26. 04. 1961. godine u Begovom Selu, op{tina Kupres, od oca Slave i majke Dragice, ro|ene ^oli}, bio zaposlen kao ~uvar lova u [IP-u Kupres, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23;281/97-4). 103. Turalija Pero, ro|en 1959. godine u Begovom Selu od oca Karla, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 104. Turalija Tomislav, poqoprivredni tehni~ar od oca Tome, iz Begovog Sela, ro|en 1956. godine u kupre{kom predgra|u Viline ku}e, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 105. Horozovi} Ibro, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 03. 05. 1953. godine u Bilom potoku, op{tina Kupres, od oca Osmana i majke Hamide, ro|ene ]uri}, o`ewen (dokaz: 194/97-50-prilog 8;281/97-4).

87

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

106. Huseinbegovi} Enes, ro|en 1959. godine Kupresu, od oca Joze, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima aprila 1992. godine u Kupresu (dokaz: 281/97-4). 107. ^i~ak Ivo, zvani Zec, ro|en u selu Otinovci kod Kupresa, od oca Vinka bio ~uvar u trgovinskom preduze}u u Kupresu. U~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine a li~no je ubio @arka @ivoti}a (dokaz: 333/95-23). 108. ^oli} Josip, zv. Jopa, ro|en 1956. godine u Osmanlijama, od oca Mirka, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4). 109. [ari} Bo`o, iz Begovog Sela, od oca Stanislav, hrvatski vojnik, u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/96-51). 110. [ari} Marko, zvani Zrko, ro|en u kupre{kom predgra|u - Begovom Selu, od oca Vinka, jedan od osniva~a i predvodnika paravojnih formacija HDZ-a, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-3). 111. [ari} Nedo, bravar, iz Begovog Sela, od oca Stanislava, pripadnik paravojnih formacija HDZ-a od 1991. godine a aprila 1992. godine u~estvovao u vr{ewu zlo~ina nad kupre{kim Srbima (dokaz: 281/97-4). 112. [imi} Darko, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade 28, ro|en 07. 10. 1969. godine u Kupresu, od oca Ivana i majke Ru`ice, ro|ene ^oli}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/98-4). 113. [imi} Dra`en, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade 28, ro|en 10. 05. 1972. godine u Kupresu, od oca Ivana i majke Ru`ice, ro|ene ^oli}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-1; 281/97-4).

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

88

89

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

90

91

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA U DOBROVOQA^KOJ ULICI U SARAJEVU 3. MAJA 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

92

93

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA U DOBROVOQA^KOJ ULICI U SARAJEVU 3. MAJA 1992. GODINE
Pripreme i organizovawe za napad na JNA U seriji napada na jedinu legalnu, Ustavom BiH i zakonom zasnovanu vojnu formaciju JNA po~etkom 1992. godine, od zna~aja je sagledati monstruozne nastupe dugo pripremane ilegalne para vojne formacije BiH tzv. "Patriotske lige", "Zelenih beretki", TO, HVO i HOS na vojnu kolonu JNA prilikom evakuacije Komande druge armijske oblasti u Sarajevu izvr{en 03. maja 1992. godine oko 17 ~asova. O ovom napadu i wegovim pojavnim oblicima, te`ini i okrutnosti, licemjerstvu i nevi|enom zlo~inu, sa~iwena je odgovaraju}a krivi~na dokumentacija i upu}ena osnovnom javnom tu`ila{tvu Sarajevo pod brojem 15-02-KU7/96 od 19. 05. 1996. godine (dio KP u prilogu). Ovaj napad bez presedana u novijoj istoriji, dao je povoda da se izu~i i dokumentuje cjelokupni ilegalni front razli~itih vojnih i paravojnih formacija ~iji je ciq da etni~ki o~isti BiH od srpskog naroda i da stvori jedinstvenu fundamentalisti~ku islamsku dr`avu na prostoru biv{e Jugoslavije. Ne ulaze}i u detaqniju genezu, argumentaciju i analizu dokumentacione osnove za dijagnozu fundamentalisti~ke i klero nacionalisti~ke politike za rje{ewe ustavnog ure|ewa biv{e BiH radi postizawa secesionisti~kih ciqeva, ovom prilikom za uvod u genocid nad srpskim narodom uz prethodno eliminisawe odbrambenog mehanizma BiH tj. legalne vojske JNA, od zna~aja je ista}i da je napad na pripadnike vojske JNA izveden u skladu sa fundamentalisti~kom politikom Alije Izetbegovi}a, ustanovqenoj u wegovoj "Islamskoj deklaraciji", u kojoj se na jednom mjestu ka`e: "Najkra}a definicija islamskog poretka definira ga kao jedinstvo vjere i zakona, odgoja i sile, ideala i interesa, duhovne zajednice i dr`ave, dobrovoqnosti i prisile", ili, jo{ decidnije i agresivnije prema svemu {to nije islamsko, gdje se ka`e da "nema mira ni koegzistencije izme|u islamske vjere i neislamskih dru{tvenih i politi~kih institucija" itd.4, i Programom Stranke demokratske akcije (u daqem tekstu SDA) zasnovanom po navedenim principima. U maju 1991. godine osnovana je u Bosni i Hercegovini tzv. "Patriotska liga", kao vojna struktura SDA, koja je imala zadatak da organizuje i mobili{e muslimanske mase, odnosno formira militantne grupe za borbu, kako se na vi{e mjesta navodi, protiv "ekstremnih ~etnika i drugih snaga JNA" ili, kako se jo{ ~e{}e navodi "protiv

4 (A. Izetbegovi}, "Islamska deklaracija", str. 3 i 19)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

94

srbijansko - crnogorskog agresora", a u su{tini sve je bilo upereno protiv srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. U skladu sa tom politikom, sredinom qeta 1991. godine Predsjedni{tvo Bosne i Hercegovine, suprotno stavu predstavnika srpskog naroda, formiralo je tzv. Krizni {tab za Bosnu i Hercegovinu, na ~ijem ~elu se nalazio Ejup Gani}, ~lan Predsjedni{tva tzv. RBiH, a ~lanovi {taba bili su Sefer Halilovi}, Mustafa Hajrulahovi} zv. Talijan i drugi. Glavni zadatak {taba bio je da na "legalan" na~in naoru`a i pripremi muslimansko stanovni{tvo za oru`anu borbu protiv srpskog naroda. Ubrzo iza toga (po~etkom septembra 1991. godine) formirani su i krizni {tabovi po op{tinama, pa ~ak i po islamskim (vjerskim) zajednicama. Iz postoje}e dokumentacije vidi se da je po~etkom aprila 1992. godine postojao "Krizni {tab Islamske zajednice Hrvatske i Slovenije" sa sjedi{tem u Zagrebu, koji se tako|e bavio nabavkom i distribucijom oru`ja za muslimane Bosne i Hercegovine. Svi ovi {tabovi bili su sastavqeni naro~ito od pripadnika muslimanskog i, rje|e, hrvatskog stanovni{tva. Time su bili ostvareni i formalni preduslovi za organizovanu pripremu muslimanskog i hrvatskog stanovni{tva, kao jedinstvenog (izdvojenog) "entiteta" za borbu protiv "odmetnutog" srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Po nare|ewu "Glavnog odbora SDA za Bosnu i Hercegovinu", sredinom 1991. godine po~ela je ilegalna nabavka oru`ja i druge vojne opreme, koja je, preko op{tinskih odbora SDA, ogranaka Patriotske lige i op{tinskih kriznih {tabova, djeqeno muslimanskom stanovni{tvu, odnosno pripadnicima Patriotske lige, koji su bili svrstani u razne tada paravojne grupe, ~esto pod nazivom "Zelene beretke", ili su djelovali u sastavu jedinica muslimanskog dijela Ministarstva unutra{wih poslova (u daqem tekstu MUP) ili muslimanske Teritorijalne odbrane. Organizator i koordinator nabavke oru`ja i opreme ispred "Glavnog odbora SDA za BiH" bio je ~lan tog odbora Hasan ^engi}, a o realizaciji nabavke i distribucije oru`ja detaqno je bilo upoznato najvi{e rukovodstvo "politi~kog `ivota SDA, od Alije Izetbegovi}a, Omera Behmena, Rusmira Mahmut}ehaji}a i drugih, te pojedini ~elnici MUP-a BiH. Nabavku i distribuciju oru`ja vr{ilo je vi{e lica ili institucija. Jedan od nabavqa~a oru`ja i municije bio je Memi} Senaid, sin Hasana, ro|en 19. 03. 1953. godine u Hrasnici, op{tina Ilixa, gdje je bio i nastawen. On je od septembra 1991. do kraja marta 1992. godine, po nalogu Hasana ^engi}a, za novac koji je tada ^engi} donio iz Austrije, izvr{io nabavku oko 5,000 automatskih pu{aka, uglavnom tipa "kala{wikov" i oko 14,00,000 metaka. Oru`je je kupqeno uglavnom u Ma|arskoj i u Sloveniji - od firme "Orbis" iz Qubqane i preko Hrvatske uvezeno u BiH. To oru`je je odmah po nabavci podjeqeno preko op{tinskih odbora SDA i op{tinskih kriznih {tabova i ogranaka Patriotske lige u 85 op{tina na podru~ju BiH i tzv. Sanxaka, podru~ja SRJ.

95

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Oru`je i municija su, po nalogu "Glavnog odbora SDA" istovremeno nabavqali i distribuirali tada{wi ministar unutra{wih poslova Alija Delimustafi} i Senad [ahinpa{i} - preko wihove firme "Ceneks"Sarajevo, Sead ]upina preko Patriotske lige Mostara, Hoxi} Enver zv. "Enker" preko svoje firme u nasequ Sokolovi} Kolonija, Sarajevo, Fikret Prevqak preko svoje firme u nasequ Hrasnica, Sarajevo, i dr. kao i kao i navedeni "Krizni {tab Islamske zajednice za Hrvatsku i Sloveniju" sa sjedi{tem u Zagrebu, itd. U jednom intervju Suad ]upina je izjavio da je u organizaciji tzv. Patriotske lige prakti~no do 10. 3. 1992. godine u op{tini Mostar do{lo oko 15,00 dugih cijevi, oko 14,00 ru~nih bombi i oko 4,00,00 suvih obroka, koje su povjerenici SDA smjestili u Mostaru, Podvele`ju i Blagaju. Tako|e, u istom periodu, preko Patriotske lige Mostara nabavqeno je, za op{tinu Kowic, oko 9,00 dugih cijevi. Fikret Prevqak je oru`je nabavqao preko Patriotske lige Mostara, odnosno wenog osniva~a Suada ]upine a dovezeno je u Hrasnicu preko Kowica i Igmana. On je u jednom transportu, krajem 1991. godine, dovezao u Lasicu, op{tina Ilixa, 628 automatskih pu{aka tipa "kala{wikov", sa pripadaju}im borbenim kompletima municije. U prilog navedenim podacima i ~iwenici da je nabavka i distribucija oru`ja za naoru`awe muslimanskog stanovni{tva i{la i preko SDA, govori npr. i podatak da je Hasan ^engi}, 1. 04. 1992. godine, od "SDA Sarajevo" u gotovom primio 59,000 DM, za isplatu ra~una za primqeno oru`je. Pored nabavke ilegalnim putem, oru`je je, sredinom 1991. godine, nabavqeno legalno - za potrebe MUP - a, iz rezervi JNA. Za objekat MUP-a na brdu Zlati{ta, Sarajevo, izdato je 08. 07. 1991. godine, 356 automatskih pu{aka M - 50 i M - 70, 78 pu{komitraqeza M - 72, 6 snajpera, 120 pi{toqa"{korpion" i 246370 metaka svih kalibara, kao i posebno 9,00 metaka kalibra 7, 9 mm za snajpere. Krajem istog mjeseca {koli MUP-a u nasequ Vrace, Sarajevo, izdato je 920 pu{aka M - 59/66 sa 133560 metaka i 18 ru~nih baca~a. Istovremeno je, tako|e u organizaciji MUP-a tzv. RBiH, u Mostaru naoru`ano 350 policajaca - pripadnika muslimanske nacionalnosti. Poznato je da je, poslije parlamentarnih izbora i podjele resora u novoj izvanstrana~koj Vladi MUP (javne i dr`avna bezbjednost i ostala slu`ba) "pripalo" strukturama SDA i Hrvatska demokratska zajednica, koje su ve} po~etkom 1991. godine zauzela sve kqu~ne pozicije u navedenom resoru, pa je, prema tome, jasno kada je i kako navedeno oru`je djelovalo. Ovim oru`jem su uglavnom dodatno naoru`avani pripadnici muslimansko hrvatskog dijela MUP - a, kao i drugi gra|ani muslimanske i hrvatske nacionalnosti. Muslimansko - hrvatski MUP, raspolagao je znatnim koli~inama oru`ja, {to potvr|uje da mu je bila povjerena zna~ajna uloga u akciji naoru`avawa - kako svog sastava, tako i paravojnih jedinica, odnosno muslimanskog i hrvatskog vojno sposobnog stanovni{tva.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

96

Pored nabavke oru`ja i vojne opreme, tada{we rukovodstvo MUP-a je jo{ krajem 1991. i u januaru 1992. godine starje{inskom kadru muslimanske i hrvatske nacionalnosti u Centru za obrazovawe kadrova MUP-a na Vracama, na kojima je razmatrana"bezbjedonosna problematika"i, pored ostalog, utvr|en plan pra}ewa kretawa i pona{awa starje{ina srpske nacionalnosti. Pored toga, nakon prvih martovskih barikada u Sarajevu, Munir Alibabi}, tada na~elnik Sektora SLB Sarajevo i Bakir Alispahi', u to vrijeme na~elnik DSB Sarajevo, u dogovoru sa Jusufom Pu{inom i Avdom Habibom, animirali su i organizovali starje{ine Centra muslimanske i hrvatske nacionalnosti, koji su prije zaposlewa u MUP-u zavr{ili Vojnu akademiju, da sa~ine "Plan odbrane grada" i da, u tom smislu, vojno oblikuju jedinice. U okviru op{tih priprema muslimanskog stanovni{tva za borbu protiv, kako se navodi, "srpskog agresora", jo{ sredinom 1991. godine MUP BiH, u organizaciji SDA i "Patriotske lige", uputio je vi{e grupa policajaca - muslimanske i hrvatske nacionalnosti na specijalisti~ke vojne kurseve u Zagreb, "radi priprema i obu~avawa za rat". Znatan broj ovih kursista bili su dobrovoqci rodom iz Savezne Republike Jugoslavije, odnosno sa podru~ja tzv. Sanxaka. Kako se iz gore nalo`enog obrazlo`ewa vidi, muslimansko vojno sposobno stanovni{tvo bilo je vrlo dobro naoru`ano i politi~ki i vojno organizovano i od rukovodstva SDA vo|eno u smi{qeno, agresivne, drske i mu~ke napade na tada{we objekte i pripadnike JNA, odnosno na srpski narod u cjelini, koji se jo{ ranije svojim plebiscitom jednodu{no izjasnio za Jugoslaviju, a time i za wenu Armiju. Ta agresivnost posebno je do{la do izra`aja u napadima na kasarne JNA u Sarajevu, krajem aprila i po~etkom maja 1992. godine. JNA - meta napada Uprkos agresivnoj politici SDA, politi~kim tenzijama i napetosti koja je vladala u gradu Sarajevu, Komanda 2. armijske oblasti je tada kao i ranije u periodu uo~i rata, ~inila napore da se izbjegnu me|unacionalni sukobi na ovim prostorima. U tom ciqu inicirala je vi{e sastanaka sa istaknutim li~nostima iz javnog i kulturnog `ivota grada Sarajeva, kao i konsultacije sa vo|ama politi~kih stranaka. Me|utim, muslimansko - hrvatskom vo|stvu nije bilo u interesu miroqubiva opcija, a JNA je predstavqala smetwu i, po wihovom shvatawu, realnu opasnost za aktivnosti koje je sprovodila militantna "Patriotska liga". Stoga su se odmah u po~etku ratnih sukoba i tokom cijelog aprila 1992. godine, posebno okomili na kasarne idruge vojne objekte JNA, s ciqem da ih blokiraju i onesposobe za djelovawe, te da se dokopaju opreme i naoru`awa koje se nalazilo u tim objektima, da bi krajem aprila usljedila i otvorena oru`ana provokacija prema objektima JNA, posebno prema kasarnama. Tada su izvr{ena i dva ja~a napada na kasarnu u nasequ Bistrik, Sarajevo, u kojoj se nalazila komanda 2. armijske oblasti JNA.

97

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Nakon nabavke ogromne koli~ine naoru`awa (o ~emu je data uz KP dokumentacija) i izvr{ene mobilizacije qudstva uz pripadnike vojske JNA, sprovedena je organizacija napada na sve garnizone vojske. Nakon saznawa o ovoj operaciji, s ciqem da se preduprijedi eskalacija oru`anih sukoba na sarajevskom podru~ju, Komanda 2. armijske oblasti pripremila je evakuaciju qudstva i opreme na kasarne u nasequ Bistrik - u kasarnu u nasequ Lukavica, Sarajevo. Me|utim, ve} 1. maja uslijedio je op{ti napad na sve kasarne JNA u Sarajevu. Sutradan 2. maja, u Ulici Vojvode Stepe u Sarajevu muslimanske formacije izvr{ile su napad na kolonu sanitetskih vozila JNA, na taj na~in {to su pomo}u kamiona marke "Fap", `ute boje, povukli kontaktnu mre`u pod naponom (tramvajska i trolejbuska) i nabacili na vojna vozila, pa su na taj na~in na licu mjesta usmrtili jedan broj lica - pripadnika JNA, dok su neke od pre`ivjelih lica iz te kolone na licu mjesta ubili pripadnici jedinice Jusufa Prazine. Ovi napadi uslijedili su i pored niza prethodnih dogovora i sporazuma o mirnoj evakuaciji qudstva i opreme. Naime, dana 03. maja 1992. godine u prijepodnevnim ~asovima obavqeni su razgovori sa muslimanskom stranom i postignut sporazum o mirnoj evakuaciji qudstva i opreme iz kasarne u Bistriku u kasarnu u Lukavici. Garancije su dobivene i od najodgovornijih predstavnika Ujediwenih nacija i Evropske zajednice - Boba Dola i generala Mekenzija. Me|utim, istoga dana, u ranim jutarwim ~asovima, Jusuf Prazina je u rejonu parka Cara Du{ana, obli`weg objekta "Papagajka" Ulica Mjedenice i Dobrovoqa~ka u Sarajevu, rasporedio pripadnike "Zelenih beretki" - obu~ene u crne uniforme i naoru`ane automatskim oru`jem. Ne{to kasnije, iza 10,00 ~asova, Prazina Jusuf i Ramiz Delali} osmatrali su prostor oko Dobrovoqa~ke ulice i kasarne Bistrik. Oko 1.300 ~asova toga dana, naoru`ani pripadnici "Zelenih beretki" blokirali su i Dom JNA u Sarajevu, na desnoj obali rijeke Miqacke, u blizini navedenog rejona. Time su, kako se vidi, bile ostvarene kona~ne pripreme za napad na vojnu kolonu, koji je uslijedio toga dana, u vremenu izme|u 15,00 i 17,00 ~asova. Iz naseqa Bistrik krenula je dogovorenom rutom, kolona Komande 2 armijske oblasti, iako nije za to dala nikakav povod, napadnuta je u Dobrovoqa~koj ulici, vatrom iz pje{adijskog oru`ja, iz pravca naseqa Bistrik i od rijeke Miqacke, odakle se prema koloni, u streqa~kom stroju, kretala velika masa naoru`anih lica. Na kolonu je iz svih pravaca i sa prozora obli`wih ku}a, osuta jaka paqba iz automatskog oru`ja, uz upotrebu protivoklopnih projektila (ru~nih baca~a, tromblona, "zoqa" i "osa"). Me|utim, pripadnici JNA nisu pru`ali otpor, ve} su odlagali oru`je i predavali se napada~ima. U toku ovog napada, iako nije pru`an otpor od strane pripadnika JNA, jedan broj oficira i vojnika ubijen je na licu mjesta, a ve}i broj je rawen, dok su ostali zarobqeni. U toku napada na kolonu poginulo je 33, raweno 47 a zarobqeno oko 170 oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi u JNA, koji su zatim sprovedeni u

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

98

objekat DTV "Partizan" u Ulici Mis Irbina i u Centar slu`bi bezbijednosti, a potom u Centralni zatvor i druge muslimanske zatvore, a neki te`e raweni pripadnici JNA odvezeni su u Vojnu bolnicu i u bolnicu "Ko{evo" u Sarajevu. Rawenike su, tokom vo`we do bolnica, zlostavqali i tukli pripadnici muslimanske teritorijalne odbrane. U toku narednih nekoliko dana ve}ina zarobqenih je, na intervenciju UNPROFOR, razmijewena i upu}ena u kasarnu JNA u Lukavici, dok je jedan broj (nije utvr|eno koji broj) zadr`an u muslimanskim zatvorima. U prostorijama DTV "Partizan" jedan broj pripadnika JNA, prije nego {to su razmijeweni ili sprovedeni u Centralni zatvor, zlostavqan je i svirepo mu~en batinawem u gimnasti~koj sali, na hodnicima i u toaletnim prostorijama. Zlostavqali su ih i svirepo mu~ili nakon {to su im naredili da potrbu{ke legnu na pod, a onda ih tukli gumenim palicama i ostalim tvrdim predmetima. Posebno su zlostavqali i svirepo mu~ili vojnike koji su bili pod ugovorom i rezerviste. Od ukupnog broja zarobqenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi u JNA - jedan broj (nije utvr|eno koji broj) je izdvojen i sproveden u Centar slu`be bezbijednosti, a kasnije u Centralni zatvor (i druge muslimanske zatvore u gradu), gdje su tako|e podvrgavani vi{ednevnom zlostavqawu i svirepom mu~ewu. Prema izjavama pre`ivjelih, u zatvorske }elije su u toku no}i upadala uniformisana lica i civili, pa ~ak i `ene, koji su ih, dok su bili vezani lisicama za radijatore centralnog grijawa i sl. tukli gumenim palicama, raznim tvrdim predmetima i kundacima pu{aka. Stra`ari su ih, tako|e, svakodnevno tukli i zlostavqali. Tijela ubijenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|evinskih lica na slu`bi u JNA, posredstvom UNPROFOR - a isporu~ena su izme|u 14. i 20. maja Komandi JNA u Lukavici, a zatim su posmrtni ostaci 23 pripadnika JNA preba~eni na VMA u Beogradu - Odjeqewe za patologiju, gdje je izvr{ena identifikacija i ura|eni obdukcioni nalazi. Pet ostalih ubijenih sahraweno je bez prethodno izvr{enog obdukcionog pregleda. U toku napada na kolonu, raweno je vi{e oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|evinskih lica na slu`bi JNA kao i gra|ana koji su se zatekli na ulici (spisak rawenih daje se u prilogu). U Centralnom zatvoru, pored ostalih, posebno su se isticali u zlostavqawu i svirepom mu~ewu zarobqenih pripadnika JNA - Avdo Peweta, komandir strane u pomenutom zatvoru i Re{ad Jusupovi}, koji je, dok su se zarobqeni pripadnici JNA nalazili u prostorijama DTB "Partizan", prisiqavao pojedine zarobqenike da du`e vrijeme stoje ili ~u~e na vrhovima prstiju, a kada bi oni, usqed toga napornog polo`aja, nakon izvjesnog vremena na pod, podvrgaovao ih je svirepom mu~ewu i batinawu. Pojedini su, kao npr. vojnik Vukovi} Goran, pukovnik Belo{evi} Slavoqub i dr. usljed zlostavqawa i svirepog mu~ewa u muslimanskim zatvorima, ostali sa trajnim fizi~kim posqedicama. Pukovnik Belo{evi} je vi{e dana zlostavqan i svirepo mu~en.

99

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ispitivao ga je, pored ostalih, i Be}irba{i} Fikret. Prilikom ispitivawa, Be}irba{i} je prisiqavao Belo{evi}a da po vi{e ~asova neprekidno gleda u jako svjetlo u wega usmjerene sijalice, od ~ega je skoro oslijepio. Belo{evi} je u zatvoru proveo 10 dana, nakon ~ega je razmjewen putem UNPROFOR - a. Pregled poginulih oficira i vojnika u napadu na vojnu kolonu 1. pukovnik Radulovi} dr Budimir (VMA - patologija) 2. pukovnik Soki} Miro (VMA - patologija) 3. pukovnik Petrovi} Gradimir (VMA - patologija) 4. pukovnik Mihailovi} Bo{ko 5. pukovnik Jovani} Bo{ko (VMA - patologija) 6. kap. 1. kl. Labudovi} Marko (VMA - patologija) 7. poru~nik Cvetovi} Ivica (VMA - patologija) 8. poru~nik Kastrati Nihad (VMA - patologija) 9. poru~nik Gvozdenovi} Obrad 10. vojnik Jeli} Slobodan (VMA - patologija) 11. vojnik Cerovi} Predrag (VMA - patologija) 12. vojnik \uki} Milorad (VMA - patologija) 13. vojnik Jovani} Sre}ko (VMA - patologija) 14. vojnik Popovi} Branko (VMA - patologija) 15. vojnik Simi} Ivica (sahrawen u grobqu), (v b) 16. vojnik (v/ o) Vitkovi} Dragan (sahrawen) 17. vojnik Tomovi} Zdravko 18. vojnik Raki} @eqko (VMA - patologija) 19. vojnik Mojsilovi} Momir (VMA - patologija) 14. 5. 1992. godine VMA 20. vojnik Novi} Perica (VMA - patologija) 14. 5. 1992. godine VMA 21. GL [uko Normela (sahrawen) 22. vojnik Ritan Stevo (VMA - patologija)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

100

23. vojnik Petrovi} Vlastimir (VMA - patologija) 24. vojnik Gaji} Zoran (VMA - patologija) 17. 5. 1992. VMA 25. vojnik Ko~i{ Robert (VMA - patologija) 26. vojnik Jovanovi} Neboj{a (VMA - patologija), 27. st. vodnik Roti} Kazafer (sahrawen na grobqu kod kas. SPS) 28. st. vodnik Jawi} Milomir (Vila Lukavica) 15. 5. 1992. godine 31. vojnik Lalovi} Zoran 24. 5. 1992. VMA 29. vojnik Divovi} Goran (sahrawen u [ehovi}ima) 10. 5. 1992. godine 30. Na|en le{ vojnika kod Vrbawe mosta 32. vojnik Vru}ina Frawo 23. 5. 1992. godine 33. kapetan Cikari} Velimir te{ko rawen, umro na VMA 23. 5. 1992. godine Zarobqena aktivna vojna lica i vojnici koji se vode nestalim: Iz doma JNA Sarajevo (zarobqeni 2. 5. 1992. godine) 1. potpukovnik Bo`inovski Bogoje 2. GL Ducan Vojislav 3. GL Mitrovi} Dragoslav 4. vojnik [uraka Selver 5. vojnik Bi}o Xevad 6. GL Sokolovi} \or|e 7. GL Sokolovi} Todor Iz sastava 2V (kolone od 3. 5. 1992. godine) 1. poru~nik Pelemi} Bogoqub 2. vodnik Stepanovi} Dragan 3. GL Zlatovi} Sne`ana (Hotel "Evropa) 4. vojnik Nikoli} Mladen (bolnica Ko{evo) 5. vojnik Be{li} Kruno

101

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

6. vojnik Nikoli} Sr|an 7. vojnik Blagojevi} Aleksandar 8. vojnik Pajovi} Rado{ 9. vojnik Miku{ Laslo 10. vojnik Bajto Luga 11. vojnik Mehovi} Ramiz 12. vojnik [ani} Vladan 13. vojnik Ili} Du{an 14. vojnik Mladenovi} Sa{a 15. vojnik Peri} Milenko 16. vojnik Mrkovi} Simo 17. vojnik Markovi} Neboj{a 18. vojnik Tomi} Zoran 19. vojnik Dimi} Nedeqko 20. vojnik O{i} Ivan 21. vojnik Ademi Jeton 22. vojnik Bogdanovi} Radoslav 23. vojnik Dursun Milan 24. vojnik Stevanovi} Zoran 25. vojnik Gligori} Momir 26. desetar Milanovi} Goran 27. vojnik Nenadi} Aco 28. vojnik Marjanovi} Radenko 29. pukovnik Taso Enes (pu{ten iz bolnice 11. 5. 1992. godine) 30. kapetan 1. kl. Pravda Laslo 31. vojnik Peji} Milan

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

102

32. vojnik Panti} Dragan 33. vojnik An|i} Zoran 34. vojnik Bojani} Slobodan Raweni, pu{teni, iz Bolnice Ko{evo 8. 5. 1992. godine 35. pukovnik Ivanovi} Josip 36. pukovnik Luki} Qubinko 37. pukovnik Katalina Ratko 38. pukovnik Kosti} Mi}o 39. kapetan Stankovi} Draga 40. vod. 1. kl. Magazin Radenko 41. GL Stankovi} Ivanka 42. GL Stamenkovi} Marko i supruga Simeonka koja je iz CSB pu{t. 6. 5. 1992 godine 43. civil Petrovi} Slavka 44. vojnik Zrni} Zoran 45. vojnik Miliji} Predrag 46. vojnik Kravqa~a Slavi{a Raweni, pu{teni, iz Vojne bolnice Sarajevo 47. pukovnik Vasi} Slobodan 48. pukovnik Stavwak Gligor 49. poru~nik Beli} Goran 50. vod. 1. kl. Stojanovi} Dobrivoje 51. vodnik Jovanovi} Bojan 52. vojnik Nikoli} Dragoslav 53. vojnik Malevi} Aleksandar 54. vojnik Niki} Vladica 55. vojnik Su{i} Qubinko

103

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

56. vojnik Jelisavac Mladen 57. vojnik Kova~evi} Dragan 58. vojnik Markovi} Simo 59. vojnik Lazuki} Drago 60. vojnik Stanojlovi} Rade 61. vojnik Arbutina Dmitar 62. vojnik Ninkovi} Gavro 63. vojnik Tadi} Simeun 1. vojnik Ruski} Teodor 64. vojnik Do{lo Aleksandar 65. vojnik Gobeli} Gojko 66. vojnik Matovi} Branko 67. rezerv. Popovi} Nenad 68. vojnik Te{anovi} Sr|an 69. rezerv. Gusak Milovan 70. terit. Lali} Mihajlo - otpu{ten sa qe~ewa 71. civil Kova~evi} @eqko - otpu{ten sa qe~ewa 72. civil Vuka~evi} - otpu{ten sa qe~ewa 73. civil ^eakovi} - otpu{ten sa qe~ewa 74. civil Pavi} Milka - otpu{tena sa qe~ewa 75. civil Tucanovi} Du{an - otpu{ten sa qe~ewa 76. civil Suboti} Goran - otpu{ten sa qe~ewa 77. civil Nikoli} Mladen 78. civil Mati} Dragan 79. civil Markovi} Veroqub 80. vojnik Savanovi} Gojko

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

104

AVL i vojnici pu{teni iz CSB (bili u pritvoru) 1. kapetan Markovi} Miodrag 2. kapetan Petrovi} Sr|an 3. vojnik Kusmuk Milutin 4. vojnik Milutinov Milorad 5. vojnik Milinkovi} Boban 6. vojnik Stamenkovi} Goran 7. vojnik Paji} Goran 8. vojnik Pridikanovi} Zoltan 9. vojnik Mi{i} Neboj{a 10. vojnik Nikoli} Novica 11. vojnik Bordo`i} Mom~ilo 12. vojnik Jovi} Dragan 13. vojnik Radivojevi} \ur|e 14. vojnik Stojanovi} Vladi{a 15. vojnik Be{ir Aleksandar Osumwi~eni za krivi~no djelo ratni zlo~in (~lan 144 i 146 KZ RS). Prema prikupqenim podacima (izjava vi{e svjedoka, video i audio materijala i dr.), glavni organizatori ovog podmuklog napada bili su ~lanovi Predsjedni{tva tzv. RBiH - Ejup Gani} i Stjepan Kquji}, kao i na~elnik Glavnog {taba tzv. Armija BiH Sefer Halilovi} i predsjednik op{tine Stari grad Sarajevo Selim Haxibajri}, a izvr{ioci na terenu bili su pripadnici tzv. "Patriotske lige", "Zelenih beretki", muslimanske TO, muslimanskog MUP-a koje su predvodili Mustafa Hajrulahovi} zv. "Talijan", Alija Delimustafi}, Jusuf Pu{ina i drugi. Pored ostalih, prema prvim obra|enim podacima za krivi~no djelo ratni zlo~in (~lan 144 i 146 KZ RS) osumwi~ena su sqede}a lica: - Ejup Gani} i Stjepan Kquji}, kao ~lanovi predsjedni{tva tzv. BiH, suprotno ranije postignutom sporazumu o mirnoj evakuaciji Konavle 2. armijske oblasti JNA, organizovali su i putem radio - veza, i na drugi na~in, rukovodili, odnosno naredili komandantima na terenu Mustafi Hajrulahovi}u, Jusufu Pu{ini i dr. da napadnu kolonu JNA u

105

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dobrovoqa~koj ulici, ~iji pripadnici nisu pru`ali otpor, i na taj na~in neposredno u~estvovali u ubijawu i rawavawu vi{e desetina oficira, pla}enih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi JNA. - Halilovi} Sefer, kao ina~elnik Glavnog {taba tzv. Armije BiH i u to vrijeme glavnokomanduju}i oru`anih snaga, po svojoj funkciji neposredno je odgovoran za napad na kolonu JNA u Dobrovoqa~koj ulici i za ubijawe i rawavawe vi{e desetina oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi uJNA. - Delimustafi} Alija, kao ministar unutarwih poslova u Vladi tzv. BiH u to vrijeme, organizovao je jedinice MUP -a (specijalne i druge), koje su, sa jedinicama tzv. Armije BiH i drugim paravojnim formacijama, po wegovom odobrewu na podmukao na~in napale Komandu 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu, ~iji pripadnici nisu pru`ili otpor napada~ima, ~ime je odgovoran za ubijawe, rawavawe i zlostavqawa zarobqenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica u JNA. - Hajrulahovi} Mustafa, zv. "Talijan", komandovao je na terenu jedinicama muslimansko - hrvatske TO, nare|ivao i neposredno u~estvovao u podmuklom napadu na kolonu Komande 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu, odnosno u ubijawu, rawavawu i zlostavqawu zarobqenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica u JNA. - Pu{ina Jusuf, kao pomo}nik ministra unutra{wih poslova, neposredno je komandovao svim jedinicama MUP-a (specijalne i druge policije) u podmuklom napadu na kolonu Komande 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu, a po wegovom nare|ewu policajci su, uz pripadnike ostalih muslimansko hrvatskih formacija, ubili, ranili i zarobili vi{e desetina oficira, pla}enih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi u JNA. Pored toga, Pu{ina je jedan od odgovornijih za zlostavqawe jednog broja zarobqenih pripadnika JNA, koje su - naro~ito pripadnici policije - po wegovom odobrewu podvrgavani svirepom mu~ewu u prostorijama DTV "Partizan", Centra slu`be bezbjednosti, te Centralnom i drugim muslimanskim zatvorima, gdje su ih i po vi{e dana batinali, nanose}i udarce raznim tvrdim predmetima i sl. - Haxihajri} Selim, kao predsjednik op{tine Stari grad Sarajevo i osniva~ "Patriotske lige" u toj op{tini, u~estvovao je pored navedenih u organizaciji podmuklog napada na kolonu Komande 2. armijske oblasti u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu kojom prilikom je ubijeno i raweno vi{e desetina oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica u JNA. On je, pored toga, pred objektom DTV "Partizan", gdje su sprovedeni zarobqeni pripadnici JNA, davao upustva pripadnicima policije i TO koji su u tom momentu tukli i zlostavqali zarobqene pripadnike JNA.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

106

- Be}irbegovi} Fikret, saslu{avao je i pri tom na veoma svirep na~in tukao i zlostavqao zarobqene pripadnike JNA u prostorijama Centra slu`be bezbjednosti u ulici A. Cesarca i u Centralnom zatvoru. On je, prilikom saslu{avawa, posebno mu~io pukovnika Slavoquba Belo{evi}a. Wega je vi{e dana i no}i, pored ostalog, prisiqavao da gleda jaku elektri~nu sijalicu zbog ~ega je Belo{evi} osqepio. - Paqeta Avdo, kao jedan od starje{ina policije MUP-a grada Sarajeva, posebno se isticao u mu~ewu i zlostavqawu pojedinih zarobqenih pripadnika JNA u Centralnom zatvoru. O ovom napadu uz adekvatnu dokumentaciju, izjavama o~evidaca napada, stradalih, svjedo~ewa zarobqenih, video kasete, dopisa komandi i arhiva o dogovorima i medicinske dokumentacije, kako je ve} navedeno, data je cjelovita dokumentacijska osnova za krivi~nu prijavu na osumwi~ena lica organizatore, naredbodavce i izvr{ioce napada na pripadnike vojske JNA u Sarajevu.

107

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

108

109

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA U SKOJEVSKOJ ULICI U TUZLI 15. MAJA 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

110

111

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA U SKOJEVSKOJ ULICI U TUZLI 15. MAJA 1992. GODINE
Pripreme i organizacija napada na jedinice JNA u Tuzli Po~etkom 1992. godine, na podru~ju biv{e BiH izvr{avani su brojni napadi na garnizone i vojne kolone regularne armije JNA, koji su dugo i temeqno pripremani od strane islamskih fundamentalista. Jedan od karakteristi~nih napada izveden je 15. maja. 1992. godine na vojnu kolonu pripadnika JNA VP 7954 locirane u Tuzli. Napad je izvela muslimanska vojna formacija tzv. "Patriotska liga" koja je osnovana 1991. godine, a ozvani~ena po~etkom 1992. godine, sa pozicija islamskog fundamenta. Shodno krivi~noj prijavi broj 02/2-177/95 upu}ene Vojnom tu`ila{tvu pri VP 2082 - Beograd, ovaj napad izvr{en je u skladu sa ranijom odlukom Komande "Patriotske lige" o vojnom organizovawu u ciqu stvarawa islamske dr`ave na prostoru Bosne i Hercegovine i da pripreme uni{tewe srpskog naroda na prostorima Tuzle i da ga isele i uni{te. Za ove operacije, po nare|ewu Be{lagi} Selima, predsjednika op{tine Tuzla, formiran je "Krizni {tab" za okrug Tuzla i brojni istureni {tabovi po op{tinama u okolini i na podru~ju grada. Na ~elu {tabova nalazili su se muslimanski ekstremisti uglavnom iz nacionalne stranke SDA. Za potrebe ovog {taba izradili su precizan plan napada na vojnu kolonu biv{i potpukovnik JNA Knez @eqko i Gligori} Slavko, a finansirawe vr{ili [ehovi} Mirha i Fazli} Munivera. Nakon sprovedenih priprema za napad na kolonu koja je izlazila iz kasarne, kroz izradu zapreka na putevima, minirawe terena, kopawa rovova i izradu zaklona, i isjecawa `eqezni~kih {ina, isturawa je`eva i krstila, bu{ewe i sje~ewe asfalta prema Slavinovi}ima i prema Ozrenu, postavqawa PT mina, predsjednik kriznog {taba Bajri} Mehmed izdao je nare|ewe za napad na vojnu kolonu koja je napustila 15. 05. 1992. godine oko 20 ~asova kasarnu "Husinska buna". U kratkom vremenu sa oko 3.000 pripadnika "Zelenih beretki" i TO Tuzla iz Lukavice, @ivinica i drugih okolnih mjesta, napali su vojnu kolonu od oko 200 motornih vozila i oko 600 vojnika i starje{ina. Napad je izveden sa vatrenim oru`jem i zoqama i drugim zapaqivim sredstvima usqed ~ega je ovom prilikom raweno i poginulo 212 vojnika i starje{ina JNA a 140 pripadnika JNA je zarobqeno i sa poru~nikom Te{i} Te{om odvedeno u stari rudnik u Tuzli kao zarobqenici. Pripadnici TO Tuzla zatim su i{li du` zaustavqene kolone i rawene vojnike ubijali na razne na~ine, pa su tako pored ostalog rawenog Krsti} Radovana okrenuli na le|a i pucali mu u usta, ali je on uspio da odglumi smrt i ostane `iv, a zatim su pokupili 17 rawenika u sanitetsko vozilo i ubili ih udarcima ~eki}a u ~elo na putu za bolnicu, dok su ostale rawene i ubijene vojnike pokupili po no}i i odvezli na

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

112

gradsku deponiju sme}a u Tuzli gdje su ih bacili, a preko wih nabacali 5 metara sme}a i poravnali buldo`erom. Zarobqene pripadnike JNA su mu~ili na najrazli~itije na~ine, tako su im odsijecali dijelove tijela i polne organe, metali im polne organe u usta i `ive ih drali, pojedine su ubijali tako da su im ispaqivali manevarski metak u anus, usqed ~ega su oni umirali u najve}im mukama za 4 do 5 sati, a iste ve~eri je Livadi} Nihad izveo operaciju tzv. "Krvava svadba" u Banovi}ima, kojom prilikom je izdao nalog da se uhapsi 800 Srba, {to su pripadnici TO Tuzle i realizovali i doveli ih u zatvor sa pripadnicima iz kolone i podvrgli ih mu~ewu, pa su tako izvjesnu Swe`anu svaku no} silovali i tukli po 7-10 pripadnika TO Tuzle, usqed ~ega ona nije mogla da hoda, ve} je i{la na koqenima i laktovima, a kod qekara su je vodili bosu i polugolu kroz Tuzlu nazivaju}i je "~etniku{om" i obavje{tajcem Srbije i JNA. Za ovo krivi~no djelo iz ~lana 141, 142, 143, 144 i 145 stav 1. KZ SRJ podnesena je krivi~na prijava sa odgovaraju}om krivi~nom dokumentacijom Vojnom tu`ila{tvu pri VP 2082 i Beogradu protiv organizatora, naredbodavaca i izvr{ioca krivi~nog djela. @rtve napada na kolonu JNA Prema do sada poznatim podacima u napadu su ubijeni sqede}i pripadnici regularne JNA iz VP 7954 Tuzla: 1. Bo`anovi} (An|elka) Risto, 2. Bo`i} (Danila) Miroslav, 3. Blagojevi} (An|elka) Radenko, s. Mi~ijevi}i - Lukavac, 4. Blagojevi} (Drage) Vojo, ro|. 16. 02. 1942. god. u s. Podgora, Lopare, 5. Blagojevi} (Sime) Vojo, iz Porje~ine - Petrovo, 6. Bo`i} (Ilije) Gordan, 7. Cvjetkovi} (Marka) Danilo, ro|. 1972. god. u s. D. Potpe}, Srebrenik, 8. Cvijetkovi} (Milana) @arko, ro|. 1970. god. u s. Smolu}a, Lukavac, 9. Dangubi} @eqko, 10. Drespotovi} (Petra) Slavko, Bosansko Petrovo Selo, 11. \oki} Jovan, 12. \umi}, 13. \uranovi} (Save) Robi, 14. \uri} (Milana) Marko, ro|. 1936. god. u s. Crno Blato, Tuzla,

113

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

15. \uri} (Ilije) @ivko, s. Crno Blato, Tuzla, 16. \uri} (Marka) Milenko, ro|. 1963. god. u s. Crno Blato, Tuzla, 17. \uri} Zoran, S. Crno Blato, Tuzla, 18. \uri} (Du{ana) Rajko, s. Dubice, nestao, 19. \uri} (Rade) Du{an, ro|. 1952. god. u s. Dubice, nestao, 20. \uri} (Du{ana) Rad, s. Dubice, 21. Gavri} (Jovana) @arko, s. Krtova, Lukavac, 22. Gavrilovi} (Radivoja) Pero, s. Crno Blato, Tuzla, 23. Goganovi} (@arka) Vaskrsije, s. Si`je, Lukavac, 24. Ili} (Steve) Vlado, s. Bosansko Petrovo Selo, 25. Iki} (Cvijetina) Mero, s. Dubice, 26. Jawi} (Qube) Drago, ro|. 10. 10. 1956. god. u s. Kolimer, Tuzla, 27. Jovi} Milenko, s. Lopare, 28. Jovi~i} (Milorada) Miroslav, ro|. 22. 04. 1968. god., s. Pura~i}, Lukavac, 29. Jovi~i} (Milovana) Miro, s. Pura~i}, 30. Jovanovi} (@ivana) Du{ko, ro|. 1972. god., s. Po`arnica, Tuzla, 31. Joki} (Nike) Goran, ro|. 08. 11. 1972. god. u s. Po`arnica, Tuzla, 32. Josipovi} (Krste) Mladen, Lukavac, 33. Jefti} Maksim, 34. Kuli{i} (Vase) Milan, s. Si`je, Tuzla, 35. Lazi} (Jovana) Ranko, ro|. 29. 09. 1973. god., s. Gospi}, Tuzla, 36. Latkovi} Slobodan, ro|. 19. 08. 1963. god. u s. Petrovac, 37. Lopatko Miroslav, Bawa Luka, 38. Luki} Ilija, 39. Luki} (Milorada) Savo, s. Dubice, 40. Qubojevi} (Stanimira) \or|ije, ro|. 02. 09. 1962. god., s. Kova~ica,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

114

41. Markovi} Ranko, 42. Markovi} (Cvijetina) Stojko, ro|. 26. 03. 1962. god. u s. Vozu}a, Zavidovi}i, 43. Maksimovi} (Milana) Jovo, S. Dubice, 44. Modrakovi} Radivoje, s. @ivinice, 45. Medi} (Vaskrsija) Milan, s. Si`ja - Krtova, 46. Meki} (Milenka) Dragan, ro|. 08. 09. 1959. god., Zemun, 47. Meki} Zoran, 48. Mi}anovi} (Mi}e) Vladimir, ro|. 29. 08. 1968. god., Tuzla, 49. Mihajlovi} (Radovana) Zoran, Bosansko Petrovo Selo, 50. Mihajlovi} (Radovana) Milan, Bosansko Petrovo Selo, 51. Mitrovi} (Sime) Srpko, s. Dubice, 52. Mrkowi} (Ranka) Branko, s. Smolu}a, Lukavac, 53. Mrkowi} Stojan, s. Si`je, Lukavac, 54. Modrakovi} (Tripuna) Radovan, s. Kriva~a, @ivinice, umro 08. 06. 1992. god. od posqedica rawavawa 15. 05. 1992. god., tijelo razmijeweno 16. 06. 1992. god., 55. Medi} (Vaskrsija) Milan, sin Petre, ro|. 1955. god., s. Si`ja, 56. Nedi} (Nede) Rado, ro|. 13. 08. 1955. god., s. Smolu}a, Lukavac, 57. Ostoji} (Janka) Milorad, ro|. 21. 05. 1954. god., s. D. Podpe}, Srebrenik, 58. Pani} Branislav, Ilija{, 59. Panti} Stojan, Podpe}, 60. Peri} (\or|ija) Ostoja, ro|. 1969. god., s. Smolu}a, Lukavac, 61. Petrovi} (Sretka) Boro, 62. Popovi} (Radivoja) Nenad, s. Vrelo, Kalesija, 63. Savi} (Branka) Milenko, ro|. 13. 10. 1959. god., s. Po`arnica, Tuzla, 64. Soraji} (Branka) Bo`idar, ro|. 10. 12. 1973. god., s. Qubiwa, Qubiwe, 65. Stojanovi} (Branka) Sreten, ro|. 1955. god., s. Dubnica, Kalesija, 66. Stojanovi} (Vasilija) ^edo, s. Dubnica, Kalesija,

115

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

67. Stojanovi} Branko, s. Dubnica, Kalesija, 68. Tadi} (Milorada) Boro, s. Krtova, Lukavac, 69. Todorovi} (Du{ana) Dragan, ro|. 07. 02. 1964. god., s. Krtova, Lukavac, 70. Todorovi} (Luke) Radomir, s. Krtova, Lukavac, 71. Todi} (Jove) Rade, ro|. 03. 10. 1970. god., s. G. Potpe}, 72. Trifunovi} (Cvijetina) Milovan, s. [pionica, Srebrenik, 73. Tubi} (Jovana) Jelenko, ro|. 22. 04. 1953. god., s. Si`je, Lukavac, 74. Tubi} (Janka) Milorad, s. Si`je, Ozren, 75. Vasi} (@ivana) Du{ko, 76. Vasi} (Nenada) Jovo, ro|. 10. 03. 1953. god., s. Po`arnica, Tuzla, 77. Vujanovi} (Qubomira) Cvijetin, ro|. 17. 06. 1966. god., s. Po`arnica, Tuzla, 78. Vukojevi} (An|elka) Savo, ro|. 28. 01. 1965. god., s. Krtova, Lukavac, 79. Zec (Branislava) Dra`enko, Prijedor, 80. @ivkovi} Tri{ko. Pored navedenih `rtava napada na dan 15. 05. 1992. godine, jo{ je smrtno stradalo 132 pripadnika JNA, koji su ubijeni u zatvorima, tokom privo|ewa u zatvore, me|u kojima je znatan broj bilo rawenih. Osumwi~eni za organizaciju i izvo|ewe napada Za organizaciju i izvo|ewe napada na tuzlansku vojnu kolonu u Skojevskoj ulici, osumwi~ena su sqede}a lica: 1. Be{lagi} Selim, gradona~elnik Tuzle, 2. Haxi} Izet, predsjednik okruga Tuzla, 3. Delibegovi} Enver, komandant op{. TO Tuzla, 4. Bajri} Mehmed, zv. "Me{o", na~elnik centra bezbijednosti Tuzla, 5. @ili} Mehmed, zv. "@ila", 6. Zaimovi} [eri, rukovodilac "Patriotske lige" u Tuzli i organizator privatnih zatvora za Srbe, 7. Prci} Faruk, direktor Rudarskog instituta u Tuzli,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

116

8. Ran~i} Hazim, na~elnik CSB Tuzla, 9. Knez @eqko, biv{i potpukovnik JNA, 10. Dervi{evi} Hamza, iz Tuzle, 11. Pavali} Ado, ro|. 1970. god., iz Tuzle, ulica Mahmuta Bu{atlije, 12. Pavali} Jasmin, iz Tuzle, ulica Mahmuta Bu{atlije, 13. Okanovi} Suqo, biv{i voza~ GSP u Tuzli, iz Tuzle, ul. Doj~ica Luki}a, 14. Okanovi} Ismet, 15. Dedi} Muhamed, iz Tuzle, komandir odjeqewa stanice milicije u Tuzli, 16. Hamzi} Hamza, biv{i pripadnik DB u Tuzli, 17. Pjani} Mefrudin, iz Tuzle, 18. Pjani} Mirsad, iz Tuzle, 19. Beki} ]usa, iz Tuzle, 20. Blagojevi} Zoran, iz Jasenica, sa prebivali{tem u Tuzli, ul. Mahmuta Bu{atlije, 21. Ba{i} Galib, aktivni milicionar u Tuzli, 22. Zlatanovi} Jasmin, zamjenik na~elnika SUP-a Tuzla, {ef krim. slu`be, 23. Alilovi} ]azim, iz Tuzle, ul. Vjekoslava Tawi}a broj 62., 24. ^ehaji} Musto, iz Plana kod Tuzle, 25. [epi} Kame, iz Tuzle, vlasnik privatne prodavnice auto dijelova u s. Slavinovi}i, kod ^esme, 26. Br~vanovi} Juro, iz Kri`ana kod Tuzle, 27. Bukovi} Jakub, iz s. Slavinovi}a kod Tuzle, 28. Djug Kemal, iz Tuzle, 29. [ehovi} Mirha, iz Tuzle, snaha od dr [ehovi}a, 30. Fazli} Munivera, iz Tuzle, supruga doktora Fazli}a, 31. Baji} Osman, biv{i potpukovnik JNA, saobra}ajne slu`be, 32. [adi} Azim iz Tuzle,

117

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

33. [ari} Hamza, biv{i poru~nik JNA, 34. [ari} Salih, biv{i zastavnik JNA, upravnik pekare u Tuzli, 35. [qivi} Asim, 36. Deli} Sead, biv{i major JNA, 37. Zuli} Salih, poru~nik u rezervi, 38. Delibegovi} Mirsad, stariji vodnik u rezervi, 39. Brki} Muhamed, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli, 40. Nikoli} Budimir, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli, 41. Juri{i} Ilija, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli, 42. Baxa \or|e, biv{i poru~nik JNA, tehni~ke slu`be, na~elnik, tehni~ke slu`be 2. korpusa A. BiH, 43. Livadi} Nihad, biv{i poru~nik JNA, na~elnik bezbijednosti u Tuzli, 44. Vidi} Mladen, biv{i poru~nik JNA, komandir specijalne manevarske brigade MUP-a za napad na kolonu, pripadnk 115 HVO - Zriwski u Tuzli, 45. Pekari} Kadro, milicioner, komandir IV manevarske ~ete MUP-a za napad na kolonu, 46. Gligori} Slavko, biv{i potpukovnik JNA, sin Sime, ro|. 08. 02. 1942. god. u Srpcu, u JNA od 25. 08. 1966. god., zamjenik komandanta logisti~ke baze u Tuzli, A. BiH, 47. Krasni}i Agim, biv{i kapetan 1. klase JNA, sin Halila, ro|. 24. 03. 1956. god. u Pe}i, u JNA od 03. 07. 1981. god., zavr{io Vojnu akademiju KOV - pje{adija, sada u 2. korpusu A BiH, 48. Ga{i Damir, biv{i stariji vodnik 1. klase JNA, sin Alije, ro|en 28. 02. 1956. god. u Srbici, u JNA od 15. 07. 1976. god., kom. MB u 2. korpusu A. BiH, 49. Zrimi} Mato, sin Jakova, ro|. 24. 07. 1963. god. u \akovu, Hrvat, stariji vodnik, u JNA od 17. 07. 1982. god., 50. Beganovi} Mustafa, biv{i kapetan 1. klase JNA, 51. Bjedi} Mahmut, kapetan 1. klase u rezervi, 52. Mot Neda, snajperista A. BiH, 53. sin Juki} Mije, snajperista A. BiH,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

118

54. k}i Juki} Mije, snajperista A. BiH, 55. k}i Zari} @ivana, snajperista A. BiH, iz Po`arnice, 56. Bajrica Sadija, snajperista A. BiH, 57. Salkovi} Nexad, pjeva~, 58. Kolar Ivan, biv{i podoficir JNA, Za gore navedene postoji osnovana sumwa da su po~inili krivi~no djelo genocida iz ~lana 141. KZ SRJ, u sticaju sa krivi~nim djelom ratnog zlo~ina protiv civilnog stanovni{tva iz ~lana 142. KZ SRJ, ratnog zlo~ina protiv rawenika i bolesnika iz ~lana 143. KZ SRJ i ratnog zlo~ina protiv ratnih zarobqenika iz ~lana 144. KZ SRJ u vezi sa ~lanom 145. stav 1. KZ SRJ i napad na vojno lice u vr{ewu slu`be iz ~lana st. 206. stav 4. u vezi st. 1. KZ SRJ.

119

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU VRS U KAWONU @EPE 4. JUNA 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

120

121

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU VRS U KAWONU @EPE 4. JUNA 1992. GODINE
Vojno organizovawe muslimana u @epa~koj regiji Organizovani i dugo pripremani napadi na garnizone i vojne kolone regularne Jugoslovenske narodne armije (JNA) po~etkom i sredinom 1992. godine od strane islamskih fundamentalista organizovanih u formacije "Zelenih beretki" i tzv. "Patriotske lige" nastavqani su u istom obliku i intenzitetu na regularnu Vojsku Republike Srpske (VRS), kada za takve napade nije postojala vojna potreba i kada su postojali verifikovani dogovori o propu{tawu tih kolona do vojnih odredi{ta. Pripremawe i organizovawe podmuklih napada poslije sklopqenih dogovora, teklo je po istom postupku kao i u ve} prethodnim primjerima napada na vojnu kolonu pripadnika JNA u Tuzli i Sarajevu sa ciqem da se uni{ti odbrambeni sistem BiH i stvore uslovi za napad na srpski narod radi wegovog uni{tewa i protjerivawa etni~kog ~i{}ewa sa podru~ja BiH. Napad na vojnu kolonu VRS na podru~ju @epe pokazao je licemjernost, okrutnost, te`inu zlo~ina bez presedana u ratovawu gdje su na najsvirepiji na~in ubijani rawenici, zarobqenici, paqena vozila i uni{tavana imovina. Pored prethodnih dogovora izme|u Komande VRS i muslimanskog i rukovodstva u @epi o slobodnom prolazu vojne kolone VRS do vojnog objekta i releja Zlovrh, muslimani, tada organizovani u vojne formacije zv. "Patriotska liga" i "Zelene beretke", mu~ki su napali 4., 5. i 6. juna 1992. godine kolonu u klancu u @epi i pri ovom napadu smrtno je stradalo 45 pripadnika VRS, vojnika i oficira, a ve}i broj je raweno i 30 zarobqeno. Tom prilikom zapaqeno je i uni{teno ve}i broj vozila i drugih materijalno-tehni~kih sredstava a rawene vojnike iz napadnute kolone, suprotno pravilima me|unarodnog prava, na mjestu doga|aja mu~ki likvidirali (KP br. 15-1/02KU 56/94-DC-1/30). Ovaj napad izvele su posebne diverzantsko-teroristi~ke grupe formirane od strane centrale SDA Sarajeva i subregije Srebrenica za podru~je GO\EWE, BRLO@NIK i STOBORAN i druga sela u okolini @epe. Ina~e, sve odluke u muslimanskom dijelu rukovodstva u BiH dono{ene su na sastancima naju`eg rukovodstva SDA koje su ~inili: Alija Izetbegovi}, Ejub Gani}, Haris Silajxi}, Rusmir Mahmut~ehaji}, Omer Behmen i djelimi~no Irfan Ajanovi}. Ovo rukovodstvo formiralo je "Patriotsku ligu" kao svoje vojno krilo. Formirawe "Patriotske lige", kao ilegalne vojne organizacije, po~elo je u aprilu 1991. godine, kada je pomo}nik ministra odbrane BiH, sa Sulejmanom Vrawom i jo{ nekim muslimanima

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

122

napravqeno Uputstvo o organizaciji i djelovawu na terenu, oslawaju}i se uglavnom na qude iz SDA a u maju 1991. godine organizacija je dobila naziv "Patriotska liga". U organizovawu i osnivawu u~estvovali su i Sefer Halilovi} i Rusmir Mahmut~ehaji}. "Patriotska liga" postigla je visok stepen vojne organizacije, tako da je rat zatekao "Patriotsku ligu" sa 9 regionalnih i 103 op{tinska {taba i 98.000 boraca (BiH imala ukupno 109 op{tina). Tu su i op{tine isto~ne Bosne, posebno one koje spadaju u subregion Srebrenice, a za podru~je @epe i Han Pijeska, sve je i{lo preko komandanta regionalnog vojnog {taba "Patriotske lige" ^ardakovi} Rame, a wegov neposredni komandant odreda za organizaciju i komandovawe napadom na vojnu kolonu VRS bio je Pavli} Avdo a za @epu Beho Kulovac. Neposredni snabdjeva~ oru`jem ovih teroristi~kih formacija aprila 1992. godine bio je Kustura @eqko koji je taj posao obavqao preko ovla{tenog lica stranke SDA (svjedo~ewe ^av~i} Mehmedalije, sin Mehmeda, ro|en 1957. god. - DC-1/30) izvjesnog Demowi} Hazema, ro|en u selu Osovo, op{tina Gora`de, a `ivio u Sarajevu. Preko ove dvojice dovezena je ve}a koli~ina pje{adijskog naoru`awa me|u kojim su najbrojniji AP kala{wikov. Svo oru`je dovezeno je u ku}u Kusture Zajke. Drugi dio naoru`awa i{ao je preko Osmanli} Ismeta na~elnika SJB Rogatice ina~e predsjednika Op{tinskog odbora SDA Rogatice. U distribuciji ogromne koli~ine tog naoru`awa pomagali su im: Imamovi} Mu{an, Imamovi} Amir, ]esko Salem, Poxi} Ago i dr. Nakon izvr{enog naoru`avawa muslimanskih diverzantskih jedinica organizaciju napada na vojnu kolonu vr{io je komandant brigada Omanovi} Hasib sa u`im rukovodstvom [ehi} Muharemom, Hasibom Muli}em, Mujki} Hamedom, Ibrom ^ardakovi}em. Prvu grupu diverzanata vodio je i komandovao Omerovi} Hasib, a u napadu su u~estvovali: [titkovac Enver, Zimi} Abid, Divovi} Hamed, zv. Div, ^av~i} Meho, ^av~i} Bohodil, Zimi} Ago, Mehmedovi} Alija, Zimi} Ramiz, Omanovi} Ibro, Zimi} Osmo, Poxi} Xevad, ^av~i} Hamza, Poxi} Ago, Ru~i} Himzo, Ka~evi} Omer, Ru~i} Omer, Hraqo Hamid, Hraqo ]eman, Imamovi} Esad, ^av~i} Sinan, Imamovi} Amir, ^av~i} Hamdija, Imamovi} Mu{an, Ka~evi} Sejdalija, Ru~i} Ahmo, Ka~evi} Ohran, Ka~evi} Galib, Ka~evi} Hamed, Ka~evi} Edhem, Ka~evi} Kemal, ^av~i} Bego, Ka~evi} Adil, ^av~i} Smajo, Hoxi} Ragib, Hruqa Osman, Br|anin Ago, Zimi} Ibro, Br|anin Avdo, Zimi} Hasan, Gluhi} Himzo, Zimi} Mustafa, Gluhi} ]amil, Zimi} Mehmed, Gluhi} Zulfo, Zimi} Hamdija, ]esko Sinan, Mea{novi} Re{id, Kulovac Sabid, Me{anovi} ]amil, Kulovac Nezir, Hoxi} Re{id, Kulovac Nexib, Hoxi} Halil, ]esko Salim, Zimi} Samedin, Dizdarevi} Ago, ^av~i} Zejnil, Dizdarevi} Hasan, Rami} Hajrudin, Dizdarevi} Mujo, Bi~i} Numo, Rami} Sakib, Muj~inovi} Mujo, Vatre{ Mustafa, Bogilovi} Avdo, Omanovi} Nusret, Lisi} Halid, Kustura Himzo, Ka~evi} Hamza, ^av~i} Himzo, Hajri} Mehmed, ^av~i} Omer, ]esko Nexad, Udov~i} Jasmin, Kulovac Sead, Otajagi} Ferid, ^avku{i} Fuad, Hoqi} Fadil, ^avku{i} [efko, Brankovi} Munib, Kulovac Bewamin, Sali} Xemal, @igi} Asim, Karahoxi} Iso, i ^ov~i} Mehmedalija.

123

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Drugu grupu iz pravca Go|ewa, vodili su i komandovali [ehi} Kurem i Nesib Muli} a u napadu su u~estvovali: ]uri} Zejnil, Lili} Bajuzin, Lili} Zajko, zv. @uti, Lili} Sejdalija, Lili} Selim, Xebo Hajrudin, Lili} Safet, Omerspahi} Abid, Lili} So}an, Kuli} Hasib, Lili} Sejo, Hoxi} Ibro, Lili} [efik, Xabo Ismet, Lili} Remzo, Poxi} Edhem, Poxi} Ramiz, Xebo Suad, Lili} Ibrahim, Xebo Nexad, Muratovi} Nexad, Omerspahi} Agowa, Muratovi} Safet, Smaji} Zahid, Kamenica Hamza, Avdi} Suad, Kamenica Mujo, Omerspahi} Mehmed, Kamenica Ahmet, Lili} Zajko, Avdi} Besim, Avdi} Zenadil, [ahi} Elsadet, Lili} Nasko, Muratovi} Hamed, Xebo Rahman, Muratovi} Emin, Naki} Hasan i wegov brat Avdi} Meho, zv. Pero, @igi} Nijaz, Xebo Mu{an, @igi} Rasim, Lili} Himzo, @igi} Zajim, Lili} Abid, Omerspahi} Hurija, Xebo Meho, Omerspahi} Nusret, Curi} Mehmedalija, Lili} Ahmet i Muratovi} Xevad zv. ]iro. Tre}u grupu organizovao je i komandovao iz pravca sela BRLO@NIK Mujki} Hamed zv. Hajva, a u napadu su u~estvovali: Mujki} Hasib, Mujki} Muhamed, Mujki} Ahmo, Mujki} Mehmed, Mujki} Himzo, Nuhanovi} Sahman, Mujki} Kadija, Nuhanovi} Hamzo, Mujki} Ibrahim, zv. Alkan, Ferlak Hajrudin, Nuhanovi} Sabrija, Nuhanovi} Mustafa, Nuhanovi} Neil, Nuhanovi} Mevludin, Nuhanovi} Jusuf, Nuhanovi} Meho, Nuhanovi} Sarija i Mujki} Selman. ^etvrtu diverzantsku grupu iz pravca STOBORANE, potpomogli sa u~esnicima iz Poxepoqe, vodio je i komandovao Ibro ^ardakovi}, a u napadu su u~estvovali: Ramiz ^ardakovi} zv. Zoran, ^ardakovi} Alsad, Safet ^ardakovi}, Jusufovi} Ra{id, Biti} Mujo, Rixal Ramiz, Sejfi} Sead, Gu{i} Ramiz, zv. Cajner, Hoxi} Hasan, Hoxi} Zejnil, Hoxi} Alija, sin Zaima, Hasanovi} Ekrem, Xebo Himzo, Ivojevi} Jusuf, ^ardakovi} Emin zv. Braco, Jusufovi} Hajrudin, Hoxi} Hamdija, Hoxi} Zejnil i Hasanovi} Salko, Kre{talica Mehmed. Zasjeda u kawonu rijeke @epe U krivi~noj prijavi br:15-1/02-KU56/94, iznijeti su nepobitni dokazi o po~iwenom ratnom zlo~inu. 4. juna 1992. godine u ranim jutarwim ~asovima krenuo je sa Pala preko Han Pijeska u pravcu @epe sa vi{e vojnih vozila jedan borbeno opremqen bataqon pripadnika VRS pod komandom majora [uke Dragana, sa ciqem da dostave hranu, vodu, sanitetski materijal i drugu potrebnu opremu pripadnicima VRS koji su na podru~ju @epe obezbje|ivali vojni objekat i TV relej na brdu zvanom Zlovrh. 1. pored prethodnog dogovora sa muslimanskim rukovodstvom u @epi o slobodnom prolazu kolone do vojnog objekta i releja Zlovrh, muslimani, tada organizovani u tzv "Patriotsku ligu" i "Zelene

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

124

beretke", mu~ki su napali kolonu u jednom klancu u @epi. Tom prilikom smrtno je stradalo 45 pripadnika VRS. Mnogi od boraca ubijeni su kao rawenici i zarobqenici u uslovima kada su odlo`ili oru`je u znak predaje. Tako su dvojica pripadnika "Zelenih beretki" pucali u srpskog borca Tomi} Milenka, iako je bio bacio oru`je i digao ruke u znak predaje, ali je sticajem okolnosti ostao u `ivotu. Dok je te{ko rawen le`ao, Tomi} je slu{ao jauke drugih srpskih zarobqenih vojnika koji su molili muslimane da ih ne mu~e ve} da ih ubiju. Prema postoje}oj izjavi o~evidaca ovog doga|aja, jednog neidentifikovanog, bespomo}nog, te{ko rawenog pripadnika VRS ubio je Lili} Nasko a drugog tako|e neidentifikovanog te{ko rawenog pripadnika VRS ubio je Ka~evi} Edhem (ostali podaci navedenih izvr{ilaca ovih zlo~ina nalaze se u dispozitivu prijave pod rednim brojevima 3. i 4.). Nije se moglo utvrditi ko su ubijeni rawenici, po{to su nakon ubijawa le{evi paqeni i velikim dijelom bili ugqenisani. Prema pribavqenim dokazima i indicijama, glavni organizatori mu~kog napada na navedenu kolonu VRS, a zatim ubijawa pojedinih zarobqenika i rawenika i na kraju masakrirawa i spaqivawa le{eva bili su: ^ardakovi} Ramo, [ahi} Hurem, Lili} Nasko, Ka~evi} Edhem, Pali} Avdo, Mujki} Hamed, Jusufovi} Ra{id, Rixal Ramiz, Xebo Rahman, Muratovi} Hamed, ^ardakovi} Emin, Kulovac Benjamin, Omanovi} Hasib i Dizdarevi} Ago (ostali podaci za ova lica navedeni su u dispozitivu prijave). Oni su suprotno odredbama @enevske konvencije o postupawu sa ratnim zarobqenicima od 12. 08. 1949. godine, nare|ivali ubijawe ili su ubijali bespomo}ne rawenike i zarobqenike, a zatim vr{ili skrnavqewe i palewe wihovih le{eva za {to postoji fotodokumentacija pod brojem od 1-13 i nalazi qekara-patologa, tako da se u najvi{e slu~ajeva uvi|ajem stru~ne komisije nije mogao utvrditi na~in umorstva, a za 9 le{eva usqed velikog o{te}ewa tijela spaqivawem nije se mogla izvr{iti ni wihova identifikacija. U toku operativne obrade ovog zlo~ina saslu{ani su brojni svjedoci, pribavqena fotodokumentacija spaqenih i eskumiranih tijela mladih vojnika i medicinska dokumentacija koji ~ine sastavni dio ove optu`nice za osumwi~ene zlo~ince. Me|u svjedo~ewima od zna~aja je i sagledati izjavu koju je dao Lili} Smail, sin Idriza, ro|en 1949. godine u Go|ewu, op{tina Han Pijesak, aktivni u~esnik u muslimanskoj vojnoj formaciji u napadu na kolonu i Todorovi} Milorad, sin Bori{e, ro|en 1954. godine u Pra~i, op{tina Pale koji je u napadnutoj koloni do`ivio dio golgote ovog bataqona VRS. U svojoj izjavi Lili} Smail navodi: "Negdje po~etkom maja 1992. godine sa radnicima iz Go|e|e, Pod`epqa i @epe po{ao sam u Han Pijesak da primim platu i tada smo vra}eni nazad. Negdje po mom dolasku iz bawe u Go|ewu odr`avani su sastanci u`eg rukovodstva SDA. U po~etku je formirana jedinica TO za podru~je Go|ewa i Pod`epqa i ostalih muslimanskih sela sa podru~ja op{tine Han Pijesak. Glavni u tom {tabu bio je ^ardakovi} Ramo, a sa wim u {tabu su bili [ahi} Hurem i Hasanovi} Salih. Naoru`awe

125

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

za jedinicu je pribavqeno i ranije i to preko Mujki} Himze, predsjednika SDA za op{tinu Han Pijesak. Svako ko je dobio oru`je morao je to i platiti, neki i do 8,00 DM. U to vrijeme nije bilo nikakvih akcija, samo su dr`ane stra`e. Negdje tokom maja 1992. godine za komandanta odreda TO za ovo podru~je postavqen je Pali} Avdo, a za komandanta regionalnog {taba TO za cijelo podru~je @epe i Han Pijesa~kog dijela postavqen je ^ardakovi} Ramo. Komandant odreda za podru~je Go|ewa i Pod`epqa bio je Pali} Avdo, a za @epu Beno Kulovac. [tab je preseqen u @epu. Istovremeno je formirana jedinica milicije kojom je rukovodio [ahi} Hurem. Od istkanutijih u rukovo|ewu bio je Osmanovi} Hasib iz @epe. Tad je izvr{eno potpisivawe zakletve i svi vojni obveznici su morali potpisati zakletvu. 1. ja sam potpisao zakletvu. Tad sam raspore|en u radnu obavezu i moj zadatak je bio da radim fizi~ke poslove. U to vrijeme su u jedinici koja je bila na na{em podru~ju bila 2 snajpera koje su nosili Kamenica Hamzo i ^ardakovi} Emin. U tom vremenu po ekstremnosti isticali su se Rixail Ramiz, Xebo Rahman, Muratovi} Hamed i Lili} Nasko. Negdje po~etkom juna 1992. godine `epski odred je blokirao Zlovrh gdje se nalazila JNA. Ujutro je u {tab u Go|ewu gde je bio ^ardakovi} Ramo do{ao kurir iz Srebrenice koji je rekao da se putem kre}e kolona vozila i tenkova vojske, prema @epi. Znam da je Ramo rekao u vi{e navrata da se kolona pusti i da je niko ne spre~ava, odnosno da se mirno pusti. Ramo je naredio da svako svoju porodicu evakui{e u skloni{ta i to je u~iweno. Kolona vojske je nai{la iz Stoborana prema Go|ewima negdje prije podne. Bilo je oko 30tak vozila, nekoliko tenkova, teretnih i putni~kih vozila, autobusa. Vojska je mirno pro{la kroz sela i tom prilikom su se smijali i vikali nam da ne bje`imo i tom prilikom su bacali cigare. Od Go|ewa kolona vozila je putem oti{la prema Brlo`niku. Kada je pro{la kolona, mene je sreo ^ardakovi} Ramo i naredio mi da sa motornom pilom oborim tri stabla preko puta da bi se zakr~io put kojim je kolona pro{la. Ja sam na putu u mjestu zv. [e}erov lager prona{ao Lili} Seju koji je obarao stabla ali nije umio da ih obori preko puta, te sam ja od wega uzeo motornu pilu i oborio tri stabla preko puta. Ciq zapre~avawa puta je po mom mi{qewu bio da se kolona koja je pro{la vi{e ne mo`e vratiti niti da mo`e ko istoj do}i u pomo}. Kada sam zavr{io, ja sam se vratio `eni i djeci. U to vrijeme ~ula se `estoka pucwava. Ja sam od {tale gledao borbu izme|u vojske koja je pro{la u koloni i zasjede koja je ranije pripremqena u mjestu zv. Luke. Zasjeda je bila pripremqena na raskr{}u puteva za Go|ewe, za Purti}e i za Han Pijesak, kada je dio vozila pre{ao drveni most na putu za Luke. Vo|a akcije, odnosno, te zasjede bio je Mujki} Hamed sa svojom vojskom iz Brle`nika. Kasnije u pomo} je do{la jedinica pod komandom Jusupovi} Re{ida iz Pod`epqa. Tu borba nije dugo trajala, a kolona je bez ve}eg zadr`avawa pro{la putem prema Lukama i sve vrijeme wenog prolaska na wu se pucalo. Kolona vozila se kretala putem ispred ku}e Mujki} Himze i negdje u to vrijeme sam vidio ^ardakovi} Ramu i [ahi} Hurema koji su sa vojskom iz Go|ewa i Stobarana i drugih sela, najmawe wih 150 ukqu~ili u borbu napadaju}i kolonu iz pravca Grobi}a i du` rijeke.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

126

Naj`e{}a borba je zapo~eta u mjestui zv. Kulevkina ograda, kada je kolona zaustavqena i zapre~ena sa jedne i sa druge strane puta. Tu je izveden naj`e{}i napad na vojsku iz kolone. To je mjesto gde se nalazi majdan negdje na granici op{tina Han Pijesak i Rogatica, prije mjesta zv. Berak. Napad je izveden sa svih strana jer je to mjesto veoma pogodno za zasjedu jer je put gdje je kolona zaustavqena u klancu. @epski odred pod komandom Kunovac Bene je napadao od mjesta Berak, a na{ odred pod komandom Pali} Avde sa suprotne strane. Od Radave napad je izveden pod komandom Mujki} Hameda, a sa strane Go|ewa jedinica pod komandom ^ardakovi} Rame i [ahi} Hurema. Pod`epqaci, Plawani i Kriva~ani su napadali zajedno sa Brlo`nikom. Borba je trajala sve do 20.30 ~asova kada je zavr{ena totalnim porazom vojske koja je i{la u koloni. ^uo sam da je u toku borbe Sarija Nuhanovi} iz Brle`nika zapalio gumu od auta i otisnuo je pravo me|u vozila. Tada su se zapalila i vozila. Ja ne znam {ta se ta~no tokom borbe de{avalo, jer sam ja u to vrijeme bio u pe}ini ispod ku}e Hamde Smaji}a. Kasnije sam ~uo da su se u borbi istakli Haki} Hasan koji je imao pu{komitraqez M53, Muratovi} Hamid, Curi} Zejnil, Ago Dizdarevi}. Uve~e kada je zavr{ena borba ja sam bio u selu Go|ewe i tada je u {kolu doveden 31 zarobqenik koje sam sve vidio. Zarobqenike je dovela vojska pod komandom Sahi} Hurema i ^ardakovi} Rame. Me|u zarobqenicima je bilo nekoliko rawenika od kojih je jedan bio te`e rawen. Tog su nosili na {atorskom krilu. Taj je kasnije odnosno ujutro umro. Zarobqenike su smjestili u {kolu i jednu malu prostoriju u koju ne mo`e stati vi{e od 10-tak qudi te ne znam kako je stalo wih 30. Rawenici su previjeni od strane bolni~ara Xibo Himze. Odatle sam oti{ao ku}i. Le{evi izginule vojske i zapaqena vozila ostala su na licu mjesta. Tom prilikom je zaplijewena ve}a koli~ina oru`ja i municije. Znam da su dva vozila - vozilo prve pomo}i i jo{ jedno teretno dovezena, vozilo prve pomo}i je dovezao Curi} Zejnil a drugo Hamza Kamenica. Ujutro su nas iz radne obaveze - nas 20-tak pod komandom Xebe Mu{ana poslali na lice mjesta. Ko je imao oru`je nosio ga je sa sobom. Ja ni{ta nisam nosio niti sam imao {ta od naoru`awa. Sa mnom su izme|u ostalih bili: Lili} Himzo, Lili} Ahmed, Lili} Abid. Kada smo do{li na lice mjesta tu smo na{li Lili} Naska, najvi{e je bilo wih iz Brle`nika - bilo ih je oko 50. Tu je bio ~itav haos - mrtvaca puno, bilo je zapaqenih i ugqenisanih le{eva. Mi smo pretresali taj teren tra`e}i oru`je, municiju i drugu opremu. Kada sam ja do{ao vidio sam jednog rawenika vojnika koji je stajao jo{ `iv naslowen rukom na {talu. Ja sam pro{ao pored wega, nakon 10-15 minuta sam ~uo pucaw i vidio da je ovaj raweni ubijen, kako sam ~uo od Ka~evi}a kome ne znam ime, koji je pucao u tog vojnika. Taj Ka~evi} je mla|i, 20-tak godina, iz Purti}a je, plave kose. Brat mu je radio u SIP "Planinsko" zove se Ka~evi} Hamed. U to vrijeme na cesti sam nai{ao na drugog rawenika, koji je bio sav krvav. Kada sam prolazio pored wega zamolio me je da mu izvadim cigare iz wegovog xepa, {to sam i u~inio i izvadio na~etu kutiju cigara iz wegovog xepa i upaqa~, te izvadio jednu cigaru, pripalio i dao mu je. On mi je rekao da i ja uzmem da pripalim i kasnije mi je dao one cigare {to su

127

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ostale i rekao mi: "Uzmi, meni vi{e ne}e trebati". Tada me je pozvao Curi} Zejnil i ja sam oti{ao od wega i u tom momentu sam ~uo hitac iz pu{ke i odmah se znalo ko je tog rawenika ubio - Lili} Nasko koji ga ja iz PAP ga|ao u grudi. Ja sam odmah pri{ao da vidim {ta je bilo i vidio sam da je ovaj rawenik ubijen a me|u prstima mu je stajalo pola pripaqene cigare. Nakon {to je pokupqeno ono {to je bilo or`uja i opreme mi smo se vratili u selo. Tog dana, kako su mi pri~ali moja `ena, otac i snaja, pored pe}ine u kojoj su se oni nalazili nai{lo je 5 vojnika sa oru`jem koji si bje`ali sa lica mjesta. Tu su samo pitali za najkra}i put do prvog srpskog sela i svoj djeci (sedmoro) dali su svima po ~okoladu i moja ih je snaha izvela i uputila u pravcu Mislova. Kasnije sam ~uo da su oni udarili na Berovac i tom prilikom je jedan od wih poginuo a ostali su se izvukli. Tom prilikom u Berovcu poginula su 2 na{a vojnika - Nurko Brguqa i Jusuf Dumewi}. U samoj akciji niko od na{ih nije poginuo ali je bilo rawenih. Poslije akcije blokirani vojnici na Zlovrhu su se predali @epqacima i znam da su kasnije oslobo|eni i do{li su preko Go|ewa i Stobrana na Jelovce. Za dva tri dana uslijedio je napad srpske vojske i oni su se probili sve do mjesta gde je bila zasjeda i gdje su izginuli vojnici iz kolone. Tada nije bilo ve}eg otpora na{e vojske. U tom napadu od strane srpske vojske granatirana je prodavnica i tom prilikom su se izvukli zarobqenici iz {kole. Ovom prilikom su pokupqeni le{evi koje je srpska vojska prona{la i vra}eni. ^ardakovi} Ramo je kasnije govorio da su napravili gre{ku {to su napali kolonu vojske i da to nisu trebali ~initi. Kasnije je po tom doga|aju odred nazvan "4. juni"... Ovo vi|ewe napada iz perspektive Lili}a kao napada~a umnogome se poklapa sa izjavom pripadnika VRS Molorada Todorovi}a kao branioca u napadu, koji u svom iskazu navodi: "U ranim jutarwim satima 4. juna 1992. godine moja ~eta u kojoj sam se nalazio kao vojnik Republike Srpske je po{la na podru~je @epe, na Zlovrh radi dostave hrane, sanitetskog materijala i sl. pripadnicima Vojske Republike Srpske koji su se tamo nalazili i obezbje|ivali repetitor. Prije polaska, od strane komandanta bataqona majora [uke smo upoznati da je on prethodnih dana bio na tom podru~ju i da je sa mje{tanima dogovorio prolazak na{e kolone, da je o~ekivao da ne}e biti nikakvih problema. Kolonu vozila pratio je jedan tenk, dva transportera i jedna "praga" za svaki slu~aj te dolaskom u mjesto Jelovce, op{tina Han Pijesak nai{li smo na prve zapreke na putu od balvana tako da mi nije bilo jasno jesu li ih postavili na{i ili muslimani sa ovog podru~ja. Nakon prelaska tih prvih zapreka pro{li smo kroz prvo muslimansko mjesto prije ulaska u kawon gde nismo primjetili nikog od mje{tana te smo nastavili daqe kre}u}i se kawonom u pravcu Zlovrha.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

128

Primjetio sam da sa obje strane, na okomitim liticima postoje napravqeni bunkeri i grudobrani ali nisam primjetio nikog od qudi u bunkerima. Negdje na tom pravcu vidio sam dva mladi}a i jednu `enu s kojima smo se pozdravili u prolazu i ubrzo stigli u jedno selo gdje ima xamija gdje smo s glavnog puta skrenuli za put prema Zlovrhu. Nakon toga, kroz selo u kom nismo primjetili mje{tane osim jedan broj `ena i qudi koji su `urili prema {umi, stigli smo na jedan most na rijeci koji je bio sru{en. Tu smo iza{li s namjerom da most popravimo i prilikom popravke mosta muslimani sa tog podru~ja su nas napali iz pje{adijskog naoru`awa bez ikakvog upozorewa. Tu smo uzeli zaklone i odgovorili na vatru koju su muslimani otvorili na nas, te po{to se most popravio a wihov napad prestao, u{li smo u vozila i krenuli daqe. Tu smo imali prva rawavawa nekih od na{ih drugova. Nakon prelaska rijeke do{li smo do jednog usjeka izme|u dva brda gdje su nas muslimani `estoko napali sa svih strana tako da smo morali iza}i iz vozila, uzeti zaklone oko vozila i odgovoriti na vatru. Nastala je panika i pometwa jer su mnogi moji drugovi tu bili raweni i tu su po~eli da ginu prvi vojnici. Muslimani su prvenstveno ga|ali voza~e u vozilima tako da su novi voza~i dolazili na wihova mjesta i nastavili daqe put a neka vozila su se morala sklawati sa puta jer su bila o{te}ena. Nakon prolaska kroz usjek iza{li smo na jednu ~istinu gdje je najve}i broj mojih drugova poginuo i gdje smo dugo vodili borbu sa muslimanima sa tog podru~ja. Na tom mjestu je do{lo do presijecawa kolone zbog toga {to su neka vozila ostala u kvaru pa se nije moglo pro}i a ja sam ostao na za~equ prvog dijela kolone te smo tako uspjeli pro}i ~istinu. Kre}u}i se daqe nailazili smo na barikade koje smo sklawali a ~uli smo ispred sebe kako muslimani sa motornim pilama obaraju bukova stabla na put prave}i nam zapreke, dok su ranije to isplanirali i pripremili tako {to su stabla zasjecali sa strane koja je na putu, a kako smo mi dolazili ta stabla su motornim pilama obarali na put. Nismo dugo i{li kada se ispred nas pojavila velika barikada od balvana koju nije bilo mogu}e ukloniti ni motornom pilom pa je poku{ano da se ukloni pomo}u tenka {to nije uspjelo i na tom mjestu tenk je sletio u jedan propust i zaglavio se tako da daqe nismo mogli. Komandant major [uka je uzeo oko dvadest qudi i sa istim oti{ao prema Zlovrhu koji navodno nije bio daleko s namjerom da se probije i da uspostavi vezu sa komandom u Palama jer je na{a veza bila o{te}ena, kako bi se dogovorili o daqem postupawu i tra`ewu pomo}i. Nakon izvjesnog vremena [uka se sa tim qudima vratio nose}i jednog mrtvog vojnika a jedan je ostao, nisu ga mogli izvu}i, rekav{i nam da nije uspio pro}i do Zlovrha jer je nai{ao na wihove bunkere gdje su ih do~ekali muslimani iz pje{adijskog naoru`awa. Na tom podru~ju u to vrijeme nije bilo nikakvih borbenih dejstava pa nas je iznenadilo s obzirom na dogovor sa majorom [ukom da su nas tako mu~ki napali a da smo to o~ekivali po{li bismo sa druk~ijom formacijom u borbenu akciju te nas ne bi toliko nastradalo. Na tom mjestu smo zano}ili u ~etvrtak na petak i cijelu no} je padala jaka

129

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ki{a, rawenici su bili ispod vozila i u transporterima a mrtvi na kamionima dok smo mi oko vozila koliko smo mogli zauzeli polo`aje i ~uvali stra`u. I na tom mjestu su nas napadali. S obzirom na konfiguraciju terena, strme litice sa obadvije strane, na tom mjestu su muslimani u toku no}i i sqede}eg dana na nas i vozila otiskivali balvane i veliko kamewe tako da je usqed tog ru{ewa do{lo do o{te}ewa mnogih vozila a i neki qudi su povrije|eni. U toku sqede}eg dana muslimani nas i daqe napadaju iz pje{adijskog naoru`awa a mi smo uspjeli da uspostavimo vezu sa komandom u Palama odakle nam je re~eno da }e sti}i pomo}. U toku te prve no}i nama je iz zadweg, odsje~enog dijela kolone uspio da do|e Mi}o Tomi} koji nam je ispri~ao da je svo qudstvo u tom dijelu kolone pobijeno, da su izgorjeli i zapaqeni ispod kamiona, a da je on uspio pobje}i. Me|utim, u tom dijelu nisu izginuli svi qudi jer je jedan broj qudi bio zarobqen, koje su na{i uspjeli osloboditi prilikom dolaska u pomo}. U subotu prije podne 06. 06. 1992. godine stigla nam je pomo} iz pravca Han Pijeska, uspjeli su se probiti samo do mjesta gde je kolona presje~ena i gde je taj drugi dio kolone ostao, te nam je major [uka rekao da se moramo probiti do wih sa preostalim vozilima koja su ostala ispravna {to smo i u~inili, smjestiv{i rawene vojnike u transportere a mrtve na vozila. Nakon povratka nazad ponovo nailazimo na zapreke koje su muslimani u me|uvremenu postavili obarawem stabala. Prilikom dolaska na rijeku na kojoj smo popravqali u prolasku most isti je ponovo bio sru{en te smo morali da stanemo kako bismo isti popravili i preko istog pre{li. Cijelo vrijeme muslimalni sa obli`wih litica pucaju na nas. Prilikom popravke mosta i na tom dijelu su nas tako|e `estoko napali gdje su nam poginula trojica mladi}a {to su nam do{li u pomo} ali mi nije poznato da je neko rawen. Nakon prelaska mosta na rijeci uspjeli smo da se izvu~emo na slobodno podru~je op{tine Han Pijesak i u toku dana u poslijepodnevnim satima je samo jedan mawi broj nas koji smo pre`ivjeli uspio da stigne na Pale. @elim da naglasim da smo prilikom dolaska do mjesta gdje nas je ~ekala pomo}, a gdje je presje~en drugi dio kolone gdje smo nai{li na u`asan prizor, gdje su na{i drugovi le`ali po cesti i oko ceste mrtvi a ve}i broj le{eva je bio ugqenisan jer su iste muslimani polili naftom iz vozila i zapalili. 1. wih smo pokupili i ubacili na vozila tako da niko ni mrtav ni rawen ko se na{ao u blizini puta nije ostao osim jednog dijela onih koji su se izgubili i koji su ostali". Poslije napada na kolonu srpske vojske sutradan, tj. 05.06.1992. godine Nazif Poxi} iz @epe i Habibovi} Hamdija organizovali su napad na vojni objekat na Zlovrhu. Habibovi} Hamdija je predvodio mje{tane Kru{evdola i Luka. Pored gore navedene dvojice u napadu su u~estvovali Sead Poxi}, Adem Poxi}, Ago Poxi}, ]amil Poxi} i Salem ]esko. Tom prilikom na objektu je zarobqeno 11 pripadnika JNA koje je isto ve~e

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

130

iz @epe izveo Imamovi} Mu{an i uputio ih u pravcu Han Pijeska jer su se bojali odmazde VRS iako je ]esko Salem predlagao da ih likvidiraju. @rtve zlo~ina A. Ubijeni pripadnici VRS 1. Babi} Du{ana Risto, ro|en 09. 06. 1939. godine, posqedwe mjesto prebivali{ta Hre{a (ostali podaci nepoznati), 2. Borov~anin Riste Radenko, ro|en 25. 05. 1937. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati), 3. Cai} Milanka Slobodan, ro|en 20. 02. 1952. godine u mjestu Nepravdi}i, op{tina Sokolac, bio nastawen u Palama, ul. 3. april bb, 4. Cerovina Ranka Mlade, ro|en 29. 11. 1958. godine u mjestu Pra~a, op{tina Pale, bio nastawen u Palama, ul Mag. put 29., 5. Cicovi} Gruje Mi}o, ro|en 11. 12. 1953. godine u mjestu Sjetlina, op{tina Pale, voza~, bio nastawen u Palama, ul. 3. april 49, 6. Ga}o Milo{a Novo, ro|en 14. 01. 1951. godine, (ostali podaci nepoznati), 7. Joki} Ne|e Novica, ro|en 07. 01. 1959. godine u mjestu Ko{are, op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Bjelogorci, op{tina Pale, 8. Jugovi} Pavla Drago, ro|en 22. 04. 1947. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati), 9. Kla~ar Maksima Dragan, ro|en 05. 05. 1960. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu, (ostali podaci nepoznati), 10. Kla~ar Maksima Mile, ro|en 07. 12. 1957. godine, prebivali{tem u Ilija{u (ostali podaci nepoznati), sa posqedwim

11. Kla~ar Tadije Nedeqko, ro|en 01. 01. 1951. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, bio nastawen u Palama mjesto Dowa Qubogo{ta, 12. Komadan Krste Vaso, ro|en 28. 05. 1960. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Palama, Qubogo{ta, (ostali podaci nepoznati), 13. Kostovi} Qube Niko, ro|en 14. 09. 1948. godine u mjestu Vrawevi}i, op{tina Fo~a, bio nastawen na Palama, ul. M. Simovi}a 7,

131

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

14. Lazarevi} Jovana Dragoslav, ro|en 22. 01. 1951. godine, sa posqedwim mjestom prebivali{ta u Qubogo{ti -Pale (ostali podaci nepoznati), 15. Lazarevi} Mirka Drago, ro|en 29. 10. 1948. godine u Palama, po zanimawu bio voza~, bio nastawen u Palama, ul. Romanisjka 41., 16. Lazarevi} Tome Radomir, ro|en 03. 12. 1965. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, gde je bio i nastawen, 17. Lazarevi} Vlade Ne|o, ro|en 01. 04. 1951. godine u mjestu Dowi Pribaw, op{tina Pale, po zanimawu bio metalostrugar, bio nastawen na Palama, 3. april broj 12/2, 18. Lopati} Srete Petar, ro|ene 21. 04. 1954. godine u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina Pale, gde je bio i nastawen, 19. Lu~i} Save Vuka, ro|en 20. 02. 1951. godine u mjestu Bare, op{tina Pale, po zanimawu bio saobra}ajni in`iwer, bio nastawen na Palama, 3. april broj 35, 20. Mastilo Jove Tomo, ro|en 09. 09. 1943. godine u mjestu Uk{i}i, op{tina Fo~a, bio nastawen u mjestu Kremenita brda op{tina Pale, 21. Mihaqovi} Momira Novica, ro|en 24. 01. 1965. godine, sa posqedwim prebivali{tem na Palama (ostali podaci nepoznati), 22. Milutinovi} Vojislava Branko, ro|en 31. 05. 1968. godine u Sarajevu, bio nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 3., 23. Muharemovi} Spasoje Novak, ro|en 20. 02. 1956. godine u mjestu Kalauzovi}i, op{tina Sokolac, voza~, bio nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 8., 24. Okuka Mom~ila Milovan, ro|en 16. 07. 1957. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu, voza~ sanitetskog vozila, 25. Pandurevi} Spase Sr|an, ro|en 11. 01. 1960. godine u mjestu Jasik, op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Jasik, op{tina Pale, 26. Pavlovi} Boje Zdravko, ro|en 02. 10. 1959. godine u mjestu Gorwe Pale, op{tina Pale, bio zaposlen na Palama, ul. 3 aprila broj 41. 27. Pavlovi} Nenad, sin Boje i majke Zorke, ro|ene Zeqaja, ro|en 17. 08.. 1959. godine u mjestu Gorwe Pale, op{tina Pale, bio nastawen na Palama, 3. april broj 41, 28. Petroni} Milana Branislav, ro|en 04. 07. 1955. godine u Sarajevu, bio nastawen na Palama, ulica 3. april broj 11, nestao

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

132

29. Qepi} Marka Dra`en, ro|en 26. 07. 1967. godine, sa posqedwim mjestom prebivali{ta u Sarajevu, (ostali podaci nepoznati), 30. Radovi} Mom~ila Miroslav, ro|en 30. 04. 1970. godine u Sarajevu, bio nastawen u Palama, Mag. put broj 31, 31. Radovi} Slobodana Obren, ro|en 1950. godine sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati), 32. Radowa Dragomira Mirko, ro|en 1965. godine (ostali podaci nepoznati), 33. Samarxija Mali{e Delivoje, ro|en 17. 08. 1959. godine u mjestu Rogatica, op{tina Rogatica, bio nastawen u Palama, ul. 3. april broj 109, 34. Simani} Gavre Komqen, ro|en 02. 07. 1938. godine u mjestu Hoto~ina, op{tina Pale, voza~, bio nastawen u Palama, ul. Jahorinska bb, 35. Srdanovi} Sretka Radomir, ro|en 15. 10. 1969. godine u Sarajevu, bio nastawen na Palama, ul. 3. april broj 75, 36. Stani{i} Bo{ko, ro|en 06. 02. 1945. godine u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina Pale, bio nastawen u mjestu ro|ewa, 37. Stani{i} Petra Radislav, ro|en 23. 03. 1952. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina Pale, 38. Stani{i} Svetozara Radenko, ro|en 14. 07. 1953. godine, sa posqedwim mjestom prebivali{ta Kozja ]uprija-Stari grad Sarajevo (ostali podaci nepoznati), 39. Tadi} Vase Predrag, ro|en 1965. godine (ostali podaci nepoznati), 40. Tomi} Nove Stana, ro|ena 22. 04. 1955. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Palama, (ostali podaci nepoznati), bolni~arka, 41. Veqovi} Stjepana Milomir, ro|en 21. 07. 1956. godine u mjestu Podlo`nik, op{tina Pale, voza~, bio nastawen u mjestu ro|ewa, 42. Veselinovi} Mla|ana Lazar, ro|en 15. 03. 1941. godine, sa posqedwim prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati), 43. Veselinovi} Save Miroslav, ro|en 22. 11. 1965. godine u Sarajevu, bio nastawen u Palama u mjestu Qubogo{ta, po zanimawu bio ekonomski tehni~ar, 44. Vukadin Koste Branislav, ro|en 10. 06. 1956. godine u mjestu Grabovica, op{tina Pale, bio nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 11, 45. Vukovi} Ilije Mom~ilo, ro|en 02. 03. 1943. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Qubogo{ta,

133

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Raweni pripadnici VRS 1. Babi} Petra Dragan, ro|en 1950. godine. 2. Blagojevi} Gaje Radomir, ro|en 01. 02. 1960. godine, u mjestu Gorwi Pribaw, op{tina Pale, nastawen na Palama, ulica Trifka Grabe`a bb. 3. Bo`ovi} Zdravka Mile, ro|en 13. 02. 1962. godine u mjestu Rogatica, nastawen u Palama, ul. Milana Simovi}a bb. 4. Brezo Gojka Nikola, ro|en 11. 11. 1949. godine u mjestu Bu|, op{tina Pale, nastawen u Palama, ul. Pere Kosori}a broj 4. 5. Cerovina Veqka Branislav, ro|en 05. 02. 1966. godine u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina Pale, gdje je i nastawen. 6. ]osovi} Sekule Drago, ro|en 01. 08. 1969. godine u mjestu Gluhovi}i, op{tina Pale, nastawen u Palama, ul. Omladinska broj 24. 7. Draga{ Du{ana Boro, ro|en 1946. godine. 8. Drobwak Radenka Vitomir, ro|en 04. 09. 1962. godine u mjestu Resi}i, op{tina Rudo, nastawen u Palama, ul. Pere Kosori}a broj 16. 9. Goreta Miroslava Jovica, ro|en 13. 08. 1971. godine u Sarajevu, nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 9. 10. Gr~i} Rajka Veqko, ro|en 06. 03. 1961. godine u mjestu Nepravdi}i, op{tina Sokolac, nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e 161. 11. Joki} Petka Mirko, ro|en 1967. godine. 12. Kosmajac Pante Goran, ro|en 1965. 13. Kusmuk Bori{e Milkan, ro|en 09. 12. 1957. godine u Palama, nastawen u Palama, ul. Vrelo Miqacke bb. 14. Lazarevi} Milana Spaso, ro|en 21. 10. 1955. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, nastawen u Palama, mjesto Qubogo{ta bb. 15. Lazarevi} Milorada Milinko, ro|en 07. 09. 1952. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, nastawen u Palama, Qubogo{ta. 16. Lopati} Nikole Arso, ro|en 24. 05. 1954. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, gdje je i nastawen. 17. Lopati} Sekule Slobodan, ro|en 1969. godine. 18. Lu~i} Riste Tomislav, ro|en 1963. godine.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

134

19. Milinkovi} Milana Darko, ro|en 19. 02. 1970. godine u mjestu Osijek, Hrvatska, nastawen u Palama, ul. Mihajla ^vore 105. 20. Mojovi} Novaka Desimir, ro|en 25. 03. 1969. godine u mjestu Vrbica, op{tina Fo~a, nastawen u Palama, ul. Kremenita brd bb. 21. Obradovi} Ne|e Aleksandar, ro|en 1969. godine. 22. Pavlovi} Neboj{e Slavi{a, ro|en 1963. godine 23. Poqakovi} Mla|e Zoran, ro|en 15. 11. 1963. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, gdje je i nastawen. 24. Samaraxi} Ranka Zdravko, ro|en 1957. godine. 25. Samarxi} Veqka Miodrag, ro|en 02. 11. 1959. godine u Sarajevu, nastawen u Palama, ul. Koran bb. 26. Savi} Krste Nenad, ro|en 1948. godine. 27. Simovi} Ostoje Milo{, ro|en 20. 07. 1957. godine u mjestu Jabuka, op{tina Fo~a, nastawen u Palama, ul. Vrelo Miqacke bb. 28. [arac Drage Simo, ro|en 28. 02. 1954. godine u mjestu Bogovi}i, op{tina Pale, nastawen u mjestu Gorwe Pale bb, Pale. 29. Timoti} Manojla Radoslav, ro|en 25. 06. 1958. godine u mjestu Vu~ija luka, op{tina Stari grad - Sarajevo, nastawen u Palama, ul. Drvarska bb. 30. Tomi} \or|a Bo{ko, ro|en 20. 01. 1949. godine u mjestu Zabojska, op{tina Trnovo, nastawen u Palama, ul 3. april broj 41. 31. Veselinovi} Qube Slobodan, ro|en 27. 07. 1961. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina Pale, nastawen u Palama, ul. Omladinska broj 11. Po~inioci zlo~ina U obradi napada na vojnu kolonu 4, 5, i 6 juna 1992. godine, utvr|eno je da postoji osnovana sumwa da su zlo~in prema rawenim i zarobqenim vojnicima - pripadnicima VRS po~inili: 1. ^ardakovi} Bega Emin, zvani Braco, ro|en 11. 02. 1964. godine u Han Pijesku. 2. ^ardakovi} Osmana Ramo, ro|en 18. 04. 1957, u selu Stoborani, op{tina Han Pijesak. 3. Dizdarevi} Mu{ana Ago, Haske, ro|en 01. 12. 1954. godine u selu Borovac, op{tina Rogatica, po zanimawu {umar

135

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Xebo Himze Rahman, ro|en 10. 05. 1941. godine u selu Go|ewe, op{tina Han Pijesak. 5. Jusupovi} Muja Re{id, ro|en 10. 05. 1940. godine u selu Pod`epqe, op{tina Han Pijesak. 6. Ka~evi} Sejdalije Edhem, ro|en 20. 11. 1970. godine u selu Pruti}i, op{tina Rogatica. 7. Kulovac [abana Bewamin, zvani Beno, ro|en 01. 11. 1963. godine u Rogatici, po zanimawu qekar 8. Lili} Nezira Nasko, ro|en 16. 01. 1952. godine u selu Go|ewe, op{tina Han Pijesak, bio zaposlen u [IP "Planinsko", stalno nastawen u mjestu ro|ewa. 9. Mujki} Avde Hamed, ro|en 25. 07. 1937. godine u selu Brlo`nik, op{tina Han Pijesak. 10. Muratovi} Hasiba Hamed, ro|en 14. 11. 1931. godine u selu Go|ewe, op{tina Han Pijesak. 11. Omanovi} Asima Hasib, ro|en 08. 08. 1941. godine u @epi, op{tina Rogatica. 12. Pali} Murata Avdo, ro|en 04. 04. 1958. godine u selu Kriva~a, op{tina Han Pijesak, po zanimawu ma{inski in`iwer, bio zaposlen u Sredwo{kolskom centru u Vlasenici. 13. Rixal [a}ira Ramiz, ro|en 12. 02. 1951. godine u selu Go|ewe, op{tina Han Pijesak. 14. [ahi} Murata Hurem, ro|en 10. 07. 1960. godine u selu Go|ewe, op{tina Han Pijesak, po zanimawu milicionar, bio zaposlen u SJB Han Pijesak. Gore navedeni osumwi~eni su da su po~inili krivi~na djela ratni zlo~in protiv rawenika i bolesnika i ratni zlo~in protiv ratnih zarobqenika (~lan 143. i 144. KZ-a RS). Oru`ane aktivnosti muslimanskih formacija nakon izvedene zasjede Osim opisa zasjede u kawonu @epe, Lili} Smail je u svojoj izjavi naveo i nekoliko akcija naoru`anih muslimanskih formacija koje su izvedene na podru~ju @epe u drugoj polovici 1992. godine:
"Dana 20. 06. 1992. godine u izvi|awe su i{li Kamenica Hamzo, Haki} Hasan, Curi} Zejnil, Rixal Ramiz i to prema srpskim polo`ajima prema Brestova~ama. Od wih, kada su se vratili, ~uo sam da su tom prilikom ubili Simi} Debra, a ne Borisava wegovog brata. Oni su tom

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

136

prilikom pri~ali kako im je ovaj pravio zasjedu ali da ga je prvi vidio Haki} Haso koji je pucao u wega i najverovatnije ga ubio. Dana 07. 07. 1992. godine ~uo sam da je i{la jedna na{a grupa prema Crnoj Rijeci i da su tu u zasjedi ubili jednog oficira koji je i{ao sam u putni~kom vozilu a tom prilikom su rekli da su propustili pun kombi. Znam da su to uradili Kriva~ani ali ta~no ne znam ko. ^uo sam da su od wega donijeli 1 radio stanicu i jedan pi{toq. U avgustu sam sa porodicom oti{ao za Radavu. Znao sam da se priprema akcija u kojoj }e se napasti brdo @ep gdje se nalazila srpska vojska. Tu akciju je planirao Pali} Avdo. U izvo|ewu akcije u pomo} na{em odredu do{lo je 20-30 najekstremnijih iz Srebrenice. Ja sam ~uo kada je napad po~eo, to je bilo rano ujutro i tada su napadnuta sela Borovine i Jelovci. Pali} Avdo je vodio qude u napad na @ep, a u napadu iz Bolovce i Borovine i{la je pomije{ana vojska - na{i, Srebreni~ani i @epqaci. To je bilo 07. 08. 1993. godine. Znam da je zauzet @ep i tom prilikom zarobqeno 10-12 vojnika i naoru`awe. U Borovini kako sam ~uo da su zaklali Slavka Borovinu, bolesnog i nepokretnog, te oca mu Marka i Slavkovu majku. Svi od na{ih su govorili da su to uradili Srebreni~ani. Znam da je na Borovinama jednu grupu vodio Muratovi} Xevad zv. ]iro sa kojim su bili prete`no Go|ewci Xebo, Lili} Nasko, Lili} Bajruzin, ^ardakovi} Ibro, Mehmedalija ^ardakovi}, Halimanovi} Ismet, Okerspahi} Agowa, Avdi} Salko zv Div, Lili} Ramiz, Tufe Lili}, bio je i Enes Jusupovi}, Sjefi} Ismet zv. Crta koji je tada rawen te je tada rawen i Lili} Teufik, zvani Tufe. Znam da je u toj akciji bio i Br|anin Hrustem, [ahi} Hurem je vodio odred milicije i mislim da je sigurno u~estvovao u toj akciji - u wegovoj jedinici bili su Avdi} Meho, Xebo Hajrudin, Omerspahi} Hamdija, Poxi} Edhem, Haki} Hasan, @igi} Nijaz, Lili} [emsudin, ^ardakovi, Sejfi} Ismet zv. Crta. Sejfi} Ismet zv. Crta je rawen od granate ta~no ispod Jelovaca kada su se povla~ili. Tu je tada rawen i Lili} Teufik. Poslije tog doga|aja zarobqeni vojnici sa @epa su razmijeweni za bra{no i gorivo. Nakon toga izvr{en je napad srpske vojske po na{im polo`ajima. Kada su izvla~eni le{evi srpskih vojnika izginulih 4. juna 1992. godine u akciji srpske vojske na na{e polo`aje poginuli su: Avdi} Meho, Xebo Hajrudin, Omerspahi} Nurija, Omerspahi} Hamdija, @igi} Nijaz. U kasnijim borbama poginuli su Lili} [emsudin, Lili} [efik, Zvejzovi} Samija, Lili} Ramiz, Avdi} Salko, zv. Div, Curi} Zejnil, Muratovi} Hamed. Negdje kasnije u Stoboranima u zasjedi su ubijena dva srpska vojnika, kasnije sam saznao da se radi o Mitrovi} Radenku i Rube` Simi. Za wih ne znam ko ih je ubio ali pretpostavqam da je u zasjedi bio Rixal Ramiz i da je on ubio Mitrovi}a. Od wega sam li~no ~uo da je rekao: "Sino} sam imao jednu dobru akciju". Stoposto sam siguran da je Rixal Ramiz bio i u napadu na Borovine. U vi{e navrata iz Brestova~a su Haki} Hasan, Kamenica Hamza i Kamenica Ahmed dogonili stoku - krave koju su krali od Srba. Znam da su tada ukrali krave od Dobrilovi} Pere.

137

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Krajem avgusta 1992. godine bio sam u Srebrenici gde sam kupovao kukuruz za prstewe i ogrlice od moje djece. Tada sam ~uo da su na{i napali Srbe i da su neki pobijeni. U Radavi sam bio sve do februara 1993. godine sa `enom i djecom. Kada je do{la humanitarna pomo} i vr{ena je podjela iste u @epi, ja sam oti{ao da podignem istu za moju porodicu. Spisak za pomo} je bio kod Jusupovi} Jusufa i on je rekao da me nema na spisku i da idem komandantu Pali} Avdi, koji me je odbio jer nisam u vojsci. Ja sam se vratio u Radavu `eni i sve joj ispri~ao. Tada smo se dogovorili da idemo u Han Pijesak i da se predamo jer nam nema spasa. Ja sam iz Radave sa `enom, djecom i ocem krenuo do Cav~i}a i tu smo preno}ili kod zeta Hamde Smaji}a. Tada smo u pola dana krenuli prema Jelovcima da se predamo, ali smo zaustavqeni na ulazu u Go|ewe, od strane Zimi} Osme i Hruqa Ibre i oni su nas vratili nazad. Ja sam `eni rekao da ja odoh da se predam, a da se ona kako zna prebaci sa djecom u Srebrenicu, te sam krenuo i do{ao u Pod`epqe gde sam se predao Srpskoj vojsci. Znam da se [ahi} Huren u vi{e navrata probijao za Gora`de radi {verca odakle je donosio duvan i mijewao ga za bra{no. "

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

138

139

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

140

141

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID PO^IWEN NAD SRPSKIM NARODOM NA PODRU^JU SUBREGIJE SREBRENICA 1992. GODINE

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

142

143

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID PO^IWEN NAD SRPSKIM NARODOM NA PODRU^JU SUBREGIJE SREBRENICA 1992. GODINE
Antisrpska koalicija iz biv{ih secesionisti~kih republika biv{e Jugoslavije, zemaqa u okru`ewu, te poznate satanizacije Srba od protivni~kih strana i "svjetske zajednice", permanentno su koristili i koriste Srebrenicu kao "ilustrativni" primjer navodnog srpskog genocida nad muslimanskim narodom, a da pri tome, iz samo wima poznatog razloga prikrivaju veliku i te{ku istinu da su prije opaqewa i jedne pu{ke od srpskog stanovni{tva na tom prostoru, muslimanske paravojne i vojne snage (TO i Armija BiH) izvr{ili iznenadni i nenajavqeni napad na Srebrenicu i {iru okolinu i u periodu od maja 1992. do januara 1993. godine ubili preko 1.300 Srba civila me|u kojima su prete`no djeca, `ene i starci. Ovaj genocid izveden je vrlo surovo i monstruozno da su i najve}i protivnici srpskog naroda, zgra`avani nad tim ~inom okorjelih fundamentalista i ekstremista SDA. Jedan od eksperata za strategiju satanizacije Srba Jan Honig i Norbert Bot u kwizi "Srebrenica"5 na strani 90 konstatuju: "Od maja 1992. do januara 1993. snage iz Srebrenice napale su i uni{tile mnoga srpska sela. U tim napadima zlostavqali su Srbe. Veliki dio animoziteta prema Srebreni~anima poti~e iz tog perioda. Srbi su ulo`ili ogroman napor da bi prikupili dokaze o ratnim zlo~inima koje su Muslimani po~inili u selima kao {to su Bre`ani, Zalazje, Ratkovi}i, Fakovi}i i Glogova. Ti dokazi su ukazivali da su Srbe mu~ili i sakatili a ostale `ive spaqivali ubacuju}i im bakqe u ku}e. Tokom tog perioda ubijeno je, navodno, vi{e od 1.300 qudi. Krajem decembra 1992. Ori} i wegovi qudi kontrolisali su 95% srebreni~ke op{tine i pola op{tine Bratunac. Iako su osvojile i etni~ki o~istile jednu ogromnu oblast, Ori}eve snage nisu bile tako jake kao {to je izgledalo, jer im je nedostajalo i hrane i municije a i daqe su bili okru`eni Srbima. Civilni vojni lideri u enklavi, koji su se u julu udru`ili i formirali ratni savjet, znali su da Srebrenica ne bi mogla da pre`ivi koncentrisanu srpsku ofanzivu ukoliko ne bi uspostavila veze sa drugim teritorijama koje dr`e Muslimani u isto~noj i centralnoj Bosni. U septembru 1992. godine, snage iz Srebrenice povezale su se sa @epom, ju`nom enklavom pod muslimanskom kontrolom. Na sjeveru, u enklavi Cerske, podjednako o~ajni~ku bitku vodili su Muslimani pod komandom vidovwaka Ferida Hoxi}a.

5 Jan Vilem Honig, Norbert Bot:"Srebrenica-Record of a war crime", izdawe Penguin London 1996. -strana 90 i 91.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

144

... Tokom qeta Hoxi}eve snage su se probijale na sjever, prema centralnoj Bosni pod kontrolom bosanske Vlade i ju`no, ka Srebrenici. U oktobru, wegove snage poku{ale su da se susretnu sa bosanskim snagama iz Teo~ka, kojima je komandovao kapetan Hajro Me{i}... Dve nedeqe po dolasku konvoja UN 1992. god., muslimanske snage iz Srebrenice preduzele su veliki napad na rijeci Drini. Rano ujutro 14. decembra nekoliko stotina muslimanskih boraca spustilo se u selo Bjelovaci, po tvr|ewu srpskih izvora, ubilo oko 50 Srba. Po~ela je da se nazire slo`ena igra u kojoj je bosanska vlada poku{avala da iskoristi beznade`nu situaciju u enklavama. Jedan slu`benik UNHCR kasnije je Lordu Ovenu objasnio za{to misli da je Ori} napao tako brzo po dolasku konvoja... Nema sumwe da su politi~ari u Sarajevu koristili enklave u isto~noj Bosni kao ta~ke pritisaka na me|unarodnu zajednicu. Ipak, taj napad, za kojim su slijedili novi u decembru i januaru, imao je i vojni logi~i temeq. Ori} (kao i Hoxi} u enklavi Cerske) izveo je jednu diverziju koja je podr`ala 2. korpus bosanske vojske u glavnoj ofanzivi presijecawa koridora Posavina koji je Srbiju povezivao i sa dijelom zapadne Bosne pod srpskom kontrolom i sa Krajinom u Hrvatskoj. Miralem Tursunovi} u~estvovao je u ovoj operaciji: "Ciq je bio da se razbije srpski koridor a napravi jedan za nas izme|u Tuzle i Hrvatske. Brzo smo napredovali i kod Krep{i}a sredili hrvatske snage iz Ora{ja. Petnaest dana smo kontrolisali koridoro|en " Ovakvi tekstovi, iako ubla`avaju okrutnost fundamentalisti~ke oru`ne sile na ovom podru~ju, ukazuju da sve vi{e prodire istina o srebreni~kim ratnim zbivawima. Gotovo svi zlo~ini po~iweni na ovom podru~ju tokom 1992. god. nad srpskim narodom obra|eni su u Centru Slu`be Bezbjednosti Zvornik, i dostavqeni nadle`nim vojnim tu`ila{tvima RS, koji nedvosmisleno ukazuju na ~iwenicu da srpski narod nije dao nikakvog povoda za sukobe s Muslimanima i da u tom periodu nijedan Srbin nije napao Muslimana. O~ito, rije~ je o smi{qenim, dobro pripremqenim planovima da se etni~ki o~isti Srebrenica, Bratunac, Kowevi} Poqe, Vlasenica i druga podru~ja u isto~noj Bosni radi stvarawa islamske dr`ave. Za te namjene formirane su jake muslimanke oru`ane snage i locirane na podru~ju Srebrenice. Ove snage sastavqene od prethodno pripremqenih paravojski ("Zelene beretke", "Patriotska liga", razne muslimanske bratije) te tzv. TO BiH a potom tzv. Armije BiH sve pod rukovodstvom ideologa SDA sa sjedi{tem u Sarajevu, Tuzli i srebreni~kom podru~ju prete`no ekstrema srbomrzaca. Ove vojne formacije imale su jedinstvenu komandu za podru~je Srebrenice, Bratunca, Mili}a, Kowevi} Poqa, sve do Gorwe Kamenice i Gra|anskog brda prema op{tini Zvornik. Regrutovawe u ove formacije vr{eno je ne samo sa tih lokaliteta nego i sa podru~ja @epe pa sve do Gora`da. Na ~elu vojne komande za tzv. Subregion Srebrenice bio je Ori}

145

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Naser, a bli`i saradnici i ~lanovi komande su bili komandanti jedinica isturenih komandi na cijelom prostoru subregiona Srebrenica. Ove oru`ane formacije od preko 10.000 dobro naoru`anih pripadnika muslimanskih oru`anih snaga pod navedenom komandom, samo u periodu maj-decembar 1992. god. napale su 21 srpsko selo op{tine Srebrenica i izvr{ile masakr nad civilnim stanovni{tvom, uglavnom `enama, djecom i starcima. U tom periodu ubijeno je preko 400 lica, a u napadu na 22 srpska sela u op{tini Bratunac ubijeno je na najbrutalniji na~in 560 lica. Za ovaj genocid uz izvje{taj VRS, dati su obdukcioni nalazi Doma Zdravqa u Bratuncu kao i foto dokumentacija u Komesarijatu za izbjeglice Republike Srpske. U oru`anom pohodu na Srbe u op{tini Srebrenica potpuno su uni{tena i spaqena srpska sela: Crkvine, Opaci, Orahovica, Bibi}i, Biogora, Turija, Podrici, Postoqe, Gare{nica, Crni Vrh, Karno, Grubanovi}i, Jasenova, Sapt, Cicevci, Privi~evac, Dvori{ta, Du~i{i, Polimci, Gorwi i Dowi Ratkovci. U op{tini Bratunac, tako|e su potpuno uni{tena i spaqena slede}a sela: Rakovac, Zalu`je, Diqa~a, Cikiri}, Piri}i, \elapa, Pobrqa, Bori}i, Zagoni, Repovac, Mihaqevi}i, Rije~ani, Plane, Pai}i, Gradina, Suha, Radijevi}i, Boqavi}i, Bradi}i, Popovi}i, Gruju~i}i i Poznanovi}i. Ova razarawa izvr{ena su bez ikakvog vojnog opravdawa. 6 Primjeri zlo~ina po~iwenih prema srpskom stanovni{tvu na prostoru subregiona Srebrenice Dana 6. maja 1992. god., na srpski pravoslavni praznik \ur|evdan, muslimanske oru`ane formacije napale su na zaselak Gniona u op{tini Srebrenica i tom prilikom smrtno su stradali civili: 1. Simi} (Milivoja) Lazar, ro|en 1936. iz Studenca (Poto~ari) 2. Milo{evi} (Rajka) Radojko, ro|. 1928. iz Gnione, bole`qiv i poluslijep ~ovjek, zapaqen u vlastitoj ku}i Ovo selo je prvo selo u srebreni~koj op{tini koje je spaqeno, a zatim do temeqa razoreno. Gniona je zaselak sela Gostiq u kojem je `ivjelo 113 Srba i 35 Muslimana

6 (izvor DC Beograd I-085)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

146

Dana 6. maja 1992. god., muslimanske oru`ane formacije napale su na selo Bqe~eva u op{tina Bratunac i tom prilikom smrtno su stradali civili: 1. Zeki} (Novaka) Kosana, (ro|. 1928 u Repovcu), zaklana u svojoj ku}i 2. Jovanovi} (Lazara) Gojko, ro|. 1917. god., spaqen u ku}i 3. Zeki} (Milka) Milan, sin Kosane, te{ko rawen i lije~en u Beogradu, umro 9. jula. 1992. god. Ku}e ovih `rtava su opqa~kane i spaqene. Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su: 1. Omerovi} (Hakije) Salih, ro|en 17. 06. 1944. g. u Glogovoj op{tina Bratunac 2. \eli} (Rame) Ekrem, ro|en 18. 08. 1966g. u selu Ble~eva, op{tina Bratunac 3. Babaji} (Mehmeda) Sabrija, ro|en 13. 01. 1971. g. u Glogovoj op{tina Bratunac 4. Golubovi} (Rame) Senad, iz sela Pale op{tina Srebrenica 5. Muratovi} (Ibre) Hamed, ro|en 13. 08. 1946. g. u selu Bqe~eva op{tina Bratunac 6. Jahi} (Huse) Mehmed, ro|en 10. 10. 1938. g. u selu Bqe~eva op{tina Bratunac.7 Dana 6. maja 1992. u selu Jo{eva, op{tina Srebrenica, zarobqen je Markovi} (Jove) Mirko zv. Milko ro|en 20. 08. 1946. god., gdje je mu~en na razne na~ine: bockawem no`em, djelimi~nim klawem, lo`ewem vatre na tijelu zarobqenika. Osumwi~eni za navedene zlo~ine su: 1. Ori} Naser, ro|en 1967. godine u selu Poto~arima, op{tina Srebrenica, pripadnik paravojne formacije "Zelenih beretki" Srebrenice u svojstvu komandanta, i 2. Omerovi} Safet zv. Mi{, sin Ja{ara, ro|en 08. 04. 1971. god., u selu Voqavica op{tina Bratunac, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, po nacionalnosti Musliman. 8

7 (KU-10/94 od 28. 03. 1994. DC 1/14). 8 KP bro|en 13/02-230-KU-67/97 DC1/13

147

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 14. maja 1992. god. zarobqeno je 10 lica srpske nacionalnosti i odvedeni su u zatvor u zgradi suda Srebrenice, a Gagi} Qubica ro|. 1951. god. se otrovala u zatvoru dok su ostali razmijeweni. Nakon napada sela su opqa~kali i spalili. Osumwi~eni za navedene zlo~ine su: 1. Ori} Naser, 2. Bekti} Nexad, sin Esada, ro|. 05. 08. 1967. god. u Karaxi}ima, op{tina Srebrenica, prije rata 1992. god. je bio poru~nik JNA, po nacionalnosti Musliman, 3. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|. 07. 04. 1949. god. u Srebrenici, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, u nasequ Petri}a, po zanimawu miliconer SJB Srebrenica a od 28. 04. 1993. god. i na~elnik SJB Srebrenica, 4. Sejdinovi} [aban, sin Ahme, ro|. 25. 03. 1962. god. u Prohi}ima, op{tina Srebrenica, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, 5. Sejdinovi} Hakija, iz sela Prohi}i, op{tina Srebrenica, 6. Tursumovi} Zulfo, ro|en 1923. god. u selu Su}eska, op{tina Srebrenica, sa prebivali{tem u istom mjestu, po nacionlanosti Musliman. Dana 15. maja 1992. god. muslimanske snage po naredbi Ori} Nasera napale su srpsko selo Me|e, op{tina Srebrenica a pod komandom Beki} Nexada, Smrtno je stradalo lice srpske nacionalnosti Andri} Petrija, ro|ena 1951. god., a te{ko rawen Suboti} Vidoje Dana 20. maja 1992. god. u selu Greben zarobqen je Suboti} (\or|a) Radivoj ro|en 12. 03. 1954. god. koji je zatim ubijen. Dana 21. maja 1992. god. na regionalnom putu Mili}i-Srebrenica, u mjestu @utica, od strane muslimanskih snaga po nare|ewu Mekani} Be}ira, izvr{en je oru`ani napad na

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

148

kamion vlasni{tvo Petkovi} Mla|ena i tom prilikom ubili su 8 civila, a auto paqewem uni{tili. Stradali civilu su: 1. Petkovi} Mla|en, voza~, ro|. 1952. god. 2. Kova~evi} Milenko, ro|en 1960. g. 3. Kondi} Nedeqko, ro|en 1956. g. 4. Lazarevi} Mi}o, ro|en 1974. g. 5. Obradovi} Miqana, ro|ena 1938. g. 6. Ili} Obrenija, ro|ena 1958. g. 7. Ze~i} Slobodan, ro|en 1966. g. 8. [arac Vojislav, ro|en 1924. g. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica 2. Muratovi} (Re{ida) Esad, ro|. 01. 01. 1961. god. u Nuri}ima, op{tina Mili}i 3. Ahmetovi} (Ohrana) Jusuf zv. Juka, ro|. 02. 10. 1960. god. u Vlasenici 4. Osmanovi} (Osmana) Muhidin zv. Braco, ro|. 20. 07. 1963. god. u [tedri}u, op{tina Mili}i 5. Vejzovi} (Suqe) Sulejman, iz Johova~e op{tina Mili}i9 Dana 21. maja 1992. god. muslimanske formacije napale su civile srpske nacionalnosti dok su obra|ivali wivu zvana "Zabranica", op{tina Bratunac i ubili na wivi: Simi} (Svetolika) Vojislava, ro|. 1941. god. iz Sikiri}a op{tina Bratunac Za ovo krivi~no djelo - ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu, osumwi~en je: Ma{i} (Nezira) Ibrahim zv. Mal}o sa prebivali{tem u selu Brezovice, op{tina Srebrenica sa kojim je bilo jo{ nekoliko izvr{ilaca zlo~ina.10 Dana 25. maja 1992. god. u selu Greben su zarobili i mu~ili
9 (KP-KU-6/93 DC-1/13) 10(KU-12-6104-230-KU-119/94 od 04. 08. 94. god. DC-1/14)

149

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Gagi} Milojka ro|enog 5. 2. 1950. god. koji je tako|e ubijen. U tom periodu otkrivena je zajedni~ka grobnica u kojoj su prona|ena sqede}a lica srpske nacionalnosti: 1. \uri} (Sime) Vojislav, ro|en 1919. god. iz Me|e 2. \uri} (Vojislava) Novak, ro|en 1955. god. iz Me|e, gluhonijem i mentalno retardiran 3. Petrovi} (Radovana) Krsto, ro|en 1942. god. iz Me|e 4. Jevti} (Radoje) Radoja zv. Raco, ro|en 1942. god., iz Me|e. Dana 26. maja 1992. god. pod komandom Ori} Nasera rawen je a potom mu~en paqewem i sje~ewem tijela srpski civil iz sela ^izmi}i: Ranki} (Bore) Nenad, ro|. 1967. god. u Obadima op{tina Srebrenica. Tijelo je razmijeweno. Osumwi~en za ovo krivi~no djelo: Ori} Naser, 11 Dana 27. maja. 1992. god. na magistralnom putu Zvornik-Mili}i, u mjestu Kowevi} Poqe, organizovana je zasjeda na kolonu kamiona od strane muslimana. Kamioni su vlasni{tvo DD Boksit-Mili}i. Zasjeda i napad su izvedeni po nalogu glavnokomanduju}eg za Cersku, Hoxi} Ferida. Tom prilikom `ivot je izgubilo 5 lica, voza~a, dok je jedan kamion zapaqen. @ivot su izgubila sqede}a lica: 1. Su{i} Novica, ro|en 1962. g. 2. Popovi} Zoran, ro|en 1959. g. 3. Vujadinovi} Milomir, ro|en 1960. g. 4. Simi} Stevo, ro|en 1953. g 5. Mijatovi} \or|e, ro|en 1950. g. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. god. u selu Drum op{tina Vlasenica
11 (KU-26/93 od 29. 03. 1993. god. DC-1/14)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

150

2. Salihovi} (Smajkana) [emsudin, ro|en 06. 08. 1964. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 3. Ali} (Adema) Munib, ro|. 19. 04. 1963. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 4. Ali} (Mu{ana) Meho, ro|. 22. 04. 1960. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 5. Mehmedovi} (Muradifa) Ramiz, ro|. 17. 10. 1967. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 6. Ahmetovi} ([aban) Safet, ro|. 24. 06. 1965. god. u selu Ra{evo op{tina Vlasenica 7. Mustafi} (Salke) Salim, ro|. 03. 01. 1971. god. u selu Skugri}i op{tina Vlasenica 8. Osmanovi} (Mehe) Mu{an, ro|. 01. 09. 1067. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 9. Osmanovi} (Ibrahima) Xemal, ro|. 11. 09. 1965. god. u selu Skugri}i op{tina Vlasenica 10. Hasanovi} Hajrudin iz sela Ma}esi op{tina Vlasenica 11. Nuki} (Sade) Alija, ro|. 15. 03. 1968. god. u selu Skugri}i op{tina Vlasenica 12. Ja{arevi} (Fejze) Husein, ro|. 29. 02. 1964. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica 13. Dedi} (Huseina) Fadil, ro|. 22. 01. 1961. god. u selu Pobu|e op{tina Bratunac 14. Muj~inovi} (Ibre) Sulejman, ro|. 02. 03. 1957. god. u selu Pobu|e op{tina Bratunac 15. Muharemovi} (Huseina) Hasan, ro|. 07. 03. 1967. god. u selu Pobu|e op{tina Bratunac 16. Omerovi} (Dervi{a) Hamed, ro|. 14. 06. 1961. god. u selu Pobu|e op{tina Bratunac 17. [abi} Velid iz Kowevi} Poqa op{tina Bratunac 18. Osmanovi} Adem zv. Kobra iz Kowevi} Poqa op{tina Bratunac.12

12

(KP-KU-7/93 DC-1/13)

151

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 27. maja 1995. god. u {irem regionu Rupovog Brda, op{tina Mili}i pripadnici muslimanske vojske BiH su iz zasjede likvidirali 5 civila srpske nacionalnosti koji su vr{ili prevoz ogrevnog drveta za svoje potrebe. Muslimanska vojska je iz za{ti}ene zone Srebrenice, iz pje{adijskog naoru`awa, na iste otvorila vatru, i tom prilikom `ivote su izgubili: 1. Goli} Qubi{a, ro|en 1946. g. 2. Petrovi} Milisav, ro|en 1948. g. 3. Mi{i} Milo{, ro|en 1961. g. 4. Nikoli} Branko, ro|en 1950. g. 5. Savi} Miladin, ro|en 1957. g. Zasjedu je izvelo 5-6 pripadnika muslimanske vojske koji su naredbu za izvo|ewe zasjede dobili od Tursunovi} Zulfe.13 Dana 1. juna 1992. god. jake muslimanske snage napale su srpsko selo Oparci, op{tina Srebrenica i tom prilikom su ubile 6 civila srpske nacionalnosti i to: 1. Ili} (Dragutina) Dragi}, ro|en 1939. god. 2. Ili} (Mom~ila) Ratko, ro|en 1942. god. 3. Ili} (Mom~ila) Ugqe{a, ro|en 1939. god. 4. Petrovi} (Drage) Milorad, ro|en 1923. god. 5. Petrovi} (Drage) Dikosava, ro|ena 1932. god. 6. Petrovi} (Cvijetina) @ivojin, ro|en 1917. god. Nakon pada, selo je opqa~kano i spaqeno. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Salihovi} Huso, iz sela Mo}evi}i, muslimanskih formacija Srebrenice, op{tina Srebrenica, pripadnik

2. Halilhoxi} Hajrudin, iz sela Mo}evi}i, Srebrenica, pripadnik muslimanskih snaga iz Srebrenice,

13 (KP-KU-15/95 DC-1/13)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

152

3. Ali} Abdulah, zvani Dule iz sela Brezovica, op{tina Srebrenica, pripadnik muslimanskih snaga iz Srebrenice, 4. Begi} Sevdalija, iz Piri}a, op{tina Srebrenica 5. Huki} Velkaz. 14 Dana 1. juna 1992. god. oru`ane formacije pod komandom muslimanskih oru`anih snaga Srebrenice, izvr{ile su napad iz zasjede na putni~ko vozilo "Mazda" ZV 271-01 u mjestu Glogovu, op{tina Bratunac i iz vatrenog oru`ja ubili civile srpske nacionalnosti i to: 1. Milanovi} (Milivoja) Milana, ro|. 1966. u selu Opravdi}i op{tina Bratunac 2. Milo{evi} (Bo`e) Radomira, ro|. 1956. god. u selu Brana Ba~i}i, op{tina Bratunac 3. Joki} (Jovana) Miodraga, ro|. 1967. god. Opravdi}i op{tina Bratunac. Vozilo je do temeqa uni{teno. Za ovo krivi~no djelo osumwi~ena su sqede}a lica: 1. Goli} (Latifa) Ejub, ro|. 17. 05. 1958. god., Glogova op{tina Bratunac 2. Merxi}(Ismeta) Nezir zv. Kezo, ro|. 17. 04. 1953. god., Glogova, op{tina Bratunac.15 Dana 9. juna 1992. god. muslimanske oru`ane snage iz O[ Tegari, op{tina Bratunac zarobile su u~iteqa te {kole Kova~i} (Nikole) Bo{ka, ro|en 1939. god., i odvele ga u zatvor u Srebrenici (vo|en kao nestao), a u selu Tegare iz vatrenog oru`ja smrtno je stradao Zari} (Sretena) @ivorad zv. Milun, ro|. 1956. godine. Za ovo krivi~no djelo osumwi~en je: Mehanovi} Zahid, sin Ahme, ro|en 15. 04. 1969. god. u Daqego{ti op{tina Srebrenica sa prebivali{tem u Tegarima op{tina Bratunac, po nacionalnosti musliman, pripadnik tzv. Armije BiH16
14 (KP bro|en 59/93 DC 1/13) 15 (KU-72/93 od 02. 11. 1993. god. DC-1/14)
16 (KP bro|en 13/02-230-122-95 DC 1/13)

153

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 02. juna 1992. god. jake muslimanske snage, po nare|ewu glavnokomanduju}eg Hoxi} Ferida, a pod vo|stvom Aquki} Be{ira izvele su jak pje{adijski napad na srpsko selo Metaqka op{tina Mili}i. U tom napadu muslimani su pred sobom uni{tavali sve {to je srpsko, palili ku}e, {tale, pomo}ne objekte, ru{ili nadgrobne spomenike, a pokretnu imovinu opqa~kali. Osumwi~eni za zlo~in su: 1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. g. u selu Drum op{tina Vlasenica 2. Aquki} (Be~e) Be{ir, ro|. 14. 07. 1960. g. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 3. Dedi} (Ramiza) Ejub, ro|. 01. 03. 1957. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 4. Dedi} (Hamdije) Nexad, ro|. 09. 01. 1961. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 5. Dedi} (Nezira) Nijaz, ro|. 02. 01. 1972. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 6. Dedi} (Hamdije) Kemal, ro|. 25. 05. 1969. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 7. Dervi{evi} (Hamida) Hamdija, ro|. 03. 08. 1952. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 8. Dervi{evi} ([abana) Samir, ro|. 17. 06. 1972. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 9. Huseinovi} (Ha{ima) Husein, ro|. 15. 11. 1963. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 10. Hajdarevi} (Mehmedalije) Mirsad, ro|. 15. 03. 1974. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 11. Selinovi} (Xemala) Zaim, ro|. 10. 08. 1968. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 12. Selinovi} (Xemala) Edo, ro|. 15. 09. 1971. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica 13. Sejmanovi} (Alije) Xemail, ro|. 01. 11. 1961. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica 14. Sejmanovi} ([abana) Alija, ro|. 14. 10. 1960. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica 15. Sejmanovi} (Alije) Emin, ro|. 07. 08. 1957. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica 16. Mu{ki} (Huse) Minib, ro|. 28. 04. 1954. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

154

17. Be}irovi} (Rasima) Mevludin, ro|. 05. 01. 1971. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 18. Be}irovi} (Habiba) Halih, ro|. 02. 01. 1964. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 19. Bajri} Asim 20. Bajri} [emsudin 21. Bajri} Avdo 22. Veli} (]amila) ]azim, ro|. 05. 01. 1971. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica 23. Kurjak (Muje) Asim, ro|. 20. 06. 1975. god. u CErskoj op{tina Vlasenica 24. ^elebi} (Muje) Hasib, ro|. 15. 05. 1958. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica 25. ^elebi} (Hameda) Hamdija, ro|. 02. 09. 1962. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica17. Dana 04. juna 1992. god. na putu Bratunac-selo Obadi, brdo ^au{ op{tina Srebrenica, smrtno je stradao iz vatrenog oru`ja-snajperom: Cvjetinovi} Ratko zv. Rade, ro|en 1971. god. od strane napoznatih izvr{ilaca18. Dana 08. 06. 1992. god. u selu Pozdanovi}i op{tina Srebrenica, vodi se kao nestao: Markovi} (Andrije) Ogwen zv. Bato, ro|en 1950. od strane NN napada~a. Dana 10. juna 1992. god. napadnuto je srpsko selo Rupovo Brdo, op{tina Mili}i, od strane jakih muslimanskih snaga kojima su rukovodili i komandovali: - Tursunovi} Zulfo, - Ademovi} Ibrahim, - Bekti} Mujo, - Mekani} Be}ir i
17(KP broj 13/02-230-123/95 DC-1/13) 18(KP broj 12-6/04-230-KU-94/94 DC 1/13)

155

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

- Turkovi} Fadil. Prilikom ovog napada muslimani su ubili sqede}e `iteqe sela i to: 1. @ugi} Koviqku, ro|. 1922. g. 2. Milinkovi} Requ, ro|. 1941. g. 3. Milinkovi} Radoju, ro|. 1952. g. i bra~ni par 4. Milinkovi} Vojislav, ro|. 1938. g. 5. Milinkovi} Mirjana, ro|. 1938. g. Bra~ni par su zapalili u wihovoj ku}i. Istog dana raweni su: 1. @ugi} Milomir i starica 2. Milinkovi} Vukica Istog dana odvedeni su: 1. Milinkovi} Vlado, te otac i sin 2. @ugi} Komqen, ro|. 1925. g. i 3. @ugi} Trifko, ro|. 1951. g. a koji su najvjerovatnije pobijeni. Nakon napada selo je opqa~kano i spaqeno a zapaqena je i O[ i upravna zgrada DP"Bira~" Vlasenica. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica 2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska 3. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica 4. Bekti} Mujo iz sela Podgaj op{tina Srebrenica 5. Turkovi} (Halila) Fadil, ro|. 02. 03. 1953. god. u Nazdi op{tina Vlasenica 6. Ademovi} (Bega) Hasan, ro|. 08. 06. 1937. god. u \ilama op{tina Vlasenica 7. Ademovi} (Hasana) Nexad, ro|. 15. 04. 1970. god. u Johova~i op{tina Vlasenica 8. Vejzovi} (Suqe) Sulejman, ro|. 20. 07. 1969. god. u Johova~i op{tina Vlasenica

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

156

9. Jusupovi} (Omera) Xemail, ro|. 09. 04. 1966. god. u Nuri}ima op{tina Vlasenica 10. Memi{evi} (Mehmeda) Zulfo, ro|. 27. 05. 1968. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica 11. Malovi} (Emina) Ifet, ro|. 22. 09. 1967. god. u \ilama op{tina Vlasenica 12. Malovi} (Emina) Sifet, ro|. 22. 09. 1967. god. u \ilama op{tina Vlasenica 13. Memi{evi} (Mahmuta) Azem zv. Faca, ro|. 05. 05. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica 14. Be}irovi} (Me{ana) Alaga, ro|. 14. 08. 1966. god. u Pomolu op{tina Vlasenica19. Dana 20. juna 1992. god. oru`ana lica na teritoriji op{tine Bratunac koja je bila pod kontrolom vojne komande muslimanskih snaga Srebrenice ubili su iz vatrenog oru`ja u mjestu Tegarska Rijeka civile (dok su ovi vozili traktor) : 1. Jovanovi} (Vojislava) Radu, ro|. 1959. god. u selu Tegare 2. Mi}i} (Milisava) Milovana, ro|. 1958. god. u selu Tegare. Ubistvo je u~iweno iz zasjede, po~iniocu su nepoznati20. Dana 20 juna 1992. godine uo~i srpskog praznika Prve Trojice, izvr{en je, od strane pripadnika muslimanskih oru`anih formacija, upad u ku}u Milanovi} Ratka u selu Loznica op{tina Bratunac, u kojoj je pretu~en sa suprugom Miladinovi} Milevom. Oboje su lije~eni u Lozni~koj bolnici od te`ih povreda. Koncem godine ta~no 14.12.1992. godine u napadu na Bjelovac muslimani su ovoj porodici ubili: 1. Miladinovi} Mirka i 2. Miladinovi} ^edu. Za ovo krivi~no djelo ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu osumwi~eni su: 1. Hasanovi} [aban, sin Edhema, ro|en 24.02.1958. godine u selu Piri}i, po zanimawu palilac mina,

19 (15-17/02-KU-1/93 DC-1/13) 20 (KU-60-93 od 30. 08. 1993. DC-1/14)

157

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

2. Hasanovi} Mevludin, zv. Kiko, sin Edhema, ro|. 02.08.1963. god. u Piri}ima, 3. Begzadi} Mehmedalija zv. Me{o, sin [ahmana, ro|. 03.02.1955. god. u Piri}ima, op{tina Bratunac21, Dana 21. juna 1992. god. muslimanske snage iz sastava Srebreni~kih formacija izvr{ile su oru`ani napad na srpska sela: Ratkovi}i, Du~i}i, Dvori{ta, Ra~i}i i Polimice, op{tina Srebrenica i u ovom napadu ubili sqede}e civile srpske nacionalnosti: 1. Pavlovi} J. Milovana, ro|. 17. 10. 1919. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 2. Ranki} G. Milutina, ro|. 15. 05. 1944. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 3. Prodanovi} P. @ivan, ro|. 16. 01. 1967. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 4. Bogi~evi} V. Obrena, ro|. 19. 06. 1931. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 5. Stanojevi} M. Radenka, ro|. 14. 10. 1941. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 6. Prodanovi} D. Zoru, ro|. 10. 03. 1941. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 7. Ranki} O. Ranka, ro|. 09. 08. 1933. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 8. Ranki} O. Vidoja, ro|. 08. 08. 1930. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 9. Maksimovi} M. Dragomira, ro|. 24. 04. 1948. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 10. Maksimovi} M. Radomira, ro|. 10. 04. 1926. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 11. Stanojevi} Todora Nikolu, ro|. 18. 09. 1958. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 12. Milanovi} Riste Borku ro|. 1918. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 13. Maksimovi} Filipa Vinku, ro|. 1927. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 14. \uri} Du{ana Radoslavu, ro|. 1929. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
21 (Dokaz: KU 12-6/04-230-KU86/94 od 24.06.1994. god. DC-1/14)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

158

15. Stanojevi} Pere Desanku, ro|. 1922. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 16. Maksimovi} Milorada Ratka, ro|. 1946. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima 17. Pavlovi} Milorada Desanku, ro|. 1935. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima. Dio ovog stanovni{tva je masakrirano otkidawem glava, a imovina je opqa~kana, ku}e i drugi gra|evinski objekti uni{teni. Nakon pada selo je opqa~kano i spaqeno. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Malki} Xevad, sin Osmana, ro|. 11. 08. 1958. god. u Pozdanovi}ima op{tina Srebrenica, gdje je `ivio, po nacionalnosti musliman, 2. Malki} Abduralman, sin Ru{ida, ro|. 11. 06. 1964. god. u selu Pozdanovi}i op{tina Srebrenica, gdje je i `ivio do rata22. Dana 27. juna 1992. god. na isti na~in i iste jedinice napale su srpska sela Bra|evine, Magadovi}e, Kaludre, op{tina Srebrenica i ubili: 1. Gaji} (Predraga) Qubi{u, (spaqen kukuruzovinom) 2. Stevanovi} (Dragomira) Stojana, sin (masakriran, odsje~en polni ud i stavqen u usta) 3. Stanojevi} (Vitomira) Novicu, (1951) 4. Pavlovi} (Obrena) Dragana, 5. Pavlovi} Novku 6. Jovanovi} (Rade) Obradina, (1969) 7. Stevanovi} (Radivoja) Stevana, 8. Jovanovi} Slavka. Raweni su: 1. Pavlovi} Borislav i 2. \uki} Dragiwa.

22 (KP broj 13/02-230-KU-165/97 DC 1/13)

159

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 28. juna 1992. god. na srpski pravoslavni praznik Vidovdan izvr{en je napad od strane muslimanskih formacija iz Srebrenice na srpsko selo Loznicu iz pravca Cjepale, Piri}i, Dolovi i Brda i u tom napadu ubili 8 gra|ana civila i to: 1. Stojanovi} (@ivojina) Jelenu, ro|. 1952. selo Loznica op{tina Bratunac 2. Ron~evi} (Mi}e) Milorada, ro|en 1960. g. selo Loznica op{tina Bratunac 3. Filipovi} (@ivana) Vericu, ro|. 1975. g. selo Loznica op{tina Bratunac 4. Vu~evi} (Sretena) Svetozara, ro|en 1957. g. selo Loznica op{tina Bratunac 5. Nikoli} (Nedeqka) Milenka, ro|en 1963. g. selo Loznica op{tina Bratunac 6. Luki} (Milana) Radovana, ro|en 1950. g. selo Loznica op{tina Bratunac 7. Filipovi} (Milivoja) \or|a, ro|en 1949. g. selo Loznica op{tina Bratunac 8. Damjanovi} (Mitra) Miloja, ro|en 1961. g. selo Loznica op{tina Bratunac Prilikom ubijawa vr{eno je mu~ewe i masakrirawe civila a broj `rtava bio bi ve}i da se nisu spasavali bje`awem. Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su: 1. Ibri} (Muje) Alija zv. Kurta, ro|en 28. 07. 1947. g. u Piri}ima op{tina Bratunac 2. Hasanovi} (Edhema) Fahrudin, ro|en 30. 09. 1965. g. u Piri}ima op{tina Bratunac 3. Hasanovi} (Edhema) zv. Kokan iz Piri}a op{tina Bratunac 4. Sinanovi} (Rame) Rahman, ro|en 04. 12. 1925. g. u Podlozniku23 Dana 29. juna 1992. god. ista srebreni~ka muslimanska jedinica napala je dio sela sa srpskim stanovni{tvom Vrane{evi}e i zaseok Riqevi}e i uni{tili ih do temeqa, opqa~kali imovinu a stanovni{tvo je uspjelo da pobjegne prema Drini. Dana 30. juna 1992. godine oko 04,50 paravojne formacije "Zelenih beretki" Srebrenice izvr{ili su ja~i napad na srpsko selo Bre`ani. U napadu je u~estvovalo oko 1,000 muslimanskih vojnika.
23 KU-38/93 od 26. 03. 1993. god. DC-1/14)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

160

Pri napadu muslimani srebreni~kih formacija, kojima je komandovao Ori} Naser, ubili su 22 lica. Me|u ubijenim su uglavnom bili starci, `ene. Jedan dio ubijenih mu{karaca se nalazio u ulozi seoske stra`e. Pomenutog dana Ori} Naser kao komandant muslimanskih snaga Srebrenice sa komandirima ~eta Kr|i} Sakibom, Bekti} Nedom, Mehoqi} Hakijom, Tabakovi} Senahidom, Tihi} Ahmom, Tursumovi} Zulfom i Dudi} Mirsadom opkolili su selo Bre`ane sa svih strana i to rano, a zatim ih zasuli rafalima iz svog raspolo`ivog naoru`awa. U selu se nalazilo u tom momentu oko 60 lica ra~unaju}i `ene, stare i djecu. Na~in kako su pripremali napad tj. svjesno planiran i izveden, a nedozvoqavaju}i da se neko `iv izvla~ewem spasi. Navedenog dana muslimani su zapalili selo Bre`ane kako ku}e tako i druge objekte uz prethodno svu opqa~kanu srpsku imovinu iz ovog dosta velikog srpskog sela. Dio stanovni{tva se uspio spasiti bje`e}i u pravcu sela Jezero, Ratkovi}i i Fakovi}i. Paqewem je uni{teno 64 ku}e, 87 pomo}ni objekata-{tala, otjerali su oko 118 krava, 18 pari volova, 147 komada junadi, 236 ovaca, 150 sviwa, 11 kowa, odvezli su 4 nova traktora i 17 kosa~ica razli~itih marki. Selo je do temeqa uni{teno. Poginuli civili i seoske stra`e dana 30. 06. 1992. godine u selu Bre`ani: 1. Ranki} Miroslav, ro|en 1947. godine 2. Ranki} Mirko, ro|en 1972. godine 3. Ranki} Dragoslav, ro|en 1974. godine 4. Josipovi} Qubomir, ro|en 1975. godine 5. Milo{evi} Stanko, ro|en 1908. godine 6. Milo{evi} Vidoje, ro|en 1974. godine 7. Novakovi} Milo{, ro|en 1956. godine 8. Petrovi} Radovan, ro|en 1923. godine 9. Dragi~evi} Milenko, ro|en 1947. godine 10. Krstaji} Pero, ro|en 1935. godine 11. Krstaji} Milo{, ro|en 1937. godine 12. Mitrovi} Milivoje, ro|en 1930. godine 13. Mitrovi} Stanoje, ro|en 1963. godine 14. Lazi} Dostana, ro|ena 1919. godine

161

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

15. Lazi} Vidoje, ro|en 1937. godine 16. Lazi} \ula, ro|ena 1935. godine 17. Stevanovi} Milomir, ro|en 1946. godine 18. Stjepanovi} Dragan, ro|en 1961. godine 19. Lazi} Kristina 20. Jovanovi} Obren 21. Krstaji} Novak 22. Arsi} Borivoje Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~ena su sljede}a lica iz sastava muslimanske oru`ane formacije: 1. Ori} Naser 2. Krxi} Sakib biv{i milicioner SJB Srebrenica, ro|en i `ivio u selu Osma~a op{tina Srebrenica. 3. Bekti} Nexad iz sela Kara~i}i op{tina Srebrenica, poru~nik biv{e JNA. 4. Mehoqi} Hakija biv{i milicioner SJB Srebrenica, sin Huseina, sa prebivali{tem u Srebrenici. 5. Tabakovi} Senahid iz sela Sto`ersko op{tina Srebrenica. 6. Tihi} Ahmo sin Muje ro|en 04.01.1955. godine u Qe{}u op{tina Skelani gdje je i `ivio. 7. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska op{tina Srebrenica. 8. Huki} Sabahudin sin Muje ro|en 1963. godine u Osma~ama op{tina Srebrenica gdje je i `ivio. 9. Huki} Safet sin Abida ro|en 1960. godine u Osma~amaop{tina Srebrenica. 10. Buri} Safet sin Saliha ro|en 1960. godine u Osma~ama op{tina Srebrenica. 11. Dudi} Mirsad sin [ukrije ro|en 1960. godine iz sela Osma~e op{tina Srebrenica. 12. Huki} Sakib sin Muje iz Osma~a op{tina Srebrenica. 13. Mehmedovi} Kemal zv. "Kemo" iz sela Pale op{tina Srebrenica.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

162

Dana 5. jula 1992. god. muslimanske oru`ane snage iz Poto~ara, Biqa~e i ^izmi}a izvr{ile su iznenada i ni~im izazvan napad na selo Zagani op{tina Bratunac i dok su izvodili poqoprivredne radove napadnuti su iz vi{e pravaca i tom prilikom na wivi ubijeni: 1. Milo{evi} (Ilije) Rada, ro|. 30. 07. 1968. god. u Zagonima 2. Dmitri} Mileva, ro|. 1914. u Zagonima 3. Paunovi} Du{anka, ro|. 1954., op{tina ^a~ak 4. Dimitri} Marko, ro|. 1974. u Zagonima 5. Gvozdenovi} Rajko, ro|. 1927. Zagoni 6. Ja{inski Matijas 7. Gvozdenovi} Blagoja 8. Tanasijevi} ^edomir 9. Gvozdenovi} Dragoqub 10. Malovi} Miodrag Iza vojske su i{la nenaoru`ana lica i pqa~kali ku}e a potom palili. Osumwi~eni su: 1. Ori} (Nesiba) Meho, ro|. 16. 09. 1969. god. u Poto~arima op{tina Srebrenica 2. Muratovi} Muriz iz Bqe~eve, zaseok ^izmi}i 3. Muratovi} (Nurije) zvani [pico iz Bqe~ave op{tina Bratunac24 Dana 05. jula 1992. godine pripadnici oru`anih snaga "Zelenie beretke" pod komandom Ori} Nasera izvr{ili su oru`ani napad sa oko 1,000 pripadnika "Zelenih beretki" na selo Kruji}e i tom prilikom na svirep i okrutan na~in, bez ikakvog povoda i razloga, ubijali civilno stanovni{tvo koje se nalazilo kod svojih ku}a obavqaju}i razne poqoprivredne poslove po wivama. Tom prilikom su ubili 18 lica i 12 lica te`e i lak{e ranili. U neposrednoj blizini vjerskog objekta crkve ubili su sve{tenika Lazarevi} Slobodana zv." Boban" i to u trenutku dok je obavqao obred vjerske molitve vezano za sahranu Simi}

24 (KU-28/93 od 29. 03. 1993. god. DC-1/14)

163

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ne|e kojeg su muslimanski ekstremisti ubili iz zasjede ispod sela Radov~i}a na dan 03.05.1992. godine istog masakrirali ubodima no`em,zatim su ubili Mi~i} Miqu iz Krwi}a kada je poku{ala bje`awem da spasi `ivot, bila je pogo|ena iz vatrenog oru`ja s le|a, Jovanovi} Miroslavu su ubili dok je namirivala stoku u {tali i najvjerovatnije da je izvr{eno silovawe nad Miroslavom jer su je branioci sela nakon nekoliko dana na{li potpuno nagu u {tali, a Vuji} Soku suprugu Vuji} Mile su ubili dok je kupila sijeno na svom posjedu. U~iteqa Para~anin Vasu ro|enog 1912. godine, koji je zbog te{ke bolesti bio nepokretan 10 godina, `ivog zapalili u wegovom stanu, ostale civile su ubijali iz vatrenog oru`ja kada su bje`ali iz sela. Ubijeni civili su: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Para~anin Vaso, ro|en 1912. godine, Trimanovi} Rade, ro|en 1961. godine u Krwi}ima, Jovanovi} Sredoje,ro|en 1947. godine u Krwi}ima Simi} Veqko, ro|en 1953. godine u Krwi}ima Lazarevi} Boban Slobodan, sve{tenik za podru~je Krwi}a, Maksimovi} Rado{, ro|en 1968. godine, Dimitrijevi} Dragutin, ro|en 1961. godine, Aksi} Srpko, ro|en 1972. godine, Vladi} Vlajko, ro|en 1934. godine

10. Vuji} Soka, ro|ena 1933. godine u Krwi}ima, 11. Pe~enica Dragoqub iz Krwi}a, 12. Ivanovi} Ivana iz Krwi}a, 13. Milo{evi} Neboj{a iz Bujakovi}a, 14. Milo{evi} Milan iz Bujakovi}a, 15. Jovanovi} Miroslav iz Krwi}a, 16. Mi}i} Milija iz Krwi}a, 17. Simi} Ilija iz Krwi}a i 18. Maksimovi} Milenko iz Krwi}a. Raweni civili u napadu na selo Krwi}e dana 05.jula 1992. godine:

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

164

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Jovanovi} Dragi iz Krwi}a, Mi}i} Stanimira iz Pribojevi}a, Arsenovi} Kristina iz Krwi}a, Arsenovi} Zagorka iz Krwi}a, Vladi} Dikosava iz Krwi}a, Bla`i} Stanka iz Krwi}a, Jovanovi} Stanka iz Krwi}a, Bla`i} Aleksandra iz Krwi}a, Maksimovi} Milan iz Krwi}a,

10. Petrovi} Stanko iz Krwi}a, 11. Jovanovi} Milomira iz Krwi}a, 12. Gligi} Aleksa iz Skelana. Pripadnici "Zelenih beretki" su nakon ubijawa nedu`nih civila i rawavawa civila vr{ili pqa~kawe imovine, paqewe kojom prilikom su zapalili 33 ku}e, 30 pomo}nih objekata, zapalili novu i staru {kolu sa {est dru{tvenih stanova, demolirali crkvu, uni{tili ikone i druge crkvene predmete, opqa~kali cjelokupnu imovinu sela Krwi}a, otjerav{i neutvr|eni broj krupne i sitne stoke. Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~ena su sqede}a lica iz sastava muslimanske oru`ane formacije: 1. Ori} Naser, 2. Mustafi} Taib, sin Mehmedalije, ro|en 1951. godine u selu Radov~i}ima zaseok Katani}i, Op{tina Srebrenica, 3. Bekti} Nexad, ro|en u Kara~i}ima biv{a op{tina Srebrenica, 4. Krxi} Sakib ro|en u selu Osma~ama, Op{tina Srebrenica, 5. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|en 1949. godine u Srebrenici, 6. Mehmedovi} Ramo zv. "Hqebara", ro|en u selu Gladovi}ima, op{tina Srebrenica, 7. Tihi} Ahmo, sin Muje, ro|en 04.01.1955. godine u selu Qe{}e, Op{tina Srebrenica, 8. Smaji} Refik, sin Omera, ro|en 1960. godine u Tokawacima,

165

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

9. Smaji} Jakub, sin Juse, ro|en 1963. godine, u selu Tokaqacima, 10. Tihi} Samir, iz Lije{}a, Op{tina Srebrenica, 11. Smajilovi} Bajro, ro|en 1938. godine u selu Tokaqacima, Op{tina Srebrenica, 12. Aqakovi} Behajie, ro}en u selu Sulicama, Op{tina Srebrenica, 13. Mustafi} Nurija zv. "Fendo", sin Bekte, ro|en 1942. godine u selu Radov~i}i, Op{tina Srebrenica, 14. Mustafi} Ibro, sin RAme, ro|en 1960. u selu Radov~i}ima, Op}tina Srebrenica, 15. Mustafi} Vahid, sin Nurije, ro|en 1966. godine u selu Radov~i}ima, Op{tina Srebrenica, 16. Nuki} Re{o, sin Hamdije, ro|en 1938. godine, u selu Radov~i}ima, op{tina Srebrenica, 17. Mustafi} Mujo, sin Rame, ro|en 1957. godine u Tokoqacima, Op{tina Srebrenica, 18. Mustafi} Murat, sin Rame, ro|en 1955. godine u Tokowacima, Op{tina Srebrenica, 19. Selimovi} [aban, sin Alije, ro|en 1952. godine u Tokoqacima, op{tina Srebrenica, 20. Gurdi} Nurija, sin Atifa, ro|en 1952. godine u Tokoqacima, Op{tina Srebrnica, 21. Smajilovi} Ibrahim, sin [evke, ro|en 1957. godine, u selu Tokoqaci, Op{tina Srebenica. Dana 12. jula 1992. god. na Petrovdan napadnuto je srpsko selo Zalazje i zaseok Obadi, od strane muslimanskih snaga pod komandom Nasera Ori}a i tom prilikom zarobqeno 8 lica srpske nacionalnosti koja se vode kao nestali i to: 1. Ili} (Milana) Slobodan, ro|. 1946. god. selo Gostiq 2. Simi} (Gojka) Branko, ro|. 1959. god. u Srebrenici 3. Simi} (Gojka) Petko, ro|. 1963. god. iz Gnione 4. Raki} (Miodraga) Qubomir, ro|. 1959. god. u Zalazju 5. Tubi} (Rade) Miladin, ro|. 1963. god. u Sasama

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

166

6. Vujadinovi} (Milorada) Dragomir, ro|. 1947. god. u Osedak 7. Cvjetinovi} (Ranka) Ivan, ro|. 1953. god. u Zalazju 8. Ili} (Sretena) Milisav, ro|. 1959. god. u Srebrenici Nakon napada vi{e sela je opqa~kano, spaqeno i uni{teno. Osumwi~eni su: 1. Ori} Naser 2. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska, sa prebivali{tem u Su}eskoj, op{tina Srebrenica, 3. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|. 1949. god., biv{i milicioner SJB Srebrenice, sa prebivali{tem u nasequ Petri~a op{tina Srebrenica, 4. Mehmedovi} Amir zv. Geza sa prebivali{tem u Srebrenici, 5. Husi} Nurija zv. Senahid, sin Rame, ro|. 26. 05. 1951. god. u selu Pod~au{i op{tina Bratunac, biv{i milicioner SJB Bratunac, ranije prebivali{te u Bratuncu ul. Andrije Markovi}a bb, 6. Mulali} Azem zv. Beno iz sela Bajramovi}i, op{tina Srebrenica, 7. Otanovi} Mithad zv. Mija~, sin Bahrije, sa prebivali{tem u Srebrenici ul. M. Tita bb, 8. Halilovi} Sejad sin Asima, nadimak Kreja, sa prebivali{tem u Srebrenici naseqe Petri~a bb, 9. Deli} Velid, sin Suqe, sa prebivali{tem u Srebrenici ul. Crni Guber bb, 10. Mulali} Sarija iz sela Bajramovi}i op{tina Srebrenica, 11. Ahmetovi} Hariz zv. ]elo sa prebivali{tem u Srebrenici naseqe Kazani bb.25 Dana 18. jula 1992. god. od strane muslimanskih vojnih formacija iz Srebrenice na regionalnom putu u pravcu Bratunca izvr{ena je zasjeda na traktor u selu Tegare op{tina Bratunac i tom prilikom ubijeni su na vozilu: 1. Ili} Cvijetin (1957) iz Tegara 2. Ili} Radojko (1969) -Cvjetinov brat
25 (KP broj 12-6/04-230-KU-87/94 DC 1/13)

167

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

3. Vu~erinovi} Milojko, (1968) iz Tegara. Osumwi~eni za ovaj zlo~in: 1. Halilovi} Re{ad sin Rexe, iz Tegara 2. Ali} Salih sin Fazlije, iz Tegara 3. Muji} Zurijet zv. Zlo}o iz Skenerovi}a op{tina Srebrenica 4. [e}i} Enver, iz Voqavice 5. Halilovi} Re{ad, sin Rexe iz Tegara 6. [ukrija Tabakovi} zv. [ule iz Sto`erska op{tina Srebrenica 16. i jo{ 3 u~esnika bez potpunih podataka: 7. Tabakovi} zv. Mawo iz Sto`erska, 8. Fikret iz sela Diminci op{tina Srebrenica, 9. Hazim iz Voqevice. Dana 20. jula 1992. god. jake muslimanske snage izvr{ile su iznenada i ni~im izazvan napad na srpsko selo Gorwi Maga{i}i op{tina Bratunac u vrijeme kada su mje{tani sela radili svakodnevne poqoprivredne poslove. Muslimanski vojnici su pucali po svemu {to se kre}e. Prilikom ovog napada `ivot su izgubila sqede}a lica: 1. Popovi} Blagoje, ro|. 1907. god. 2. Popovi} Qeposava, ro|. 1918. god. 3. Ili} Marjan, ro|. 1963. god. 4. Ili} Milenija, ro|. 1944. god. 5. Ili} Zorka, ro|. 1947. god. 6. Ili} Qubinka, ro|. 1952. god. 7. Ili} Qiqana, ro|. 1975. god. 8. Milanovi} Qubica, ro|. 1929. god. Uporedo sa progawawem i ubijawem civila i{la je i grupa nenaoru`anih muslimana koja je pqa~kala srpske ku}e i palila zajedno sa prate}im objektima, pa su na taj na~in popaqene sve ku}e u zaseocima Ili}i, Bo`i}i, Denowi}i i Popovi}i.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

168

Osumwi~eni za navedeni ratni zlo~in prema civilima: 1. Osmanovi} (Junuza) [aban, ro|. 21. 07. 1966. god. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 2. Hasanovi} (Mehmeda) ]amil, ro|. 06. 06. 1947. god. u Glogovoj, op{tina Bratunac 3. Avdi} (Idriza) Senad, ro|. 03. 03. 1963. god. u selu Glogova, op{tina Bratunac 4. Osmanovi} (Junuza) Meho, ro|. 13. 02. 1960. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 5. Smajilovi} (Ha{ima) Mehidin, ro|. u selu [u{wari, zaseok Jagli}i 6. Ibrahimovi} (Ibrahima) Ahmo, ro|. 04. 01. 1973. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 7. Ibrahimovi} (Omera) Osmo, ro|. 03. 02. 1962. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 8. Osmanovi} (Bbrahima) Hajrudin, ro|. 11. 05. 1962. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 9. Osmanovi} (Muniba) Nexib, ro|. 22. 11. 1969. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 10. Osmanovi} (Muniba) Cvrko, u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 11. Osmanovi} (Muniba) Tuzlo, ro|en u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac 12. Osmanovi} (Hakije) ^i~o, iz sela Maga{i}i, op{tina Bratunac26 Dana 25. jula 1992. god. ista jedinica iz Srebrenice napala je sela Gruji~i}e, Seonu, Stanojevi}e, Borovce, Zagaw i Mle~u i ubili civile: 1. Jovanovi} Dragicu 2. Stevi} Vidu 3. Jovanovi} Obrena (umro poslije izlaska iz zatvora). Dana 25. jula. 1992. god. izvr{en je napad oko 13, 30 sati na selo Hran~u op{tina Bratunac. Napad su izvr{ili muslimani koji po vojnoj formaciji pripadaju Srebrenici a napad je izvr{en u vrijeme potpisanog primirja. U momentu napada u selu se nalazilo
26 (KP-KU-4/93, DC-1/15)

169

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

satnovni{tvo obavqaju}i poqoprivredne radove, a radilo se o iskqu~ivo srpskom stanovni{tvu. Napad na selo muslimani su izvr{ili iz vi{e pravaca a pri napadu ~ule su se muslimanske povike "Koqi", "Ubijaj" i sli~no. U ovom napadu ubijeno je 7, a raweno 7 civila od kojih je jedan podlegao ranama. Ubijeni su sqede}i mje{tani sela Hran~a: 1. Luki} @ivanka, poginula na pragu svoje ku}e 2. \uri~i} Cvijetin, poginuo ispred svoje ku}e 3. Joki} Mom~ilo, poginuo u neposredsnoj blizini svoje ku}e 4. Mirkovi} Qubica, poginula u dvori{tu 5. Cvjetinovi} Dostana, poginula u toku napada i prona|ena skupa sa Mirkovi} Qubicom 6. Mi}i} Marko 7. Mi}i} Ilija 8. Mitrovi} Stanimir, podlegao. Raweno civilno stanovni{tvo: 1. Cvjetinovi} Pero 2. Milovanovi} Milenko 3. Joki} Mihailo 4. Mla|enovi} Najdan 5. Mla|enovi} Milenko 6. Stevi} Cvijetin. U toku napada muslimansko-usta{ke snage su izvr{ile pqa~ku a zatim spaqivawe svih ku}a i prate}ih objekata gdje je u zaseoku Radowi} zapaqeno i uni{teno 5 ku}a, zaseoku Qube 1, Poqe 20 ku}a i zaseoku Drmna 5 ku}a. Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~eni su: 1. Arifovi} (Huseina) Izet zv. ]iza, ro|en 1960. g. u Hran~i op{tina Bratunac 2. [a}irovi} (Emina) Mujo, ro|en 1949. g. u Hran~i op{tina Bratunac 3. [a}irovi} (Idriza) Salih, ro|en 1966. g. u Hran~i op{tina Bratunac

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

170

4. Babaji} (Omera) Ramo, ro|en 1936. g. u selu Glogova op{tina Bratunac 5. [a}irovi} (Zahida) Mujo, ro|en 1957. g. u Hran~i op{tina Bratunac 6. Rexepagi} (Ahmeta) Zuhdija zv. Zuco iz Bratunca. Dana 02. avgusta 1992. god. od strane muslimanskih oru`anih formacija Srebrenice izvr{en je oru`ani napad na putni~ko vozilo "LADA" u mjestu Glogovo u blizini ku}e Beganovi} Izeta i tom prilikom vozilo je zapaqeno i izgorjela-smrtno stradala: Rankovi} Ilinka zv. Qiqa, a raweni su: 1. Rankovi} Qubomir i 2. Mati} Bo`o. U isto vrijeme nai{lo je vozilo marke tojota vlasni{tvo Milanovi} @ivorada iz Kravice i u tom momentu napadnuto je iz vatrenog oru`ja i smrtno je stradao: Derowi} Neboj{a sin Spasoja iz Maga{i}a op{tina Bratunac, a raweni su: 1. Radovi} Drago sin Tode, ro|en u Polmu{u op{tina Bratunac 2. Nikoli} Du{ko iz sela Kaji}i op{tina Bratunac 3. Avramovi} Vojo iz sela Kravice op{tina Bratunac 4. Boji} Goran iz sela Kravice op{tina Bratunac. Raweni stradalnici lije~eni su u Beogradu (urgentni centar broj otpusnice 77113/9241/92 i u Domu zdravqa Bratunac-postoje otpusnice). Za ovo krivi~no djelo osumwi~en je: Deli} (Hameda) [e}o, ro|. 29. 01. 1959. god. u Glogovi op{tina Bratunac, pripadnik MOS Srebrenica sa drugim NN izvr{iocima27.

27 (KU-12-6104-230-KU-141/94 od 28. 08. 94. g. DC-1/14)

171

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 08. 08. 1992. god. jake muslimanske snage izvr{ile su napad na srpsko selo Je`e{ticu op{tina Bratunac. Muslimanski ekstremisti su pucali po svemu {to se kre}e, pa tom prilikom ubili civile-Srbe: 1. Stjepanovi} Milosava, ro|. 1923. god. 2. Mla|enovi} Savku, ro|. 1930. god. 3. Bogi~evi} Vojina, ro|. 1929. god. 4. Stjepanovi} Savku, oko 45 godina 5. Rankovi} Sre}ka, ro|. 1962. god. 6. Mla|enovi} Dragana, ro|en 1960. g. 7. Mla|enovi} An|elku, ro|en 1965. g. 8. Rankovi} Milana, ro|en 1935. g. Muslimanski ekstremisti su Mla|enovi} An|elki odsjekli glavu i odnijeli je a Mla|enovi} Draganu su u{icama sjekire polomili lobawu i na taj na~in ga dotukli. Uporedo sa progawawem i ubijawem civila i{la je grupa nenaoru`anih muslimana koja je pqa~kala srpske ku}e, a zatim palila zajedno sa prate}im objektima. Osumwi~eni za navedeni ratni zlo~in su: 1. Kamenica (Idriza) Munib, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 2. Kamenica (Idriza) Ramiz, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 3. Kamenica (Idriza) Xemail, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 4. Kamenica (Bekte) Avdo, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 5. Alispahi} Hamdija, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 6. Alispahi} Enver, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 7. Zuki} Mustafa, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 8. Zuki} Juso, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica 9. i drugi NN izvr{ioci, do sada neidentifikovani.28

28 (KP-KU-31/93 DC-1/15)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

172

Dana 28. avgusta 1992. god. pripadnici paravojnih formacija zelenih beretki Srebrenica na svirep na~in iz zasjede na putu Pe}i-Skelani na mjestu zvanom Milanova vodenica ubili ~etiri lica srpske nacionalnosti koji su se nalazili u putni~kom motornom vozilu marke "Zastava 750". Ubijena su slijede}a lica: 1. @ivkovi} Svetozar, sin Drage, ro|. 1915. god., iz sela @ivkovi}a, 2. @ivkovi} Stanko, sin Qubomira, ro|. 1936. god., iz sela @ivkovi}a, 3. Milanovi} Dragan, sin Radenka, ro|. 1951. god., iz sela @ivkovi}a, 4. A}imovi} Krstina, k}i Milenka, ro|. 1920. god., iz sela @ivkovi}a. Neposredni izvr{ioci ovog zlo~ina pod komandom Nasera Ori}a su slijede}i: 1. Deli} Mersudin, zv. Zuka, sin Ohrana, komandir grupe, ro|. 03.01.1972. god. u selu Dobraku, op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici, 2. Softi} Kadrija, sin Jusufa, ro|. 04.11.1971. god. u selu Dobraku op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici, 3. Xani} Fahrudin, zv. Baja, sin Zuhde, ro|. 03.01.1973. god. u selu Dobraku op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici, 4. Nuhanovi} Jusuf, zv. Zele, ro|. u selu Sulisama, op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici, 5. Pejnanovi} Mirzet, sin Tahmaza, ro|. u selu Poqaku zaseok Mili~evi}i, op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici. 29 Od 17. do 25. septembra 1992. g. muslimanske oru`ane formacije koje pripadaju Srebrenici izvr{ile su pet ubistava srpskih civila i to: 1. Nikoli} (Milovana) Todor, ro|en 1951. g., ubijen 20. 09. 1992. g. u Lozni~koj Rijeci, op{tina Bratunac 2. Jovanovi} Drago, ro|en 1962. g. iz Sikiri}a op{tina Bratunac, ubijen 21. 09. 1992. g. 3. Ili} Mili}, ro|en 1972. g.

29Dokaz: Krivi~na prijava broj 15-18-02-49/92 od 22.06.1993. god.) DC-1/13.

173

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Andri} (Bogomira) Qubi{a, ro|en 1960. g. ubijen 17. 09. 1992. u Lozni~koj Rijeci 5. Simi} (Ratka) Miodrag, ro|en 1963. g. Za po~iweno krivi~no djelo nisu otkriveni po~inioci. Dana 24. septembra 1992. god. napadnut je rudnik boksita Mili}i-povr{inski kop "Bra}an" i obezbje|ewe rudnika od strane muslimanskih snaga koji je planiran od strane Ori} Nasera i izveden pod wegovom komandom, obezbje|ewe rudnika je dovedeno u okru`ewe kojom prilikom su muslimani ubili sedam ~uvara rudnika i to: 1. Su{i} Milivoja, ro|. 1958. g. 2. [alipurevi} Slavka, ro|. 1971. g. 3. [alipurevi} Vidoja, ro|. 1960. g. 4. Gordi} Slavka, ro|. 1958. g. 5. Lalovi} Zorana, ro|. 1961. g. 6. Gligorevi} Miodraga, ro|. 1956. g. i 7. Panti} Rajka. Po izvr{enom ubijawu rudni~ke stra`are muslimani su zapalili upravnu zgradu rudnika, kao i radionicu. Rudni~ku stra`u koju su opqa~kali 24. septembra. 1992. god. muslimani su ubijali na najsvirepije na~ine (paqewem, sje~ewem i rezawem dijelova tijela, ga`ewem qudi tenkom, ubijawem tupim predmetima i klawem). Osumwi~eni za navedeni zlo~in su: 1. Ori} Naser, ro|. 1967. god. u Poto~arima op{tina Srebrenica 2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska, op{tina Srebrenica 3. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica 4. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica 5. Bekti} Mujo iz sela Podgaj op{tina Srebrenica 6. Omerovi} (Ja{ara) Safet zv. Mi{, ro|. 08. 04. 1971. god. u selu Voqevica op{tina Bratunac 7. Muratovi} (Omera) Xemo iz Nuri}a op{tina Vlasenica

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

174

8. Osmanovi} (Osmana) Muhidin zv. Braco 9. Avdi} Edin 10. Hasanovi} Hasan 11. Omerovi} Smajil zv. Ferda 12. Omerovi} Mevludin zvPiki 13. Sulejmanovi} 14. Sulejmanovi} 15. Sulejmanovi} 16. Emki} Hajro 17. Emki} Midhad 18. Emki} Xevad 19. Emki} Ramiz 20. Malni} Mevludin 21. A`li} (Abdulaha) Ramiz 22. Sal~inovi} (Beute) Ibrahim 23. Sal~inovi} (Abdurahmana) Murat 24. Suqi} (Huseina) Sulejman30 Dana 24. septembra 1992. god. jake muslimanske snage predvo|ene Ori} Naserom, Tursunovi} Zulfom i Cakurom su napale srpsko selo Podravawe op{tina Mili}i. Osim predvo|ewa ovu akciju su isti i planirali. Selo je u momentu napada bilo puno civilaSrba. Opkoliv{i selo muslimani su ubili 27 mje{tana, a radilo se uglavnom o `enama, starcima i braniocima sela i to: 1. Perendi} Tomislav, ro|. 1932. god., nestao 2. Vasi} Milijan, ro|. 1951. god. 3. Perendi} Stanko, ro|. 1935. god.
30 (15-17/02-KU-2/93 od 17. 06. 93. god. DC-1/13).

175

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Jovanovi} Vojin, ro|. 1922. god. 5. Jovanovi} Svetozar, ro|. 1933. god. 6. Lazarevi} Rade, ro|. 1920. god. 7. Perendi} Spasenija, ro|. 1932. god. 8. Mitrovi} Drago, nije na|en 9. Tomi} Gojko, ro|. 1930. god. 10. Tomi} Mihajlo, ro|. 1941. god. 11. [arac Du{an, ro|. 1964. god. 12. Marinkovi} Milo{, ro|. 1935. god. 13. Marinkovi} Rade, ro|. 1961. god. 14. Marinkovi} Milovan, ro|. 1955. god. 15. Marinkovi} Dikosava, ro|. 1938. god. 16. [arac Mitar, ro|. 1963. god. 17. Jovanovi} Svetozar, ro|. 1933. god. 18. [arac Milan, ro|. 1929. god. 19. [arac Mirjana, ro|. 1943. god. 20. Vasi} Milisav 21. Mitrovi} Mihajlo, ro|. 1932. god. 22. Perendi} Miladin, ro|. 1924. god. 23. Petrovi} Milomir, ro|. 1951. god., nestao 24. Marinkovi} Radovan, ro|. 1938. god., nestao 25. Mitrovi} Ru`a, ro|. 1927. god., nestala 26. Mitrovi} Drago, ro|. 1925. god., nestao 27. Petrovi} Mileva, ro|. 1948. god. Istog dana, po ubijawu civila, muslimani su zapalili selo koje je brojalo 73 ku}e, paqewem su uni{tili i mnoge druge gospodarske objekte uz prethodno pqa~kawe. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

176

1. Ori} Naser, 2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska, op{tina Srebrenica 3. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica 4. Hirki} Maho, iz Kutuzereva op{tina Srebrenica 5. Mirzet, na~elnik SJB Srebrenica 6. Hamed iz sela Kutuzera op{tina Srebrenica 7. Ademovi} (Adema) Osman, ro|. 16. 05. 1937. god. u \ilama op{tina Vlasenica 8. Aj{i} Sabrija, iz Kutuzera op{tina Srebrenica 9. Aj{i} Sabit iz Kutuzera op{tina Srebrenica 10. Deli} Ramiz, iz Bijelog Poqa op{tina Srebrenica 11. Hirki} Alija zv. Kiqara iz Kutuzera op{tina Srebrenica 12. Deli} Ibro, iz Kutuzera op{tina Srebrenica 13. Islam i brat mu, iz sela Osma~e op{tina Srebrenica 14. Osman zv. ]imowa iz Qeskovika op{tina Srebrenica 15. Pali} ([abana) Adem, ro|. 03. 03. 1958. god., iz Kriva~a op{tina Han Pijesak 16. Mustafi} Kemo, iz Pala op{tina Srebrenica 17. "Dule" i "Beli" 18. Begi} Medo, iz Slapovi}a op{tina Srebrenica.31 Dana 05. oktobra 1992. god. iste muslimanske jedinice iz Srebrenice napale su sela: Vrane{evi}e, Tuk, Jur~inovi}e, dio Stanojevi}a, Rasova~i}e, Fakovi}e, Divovi}e, Radijevi}e, Boqevi}e i Kutije{e, op{tinu Bratunac te dok su izvodili poqoprivredne radove ubili su sqede}e civile: 1. \oki} \oko 2. \oki} Milovan (1936) 3. \oki} Svetozar (1965), na|en bez glave
31 (KU-3/93 DC-1/13).

177

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. \uki} Radovan 5. \oki} Sreten (1938), zate~en sa odsje~enom glavom 6. \oki} Vidoje (1954) 7. Stjepanovi} Stanojka (1922), zapaqena 8. Nikoli} ^uba, zapaqena 9. Suboti} Milomir (1960), smrskana lobawa 10. Nikoli} Milovan, smrskana lobawa 11. Savi} Radovan (1919), zapaqen 12. Bo`i} Desanka (1927) 13. Markovi} Slavka 14. Risti} Milutin (1940) 15. Vasi} Vladan (1929) 16. Vasi} Stanoja (1930) 17. Risti} Zarija (1928) 18. Prodanovi} Petra (1927) 19. Markovi} Radoje 20. Nikoli} Petko (1954), zapaqen. Sve ku}e i sela su popaqena, imovina opqa~kana, pa i {kole, crkva i crkveni objekti. Za ovaj napad i genocid dati su fotosnimci i druga dokumentacija. Osumwi~eni za navedeni zlo~in: 1. Ori} Naser 2. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska, sa prebivali{tem u Su}eskoj, op{tina Srebrenica 3. Rexi} Alija sin Abdurahmana, ro|. 22. 12. 1948. god. u Abduli}ima, sa prebivali{tem u istom mjestu, op{tina Bratunac, Musliman 4. Hasanovi} [aban, sin Ahme, ro|. 20. 12. 1943. god. u Abduli}ima, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

178

5. Hasanovi} Izet, sin [aban, ro|. 01. 01. 1958. god., u Abduli}ima, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac 6. Smailovi} Ramo, sin Zaima, ro|. 08. 06. 1953. god., u Abduli}ima, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac 7. Hasanovi} Almaz, sin [abana, ro|. 07. 06. 1970. god., u Abduli}ima, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac 8. Mujki} Alija, sin Salke, zv. Alica, ro|. 26. 01. 1952. god. u Abduli}ima, gdje i `ivi, op{tina Bratunac 9. Mujki} Ibrahim, sin Nurije iz sela Abduli}a, Bratunac 10. Mahmutovi} Nasir, sin Behaije iz @aweva op{tina Bratunac 11. Mahmutovi} Fejzo, sin Ibrahima iz @aweva, op{tina Bratunac 12. Smailovi} Elizabet, sin Nurije, iz Poznanovi}a zaseok Dedi}i, op{tina Bratunac 13. Jusi} [emso, sin Nurije, iz Poznanovi}a zaseok Dedi}i, op{tina Srebrenica 14. Malki} Xevad, sin Osmana iz Poznanovi}a op{tina Srebrenica, po zanimawu u~iteq 15. Bekti} Behaija 16. Mehmed iz sela Dedi}i, op{tina Srebrenica 17. Hasanovi} Fahrudin zv. "Beli", sin Edhema, ro|. 30. 09. 1965. god. u Piri}ima op{tina Bratunac 18. Hasanovi} Sabahudin, sin Edhema, ro|. 14. 03. 1968. god. u Piri}ima, op{tina Bratunac 19. Hajrudin iz sela Dedi}i, op{tina Srebrenica 20. Jusi} Vekaz, sin Mehmeda iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 21. Bekti} Idriz, iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 22. Dervi{evi} Rahmadan, sin Mahmuta iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 23. [e}i} Salko sin Himze iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 24. [e}i} Izet, sin Himze iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 25. Salihovi} [eval, sin [evke iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica

179

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

26. Husi} Nezir, sin Re{ida iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 27. Husi} Suqo, sin Fadila iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 28. Alihoxi} Smajo, sin ]amila iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 29. [e}i} Fikret, sin Ismeta iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 30. [e}i} Senahid, sin Akifa iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 31. Jakubovi} Ibro, sin [ahmana iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 32. Jakubovi} Muj~in sin Muje iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 33. Jakubovi} Fikret, sin Muje iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica 34. Dervi{evi} Srebrenica (Rahmana) sin-milicioner, radio u Skelanima, op{tina

35. Memi} Hasan, (1934. ) iz Gorwe Orlice op{tina Bratunac 36. Ma{i} Behadil iz Gorwe Orlice-Bratunac 37. Avdi} Edin 38. Hasanovi} Hasan 39. Omerovi} Smajil 40. Avdi} Vahid 41. Emki} Najro 42. Emki} Xevad 43. Sulejmanovi} Jusuf 44. Sulejmanovi} [efket 45. Aqi} Sabahudin 46. Avdi} Vehid. Sva gore navedena lica su muslimanske nacinalnosti i pripadnici oru`anih formacija sa podru~ja Srebrenice kojima komanduje Naser Ori}32.

32(KU-45/93 od 30. 06. 1993. god. DC-1/14)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

180

Dana 3. decembra 1992. god. napadnut je povr{inski kop "Bra}an", kojom prilikom je ubijen ~uvar rudnika: Mili} @eqko, ro|. 1973. g. U drugoj polovini 1992. god. ubijena je od strane muslimanskih oru`anih snaga sa podru~ja Srebrenice: 1. medicinska sestra Milanovi} Rada, 2. Zeki} Slobodan, 3. wegova majka Zeki} Zaga, 4. Mihajlovi} An|a, 5. zaklan Dimitrovski Krsto, a wegova supruga 6. Dimitrovski Velinka je na|ena mrtva na gradskom smetqi{tu kod Srebrenice. Dana 14. decembra 1992. god. u selu Sase op{tina Srebrenica zarobqen je Milanovi} Mi}o, starac koji je tako|e podlegao u zatvoru od mu~ewa. Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su: 1. Ori} Naser, 2. Halilovi} Emir, sin Safeta, sa prebivali{tem u Poto~arima op{tina Srebrenica, pripadnik tzv. Armije BiH, po nacionalnosti musliman33. Dana 14. 12. 1992. god. u ranim jutarwim ~asovima (oko 6:,00) jake muslimanske snage su napale srpska sela: Sikiri}e, Loznicu i Bjelovac, op{tina Bratunac, i po~ele ubijati civilno stanovni{tvo koje je do tada u selu mirno spavalo. Na taj dan muslimani su ubili vi{e desetina civila, vi{e lica ranili, selo opqa~kali i onda zapalili. Planirawe ove akcije je u~iweno i izvedeno pod komandom Ori} Nasera, Tursumovi} Zulfe i dr., a glavnu rije~ u svemu je imao Ori} Naser koji je ina~e komandovao tzv. subregijom. U navedenom napadu smrtno su stradali:

33 (KP broj 13/02-230-120/95 DC 1/13)

181

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

1. Mitrovi} (Bogosav) Sre}ko, ro|. 1937. god., 2. Todorovi} (Krsto) Borko, ro|. 1949. god., 3. Filipovi} (Dragoqub) Dragan, ro|. 1962. god., 4. Jovanovi} (Petar) \oko, ro|. 1936. god., 5. Jovanovi} (Veselin) Milo{, ro|. 1928. god., 6. Banki} (Miladin) Obrenija, ro|. 1934. god., 7. Mati} (Vukadin) Desimir, ro|. 1928. god., 8. Mati} (Radivoj) Sne`ana, ro|. 1965. god., 9. Ili} (Kosta) Radojka, ro|. 1935. god., 10. Damwanovi} (Svetozar) Nedeqko, ro|. 1959. god., 11. Mitrovi} (Bogosav) Rada, ro|. 1949. god., 12. Simi} (Svetolik) Radosav, ro|. 1937. god., 13. [arac (Ranko) Dragan, 14. Andri} (Ante) Kazimir, ro|. 1952. god., 15. Nikoli} (Vlado) Veqko, ro|. 1971. god., 16. Petrovi} (Bogdan) Mla|en, ro|. 1958. god., 17. Ili} (Mi}e) Milun, ro|. 1939. god., 18. Mati} (Radovija) Gordana, ro|. 1967. god., 19. Luki} ^ede) Krstina, ro|. 1948. god., 20. Tanasi} (Qubisava) Milomir, ro|. 1939. god., 21. Simi} (Vasilije) Grozdana, ro|. 1931. god., 22. Tanasi} (Sretena) Radovan, ro|. 1923. god., 23. Nedeqkovi} (Bogoquba) Milomir, ro|. 1940. god., 24. Nedeqkovi} (Cvetislava) Ratko, ro|. 1946. god., 25. Ili} (Blagoja) @ivojin, ro|. 1928. god., 26. Mari} Stanoje, ro|. 1951. god.,

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

182

27. Mati} (Ilije) Radivoje, ro|. 1937. god., 28. Luki} (Radivoja) Vida, ro|. 1933. god., 29. Petrovi} (Milana) Mirko, ro|. 1972. god., 30. Damqanovi} (Radivoja) Slavomir, ro|. 1972. god., 31. Simi} (Ranka) Zlatan, ro|. 1960. god., 32. Simi} (Svetolika) @ivadin, ro|. 1946. god., 33. Petrovi} (Miladina) Slobodan, ro|. 1976. god., 34. Mirkovski Bojan 35. Nedeqkovi} (Obrada) Qubisav, ro|. 1925. god., 36. Petrovi} (Krste) Mirko, ro|. 1920. god., 37. Miladinovi} (Petka) ^edo, ro|. 1975. god., 38. Vu~eti} (Radosava) Milenko, ro|. 1975. god., 39. Filipovi} (Milisava) Dragoqub, ro|. 1942. god., 40. Miladinovi} (Petka) Mirko, ro|. 1971. god., 41. Jovanovi} (Petka) Milan, ro|. 1948. god., 42. Kne`evi} @eqko, ro|. 1966. god., 43. Filipovi} (Ne|e) Stevo, ro|. 1951. god., 44. Jovanovi} (Mali{e) Zlata, ro|. 1911. god., 45. Tanasi} (Petra) Milan, ro|. 1957. god., 46. Vu~eti} (Save) Radovan, ro|. 1943. god., 47. Despotovi} Slobodan 48. Tri{i} (Obrada) Obrenija, ro|. 1931. god., 49. Stevanovi} (Branka) Dragi{a, ro|. 1966. god., 50. Prodanovi} (rade) Du{an, ro|. 1931. god., 51. To{i} (@ivorada) Milorad 52. Petrovi} (Bodana) Miodrag, ro|. 1948. god.,

183

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

53. Savi} Mitar 54. Ili} Milisav 55. Tri{i} Zoran 56. Simi} Ratko 57. Luki} Cvjetko 58. Mitrovi} Sre}ko 59. Vuleti} Branko, star oko 40 godina Pored naprijed navedenih istog dana raweni su sqede}i civili: 1. Ne{kovi} (Rajka) Slobodan, 1972. g. Pobr|e 2. Petrovi} (Sretena) Rade, 1974. Srebrenica 3. Spasojevi} @ivko, 1944. Pobr|e 4. Tomi} (Spomenka) Dragan, 1964. [abac 5. Bawac (Jure) @eqko, 1971. Zrewanin 6. Josipovi} (Drage) Miodrag, 1959. Bratunac 7. Petrovi} (Stanka) Ratko, 1942. B. Ba}i}i 8. Vasovi} (Dragomira) Perica, 1962. Bratunac 9. Kosani} (Milorada) Jakov, 1947. Bratunac 10. \okanovi} (Slobodana) @eqko, 1973. Bratunac 11. Luki} (Rada) Milan, 1971. Pobr|e 12. Radi} (Milorada) Brano, 1967. Pobr|e 13. Vasi} @eqko, Bratunac 14. \urkovi} (Vasilije) Radoslav 15. Jovanovi} Radoje 16. Jovanovi} Stojan 17. Gruji~i} Sveto 18. Jeremi} Jovo

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

184

19. Petrovi} Radomir 20. Cvjetinovi} Dragoqub, 1955. 21. Jovanovi} Veselka 22. Ili} Vidoje, 1937. 23. Vu~eti} Milivoje 24. Petrovi} Borka, 1952. 25. Andri} Ranko, 1952. 26. Nedeqkovi} Dragica 27. Jovanovi} Milenko 28. Simi} Zoran 29. Stojanovi} Milenko 30. \ekanovi} Petronije 31. Kova~evi} Aleksa 32. Damjanovi} Bo`ana 33. Ili} Bogdana, 1947. 34. Mihajlovi} Sre}ko, 1934. 35. Lazi} Stevanija (70 godina) 36. N. N. Stojan 37. Luki} Cvetko 38. Stanojevi} Miroslav 39. Simi} Milovan 40. Jovanovi} Miladin 41. Prodanovi} Krsto 42. Vi}ovac Boban Mladenovac 43. Jovanovi} Milena 44. Simi} Lazar Bratunac

185

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

45. Vu~eti} Radosav 46. Damjanovi} Milenko Novi Sad 47. Mitrovi} Sreten Sikiri}i 48. Luki} Pero 49. Nedeqkovi} Mladen 50. Mitrovi} Milivoje Sikiri}i 51. Luki} Goran 52. Petrovi} Jovanka L. Rijeka 53. Luki} Milivoje 54. Mitrovi} Miroslava 55. Prodanovi} Novak 56. Milo{evi} Milosav 57. Jakovqevi} Borivoje 58. Petrovi} Sreten 4. Bataqon 59. ]irkovi} Radisav 60. Backovi} Marinko 4. Bataqon 61. Stevi} Stevo 1. Bataqon 62. Vasi} Radomir 1. Bataqon 63. Mimi} Ratko TO Vukovar 64. Peri{i} Ivan 65. Dmitrov Danijel 66. Mati} Stajka 67. Filipovi} Dara 68. Nikoli} Stanoje 69. Lazi} Stevanija 70. Ristanovi} Risto

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

186

71. Mi}i} Neboj{a Za ovo djelo, ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu (~lan 142. KZ SFRJ), osumwi~eni su: 1. Ibrahimovi} Bego zv. Austrija, sin Zefke, ro|en 04. 07. 1959. god. u Srebrenici sa stanom u Biqa~i broj 60, Bratunac, 2. Salihovi} Edhem, sin Rame, ro|. 14. 01. 1945. god. u Biqa~i-Bratunac 3. Salihovi} Fikret, sin Edhema, ro|. 28. 04. 1970. god. u Biqa~i-op{tina Bratunac 4. Salihovi} Midhat, sin Edhema, ro|. 1969. god. u Biqa~i, op{tina Bratunac 5. Begzadi} Hajrudin, sin Alije, ro|. 22. 02. 1969. god. u selu Piri}i, op{tina Bratunac 6. Sinanovi} Re{ad, sin Rahmana, ro|. 15. 10. 1949. god. u selu Piri}i, op{tina Bratunac 7. Sinanovi} zv. Biba, na~elnik SUP Bratunac 8. Sinanovi} Muriz, sin Rahmana, ro|. 30. 11. 1963. god. u Bratuncu, sa stanom u Bjelovcu 9. Malagi} Hajrudin, sin Hilme, ro|. 1945. god. u Osmacima op{tina Srebrenica, sa prebivali{tem u Loznici 10. Ibri} Alija zv. Kurta, sin Muje, ro|. 28. 07. 1947. god. 11. Kiveti} Esma, k}i Mule, ro|. 20. 03. 1951. god. u Prahi}ima op{tina Srebrenica 12. Otanovi} Mithat zv. Mija~, iz Srebrenice 13. Jur{umovi} Zulfo iz sela Su}eska op{tina Srebrenica 14. Mehmedovi} Kemal zv. Kemo iz sela Pale op{tina Srebrenica 15. Hasanovi} Mirza 16. Ahmetovi} Haris zv. Hari, iz Srebrenice 17. Tursumovi} Zulfo, iz sela Su}eska op{tina Srebrenica 18. Omerovi} Smajil 19. Hasanovi} Emin 20. Hasanovi} Seid

187

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

21. Avdi} Edin 22. Halilovi} Behrem 23. Emki} Hajro 24. Emki} Xevad 25. Kadri} [efket 26. Avdi} Fahrudin 27. Avdi} Husein 28. Omerovi} Ramo, sin Omera, ro|. 20. 10. 1960. god. u Sikiri}u op{tina Bratunac 29. Jusi} Kadrija, sin Sejfe, ro|. 01. 01. 1960. god. u Voqevici op{tina Bratunac 30. Bekti} [aban, sin Omera, ro|. 06. 07. 1949. god. u Je{evi op{tina Bratunac 31. Ori} Naser 32. Mehoqi} Hakija, biv{i milicionar 33. Omerovi} Safet zv. Mi{ 34. Mehmedovi} Ekrem zv. Konxa, sin Nurifa iz Voqevice op{tina Bratunac 35. Kara Dana 23. decembra 1992. god. na putu Cikotska Rijeka op{tina Srebrenica izvr{ena je zasjeda na kamion pod komandom Muminovi} [abana i tom prilikom smrtno stradalo masakrirawem 11 lica srpske nacionalnosti tako {to su im vadili o~i, odsijecali pojedine dijelove tijela, klali ispod vrata i sa strane, `ive palili, razbijali glave tupim predmetima, probadali no`evima, i to: 1. \uri} (Milo{a) Dragan, ro|en 12. 07. 1953. god. u G. Zabukoviku, op{tina Vlasenica 2. Juro{evi} (Joje) Vidosav, ro|en 26. 04. 1955. god. u Ne|eqi{tima, op{tina Vlasenica 3. Korpivica (Nikole) Radivoj, ro|en 20. 05. 1953. u Mi{aru, op{tina Vlasenica 4. Krsti} (Pere) Sreto, ro|en 14. 07. 1948. u Metali{tima, op{tina Vlasenica 5. Lazarevi} (Vlade) Stanko, ro|en 18. 06. 1966. u Sadi}ima, op{tina Vlasenica

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

188

6. Malikanovi} (Riste) Ratko, ro|en 21. 05. 1953. u Vrto~u, op{tina Mili}i 7. Nikoli} (Mla|ana) Bogdan, ro|en 08. 02. 1956. u Vlasenici 8. Ostoji} (Milorada) Milenko, ro|en 07. 03. 1944. u Kozjoj Ravni, op{tina Vlasenica 9. Radulovi} (Borivoja) Dragan, ro|en 02. 02. 1963. u Cvijetwu, op{tina Vlasenica 10. Stani} (Danila) Radosav, ro|en 08. 03. 1946. u Grabovici, op{tina Vlasenica 11. Tatomirovi} (Ne|e) Mladen, ro|en 15. 09. 1956. u Sarajevu, a raweno 10 lica i to: 1. Danilovi} Jovan iz Mi{ara 2. \uri} Dragan iz G. Zulukovika 3. Kova~evi} Milorad iz Sadi}a 4. Lazarevi} Milivoje iz Sadi}a 5. Gari} Milan iz Grabovca 6. Miqani} Vujadin iz Vlasenice 7. Mi{i} Milan iz Sadi}a 8. Gaxunovi} Radosav iz Kr~evina 9. Ivanovi} Milan iz Vlasenice 10. Plakalovi} Zoran iz Cikota Osumwi~eni za ratni zlo~in su: 1. Muminovi} [aban, sin [ahbaza, ro|. 1960. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica, komandant 1. Ceranskog diverzantskog odreda u Cerskoj tzv. Armije BiH, 2. Sulejmanovi} Mirsad zv. Skejo, sin [abana, ro|. 17. 04. 1967. god. u Skuri}ima op{tina Vlasenica, komandir 3. ~ete Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 3. Hoxi} Ferid, sin Avde, ro|. 02. 12. 1959. god. u selu Drum, op{tina Vlasenica, komandant OS Vlasenica u Cerskoj tzv Armije BiH, 4. Muminovi} [ahbaz, sin [abana, ro|. 1945. god. u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH,

189

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

5. [iqkovi} Admir, sin Avde, ro|. 02. 01. 1972. god. u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 6. Muratovi} Nurif, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 7. Mustafi} Hasan, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 8. Muratovi} Rasim, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 9. Muratovi} Mustafa, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 10. Ahmetovi} Ibro, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 11. ^ehaji} Bajro, iz Smaji}a op{tina Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH, 12. Korkutovi} Ibrahim zv. Tako iz Cerske, op{tina Vlasenica34. Januara 1993. god. iste muslimanske jedinice odvele su u srebreni~ki zatvor @ivanovi} Bogdana, ro|. 1927. god. iz sela ]osi}i op{tina Skelani i Kostadina (Riste) Popovi} ro|. 1947. god. iz Kravice op{tina Bratunac, gdje su u srebreni~kom zatvoru podlegli udarcima. Dana 7. januara 1993. god. na srpski Bo`i} u ranim jutarwim ~asovima od strane muslimanskih oru`anih snaga iz Srebrenice pod komandom Ori} Nasera izvr{en je napad na MZ Kravice op{tina Bratunac i to: Kravica, Je`evica, Kaji}i, [iqkovi}i, Opravdi}i, Popovi}i, Mandi}i, Bawevi}i, O~enovi}i, Rusi}i, Dolovi, Jasikova~a i tom prilikom ubijeno 48 gra|ana, me|u kojima i starci, i `ene a sela opqa~kana i popaqena. Ubistva uz masakre izvr{ena su nad sqede}im gra|anima srpske nacionalnosti: 1. Bo`i} Mara, 1909 Mandi}i Mandi}i 2. Eri} (Mikaila) Negoslav Kravica Kravica 3. Eri} Nikole Krstina Kravica Kravica 4. Lazi} Du{ana Krsto, 1933. B. Ba}i}i B. Ba}i}i
34 (KP broj 13-2/02-230-27/96 DC 1/13)

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

190

5. Milanovi} Milana Vitomir, 1942. Popovi}i Popovi}i 6. Nikoli} Cvijana Mitar, 1927. Kaji}i Kaji}i 7. Nikoli} Marka Vaso, 1920. B. Ba}i}i B. Ba}i}i 8. Oba~ki} Qubica, 1918. D. Mratiwci D. Mratiwci 9. Popovi} Koste Risto, 1920. Kravica Kravica 10. Simi} Stanka Novak, 1934. Popovi}i Popovi}i 11. Stevanovi} Vasiqa Tankosava, 1938. B. Ba}i}i B. Ba}i}i 12. Stojanovi} Stojana Vladimir, 1915. B. Ba}i}i B. Ba}i}i 13. Tri{i} Mikajla Vidosava, 1946. Je`estica Je`estica 14. \ukanovi} Riste Nevenka, 1946. Je`estica Je`estica 15. Bo`i} Stojana Stevo, 1951. Mandi}i Mandi}i 16. Bogi~evi} Jovana Slobodan, 1945. Kravica Kravica 17. Bogi~evi} Qubomira Radojko, 1954. Je`estica Kravica 18. Bogi~evi} Qubomira Vojislav, 1949. Kravica Kravica 19. Bogi~evi} Slobodana Novica, 1976. [iqkovi}i [iqkovi}i 20. Dolijanovi} Du{ana Miladin, 1963. Kravica Kravica 21. Gavri} Paje Pajkan, 1963. Kravica Kravica 22. Joki} Stojana Milo 23. Jovanovi} Mitra Stojan, 1948. Kravica Kravica 24. Jovanovi} Vujadina Radomir, 1959. Je`estica Je`estica 25. Miladinovi} Dragomira Ratko, 1959. Je`estica Kravica 26. Miladinovi} Dragomira \or|o, 1958. Je`estica Kravica 27. Miladinovi} Milorada Ne|o, 1937. Je`estica Kaji}i 28. Miladinovi} Ne|e Dragan, 1970. Je`estica Kaji}i 29. Mom~ilovi} Drage Miladin, 1935. Opravdi}i Opravdi}i 30. Nikoli} Cvijetina Gordan, 1958. Kravica Kravica

191

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

31. Nikoli} Todosije Milovan, 1946. Kravica Kravica 32. Ostoji} Riste Milovan, 1949. Je`estica Kravica 33. Ostoji} Riste Mitar, 1934. Je`estica Kravica 34. Pavlovi} Radovana Radoje, 1934. Lipenovi}i [iqkovi}i 35. Popovi} Riste Kostadin, 1947. Kravica Kravica 36. Radovi} Drage Bo`o, 1943. [iqkovi}i [iqkovi}i 37. Radovi} Gojko, Kravica Kravica 38. Radovi} Qube Radenko, 1974. Kravica Kravica 39. Radovi} Radosava Dragan, 1968. Kravica Kravica 40. Radovi}\or|e Vaskrsija, 1956. Kravica Kravica 41. Savqevi} Save Mile, 1964. Kravica [iqkovi}i 42. Stevanovi} Radova Milan, 1973. Kravica Kravica 43. Veselinovi} Kostadina Lazar, 1935. Kravica Kravica 44. Vi{wi} Todora Ratko, 1949. Sarajevo [iqkovi}i 45. \oki} Stanka Stanoje, 1941. Mratinci Kravica 46. \ukanovi} Mike Bo{ko, 1928. Je`estica Je`estica 47. \ukanovi} Vlade Ivan, 1954. Je`estica Je`estica 48. \ukanovi} Vlade Krsto, 1935. Je`estica Je`estica Postoji osnovana sumwa da su po~inili krivi~no djelo iz ~lana 142. KZ. SFRJ sqede}a lica: 1. Ori} Naser, 2. Tursumovi} Zulfo, 3. Mehoqi} Hakija, ro|. 1949. u Srebrenici 4. Merxani} (Ismeta) Nezir, ro|. 17. 04. 1963. god. u Glogovoj op{tina Bratunac 5. Omerovi}(Salka) Medo, ro|. 07. 12. 1952. god. u Urkovi}ima op{tina Bratunac 6. Muj~inovi} (Ibre) Sulejman, ro|. 02. 03. 1957. god. u Pobu|u op{tina Bratunac 7. Mehi} (Osmana) Junuz, ro|. 05. 03. 1958. god. u Jagodwi op{tina Bratunac

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

192

8. [abi} Vejiz, ro|. u Kowevi} Poqu op{tina Bratunac 9. Goli} (Latifa) Ejub, ro|. 17. 05. 1958. god. u selu Glogova op{tina Bratunac 10. Omerovi} (Ismeta) [a}ir, ro|. 26. 02. 1957. god. u Pobu|u op{tina Bratunac 11. Bekti} (Hasiba) [aban, ro|. 13. 06. 1951. god. op{tina Bratunac 12. Jusi} (Sejfe) Kadrija, ro|. 01. 01. 1960. god. u Voqavici op{tina Bratunac 13. Salihovi} [emsudin iz sela Stubli} op{tina Vlasenica 14. Avdi} Murat iz Stubli}a op{tina Vlasenica 15. Mustafi} Fikret 16. Muminovi} [aban 17. [iqkovi} Amir 18. Omerovi} Ramo 19. Johi} Muhamed 20. Duri} Murat 21. Be}irovi} Munib 22. Be}irovi} [ahbaz 23. Be}irovi} Fadil 24. Be}irovi} Bajro 25. Be}irovi} Mevludin 26. Osmanovi} Mu{an zv. Tajo 27. Mehi} Zaim35 Dana 16.01.1993. god. muslimanske oru`ane snage napale su srpska sela Kostolomce, zaseok ]osi}i, @abokvicu sa zaseocima Kalimani}e i Skelane svo op{tina Skelani pod rukovodstvom Ori} Nasera, komandanta muslimanskih snaga (SUB regija) Srebrenica. Napadom na Skelane je direktno rukovodio Tihi} Ahmo, na selo Kostolomce - ]osi}i napadom je rukovodio Tursunovi} Zulfo, a napad na Kalimani}e vodio je Ali} Edin iz
35 (KU-50/93 od 24. 07. 1993. DC-1/14)

193

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ostaca. Tom prilikom je vr{eno ubijawe civilnog srpskog stanovni{tva koje se nalazilo kod svojih ku}a, pa su u ovom napadu ubili 61 lice dok je naknadno jedno dijete od zadobijenih povreda podleglo - {to zna~i radi se o 62 `rtve. Ubijawe je vr{eno uglavnom iz snajperskog oru`ja. Ubijena su slijede}a lica: 1. Dimitrijevi} Aleksandar, ro|. 1987.god. 2. Dimitrijevi} Dragan, ro|. 1964. god. 3. Gligi} Aleksa, ro|. 1968. god. 4. Ili} Neboj{a, 5. Ivanovi} @elimir, ro|. 1968. god. 6. Ivanovi} Mile, ro|. 1952. god. 7. Jakovqevi} Milenko, 8. Jakovqevi} Milenko, ro|. 1957. god. 9. Jakovqevi} Milija, ro|. 1957. god. 10. Jankovi} Milenija, ro|. 1963. god. 11. Jawi} [epo, ro|. 1947. god. 12. Jawi} An|a, ro|. 1927. god. 13. Jawi} Simo, ro|. 1948. god. 14. Jovanovi} Milan, 15. Kova~evi} Radosava, ro|. 1915. god. 16. Maksimovi} Damqan, ro|. 1934. god. 17. Maksimovi} Savo, ro|. 1932. god. 18. Markovi} Milun, ro|. 1970. god. 19. Mijatovi} Vlado, ro|. 1966. god. 20. Milanovi} Du{anka, ro|. 1920. god. 21. Milanovi} Ilija, ro|. 1922. god. 22. Milanovi} S. Marko, ro|. 1954. god.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

194

23. Milo{evi} Radoje, ro|. 1960. god. 24. Milovanovi} Milenko, ro|. 1941. god. 25. Mitrovi} Darinka, ro|. 1922. god. 26. Mitrovi} Mirko, ro|. 1940. god. 27. Mitrovi} Radina, 1946. god. 28. Mitrovi} Radivoje, ro|. 1942. god. 29. Ne|i} Rosa, ro|. 1933. god. 30. Nikoli} Milenko, ro|. 1940. god. 31. Nikoli} Radivoje, ro|. 1952. god. 32. Pavlovi} @arko, ro|. 1938. god. 33. Pavlovi} An|elko, ro|. 1920. god. 34. Predrag Ivanovi}, ro|. 1973. god. 35. Raki} Dragomir, ro|. 1940. god. 36. Raki} Mirko, 37. Ranki} Dragomir, ro|. 1940. god. 38. Ranki} Dragomir, ro|. 1953. god. 39. Ranki} Milomir, ro|. 1957. god. 40. Ranki} Novica, ro|. 1953. god. 41. Ranki} Radi{a, ro|. 1961. god. 42. Ranki} Tadija, ro|. 1930. god. 43. Risti} Ivanka, ro|. 1950.god.(`ena) 44. Risti} Mi}o, 45. Risti} Milenko, ro|. 1930. god. 46. Risti} Mitra, ro|. 1967. god. (k}i) 47. Risti} Novak, ro|. 1951. god. (mu`) 48. Risti} Rada, ro|. 1934. god.

195

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

49. Risti} Vladislav, ro|. 1947. god. 50. Sekuli} Gordana, ro|. 1966. god. 51. Simi} Radovan, ro|. 1936. god. 52. Todorovi} Milenko, 53. Todorovi} Petko, ro|. 1940. god. 54. Trifunovi} Milorad, ro|. 1958. god. 55. Trifunovi} Vidosava, 56. Trifunovi} Vidosava, ro|. 1915. god. 57. @ivanovi} Dobrina, ro|. 1921. god. 58. @ivanovi} Filip, ro|. 1931. god. 59. @ivanovi} Nikola, ro|. 1921. god. 60. @ivanovi} Stojan, ro|. 1925. god. Osim ubijenih neprijateqske formacije su istog dana ranile iz vatrenog oru`ja 88 lica, me|u kojima: 1. Filipovi} (Pante) Dragojle, 1949., Kalimani}i 2. Todorovi} (Milenka) Mirko, 1959., Ku{i}i 3. \uki} (Milorada) Milan, 1971., Kalimani}i 4. \uki} (Milorada) Dragutin, 1974., Kalimani}i 5. Jovanovi} (Drage) Milenko, 1950., Kalimani}i 6. Bogdanovi} Sreten, 1957., Kalimani}i 7. Mijatovi} (@ivana) Rade, 1955., Kalimani}i 8. Jovanovi} (Radojka) Rade, 1973., Kalimani}i 9. Mijatovi} (Radovana) Dobrivoje, 1938., Kalimani}i 10. @ivanovi} (Radomira) Ilija, 1951., Gaj 11. Filipovi} (Milana) Miloje, 1970., Kalimani}i 12. Pavlovi} (An|elko) Vidoje, 1939., ]osi}i 13. Pavlovi} Dragan, 1972., Kostolomci

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

196

14. Dimitrijevi} Spasoje, 1938., Skelani 15. Markovi} (Milenka) Dragan, 1961., Ku{i}i 16. Savi} (Dragoquba) Dragan, 1969., Savi}i 17. Todorovi} (Branka) Predrag, 1971., Skelani 18. Jawi} (\oke) Jordanka, 1973., Nevesiwe 19. Jevti} (Spasoja) Borislav, 1933., Kostolomci 20. Jawi} (Dragojla) Dalibor, 1975., Nevesiwe 21. Jakovqevi} (An|elka) Radenko, 1958., @arkovi}i 22. Ne|i} (Jovana) Milutin, 1956., Dvizovi}i 23. Jovanovi} (Radovana) Dragan, 1960., @abokvica 24. Dimitrijevi} Milan, 1939., @abokvica 25. Jakovqevi} (Milivoja) Novak, Ku{i}i 26. Markovi} (Bo`e) Petar, 1953., Ku{i}i 27. Markovi} (Milenka) Vladan, 1964., Ku{i}i 28. Petrovi} (Bo{ka) Milenko, 1958., Kalimanovi}i 29. Ivanovi} (Dragana) Jelko, 1971., Bre`ani 30. Jovanovi} (Radomira) Vukoman, 1970., Crvica 31. Milanovi} (Save) Radivoje, 1950., Gaj 32. Perendi} (Milo{a) Milun, 1948., Podravawe 33. Bogdanovi} (Svete) \or|e, 1932., Kalimani}i 34. Mijatovi} (Rade) Milica, 1979., Kalimani}i 35. Jovanovi} Dobrila, 1945., Kalimani}i 36. Dimitrijevi} (Zarije) Jovan, 1931., @abokvica 37. Dimitrijevi} (Tome) Slavi{a, 1982., Skelani 38. Dimitrijevi} (Tome) Radislav, 1984., Skelani 39. Milanovi} (Slavka) Nada, 1978., Kalimani}i

197

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

40. Risti} (Borislava) Mara, 1944., Ku{i}i 41. Mijatovi} (Rada) Mili}, Kalimani}i 42. Popovi} (Manojla) Ivanka, 1936., Kalimani}i 43. Jakovqevi} Branka, 1964., @abokvica 44. Jakovqevi} (Milenka) Dejan, 1984., @abokvica 45. Jawi} (\oke) @eqko, 1975., Nevesiwe 46. Jawi} (Mije) Qubi{a, 1976., Nevesiwe 47. Jawi} (Mije) Aran|el, 1980., Nevesiwe 48. Jawi} Risto, 1922., Nevesiwe 49. Jawi} (Sime) Mirjana, 1977., Nevesiwe 50. Jawi} (Dragana) Davorka, 1981., Nevesiwe 51. Stamenkovi} (@ike) Dragan, 1986., Nevesiwe 52. Jawi} Ilija, 1932., Nevesiwe 53. Jawi} Vizena, 1930., Nevesiwe 54. Jawi} Nada, 1937., Nevesiwe 55. Jawi} Ilinka, Nevesiwe 56. Obradovi} (@ivorada) Qubica, 1974., Skelani 57. Jawi} (Sime) Janko, 1906., Mostar 58. Milovanovi} Radojka, Kalimani}i 59. Nikoli} Zora, 1941., Kalimani}i 60. Mitrovi} (Slavka) Stana, 1975., @abokvica 61. Bogdanovi} (Milorada) Vidoje, 1932., Kalimani}i 62. Radovanovi} (Obrada) \or|e, 1939., Dvizovi}i Pored ubijawa i pqa~kawa imovine istog dana su vr{ili zarobqavawe civilnog stanovni{tva kojom prilikom su zarobili pet srpskih civila i to: @ivanovi} Bogdana, Mitrovi} Mileniju, Mitrovi} Slavicu, Mitrovi} Canu, Ivanovi} Iliju iz Kostolomaca. U srebreni~kom zatvoru od zadobijenih udaraca i mu~ewa podlegao je @ivanovi} Bogdan iz Stublova.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

198

Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina ubijawa, pqa~kawa, zarobqavawa, rawavawa i mu~ewa civila i boraca srpske nacionalnosti, osumwi~eni su: 1. Ori} Naser, 2. Tursunovi} Zulfo iz sela Su}eska, Muslimanskog rukovodstva Srebrenice, op{tina Srebrenica, ~lan u`eg

3. Tihi} Ahmo, sin Muje, ro|. 04.01.1955. god. u selu Lije{}e, op{tina Skelani, ~lan muslimanskih formacija Srebrenica, 4. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, biv{i milicionar SUP-a Srebrenica, nastawen u Srebrenici, komandir jedinice Srebrenica, 5. Omerovi} Safet, zv. Mi{, sin Ja{ara, ro|. 08.04.1971. god. u mjestu Voqevica op{tina Bratunac, boravi{te u Srebrenici, 6. Dudi} Mirsad, sin [ukrije, ro|en u Osma~ama, op{tina Srebrenica, sa boravi{tem u Srebrenici, komandir jedinice za selo Osma~e, 7. Hasanovi} Hasan, iz Osatice op{tina Srebrenica, 8. Omerovi} Smajil, zv. Ferdo iz Osatice op{tina Srebrenica, 9. Hasanovi} Sejid, zv. Rus, iz Osatice op{tina Srebrenica, 10. Ali} Sabahudin, zv. Miko, iz Osatice op{tina Srebrenica, 11. Sulejmanovi} Mevludin, iz Osatice op{tina Srebrenica, 12. Sulejmanovi} Omer, iz Osatice op{tina Srebrenica, 13. Sulejmanovi} [efket, iz Osatice op{tina Srebrenica, 14. Beganovi} Vehab, iz Osatice op{tina Srebrenica, 15. Hasanovi} Xemail, iz Osatice op{tina Srebrenica, 16. Sulejmanovi} Jusuf, iz Osatice op{tina Srebrenica, 17. Omerovi} [efik, iz Osatice op{tina Srebrenica, 18. Ali} Hasan, iz Osatice op{tina Srebrenica, 19. Hasanovi} Nevres, iz Osatice op{tina Srebrenica, 20. Hasanovi} Jakub, iz Osatice op{tina Srebrenica, 21. Hasanovi} Teufik, iz Osatice op{tina Srebrenica,

199

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

22. Omerovi} Behaija, iz Osatice op{tina Srebrenica, 23. Omerovi} Ramiz, iz Osatice op{tina Srebrenica, 24. Omerovi} Mevludin, iz Osatice op{tina Srebrenica, 25. Avdi} Edin, iz Osatice op{tina Srebrenica, komandir odjeqewa 26. Emki} Hajro, iz Osatice op{tina Srebrenica, 27. Nuhanovi} Hasan, sin Alije, ro|. 29.08.1966. god. sa prebivali{tem u Srebrenici, pripadnik muslimanske vojske tzv. Armije BiH.36 Dana 08. 02. 1993. god. jake muslimanske snage predvo|ene Hoxi} Feridom i Mekani} Be}irom izvele su napad na srpsko selo Vranxi}e op{tina Mili}i. Tom prilikom je `ivot izgubilo dvoje civila, bra~ni par 1. Do{i} Mario (1934. g. ) i 2. Do{i} Marija (1939). koji su ubijeni iz vatrenog oru`ja na pragu svoje ku}e. U selu su spaqene srpske ku}e, {tele i pomo}ni objekti, dok im je pokretna imovina u potpunosti opqa~kana. Osumwi~eni za zlo~in su: 1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. g. u selu Drum op{tina Vlasenica 2. Haki} [abanija iz Vlasenice 3. Mehmedovi} (Hakije) Ramiz, ro|. 07. 10. 1971. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica 4. Sulejmanovi} ([abana) Ibro zv. Inc, ro|. 08. 07. 1957. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica 5. Be}irovi} (Rahmana) [ahbaz, ro|. 07. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 6. Be}irovi} (Nezira) Safet, ro|. 26. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica

36 Dokaz: (Krivi~na prijava broj 63/93 od 25.07.1993. god.) DC-1/13

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

200

7. Be}irovi} (Mehe) Mehmedalija, ro|. 03. 10. 1970. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 8. [iqkovi} (Buqkana) Ibro, ro|. 03. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 9. Aquki} (Sulejmana) Ibro, ro|. 18. 02. 1954. god. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica 10. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica.37 Dana 24. 07. 1993. god. u selu Repovac op{tina Bratunac, smrtno je stradalo 1 lice srpske nacionalnosti sa o{te}enim sluhom Krsmanovi} Stojan ro|en 1924. god. Izvr{ilac:. Halilovi} (Safeta) Emir iz sela Budak, op{tina Srebrenica, sa prebivali{tem u Srebrenici.38 U toku 1993. god. na podru~ju op{tina Srebrenica od strane muslimanskih snaga zapaqen, a zatim oskrnavqen i do kraja uni{ten Pravoslavni hram crkve Presvete Bogorodice, te o{te}eno i uni{teno vi{e nadgrobnih spomenika39. Navedena imena `rtava nisu kona~na po{to proves utvr|ivawa istine o doga|ajima jo{ nije zavr{en

37 39

(KP broj 60/93 DC-1/13)

38 (KP br. 60/93 DC-1/13) (KP broj 13/02-230-KU-127/95 DC 1/13)

201

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

202

203

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRILOZI
HRONOLO[KI POPIS @RTAVA SREBRENI^KE REGIJE SASTAV STANOVNI[TVA 1991. GODINE U NASEQIMA U KOJIMA SU @IVJELI SRBI U OP[TINAMA BRATUNAC, VLASENICA/MILI]I I SREBERNICA IZVOD IZ KRIVI^NE PRIJAVE PROTIV ALIJE IZETBEGOVI]A - OPIS KRIVI^NOG DJELA

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

204

205

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 1.

HRONOLO[KI POPIS @RTAVA SREBRENI^KE REGIJE 1992. godina
21. april: Stjepanovi} (@ivka) Qubo, 1969. Pe}i{ta; Nikoli} Svetozar, "@an", Poto~ari; Milovi} (Bo`idara) Miqan, Poto~ari; Igwatijevi} (Dragi}) \or|e, 1969. Poto~ari; N.N. Sa{a (Aleksandar \or|evi}, [abac). 6. maj: Milo{evi} (Rajka) Radojko, 1928. Gniona; Simi} (Milivoja) Lazar, 1936. Gniona; Zeki} (Milak) Milan, 1954. Bqe~eva; Jovanovi} (Lazara) Gojko, 1917. Bqe~eva. 7. maj: Mitrovi} (Slavka) Milojka, 1954. Osma~e; Vukosavqevi} (Obrena) Zoran, 1970. Osma~e; Vukosavqevi} (Milovana) Jovan, 1968. Srebrenica; Vukosavqevi} (Milovana) Milan, 1971. Srebrenica; Tanasijevi} (Manojla) Simo, 1952. Osma~e; Ili} (Sretena) Dragan, 1964. Srebrenica; Ili} (Bogoquba) Milivoje, 1962. Osma~e; Stepanovi} (Milovana) Radosava, 1956. Osma~e; Petrovi} (Radomira) Danilo, 1961. Osma~e; ^ori} (Radmila) Neboj{a, 1966. Osma~e. 8. maja: Zeki} (Drage) Goran, 1956. Srebrenica; Tanasijevi} (Sretena) Milenko, 1952. ^i~evci; Tanasijevi} (Milorada) Manojlo, 1922. ^i~evci. 9. maja: Markovi} (Jove) Mirko, Srebrenica; Vasi} (Milovana) Obrad, Orahovica; 12. maja: Jakovqevi} (Rade) Milun, 1966. Bre`ani. 14. maja: Zeki} (Maksima) Milo{, 1914. Sjemovo; Pavlovi} (Novaka) Du{an, 1967. Lepenovi}i. 15. maja: Jovanovi} (Rade) Dragoqub, 1928. Viogor; Petrovi} (Mi}e) Radojko, 1932. Orahovica; Ristanovi} (Nikole) Sekula, 1906. Osredak; Vasi} (Milorada) Stoja. 1908. Viogor; Joki} (Miodraga) Milisav, 1964. Glogova; Simi} (Drage) Qubi{a, 1972. Glogova; Simi} (Drage) Nenad, 1963. Glogova; Peri} (Stevana) Aleksa, 1928. Rado{evi}i; Gagi} (Milovana) Milojko, 1947. Karno; Suboti} (\or|a) Radivoje, 1954. Karno; 16. maja: Popovi} (@ivorada) Stojan, 1967. Maga{i}i; Vu~eti} (Petka) Neboj{a, 1972. Loznica; Brki} (Petra) Dragan, 1963. Opetci;

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

206

Jovi} (Vujadina) Qubinko, 1960. Opetci; [alipurevi} (Mijata) Dragan, 1971. Opetci Viti} (\or|a) Drago, 1958. Opetci. 17. maja: Simi} (Ostoje) Vojislav, Fakovi}i. 18. maja: Mijatovi} (Svetozara) Stojan, 1957.Glogova; Jovi} (Jove) Milenko, 1967. Vitez; Mati} (Dobrosava) Nedeqko, 1947. Vitez; Mati} (Nedeqka) Bo`idar, 1969. Vitez; Mati} (Ratka) Mato, 1966. Vitez. 20. maja: Milanovi} (@ivka) Milisav, 1959. Dvori{ta 21. maja: Simi} (Svetolika) Vojislav, 1941. Sikiri} Petrovi} (Ivana) Mladen, 1971. Zalu`je; Stankovi} (Milana) Radoje, 1950. Mili}i. 22. maja: Ostoji} (Milo{a) Mile, 1950. Je`estica; Gvozdenovi} (Drage) Risto, 1922. Bqe~eva. 24. maja: Gruji~i} (Save) Dragoqub, 1953. Gostiq; Dolijanovi} (Du{ana) Vijadin, 1964. Mratinci; Dragi~evi} (Ilije) Milomir, 1946. Mratinci. 25. maja: Jovanovi} (Miroslava) Dragan, 1966. Poqanci.

26. maja: Vasi} Novo, 1967. Bratunac. 27. maja: Milanovi} (Ne|e) Miladin, 1920. Mratibci. 28. maja: Gligorevi} (@ivka) Bogdan, 1958. Manovi}i; Kandi} (Sini{e) Stanoje, 1953. Manovi}i; Mirosavqevi} (\or|a) Rade, Manovi}i. 29. maja: Mastikosa (Stojana) Dragica, 1955. Sandi}i; Krxali} Vesna, Sandi}i; Suzi} (Milana) Sreto, 1960. Sandi}i Milo{evi} (Steve) Milutin, 1948. Sandi}i; Blagojevi} (Sretena) Jovo, 1973. Sandi}i; Eri} (Mikaila) Bogoqub, 1914. Kravica; Milanovi} (Radovana) Goran, 1964. Kravica; Ivanovi} (Ratka) Ivan, 1970. Sandi}i; Petrovi} (Desimira) Dragan, 1967. Sandi}i; Grahovac (Mirka) Aleksandar, 1972. Sandi}i; Ivanovski @arko, Sandi}i; Vorkapi} (Mile) Milorad, 1971. Sandi}i. 31. maja: Omnu~ka (Vladana) Dragan, 1956. Jezero; Vukosavqevi} (Drage) Milisav, 1959. ^i~evci; Do{i} (Drage) @ivojin, 1952. Vanxi}i; Vidovi} (Milo{a) Drago, 1959. @utica. 1. juna:

207

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Sevi} (Milomira) Qubi{a, 1965. Jo{eva. 2. juna: Obradovi} (Vidoja) Milija, 1956. Vitez; Milanovi} (Marka) Radomir, 1966. Vitez; Blagojevi} (Milosava) Vladan, 1970. Vitez; Jankovi} (Milo{a) Milorad, 1954. Vitez; Jonuzovi} (Qubi{e) Borivoje, 1932. Vitez; Raki} (Dobrisava) @ivota, 1958. Vitez. 4. juna: Vejsi} (Sre}ka) Radivoje, 1953. Podravawe. 5. juna: Alempi} (Radisava) Stanimir, 1970. Rogosija. 7. juna: Vukoti} (Obrada) Rajko, 1959. Mili}i. 8. juna: Avramovi} (Svetislava) Slavko, 1971. Obadi; Cvjetinovi} (Bogdana) Miladin, 1936. Obadi; Cvjetinovi} (Momira) Dostana, 1930. Zalazje; Gruji~i} (An|elka) Milovan, 1943. Zalazje; Petrovi} (Ilije) Mirko, 1964. [pat; Simi} (@ivka) Drago, 1949. Zalazje; Spaji} (Drage) Sre}ko, 1928. Obadi; Stanojevi} (Mihajla) Blagoje, 1940. Zalazje; Stjepanovi} (dragoslava) Milenko, 1944. Zalazje; Zeki} (Jovana) Ilija, 1955. Zalazje; Milovanovi} (Gavrila) Jovana, 1942. Loznica; Milovanovi} (Radivoja) Sre}ko, 1943. Loznica;.

10. juna: Milinkovi} (Vida) Vlado, 1948. Rupovo Brdo; @ugi} (Milo{a) Komqen, 1925. Rupovo Brdo; @ugi} (Komqena) Trivko, 1954. Rupovo Brdo. 13. juna: Mla|enovi} Rada, 1972. Dugo Poqe; Uro{evi} (Milenka) Nenad, 1969. Skelani. 16. juna: Kipi} (Milo{a) Nenad, 1932. Vi{wica. 17. juna: ]irkovi} (Jovana) Slavi{a, 1973. Sikiri}i; Paji} (Danila) Rada, 1942. Dowa Bukovica. 19. juna: Trivkovi} (@ivojina) Vojislav, 1971. Jo{anica. 20. juna: Marinkovi} (Qubinka) ^edomir, 1964. @utica. 21. juna: \uri} (Luke) Vidosava, 1930. Ratkovi}i; Milanovi} (Riste) Cvijeta, 1925. Ratkovi}i; Pavlovi} (Milorada) Novka, 1945. Ratkovi}i; Jakovqevi} (Stojana) Milan, 1920. Ratkovi}i; Panti} (Vojina) Slavko, 1968. @utica.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

208

22. juna: Cvjetinovi} (Cvijetina) Spasoje, 1956. Glogova; Marinkovi} (Obrada) Rajko, 1949. Podravawe; Slijep~evi} (Jerka) Borivoje, 1957. Buqevi}i; Bogi~evi} (Ranka) Slobodan, 1946. Vanxi}i; Jovi} (Milo{a) Novica, 1951. Vanxi}i; Simi} (Cvijetina) Milomir, @utica. 23. juna: Novakovi} (Svetozara) Milo{, 1942. ^i~evci; Cvijetinovi} (Vojislava) @ivko, 1950. Maga{i}i. 24. juna: Markovi} (An|elka) Milorad, 1952. Jezero. 25. juna: Stojanovi} (Stanka) Slavoqub, 1959. Bjelovac; Stevi} (Alekse) Vida, 1923. Stanatovi}i. 26. juna: Krstaji} ( Pere) Novak, 1966. Bre`ani; Ze~i} Eadivoje, 1942. Podravawe; Ze~i} (Krste) Grujo, 1945. Podravawe; Kolakovi} (Milo{a) Srbo, 1945. Koprivno. 27. juna: Petrovi} (Milisava) Slavko, 1946. Magudovi}i; Pavlovi} (Obrada) Vladimir, 1948. Bra|evina; Nikoli} (Slavoquba) Milomir, 1954. Podravawe; Xinki} (Nenada) Radenko, 1959. Zaklopa~a.

28. juna: Filipovi} (Vladimira) @ivan, 1954. Loznica; Jovanovi} (\or|a) Slavko, 1953. Bra|evina; Stanojevi} (@ivojina) Jelena, 1953. Lozni~ka Rijeka. 29. juna: Blagojevi} (@ivorada) Milovan, 1967. Hrn~i}i; Lazi} (Save) Dragan, 1960. Kravica; Petrovi} (Milorada) Milan, 1961. Podravawe. 30. juna: Petrovi} (\ole) Radovan, 1923. Bre`ani; Novakovi} (Rade) Milo{, 1956. Bre`ani; Lazi} Dostana, 1919. Bre`ani; Lazi} (Pavla) Vidoje, 1937. Bre`ani; Dragi~evi} (Ilije) Milenko, 1947. Bre`ani; Lazi} (Pavla) Kristina, 1935. Bre`ani; Josipovi} (Milenka) Qubomir, 1977. Bre`ani; Krstaji} (Vlade) Milo{, 1937. Bre`ani; Krstaji} (Vlade) Peri{a, 1935. Bre`ani; Milo{evi} (Luke) Stanko, 19,00. Bre`ani; Milo{evi} (Milovana) Vidoje, 1974. Bre`ani; Mitrovi} (Dragi{e) Milivoje, 1930. Bre`ani; Mitrovi} (Milivoja) Stanoje, 1963. Bre`ani; Ranki} (Mike) Milisav, 1947. Bre`ani; Ranki} (Milisava) Dragoslav, 1974. Bre`ani; Ranki} (Milisava) Mirko, 1972. Bre`ani; Stevanovi} (Radisva) Milomir, 1946. Bre`ani; Stjepanovi} (Stjepana) Dragan, 1961. Bre`ani;

209

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Jovanovi} (^ede) Obren, 1927. Turija; Mitrovi} (Milorada) @arko, 1961. [iqkovi}i; Mili} (Mirka) Milovan, 1955. Sebio~ina; Savi} (Nikole) Obrad, 1955. Sebio~ina; Sekuli} (Milovana) Branko, 1967. Sebio~ina; Vidovi} (Sretena) Spasoje, 1936. Sebio~ina. 2. jula: Ili} (Arsena) Radomir, 1966. Sandi}i; Radovanovi} (Sre}ka) Vidoje, 1939. @abokvica; ^almi} (Radosava) Milko, 1962. Vanxi}i. 3. jula: Simi} (Borisava) Ne|o, 1951. Rado{evi}i; Stankovi} (Qubinka) Milan, 1952. Sebio~ina; Lazi} (Bogoquba) Milenko, 1959. Golo Brdo; Petkovi} (Du{ana) Stanko, 1953. Golo Brdo. 4. jula: Jovanovi} (Blagoja) Milo{, 1935. Sase; ^almi} (Radosava) Stanimir, 1959. Ne|eqi{te. 5. jula: Lazarevi} (Spasoja) Boban, 1965. Krwi}i; Jovanovi} (Nedeqka) Sredoje, 1947. Krwi}i; Jovanovi} Miroslava, 1939. Krwi}i; Ivanovi} (Ra{ka) Ivana, 1972. Trubarsko; Dimitrijevi} (Milo{a) Dragutin, 1961. Krwi}i; \okanovi} (Vojislava) Zvonko, 1969. Bratunac; Milo{evi} (Milovana) Qubica, 1939. Zagoni;

Milo{evi} (Jovana) Milo{, 1932. Zagoni; Gvozdenovi} (Milorada) Blagoje, 1944. Zagoni; Ja{inski (Stevana) Matija, 1940. Zagoni; Mihajlovi} (Jefte) Mihajlo, 1951. Zagoni; Dragi~evi} (Mirka) Milo{, 1933. Zalazje; Joki} (Milo{a) Rade, 1963. Biqa~a; Aksi} (Novaka) Srpko, 1972. Krwi}i; Trimanovi} (Petka) Rade, 1958. Krwi}i; Maksimovi} (Mirka) Rado{, 1968. Krwi}i; Maksimovi} (Riste) Milenko, 1941. Krwi}i; Milo{evi} (Ostoje) Milan, 1961. Krwi}i; Milo{evi} (Zorana) Neboj{a, 1975. Krwi}i; Mi}i} Miqa, Krwi}i; Para~a Vaso, 1912. Krwi}i; Pe~enica (Branka) Dragoqub, 1970. Trubarsko; Simi} Ilija, Krwi}i; Simi} (Milisava) Veqko, 1953. Krwi}i; Vladi} (Petra) Vlajko, 1934. Krwi}i; Vuji} Soka, 1930. Krwi}i; Zeki} (Qube) Milo{, 1966. Sebio~ina; Mla|enovi} (An|elka) Cvijetin, 1952. Previla; Mi{i} (Milosava) Radojko, 1949. Golo Brdo. 7. jula: Gagi} (Drage) Qubica, 1950. Srebrenica. 8. jula: Do{i} (Radislava) Mijat, 1961. Vanxi}i. 12. jula: @ivkovi} (Nenada) Dragomir, 1970. Biqa~a; @ivanovi} (Cvijetina) Jovan, 1969. Biqa~a; @ivanovi} (Dragana) Milivoje, 1972. Biqa~a; Dimitri} (Mirka) Milovan, 1962. Zagoni; Joki} Bogdan;

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

210

Joki} (Ivana) Bo`idar, 1968. Biqa~a; Joki} (Save) Dragoqub, 1961. Biqa~a; Josipovi} (Miladina) Ivan, 1955. Kuwerac; Jovanovi} (Jakova) Miodrag, 1952. Zagoni; Kova~evi} (Andre) Bo{ko, 1969. Biqa~a; Milo{evi} (@ivojina) Du{an, 1963. Zagoni; Milo{evi} (Alekse) \or|e, 1934. Zagoni; Milo{evi} (Branka) Vidosav, 1968. Zagoni; Milo{evi} (Milka) Dragi{a, 1963. Zagoni; Milo{evi} (Milka) Miodrag, 1970. Zagoni; Mitrovi} (Milojka) Nedeqko, 1965. Biqa~a; Mitrovi} (Vojislava) Goran, 1970. Bjelovac; Peri} (Milorada) @eqko, 1973. Biqa~a; Savi} (Branka) Milenko, 1968. Biqa~a; Savi} (Laze) Dragan, 1953. Biqa~a; Spasojevi} (Stjepana) Tomo, 1956. Biqa~a; \oki} (Ne|e) Milan, 1967. Biqa~a; Smi} \uka, 1930. Kuwerac; Laki} (Cvijetina) Svetozar, 1951. Zalazje; @ivanovi} (Blagoja) Blagoje, 1954. Dugo Poqe; Andri} (Stojana) Miroslav, 1967. Biqa~a; Blagojevi} (Slobodana) Du{an, 1946. Zalazje; Cvjetinovi} (Dragomira) Radinka, 1952. Zalazje; Dragi~evi} (Tadije) Svetislav, 1949. Zalazje; Giqevi} (Milorada) @eqko, 1970. Zalazje; Gligi} (Desimira) Nedeqko, 1948. Zalazje; Gligori} (Nikole) Qubisav, 1962. Zalazje; Gordi} (Milo{a) Aleksa, 1955. Zalazje; Gruju~i} (Cvijetka) Jovan, 1954. Sase; Gruji~i} (Igwata) Stanoje, 1946. Sase; Jeremi} (Qubomira) Luka, 1927. Zalazje; Jeremi} (Milo{a) Ratko, 1969. Zalazje; Jeremi} (Ratka) Marko, 1965. Zalazje; Jeremi} (Ratka) Radovan, 1963. Zalazje; Lazarevi} (Mali{e) Milovan, 1946. Zalazje; Lazarevi} (Stanka) Momir, 1955. Zalazje; Pavlovi} (Aleksandra) Branislav, 1947. Zalazje; Petrovi} (Jugoslava) Rajko, 1963. Zalazje;

Raki} (Borislava) Dragomir, 1957. Zalazje; Raki} (Cvijetina) Svetozar, 1951. Zalazje; Raki} (Qubomira) Mom~ilo, 1949. Zalazje; Raki} (Mom~ila) Mile, 1966. Zalazje; Stanojevi} (Stanka) Bo`o, 1966. Sase; Stanojevi} (Vojina) Miladin, 1929. Zalazje; Stjepanovi} (Svetislava) Mihajlo, 1942. Srebrenica; Tomi} (Bogoquba) Radivoje, 1950. Zalazje; Todorovi} (Radivoja) Miroqub, 1961. Zalazje; Vasiqevi} (Radovana) Radisav, 1963. Zalazje; Vasiqevi} (Radovana) Radisav, 1965. Zalazje; Vujadinovi} (@ivojina) Bo{ko, 1951. Zalazje; Vujadinovi} (@ivojina) Vaso, 1954. Zalazje; Vujadinovi} (Bogdana) Nedeqko, 1947. Zalazje; Vujadinovi} (Slavoquba) Milovan, 1948. Zalazje; Vujadinovi} (Vase) Du{an, 1940. Zalazje; Zeki} (Zagorke) Milan, 1959. Zalazje; ]etkovi} (Spasoja) Vuka{in, 1938. Sase. 17. jula: Lazarevi} (Vlade) Boro, 1961. Grobi}. 19. jula: Bogdanovi} (Mikaila) An|elko, 1928. Je`estica; Vidovi} Dragoqub, Zagra|e. 20. jula: Miladinovi} (Nikole) Miladin, 1963. Je`estica. 23. jula: Erki} (Milo{a) Marko, 1953. Vujadini. 24. jula:

211

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Mi}i} (Jakova) Marko, 1949. Glogova; Mi}i} (Milisava) Milovan, 1957. Tegare; Mi}i} (Radisava) Ilija, 1949. Glogova. 25. jula: Luki} (Mirka) @ivana, 1944. Hran~a; Joki} (Stojana) Mom~ilo, 1928. Hran~a; Mirkovi} (@ivorada) Qubica, 1942. Maga{i}i; \uri~i} (Nikolije) Cvijetin, 1930. Maga{i}i. 27. jula: Stjepanovi} Mileva, Bre`ani. 28. jula: Jovica V. Sa{a, Poto~ari; Kablimovi} Branko, Poto~ari. 29. jula: Mati} (Desimira) Milan, 1958. Sikiri}. 31. jula: Luki} (Gojka) @eqko, 1969, Voqavica; Luki} (Milana) Golub, 1969. Voqavica. 1. avgusta: \uki} (@ivka) Ratko, 1967. @awevo; Kova~evi} (Radomira) Milovan, 1956. [tedra. 2. avgusta: Derowi} (Spasoja) Neboj{a, 1960. Glogova; Rankovi} (Radivoja) Ilinka, 1954. Glogova; Simi} (Milinka) Milutin, 19970. Sebio~ina. 3. avgusta:

Majstorovi} (Qubinka) Petar, 1933. Bukovica; Petrovi} (Radivoja) Boro, 1973. Podravawe; \ukanovi} (Tomislava) Rajko, 1952. Mili}i. 4. avgusta: Xinki} (Mitra) Nenad, 1934. D.Most. 5. avgusta: Dimitrijevi} Ru`a, 1932. Bo`i}i; Prodanovi} Desanka, 1933. Pribojevi}i; \uki} (Petka) Aco, 1961. Pribojevi}i. 6. avgusta: Zeki} (Vojina) Qubi{a, 1965. Podravawe; Jakovqevi} (Milana) Blagoje, 1959. Bo`i}i; Mili} (Slavoquba) Mile, 1962. @edawsko; Mili} (Stojana) Milisav, 1952. @edawsko; Eri} (Radenka) Rade, 1970. @edawsko; Jovanovi} (Svetozara) Mitar, 1953. Podravawe; Goli} (Milo{a) Neboj{a, 1973. @edawsko; Bori} (Budimira) Maksim, 1961. @edawsko; ^owi} (Milorada) Boro, 1959. @edawsko. 7. avgusta: Eri} (Slavka) Srboslav, 1946. Dowa Bukovica; Milanovi} (Ostoje) Kosta, 1952. Guwaci. 8. avgusta: Boji} (Radovana) Radoje, 1948. Sase; Jovanovi} (Vlade) Milan, 1940. Sase; Jovanovi} (Drage) Ilija, 1958. Zalu`je; Paji} (Nedjeqka) Slavko, 1965. Zalu`je; Jovanovi} (Rade) Qubomir, 1952. [iqkovi}i; Mati} ( Jove) Bo{ko, 1956. [iqkovi}i;

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

212

\uri} (Savana) Srbo, 1944. Je`estica; \oki} (Stanka) Milivoje, 1959. B.Brdo. 10. avgusta: Lazi} (Svetozara) Branislav, 1937. Toplica; Markovi} (Bo`e) Marija, 1937. Postoqe; Slijep~evi} (Mila) Milisav, 1950. Mili}i. 12. avgusta: Mitrovi} (Jevte) Dragomir, 1929. Poto~ari. 13. avgusta: Jankovi} (Koje) Dragan, 1961. Pale`; Milosavqevi} (Nikole) Komnen, 1958. Pale`; Dragi~evi} (Koje) Dragan, 1967. Orahovica. 14. avgusta: Jakovqevi} (Andrije) Stamena, 1928. Toplica; Mili} (Janka) Savka, 1928. Toplica; Simi} (Sretena) Ilija, 1933. Toplica; Komnenski @arko, 1953. Voqavica; Lazarevi} (@ivana) Bogoqub, 1938. [adi}i. 15. avgusta: Vukovi} (Radovana) Gojko, 1930 [adi}i; Mi{i} (Spasoja) Drago, 1935. [adi}i; Mi{i} (Jovana) Mi}o, 1958. [adi}i; Mi{i} Peja, 1956. [adi}i; Mi{i} Jovanka, 1920. [adi}i; Mi{i} (Drage) Milivoje, 1965. [adi}i; Mi{i} (Uro{a) Tomislav, 1964. [adi}i; Lazarevi} (Du{ana) Milan, [adi}i; Jakovqevi} (Pavla) Radivoje, 1933. Radijevi}i. 18. avgusta:

Jovi~i} (Qubomira) Vidinka, 1922. Toplica. 20. avgusta: Ili} (Bo{ka) Slobodan, 1973. Bratunac; Luki} (Milorada) Stojan, 1939. Hran~a; Radovi} (@ivojina) Krsto, 1966. Hran~a. 23. avgusta: Milanovi} (Cvijana) Milorad, 1925. Biqa~a. 25. avgusta: Stjepanovi} (Gojka) Milivoje, 1967. Hran~a. 28. avgusta: @ivkovi} (Drage) Svetozar, 1915. @ivkovi}i; @ivkovi} (Qubomira) Stanko, 1936. @ivkovi}i; A}imovi} (Milenka) Krstina, 1920. @ivkovi}i; Milanovi} (Radenka) Dragan, 1951. @ivkovi}i. 29. avgusta: Sekuli} (Milosava) Radenko, 1958. Kupusna; Ba~i} (Pere) Srboslav, 1945. Kupusna; Mi{i} (Rajka) Petar, 1956. Kupusna; Simeunovi} (Save) Milo{, 1956 Kostra~a. 6. septembra: Milojevi} (Dragoja) Jovan, 1955. Bratunac. 7. septembra: Stojanovi} (Dike) Marko, 1961. Bratunac. 9. septembra: Maksimovi} (Novaka) Borivoje, 1956. Sase;

213

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Durmi} (Mitra) Jovo, 1953. Derventa. 14. septembra: Jovanovi} (Radoja) Milomir, 1966, Zagoni. 15. septembra: Lon~arevi} (Milana) Tomo, 1948, Zalu`je; Stojanovi} (Milorada) Sre}ko, 1949. Bjelovac. 16. septembra: Luki} (Stojana) Milisav, 1942. Zalu`je; Vujadinovi} (Nedeqka) Rajko, 1971. Zalu`je; Jovanovi} (Cvijetina) Krsto, 1955. Zalu`je; Kova~evi} (Bo{ka) Dragan, 1959. Zalu`je; Stojanovi} (Milo{a) Tomislav, 1966. Zalu`je; Stojanovi} Danica, 1931. Zalu`je; Vu~eti} (Sime) Radojka, 1946. Zalu`je. 17. septembra: Andri} (Bogomira) Qubi{a, 1960. Bjelovac; Simi} (Slobodana) Zdravko, Vuk{i}i; Vasiqevi} (Pere) Veselka, 1935. Vuk{i}i. 18. septembra: Bo`i} (Novaka) Qubi{a, 1952. Fakovi}i; Bo`i} (Vladimira) Radosav, 1925. Fakovi}i. 21. septembra: Jovanovi} (Miladina) Drago, 1962. Lozni~ka Rijeka; Stojanovi} (Mila) ^edomir, 1971. Bratunac. 22. septembra:

Mili~evi} (Stanoja) @ivojin, 1981. Bratunac. 24. septembra: Bori} (Milivoja) Mile, 1946. Guwaci; Nikoli} (Radomira) Slavi{a, 1960. Podravawe; Nikoli} (^edomira) Dragan, 1960. Podravawe; Pavlovi} Neboj{a, 1971. Podravawe; Mudrini} Rade, 1961. Podravawe; Miti} Borica, 1947. Podravawe; Bogdanovi} \ura|, Podravawe; Kuki} Dragutin, 1954. Podravawe. 25. septembra: Jovanovi} Uro{, 1921. Zvornik; Mati} M. Dostana, 1902. Sikiri}i; Ili} (Vidoja) Mili}, 1972. Lozni~ka Rijeka. 26. septembra: Simi} (Jovice) Despot, 1921. Pribini}i; Alempi} (Radisava) Dimitrije, 1959. Rogosija; Deuri} (Milke) Dragoqub, 1964. Ne|eqi{te; Deuri} (Milke) Radomir, 1960. Ne|eqi{te; Juro{evi} (Qubinka) Qubomir, 1962. Ne|eqi{te; Prodanovi} (Milisava) @arko, 1970. Rogosija; Prodanovi} (Milisava) Milomir, 1966. Rogosija; Prodanovi} (Milana) Mirko, 1964. Rogosija; Stani{i} (Cvijana) Nenad, Rogosija; Stani{i} (Cvijana) Ne|o, 1964. Rogosija; Stani{i} (Stanka) Mile, 1960. Rogosija; Bebi} (Ne|e) Rajko, 1958. Rogosija; Ravwakovi} (Milorada) Zoran, 1960. Rogosija; Te{i} (Rajka) Tomislav, 1971. Rogosija;

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

214

Mitrovi} (Qubomira) Mi}o, Rogosija; [alipurevi} (Branka) Milomir, 1953. Ra{kovi}i. 28. septembra: Todorovi} (Vasilija) \or|e, 1938. Brana Ba~i}i. 29. septembra: Mili~evi} (Stanoja) @ivojin, 1981. Bratunac. 3. oktobra: [arenac (Sime) Slobodan, 1946. Mili}i. 5. oktobra: Bo`i} (Drage) Zorica, 1980. Bratunac; Markovi} (Milovana) Olga, 1935. Fakovi}i; Krsmanovi} (Save) Miladin, 1973. Brana Ba~i}i; \uri} Danilo, 1910. Fakovi}i; Ivanovi} (Milana) Miroslav, 1973. Fakovi}i; Markovi} (Steve) Radomir, 1939. Fakovi}i; Despotovi} Miqa, Boqevi}i; Risti} (Novice) Zarija, 1928. Boqevi}i; 7. oktobra: Petkovi} (Mijata) Du{ko, 1971. Previla; Savi} (Mirka) Radovan, 1954. Previla; Mili} (Vasiqa) Qubo, 1949. Previla; Mili} (Qube) Todor, 1972. Previla; Panti} (Vukosava) Radenko, 1966. Rogosija. 8. oktobra: Koji} (Pere) Petar, 1962. Bawevi}i; Slijep~evi} (Jerka) Slobodan, 1966. Rogosija;

Mitrovi} (Qubomira) Dragan, 1952. Vla{i}. 9. oktobra: Jovanovi} (Radoja) Milenko, 1964. Zagoni; Milo{evi} (@ivojina) Bo`o, 1951. Zagoni. 10. oktobra: Eri} (Radovana) Risto, 1927. Dowa Bukovica; Eri} (Stojana) Radojka, 1953. Dowa Bukovica; Milanovi} (Milivoja) Branislav, 1949. Bukovo Brdo. 12. oktobra: Novakovi} (milovana) Bo`idar, 1927. Vnxi}i. 13. oktobra: Belakovi} (Vojislava) Predrag, 1966. Zalazje; Gruji~i} ( Slavoquba) Milomir, 1969. Zalazje. 14. oktobra: Gligi} (Radovana) Radivoje, 1935. Sase. 19. oktobra: Jankovi} (Sre}ka) @ivan, 1959. Ku{i}i. 21. oktobra: Viti} (Mijata) Milovan, 1931. Krsta~a. 22. oktobra: Lazi} (Gojka) Risto, 1968. Brana Ba~i}i; Nikoli} (Milovana) Todor, 1951. Loznica; Bre`an~i} (Du{ana) Marko, 1954. Zabr|e.

215

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

23. oktobra: Ivanovi} (Dobrivoja) Milivoje, 1949. Bukovi~ko Brdo. 29. oktobra: Risti} (Lazara) Ilija, 1958. Ku{i}i. 31. oktobra: Vukovi} (@ivana) Vojislav, 1957. Grobi}. 1. novembra: \uri} (Jovana) Milo{, 1933. Vukovi}i; Marinkovi} (Uro{a) Goran, 1970. Johova~a. 2. novembra: @ivanovi} (Obrena) \or|e, 1967. Zagoni. 4. novembra: Cvjetinovi} (Du{ana) Dragan, 1955. Bre`ani. 8. novembra: Krkeqa{ (Petra) Simo, 1954. Sase. 9. novembra: Risti} (Drage) Milorad, 1971. bolnica. 18. novembra: Jawi} (Vitomira) Zoran, 1965. Pe}i. 20. novembra: Vasi} (Radovana) Dragan, 1965. Bawevi}i. 22. novembra: Savi} (Bogoquba) Radosav, 1963. @awevo.

24. novembra: Blagojevi} (Radovana) Zoran, 1962. Bjelovac; Katani} (Ilije) Savo, 1969. Zguwa; Obradovi} (Rade) Dragan, 1968. Zguwa. 25. novembra: Bo`i} (\oke) Milovan, 1949. Maga{i}i. 27. novembra: Opa~i} (\ure) Borisav, 1961. Sandi}i; Vujinovi} (Du{ana) Milan, 1960. Sandi}i; Vujaklija \uro, 1957. Sandi}i. 28. novembra: Trivkovi} (Ilije) Ratko, 1936. Zabr|e; Petrovi} (Dragomira) Pero, 1976. Ba}ino Brdo. 3. decembra: Simi} (Novice) Qubinko, 1953. Guwaci; Simi} (Qube) Vojin, 1970. Johova~a; Bori} (Milisava) Milenko, 1961. Johova~a; Vukoti} (Bogosava) Vojin, 1953. Johova~a; Viti} (Save) Zlatan, 1972. Johova~a; Milov~evi} (Janka) Branko, 1952. [tedri}; Panti} (Dragomira) Milan, Johova~a; \uri} (Nikodina) Novak, 1962. [tedri}. 7. decembra: Bu~alina (Dimitrija) Vladimir, 1951. Be{i} Brdo; Sekuli} ( Branislava) Zoran, 1973. Glu{ac. 12. decembra: Slijep~evi} Jerko, 1934. Ne|eqi{te.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

216

13. decembra: Mili} (Stojana) Mirko, 1956. Zagra|e; Stankovi} (Rajka) Radenko, 1972. Zagra|e. 14. decembra: Bogi~evi} (Milenka) Zlatan, 1975. Bjelovac; Cviji} (Ilije) Miodrag, 1972. Bjelovac; Dadi} ( Marka) Ratko, 1954. Kravica; Ili} (Ne|e) Slavko, 1939. Maga{i}i; Jovanovi} Radenko, 1974. Bjelovac; Marin~evi} Miroslav, 1965. Bjelovac; Mili} (Marka) Stojan, 1959. sase; Milutinovi} (^ede) Slavko, 1963. Bjelovac; Nedeqkovi} (Ratka) Slobodan, 1970. Bjelovac; Petrovi} (Milorada) Du{an, 1938. Brana Ba~i}i; Stankovi} (Rajka) Radenko, 1972. Zagra|e; Todorovi} (Petra) Vasiq, 1955. Kravica; Tomi} (@ike) Rajko, 1955. Bjelovac; Vuksi} (Sre}ka) Novak, 1931. Sikiri}; \uki} ( Leposave) Radosav, 1968. Voqavica. 16. decembra: Raki} Luka, 1948. Voqavica; Mili} (Stojana) Mirko, 1956. Zagra|e. 17. decembra: \okanovi} (Pavla) Sreten, 1937. Ko{tanovice; Marin~evi} (Novice) Miroslav, 1965. [iqkovi}i. 18. decembra:

Markovi} (Novice) Slavko, 1963. Ilixa. 19. decembra: Popovi} (Milisava) Bo`idar, 1974. Maga{i}i. 24. decembra: @ivanovi} (Mirka) Milovan, 1974. Glogova; Dragi~evi} (Milo{a) Mirko, 1947. Glogova; Gaji} (Rade) Stanko, 1963. Glogova; Ili} (Stanoja) Radovan, 1953. Glogova; Jani} (Mirka) Vladislav, 1948. Kravica; Kribel (Antonija) Mirko, 1949. Glogova; Milanovi} (Drage) Radomir, 1940. Je`estica; Milinkovi} (Steve) Radovan, 1959. Glogova; Milovanovi} (Bo`e) Svetolik, 1950. Glogova; Milovanovi} (Radoja) Milisav, 1950. Glogova; Obradovi} (^ede) Borivoje, 1944. Glogova; Petrovi} (Jezdimira) Milenko, 1956. Glogova; Simi} (Maksima) Milovan, 1949. Sikiri}; Stamatovi} (^ede) Vladeta, 1953. Hran~a; Veselinovi} (Slavomira) Dragan, 1965. Glogova; Vujadinovi} (Du{ana) Petko, 1958. Glogova; Zeki} (Krste) Bo{ko, 1949. Glogova. 25. decembra: Derowi} (Novaka) Ranka, Bajina Ba{ta. 28. decembra: Luki} (Obrada) Miodrag, Glogova; Stevi} (Pere) Milenko, 1966. Glogova.

1993. godina
1. januara:

217

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Maksimovi} (Dobrisava) Novak, 1952. ]osi}i Mili} (Radojka) Dragan, 1964. ]osi}i. 6. januara: Maksimovi} (Jove) Miloje, 1957. Glu{ac. 8. januara: Luki} (Nikole) Radmila, 1939. Repovac; Milanovi} (Milana) Vitomir, 1942. Popovi}i; Simi} (Stanka) Novak, 1934. Popovi}i. 9. januara: Bo`i} (Radomira) @arko, 1973. Radijevi}i; Bo`i} Vida, Radijevi}i; Vasi} Obrenija, radijevi}i; Mitrovi} Dragiwa, Radijevi}i; Risti} (Zarije) Zoran, 1952. Boqevi}i; \uki} (Milo{a) Rajko, 1960. Boqevi}i. 15. januara: Todorovi} (Milivoja) Milan, 1956. Vanxi}i. 16. januara: Blagojevi} Miladin, 1947. Glogova; Raki} (Radisava) Novak, 1953. ]osi}i; Raki} (Jove) Dragomir, 1953. ]osi}i; Raki} (Jove) Milomir, 1957. ]osi}i; Raki} (Slavka) Radi{a, 1961. ]osi}i; Raki} (Marjana) Dragomir, 1940. ]osi}i; Ivanovi} (Dike) Mile, 1952. ]osi}i; Ivanovi} (Mila) Predrag, 1973. ]osi}i; Ivanovi} (Milutina) @elimir, 1968. ]osi}i; Pavlovi} (Milenka) @arko, 1938. ]osi}i; Trifunovi} (^ede) Milorad, 1958. ]osi}i; @ivanovi} (Mihaila) Dobrina, 1923. ]osi}i (Stublovi);

Raki} (Milorada) Tadija, 1930. ]osi}i; Maksimovi} (@ike) Damjan, 1934. ]osi}i; Pavlovi} (Svetozara) An|elko, 1914. ]osi}i; Trifunovi} Vidosava, 1915. ]osi}i; Ili} (Predraga) Neboj{a, 1969. ]osi}i; Milanovi} (Save) Marko, 1954. Skelani; Gligi} (Dra`e) Aleksa, 1968. Skelani; Jawi} (Sime) [}epo, 1947. Skelani; Jawi} (Pere) Simo, 1948. Skelani; Mijatovi} (Save) Vlado, 1966. Skelani; Milovanovi} (Milo{a) Milan, 1967. Skelani; Markovi} (Radenka) Milun, 1970. Skelani; Jawi} (Sime) An|a, 1927. Skelani; Sekuli} (Ostoje) Gordana, 1966. Skelani; Dimitrijevi} (Tomislava) Aleksandar, 1987. Skelani; Dimitrijevi} (Jovana) Dragan, 1965. Skelani; Simi} (Dragana) Radovan, 1966. Skelani; Milo{evi} (Bori{e) Dragoje, 1960. Skelani; Milovanovi} (Petra) Milenko, 1941. Kalimani}i; Nikoli} (Stojana) Radivoje, 1952. Kalimani}i; Nikoli} (Vojislava) Milenko, 1940. Kalimani}i; Todorovi} (Mi}e) Petko, 1940. Vujakovi}i; @ivanovi} Filip, 1931, Vujakovi}i; @ivanovi} Stojan, 1925.Vujakovi}i; Jakovqevi} (An|elka) Milojko, 1957. @abokvica; Maksimovi} (Milovana) Savo, 1932. @abokvica; Ne|i} Rosa, 1933. @abokvica; Risti} (Lazara) Vladislav, 1947. Ku{i}i; Mitrovi} Radivoje, 1942. Ku{i}i; Jakovqevi} (Mitra) Milija, 1957. Ku{i}i; Mitrovi} (Maksima) Mirko, 1939. Ku{i}i; Jakovqevi} (Milana) Milenko, 1946. Ku{i}i; Risti} (Cvetka) Novak, 1951. Ku{i}i; Milanovi} Ilija, 1922. Ku{i}i; Risti} Rado, 1920. Ku{i}i;

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

218

Milanovi} Du{anka, 1920. Ku{i}i; Jankovi} (Petka) Milenija, 1963. Ku{i}i; Todorovi} (Stanoja) Milenko, 1928. Ku{i}i; @ivanovi} (Jove) Nikola, 1921. Ku{i}i; Mitrovi} Radinka, 1946. Ku{i}i; Risti} Milenka, 1930. Ku{i}i; Risti} (Milorada) Ivanka, 1950. Ku{i}i; Risti} (Novaka) Mitra, 1974. Ku{i}i; Risti} (Novaka) Mi}o, 1977. Ku{i}i; Raki} Mirko, 1925. Toplica; Kova~evi} Radosava, 1915. Toplica; Blagojevi} Ilinka, 1914. Toplica; Mitrovi} Darinka, 1922. Savi}i. 17. januara: Stojanovi} (Nevenka) Slavi{a, 1972. Loznica. 18. januara: Gruji} (Milisava) Savo, 1972. Glogova. 19. januara: \oki} (Vasilija) Miladin, 1961. Brana Ba~i}i; Slijep~evi} (Jerka) Mla|en, 1961. Vanxi}i. 20. januara: \uki} (Radisava) Mirko, 1973. Leme{ac. 22. januara: Stevanovi} Milenka, 1940, bolnica. 23. januara: Radi} (Ne|e) Goran, 1971. Leme{ac. 25. januara: ]irkovi} (Jovana) Vujadin, 1974. Leme{ac; Nikoli} (Ivana) Blagomir, 1943. bolnica.

26. januara: Ostoji} (Borka) Gvozden, 1941. ^au{; Paji} (Miladina) Gavrilo, 1947. ^au{. 27. januara: Paji} (Alekse) Simo, 1953. Suha. 28. januara: Gvozdenovi} (Riste) Jakov, 1968. Krsta{. 30. januara: Pavlovi} (Mile) Milada, 1975. Bratunac; Alempi} (Bogosava) Slavko, 1950. Milovanovi}i. 2. februara: To{i} (@ivorada) Radenko, 1966. Andri}i; Gaji} (Stanka) Vladimir, 1988. Bratunac. 3. februara: Ili} (Dragiwe) Milenko, 1971. Vanxi}i. 7. februara: Joki} (Milana) Stanko, 1935. Polom; Simi} (Drage) Mitar, 1959. Polom; Tri{i} (Stanka) Slavorad, 1934. Bratunac. 8. februata: Savki} (Milutina) Qubisav, 1958. Vuk{i}i; Slijep~evi} (Novice) Petar, 1958. Ilijino Brdo; Vukoti} (Stanka) Svetomir, 1953. Ilijino Brdo; ^owi} Dobrivoje, 1958. Ilijino Brdo; Krsti} (Velimira) Pavle, 1954. Ilijino Brdo;

219

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Kaldesi} (Slobodana) Zoran, 1964. Vuk{i}i. 9. februara: Milanovi} (Riste) Milovan, 1931. Slapa{nica; Reqi} Radenko, Tabana. 10. februara: Kondi} (Dane) Sveto, 1939. Bawevi}i; Mali} (Jove) Milan, 1963. Bawevi}i. 12. februara: Milinkovi} (Milutina) Luka, 1947. Rupovo Brdo. 14. februara: Savi} (Jovana) Milan, 1972. Kuwerac; Simi} (Stanoja) Marko, 1933. Polom; Stankovi} (Cvetka) Dragoslav, 1962. Kuwerac. 15. februara: ]irkovi} (Petra) Vladimir, 1962. Kuwerac. 17. februara: Petrovi} (Ne|e) Nevenka, 1968. Bratunac; Stjepanovi} (Miladina) Tomislav, 1969. Cerska; Ba~i} (Miladina) Radenko, 1960. Cerska. 18. februara: Stankovi} (Milovana) Ranko, 1957. Maga{i}i. 23. februara: Luki} (Radovana) Svetozar, 1935. bolnica.

27. februara: Maksimovi} (Radisva) Savo, 1968. Jo{eva. 28. februara: Dangi} (Cvijetina) Veroqub, 1964. Bre`ani. 1. marta: \okanovi} (Dragoquba) Dragica, 1960. Bratunac. 4. marta: Mla|enovi} (Miladina) Stanoje, 1944. [iqak Brdo. 6. marta: Petrovi} (Milorada) Bo`ana, 1942. Bratunac; Pavlovi} (Mile) Mikajlo, 1982. Bratunac; Petrovi} (Milorada) Bo`ana, 1942. Bratunac. 7. marta: Gagi} (Milivoja) Srbobran, 1969. Tokaq. Gradina; Gagi} (Cvijetina) Radovan, 1964. Tokaq. Gradina; Milo{evi} (Milo{a) Milo{, 1973. Vitez. 8. marta: Markovi} (Bo`e) Zoran, 1962. Vitez. 9. marta: Pavlovi} (\or|a) Danko, 1960. Vuk{i}i; Ili} (Cvijetina) Novak, 1950. Vuk{i}i. 10. marta: Bo`i} (Radosava) Miloje, 1948. Bqe~eva.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

220

11. marta: Savi} Ivica, 1970. Poqak; Savi~evi} Goran, 1969. Poqak. 13. marta: Arsenovi} (Milorada) Nenad, 1965. Leme{ac; Kazimirovi} (Rada) Ranko, 1971. Vuk{i} Poqe. 14. marta: Ili} (Stanimira) Vukota, 1945. Velika Wiva. 15. marta: \urkovi} (Dragoquba) Dragan, 1952. Polom; \urkovi} (Ratka) Milenko, 1969. Polom. 17. marta: Jankovi} (Radi{e) Milan, 1964.Sulice. 18. marta: Ristanovi} Qubomir, 1970. Krwi}i; Radi} (Mirka) Milenko, 1962. Glogova. 19. marta: Kondi} (Radovana) Milojko, 1944. Je`estica; Milovanovi} (Milorada) Cvijetin, Zagoni; Mijatovi} (Riste) Bo{ko, 1942. ^izmi~}i; Jovanovi} (Dragosava) Milija, 1957. Vitez. 20 marta: Milanovi} (Radovana) Milo{, 1952. Maga{i}i; Cvijetinovi} (Vojislava) Vidoje, 1967. Maga{i}i;

Baji} (@ivka) Du{ko, 1971. Maga{i}i; Obradovi} (Borivoja) Ozren, 1968. Maga{i}i; Radi} (Nedeqka) Zoran, 1972. Ravni Buqim. 22. marta: Jovanovi} (Vitomira) Miodrag, 1973. Bo`i}i. 23. marta: Bogdanovi} (Dragomira) Ivan, 1955. Osma~e. 24. marta: Andri} (Vladimira) Dragoqub, 1952. Radijevi}i. 25. marta: Dimitrijevi} (Bogoquba) Milija, 1964. Jadaro|en 27. marta: Vukovi} (Mijata) Petko, 1964. Vi{nica. 28. marta: Pe{i} (Milana) Predrag, 1951. Kara~i}a Brdo; Stevanovi} (Radoja) Radenko, 1945. Kara~i}a Brdo; Kova~i} (Sekule) Nikola, 1954. Kara~i}a Brdo. 30. marta: Stojanovi} (Save) Radenko, 1973. Sikiri}. 2. aprila:

221

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Mati} (Borisava) Milorad, 1962. Petrovi}i; Savi} (Milana) Slavi{a, 1974. u bolnici; [argi} Goran, 1969. Skugri}i. 3. aprila: Bo`i} (Mirka) Bo`o, 1953. fakovi}i @ivanovi} (Marinka) Mirko, 1946. Fakovi}i. 4. aprila: Jak{i} Dragomir, Podravawe. 5. aprila: Ne{kovi} (^ede) Miladin, 1956. Podlaznik. 7. aprila: Ili} S. Vukoman, 1956. Jadaro|en 8. aprila: Luki} (Gruje) Du{an, 1963. Oparci. 10. aprila: ^oli} Du{an, 1952. Mo}evi}i. 11. aprila: Elek Milo{, 1963. Osma~e; Peji} (Ranka) Ne|o, 1967. Mo}evi}i; Sekuli} (Qubisava) Petko, 1953. Mo}evi}i. 12. aprila: Petkovi} (Mila) Dragan, 1970. Skelani; Bo`i} (Du{ana) Ratko, 1960. Osma~e. 14. aprila:

Perendi} (Uro{a) Predrag, 1968. Zalazje; Perendi} (Ivka) Radivoje, 1967. Zalazje; Perendi} (Tomislava) Slavi{a, 1967. Zalazje. 15. aprila: Miladinovi} (Obrada) Lazar, 1961. Kvarc. 17. aprila: Grbi} (Radenka) Milenko, 1973. Mo}evi}i; Ivan~evi} Elvis, 1973. Kvarc; Jungi} Jugoslav, 1971. Kvarc; Milanovi} Milan, 1964. Kvarc; Stevi} (Danila) Bo`o, 1956. Kvarc; Lalovi} (Luke) Dragan, 1964. Mo}evi}i. 23. aprila: Prodanovi} (@ivorada) Dragan, 1961. bolnica. 29. aprila: Mitrovi} (Save) Rade, 1972. Zagoni. 3. maja: Radovi} (^ede) Rajko, 1952. Bo`i}i. 19. maja: Jankovi} (\or|a) Dragan, 1948. bolnica. 6. juna: Nikoli} (\or|a) Du{ko, 1961. Hran~a; Nikoli} (Du{ka) Biqana, 1986. Hran~a. 9. juna: @ivkovi} (Bogdana) Stanoje, 1936. @ivkovi}i.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

222

4. jula: Dimitrijevi} (Tomislava) Radisav, 1981. bolnica; 15. jula: Igwatovi} (Cvijetina) Ranko, 1953. Fakovi}i. 18. jula: Jovanovi} (Slavka) Rado, 1968. Trnovo; Ne{kovi} (Rajka) Slobodan, 1972. Trnovo; Spasojevi} (@ivka) Goran, 1974. Trnovo; Simi} (@ivadina) Dragan, 1969. Trnovo. 8. avgusta:

Rankovi} (Vujadina) Mile, 1935. Je`estica. 10. avgusta: Lazi} (Krste) Ikonija, 1939. Lipenovi}i; Lazi} (Ne|e) Vojin, 1941. Lipenovi}i. 4. septembra: ]irkovi} (Jovana) Dragan, 1975. Bratunac. 27. oktobra: Simi} (Jovana) Mom~ilo, 1970. ^izmi}i; \uri} (Novaka) Slavica, 1975. Bqe~eva. 12. novembra: Luki} (Milana) Radivoje, 1954. bolnica.

1994. godina
11. januara: Gruji~i} (Cvetka) Vasilije, 1944. Zalazje.

221

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

B. IMENA STRADALIH @RTAVA A NISU @IVJELE NA OVIM @RTA @IVJELE TERITORIJAMA:
Jovanovi} Milenko, 1952; Zari} Milun, 1957, Tegare; Prodanovi} Milka iz Sikiri}a; Jovi} Milomir, 1967; Okuka Dragan, 1956; Savi} Qubi{a, zaselak Vrawkovina, ubijen 01.06.1992.; Markovi} Milenko, Zabokvice, ubijen 24.06.1992.; Vujadinovi} (Jola) Milutin, 1960. Zvornik (9. aprila 1992); Pavlovi} Desanka, Ratkovi}i; Stjepanovi} (Mirka) Miladin, 1972. Vinkovci (19. septembra 1991.); Stanojevi} (Stanka) Radisav, 1964. Zalazje, Oku~ani; Mijatovi} Slavko; Jovanovi} (Obradina) Rado, Fakovi}i; Kova~evi} (Nikole) Bo`idar, Tegare, Poto~ari; Mitrovi} (Save) Stanimir, 1938. Hran~a, Bratunac; Stevanovi} Milosav; Stevanovi} (Rajka) Milan, 1952. B. Ba~i}i; Uzelac Mihailo, poginuo u Je`estici; Cvjetinovi} Dostana, Hran~a; Jovanovi} Obren, Stanatovi}i; Jovanovi} (Lazara) Branimir, Bratunac; Ili} (Qubinka) Dragan, 1975. Pribini}i; Miladinovi} (Ilije) Savo, 1973. Zvornik; Vasi} (Milovana) Bo`idar, 1951. Tamburi}a Kosa; Markovi} (Marka) Milisav, 1955. Tamburi}a Kosa; Ja}imovi} (Mitra) Marko, 1972. Tamburi}a Kosa; Ostoji} (Drage) Milorad, 1969. Zeki} (Novaka) Kosana, 1928. Bqe~eva, zaklana u svojoj ku}i u istom selu 6. maja 1992. Milo{evi} (Rajka) Radojko, 1928. Gniona, zapaqen u vlastitoj ku}i za vrijeme slave \ur|evdan 6. maja 1992. Tanasijevi} (Manojla) Simo, 1952. ^i~evci, na|en ubijen i kastriran, kod sela Osma~e 7.5.1992. Zaki} (Maksima) Milo{, 1914. Babuqice (zaselak Sjemovo), invalid, nepokretan, zapaqen u svojoj ku}i 14. maja 1992. Ristanovi} (Nikole) Sekula, 1906. Osredak, zapaqen u ku}i 15. maja 1992. Petrovi} (Radovana) Krsto, 1938. Crni Vrh, zaklan na istom mjestu 15. maja 1992. \uri} (Vojislava) Novak, 1955. Crni Vrh, zaklan na istom mjestu 15. maja 1992. \uri} (Sime) Vojislav, 1930. Crni Vrh, zaklan na istom mjestu 15. maja 1992. Gagi} (Milovana) Milojko, 1947. Karna, podlegao mu~ewu u istom selu 15. juna 1992. Peri} (Stevana) Aleksa, 1928. Rado{evi}i, mu~en i zaklan, na grudima urezano slovo "U", 15. maja 1992. Mati} (Ratka) Mato, 1966, Postoqe, zaklan u ku}i u istom selu 18. maja 1992.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

222

Ranki} (Bore) Nenad, 1967. Srebrenica, uhva}en i po na|enim povredama, na bestijalan na~in mu~en hladnim oru`jem, plamenom, tupim predmetima, podlegao 26. maja 1992. u muslimanskom selu ^izmi}i. Vujadinovi} (Jove) Milomir, 1960. Kowevi} Poqe, rawen i uhva}en u istom selu prilikom napada muslimana na kolonu privrednih vozila, 27. maja 1992. podlegao torturi. Petrovi} (Drage) Dikosava, 1932. Oparci, zaklana u istom selu 1. juna 1992. Milanovi} (Marka) Radomir, 1966. Toplica, zaklan i zapaqen u ku}i 2. juna 1992. Spaji} (Drage) Sre}ko, 1928. Obadi, zaklan u svom selu 8. juna 1992. Gruji~i} (An|elka) Milovan, 1943. Gostiq, zaklan u selu Zalazje 8. juna 1992. Cvjetinovi} (Momira) Dostana, 1930. Obadi, ubijena poslije mu~ewa u Zalazju, 8. juna 1992. Zari} (Sretena) @ivorad, 1956. Tegare, mu~en i zaklan u svojoj ku}i, 9. juna 1992. Milinkovi} (Maksima) Vojislav, 1938. Rupovo Brdo, ubijen i spaqen u istom selu 10. juna 1992. Milinkovi} (Gojka) Mirjana, 1939, Rupovo Brdo, ubijena i spaqena u istom selu 10 juna 1992. Milinkovi} (Petra) Radoje, 1952, Rupovo Brdo, ubijen i spaqen u istom selu 10 juna 1992. @ugi} Koviqka, 1922, Rupovo Brdo, zadavqena u svojoj ku}i 10 juna 1992. Maksimovi} (Milorada) Radomir, 1942. Ratkovi}i, podlegao mu~ewu u istom selu 21. juna 1992.

Stanojevi} Desanka, 1923. Ratkovi}i, zapaqena u ku}i u istom selu 21. juna 1992. Prodanovi} (Petra) @ivan, 1966. Ratkovi}i, zaklan u istom selu 21. juna 1992. Prodanovi} (Drage) Zora, 1941. Ratkovi}i, zlostavqana i ubijena u ku}i 21. juna 1992. Stanojevi} (Todora) Nikola, 1958. Ratkovi}i, masakriran i zapaqen u istom selu 21. juna 1992. Pavlovi} (Jose) Milovan, 1920. Ratkovi}i, ubijen i zapaqen 21. juna 1992. Stanojevi} (Milorada) Radenko, 1940. Ratkovi}i, zaklan u istom selu u ku}i 21. juna 1992. Novakovi} Milo{, ^i~evci, glava odsje~ena i odnijeta, tako i sahrawen 23.6.1992. Stevanovi} (Dragomira) Stojan, 1939. Ratkovi}i, mu~en, pretu~en tupim predmetom, posebno po glavi, izboden no`em, na|en kastriran sa penisom u ustima, 27. juna 1992. Lazi} (Pavla) Vidoje, 1937. Bre`ani, razapet na krst i spaqen 30 juna 1992. Lazi} (Pavla) Kristina, 1935. Bre`ani, slijepa `ena, du{evni bolesnik, zapaqena u svojoj ku}i 30 juna 1992. Ranki} (Mike) Milisav, 1947. Bre`ani, zapqen u ku}i u istom selu 30. juna 1992. Ranki} (Milisava) Mirko, 1972. Bre`ani, zapaqen u istom selu 30. juna 1992. Ranki} (Milisava) Dragosav, 1974. Bre`ani, zapaqen u ku}i u istom selu 30. juna 1992. Stevanovi} (Radisava) Milomir, 1946. Bre`ani, zapaqen u blizini svoje ku}e 30. juna 1992.

223

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Novakovi} (Rada) Milo{, 1956. Bre`ani, ubijen sjekirom, glava odsje~ena i odnijeta. Tako sahrawen 30 juna 1992. Milo{evi} (Milovana) Vidoje, 1974. Bre`ani, zapaqen u svojoj ku}i 30. juna 1992. Mitrovi} (Dragi{e) Milivoje, 1930. Bre`ani, zapaqen u svojoj ku}i 30. juna 1992. Radovanovi} (Sre}ka) Vidoje, 1949. @abokvica, ubijen tupim predmetom, maqem, u istom selu 2. jula 1992. Simi} (Borisava) Ne|o, 1951. Krwi}i, zaklan u selu Rado{evi}i 3. jula 1992. Pora~a Vaso, 1912. Krwi}i, zaklan u ku}i u istom selu 5. jula 1992. Vuji} Soka, 1930. Krwi}i, na|ena ubijena sa tijelom probijenim vilama, 5. jula 1992. Milo{evi} (Ilije) Rada, 1968. Zagoni, masakrirana u istom selu 5. jula 1992. Gagi} (Drage) Qubica, 1950. Pribi}evac, izvr{ila samoubistvo u zatvoru u Srebrenici usqed stalnog maltretirawa i mu~ewa, oko 7 jula 1992. Cvjetinovi} (Dragomira) Radinka, 1952. A`lica, masakrirana u Zalazju 12. jula 1992. Popovi} (Pere) Blagoje, 1907. Maga{i}i, ubijen i sa suprugom zapaqen u svojoj ku}i 20. jula 1992. Mi~i} (Jakova) Marko, 1949. Slapa{nica, zarobqen rawenik i zaklan u selu Glogova 24. jula 1992. Kova~evi} (Radomira) Milovan, 1956. [tedra, izgorio u istom selu 1. avgusta 1992. Mla|enovi} (Qubomira) An|elko, 1965. Je`estica, uhva}en dok je radio sa majkom

na imawu, glava odsje~ena i odnijeta sa mjesta zlo~ina, 8. avgusta 1992. Mla|enovi} (Obrena) Savka, 1931. Je`estica, uhva}ena i ubijena tupim predmetom dok je radila na imawu 8. avgusta 1992. Lazi} (Svetozara) Branislav, 1937. Toplica, masakriran u istom selu 10. avgusta 1992. Mitrovi} (Jefte) Dragomir, 1929. Hran~a, podlega mu~ewu u muslimanskom selu Poto~ari 12. avgusta 1992. Lazarevi} (Obrada) Rado, 1917. Podravawe, rasporen, iznutrice izva|ene i raznijete, 24. septembra 1992. Mitrovi} (Jove) Mihajlo, 1932. Podravawe, odsje~ena glava, 24. septembra 1992. Mitrovi} Ru`a, 1927. Podravawe, ubijena bode`om i tupim predmetom 24. septembra 1992. Mitrovi} (Marka) Drago, 1917. Podravawe, masakriran ubodima bode`a i tupim predmetom 24. septembra 1992. Marinkovi} (Milo{a) Milovan, 1956. Podravawe, zapaqen u Domu kulture 24. septembra 1992. Marinkovi} (Milo{a) Rade, 1961. Podravawe, ubijen mu~ewem, masakriran, odsje~ena glava, 24. septembra 1992. Tomi} (Marka) Mihajlo, 1914. Podravawe, spaqen u selu 24. septembra 1992. Gordi} (Mitra) Slavko, 1958. Guwaci, spaqen 24. septembra 1992. Bori} (Milivoja) Mile, 1946. Guwaci, masakriran bode`om i tupim predmetom u istom mjestu, 24. septembra 1992.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

224

Su{i} (Todora) Milivoje, 1958. Guwaci, masakriran bode`om i tupim predmetom 24. septembra 1992. Gligorevi} (Mijata) Miodrag, 1956. Guwaci, masakriran bode`om i tupim predmetom 24. septembra 1992. [alipurevi} (Bo`idara) Slavko, 1971.Guwaci, masakriran bode`om i tupim predmetom 24. septembra 1992. [alipurevi} (Milorada) Vidoje, 1960.Guwaci, masakriran bode`om i tupim predmetom 24. septembra 1992. Prodanovi} (Milisava) @arko, 1970. Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa probijena i smrskana tupim predmetom 26. septembra 1992. Prodanovi} (Milisava) Milomir, 1966. Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa razbijena tupim predmetom 26. septembra 1992. Prodanovi} (Milana) Mirko, 1964. Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa smrskana tupim predmetom 26. septembra 1992. Stani{i} (Cvijana) Nenad, 1972. Rogosija, ubijen u istom selu udarcem tupim predmetom u potiqak 26. septembra 1992. Stani{i} (Cvijana) Ne|o, 1964. Rogosija, ubijen u istom selu udarcem tupim predmetom u potiqak 26. septembra 1992. Stani{i} (Stanka) Mile, 1960. Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa slomqena udarcem tupim predmetom 26. septembra 1992.

Rebi} (Ne|e) Rajko, 1958. Rogosija, ubijen u istom selu udarcem tupim predmetom u glavu 26. septembra 1992. Ravwakovi} (Milorada) Zoran, 1960. ubijen u Rogosiji, lobawa polomqena udarcima tupim predmetom 26. septembra 1992. Te{i} (Rajka) Tomislav, 1971. ubijen u Rogosiji, lobawa polomqena udarcima tupim predmetom 26. septembra 1992. Alempi} (Radisava) Dimitrije, 1959. Rogosija, masakriran u istom selu 26. septembra 1992. Mitrovi} (Qubomira) Mi}o, 1955. masakriran u Rogosiji 26. septembra 1992. \oki} (Milete) Sreten, 1938. Boqevi}i, glava odsje~ena i odnijete 5. oktobra 1992. \oki} (Sretena) Svetozar, 1965. Boqevi}i, iskasapqen, izva|ene o~i i kastriran 5. oktobra 1992. Jovanovi} (Veselina) Milo{, 1928. Loznica, ubijen u istom selu 14. decembra 1992. Lazi} (Du{ana) Krsto, 1933. Brana Ba~i}i, zaklan 7. januara 1993. Risti} (Cvetka) Novak, 1951. Ku{i}i, zapaqen u istom selu 16. januara 1993. Jovanovi} Uro{, 1921. Mle~va, pretu~en u zatvoru u Srebrenici ili Poto~arima od ~ega je umro u bolnici u Zvorniku. Kova~i} (Nikole) Bo`idar, Tegare, usqed mu~ewa izvr{io samoubistvo u muslimanskom selu Poto~ari.

Jovanovi} (Vojislava) Rado, 1960. Tegare, mu~en i ubijen kao zarobqenik. NAPOMENA: Uz imena `rtava data su imena sela u kojima su stradali, a to su u najve}em broju slu~ajeva i mjesta u kojima su ro|eni ili u kojima su `ivjeli u vrijeme po~etka ovog rata. Izvor podataka: Milivoje Ivani{evi}: "Hronika na{eg grobqa"

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

222

223

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 2. - SASTAV STANOVNI[TVA 1991. GODINE U NASEQIMA U KOJIMA SU @IVJELI SRBI U OP[TINAMA BRATUNAC, OP[TINAMA VLASENICA/MILI]I I SREBERNICA SRE
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. OP[TINA BRATUNAC " " " " " " " " " " " " " " " " " " " VLASENICA I MILI]I " " " " SREBRENICA " " " " " " " " " Naseqe-mjesto NaseqeBawevi}i Brana Ba~i}i Fakovi}i Bqe~eva Bjelovac Hran~a Je`estica Kravica Lipenovi}i Maga{i}i Mratinci O}enovi}i Opravdi}i [iqkobi}i @lijebac Zagoni Loznica Sikiri}i Stanatovi}i Tegare Rupovo Brdo Vi{wica Guwaci Rogosija [adi}i Gorwi Bre`ani Gostiq - Gniona Ratkovi}i Skelani - dio Bo`i}i ^i~evci Orahovica Osredak Podravno Rado{evi}i ukup.broj stanovnika 38 263 159 607 289 699 504 357 238 647 288 53 434 90 379 584 156 442 206 609 125 79 1 34 230 276 148 338 1.123 152 241 425 195 413 209 broj Srba 38 263 120 71 238 153 502 353 238 353 218 53 434 90 379 480 132 201 206 222 17 67 1 34 230 271 113 338 160 152 180 334 195 413 201

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

224

225

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 3.

IZVOD IZ KRIVI^NE PRIJAVE PROTIV ALIJE IZETBEGOVI]A
OPIS KRIVI^NOG DJELA

Da bi se razumjela su{tina ratnih sukoba u biv{oj R BiH i razlozi gr~evitog otpora koji su na ovim prostorima pru`ili Srbi, a naro~ito razlozi i motivi Muslimana i Hrvata da uni{te srpsko pravoslavno stanovni{tvo, neophodno je navesti slijede}e relevantne ~iwenice iz pro{losti Bosne i Hercegovine: Prvi put se Bosna pomiwe u djelu Konstantina Porfirogentina "De Administrando inperio" kao oblast u sastavu Srbije. Bosna je tada bila oblast oko gorweg i sredweg toka rijke Bosne, u stvari geografski pojam u sastavu Srpske Dr`ave, a ne posebna dr`avna cjelina / izvor: Constantine por phirogenitus, De amdinistrando imperio, ed. G. M. Moravcsik, trans. R. J. H. Jenkins, Dumbarton Oaks, Washinghton 1967, 160. Constantine porhpirogentius, De Administrando imperio, vol. 2 commentarui e. R. J. H. Jenkins, Univezitii of London, 1962, 137, Vizantijski uzvori za istoriju naroda Jugoslavije 2, Beograd 1959, 58 Ferijan~i}/ Papa Urban 2I u 12. vijeku potpuno poistovje}uje Srbiju i Bosnu i govori o politi~kom i crkvenom jedinstvu ove dve teritorije. Bosanski vladari u 13. i 14. vijeku svoje podanike iskqu~ivo nazivaju Srbima i govore da je jezik u Bosni srpski. Tvrtko 1. krunisan je 1377. godine kao kraq Srba, Bosne, Pomorja i Zapadnih strana te je uz li~no ime dodao i ime Stefan, koje u Srbiji ima odre|eno dr`avno simboli~ko zna~ewe. Ime Stefan imali su i svi kasniji bosanski vladari

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

226

/Stefan Dabi{a, Stefan Ostoja, Stefan Tvrtko 2, Stefan Tomas i Stefan Toma{evi}/. ]irilica se, kao srpsko pismo, upotrebqavala u Bosni od najranijih vremena. Wome je pisana i poveqa Kulina Bana izdata dubrov~anima 1189. godine. Primjewivana je i kasnije na dvorovima bosanskih vladara i feudalaca kao i u crkvenim kwigama. Sredinom 14. vijeka u Bosnu dolaze frawevci - katolici da rade aktivno na {irewu katoli~anstva. Od po~etka 15. vijeka spoqnopoliti~ke prilike na prostorima Balkana su znatno izmijene pa u tom periodu Bosnu napadaju Turci. Konstantni napadi prisiqavaju kraqa Tvrtka 2 da istovremeno postane vazal ugarskog kraqa i turskog sultana kojima je pla}an godi{wi danak od 1415. godine. Kona~an pad Bosne pod tursku vlast odigrao se 1463. godine. Tursko osvajawe Bosne imalo je za posqdicu masovno bje`awe stanovni{tva u Ugarsku, leta~ke posede u Dalmaciji i u Dubrovniku, kada je pobjeglo preko 2,00.,000 qudi {to je za ono vrijeme bio ogroman broj. Tokom vladavine Turaka u Bosni konstantno je dolazilo do masovnih seoba. Najve}a seoba Srba iz Bosne dogodila se 1463. godine. Ove seobe su prouzrokovale izmjenu nacionalnog sastava u Bosni. Zna~ajne trgova~ke i zanatske centre, koji su uglavnom bili u tada{wim gradovima, zaposjeli su Turci, pa je veliki broj lokalnog stanovni{tva, a naro~ito trgovci i zanatlije pre{ao sa hri{}anske u islamsku religiju. Od 15. vijeka stanovni{tvo u Bosni se mo`e podijeliti na tri velike religijske grupe: pravoslavci, katolici i muslimani. Pravoslavni `ivaq je bio najbrojniji i stalno izlo`en islamizaciji, koja je trajala sve do 19. vijeka. Turci su uzimali pravoslavne dje~ake za vojnike - jawi~are koji su obavezno morali da budu muslimani. Postojala je stalna religijska netpreqivost. Usled velikog uticaja islama od 1767. godine Srbi su izgubili

227

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

crkvenu autekefalnost i slu`beno su smatrani "Romeima" pa je u tom pogledu 1853. godine jednim propisom bilo zabraweno da se upotrebqava srpsko ime. Od 1868. godine se uvodi pravilo da se cijelo stanovni{tvo u nacionalnom pogledu deklari{e kao osmanlije, {to je 1876. godine bilo definitivno ozaknoweno. Prvi znavni~ni popis stanovni{tva, 1879. godine, pokazao je slede}i srazmjer tri vjerske zajednice u Bosni: SRbi 43%, Muslimani 38%, Katolici 18%. U vrijeme popisa stanovni{tva 112 godina kasnije, 1991. godine, Muslimani ~ine ve}inu stanovni{tva sa 43,7%, Srba je 31,3%, Hrvata 17,3%, a Jugoslovena 7,7%. Promjena etni~ke strukture stanovni{tva BiH rezultatj je diskirmiacije muslimana u vrijeme otomanskog carstva kao i genocida u~iwenog nad srpskim stanovni{tvom u Prvom i Drugom svjetskom ratu. ^iwenica je da je nemuslimansko stanovni{tvo u Otomanskoj imperiji bilo izlo`eno diskriminaciji na politi~kom, ekonomskom, vjerskom i kulturnom planu. Diskriminacija je imala i genocidne oblike {to se ogleda u nasilnom oduzimawu srpske djece od wihovih roditeqa i odvo|ewe u Tursku radi preobra}awa u turske vojnike, islamske vjeroispovjesti - Jawi~ari. Diskriminacija se manifestovala naro~ito u islamizaciji srpskog stanovni{tva. Evropski pisci istorije navode da je stanovni{tvo Bosne srpskog porijekla. Dio stanovni{tva koje je bilo katoli~ke vjere poste{eno se kroatizovalo, ~emu su naro~ito doprinjeli wema~ki i poqski doseqenici nakon 1878. godine. Austrougarska administracija je uporno radila na razvijawu svijesti o novoj "Bosankoj naciji". Kao idelog naro~ito se isti~e ministar finansija Benjamin Kallai u ~ijoj kwizi o istoriji Srba stoji da su svi sanovnici Bosne Srbi po etni~kom porijeklu. U vrijeme Napoleonovih ratova 1815. godine, BiH smatrana Srpkom zemqom, a administracije je vo|ena srpskom jeziku sa }irili~nim pismom. je na

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

228

Sve socijalne pobune imale su srpski nacionalni karakter od po~etka nacionalne revolucije protiv Turaka od Kara|or|a 1804. godine do kona~nog oslobo|ewa 1918. godine u Bosni je bilo 14 ve}ih oru`anih pobuna. U to vrijeme 64% povr{ine Bosne i Hercegovine bilo je u rukama srpskih seqaka. Krajwi rezultat pobuna je oslobo|ewe teritorija od turske vlasti i ujediwewe Bosne sa Srbijom i Crnom Gorom, sredinom 1876. godine. Ta dr`ava je bila prete~a Jugoslavije. Austrougarska uz podr{ku Wema~ke i Rusije je nastojala da po svaku cijenu odvoji Bosnu i Hercegovinu od Srbije i Crne Gore, pa su u tom smislu i sklapani tajni sporazumi izme|u ove tri sile u Reitcstadtu i Budimpe{ti 1876. i 1877. godine. Cio kasniji razvoj Vosne i Hercegovine vr{en je po obrascu uspostavqenom u to vrijeme. Do 1918. godine u Evropi je bilo {est velikih me|unarodnih kriza. Tri od wih su se odnosile na Bosnu i Hercegovinu, bile su motivisane srpskim nacionalnim ujediwewem /Velika isto~na kriza, bosanska - aneksiona kriza i julska kriza 1941. godine/ Svi ovi doga|aji bili su dio op{tih sukoba evropskih sila i priujetili su da se pretvore u velika evropska ratovawa. U svim tim krizama se pokazalo da je osnovni razlog bio napor katoli~kih dr`ava i katoli~kih politi~kih partija Evrope da na rijeci Drini uspostave isto~nu granicu katoli~kog prostora. Od 1870. godine /prvi vatikanski kocil/ Vatikan je nastojao da sprije~i politi~ki savez katoli~kih Hrvata i pravoslavnih Srba. Prvi savez katoli~kih hrvatskih partija sa Srbima ostvaren je 1905. godine i to je bila podloga za ujediwewe Jugoslavije 1918. godine. U svim drugim slu~ajevima katoli~ki klerikalizam je uspjevao da odr`i uzajamnu solidarnost katoli~kih snaga s. Evrope. On je uvijek bio osnova Habsbur{ke politike na Balkanu, a bez sumwe i glavni razlog ratova na tom prostoru. Otomanstko carstvo, zahve}no velikom ekonomskom i privrednom krizom, stalno je pove}avalo porez tada{woj Bosni. Pove}awe poreza dovelo je do seqa~kog revolta i

229

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

pobune 1874. godine, kada je preko bosanske granice na prostor Habsbur{ke monarhije pre{lo 250.,000 qudi {to je u to doba bila ~etvrtina ukupnog stanovni{tva. Ne{to kasnije iz Bosne je pobjeglo jo{ 80.,000 Srba u Srbiju i Crnu Goru. Turci, odnosno muslimani u Bosni u to vrijeme su ve} primjewivali razli~ita nasiqa, etni~ka ~i{}ewa, silovawa i razarawa pravoslavnih hramova. U selu Tiskovac 1876. godine muslimani su silovani hri{}anske `ene s namjerom da iste ra|aju muslimansko potomstvo. Takvih slu~ajeva masovnih silovawa s namjerom da se ra|aju djeca islamske vjere bilo je mnogo, a naro~ito u vrijeme hri{}anskih pobuna. Ilija Gara{anin je uz pomo} britanskog diplomate Davida Urqa Harta 1844. godine sa~inio prvi program srpskog nacionalnog oslobo|ewa koji se zvao "Na~ertanije" - the grand desing. U tom programu je savjetovao da se organizuje srpski nacionalni pokret u svim susjednim slovenskim pokrajinama turskog i habsbur{kog carstva. Od 1878. godine kada je Austrougarska okupirala Bosnu i Hercegovinu, a u ciqu spre~avawa stvarawa jedinstvene srpske dr`ave oko koje bi se okupili jugoslovenski narodi, ista je vr{ila politi~ke i ekonomske pritiske na Rusiju i Srbiju s ciqem odvajawa bosansko-hercegova~kih prostora od mati~nih prostora Srbije. ^ak je 1908. godine primjewen najgrubqi akt - aneksija Bosne i Hercegovine na koji su u smislu verifikacije morali da stave potpis predstavnici tada vojno i eknomski slabe Rusije i Srbije. U tom periodu Austrougarska je nastojala da kod Muslimana razvije ideologiju politi~ke posebnosti. Najzna~ajnija teorija je da su muslimani nastali iz sredwovjekovne hri{}anske sekte koju je pravoslavna crkva nazivala bogumilima, a katoli~ka patarenima. Od 1914. godine, odnosno raspada Austrougarske na Srbiju se pove}ao austrougarski dr`avni teror nad srpskim narodom. Sva politi~ka, kulturna, vjerska i sportska dru`ewa Srba bila su zabrawena. ]irili~no pismo je bilo zabraweno, a

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

230

inteligencija protjerivana. Prvi koncentracioni logori u modernoj istoriji Evrope bili su otvoreni u Bosni i Hercegovini 1914. godine za srpsku inteligenciju i sve{tenstvo. Nakon vojne okupacije Srbije oktobra 1915. godine, namjerno su kori|teni muslimanski odredi u Srbiji, akko bi se pove}ala me|unacionalna mr`wa. Mnoge ustanove i metode koje su u kasnijime decenijama pripisivane izvitopirenom fa{isti~kom umu bile su kopija metoda i organizacije koje je austrougarska vojska stvarala u Bosni i Hercegovini od 1914. do 1918. godine. Naprimjer, sarajevski srez koji je obuhvatao podru~je grada Sarajeva i isto~no do granice sa Srbijom bio je progla{en "pobuweni~kim podru~jem". Stavqeno je iznad dometa prava i zakona i asutrougarskoj vojsci je data instrukcija da sa srpskom vojskom sa tih prostora protjeraju preko Drine i srpske seqake, odnosno civilno stanovni{tvo. Gigantsko etni~ko ~i{}ewe tada zapo~eto do danas nije zavr{eno. Zbog zlo~ina u~iwenih nad srpskim stanovni{tvom tokom Prvog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini se ne formiraju demokratske ustanove jer se osnovano pretpostavqalo da bi Srbi mogli tra`iti istragu zbog zlo~ina kji su bili u~iweni. Umjesto toga guverner Bosne i Hercegovine, general Sarkoti}, je stvarao planove da se Bosna i Hercegovina uvrsti u Veliku Hrvatsku, te da se srvori savez Hrvata i Muslimana i na taj na~in izbjegne ujediwene Jugoslavije oko Srbije. Stvarawem Kraqevine SHS, 1918. godine, rije{eno je nacionalno pitawe Srba, ali i Hrvata i Slovenaca. U Kraqevini SHS, muslimanima je bio priznat status vjerske mawine. Po~etkom aprila 1941. godine, nacisti~kom okupacijom Jugoslavije, Bosna i Hercegovina je ukqu~ena u Nezavisnu dr`avu Hrvatsku, satelitsku dr`avu pod vo|stvom hrvatskih fa{ista - usta{a kojima je na ~elu bio dr Ante Paveli}. 1. u toj dr`avi preduzeta je {iroka kampawa pokatoli~avawa i genocida nad pravoslavnim stanovni{tvom. Nasilno pokatoli~avawe srpskog i jevrejskog stanovni{tva "bilo je u savr{enom skladu sa politkom "Svete stolice". Katoli~ka

231

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

crkva je u ovim aktivnostima bila direktno anga`ovana do 1945. godine kada se Vatikan distancira od usta{kog pokreta. U organizovanom genocidu protiv Srba, Jevreja i Roma ubijeno je ojko 750.,000 qudi. 1. dan danas hrvatski istori~ari taj broj smawuju, a katoli~ka crkva ga zata{kava. Bosna i Hercegovina je ukqu~ena u sastav NDH odlukom nacisti~ke Wema~ke i fa{isti~ke Italije na be~koj konferenciji 21. i 22. aprila 1941. godine. Uspostavqawe usta{ke vlasti u Bosni i Hercegovini imalo je otvoreno podr{ku muslimanskih politi~ara iz jugoslovenske muslimanske organizacije, usta{ki orjentisane muslimanske inteligencije, kao i me|u razli~itim slojevima stanovni{tva koje je vidjelo mogu}nost ostvarivawa sopstvenih interesa. Kao ilustracija slu`i ~iwenica da se u hrvatskom saboru po~etkom 1942. godine na{lo 11 predstavnika JMO, te da su mnogi muslimani bili na visokim dr`avnim funkcijama u NDH. Svi Muslimani, funkcioneri u NDH ~inili su izrazite napore da se Muslimani iz Bosne odrede kao Hrvati i potpomognu formirawu usta{ke vlasti u Bosni i Hercegovini. U usta{koj propagandi, Muslimani su isticani kao jedan od glavnih konstitutivnih elemenata u stvarawu NDH i progla{eni "hrvatskim cvije}em". Ove parole su lideri SDA i HDZ koristili i tokom 1989. i 1990. godine u biv{oj R BiH. Op{tepoznata je strategija NDH u rje{avawu srpskog pitawa: 1/3 pobiti, 1/3 protjerati, a 1/3 prevesti na katoli~ku, odnosno muslimansku vjeru. Monstuoznost ove teze ilustruje podatak o tzv. tri talasa pokoqa pravoslavnog stanovni{tva u Hercegovini, kada su usta{e na razne na~ine ubile i u jame bacile blizu 12.,000 `ena, djece i mu{karaca srpske nacionalnosti. Samo u jamu kod sela Korita u blizini Gacka ubijeno je 160 Srba, a wihova imovina oduzeta od strane muslimana. Jame "R`aw i Do", "Pandurica", "[urlanci", "Kapavica", "Vidovno", "Bivoqe Brdo", "Hopovo", "Beqina Ograda" i mnoge druge bile su tih dana pune izmasakriraneih Srba. U {upama vojnog logora Nevesiwe pobijeo je u vidovdanskom pokoqu 137

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

232

`ena, djece i mu{karaca i nad wihovim grobovima, usta{e su zasadile krompir. U istom periodu usta{e su u ^apqini i okolnim selima ubile 526 `ena, djece i mu{karaca. Isovremeno poklano je, maqevima ubijeno ili ba~eno u Neretvu 450 mostarskih Srba. Genocid nad Srbima nastavqen je i u drugim dijelovima Bosne i Hercegovine, pa se ra~una da je krajem juna samo u srezovima Biha}, Bosanska Krupa i Cazin ubijeno preko 20.,000 Srba, me|u kojima je veliki broj djece. Na podru~ju Sanski Most ubijeno je 6.,000 qudi, kao i na podru~ju srezova Prijedor i Bosanski Novi. Samo u Bosanskoj Krupoj, usta{e su 30. jula 1941. godine ubile nekoliko hiqada Srba, a sutradan u op{tem "~i{}ewu" tog sreza jo{ oko hiqadu osoba srpske nacionalnosti. U dnevnim izvje{tajima Oru`ani{tva stoji da je na podru~ju op{tine Bu`in tokom 1. avgusta 1941. godine ubijeno oko 1.,000 do 1.3,00 Srba, u okolini Kqu~a 5,00 Srba, u Sanskom Mostu 2. avgusta je ubijeno 8,00 talaca, a na teritoriji ~itavog sreza 3.,000 `ena, djece i mu{karaca srpske nacionalnosti. U gotovo svim akcijama isticale su se usta{e muslimani, niz je izvora koji dokumentuju wihovo aktivno u~e{}e u genocidu nad Srbima Bosne i Hercegovine. Masakr nad Srbima provodio se u najrazli~itijim bestijalnosti i i`ivqavawima nezaviqe`enim u qudskom pam}ewu. Usta{e su ubijale svuda: na ulici, u poqu, na ku}nom pragu, na o~igled roditeqa i djece. @rtvama su vadili o~i, sjekli jezike, noseve i u{i, parali utrobu, `enama vadili jo{ nero|enu djecu, razbijali lobawu, silovali.... Na takvim stravi~nim metodama "rje{avawa srpskog pitawa" kome su u mnogome doprinjele muslimanske usta{e, zgra`avali su se i otvoreni neprijateqi srpskog naroda. Podmar{al Vladimir Laksa posebni opunomo}enik poglavnika A. Paveli}a je prvih dana jula 1941. godine izvje{tavao "da ni jedan gra|anin, ni jedne `ena, ni jedno dijete nije sigurno u svoj `ivot". Istovremeno je i wema~ki komandant iz Sarajeva takve zlo~ine okarakterisao kao "nasiqe najgore vrste" navode}i pri tome primjere masovnih ubijawa i masakrirawa Srba.

233

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Usta{ki zlo~ini nad srpskim narodom u BiH konstantno su trajali sve vrijeme Drugog svjetskog rata. Samo u februaru 1942. godine usta{e su pod rukovodstvom fratra Vjekoslava Filopovi}a Majstorovi}a, a na osnovu li~nog priznawa, u okolini Bawe Luke krampovima, motikama, sjekirama ubili 2.3,00 Srba. Sredinom 1942. godine usta{e su pod rukovodstvom generala Fridriha [tala i u saradwi sa wema~kim jedinicama potpuno opusto{ile 140 podkozarskih sela u kojima su ubili 68.5,00 Kozar~ana, me|u kojima oko 2.3,00 djece. Uporedo sa masovnim likvidacijama i terorom vlasti u NDH su sprovodile plansko iseqavawe srpskog stanovni{tva u Srbiju i wihovo nasilno privo|ewe u rimokatoli~ku i muslimansku vjeru. Nakon osnivawa FNRJ 1945. godine Bosna i Hercegovina je dobila karakter Republike. Muslimani nisu imali status nacije i smatrani su religioznom zajednicom nadionalno neopredjeqeni. Imali su pravo da po slobodnom izboru prihvate srpski ili hrvatki identitet. Nakon prvih znakova velike politi~ke krize i pojave otvorenog hrvatskog nacionalizma i muslimanima je, Ustavom iz 1974. godine, priznat status nacije. U to doba islam je po~eo da cvjeta na jugoslovenskom podru~ju i tada se gradilo i po 20 xamija godi{we. Bosanski Muslimani obnavqaju stare veze sa Turskom i drugim muslimanskim zemqama. Vlasti u SFRJ krivi~no su gonile islamske fundamentaliste, pa izme|u ostalih i Aliju Izetvegovi}a, koji je 1970. godine napisao kwigu "Islamska deklaracija". U svjetlu navedenih istorijskih ~iwenica doga|aji kjoi su se odigrali od aprila 1992. godine na podru~ju biv{e Republike Bosne i Hercegovine nisu nikakva novost. Svi metodi primjewivani tokom istorije, a u ciqu uni{tewa srpskog, odnosno pravoslavnog stanovni{tva na podru~ju Bosne i Hercegovine su ponovqeni. Genocidno pona{awe pripadnika muslimanskih i hrvatskih oru`anih snaga na teritoriji biv{e Bosne i Hercegovine koje su djelovale pod komandom i prema uputstvima i nare|ewima

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

234

predsjednika predsjedni{tva tzv. BiH Alije Izetbegovi}a, predsjedni{tva tzv. BiH vlade tzv. BiH naro~ito se izra`avalo kroz ubijawe civilnog stanovni{tva koje nije uzimalo u~e{}e u oru`anim sukobima. Jedina "krivica" ove kategorije stanovni{tva je bila pripadnost odre|enoj etni~koj grupi - srpskom narodu, {to ponovo ukazuje na genocidne namjere onih koji su vr{ili i nare|ivali vr{ewe ovih djela. Ta~an broj `rtava ovih zlo~ina se, u trenutku pisawa ove krivi~ne prijave, na `alost, jo{ uvijek ta~no ne zna, jer je veliki broj Srba prinudno odveden iz svojih ku}a i od tada je wihova sudbima nepoznata. Osnovana je pretpostavka da su pobijeni i zatrpani u neotkrivenim grobnicama, jer nije utvr|eno da se nalaze u koncentracionim logorima i zatvorima za Srbe kojih je mno{tvo na teritoriji pod kontrolom tzv. R BiH i u koje su internirani bez pravog povoda i razloga. Krivi~no djelo genocida nad Srbima u Bosni i Hercegovini, kao pripadnicima nacionalne vjerske grupe u~iweni u namjeri potpunog ili djelimi~nog uni{tewa. Ova tvrdwa zasniva se na slijede}im ~iwenicama: I - Mnogi postupci prema pripadnicima srpskgo naroda predstavqaju genocidno pona{awe u smislu ~l. 2 ta~ke a do ta~ke e Konvencije o spre~avawu zlo~ina genocida, a naro~ito onih predvi|enih ta~kama a i b. 2 - @rtve su bili Srbi, dakle krivi~na djela vr{ena su u obzirom na nacionalnu i vjersku pripadnost `rtava. 2I - @rtve su bile svih starosnih dobi; @rtve su pripadale i `enskom i mu{kom spolu; @rtve, sem u slu~ajevima kada govorimo o `rtvama nad kojima je izvr{eno krivi~no djelo nehumanog postupawa nad bolesnicima, rawenicima i ratnim zarobqenicima, nisu u~estvovali u ratnim dejstvima niti su pripadali srpskim oru`anim snagama.

235

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

@rtve nisu svojim pona{awem dale povod za izvr{ewe krivi~nog djela, iz ~ega je o~igledna namjera poptunog ili djelimi~nog uni{tewa jedne nacionalne grupe. Na ovom mjestu va`no je napomenuti da je ubijawe, terorisawe i psihofizi~ko mu~ewe Srba vr{eno konstantno i sistematski kao realizacija planova Alije Izetbegovi}a i wegovih istomi{qenika, a da su direktni izrv{ioci ovih krivi~nih djela bili pripadnici oru`anih snaga dva dgura naroda - muslimanskog i hrvatskog. Pored neposrednih izvr{ilaca, odgovornost za ovaj zlo~in snosi Alija Izetbegovi} kao predsjednik predsjedni{tva dijela Bosne i Hercegovine pod muslimansko-hrvatskom upravom, predsjedni{tvo i drugi organi vlasti u dijelu BiH pod muslimansko-hrvatskom kontrolom, iz slijede}ih razloga: I - Krivi~na djela su vr{ena na teritoriji koji su oni kontrolisali; 2 - Zlo~ine su vr{ili pripadnici or`anih formacija koje su se nalazile pod kontrolom i komandom ovih organa, oni su upravo izvr{avali nare|ewa i odluke ove vlasti; 2I - Zlo~ini su vr{eni na podstrekavawu ovih organa vlasti. Navedeni organi ne samo da nisu preduzimali nikakve mjere spre~avawa genocida, nego su na razne na~ine vr{ili podstrekavawe za wegovog izv{ewe. U velikom broju slu~ajeva pripadnici muslimanskog i hrvatskog naroda, a posebno wihove oru`ane formacije, pozivane su na "sveti rat" protiv Srba, na wihovo uni{tewe. Nekada je to imalo oblik direktnog pozivawa na ubijawa, pqa~kawa, protjerivawa i sl. Naj~e{}e su kori{tena sredstva masovnog informisawa koja su se nalazila pod kontrolom vlasti ili je to ~iweno preko izjava visokih dr`avnih funkcionera ili preko odre|enih dokumenata koje su onosili organi vlasti i tzv. R BiH. Formirawe islamske dr`ave na teritoriji BiH nije nova ideja, {to se jasno da vidjeti iz naprijed navedenih istorijskih ~iwenica. Novu i jasniju formu provo|ewa ideje

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

236

iznio je u kwizi "Islamska deklaracija" Alija Izetbegovi} koji u tekstu zahtijeva da BiH bude dr`ava bez odvajawa religije od politike i ekonomije, {to jasno zna~i `ivqewe po pravilima Kurana. Ovakav jasan i nepromjewiv stav predstavqa `equ za eliminacijom hri{}ana iz Bosne i Hercegovine, ili u najbla`em obliku, wihovu potpunu islamizaciju. Va`no je napomenuti da Alija Izetbegovi} do danas nije odustao od postulata iznesenih u ovoj deklaraciji, o ~emu svjedo~i i protest pet od sedam ~lanova tzv. predsjedni{tva BiH iz februara 1995. godine. U ovom protestu Nijaz Durakovi}, Stjepan Kquju}, Ivo Kom{i}, Tatjana Quji} - Mijatovi} i Mirko Pejanovi} ka`u da Alija Izetbegovi} nastoji da BiH na~ini jednopartijskom i islamskom dr`avom. Tako|e protestuju protiv ideolo{kih pritisaka na vojne formacije i priotiv zloupotreba vjerskih osje}awa pripadnika tzv. OS BiH. Vrijeme, mjesto i na~in krivi~nog djela navedeni su u daqem tekstu. ^im su silom oru`ja zaposjeli dijelove biv{e RBiH, pripadnici tzv. OS BiH su na wima organizovali logore i zatvore za Srbe. Jedan od najzna~ajnijih metoda za uni{tavawe Srba je bilo odvo|ewe u koncentracione logore civila srpske nacionalnosti u kojim ase sa wima postupalo krajwe nehumano, od odr`avawa, seksulanog i`ivqavawa, psihi~kog i fizi~kog mu~ewa do ubijawa. Ovdje je rije~ o civilima ~ija je jedina "krivica" pripadnost etni~koj grupi - srpskom narodu. Izvr~ioci zlo~ina su bili muslimani i Hrvati, pripadnici OS BiH, osobqe u logorima, ali i pripadnici drugih oru`anih formacija pa ~ak i civili koji su pu{teni u logore i zatvore. Alija Izetbegovi}, i wegovi saradnici navedeni u ovoj krivi~noj prijavi su znali za postojawe ovih logora i znali su da su u wih smje{teni samo Srbi. Poznati su im bili uslovi u kojima su Srbi zatvarani i dr`ani. Ovakvo postupawe sa pripadnicima jedne nacionalne grupe predstavqa zlo~in genocida u smislu ~l. 2 ta~ke a, b i c Konvencije o spre~avawu i ka`wavaeu zlo~ina genocidom.

237

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Alija Izetbegovi} i neposredni saradnici navedeni u ovoj krivi~noj prijavi tako|e su odgovorni za ova krivi~na djela u smislu ~l. 3 ta~ke c i e navedene Konvencije, jer su neposredni izvr{ioci djelovali po uputstvima i nare|ewima organa vlasti. Na teritoriji biv{e R BiH koje su kontrolisale organi vlasti i oru`ane snage muslimansko-hrvatske koalicije postojao je veliki broj logora i zatvora za Srbe ~iji ta~an broj u ovome trenutku nije mogu}e utvrditi. Tako|e, nije mogu}e utvrditi ni ta~an broj lica koja su u ista protivzakonito zatvarana, zlostavqana ili ubijena.

Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

238

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful