You are on page 1of 243

REPUBLIKA SRPSKA

VLADA
DOKUMENTACIONI CENTAR
BAWA LUKA

RATNI ZLO^INI U BIH


PO^IWENI PREMA SRBIMA I JNA
PRIJE ORU@ANIH SUKOBA I
TOKOM 1992. GODINE

Bawa Luka, avgust 2001. godine


RATNI ZLO^INI U BIH PO^IWENI PREMA SRBIMA I JNA PRIJE
ORU@ANIH SUKOBA I TOKOM 1992. GODINE

IZDAVA^:
DOKUMENTACIONI CENTAR REPUBLIKE SRPSKE ZA
ISTRA@IVAWE RATNIH ZLO^INA
BAWA LUKA

ZA IZDAVA^A:
Dr Pejo \ura{inovi}

KOMPJUTERSKA PRIPREMA:
Janko Velimirovi}

[TAMPARIJA:
"GRAFID" Bawa Luka"

TIRA@: 1.000

Dokumentacioni centar je osnovan u ciqu prikupqawa podataka o


vr{ewu zlo~ina protiv ~ovje~nosti i me|unarodnog ratnog prava za
vrijeme unutra{wih oru`anih sukoba i gra|anskog rata na podru~ju
Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine.

Web page: http://www.dcrs.org


e-mail: dcrs@blic.net
3 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

SADR@AJ:

1. Prof. dr Perko Vojinovi}: Istina o Srbima u biv{oj Bosni i


Hercegovini i o Republici Srpskoj ..........................................................5

2. Priprema Muslimana i Hrvata za organizovani napad na srpski narod


u periodu dok je Republika Bosna i Hercegovina bila u sastavu SFR
Jugoslavije .................................................................................................. 31

3. Napad hrvatskih snaga na op{tinu Brod u martu 1992. godine ........... 41

4. Genocid oru`anih snaga Republike Hrvatske nad srpskim


stanovni{tvom Kupresa u aprilu i maju 1992. godine ........................... 55

5. Napad na vojnu kolonu pripadnika JNA u Dobrovoqa~koj ulici u


Sarajevu 3. maja 1992. godine ...................................................................... 91

6. Napad na vojnu kolonu pripadnika JNA u Skojevskoj ulici u


Tuzli 15. maja 1992. godine .........................................................................109

7. Napad na kolonu Vojske Republike Srpske u kawonu


rijeke @epe 4. juna 1992. godine ............................................................... 119

8. Genocid po~iwen nad srpskim narodom na podru~ju subregije


Srebrenica 1992. godine ............................................................................ 141

9. Prilozi:
Hronolo{ki popis `rtava srebreni~ke regije ................................205
Sastav stanovni{tva 1991. godine u naseqima u kojima
su `ivjeli Srbi u op{tinama Bratunac, Vlasenica,
Mili}i i Srebernica ........................................................................ 223
Izvod iz krivi~ne prijave protiv Alije Izetbegovi}a - opis
krivi~nog djela ................................................................................... 225
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 4
5 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prof. dr Perko Vojinovi}:

ISTINA O SRBIMA U BIV[OJ BOSNI I


HERCEGOVINI I O REPUBLICI SRPSKOJ
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 6
7 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prof. dr Perko Vojinovi}:

ISTINA O SRBIMA U BIV[OJ BOSNI I HERCEGOVINI


I O REPUBLICI SRPSKOJ

Postoje mnogobrojni izvori i obimna literatura o Bosni i Hercegovini u na{oj i


stranoj istoriografiji, ali se ~esto mogu na}i nenau~ni i povr{ni, kao i zlonamjerni
pogledi na pro{lost srpskog naroda u biv{oj Bosni i Hercegovini (u daqem tekstu
BiH). Ovaj moj napor je poku{aj da se bez strasti i mr`we, nau~no prika`e istorija
srpskog naroda od najstarijih vremena do dana{wih dana, u burnoj istoriji BiH, kao
mogu}a istorijska sinteza. Ovaj moj napor se temeqi na mojim dugogodi{wim
istra`ivawima istorije Bosne i Hercegovine i Jugoslavije objavqenim u desetak kwiga
i stotiwak nau~nih radova. Niko do sada u na{oj i stranoj istoriografiji nije osporio
moje poglede i sudove iz ove problematike, pa ih treba prihvatiti kao nau~no
verifikovane. Istoriografija ne smije biti sudija, ve} objektivno posmatra~.
U ovako zami{qenom radu mogu}e je najkra}e prikazati sredwovjekovni slovenski
period BiH, period turske okupacije, austrougarsku okupaciju, period stare Jugoslavije,
NOB (1941-1945), period socijalizma, raspad Jugoslavije i stvarawe Republike Srpske.

1. Slovenski period sredwovjekovne Bosne

Za sve ozbiqne istra`iva~e - nau~nike, Bosna i Hercegovina predstavqa


najslo`eniju slovensku oblast na Balkanskom poluostrvu. U etni~kom pogledu, sem malog
broja do{qaka, stanovni{tvo su zadugo ~inili ve}inski pravoslavni Srbi, a ne{to
katolici, kasnije konstituisani kao Hrvati.
Prve vijesti o Bosni poti~u iz 10. vijeka, pomiwe je vizantijski car Porfirogenit
949. godine u svom djelu "De administrando imperiv". Formirala se na slovenskoj etni~koj
osnovi kao mala oblast u sredwem i gorwem toku rijeke Bosne, najprije u sastavu ja~ih
susjednih dr`ava, a zatim kao poluzavisna i na kraju samostalna dr`ava.
Istorija srewovjekovne samostalne dr`ave Bosne bila je predmet pa`we mnogih
istori~ara, ali je uvijek ostajalo nerije{eno pitawe ~ija je Bosna, a kasnije i
Hercegovina. Strani izvori, poveqe i pisma bosanskih banova i kraqeva, kao i drugi
razni spisi i djela nedvosmisleno pokazuju da je u novoj postojbini Srba bila i Bosna.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 8

Stari Bosanci i Hercegovci nazivaju sebe i svoje Srbima, bez obzira na vjeru. Srbi su
jedini imali etni~ki identitet. Iz politi~kih razloga ova ~iwenica je izbjegavana ili
se te`ilo vje{ta~kim simetrijama.
Kao predstavnici doma}e vlastele u 12. vijeku se javqaju banovi, kao nasqedni
gospodari. Prvi se pomiwe ban Bori}, a kasnije ban Kulin (1180-1204.) Prve vijesti o
bogumilima kao hri{}anskoj sekti javqaju se oko 1200. godine. Uspon dr`ave naro~ito je
do{ao do izra`aja u vrijeme bosanskog bana Stjepana Kotromani}a. Wegov nasqednik,
sinovac Tvrtko krunisao se, 1377. godine sa titulom: "Stefan kraq Srbima u Bosni i
Hercegovini i Primorju i Zapadnim Stranama". U vrijeme najve}eg uspona 1390. godine
nosi titulu kraqa Ra{ke, Bosne, Dalmacije, Hrvatske i Primorja.
Kao Srbija poslije cara Du{ana, tako i Bosna poslije kraqa Tvrtka naglo opada.
Poslije kraqa Tvrtka, Bosna se na{la izme|u dvije neprijateqske sile: Turske i
Ma|arske. U Bosni se pojavquje politi~ka anarhija i nesloga, pa se javqaju istovremeno
dva kraqa (Stjepan Ostoja i Tvrtko II). Otpo~eli su unutra{wi sukobi u kojima se
javqaju posrednici Turci ili Ma|ari. Bosanska vlastela, quto zava|ena, slu`ila im je
kao oru|e za wihove politi~ke interese. Li~ni interesi po~iwu da dominiraju u
prosta~koj jagmi za vlast. Isto tako, izme|u Srbije i Bosne vo|ena je politika sitnih
interesa, vi{e sukobima nego saradwi u vrijeme kada se turska opasnost nadvila nad
srpskim zemqama. Srpski narod }e u svojoj istoriji skupo platiti te politi~ke nesloge
i sukobe koji }e ostaviti traga do dana{wih dana. Kraq Stjepan Toma{evi} (1461-1463.)
nije poku{ao da pru`i otpor Turcima, pa ipak je platio glavom kao i brojna bosanska
vlastela. Tako je Bosna 1463. godine izgubila dr`avnu samostalnost, a Hercegovina je
pala pod tursku vlast dvadesetak godina kasnije.
Hercegovina se pod tim imenom javila poslije Bosne, a ime je dobila po Hercegu
Stjepanu. U ranijem razdobqu dijelila se na oblasti: Neretva, Zahumqe i Trebiwe.
Nekada{wi gospodar Herceg Stjepan i wegov sin Vladislav nazivali su svoje podanike
Srbima. Stjepan Kosa~a je do{ao u sukob sa sinom i pozivao je Turke da mu poma`u.
Uzalud su oni kasnije ustali zajedno za odbranu zemqe, jer su Turci ve} bili dobro
zakora~ili u Hercegovinu. Poslije smrti Hercega Stjepana 1466. godine, wegova tri sina
zastupala su razli~ite koncepcije i nijesu znali zastupati interese otaxbine. U zavadi
sa bra}om jedan od wih, Stevan, primio je Islam i kao Ahmet Hercegovi} dokon~ao
nezavisnost Hercegovine 1482. godine.
Stara Hercegovina zahvatala je teritoriju do Drine, obuhvataju}i Fo~u, Gora`de i
^ajni~e, kao i Pivu, Drobwak, Nik{i} i Bawane. Dok je Bosna kroz ~itav 19. vijek
zadr`avala neizmjewene granice, Hercegovina je na Berlinskom kongresu 1878. godine
izgubila jednu tre}inu teritorije.
Poku{aji Ma|ara da preotmu Bosnu od Turaka zavr{avali su se neuspjehom.
Poneseni uspjesima, odli~no organizovani i sigurno vo|eni Turci, u naponu snage,
9 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

nijesu mogli biti suzbijeni. Pod wihovim udarima pala je Srebreni~ka banovina 1512, a
Jajce 1528. godine. Pri tome treba imati u vidu da su tursku vlast rado do~ekali i neki
doma}i elementi, jer su o~ekivali da }e biti oslobo|eni katoli~ko-ma|arskog pritiska.
Pored pravoslavnih i katolika, postojalo je bogumilstvo, a tek od 15. vijeka
pojavquju se muslimani. Te su vjere me|usobno suprotstavqene i neprijateqske, a vodile
su nerijetko i prave "krsta{ke ratove". Sve tri vjere stvarale su svoje kulturne krugove,
bez sagledavawa slovenske narodonosne cjeline. O{tre vjerske podjele onemogu}avale su
bilo kakavo ozbiqnije politi~ko i nacionalno povezivawe. Srbi su se identifikovali
sa pravoslavqem, Hrvati sa katolicizmom, a muslimani sa islamom i, za~udo Turcima
iako su ~isto slovenskog porijekla, vi{e srpskog, a mawe hrvatskog. Wihov jezik je bio
samo srpski. U vrijeme nacionalno-oslobodila~ke borbe u 19. vijeku muslimani su bez
izuzetka gledali u hri{}anskim ustanicima ne svoju bra}u po krvi i jeziku, nego mrske
kaure koji su se digli protiv islama i sultana u Carigradu. Iako su mrzeli Osmanlije
(Turke{e) i od wih do`ivqavali te{ke pogrome, nikada se nijesu pokolebali u svom
proturskom opredjeqewu. Svi "bratski" pozivi da se prikqu~e ustanicima ostajali su
uzaludni.
2. Period turske okupacije

Turskim osvajawem u Bosni i Hercegovini instaliran je Bosanski pa{aluk i islam,


a od 1565. godine pojavquju se i {panski jevreji (Sefardi). Stanovni{tvo se postepeno
dijeli na tri religiozne zajednice: pravoslavnu, katoli~ku i islamsku. Vjerski `ivot
postaje dominantan. Mislimani (islamizirani Srbi, a mawe Hrvati) su kanalemili
slovenski mentalitet, karakteristike orjentalne kulture i civilizacije kao java{luk,
bahatost, osionost, samohvalisavost i sakoqubqe. Oni su sve do 1918. godine, uglavnom
posjednici feudalnih imawa, ali islamsko dru{tvo ne poznaje nasqednu aristokratiju.
Tek od 1858. godine muslimani dobijaju pravo posjeda. Danas je te{ko na}i objektivne
istori~are, od wihovih potomaka, koji objektivno istra`uju porijeklo muslimana u
Bosni i Hercegovini, iako su sve do skora zvani~no upotrebqavali srpsko-hrvatski
jezik.
Ko su, zapravo, muslimani, u Bosni i Hercegovini?*

*
Po svim habsbur{kim popisima stanovni{tva u BiH, sve do 1913. godine sva etni~ka imena
nazivana su "srpska", "latinska", "turska" (a tek od 1918. godine, katolici usvajaju naziv
"hrvatski"). Osmanlijska imperija je poku{ala da proglasi "Osmanlijsku" naciju 1868. godine, ali
neuspje{no. U drugoj polovini 19. vijeka bosanski muslimani su devet puta silom zakona
mijewali svoje ime. Nazvani su muhamedancima i muslimanima, a od 1882-1903. godine nazivani su
Bosancima.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 10

Srpska istoriografija nije, iz meni nepoznatih razloga, ulo`ila dovoqno napora


da se detaqnije istra`i porijeklo na{ih muslimana iako je nauka saglasna da su ve}ina
wih Srbi koji su primili islam, a mawi dio su hrvatskog porijekla. Tu u nauci nema
ni{ta sporno. Taj proces islamizacije i{ao je dosta sporo i vi{e vijekova. U Crnoj
Gori je sprije~en duhovnim i borbenim otporom i tzv. "istragom poturica" koja je
opjevana u spjevu Petra Petrovi}a - Wego{a Gorskom vijencu. O svemu tome postoji
obimna literatura i izvori.
Bosanski pa{aluk je du`e vrijeme zauzimao prostrani sklop teritorija od [apca
do Jadranskog mora i od Zve~ana do Virovitice. Kao sredi{te predstavqao je neku vrstu
matice, koja je imala poseban zna~aj, a taj zna~aj se nije umawio ni kada je Bosna postala
periferni pa{aluk Turskog carstva. Turskim osvajawem u Bosni i Hercegovini je
zaveden turski administrativno-upravni sistem, sa vrlo malim procentom turskog
stanovni{tva. Moglo se re}i da je doma}e stanovni{tvo bilo glavni oslonac turske
vlasti.
U nastojawu da o~uvaju posjede, privilegije i da se obezbijede od progona, mnogi
bosanski velika{i su pre{li na islam. Islamizacija je bila dugotrajni i dosta

Kada je stvoreno Kraqevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, muslimani su smatrani,
a to su i oni prihvatili, kao vjerska grupa-konfesija, koja se iskazala kao Srbi islamske, a mawi
dio kao Hrvati islamske vjeroispovjesti. Imali su svoju politi~ku stranku koja se zvala
Jugoslovenska muslimanska organizacija. Priznali su novu dr`avu, dinastiju, srpski jezik i svoje
slovensko porijeklo, a vjerski su bili ravnopravni. Ovo stawe iz temeqa }e se izmijeniti u
Drugom svjetskom ratu. Ve}i dio muslimana }e stupiti u kvinslin{ke vojne formacije, posebno
usta{ke, a jedan mawi dio }e stupiti u partizanske jedinice. Oni su zvani~no prihvatili
hrvatsku dr`avu i hrvatsko ime.
Stvarawem socijalisti~ke Jugoslavije 1945. godine progla{eno je bratstvo i jedinstvo, da
bi se zaboravio genocid nad Srbima, a u novoj federativnoj dr`avi stvoreno je, umjesto tri pet
nacija: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci. Muslimani su smatrani, kao i ranije,
kao vjerska grupa koja se mogla izja{wavati kao Srbi i Hrvati, ili kao "neopredejeqeni". Tako je
bilo do 1971. godine kada su muslimani dekretom progla{eni za novu naciju u Jugoslaviji. Za
razliku od drugih muslimana u svijetu oni su ozna~eni u jezi~koj praksi, kao Musliman (obavezno
sa po~etnim velikim slovom). To je izgleda va`ilo samo za bosansko-hercegova~ke muslimane, jer
su se muslimani u Makedoniji izjasnili kao Makedonci.
Zbrka je nastala, ne samo jezi~ka, nego i politi~ka, kada je od te nove muslimanske nacije,
koja je bila izum Brozove diktature, trebalo u tada{wem antisemitskom socijalizmu stvoriti
novu socijalisti~ku naciju na vjerskoj osnovi. Kod tada{wih "komunista" sve je bilo dozvoqeno
da se tobo`e suzbije "velikosrpski hegemonizam". To je, izme|u ostalog, "porodilo" ekstremne
nacionalizme na jugoslovenskog prostoru, pa i kod muslimana. Pri svemu ovome treba voditi
ra~una i razlikovati islamsku vjeroispovjest od islamskog ekstremizma.
11 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

komplikovan dru{tveni proces. Svi oni Srbi koji su primili islam sa~uvali su srpski
jezik kao materwi, a pismo im je bilo sve do austro-ugarske okupacije }irilica.
Prelaskom na islam, bosanska vlastela je dobrim dijelom spasila svoje posjede, i od wih
su, uglavnom, postali begovi. Obra|iva~i zemqe bili su kmetovi, uglavnom pravoslavni
Srbi, ne{to katolika - Hrvata i neznatan broj muslimana. Postojalo je i ne{to
slobodnih kmetova-zakupaca. Pored muslimanskih, postojale su i hri{}anske spahije.
Turska vlast je u po~etku bila podno{qiva, ali ona po~iwe da slabi pa je i polo`aj
najbrojnijeg stanovni{tva po~eo da slabi. Kod pravoslavnih Srba javila se mr`wa i
otpor prema turskoj vlasti. To su od 16. vijeka o~ajani~ki vapaji bespomo}ne "raje".
Stawe se jo{ vi{e pogor{ava kada je do{lo do sukoba izme|u doma}ih muslimana i
doseqenih Osmanlija "Turke{a", koji su vr{ili razne vojne i administrativne poslove.
Oni su potcjewivawem gledali na poluobrazovanu doma}u elitu.
Ekonomski pritisak, socijalna nejednakost, pravna nesigurnost, vje~iti sukobi i
vlast inovjeraca, nagonili su Srbe da ulaze u sve kombinacije protiv opstanka turske
vlasti na Balkanu. Skoro da nema hri{}anskog pokreta na Zapadu protiv Turaka, koji
nije na{ao odjeka kod Srba u Bosni i Hercegovini. Od 17. vijeka Bosna i Hercegovina
postaje periferijska oblast turskog carstva. Muslimani se u wu sklawaju sa sjevera i sa
zapada. Muslimani iz Like, Dalmacije i Slavonije bje`e u Bosnu na {tetu pravoslavne
srpske raje. U vrijeme Prvog srpskog ustanka mnogobrojni muslimani se naseqavaju u
Bosnu, i ~esto su organizovali bezuspje{ne napade na Srbiju. Uzrok svih ustanaka Srba u
BiH bila je te`wa da se ujedine sa svojom bra}om u slobodnoj Srbiji i Crnoj Gori.
Devetnaesti vijek istorije Bosne i Hercegovine pod turskom vla{}u karakteri{e
borba bosanskog begovata za autonomiju Bosne i Hercegovine i protiv sultanovih
reformi. Taj pokret je do`ivio poraz i krvavo ugu{en od Omer-pa{e Latasa 1851.
godine. Ovdje napomiwem jednu zanimqivu ~iwenicu, da su neki istra`iva~i toga
perioda tuma~ili taj pokret, a neki u svojim djelima i ne spomiwu Srbe, nego
upotrebqavaju neadekvatne izraze kao hri{}ani, pravoslavci, raja i kauri.
Od druge polovine 19. vijeka u~estali su ustanci pravoslavne raje, naro~ito u
Hercegovini, jer su podsticani iz Crne Gore. Samouvjerenost kmetova podigle su znatno
i posqedwe begovske bune, jer su obje strane naoru`avale "raju" i pridobijali ih za svoje
ciqeve. Nada za oslobo|ewe dolazila je iz Srbije, kada je knez Mihailo Obrenovi}
razvio {iroki nacionalni plan za oslobo|ewe svih srpskih pokrajina. U toku bosansko-
hercegova~kog ustanka 1875. godine Srbi iz Bosne su se nedvosmisleno izjasnili da `ele
ujediwene sa Srbijom, a Srbi iz Hercegovine su te`ili ujediwewu sa Crnom Gorom. Taj
istorijski zadatak nije ostvaren.
Pred sam kraj turske vladavine izvr{eno je nekoliko poku{aja da se osavremeni
politi~ko-teritorijalna organizacija. Tako je 1865. godine od dva vezirluka (bosanski i
hercegova~ki) formiran jedan - Bosna vilajet, sa sedam sanxaka. Berlinskim kongresom
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 12

1878. godine, kojim je zavr{ena isto~na kriza, Austro-Ugarska je dobila pravo da


okupira Bosnu i Hercegovinu.
Stalna doseqavawa, iseqavawa i unutra{we migracije, {to su se vjekovima vr{ile
u Bosni i Hercegovini za vrijeme turske uprave, bile su uzrok {to se broj stanovnika u
oim krajevima stalno mijewao. Pa i pored svih neda}a Srbi su ostali najbrojniji narod
u Bosni i Hercegovini u vrijeme Turske vladavine. Prema zvani~nom prora~unu iz 1865.
godine, pravoslavni (Srbi) su bili neuporedivo najbrojniji - 46,3%, a u katolike su se
ubrajali i drugi narodi: Ma|ari, Nijemci i druge katoli~ke skupine, pa bi se moglo
zakqu~iti da je broj Srba u Bosni i Hercegovini tada bi jednak broju Hrvata i
muslimana.

3. Bosna u vrijeme Austro-Ugarske okupacije

Okupacija Bosne i Hercegovine 1878. godine imala je sudbonosni uticaj na srpsko


stanovni{tvo. Austro-Ugarska katoli~ka monarhija potisnuta sa zapada tra`ila je svoj
`ivotni prostor na Balkanu. O tome postoje brojni izvori i obimna literatura.
Austro-ugarska vlast u Bosni i Hercegovini trajala je ~etrdeset godina (1878-1918).
Za to vrijeme desile su se krupne dru{tveno-ekonomske promjene koje }e bitno odrediti
sudbinu srpskog naroda. Glavna namjera okupacione vlasti, naro~ito u vijeme vladavine
Bewamina Kalaja (1883-1903) bila je da ugu{i srpsku nacionalnu svijest i ugasi svaku
pomisao o wihovom ujediwavawu sa Srbijom. Zvani~na vlast `eli da ostvari nekakvu
"bosansku naciju", pa weguje "bosanski patriotizam", zabrawuje naziv srpski jezik, a
uvodi bosanski, uvodi bosansku zastavu, zabrawuje kwige, novine i ~asopise koji imaju
srpsko nacionalno obiqe`je, a u {kolama uvodi planove i programe sa antisrpskim
idejnim usmjerewem. Nasuprot tome forsiraju se listovi i ~asopisi katolika i
muslimana. Kada je zvani~na vlast uvidjela da je nacionalna i vjerska svijest kod Srba
duboko ukorijewena, tada je krenula u povezivawe mawinskih muslimana i Hrvata protiv
Srba. Veliki jaz netrpeqivosti muslimana i Srba bio je istorijski zasnovan, a kao
oru|e sukoba Srba i Hrvata poslu`ili su im jezuiti koji su poznato po moralnom na~elu
da ciq opravdava sredstva. Ovda je prirodno {to je kod Srba do{lo do o{trih protesta
protiv takve politike.
Agrarni tereni su kroz ~itav 19. vijek bili glavni uzroci mnogih buna i ustanaka.
Austrougarska vlast nije bitnije promijenila agrarne odnose. Prema statistici iz 1910.
godine u Bosni i Hercegovini je jo{ uvjek bilo 111.093 kmetova sa 650.664 ~lanova
porodice, {to je ~inilo 46% stanovni{tva. Od ~istih kmetova su 74% pravoslavni, 21%
katolici i 5% muslimani. Istovremeno je bilo 10.463 age sa kmetlucima i sa 40.460
13 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

~lanova, a od toga age su bili 91% muslimani. Srbi-kmetovi su tek 1918. godine dobili
ekonomsku slobodu, nacionalno i vjersko ujediwewe sa Srbijom.
Poslije aneksije Bosne i Hercegovine, carevim patetnom sankcionisan je Ustav
1910. godine. Prema tom Ustavu Bosna i Hercegovina postala je posebno upravno
podru~je, kojim upravqa zajedni~ki austrougarski ministar finansija preko bosansko-
hercegova~ke vlade, ~iji su svi zakonski projekti morali imati prethodni pristanak
austrijske i ugarske vlade i carevu sankciju poslije izglasavawa. Najja~a opoziciona
politi~ka grupa, u ovom periodu, bila je grupa oko Petra Ko~i}a, sa agrarnim
programom oslobo|ewa kmetova bez ikakve naknade.
Uo~i Prvog svjetskog rata javio se politi~ki i kwi`evni pokret "Mlada Bosna"
koja je zastupala radikalni otpor tu|inskoj vlasti i ujediwewe Bosne i Hercegovine sa
Srbijom. Rodona~elnik tog pokreta bio je Dimitrije Mitrinovi}, a glavni teoreti~ar
Vladimir Ga}inovi}. Kod te srpske omladine umjesto naricawa nad te{kom sudbinom
srpstva, javqa se protest i individulana akcija koja se zavr{ava atentatom Gavrila
Principa, na austro-ugarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda.
Poslije sarajevskog atentata i po~etka rata protiv Srbije, u ~itavoj Bosni i
Hercegovini nastaju te{ke prilike za srpsko stanovni{tvo. General Po}orek je
organizovao po zlu poznatu pomo}nu miliciju Schutzkorpus, u koju je mobilisao hrvatski
i muslimanski gradski i seoski olo{, koji se sa odobrewem vlasti najsurovije
obra~unavao sa neza{ti}enim srpskim narodom. Najmasovnije uni{tewe srpskog naroda
izvr{eno je u zatvorima i koncentracionim logorima, kao i prisilnim preseqavawem
stanovni{tva. Radi zastra{ivawa i demoralisawa srpskog naroda izvr{en je politi~ki
i kulturni genocid nad srpskim stanovni{tvom.
Poslije ujediwewa 1918. godine nije dovoqno ura|eno na istra`ivawu genocida nad
Srbima u Bosni i Hercegovini. U novoformiranoj dr`avi srpske `rtve su zaboravqene,
a borci i solunski dobrovoqci ostali su neadekvatno nagra|eni. U genocidu nad
srpskim stanovni{tvom u~estvovao je jedan broj Hrvata i muslimana, ali su im Srbi to
oprostili za zarad zajedni~kog `ivota u novoformiranoj dr`avi.
Na kraju Prvog svjetskog rata razvila se {ira agitacija za ujediwewe Bosne i
Hercegovine sa Srbijom. Od 52 sreza 42 su se izjasnili za bezuslovno ujediwewe sa
Srbijom. U proklamaciji su izrazili svoju politi~ku voqu 27. novembra 1918. godine da
se srpski narod "smatra sastavnim i nerazdru`ivim dijelom Kraqevine Srbije". Daqi
doga|aji su doveli do ujediwewa na drugi na~in, 1. decembra 1918. godine.
Srbi su pod austrougarskom okupacijom, nezsvisno od wihove antisrpske politike,
znatno unaprijedili prosvjetni, kulturni, umjetni~ki i nau~ni `ivot. Broj osnovnih i
sredwih {kola znatno se pove}ao i tako su stvoreni uslovi za brojnu - srpsku
inteligenciju. Posebno je zna~ajno osnivawe dru{tva "Prosvjeta" 1902. godine, koja je
odigrala veoma zna~ajnu ulogu u stvarawu srpskih prosvjetnih kadrova. Ona je bila
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 14

matica cjelokupnog kulturno-prosvjetnog `ivota i rada. Iz tih redova izrastaju


Jeremi}, Uro{ Kruq i drugi.
Prva kwi`evnost se javila poslije okupacije, a posebno u centrima Sarajevu,
Mostaru i Bawaluci. Brojni listovi i ~asopisi bili su znak duhovnog i nacionalnog
bu|ewa kao [anti}, Du~i}, ]orovi}, Ko~i} i wihovi drugovi i saradnici, koji su
udarili temeqe kwi`evnom i kulturnom `ivotu sa izrazitim nacionalnim
osobenostima.
Za vrijeme austro-ugarske okupacije po~elo je plansko doseqavawe stanovni{tva iz
drugih dijelova Monarhije, a naro~ito u krajeve gdje je `ivjelo kompaktno doma}e srpsko
stanovni{tvo. Doseqavane su razli~ite vjere, ali najvi{e katolici, a najmawe
pravoslavni. Bilo je i iseqavawa, naj~e{}e muslimana i Srba. Prema prvom popisu iz
1879. godine u Bosni i Hercegovini je `ivjelo 1.158.164 stanovnika. Tre}i popis izvr{en
je 1895. godine i vidqivo je da se procenat stanovni{tva znatno pove}ao na 1.568.092
stanovnika, od ~ega 42,9% pravoslavnih, 21,3% katolika i 35% muhamedanaca. U odnosu
na prethodni popis, po popisu iz 1910. godine pove}ano je u~e{}e pravoslavnog
stanovni{tva i iznosilo je 43,4%, tako da je pravoslavno stanovni{tvo ~inilo ve}insko
stanovni{tvo, a u nekim krajevima, kao u Bosanskoj Krajini, imalo apsolutnu ve}inu.
Procjewuje se da je u Prvom svjetskom ratu stradalo oko 200.000 Srba.

4. Bosna i Hercegovina u sastavu Kraqevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Kraqevine


Jugoslavije

U toku Prvog svjetskog rata dominirala je ideja da su Srbi, Hrvati i Slovenci


jedan narod, a tri plemena. Na toj pretpostavci gra|eni su ratni ciqevi Srbije i dosta
kolebqiva politika Nikole Pa{i}a koji je znao za predloge Rusije da se stvore dvije
jugoslovenske dr`ave i to jedna katoli~ka od hrvatskih i slovenskih oblasti, a druga
pravoslavna od Srbije, Crne Gore, pro{irene Bosnom i Hercegovinom. Poslije proboja
Solunskog fronta Pa{i} je kazao da je Srbija u{la u rat da oslobodi Srbe, Hrvate i
Slovence, da je zbog toga podnijela `rtve i da je zadatak Srbije da oslobodi "Srbe
najprije, oni ho}e s nama, Hrvati i Slovenci neka se opredijele ako ho}e s nama, ako ne
ni{ta". Me|utim, srpski zvani~ni faktori nijesu ni tada, a ni kasnije odredili srpski
etni~ki prostor, {to }e skupo stajati srpski narod. Tako je bez razra|ene i jasne
koncepcije vlasti, Aleksandar proglasio 1918. godine jedinstveno Kraqevstvo Srba,
Hrvata i Slovenaca.
Razdobqe od dono{ewa ovog akta do izglasavawa Vidovdanskog ustava pravna
literatura tretira kao prelaznu fazu dr`avnog provizorijuma. Od tog akta pa do
izglasavawa Vidovdanskog ustava ispoqena je {iroka politi~ka djelatnost u kojoj su
15 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

politi~ke partije, grupe i pojedinci izrazili svoje stavove o pitawu dr`avnog ure|ewa
i polo`aja Bosne i Hercegovine. Ve}ina politi~kih stranaka izjasnila se da Bosna i
Hercegovina u|e kao cjelovita u novoformiranu dr`avu, izuzev Josipa Smodlake koji je
podijelio na oblasti Krajine sa Bawalukom, Bosna sa Sarajevom i Primorje (gdje spada i
Hercegovina) sa Splitom. Me|utim, Bosnu i Hercegovinu, kao autonomnu ili federalnu
jedinicu nijesu prihvatile vode}e srpske stranke i neke mawe grupacije potkrepquju}i
to ~iwenicom da i pod turskom upravom nije bila ni{ta drugo nego vilajet, u ~emu nije
bilo ni~ega dr`avnopravnog. Smatralo se da se iza zahtjeva za autonomijom Bosne i
Hercegovine u zajedni~koj dr`avi obavezno kriju hrvatski nacionalisti, koji su u tome
obavezno vidjeli mogu}nost da ujediwewi sa muslimanima minoriziraju Srbe.
Politi~ari svih srpskih gra|anskih stranaka bili su jedinstveni u tome da interesi
Srba u Bosni i Hercegovini nijednog trenutka ne smiju biti dovedeni u pitawe i da u
bilo kakvim reorganizacijama, Bosna i Hercegovina, kao srpska zemqa, mora biti u
sastavu Srbije.
Pod vanrednim okolnostima, 28. juna 1921. godine, sa ve}inom od 13 glasova
primqen je Konstitutivni ustav Kraqevine SHS. U tom ustavu Bosna i Hercegovina se
pomiwe na jednom mjestu, u odeqku Prelazna nare|ewa ~lan 135. koji obavezuje budu}i
zakon o oblastima da wihovu podjelu izvr{i tako da Bosna i Hercegovina ostane u
svojim istorijskim granicama. Kasnije, prema Uredbi o podjeli zemqe na oblasti, ~itava
teritorija dr`ave bila je podijeqena na 33 oblasti, iako ih je ustav predvi|ao 36. Od
ovih oblasti samo je sedam prema{ivalo pola miliona stanovnika, a neke oblasti nijesu
brojale ni 200 hiqada. Bosna i Hercegovina podijeqena je na okruge: Tuzla (28), Sarajevo
(29), Mostar (30), Travnik (31), Bawaluka (32) i Biha} (33).
Zavo|ewem {estojanuarske diktature, transformisana je Kraqevina SHS u
Kraqevinu Jugoslaviju, a dr`ava podijeqena na devet banovina i grad Beograd sa
posebnom upravom. Na teritoriji Bosne i Hercegovine formirana je Vrbaska banovina
sa centrom u Bawaluci, sa kompaktnim srpskim stanovni{tvom. Ostali dio Bosne i
Hercegovine bio je razdijeqen izme|u Drinske, Zetske i Primorske banovine. Drinska
banovina je formirana sa centrom u Sarajevu. Primorskoj banovini pripali su srezovi:
bugojanski, kowi~ki, livawski, qubu{ki, mostarski, prozorski, tomislavgradski i
travni~ki, kao i dvije ispostave: Kupres i Posu{je. Zetskoj banovini pripadali su
srezovi: stola~ki, trebiwa~ki, nevesiwa~ki, bile}ki, gata~ki, qubiwski i fo~anski,
kao i dvije ispostave: ^apqina i Kalinovik.
Ovakva administrativno-tehni~ka podjela izazvala je kritike sa raznih strana.
Istori~ar V. ]orovi} je najvi{e prigovarao {to je bosansko-hercegova~ka teritorija
pripojena Primorskoj banovini. Podjela dr`ave na banovine nije bila samo zasnovana
na ekonomsko-geografskim faktorima ve} i na nacionalnom. Dravska banovina se
poklapala sa etni~kom teritorijom Hrvata, a svih ostalih {est banovina je imalo
ve}insko srpsko stanovni{tvo. Ono {to za~u|uje jeste ~iwenica da je ovom
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 16

teritorijalnom podjelom izostalo trajno i dugoro~no rje{ewe velikog dijela


kompaktnog srpskog stanovni{tva u Dalmaciji, Lici, Kordunu i Zapadnoj Slavoniji,
koji je ostao u Savskoj i Primorskoj banovini.
Ubrzo su se pokazale pogubne posqedice ovakve podjele i razbijawa srpskog etni~kog
korpusa, jer su hrvatski politi~ari uspjevali da se formira 1939. godine Banovina
Hrvatska sporazumom Cvetkovi}-Ma~ek, kada su dijelovi sa etni~kim srpskiim
stanovni{tvom ostali Banovni Hrvatskoj, a prikqu~ene su i oblasti: od Zetske banovine
srez Dubrovnik, iz Vrbaske banovine Grada~ac i Derventa, iz Drinske banovine
Travnik, Br~ko i Fojnica, a iz Dunavske banovine [id i Ilok. No, to nije bilo
definitivno rje{ewe teritorijalnog pitawa, jer je u sporazumu stajala i klauzula da }e
se opet Banovina Hrvatska odrediti prilikom preure|ewa dr`ave. Od Bosne i
Hercegovine tada je oduzeto oko 6.120 km2 teritorije i oko 720.000 stanovnika.
U vrijeme sporazuma Cvetkovi}-Ma~ek formulisani su i zahtjevi za statusom Bosne
i Hercegovine. Uglavnom su se svodile na a) svesrpska koncepcija, po kojoj je Bosna i
Hercegovina trebala biti prikqu~ena Srbiji, b) velikohrvatska koncepcija po kojoj je
trebalo veliki dio Bosne i Hercegovine pripojiti Hrvatskoj, c) koncepcija o
autonomiji Bosne i Hercegovine i d) koncepcija o plebiscitu.
Srpska ideja, preko Srpskog kulturnog kluba, sastojala se u tome da se Bosna i
Hercegovina ne mo`e konstituisati kao samostalna ravnopravna autonomna jedinica.
Izuzev pristalica Srpske samostalne stranke, sve srpske politi~ke stranke i
organizacije u budu}em preustrojstvu dr`ave, Bosnu i Hercegovinu su sagledave u sklopu
Srbije, odnosno srpskih zemaqa. Nasuprot paroli "Srbi na okup", od strane hrvatskih
nacionalista ~uli su se predlozi da se Bosna i Hercegovine pripoji Hrvatskoj i da se
stvori jedinstven front "Hrvata islamske i katoli~ke vjere". Muslimani u Bosni i
Hercegovini, izuzev pojedinaca, bez obzira na partijsku opredjeqenost i nacionalnu
orijentaciju, izjasnili su se za autonomiju Bosne i Hercegovine. Za autonomiju su se
izjasnili i studenti, kao i Komunisti~ka partija iz svojih politi~kih razloga.
Koncepcija o plebiscitu bila je stalno prisutna u politi~kim kombinacijama Hrvatske
seqa~ke stranke, jer je ona ra~unala s pridobijawem muslimanskog stanovni{tva, pa je u
tom smislu vr{ena agitacija i propaganda. Komunisti su lansirali svoju floskulu o
simetrijama da je BiH jednako srpska, hrvatska i muslimanska.
Srpski politi~ki faktori i stranke nijesu imali jasan nacionalni program i ciq.
Ideja o {est banovina, sa srpskim ve}inskim stanovni{tvom, kao ujediwenim budu}im
Srpskim zemqama sa centrom u Skopqu, ostalo je smao kao ideja na papiru. Svi
nacionalni projekti srpskih politi~ara zavr{ili su tragi~no 1941. godine, kada je
nametnuto pakleno usta{ko rje{ewe. To }e voditi u krvati rasplet, kada su usta{e
izvr{ile genocid nad srpskim narodom u Bosni i Hercegovini.
17 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

5. Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu

Po~etak rata 1941. godine bio je tragi~an za srpski narod. Pred naletom
fa{isti~kih sila Jugoslavija se raspala kao kula od karata.
Srpski narod u Bosni i Hercegovini na{ao se u monstruoznoj fa{isti~koj
tvorevini, Nezavisnoj dr`avi Hrvata. Spasavaju}i se do genocida, srpski narod je digao
ustanak, ali se Komunisti~ka partija `eqela staviti kao glavna i rukovode}a snaga.
Du`e vrijeme ~etni~ke i partizanske jedinice sara|uju i zajedni~ki se bore na ~itavoj
teritoriji Bosne i Hercegovine. Od 1943. godine ~etnici su u NOP-u gledali
najopasnijeg neprijateqa i suparnika koji ugro`ava su{tinske interese monarhije.
Istovremeno je partizanski pokret smatrao ~etnike za najqu}e protivnike i politi~ke
rivale. ^etnici prikazuju komuniste kao najve}e neprijateqe srpskih svetiwa,
internacionalni olo{ i tu|ince kojima je jeftina srpska krv da bi se oni ustoli~ili na
vlasti. Komunisti su sa razli~itim vokabularom vodili agitaciju i propagandu protiv
~etnika. Tako se produbqivao jaz bratske mr`we, ideolo{ka i politi~ka iskqu~enost i
bratoubila~ka borba. To je samo moglo koristiti neprijateqima srpskog naroda.
Dra`a Mihailovi} je u decembru 1941. godine dao osnovne instrukcije u kojima su
sadr`ani glavni ciqevi ~etni~kog pokreta. Kao glavni ciq ozna~eno je stvarawe
"velike" Jugoslavije i u woj "velike" Srbije, koja bi zahvatala Srbiju, Crnu Goru, Bosnu
i Hercegovinu, Banat i Ba~ku. Neke krajeve kao Sanxak, Bosnu i Hercegovinu je trebalo
etni~ki o~istiti od onih koji su bili krivi za slom dr`ave. Ideja o "velikoj" i
"hogomenoj" Srbiji podrazumijevala je nacionalno i vjerski ~istu cjelinu, pa je
progla{eno ujediwewe i okupqawe Srba u jednu cjelinu, u koju bi trebalo ukqu~iti
teritorije Korduna, Banije, Slavonije i Vojvodine, s granicama do Karlovca i Ogulina,
dozvoqavaju}i da ona takva bude federativno vezana sa Hrvatskom i Slovenijom.
Odlukama AVNOJ-a 1943. godine u Jajcu, komunisti su nametnuli temeqe novog
poslijeratnog politi~ko-teritorijalnog ure|ewa dr`ave sa {est republika, me|u kojima
i Bosna i Hercegovina. Bilo je predloga da se Bosna prikqu~i kao autonomna jedinica
Srbiji, a Hercegovina Crnoj Gori, ali to je ostalo kao privatna inicijativa nekih
komunista iz vrha Partije. Preovladala je ideja o jedinstvenoj Jugoslaviji na
federativnim principima. Ova ideja na{la je upori{te me|u seqa{tvom koje je ~inilo
masovnu bazu partizanskog pokreta, jer je ideja jugoslovenstva imala dubqe
romanti~arske i istorijske korijene.
Desio se istorijski paradoks da su Srbi bili na udaru fa{isti~kih okupatora i
svih nesrba biv{e Jugoslavije, a Hrvati se bore zajedno sa fa{istima protiv Srba i
wihovih saveznika. Novo Titovo jugoslovenstvo (Bratstvo i jedinstvo!) gra|eno je na
ideolo{koj i politi~koj osnovi. Zapadni saveznici (Englezi i Amerikanci) trebali su
povjerovati da se preko ~etni~kog pokreta obnavqa "velikosrpska hegemonija". Ni
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 18

zapadni saveznici, a ni ugro`eni Sovjetski Savez nijesu prozreli igru velikog


manipulatora.
Amerika dugo nije bila za obnovu Jugoslavije. Predsjednik Ruzvelt je u vi{e navrata
1942. i 1943. godine ponavqao te stavove. Na sastanku sa Idnom 15. marta 1943. godine
izjavquje da Srbi i Hrvati nemaju mnogo zajedni~kog i da je smije{no prisiliti tako dva
opre~na naroda da `ive zajedno u dr`avi. On je predlagao da se poslije rata obnovi
Srbija kao samostalna dr`ava, a da se Hrvatska stavi pod starateqstvo Ujediwenih
nacija. Idn je smatrao da treba stvoriti zajedni~ku dr`avu Jugoslaviju, pod zajedni~kom
dinastijom, ali na principima konfederacije.
Na kraju rata preovladala je ideja kompromisa poznata kao borba za priznawe Nove
Jugoslavije, kada je jugloslovenska stvarnost podre|ena komunisti~kim iluzijama.
Ustoli~en je komunisti~ki sistem i ~ovjek bez ikakve tradicije u srpskom narodu, uz
obilatu pomo} Sovjetskog Saveza. Taj istorijski kompromis ozna~io je i kraj jedne
prirodne istorijske epohe, kada je iskori{ten federalni princip u kome je srpski narod
ostao raskomadan u socijalisti~kim republikama. Srbi su bili podijeqeni u ratu 1941-
1945. godine na ~etnike i partizane, da bi na kraju rata i jedni i drugi zavr{ili u
Brozovoj diktaturi.
Nezavisna dr`ava Hrvatska bila je stvorena u funkciji dovr{etka obra~una sa
Srbima u Hrvatskoj i hrvatizacije Srba muhamedanaca, koje su nazivali "hrvatsko
cvije}e". Muslimani su u Bosni i Hercegovini postali plijen hrvatske nacionalne
strategije i u~estvovali u genocidu nad Srbima. Zlu sudbinu su poslije rata izbjegli
zahvaquju}i srpskoj "golubijoj" }udi i pravoslavnom oprostu, a bogami i Titovoj
antisrpskoj politici. U toku NOB-e jedan broj muslimana se opredjelio za partizanski
pokret.
Ra~una se da je u toku Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini stradalo oko
700.000 qudi, od kojih neuporedivo najvi{e Srba. Ratni gubici u Krajini i Posavini
cijene se na oko 430.000, u Semberiji i Bir~u oko 135.000 i isto~noj Hercegovini oko
85.000. Dakle, smao u ova tri izrazito srpska podru~ja stradalo je 650.000 stanovnika.

6. Socijalisti~ka Republika Bosna i Hercegovina u socijalisti~koj Jugoslaviji

Zavr{etkom Drugog svjetskog rata 1945. godine, u okviru Federativne Narodne


Republike Jugoslavije uspostavqena je ponovo i politi~ko-administrativna jedinica
Bosna i Hercegovina. Zakonom o teritorijalnoj podjeli NR BiH 1945. godine prostor ove
republike je podijeqen na sedam okruga: Bawaluka, Biha}, Doboj, Mostar, Sarajevo, Tuzla
i Travnik. Ubrzo poslije toga bilo je vi{e teritorijalnih promjena s ciqem da se uvede
19 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ve}i stepen teritorijalne centralizacije. Naro~ito je zapa`en razvoj republi~kog


centra oko Sarajeva na ra~un Bawaluke i ostalih regija sa prete`no srpskim
stanovni{tvom. Takvu politiku vodila je Turska, Austro-Ugarska, stara Jugoslavija, a
nastavqena je i u vrijeme Brozove diktature. Politi~ki vrhovi su vodili takvu
ekonomsku politiku da se marginalizuju srpske oblasti kao ekonomski neperspektivne.
Takvom politikom podsticano je iseqavavawe srpskog naroda iz "pasivnih krajeva" iako
su iz wih crpili prirodna bogatstva. Stvarawem brojnih malih op{tina (109) vidqiva
je tendencija da se u malim op{tinama Srbi stave u mawinski polo`aj. Tako je i
Jugoslovenska narodna armija za svoje poligone izabrala srpska naseqa i potpuno ih
iselila, a nasuprot tome ogromna sredstva su ulo`ena u vojne gigante u muslimansko-
hrvatskim regionima: Vitez, Travnik, Bugojno, Kowic, Gora`de i druga mjesta.
Prvi poslijeratni popis stanovni{tva izvr{en je 1948. godine. Ve} u ovom popisu
u~e{}e Srba (pravoslavnih) i Hrvata (katolika) u ukupnom stanovni{tvu zna~ajno se
smawuje u odnosu na prethodni popis (Srbi: sa 44,2 na 41,6% i Hrvati: sa 23,6 na 22,6%), a
pove}ava u~e{}e muslimana (sa 30,9 ba 34,7%). Prema popisu stanovni{tva iz 1961.
godine stanovni{tvo se prvi put izja{wavalo po nacionaolnoj pripadnosti, a ne po
konfesijama. Muslimani su imali pravo da se izja{wavaju kao Srbi, Hrvati ili
neopredjeqeni, {to je zna~ajno uticalo i na nacionalnu strukturu. Procenat Srba se
pove}ao na 42,9%, u~e{}e Hrvata je ne{to smaweno na 21,7%, a nivo muslimana je ne{to
smawen, na 34,1%. Te{ko je re}i koliko je procenat muslimana koji se opredjelio za
srpsku ili hrvatsku nacionalnost, ali se vidi da je taj procenat neznatan. Isto tako
treba re}i da je ovaj period 1948-1961. godine vrijeme intenzivnih migracija srpskog
stanovni{tva iz Bosne i Hercegovine, usmjerenim prema Srbiji (poznata kao osma
ofanziva).
Prema popisu iz 1971. godine muslimani se prvi put izja{wavaju kao nacija i tada
su, prvi put u istoriji, postali brojniji od Srba. Muslimani imaju 39,6%, Srbi 37,2%, a
Hrvati 20,6%. Pad u~e{}e Srba i Hrvata u odnosu na ranije popise, posqedica je
migracija, smawenog prirodnog prira{taja i povratka nekih naturalizovanih
muslimana u novu muslimansku naciju. U ovom popisu kategorija Jugosloven je pro{la
lo{e sa svega 1,5% stanovni{tva. Treba re}i da je period 1961-1971. godine period
ekonomske emigracije i u susjedne oblasti, ali i inostranstvo, a posebno srpskog i
hrvatskog stanovni{tva.
Popis iz 1981. godine karakteristi~an je po tome {to je dozvoqavao izja{wavawe za
kategoriju Jugosloven u nacionalnom smislu, ravnopravno sa drugim nacionalnostima,
za razliku od ranijih popisa kada se pod tim pojmom podrazumijevalo kao nacionalno
neopredjeqen. Time je nastavqeno jo{ ve}e opadawe u~e{}a srpskog naroda u ukupnom
stanovni{tvu u Bosni i Hercegovini u svim wenim regijama. Nagli porast broja
Jugoslovena smawio je udio srpskog stanovni{tva ispod jedne tre}ine ukupnog
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 20

stanovni{tva (31,6%). Pojava Jugoslovena u popisu jedino bitno ne uti~e na porast


u~e{}e muslimana - 38,8%.
Posqedwi popis iz 1991. godine nedvosmileno je pokazao nacionalnu polarizaciju
i promjene u nacionalnoj strukturi stanovni{tva. Nastavqen je trend porasta u~e{}a
muslimanskog stanovni{tva u svim regijama Bosne i Hercegovine. Po tom popisu Srbi
su ~inili 31,4%, Hrvati 17,3%, a muslimani 43,7% stanovni{tva.
Moglo bi se re}i i da je u toku posqedwih 80 godina broj muslimana pove}an 3,24
puta, a Srba i Hrvata 1,8 puta. Me|utim, ako se analiziraju svi popisi od 1910. godine,
jasno je da su Srbi u Bosni i Hercegovini ve}inski narod sve do 1971. godine. U jednom
razdobqu 1961-1981. godine Srbi su postali mawinski narod, a muslimani ve}inski. Dok
je u turskom ropstvu srpski narod fizi~ki stradao, pod austrougarskom duhovno
osaka}en, pravu biolo{ku katastrofu do`ivio je u vrijeme Brozove diktature. Neki
~isto srpski krajevi i gradovi ostali su vez ve}inskog srpskog stanovni{tva, a u nekim
postali relativna ve}ina. O tom periodu tek treba vr{iti istra`ivawa.
Pod firmom bratstva i jedinstva, nacionalne ravnopravnosti i borbe protiv
"velikosrpskog hegemonizma" po~iwe favorizovawe tek stvorenih i neafirmisanih
nacija. Tako su bosanski muslimani po~eli razvijati regionalni bosanski patriotizam
i istorijsku nostalgiju za turskim vaktom (pusto tursko!). @eqeli su stvoriti bosansku
naciju i dr`avu. To je politi~ki formulisano u poznatoj Islamskoj deklaraciji. Tu je
nedvosmisleno izra`ena `eqa za stvarawem muslimanske "filxan" dr`ave, a Srbi i
Hrvati su trebali da postanu "nemuslimanske mawine". Kako to nijesu bili u stawu sami
ostvariti posegli su za pomo}i sa strane u vidu islamske solidarnosti, po{to su svi
muslimani "bra}a". Ta ideologija je antisrpska, antislovenska, antipravoslavna i
antihri{}anska.
U periodu socijalizma muslimansko pitawe nije istra`eno, ni dovoqno prou~avano
iz politi~kih razloga. Vjerski identitet nije mogao biti sporan, ali su bile sporne
nacionalne i dr`avne aspiracije na ra~un Srba i Hrvata. Vrlo vje{to je izbjegavano da
se objasni wihovo etni~ko porijeklo od Srba i Hrvata i ~uvawe vjerskog indentiteta, jer
samo na tome mogu zasnovati nacionalno osje}awe. Uzimaju}i naziv Bo{wak, oni time
pretenduju da pro{ire "multietni~ki" prostor. Pod izgovorom o~uvawa cjelovite Bosne
i Hercegovine, `ele stvoriti svoju islamsku dr`avu na Balkanu, koja bi u budu}nosti
obuhvatala {iri prostor Kosova i Metohije, Ra{ke oblasti, Zapadne Makedonije,
dijelove Crne Gore, Gr~ke, Bugarske i cijele Albanije, odnosno sve teritorije gdje su
muslimani u ve}ini.
Islamska dr`ava u Bosni i Hercegovini, kako su je zamislili weni idejni tvorci,
negira subjektivitet srpskom i hrvatskom narodu, {to }e dovesti do gra|anskog, vjerskog
i etni~kog rata sva tri naroda, ali su se iz svojih interesa i ra~una muslimani i Hrvati
udru`ili protiv Srba. Mnogi sprski intelektualci nijesu shvatili istorijske
21 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

konstante i namjere islama i katolicizma, pa jo{ uvijek `ive u iluzijama o


multietni~koj i multikulturnoj Bosni i Hercegopvini. Ujediwuje se samo ono {to je
mogu}e ujediniti. Religije u Bosni i Hercegovini se nijesu mogle ujediniti i to je dovelo
do rata. Primjeweno na jugoslovenski problem, Hangtintonova globalisti~ka zapa`awa
o sukobu mulitetni~kog i ekspanzivnog islama sa drugim religijama postaju sve vi{e
aktuelna.

7. Uzroci raspada socijalisti~ke Jugoslavije (glavni procesi)

Rasulo Socijalisti~ke Federativne Republike Jugoslavije pripremano je spoqa i


iznutra, dugi niz godina. O spoqnim uzrocima ovdje nije mogu}e govoriti, jer je to
posebno pitawe i spada u geopolitiku. Unutra{wi uzroci su kompleksni i raznovrsni,
pa ih je mogu}e samo nazna~iti. U publicistici, a i u nauci, mogu se pro~itati
pristrasni i upro{}eni pogledi na ovo pitawe.
Svi istra`iva~i su saglasni da je federativni ustav iz 1974. godine afirmisao
suverenitet republika i otvorio politi~ku krizu. Neozbiqno je za raspad Jugoslavije
optu`ivati samo "velikosrpski nacionalizam", a posebno Memorandum Srpske akademije
nauka, jer to nije usvojio ni jedan dr`avni organ kao nacionalni program, a nije
osnovana ni politi~ka stranka sa tim programom. Jedna grupa srpskih intelektualaca
razmi{qa o sudbini srpskog naroda kada su poquqani temeqi federativne dr`ave.
Izba~ena je parola da i Srbi trebaju stvoriti svoju dr`avu od teritoreje gdje Srbi
sa~iwavaju ve}inu. Srbi na Kosovu i Metohiji bili su ugo`eni od albanskih
separatista. Po~etkom februara 1989. godine albanski separatizam dostigao je
kulminaciju. Eskalacija separatizma se pretvara u kulminaciju, ali to je posebno
pitawe.
Savez komunista bio je, tobo`e, koheziona snaga jedinstva. Me|utim, na 14.
vanrednom Kongresu 26. maja 1990. godine, dolazi do rascjepa. Hrvatska i Slovenija su se
odlu~ile na vlastiti put. Na parlamentarnim izborima 1990. godine u Sloveniji i
Hrvatskoj su pobijedile stranke koje su zagovarale suverene nacionalne dr`ave.
Srpsko politi~ko rukovodstvo, na ~elu sa Milo{evi}em, smatralo je da se u slu~aju
raspada SFRJ, unutra{we republi~ke granice trebaju smatrati kao administrativne, a
Srbi treba da `ive u jednoj dr`avi. Naro~ito su se Srbi u Hrvatskoj osje}ali ugro`enim
(iskustvo iz NDH), pa su 19. avgusta 1990. godine proveli plebiscit, na kome su izrazili
potrebu za autonomijom. Istovremeno je po~elo naoru`avawe srpske milicije i podizawe
barikada na putevima (Hrvati su to nazvali "balvan-revolucija").
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 22

U toku 1991. godine odr`ano je {est susreta predsjednika jugoslovenskih republika.


Ispoqene su dvije suprotstavqene koncepcije: jedna koju su zastupale Slovenija i
Hrvatska, a drugu Srbija i Crna Gora. Na sastanku u Sarajevu 6. juna 1991. godine Bosna i
Hercegovina i Makedonija izlaze sa kompromisnim prijedlogom o preure|ewu
Jugoslavije: a) Savez jugoslovenskih republika, ili b) Savez jugoslovenskih dr`ava. To je
bio posqewi poku{aj da se rije{i Gordijev ~vor jugoslovenske krize. Niko tada nije
presjekao zamr{eno ~vor.
Dileme su razrije{ene izme|u 15. maja i 26. juna 1991. godine kada je poslije
Borislava Jovi}a trebao do}i na ~elo predsjednika Predsjedni{tva SFRJ Tu|manov
pouzdanik Stipe Mesi}, koji je javno izjavio da mu je glavni zadatak ru{ewe Jugoslavije.
U detaqe nije mogu}e ulaziti. Hrvatska i Slovenija su 25. juna 1991. godine proglasile
nezavisnost. Bio je to po~etak kraja socijalisti~ke Jugoslavije.
U vrijeme kada se dovr{avao proces politi~ke integracije zemaqa Zapadne Evrope,
na jugoslovenskom prostoru je do{lo do raspada Jugoslavije i do secesije wenih
republika. Ovom prilikom mogu}e je samo taksativno nabrojati one najva`nije
spoqnopoliti~ke i unutra{we doga|aje koji }e dovesti do raspada Jugoslavije. Najvi{e
dr`avno rukovodstvo (razjediweno Predsjedni{tvo) pokupavalo je da pomo}u
me|unarodnih posrednika pomiri zava|ene Republike i spasi federalnu dr`avu.
Brionskom deklaracijom od 7. jula 1991. godine prihva}en je stav o mirnom rje{ewu
jugoslovenske krize i zatra`ene su "usluge dobre voqe" Evropske Unije, a upravo to je
ozna~ilo po~etak internacionalizacije jugoslovenske krize. Poslije neuspjelih
poku{aja da se kriza rije{i mirnim putem i bez u~e{}a stranih faktora ona je
prepu{tena me|unarodnim posrednicima. Tako je u Hagu pokrenuta arbitra`an
procedura takozvane Badenterove komisije eksperata, 3. septembra 1991. godine, a ve} 18.
oktobra 1991. godine odr`ana Konferencija o Jugoslaviji na kojoj je data mogu}nost
stvarawa zajedni~ke dr`ave od onih republika koje to `ele. Srbija i Crna Gora odbacuju
taj dokument zbog izostavqawa principa samoopredjeqewa naroda.
Bandeterova komisija eksperata osta}e u me|unarodnoj istoriji prava kao `alostan
primjer svjesnog napu{tawa me|unarodnih pravnih na~ela i afirmacije voluntarizma i
dvojnih kriterijuma. Jugoslaviju su raspar~ali, ali Bosni i Hercegovini su dozvolili
otcjepqewe bez referenduma.
Evropska Unija `rtvovala je mir na Balkanu podupiru}i wema~ki avanturizam.
Francuska vlada je popustila pred wema~kim kancelarom. Isto je uradila iz odre|enih
interesa i Engleska. Odluka o priznavawu ovih banana-republika uslijedila je 18.
decembra 1991. godine. Hrvati su pjevali: "Danke Deuthland".
Neprihvatawem takvih stavova i odluka Evopske Unije, po kojima se avnojevske
granice progla{avaju kao me|unarodne, Srbija i Crna Gora su se na{le u potpunoj
izolaciji. Bandenterova komisija napravila je pravni presedan progla{avaju}i krajem
23 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

decembra 1991. godine interne granice republika kao spoqne me|unarodno priznate. Kao
rezultat spoqne arbitra`e u Rimu novembra 1991. godine od strane ministara EU
donesena je odluka o uvo|ewu sankcija prema ostatku Jugoslavije. Odmah iza toga
uslijedila je Rezolucija Savjeta bezbjednosti br. 721 o potrebi slawa mirovnih snaga UN
u Jugoslaviju. Taj akt je poznat pod nazivom Vensov plan.
Sa dono{ewem deklaracija o nezavisnosti i samostalnosti donijet je ultimatum da
JNA mora do odre|enog roka napustiti prostor secesionisti~ke republike. Prvo
Slovenija, zatim Hrvatska, a potom i Makedonija svojim ustavnim odlukama
progla{avaju izdvajawe. Tim putem po{la je i muslimansko-hrvatska koalicija Bosne i
Hercegovine. Tako je secesionisti~kom politikom rije{ena sudbina Jugoslavije.

8. Uzroci krize u Bosni i Hercegovini i po~etak rata 1992. godine

Budu}i istra`iva~i pitawa uticaja stranih dr`ava i wihovih tajnih slu`bi u


Bosni i Hercegovini, ima}e mnogo posla. To ne}e biti predmet ovog razmatrawa.
Ukaza}e samo na osnovne uzroke i slijed doga|aja.
Na izborima u Bosni i Hercegovini odr`anim 18. novembra 1990. godine najve}i
dio glasa~a odlu~io se da glasa za svoje nacionalne partije. SDA je osvojila 86
poslanika (35,83%), SDS je dobila 72 poslanika (30%) i HDZ 44 poslanika (18,33%). Tri
vode}e nacinalne stranke osvojile su 202 mjesta u Parlamentu, a sve ostale 38 poslanika.
Op{ta dr`avna kriza reflektovala se na BiH.
Muslimani BiH se politi~ki konstitui{u u SDA, muslimansku bo{wa~ku
organizaciju, a biv{i muslimanski komunisti se od wih ideolo{ki ne razlikuju, izuzev
{to konzumiraju alkohol. Sve muslimanske struje u BiH (izuzev Abdi}eve) prihvatile su
zastavu muslimanskog fundamentalizma definisanog u Islamskoj deklaraciji Alije
Izetbegovi}a. On je wu napisao 1970. godine i ona je dvije decenije kru`ila u rukopisu.
(Na su|ewu autoru ovih redova prigovoreno je {to sam u razgovoru pomiwao brojne
gradwe xamija, a zna se da se godi{we gradilo po 20 xamija!)
U Islamskoj deklaraciji Alija Izetbegovi} je otvoreno, nedvosmisleno i javno
zagovarao islamsku dr`avu u Bosni i Hercegovini, a Srbima i Hrvatima je bila
namijewena sudbima "neislamske mawine". Izetbegovi} je `elio formirati islamsku
dr`avu, sa tri vjere od kojih je islamska temeqna. On je u toj Islamskoj deklaraciji
posijao vjetar me|u bosanskim muslimanima, a oni su po`weli strahovitu buru
gra|anskog i vjerskog rata.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 24

U Skup{tini Bosne i Hercegovine 15. oktobra 1991. godine poslanici SDA i HDZ
usvajaju Memorandum o suverenoj BiH. Srspki poslanici organizovani u SDS napu{taju
Skup{tinu. Oni ne `ele odvajawe Bosne i Hercegovine od Jugoslavije.
Poslije usvajawa Memoranduma o suverenoj BiH, preglasavwem Koalicije,
poslanici srpskog naroda u Skup{tini konstitui{u 24. oktobra 1991. godine posebnu
Skup{tinu srpskog naroda BiH. Ubrzo je organizovan i plebiscit srpskog naroda u BiH
9. i 10. novembra 1991. godine za ostajawe u Jugoslaviji. Preko 96% naroda se izjasnilo za
ostajawe u Jugoslaviji. Uprkos tome Vlada i Predsjedni{tvo, bez Srba, 20. decembra
1991. godine donosi odluku da se uputi zahtjev EU za priznavawe suverene, samostalne i
nezavisne BiH, a 29. februara i 1. marta 1992. godine Hrvati i muslimani sproveli su
referendum o suverenoj Bosni i Hercegovini. Tako je Ustav Bosne i Hercegovine bio
poni{ten.
Srbi su kao odgovor na ignorisawe prava sva tri naroda 9. januara 1992. godine
proglasili Srpsku Republiku Bosnu i Hercegovinu. Vlada Bosne i Hercegovine, bez
Srba, tra`i me|unarodno priznawe. Bandeterova komisija donosi zakqu~ak kojim se
tra`i da se putem referenduma pozovu svi gra|ani BiH na izja{wavawe pod
me|unarodnom kontrolom.
Na muslimansko-hrvatskom referendumu glasalo je 63% za nezavisnu BiH, ali to
nije dvotre}inska ve}ina, jer treba 66,6%, {to je uobi~ajena praksa u me|unarodnom
pravu. To je izazvalo onaj naboj koji }e eskalirati od sukoba u rat. Povod je bio napad na
srpske svatove. Tre}ina stanovni{tva Sarajeva sa~iwavali su Srbi. Srbi su 2. marta
podigli u Sarajevu 20 barikada. Po~eo je oru`ani sukob, a Vlada je proglasila op{tu
mobilizaciju 5. aprila 1992. godine.
Muslimani i Hrvati su od 1990. godine izgra|ivali tajne vojne formacije. Ve} u
februaru 1992. godine bilo je regrutovano oko 120.000 dobrovoqaca. Danas poku{avaju da
pripi{u kolektivnu odgovornost Srbima za rat u Bosni i Hercegovini, iako znaju da
nema kolektivne odgovornosti. @ele Srbima da pripi{u zlo~ine, iako se zna da su
zlo~ine pravile sve tri strane.
Evropska zajednica je 6. aprila 1992. godine priznala Bosnu i Hercegovinu kao
nezavisnu i suverenu dr`avu i mimo voqe srpskog naroda. To je presedan koji nije mogao
ostati bez ratnih posqedica.
Krwe Predsjedni{tvo je donosilo nove zakone i uredbe, {to istorija ne poznaje.
Takav slu~aj samovoqe u udarawu temeqa nove dr`ave je jedinstven slu~aj. Zapadne dr`ave
su proglasile jednu nepostoje}u za suverenu dr`avu. One se nijesu pokazale kao "po{teni"
posrednik. To je bio zapaqeni fitiq rata u kome su se sukobili Srbi sa Hrvatima i
muslimanima, muslimani sa Srbima i Hrvatima i na kraju muslimani sa muslimanima.
25 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

9. Rat i politka u Bosni i Hercegovini (1992-1995)

Kod nekih istori~ara i publicista u Federaciji mo`e se pro~itati teza o agresiji


JNA na Bosnu i Hercegovinu, o srpskoj agresiji, o srpskom "~etnitetu" i tome sli~no.
Sve to ima odre|eni ideolo{ki, vjerski i politi~ki predznak i ne mo`e biti predmet
ozbiqnijih politi~kih razmatrawa. Ne mo`e se ozbiqno razmatrati tvrdwa da je biv{a
JNA preimenovana u "vojsku Republike Srpske". Isto tako ne mo`e se u ovom radu dati
detaqniji opis ratnih operacija 1992-1995. godine, jer to spada u predmet istra`ivawa
vojne istorije. Ovdje je mogu}e samo ukazati na glavne tokove rata i politike koji su
doveli do stvarawa Republike Srpske, kao jedne mogu}e istorijske realnosti.
Me|unarodna zajednica je iskoristila povoqan trenutak za razbijawe Jugoslavije,
ali nije `eqela da podijeli Bosnu i Hercegovinu. Uvidjev{i da me|unarodno priznawe
BiH ne zna~i mnogo, EU je formirala ekspertsku grupu koja je trebala da predlo`i
rje{ewe politi~ko-teritorijalne organizacije. Na ~elu grupe bio je portugalski
diplomata Kutiqero. Predlog Kutiqerove grupe poznat je pod nazivom "Lisabonski
papir", od 20. avgusta 1993. godine, kad je srpska strana u ratu bila pobjednica i dr`ala
dvije tre}ine teritorije. U osnovi ovoga rje{ewa bila je kantonalna podjela sa
federalno-konfederalnim elementima dr`avnog ure|ewa. Osim {to je nedore~en i
pravno nejasan, ovaj projekt za Srbe je bio dosta nepovoqan i zbog toga {to je srpski
prostor razbijen na pet nepovezanih kantona. Me|utim, direktno ga je odbila
muslimanska strana, jer ga nije potpisao Alija Izetbegovi}, a napu{ten je i od
predlaga~a.
Prerano priznata Hrvatska i Slovenija, prerano u `urbi priznata Bosna i
Hercegovina, pokazale su se kao katastrofalne gre{ke EU, pa je Organizacija
Ujediwenih nacija preuzela cio proces transformacije zamr{enog jugoslovenskog ~vora.
Odlukom EU i SAD su 6. aprila 1992. godine priznali BiH, ve} 12. aprila 1992. godine
izvr{en je napad na sve objekte JNA u biv{oj BiH. ^im je me|unarodna zajednica
ignorisala srpske zahtjeve, u Bawaluci je 7. aprila 1992. godine progla{ena Srpska
Republika Bosna i Hercegovina. Ovaj naziv je bio pravi naziv za novostvorenu srpsku
dr`avu, ali on je kasnije izmijewen. Londonskom konferencijom 27. avgusta 1992. godine
poku{ano je da se rje{ewe jugoslovenske krize posmatra u paketu, ali je diplomatska
aktivnost prenesena u @enevu. U @enevi je obrazovan 15. septembra 1992. godine upravni
komitet sa 15 ~lanova, a kopredsjednici su bili u ime UN Sarjus Vens, a u ime EU Lord
Dejvid Oven.
Jugoslavija je 23. septembra 1992. godine uskqu~ena iz Generalne Skup{tine UN.
Pregovori su tako intenzivirani sa sve tri zainteresovane strane. Pomiwala se i
podjela BiH na posebne teritorijalne cjeline u konfederaciji, ali je ponu|en novi
prijedlog pod nazivom "Vens-Ovenov plan", koji je ponu|en po~etkom 1993. godine. Po
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 26

ovom planu BiH podijeqena na tri srpske, tri muslimanske i dvije hrvatske provincije,
kao i teritorije pod za{titom UN. Tada je prvi put do{lo do razli~itih stavova
rukovodstva iz Beograda i sa Pala. Taj paket-aran`man poznat pod nazivom "@enevski
sporazum" podnesen je pregovara~ima 20. avgusta 1993. godine. Skup{tina na Palama to
nije prihvatila i kasnije je organizovan referendum srpskog naroda kada je definitivno
taj plan odba~en.
U vrijeme razmatrawa planova koje su nudili me|unarodni posrednici, ratni sukob
na prostoru BiH je eskalirao. Radi razdvajawa zara}enih strana uvedene su mirovne
snage UN (UNPROFOR). Tako je strani faktor postao politi~ki i vojni~ki
dominantan.
Zbog neslagawa oko modela teritorijalno-politi~ke organizacije, od polovine
1993. do polovine 1994. godine, odvijaju se krvavi sukobi izme|u biv{ih saveznika,
Hrvata i muslimana, koji po bestijalnosti prevazilazi sukobe sa Srbima. Pored sukoba
Hrvata i muslimana, po~iwe i muslimansko-muslimanski sukob. To je sukob pristalica
A. Izetbegovi}a i muslimana Zapadne Bosne koju je predvodio Abdi}, a sara|ivao je sa
Srbima (sada mu muslimani `ele suditi kao ratnom zlo~incu).
Svjetski medijatori, posebno SAD i Wema~ka prisiqavaju Hrvate i muslimane da
prekinu rat i prihvate tzv. "Va{ingtonski sporazum" o stvarawu muslimansko-hrvatske
federacije u BiH, sa mogu}no{}u konfederalnog povezivawa sa Hrvatskom. To je
podstaklo druge evropske dr`ave (Francuska, Engleska i Rusija) da se formira tzv.
Kontakt grupa koja bi predlo`ila novi plan u rje{avawu kriznog `ari{ta.
Kontakt grupa je osnovana 25. aprila 1994. godine sa zadatkom da ponudi prijedlog
cjelovitog rje{avawa koji bi sadr`avao kako proporcije teritorijalne podjele, tako i
dr`avno-pravne osnove novih dr`avnih subjekata. Kontakt grupu sa~iwavali su
ministri inostranih poslova: Rusije (Kozirjev), SAD (Kristofer), Engleske (Herd) i
Wema~ke (Kinkel). Kontakt grupa je po~etkom jula 1994. godine ponudila prvu verziju
plana insistiraju}i na podjeli prostora u proporciji 49% za Republiku Srpsku i 51% za
muslimansko-hrvatsku federaciju. Ovaj plan Kontakt grupe bio je najnepovoqniji za
Srbe kako po predlo`enoj teritorijalnoj podjeli, tako i u dr`avno-pravnom polo`aju.
Prijedlog je bio ponu|en na principu "uzmi ili ostavi". Srpska strana to nije
prihvatila kao princip. Prijedlog je bio odbijen na referendumu odr`anom u
Republici Srpskoj 27. i 28. avgusta 1994. godine i Odlukom Skup{tine Republike Srpske
na Palama 1. septembra 1994. godine. Tako je Republika Srpska postala politi~ka
realnost sa kojom se moralo ra~unati, iako je wenim predstavnicima bilo onemogu}eno
da sjede za pregovara~kim stolom. Wenu sudbinu krojili su drugi. Kao {to je bio
nametnut rat tako nije mogla ni birati svoju politi~ku opciju. Ciq wene borbe bilo je
ujediwewe svih srpskih zemaqa, ali o tome }e na kraju odlu~ivati drugi.
27 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

10. Dejton i Republika Srpska

Istoriografija je za vrijeme rata kod muslimanskih istori~ara i publicista


stavqena u funkciju dnevne politike. Progla{eno je da muslimani BiH vode porijeklo
od hri{}anske sekte bogumila, a ne od Srba, da je osmanlijsko carstvo primjer socijalne
i vjerske harmonije, da su Srbi u Prvom srpskom ustanku izvr{ili genocid nad
muslimanima, da su sve ustanke u BiH Srbi podizali da bi pqa~kali! Pisalo se bez
nau~ne i moralne odgovornosti o tome da su srpski istori~ari ideolozi srpskog
nacionalizma i niz faktografski neta~nih podataka, {to }e mla|i istori~ari, nadam
se, podvr}i kritici. Na ovom mjestu mogu}e je samo ukazati na one ~iwenice koje mogu
biti sudbonosne za srpski narod i wenu Republiku Srpsku. Istori~ari treba da
odgovore za{to je pobijedila politika rata.
Amerika je proklamovala da ne}e dozvoliti stvarawe pro{irene Srbije. Ona to nije
dozvolila. Srbima u BiH je zaprijetila bombardovawem raketama NATO-a i to je i
u~inila. Od pobjednika Srbi su smi{qeno vojno pora`eni. Umjesto ostvarewa
politi~kog ciqa da Srbi dobiju dr`avu, nametnuta je opcija: "Svi Srbi u avnojevsku
Srbiju". Tako se sve zavr{ilo krajem 1995. godine Dejtonskim sporazumom. U cjelini
gledano, Srbi su pora`eni iako su `eqeli da ostanu svoji na svome. Ipak je Republika
Srpska svijetla ta~ka toga ukupnog srpskog poraza. Ona je danas realnost iako su tvorci
mira ostavili neka otvorena pitawa.
Istori~ar ne mo`e predvi|ati budu}nost, ali je istorija od antike bila pouka
politi~arima "za politi~ku akciju". ^ini se umjesnim ovdje ukazati na osnovne ~inioce
koji }e bitno uticati na istorijsku perspektivu Republike Srpske. Prvo treba re}i da
su se svi ratovi i sukobi rje{avali na kraju idejom pomirewa. Istovremeno, svi su
u~esnici rata poslije toga izvla~ili odre|ene istorijske pouke. Iz pragmati~nih
razloga usvojen je naziv Republika Srpska umjesto pravilnijeg Republika Srpska Bosna i
Hercegovina. Niko kao Srbi ne pola`u pravo na ime Bosne i Hercegovine. Srbi u Bosni
i Hercegovini nemaju drugu maticu. Oni su matica i svoji na svome. Stvorili su svoju
dr`avu kada i Hrvati. Srbima je u ovome nametnutom ratu oduzeto oko 23.000 km2.
Oduzeta su im ~ista srpska sela i gradovi. Toga se Srbi nikada ne}e odre}i. Oni na to
uvijek imaju istorijsko pravo. Republika Srpska (Bosna i Hercegovina) je istorijski
rezultat borbe srpskog naroda od stvarawa srpske sredwovjekovne samostalne Bosanske
dr`ave, pa sve do na{ih dana.
Osnova istorijskog opstanka srpskog naroda u wegovoj pro{losti bili su dr`ava,
pravoslavqe, duhovnost i slovenska solidarnost. Obnoveqena i vaskrsla srpska dr`ava
kao i srpska dr`ava Crna Gora utopqene su 1918. godine u nedefinisanu jugoslovensku
zajednicu. Kada su nastupili dramati~ni doga|aji raspada Jugoslavije, u kojoj je
razbacani srpski etnos imao zajedni~ki krov, srpska pravoslavna crkva bila je zbuwena,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 28

srpska duhovnost ugro`ena dvjema velikim zabludama: jugoslovenskom i socijalisti~kom


idejom, a ~etvrti temeq: slovenska solidarnost, izgubio je svaki zna~aj raspadom SSSR-a
i slabqewem Rusije. Srpskom narodu zaprijetio je tre}i genocid u jednom vijeku.
Istorijsko iskustvo ukazalo je na potrebu stvarawa dvije nove srpske dr`ave od kojih je
sa~uvana samo Republika Srpska (Bosna i Hercegovina).
U najte`im trenucima za srpski narod, Beograd i Podgorica su se igrali
demokratije. Ni pozicija ni opozicija nijesu imali jasan ciq i koncept u novonastaloj
situaciji. Krajem 1995. godine svi su se poradovali miru jednog diktata. U Dejtonskom
miru bila je ugra|ena malodu{nost i nedr`avotvornost srpske politi~ke elite koja je na
sebe preuzela odgovornost za sudbinu srpskog naroda. Dejton je donio mir kada su Srbi
bili etni~ki o~i{}eni od mnogih svojih prostora. Tako je Dejton tra`e}i tobo`e
"stabilna rje{ewa" kaznio srpski narod. Da li su postojala druga rje{ewa? Naravno da
su postojala. Dejton je mogao donijeti mir na Balkanu da je odmah otvorio vrata Evrope
svim jugoslovenskim narodima.
U sada{wim uslovima, osnovni zadatak dr`avne i nacionalne politike Republike
Srpske bio je da se suprotstavi lansiranim neistinama, a da istinu promovi{e kao
vrhovni princip, jer ona je na strani Srba. Ova politka ne smije biti gra|ena na mr`wi
prema bilo kome narodu, pa ni prema onima sa kojima smo ratovali. Nacionalnim
mawinama se moraju garantovati qudska prava prema najve}im evropskim standardima.
Omogu}iti povratak izbjeglica prema reciprocitetu cjelokupnog srpskog etnosa.
Svjetski integracioni procesi zahtijevaju otvoreni sistem i konfederalni okvir svim
etni~kim cjelinama na bazi samoopredjeqewa. Srpska politika nikada ne mo`e
prihvatiti kao svr{en ~in guqewe ~isto srpskih teritorija. Taj problem treba dr`ati
otvorenim sve dok Evropa ne shvati svoje gre{ke, jer se prilike u svijetu relativno brzo
mijewaju. Ne smijemo ostati zbuweni pred na{ih nesporazumima i neuspjesima.
Politika se mora osloboditi svih ideolo{kih zabluda i ukloniti ono kamewe o
koje smo se spoticali, ne vjeruju}i da }emo se samo osloboditi. Svesrspko ujediwewe i
pomirewe mora i daqe ostati istorijski ciq. Tri srpske dr`ave: Srbija, Crna Gora i
Republika Srpska, ostvari}e istorijski ciq formirawem Sjediwenih srpskih dr`ava!
Tako se jedino mo`e sa~uvati dr`ava, bez ideolo{ke, vjerske i nacionalne iskqu~ivosti.
Budu}u politiku treba traditi na svesrpskoj osnovi, demokratskim i slobodarskim
tradicijama, na ekonomskom i kulturnom prosperitetu, otvaraju}i se prema
demokratskom svijetu; treba qubomorno ~uvati ste~ene dr`avno-pravne pozicije.
Dr`avni i nacionalni ciqevi i interesi moraju u}i u svijest i krv svakog svjesnog
gra|anina, i oni moraju biti iznad svakog pojedina~nog, grupnog i partijskog interesa.
Srpska politika se mora boriti za mir i saradwu. Ovaj rat je najboqe pokazao da je
me|usobno istrebqivawe naroda, koji vode isto porijeklo i govore istim jezikom, znak
pomra~enog uma. Mali slovenski narodi na Balkanu smatrani su drugorazrednim
narodima kojim imaju jedini zadatak da svojom krvqu zaustave prodor Turaka i brane
29 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

hri{}ansku Evropu. Oni su uvijek slu`ili velikim silama za wihovo politi~ko


potkusurivawe. Budu}nost malih balkanskih naroda, a Srbi su najbrojniji, zavisi}e od
wihove snage i mudrosti wihovih vo|a. Jedino }e procesi mira i saradwe omogu}iti
malim slovenskim narodima da se me|usobno ne istrebquju, da ostanu svoji na svome i da
ne postanu moderni hazari. Sve drugo bila bi istorijska alhemija. Koliko dugo `ele mir
te{ko je re}i.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 30
31 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRIPREMA MUSLIMANA I HRVATA ZA


ORGANIZOVANI NAPAD NA SRPSKI NAROD U
PERIODU DOK JE REPUBLIKA BOSNA I
HERCEGOVINA BILA U SASTAVU SFR
JUGOSLAVIJE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 32
33 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRIPREMA MUSLIMANA I HRVATA ZA ORGANIZOVANI


NAPAD NA SRPSKI NAROD U PERIODU DOK JE REPUBLIKA
BOSNA I HERCEGOVINA BILA U SASTAVU SFR
JUGOSLAVIJE
Suprotno amandmanu na Ustav BiH (Sl. list SR BiH broj 21/90) prema kojem je
zabraweno, pored ostalog, politi~ko organizovawe i djelovawe usmjereno na ugro`avawe
teritorijalne cjelovitosti SFRJ, muslimani u BiH zajedno sa Hrvatima, pripremali su
se politi~ki i vojni~ki za nasilno otcjepqewe BiH od SFRJ. U toku ovih ilegalnih
priprema, srpski narod je uvidio opasnost od nasilnog otcjepqewa BiH prema kojem bi u
tom slu~aju, do{lo do nestanka srpskog naroda sa svojih vjekovnih prostora, zbog ~ega je
do{lo do istupawa srpskih poslanika iz Skup{tine BiH i organizovawa referenduma
za ostanak BiH u Jugoslaviji.
Na referendumu odr`anom 9. i 10. novembra 1991. godine odazvali su se uglavnom
Srbi i u apsolutnoj ve}ini (preko 90%) izjasnili se za ostanak u Jugoslaviji. Od tog
datuma muslimani su preko muslimanske Stranke demokratske akcije (SDA) unaprijed
pripremqenu ilegalnu oru`anu formaciju "Patriotsku ligu"1 kao svoje vojno krilo
stavili u funkciju agresivnog, represivnog i genocidnog uni{tewa i etni~kog ~i{}ewa
BiH prostora od srpskog naroda, tako|e i drugih naroda, svega {to nije islamsko, radi
stvarawa muslimanske dr`ave po programu i modelu "Islamske deklaracije" Alije
Izetbegovi}a, do koje bi do{lo nakon nasilnog otcjepqewa od Jugoslavije.
Slijede}i antisrpsku koaliciju na prostoru BiH, sredinom 1991. godine
Predsjedni{tvo BiH, suprotno stavu predstavnika srpskog naroda formiralo je tzv.
Krizni {tab za BiH, na ~ijem ~elu se nalazio Ejub Gani}, ~lan Predsjedni{tva tzv. BiH,
a ~lanovi {taba bili su: Sefer Halilovi}, Mustafa Hajrulahovi} zv. "Talijan" i drugi.
Glavni zadatak {taba bio je da na tobo`e "legalan" na~in naoru`a i pripremi
muslimansko stanovni{tvo za oru`anu borbu protiv srpskog naroda. Ubrzo poslije toga
(po~etkom septembra 1991. godine) formirani su i krizni {tabovi po op{tinama, pa ~ak
i po islamskim (vjerskim) zajednicama.
Operativnim radom centara za pra}ewe bezbjedonosne situacije u BiH utvr|eno je da
se po~etkom aprila 1992. godine {tab Islamske zajednice Hrvatske i Slovenije sa
sjedi{tem u Zagrebu, tako|e, bavio nabavkom i distribucijom oru`ja za muslimane Bosne
i Hercegovine. Svi ovi {tabovi bili su sastavqeni izri~ito od muslimanskog i, rje|e,
hrvatskog stanovni{tva. Time su bili ostvareni i formirani preduslovi za

1 "Patriotska liga" - paravojna ilegalna muslimanska organizacija


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 34

organizovanu pripremu muslimanskog i hrvatskog stanovni{tva kao jedinstvenog


(izdvojenog) "entiteta" za borbu protiv "odmetnutog" srpskog naroda u BiH.
Po nare|ewu "Glavnog odbora SDA za BiH" u qeto 1991. godine po~ela je ilegalna
nabavka oru`ja i druge vojne opreme, koja je, preko op{tinskih odbora SDA, ogranaka
"Patriotske lige" i op{tinskih kriznih {tabova, djeqena muslimanskom stanovni{tvu,
odnosno pripadnicima "Patriotske lige". Oni su bili svrstani u razne paravojne grupe,
~esto pod nazivom "Zelene beretke" ili su djelovali u sastavu jedinica muslimanskog
dijela Ministarstva unutra{wih poslova ili muslimanske Teritorijalne odbrane.2
Po izjavi Alije Izetbegovi}a za list "Qiqan" od 14. 12. 1994. godine, juna 1991.
godine, uo~i po~etka rata u Sloveniji i Hrvatskoj, SDA je organizovala veliki skup
"odgovornih qudi" na kome je formiran Savjet za nacionalnu odbranu koji je rukovodio
radom "Patriotske lige". 3
Dr Safet Halilovi} u svojstvu predsjednika Gradskog odbora SDA Sarajevo izjavio
je listu "Qiqan" od 15. 6. 1994. godine: "SDA je stvorila Patriotsku ligu i druge
formacije koje su poslu`ile kao jezgro budu}e dr`avne vojske. U svemu, uloga predsjednika
Alije Izetbegovi}a i wegovih najbli`ih saradnika bila je u svim fazama odlu~uju}a - od
organizacije, naoru`awa, me|unarodne podr{ke i pomo}i"...
U svojoj kwizi" Lukava strategija" Sefer Halilovi} navodi da je u oktobru 1991.
godine "Patriotska liga" formirala regionalni vojni {tab Patriotske lige sarajevske
regije, op{tinske vojne {tabove, prostorne, manevarske, specijalne, diverzantske i
protivdiverzantske jedinice, jedinice rodova, logisti~ke baze.
Politi~kim {tabom Patriotske lige rukovodili su Omer Behmen i Ejup Gani}, a
vojnim - Sefer Halilovi}. Oni su bili u tijesnoj vezi sa Alijom Izetbegovi}em i drugim
najvi{im rukovodiocima SDA.
Ilegalno naoru`avawe muslimanskih i hrvatskih paravojski
Po~etkom juna 1991. godine "Patriotska liga" je na podru~ju Mostara i Hercegovine
organizovalo tajno naoru`avawe muslimana, u koordinaciji sa ilegalnom vojnom
organizacijom na ^itliku, u okviru koje je djelovala grupa hercegova~kih Hrvata.
Naoru`avawe je do jeseni 1991. godine obuhvatilo cijelu BiH, a oru`je je stizalo raznim
kanalima, najvi{e iz Hrvatske. "Patriotska liga" organizovala je u tajnosti odlazak
muslimana iz nekih mjesta u BiH na {kolovawe u MUP Hrvatske u Kumrovec, Lu~ko i
Rakitje, a od jeseni 1991. godine okupqala je i muslimanski starje{inski kadar koji je
dezertirao iz JNA. U periodu od aprila do septembra 1991. godine iz Sarajeva su 3-4 puta
poslate grupe od 15-20 mladi}a na obuku terorista u Libiju. "Patriotska liga" imala je

2 "Zelene beretke" - paravojna muslimanska organizacija


3 Na ~elu Savjeta izabran je Alija Izetbegovi}, a za ~lanove Ejub Gani}, Rusmir Mahmut~ehaji}.
35 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

krizni {tab koji je sa~inio {emu {tabova po regionima i op{tinama, sa instrukcijama


o sastavu, sredstvima, na~inu veze i osnovnim aktivnostima. [ema i date instrukcije
prilago|eni su za ilegalno djelovawe. Istovremeno su osnovane i specijalne jedinice
"Patriotske lige". Unutar svog vojnog sastava "Patriotska liga" imala je razli~ite
jedinice: "Zelene beretke" (kojima je rukovodio Emin [vraki}), dobrovoqa~ke jedinice
"muxahedina", specijalne, pozadinske, sanitetske i druge namjenske jedinice, vojnu
organizaciju "Bosna" (pod rukovodstvom Kerima Lu~arevi}a) i druge. Rukovodstvo i
pripadnici "Patriotske lige" prilikom stupawa u ovu organizaciju bili su du`ni da
polo`e "zakletvu muslimanskom narodu". Za komandante i izvr{ioce vojnih zadataka na
terenu, u "Patriotskoj ligi" postavqani su i poznati predratni kriminalci, me|u
kojima su Jusuf - Juka Prazina, Ramiz Delali} i drugi. "Patriotska liga" je postigla
visok stepen vojne organizovanosti i po izjavi Sefera Halilovi}a, na~elnika Glavnog
{taba Armije BiH, za list "Na{i dani" od 25. 9. 1992. godine, rat je zatekao "Patriotsku
ligu" sa 9 regionalnih i 103 op{tinska {taba i 98.000 boraca (Republika BiH imala je
ukupno 109 op{tina). U maju i junu 1991. godine u Sarajevu jedna jedinica "Zelenih
beretki" u to vrijeme jo{ u civilnoj odje}i, obu~avala se u rukovawu oru`jem u
bioskopskoj sali Doma kulture Bistrik (ul. Dragice Pravice). Vje`be su vr{ene u
tajnosti, u ve~erwim ~asovima, pri ~emu su strogo pazili da u salu ne u|e neko nepoznat.
Po izjavi Muniba Bisi}a, jednog od osniva~a "Patriotske lige", za list
"Oslobo|ewe" od 14. 9. 1992. godine, "Patriotska liga" je predlagala da se otpo~ne rat u
BiH onda kada se razbuktio i rat u Hrvatskoj. Prijedlog je ukqu~ivao i ru{ewe mostova
na Drini, ali "politika" ovo nije dozvolila, "jer Bosna nije bila spremna ni vojni~ki ni
politi~ki, ni psiholo{ki za rat". Po~etkom 1992. godine "Patriotska liga" je "iza{la
sa planom blokirawa komunikacija i kasarni JNA kako bi se sprije~ila strategijska
operacija izvla~ewa JNA na borbene polo`aje ", ali "politika" nije dala "zeleno
svjetlo" ostvarewu ovog plana "ne `ele}i konflikt sa JNA". Na kraju, Bisi} je priznao
da je "Izetbegovi}eva varijanta" bila mudrija. Iz navedenog jasno proizilazi da je plan
"Patriotske lige", tada ilegalne organizacije, bio protivustavno otcjepqewe BiH od
SFRJ upotrebom sile i da je u ostvarewe tog ciqa bio ukqu~en i politi~ki vrh
muslimana i Hrvata u BiH, ukqu~uju}i i Aliju Izetbegovi}a, predsjednika SDA i
aktuelnog predsjednika Predsjedni{tva BiH. Izetbegovi} je bio samo "mudriji" u izboru
vremena i metoda za razbijawe SFRJ.
Na sastanku Kolegijuma Vojne oblasti i ~lanova Predsjedni{tva BiH, 20. 1. 1992.
godine u Sarajevu, predstavnik Komande upoznao je ~lanove Predsjedni{tva o
formirawu vojne oblasti i ukazao na du`nost vojske da brani dr`avu SFRJ,
nagla{avaju}i da JNA ne prihvata nasiqe i da o budu}nosti zemqe treba da odlu~e
politi~ari. Takav stav nai{ao je na `estoku reakciju ~lanova Predsjedni{tva iz redova
Hrvata i muslimana. Alija Izetbegovi} je rekao da on ne prihvata Jugoslaviju "jer we
vi{e nema". (Ovo je bilo znatno prije referenduma o otcjepqewu BiH od SFRJ koji je
odr`an 29. 2. i 1. 3. 1992. godine i me|unarodnog priznawa BiH - 6. 4. 1992. godine).
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 36

Prvog marta 1992. godine, kada je odr`an referendum za tzv. " nezavisnu i suverenu" BiH
(u kome su u~estvovali samo muslimani i Hrvati u BiH) ubijen je prvi Srbin u Sarajevu.
Ubili su ga pripadnici ilegalne muslimanske vojne formacije "Zelenih beretki".
Scenarij za nasilno otcjepqewe BiH od Jugoslavije i priprema za etni~ko ~i{}ewe
BiH od srpskog naroda, pratila je adekvatna subverzivna djelatnost oko ilegalnog
naoru`avawa izvr{ioca, tih djela -~lanova "Patriotske lige", "Zelenih beretki", HOS-
a i drugih uz formirawe potrebnih sadr`aja ratnog korpusa, tehni~ka oprema, hrana,
lijekovi, bolnice, vojni~ka, smje{taj, medijska propaganda i drugo {to spada u ratnu
logistiku. Centralno mjesto u tom ilegalnom pripremawu napada na srpski narod je
nabavka savremenijeg naoru`awa i municije. Izvori snadbjevawa ovih nelegalnih
ru{ila~kih "frontova" pokazali su koliko je zemaqa fakti~ki ukqu~eno u nasilno
otcjepqewe BiH i uni{tewe srpskog naroda.
Organizator i koordinator nabavke oru`ja i opreme ispred "Glavnog odbora SDA
za BiH" bio je ~lan tog odbora Hasan ^engi}, a o relizaciji nabavke i distribucije
oru`ja detaqno je bilo upoznato najvi{e rukovodstvo "politi~kog `ivota SDA, od Alije
Izetbegovi}a, Omera Behmena, Rusmira Mahmut}ehaji}a i drugih, te pojedini ~elnici
MUP-a BiH". Nabavku i distribuciju oru`ja vr{ilo je vi{e lica ili institucija. Od
septembra 1991. do kraja marta 1992. godine, po nalogu Hasana ^engi}a, za novac koji je
^engi} tada donio iz Austrije, izvr{ena je nabavka oko 5.000 automatskih pu{aka,
uglavnom tipa "kala{wikov" i oko 1.400.000 metaka. Oru`je je kupqeno uglavnom u
Ma|arskoj i u Sloveniji - od firme "Orbis" iz Qubqane i, preko Hrvatske, uvezeno u
BiH. To oru`je je odmah po nabavci podijeqeno preko kriznih {tabova i ogranaka
"Patriotske lige" u 85 op{tina na podru~ju BiH i tzv. Sanxaka (podru~je u sastavu SRJ).
Sve op{tine i centri snadbjevani su oru`jem i ratnom opremom po istom obimu i
strukturi koja je zacrtana od strane militantnog ekstremnog krila SDA.
Ilustrativan primjer je mostarsko podru~je ogranka SDA i "Patriotske lige". O
tome se zvani~no oglasio i Suad ]upina, osniva~ Patriotske lige Mostara i prvi
komandant samostalnog Mostarskog bataqona, koji u svom intervjuu datom sredstvima
informisawa BiH od 1. 10. 1993. godine izme|u ostalog ka`e:"Mi smo prvo osnovali
"Patriotsku ligu" (vojno krilo SDA). Bili su to uglavnom pripadnici rezervnog sastava
milicije tj. ~lanovi i simpatizeri SDA BiH. U po~etku smo organizovali krizne {tabove
po mahalama i selima, koji su prerasli u vojne {tabove. Osnovna poruka kod podjele oru`ja
bila je: "Selam ti je od SDA, pu{ka nape{}e{, da odbrani{ dom i kom{iju". Mahale su
bile podijeqene po operativnim grupama jer nismo smjeli koristiti sisteme veze. Mogu
potvrditi da je prije po~etka oru`anih sukoba, prakti~no do 10. 3. 1992. godine u
op{tini Mostar do{lo oko 1. 500 dugih cijevi i oko 1. 400 ru~nih bombi, oko 40.000 suhih
obroka koje su povjerenici SDA smjestili u Mostar, Podvele`ju i Blagaju. Tu ne ra~unam
oru`je koje je distribuirano iz MUP-a RBiH, a koje je bilo namijeweno rezervnom sastavu
milicije i gra|anima, oko 750 naoru`anih milicionera u Op{tini Mostar od toga 350
37 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Muslimani, kao i oru`je koje je naknadno stizalo za tu namjenu. O svemu tome obiqe
podataka i dokaza ima Zikrija \onko koji je MUP-ovo oru`je preusmjeravao na regionalni
SDA Hercegovine preko predsjednika. Oru`je koje smo mi dostavqali SDA Mostar,
preuzimali i daqe distribuirali: za Dre`nicu - Mujo Dejki} i Hajro Vrci}, za podru~je
Bijelog Poqa, Vrap~i}a i Potoka - Adem Demi}, Ahmet Bara~ - Benabi}, Emir Novali},
Jusuf Droce i Vejsil Orhan, za podru~je @uqe, Kamena i Blagaj - Dervi{ Kamini} i Emir
Kowo, Miralem Batlak, za Povele`je Ibrahim Maksumi} - Crtani i Murat Husni}, za
podru~je Ra{tana i Rudnika - Osman Mari} i Mustafa ^evra, za podru~je Dra~evica -
Omer [aran~i}, za {ire podru~je Dubrava (B. Brdo, Gubavica i Po~iteq) - Ismet Leto,
Salko [uwe, Salko Kodro, [evko Torlo i Mustafa ^evra, za podru~je Opli~i - Penava, za
podru~je [eva{ Poqa - Kemo [abanovi}, za podru~je Stoca - Mahmut~ehaji} Mirsad i
Bajro Pizovi}, za podru~je Bile}a - Miralem Baltak itd. Nagla{avam da je "TIM" oru`je
predavao SDA Mostar, a ona je putem povjerenika vr{ila distribuciju, kojom je rukovodio
Arif Haxiosmanovi}. Cijelo vrijeme dok smo naoru`avali Mostar i Hercegovinu, bili smo
u kontaktu sa zapovjednicima "Patriotske lige", "Zelenih beretki" - organizacijom
"Bosna" u Sarajevu, Brezi, Gora`du itd. U organizaciji sa wima mnogo je oru`ja oti{lo u
Bosnu. Precizne podatke ne mo`emo sada dati (dok se ne sravni ulaz i izlaz) jer smo mi tu
bili veza sa Daixom i obezbje|ewe kroz Hercegovinu, ali znamo da je upu}eno na hiqadu
dugih cijevi. Naj~e{}e su sa nama stupali u kontakt, Emin [vraki}, Pu{ka Sakib, Atif
[arowi} - Emir, Kemo - Meho Kari{ik, Sejo Jahi}, Sule - Sulejman Vrani}, Kerin
Lun~arevi} Doktor, Halid Dinarevi}, Nusret [i{i} - Dedo, Memi} Senaid, kasnije
Ramiz Delali} - ]elo, Senad [ahimpa{i} - [aja, Fikret Prevqak, Tufo Refo, Zulfikar
- Zuka Ali{paga, Nihad, wegov zamjenik, Hasan Efendija ^engi}, [efko Efendija
Omerba{i}, Garibovi} Fahrudin, Sabqica Nijaz, Hamdija Jahi}, Alija Delimustafi},
Aganovi} Rusmir, Bezdrob Enes, Srebrenikovi} Mirsad, Haxija Omer Efendija Behmen,
Mirza Lipova~a, Zika iz Vi{egrada, Grga i Ru`ica iz Sarajeva, Nasih Ra{idagi}, He}o
Faid, Bajramovi} Ismet, Nako \ubur, ]i}ko - taksista (poginuo u Pofali}ima), Enver
Saki}, Sulejman Zoli, Muhdin Magoda, Alija Miladina, Aska Prazina, Muhamed [vraki},
Pjaf Eno, Toka - Xeka -Caco, Sinan ^engi}, Sto~anin Mustafa - @uti, Hajrudin
[uman, Zaim Backovi}, Bakir Alispahi}, Asim Dautba{i}, Jusuf Pu{ina, Ismet Dahi}
Jasmin Guska, Mirsad Berberovi}, Salih ]uri}, Halid Dinarevi}, Mahir Mufi}, kao i
mnogi biv{i i sada{wi komandanti bataqona, brigada Armije i MUP-a RBiH. Ve} je 1.
marta imao formaciju, od 740 naoru`anih plus rezervista i naoru`awe koje je SDA u
1991. podijelila na oko 200 li~nog naoru`awa. Po spiskovima je bilo oko 1300. Nikad
nismo izbacivali zvani~no podatke zbog HVO koji je u aprilu insistirao da se upozna sa
stawem a ve} je nepovjerewe bilo prisutno uveliko zbog podjela zona odgovornosti. Dobili
smo ponudu 1. marta da dovedemo 500 - 1000 mladi}a za obuku u Dragqane i da po zavr{etku
(petnaestodnevna) sa oru`jem i opremom se vrate u Mostar. Me|utim mnogi mladi}i koji
nisu imali oru`je su odbili i nisu shvatili istorijski trenutak i ta akcija je propala...
"
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 38

Pored nabavke ilegalnim putem, oru`je je u BiH sredinom 1991. godine, nabavqeno
legalno - za potrebe MUP-a, iz rezervi JNA. Na primjer, za objekat MUP-a na brdu
Zlati{ta, Sarajevo, izdato je 8. 7. 1991. godine 356 automatskih pu{aka M-36 i M-70, 78
pu{komitraqez M-72, snajper, 120 pi{toqa i 246.370 metaka svih kalibara, kao i
posebno 900 metaka kal. 7,9 mm za snajpere. Krajem istog mjeseca, {koli MUP-a u nasequ
Vraca, Sarajevo, izdato je 920 pu{aka M-59/66 (zv. PAP) sa 133.560 metaka i 18 ru~nih
baca~a. Istovremeno je, tako|e u organizaciji MUP-a tzv. RBiH, u Mostaru naoru`ano
350 policajaca - pripadnika muslimanske nacionalnosti. Takozvani krizni {tab BiH
ravnomjerno je raspore|ivao sve ilegalno nabavqeno naoru`awe iz zemqe i
inostranstva, po regijama BiH po~ev od Hercegovine, sredwe Bosne, isto~ne Bosne,
Semberije, Posavine i Krajine, {to je ~iweno ina~e i od strane HDZ-a koje je djelovalo
preko HOS-a i HVO-a. Tako pripremqena ilegalna vojna armada omogu}ila je hrvatsko-
muslimanskoj politi~koj i vojnoj oligarhiji da na vi{e podru~ja BiH otvore ratna
strati{ta napadom na srpsko civilno stanovni{tvo i prije zvani~nog priznawa BiH od
me|unarodne zajednice (6. aprila 1992. godine) i znatno ranije od formirawa legalne
vojske Armije BiH. Da bi mogli smje{tati uhap{ene Srbe civile izvr{ili su pripreme
za otvarawe logora, zatvora, a iz postoje}ih zatvora pustili su sve zatvorenike i ve}i
dio regrutovali u zloglasne vojne i paravojne formacije. Svoje namjere i mo} testirali
su na vi{e podru~ja nastoje}i da provokacijama i barikadama za ograni~ewe kretawa
gra|ana isprovociraju srpsko stanovni{tvo kako bi imali razloga za dejstvovawe u
skladu sa programom SDA i vojnim krilom "Patriotske lige" i drugih formacija. Pod
strahom da ne bi do{lo do djelovawa legalnog sistema odbrane, za{tite i dr`avne
prinude za o~uvawe BiH u sastavu Jugoslavije, kako je ta zakonska obaveza sadr`ana u
amandmanu LXIX ta~ka 7. na ustav SR BiH donijeta u julu 1990 godine (Sl. list SRBiH
broj 21 od 31. 7. 1990. godine), unaprijed ilegalno organizovani front secesionizma
(otcjepqewa BiH od SFRJ) dejstvovao je po srpskom narodu prije odr`avawa
referenduma o samostalnosti BiH 1. 3. 1992. godine i priznawa BiH 6. 4. 1992. godine.
Oru`ane aktivnosti prema srpskom narodu u BiH i JNA
Kako se radi o kqu~nom pitawu u ocjeni kako je po~eo rat u BiH 1992. - 1995. godine,
ko je agresor a ko `rtva, ovim materijalnim dokazima ulo`en je napor da se pred stru~nu
javnost i politi~ke strukture prezentuju fakti o prvim oru`anim napadima.
U tom smislu, u narednom tekstu daju se na uvid skra}ene verzije operativno
obra|enih dokaza od strane nadle`nih institucija gdje je, kada i ko i kojim sredstvima
izazvao sukobe, ko je prvi napao na civilno stanovni{tvo bez vojne potrebe, ko je
po~inio ratne zlo~ine. Najboqi primjer za to je napad hrvatsko - muslimanskih
ilegalnih oru`anih formacija na srpsko civilno stanovni{tvo Sijekovca op{tine
Brod 26. 3. 1992. godine, napad na srpske civile op{tine Kupres 3. 4. 1992. godine, napad
na vojnu kolonu pripadnika JNA u Sarajevu 3. 5. 1992. godine, a u Tuzli 15. 5. 1992. godine
i kawonu @epe 4. juna 1992. godine, te napad na Srebrenicu i okolinu koju je pod vojnom
39 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

kontrolom dr`ala komanda muslimanskih vojnih formacija subregiona Srebrenice na


~elu koje je bio Ori} Naser.
Ovi dokumenti nedvosmisleno ukazuju da su ni~im izazvani prvi napadi izvr{eni
od strane muslimsnsko - hrvatskih formacija na srpsko stanovni{tvo prije priznawa
BiH od me|unarodne zajednice, tako da se sve daqe radwe i zbivawa oko secesije BiH
mogu staviti u kontekst subverzivnih djelatnosti antisrpskih koalicija i me|unarodnih
faktora koji su podsticali rat u BiH. U ovim napadima i zlo~inima nad civilnim
srpskim stanovni{tvom u kojima je stradalo na hiqade civila, `ena, djece, staraca,
bolesnih i iznemoglih kao i gra|ana koji su u vidu seoskih stra`a poku{ali da odbrane
svoju ku}u i selo, neprijateq nije po{tovao ni minimum ratnog prava utvr|enih
me|unarodnim konvencijama i KZ biv{e SFRJ nego je uz to ispoqio nevi|enu mr`wu i
`equ za izvr{ewem najmonstruoznijih zlo~ina.
Na kraju treba ista}i da su na ~elu ovih oru`anih formacija i grupa stajali po
izboru kriznog {taba i vrhovne komande, naj~e{}e predratni kriminalci. Svi dijelovi
BiH pod muslimansko - hrvatskom vla{}u bili su u narednim ratnim godinama pod
kontrolom tih vojnih formacija i naoru`anih grupa koje su formirale logore u kojima
su Srbi ubijani i podvrgavani razli~itim vidovima fizi~kog i psihi~kog mu~ewa i
poni`avawa.
Samo u Sarajevu su bila 52 {taba vojske i policije sa oko 120 logora i u svakom od
wih ubijeno je mnogo Srba, a procjena je da je samo u Sarajevu ubijeno oko 7. 000 Srba, o
~emu se vr{e istra`ivawa i uskoro }e se znati definitivni podatci. Kako je
Predsjedni{tvo BiH donijelo odluku o "predpo~iwavawu" i rezervnog sastava MUP-a
Glavnom {tabu oru`anih snaga BiH i da je ta odluka objavqena u Slu`benom listu RBiH
broj 8/92 nemo`e se govoriti o postojawu nekontrolisanih grupa koje su ~inile ratne
zlo~ine, od kojih se poku{avaju ograditi muslimanske vo|e, jer su sve oru`ane snage kako
u Sarajevu tako i na cijeloj teritoriji koju su kontrolisali muslimani i Hrvati bile
pod komandom Armije BiH.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 40
41 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA HRVATSKIH SNAGA NA


OP[TINU BROD
U MARTU 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 42
43 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA HRVATSKIH SNAGA NA OP[TINU BROD


U MARTU 1992. GODINE
Organizovani i dugo pripremani genocid nad srpskim narodom od strane muslimana
i Hrvata u Bosni i Hercegovini sa ciqem istrebqewa i uni{tewa srpskog naroda radi
nasilnog otcjepqewa od SFRJ izveden je prije po~etka oru`anih sukoba u BiH, i to u
vremenu kad se BiH nalazila u sastavu tada{we Jugoslavije, u mjestu Sijekovcu i {iroj
okolini, op{tina Br~ko 26. 03. 1992. godine. Tog dana pripadnici muslimansko -
hrvatskih oru`anih formacija, organizovani u tzv. "Interventni vod" Bosanskog Broda,
napali su u 16,00 ~asova civilno stanovni{tvo srpske nacionalnosti i tog dana li{ili
`ivota 9 civila srpske nacionalnosti a ostalo stanovni{tvo nezakonito li{ili
slobode, zatvorili u neuslovne prostorije. Prilikom privo|ewa mu{karce, `ene i djecu
su batinali, mu~ili i kroz razne oblike tortura nanijeli im te`e tjelesne povrede,
prouzrokovali stravi~ne patwe, nakon ~ega su ih raselili sa wihovih ogwi{ta a wihove
ku}e (50 ku}a) opqa~kali, zapalili ili minirali.
Tokom operativne obrade i prikupqawa dokaza o krivi~nom djelu genocida nad
srpskim narodom, CSB Doboj utvr|eno je da su na ~elu vojne formacije HOS i regularne
vojske Republike Hrvatske bili Parka~in Anto i Obradovi} Radeta i u sadejstvu sa
paravojnom usta{ko - muslimanskom jedinicom tzv. "Interventni vod" iz Bosanskog
Broda, napad su izvodili na taj na~in {to su na prepad opkolili selo te istravqenom
stanovni{tvu, koje se prethodno sakrilo u podrume, izdali ultimatum da iza|u iz
podruma.
Nakon ove naredbe iz podruma ku}e u dvori{te su iza{le `ene Opa~i} Stojanka,
Radanovi} Marica, Vasi} Nedeqka, Milo{evi} Miladinka, Ze~evi} Milka, Ze~evi}
Qubica, Ze~evi} Jelica, djeca Opa~i} Marinka, Milo{evi} Dragan, Milo{evi} Sa{a,
Milo{evi} @eqko, Ze~evi} Goran, te mu{karci Radanovi} Vid, Ze~evi} Jovo, Ze~evi}
Milan, Ze~evi} Vaso, Ze~evi} Petar i Milo{evi} Sreto. Nare|eno im je da polije`u na
zemqu, a potom ih sve premlatili kundacima pu{aka i nogama, prijete}i `enama da }e ih
silovati a mu{karcima da }e ih sve zajedno sa djecom pobiti, psuju}i im "~etni~ku
majku" i sl. Nakon ovog fizi~kog maltretirawa, napada~i su ispalili vi{e rafala i
metaka pojedina~nom paqbom u Ze~evi} Milana, Ze~evi} Vasu, Ze~evi} Petra, Radanovi}
Mirka, Milo{evi} Luku, te djecu Milo{evi} Dragana i Milo{evi} @eqka, te ih tom
prilikom li{ili `ivota. Ze~evi} Jovu je Kova~evi} Zemir ubio pi{toqskim hicem u
glavu iz neposredne blizine.
Napomiwemo, da `rtve nisu davale ni verbalni niti bilo kakav drugi fizi~ki
otpor, te da su ubistva izvr{ena dok su oni le`ali na zemqi okrenuti licem prema woj.
Nakon navedenog, prijavqeni su na isti na~in u susjednom dvori{tu ubili Trifunovi}
Sretu, nakon ~ega su izvr{ili pqa~ku srpskih ku}a u Sijekovcu, tj. wih oko 50 i
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 44

zapalili. Ve}inu pre`ivjelih mu{karaca kao i `ene i djecu su odveli u prostorije


osnovne {kole u Sijekovcu, gdje su ih nezakonito li{ili slobode i dr`ali ih u
pritvoru, u potpuno neuslovnim prostorijama, i uz stalna psihi~ka maltretirawa, i
prijetwe da }e ih sve zaklati i sl.
Nakon nekoliko dana, Ze~evi} Branislav, sin Jove, koji je djelimi~no prisustvovao
kriti~nom doga|aju, je posredstvom privatnog pogrebnika iz Dervente, na livadi u B.
Brodu, izme|u Doma zdravqa i Elektrodistribucije prona{ao le{eve svoja tri brata
Ze~evi} Vase, Ze~evi} Petra i Ze~evi} Milana, te ih dopremio u Prwavoro|en
Za ovaj zlo~in i genocid po~iwen nad civilima sela Sijekovac, shodno krivi~noj
prijavi CSB Doboj broj 02-298/93 od 12. 04. 1993. godine, dostavqene Vojnom tu`ila{tvu
Bijeqine osumwi~eno je 68 pripadnika HVO, Zelenih beretki i Patriotske lige.
Isti okrivqeni ponovili su krivi~no djelo genocida nad srpskim civilima 4. maja
1992. godine u naseqima Gorwa i Dowa Mo~ila gdje su u istom stilu monstrumskih
nastupa nakon mu~ewa `rtava li{ili `ivota 19 srpskih civila i to:
1. ]eri} Mirko, sin Nikole i Marice ro|en Panti}, ro|en 20. 08. 1925. g. u D.
Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 63,
2. ]eri} Du{an, sin Mirka i Mare, ro|en 27. 08. 1954. g. u D. Mo~ilima, op{tina
Brod, gdje je i nastawen k. broj 63,
3. ]eri} Jelena, k}i Luke i An|e, ro|ena 01. 11. 1922. g. u Grku, op{tina Brod,
nastawena u D. Mo~ilima k. broj 63,
4. ]eri} Bosiqka, k}i Save i Angeline, ro|ena 12. 04. 1935. g. u D. Mo~ilima,
op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 63,
5. ]eri} Bogoqub, sin \or|e i Milice ro|en Gojkovi}, ro|en 02. 01. 1914. g. u D.
Mo~ilima, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 1,
6. Ba~i} Milka, k}i Petra, ro|ena 02. 01. 1958. g. u Kostre{u, op{tina Derventa,
nastawena u D. Mo~ilima k. broj 63,
7. Ba~i} Risto,
8. Ba~i} Nedeqko, sin Petra, ro|en 02. 02. 1955. g. u Sijekovcu gdje je i nastawen k.
broj 93,
9. ]eri} Tomislav, sin Radivoja i Angeline iz D. Mo~ila, ostali podaci
nepoznati,
10. Ku{qi} Risto, sin Nedeqka i Nevenke ro|en Tomi~evi}, ro|en 16. 08. 1936. g. u
D. Mo~ilima op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 38A,
45 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

11. Ku{qi} Luka, sin Du{ana i Darinke, ro|en 28. 10. 1937. g. i Mo~ilima D.
op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 38,
12. Rude` Ivan, sin Mate i Pere ro|en Rauli}, ro|en 13. 12. 1913. g., u mjestu
Poqica op{tina Vrgorac, Republika Hrvatska, nastawen u Sijekovcu k. broj
157,
13. Sedli} Novak, iz Sijekovca, identifikacija u toku,
14. Ku{qi} Dimitrije, sin ^ede,
15. Tomi} Mara, k}i Peje, ro|ena 23. 12. 1930. g. u Sijekovcu op{tina Brod,
nastawena u D. Mo~ilima k. broj 69,
16. Tomi} Petar,
17. Ali} Mustafa, sin Numana i Fatime ro|en Pipi}, ro|en 26. 04. 1938. g. u
Sijekovcu gdje je i nastawen k. broj 60,
18. Kova~evi} Mustafa, sin Hasana, ro|en 05. 06. 1938. g. u Sijekovcu, gdje je i
nastawen k. broj 134,
19. Mili~i} Slobodanka, k}i Nede i Mare, ostali podaci nepoznati.
Pored toga, u vi{e navrata, od strane prijavqenih, srpsko civilno stanovni{tvo je
odvo|eno na kopawe rovova, na prve borbene linije te na druge vidove prisilnog rada
tako da su, izme|u ostalih, odvedeni i ]eri} Savo sin Mile, Nenadi} Predrag i Goran,
Tomi} Nikola sin Petra, ]eri} Pavo, Juki} Vid, Trifunovi} Branko, te Ba~i}
Milovan sin Mike, a o ~ijoj sudbini se ni do danas ni{ta ne zna, mada su u vi{e navrata
tra`eni putem CK i preko razmjene, a niti postoje operativni podaci da su ubijeni niti
da se eventualno znaju lokacije pokopa wihovih le{eva. Osim navedenih radwi koje su
prijavqeni ~inili, a koje ~ine elemente bi}a krivi~nog djela koje im se stavqa na teret,
isti su cijelo vrijeme okupacije navedenih srpskih naseqa, i srpskog `ivqa na
najrazli~itije na~ine maltretirali, tukli, pqa~kali im imovinu, dragocjenosti i dr.
U toku operativnog rada na utvr|ivawu po~inilaca krivi~nog djela po~iwenog
zlo~ina protiv civilnog stanovni{tva, predvi|enom ~lanom 142. preuzetog KZ SFRJ
zbog u~e{}a u progonu srpskog stanovni{tva, pqa~kawu i paqewu wihove imovine, te
odvo|ewu civilnog stanovni{tva u logor, na prinudni rad, vr{ewe ubistava, mu~ewu i
zlostavqawu, osumwi~ena su sqede}a lica iz hrvatsko-muslimanskih vojnih formacija:
1. ^au{evi} Nijaz, zv. Medo, sin Muniba i majke \uke, ro|. Omeragi}, ro|. 13. 03.
1953. god., u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je bio i stalno nastawen, penzioner,
2. Pohara Armin, sin Esada, ro|. 15. 06. 1958. god. u Sl. Brodu, nastawen u Brod k.
broj 113, u Ul. Radni~koj,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 46

3. Brizi} Ivan, sin Ilije i majke An|e ro|. Spahi}, ro|. 15. 11. 1949. god. u
Vuki}evi}ima, op{tina Jajce, stalno nastawen u Brodu, Ul. JNA D-2,
4. Prka~in Ante, iz Slavonskog Broda,
5. Obradovi} Rade, iz Sl. Broda,
6. Kova~evi} Zemir, sin Hasima, ro|. 08. 08. 1966. god. u Sl. Brodu, nastawen u
Sijekovcu, k. broj 207, op{tina Brod,
7. Manot Andrija, sin Antuna, ro|. 09. 05. 1956. god. u Sijekovcu op{tina Brod,
gdje je i nastawen k. broj 386,
8. Kalenderovi} Jasmin, zv. Kalc, sin Naima i majke Marije ro|en Kqu~evi}, ro|.
21. 02. 1966. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 143,
9. Kalenderovi} Drago, zv. Kalc, sin Naima i majke Marije ro|en Kqu~evi}, ro|.
08. 08. 1963. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu k. broj 143, op{tina Brod,
10. Piwagi} Hibo, sin Mustafe i majke Xevide ro|. Kari}, ro|. 25. 09. 1964. god. u
Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu op{tina Brod na adresi "Kolonija broj 50",
11. Piwagi} Huso, sin Mustafe i majke Xevide ro|en Kari}, ro|. 19. 11. 1955. god. u
Sijekovcu, op{tina Brod gdje je i nastawen,
12. Dugali} Ejub, sin Ibrahima i majke Zejine ro|en Mlivi}, ro|. 16. 04. 1945. god. u
Sijekovcu, op{tina Brod,
13. Dugali} Idriz, zv. Gigo, sin Ibrahima i majke Zejne ro|. Mlivi}, ro|. 09. 05.
1939. god. u Sijekovcu, op{tina Brod gdje je i nastawen k. broj 40,
14. Soldan Ivko, sin Ante i majke Ane ro|en Pavi}, ro|. 29. 07. 1938. god. u
Zbori{tu, op{tina Brod, nastawen u Sijekovcu k. broj 142,
15. Kova~evi} Selver, zv. Suqo, sin Hasiba nastawen u Sijekovcu,
16. Doboj~i} Bewamin, sin Refika i Mirsade, ro|. 15. 11. 1966. god. u Sijekovcu,
op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 301,
17. Kova~evi} Salko zv. Dugou{, iz Sijekovca,
18. Soldan Tomo, sin [ime ro|. 23. 05. 1925. god. u Mo~ilima G., op{tina Brod, gdje
je i nastawen k. broj 28,
19. Bal~in Ra{id sin Kasima ro|. 01. 03. 1946. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje
je i nastawen k. broj 326,
47 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

20. ^au{evi} Izet sin Alage i majke Sevlete ro|en Konxi}, ro|. 08. 05. 1964. god. u
Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 187,
21. Kova~evi} Bla`an zv. Murjak sin Luke i majke Ru`e ro|en Miji}, ro|. 20. 11.
1950. god. u Novom Selu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 386,
22. Bla`evi} Drago,
23. Kova~evi} Semir, sin Hasiba,
24. Memi{evi} Salko, zv. \ogu{a, sin Salke, ro|. 04. 03. 1959. god. u Sijekovcu, gdje
je i nastawen k. broj 217, op{tina Brod,
25. Kova~evi} Suad, zv. Mele, sin Muje,
26. Buketa Ivan, sin Slavka, ro|. 19. 08. 1958. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu
bb, op{tina Brod,
27. Be{irevi} Adem, sin Abida, ro|. 12. 05. 1942. god. u Jela{u op{tina Fo~a,
nastawen u Sijekovcu k. broj 110, op{tina Brod,
28. Doboj~i} Dino, sin Refika i m. Mirsade, nastawen u Sijekovcu,
29. Rubil Goran, sin Joze, ro|. 27. 05. 1964. god. u Sl. Brodu, nastawen u Sijekovcu k.
broj 281, op{tina Brod,
30. Kqaji} Ilija, iz Kri~anova,
31. Stipi} Nedo,
32. Kqaji} Ranko, iz Kri~anova,
33. Dugali} Amir, sin Ejuba, ro|. 05. 03. 1975. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je
i nastawen k. broj 145,
34. Adjulovi} Ahmet, zv. Rata ili Raka, sin Mehmeda i m. Bademe, ro|. 24. 11. 1970.
god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. bro|en,
35. Grgi} [imo, sin Peje i m. Klare, ro|. 28. 08. 1950. god. u Sl. Brodu, nastawen u
Brodu, Ul. D. Vidosavi}a br 14,
Nakon napada 26. 03. 1992. godine nastavili su sa zlo~inima zajedno sa prethodnim
od rednog broja 1-35 na podru~ju Gorwa i Dowa Mo~ila op{tina Brod i sqede}a lica:
36. Smaji} Emir zv. Emko, ro|. 12. 08. 1952 god. u Sijekovcu op{tina Brod, gdje je i
nastawen k. broj 253,
37. \akovi} Dragan zv. Bokser,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 48

38. Katini} Mirko, sin Luke, ro|. 28. 04. 1934. god. u Kri~anovu op{tina Brod, gdje
je i nastawen k. broj 73,
39. Katini} [imo, sin Luke, ro|. 10. 01. 1937. god. u Kri~anovu op{tina Brod, gdje
je i nastawen k. broj 104,
40. Kqu~evi} Frawo, sin Jakova, iz D. Mo~ila,
41. Kqu~evi} Jozo, sin Jakova, iz D. Mo~ila,
42. ^i~ak Josip, sin Luke i m. Ru`e ro|. 14. 02. 1963. god. u Doboju, nastawen u
Sijekovcu k. broj 332, op{tina Brod,
43. Be{irevi} Hakija, sin Abida i m. Hane ro|en Bajrovi}, ro|. 10. 11. 1951. god. u
Jela{u, op{tina Fo~a, nastawen u Mo~ilima Dowim, k. broj 80, po zanimawu
poqoprivrednik,
44. Bla`evi} Pejo, sin Stipe i m. Ru`e, ro|. 05. 09. 1957. god. u Novom Selu op{tina
Brod, nastawen u Kri~anovu,
45. Ja{arevi} Ago, sin Kasima, ro|. 11. 09. 1968. god. u Sl. Brodu, nastawen u
Sijekovcu k. broj 74, op{tina Brod,
46. ^au{evi} Meho, sin Alage i m. Sevlete ro|en Konxi},
47. Bajrovi} Salem, sin Pa{e, navodno iz Sijekovca,
48. Fulan Hajrudin, sin Muje i m. Alije ro|en Ma{i}, poznat pod nadimkom "Meee",
ro|. 17. 03. 1960. god. u Sijekovcu, op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 225,
49. Kqaji} Radolf, sin Nikole,
50. Kqaji} Jozo, sin Ratomira,
51. Mi{i} Smajo, sin Ibrahima, ro|. 21. 04. 1967. god. u Sijekovcu op{tina Brod,
gdje je i nastawen k. broj 261, po zanimawu vodoinstalater,
52. Kruqac Mladen,
53. ^elebija Rudo,
54. ^elebija Pero,
55. @ep~an Refik, zv. Refo, sin Ibre, ro|. 09. 08. 1937. god. u Kolibama Gorwim,
op{tina Brod, nastawen u Sijekovcu, broj 111,
56. Luki} Tadija, sin Marka i m. Mare ro|en Kqu~evi}, ro|. 01. 10. 1928. god. u
Kri~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 149,
49 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

57. Luki} Nedeqko zv. Nedo, sin Tadije i m. Anice ro|en Kqaji}, ro|. 04. 03. 1951.
god. u Kr~anovu op{tina Brod, gdje je i nastawen broj 148,
58. Mlivi} Smajo, sin Safeta, nastawen u Sijekovcu k. broj 35,
59. Lapan Andrija,
60. Marini} Pero,
61. Kova~evi} Jakov, sin Ante,
62. Sal~in Sulejman, sin Kasima i m. Begane, ro|. 13. 03. 1949. god. u Sijekovcu
op{tina Brod, gdje je i nastawen k. broj 325,
63. Izvjesni Ivo iz Novog Sela poznat pod nadimkom Zec,
64. Ere{ Damir, sin Zlatka, ro|. 10. 12. 1070. god. u Sl. Brodu, nastawen u Brodu, ul.
Matije Gupca S-12/1,
65. Ere{ Dragan, sin Zlatka ro|. u Oriolcu op{tina Sl. Brod, dana 16. 11. 1966.
god., nastawen u Brodu, ul. Matije Gupca S-12/1,
U istom periodu, odmah po izvr{enim napadima na Sijekovac nastavqeni su napadi
na okolinu Sijekovca i Broda tako da je kontinuitet napada nastavqen u aprilu, maju pa
sve do konca 1992. godine o ~emu su sa~iwene odgovaraju}e krivi~ne prijave za nekoliko
stotina lica osumwi~enih za ratne zlo~ine. Zato se ovi zlo~ini imaju posmatrati u toj
cjelini vremena i prostora.
Kra}om prezentacijom nekoliko reprezentativnih uzoraka krivi~nih prijava na
po~iwena krivi~na djela nad srpskim civilima u tom i {irem podru~ju Posavine, u
predratnom periodu 23. 03. 1992. godine i samom po~etku aprila iste godine, mo`e se
argumentovano predstaviti te`ina, struktura i metod monstruoznih nastupa oru`anih
vojnih i paravojnih snaga.
Primjeri iz krivi~nih prijava za zlo~ine prije po~etka rata:
Primjer 1. - Dana 04. 03. 1992. godine, prijavqeni Islamovi} Alminko je jo{ prije
okupacije grada Broda od strane hrvatske vojske, tj. 108. slavonsko-brodske brigade, {to
se dogodilo 13. 03. 1992. god., zajedno sa Kqaji} Bla`anom, Bla`evi} Perom, Slabi}
Feridom i Hrka~ Zlatkom, u~estvovao u neovla{tenom pretresawu stana Zelenovi}
Du{ana, tra`e}i navodne snajperiste i naoru`awe, nanijeli Du{anovoj supruzi Milki
psihi~ke patwe, tako da je ova poku{ala da izvr{i samoubistvo.
Zajedno sa prijavqenim pod rednim brojem 1 Kqaji} Bla`anom u~estvovao u
protivpravnom hap{ewu Durowi} Zdravka, koji od strane navedenih prijavqenih odveden u
nepoznatom pravcu, tako da se ne raspola`e podacima o wegovoj daqoj sudbini.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 50

Imenovani je, zajedno sa svojim bratom Islamovi} [emsudinom u~estvovao u


minirawu vi{e objekata na podru~ju Broda, izvr{enih tokom perioda okupacije, kao i
pravoslavne crkve u Brodu.
Primjer 2. - Dana 27. 03. 1992. godine nakon okupacije srpskog sela Kri~anovo od
strane hrvatsko-muslimanskih formacija, NN po~inioci pripadnici tih formacija su
navedenog dana od ku}e odveli - bespravno li{ili slobode Paji} Nedeqka, koga su potom pod
nepoznatim okolnostima li{ili `ivota, na taj na~in {to su mu tupim predmetima
nanijeli tjelesne povrede, polomiv{i mu vi{estruko rebra u obje kqu~ne linije, od kojih
povreda je Paji} preminuo, nakon ~ega je wegov le{ ukopan u masovnoj grobnici na
lokalitetu gradskog grobqa u Brodu odakle je ekshumiran i identifikovan.
Primjer 3. - Dana 25. 03. 1992. godine ]uma Stjepan, u svojstvu pripadnika paravojne
grupe, u kojoj su se pored wega nalazili Kqaji} Bla`an, ]uma Damir, Ko`ul Jozo, Kqaji}
Ivo, ]uma Vlatko, ]uma Stanko i Marini} Miro naoru`an automatskim oru`jem, oko
pono}i u~estvovao je u opkoqavawu, a potom i minirawu poslovnog dijela ku}e tj. dva
poslovna prostora prizemqe ku}e Marti} Andrije, koja je locirana u ulici JNA na broju 63
u Brodu, nakon ~ega je zajedno sa ]uma Damirom, Ko`ul Jozom i jo{ nekoliko
neidentifikovanih po~inilaca, nasilno u{ao u ku}u, koju su prijavqeni tra`e}i novac i
dragocjenosti pretresli, a potom iz podrumske prostorije, gdje su se poku{ali prikriti,
izveli Marti} Momira, wegovu suprugu Merimu, Marti} Andriju, Dujani} Du{ka i
Dujani} Branka, te im naredili da bje`e niz ulicu JNA, u pravcu benzinske pumpe, da bi
nakon {to su ovi krenuli iz automatskog oru`ja na iste otvorili vatru li{iv{i pri
tome `ivota ustrelima u le|a Marti} Andriju, Marti} Momira i Dujani} Du{ka, dok su
Momirovoj supruzi Merimi nanijeli tjelesne povrede u vidu prostrelina i ustrelina, dok
je Dujani} Branko ostao neozlije|en, tako da je pomagav{i Merimi da se prikrije u
obli`wem sviwcu uspio da pobjegne sa lica mjesta.
Primjer 4. - Dana 25. 03. 1992. godine Kqaji} Ivo, kao pripadnik grupe koju su
sa~iwavali osmorica prvoprijavqenih u~estvovao u svojstvu izvr{ioca u kriti~nom
doga|aju, tj. minirawu ku}e Marti} Andrije te ubistvu Marti} Andrije, Marti}
Momira i Dujani} Du{ka.
Primjer 5. - Dana 30. marta 1992. godine Omerovi} Nexad, nakon protivpravnog
li{avawa slobode Grabovac Slavka iz Broda, od strane prijavqenog [tuc Ante i wegovog
dovo|ewa u zgradu policijske uprave u Brodu u kancelariju broj 31, zajedno sa [tuc Antom,
Kqaji} Bla`anom, Odoba{i} Dedom, Babi} Josipom i drugim pripadnicima vojne policije
HVO u~estvovao u fizi~kom batinawu i mu~ewu kao i psihi~kom maltretirawu Grabovca,
{to je u prekidima, u istoj kancelariji gdje je Grabovac protivpravno zadr`avan, trajalo
od 30. marta do 05. aprila 1992. godine. Prijavqeni je zajedno sa drugim imenovanim
upotrebqavaju}i {ake, noge i razli~ite tupe predmete tukao Grabovca, te je uz ostale
svojim radwama doprinio nano{ewu Grabovcu te{kih tjelesnih povreda tako {to su mu
bila polomqena rebra sa lijeve i desne strane grudnog ko{a, slomqena desna potkoqenica,
51 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

nanesen mu je potres mozga, o{te}eno mu je lijevo oko i gorwi dio ki~menog stuba, a pored
toga u sklopu mu~ewa Grabovca navedeni su ga pr`ili zapaqenom cigaretom po
sqepoo~nici, sjekli mu no`em ko`u lijeve ruke u predjelu dlana i podlaktice, a
ma{inicom za spajawe papira probadani su mu prsti ruku, sje~eni su mu brkovi i bio je
tjeran da ih jede. Grabovac je tako|e tokom torture nakon mu~ewa tjeran da pravi
sklekove, a nakon {to je skinut go tu~en je po glavi i tijelu vojni~kim opasa~em.
Primjer 6. - Dana 09. 04. 1992. godine oko 21, 30 ~asova Marini} Zdravko, u svojstvu
vo|e grupe u kojoj se pored wega nalazilo jo{ {est neidentifikovanih policajaca HVO,
do{ao je u stan Vukovi} Milorada, koji je lociran u Brodu u ulici Mar{ala Tita broj 114,
te je nakon bespravnog ulaska u stan, zajedno sa pripadnicima grupe preduzeo neovla{teno
pretresawe istog stana, pod izgovorom da tra`e navodno snajperistu, tra`e}i pu{ku i
oduzev{i bespravno Vukovi}u pi{toq koji je imao na odobrewe, naredili da se obu~e te da
po|e sa wima. Nakon Vukovi}evog odvo|ewa, isti je od strane prijavqenog Marini}a, ili
nekog drugog pripadnika grupe, na neutvr|enom mjestu i pod neutvr|enim okolnostima,
neidentifikovanim vatrenim oru`jem jednim hicem u predjelu grudi, nanijev{i mu
ustrelnu ranu na predwoj strani grudnog ko{a, li{io `ivota, nakon ~ega je Vukovi}
zajedno sa jo{ jednim neidentifikovanim licem koje je tako|e li{eno `ivota, vezan
`icom oko ruku, prekr{tenih na le|a, te su me|usobno vezani i obojica ba~eni u rijeku
Savu, tako da su na strani Save Republike Hrvatske prona|eni, izva|eni i dopremqeni na
patolo{ko odjeqewe bolnice u Slavonskom Brodu, nakon ~ega je Vukovi}ev le{ na neutvr|en
na~in zakopan na lokaciji masovne grobnice na gradskom grobqu u Brodu, odakle je
ekshumiran i identifikovan.
Primjer 7. - Dana 04. 04. 1992. godine Bari{i} @eqko, u svojstvu zapovjednika
samostalne bojne u Kora}u u jutarwim ~asovima, na magistralnom putu Brod - Derventa u
mjestu Poqe, na benzinskoj pumpi "Kod Veira" rukovodio je samovoqno od strane HVO,
postavqenom barikadom - kontrolnim punktom, kada su iz pravca Broda, u putni~kom
vozilu nai{li [kvorc Ivica, Jugovi} Nedeqko, Jugovi} Dragan i Milo{evi} Du{ko, koji
su od strane prijavqenog, ili po wegovoj naredbi od strane NN neidentifikovanih
pripadnika koji su se nalazili na kontrolnom punktu, bili zaustavqeni i protivpravno
li{eni slobode. Potom su ~etvorica imenovanih po nare|ewu prijavqenog Bari{i}a
vozilom kojim su se i kretali uz pratwu pripadnika HVO vra}eni u Brod i odvedeni uz
nasip Save, iza zgrade "Elektrodistribucije" u Brodu, gdje su od strane konkretno
neutvr|enog po~inioca pod nerazja{wenim okolnostima, a vjerovatno po nare|ewu
prijavqenog Bari{i}a ubijeni neutvr|enom vrstom vatrenog oru`ja, tako da je Jugovi}
Draganu pucano u desni sqepoo~ni dio glave vi{e ka tjemenom predjelu, te je na ovaj na~in
zadobiv{i ustrelinu u navedenom predjelu glave li{en `ivota, Jugovi} Nedjeqku pucano sa
vi{e hitaca u predwu stranu trbuha, od kojih je ustrelina li{en `ivota, Milo{evi}
Du{ku je iz vatrenog oru`ja vi{e puta pucano u predjelu predwe strane grudnog ko{a
tako da je od zadobivenih ustrelina na licu mjesta li{en `ivota, i [kvorc Ivici je iz
vatrenog oru`ja pucano u predjelu predwe strane grudnog ko{a, ~ime su mu nanesene
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 52

ustrelne rane od kojih je podlegao na licu mjesta. Sva ~etvorica imenovanih su potom
nedaleko od mjesta ubistva, zakopani bez sanduka i obiqe`ja uz sam nasip rijeke Save, a na
lokaciji broj 1 iskopavawa masovnih grobnica da bi neutvr|enog dana le{evi sve ~etvorice
sa pomenute lokacije bili ekshumirani, stavqeni u limene sanduke, i pokopani na
lokalitetu masovne grobnice na gradskom grobqu u Brodu, odakle su ekshumirani i
identifikovani tokom obavqawa istra`ne radwe ekshumacije obavqene od strane
istra`nog sudije na podru~ju op{tine Brod.
Niz drugih primjera iz operativno obra|enih prijava pokazuju da je gotovo isti
napad izveden na cijelom podru~ju Broda, Novom Gradu, Oxaku, koji se nalaze na u`em
lokalitetu Posavine, sa kojeg su poslije ubistava nekoliko stotina civila, pqa~kawa
ku}a i paqewa i uni{tavawa nepokretne imovine, civili odvo|eni u logore:
Sredwo{kolski centar "Fric Pavlik", Tulek, skladi{te robne ku}e "Beograd", magacin
gra|evinskog materijala preduze}a "GIK", logor Krndija (uz vatrogasni dom), logor
pored rijeke Save (kajak klub), hale ~arapane "Bosna", logor u zgradi vojne policije
(zgrada biv{e "Jugobanke"), gradski stadion FK Polet - svi su se nalazili na podru~ju
Sijekovca i Broda. Raspored ovih logora u koje su odvo|eni srpski civili sa podru~ja
Sijekovca i okoline, dat je u sqede}oj {emi sistema logora.
53 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 54
55 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID ORU@ANIH SNAGA REPUBLIKE


HRVATSKE NAD SRPSKIM STANOVNI[TVOM
KUPRESA U APRILU I MAJU 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 56
57 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID ORU@ANIH SNAGA REPUBLIKE HRVATSKE


NAD SRPSKIM STANOVNI[TVOM KUPRESA
U APRILU I MAJU 1992. GODINE
Napad na Kupres 3. aprila 1992. godine (Dowi Malovan)
U toku oru`anih sukoba na podru~ju biv{e BiH 1992-1995. godine, oru`ane snage
Republike Hrvatske na vi{e mjesta izvr{ile su otvoreni i nenajavqeni oru`ani napad
na srpsko civilno stanovni{tvo sa ciqem uni{tewa srpskog naroda i etni~kog
~i{}ewa sa podru~ja na kojim je `ivjelo ve}insko srpsko stanovni{tvo u vrijeme kada se
Bosna i Hercegovina nalazila u sastavu tada{we jugoslavenske dr`ave.
Jedan od prvih napada izveden je na Kupre{ku visoravan 3. aprila 1992. godine u
06.00 ~asova od strane HOS, ZNG i drugih formacija iz Duvna, Livna, Li{tice,
Posu{ja, Bugojna, G. Vakufa, Prozora i drugih mjesta. Oru`ani napad izvr{en je u selu
Dowi Malovan, op{tina Kupres.
U isto vrijeme izvr{en je napad i na druga mjesta te op{tine u kojem je `ivjelo
prete`no srpsko stanovni{tvo kao: Blagaj, Zanaglina, Ravno, Vukovsko, Rili}i, Kupres
i Begovo selo.
U napadu na Dowi Malovan uni{teno je sve {to je srpsko. Ubijani su qudi, `ene,
djeca bez obzira na starost i pol, a sve ku}e spaqene ili uni{tene kao i prate}i objekti.
Od tih granatirawa i vatrenog oru`ja nisu po{te|eni ni sakralni vjerski objekti.
Brojni zarobqeni civili `ene, djeca, starci, invalidi i druga lica odvedeni su u
logore gdje su mu~eni raznim metodama i sredstvima i nano{ene im te{ke patwe.
U krivi~noj prijavi sa~iwenoj od strane CSB Bawa Luka broj KU-11/93 od 23. 03.
1993. godine, operativnom krivi~nom obradom izlo`eni su argumenti, krivi~na
dokumentacija, imena sa identifikacionim podacima poginulih, stradalih, rawenih,
odvo|enih u logore, zarobqeni{tva uglavnom na podru~je Hrvatske
U toku i`ivqavawa i stravi~nih mu~ewa zatvorenih Srba u logoru, mnogi su
tjerani na tenkove iz kojih si pucali na zgrade Kupresa, bolnice, javne ustanove, hotele,
trgovinske i ugostiteqske objekte i dr.
Logora{e su tjerali gole, bose na pje{a~ewa po ki{i a u toku torture, tukli
kundacima, cokulama, tjerali da dr`e ruke iznad glave.
@icom povezane mu{karce provodili su kroz kolonu vojnika, tukli ih i ubacivali
u kamione, pri ~emu su mnogi dobili potres mozga, lomove ruku, nogu, rebara i dr.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 58

dijelova tijela. Mnoge su bacali u jame u Tomislavgradu (Duvno), a jedan broj odveden je u
zloglasni logor "Lora" u Splitu. Na putu u transportu mnogi su umrli od tortura.
Odvo`ewe zarobqenih civila vr{eno je u preko 15 logora (logori u Eminovom Selu,
Vrgorcu, Kasarna JNA u Zadru, Tomislavgrad, Stipani}i, Qubu{ki i dr), a u logorima
su mnogima sipali so usta, patili ih `e|u, tukli toqagama, koqem, vr{ili ga{ewe
cigareta po tijelu, stavqali bombe usta, ubadali tijelo no`em, posipali gorivo po
tijelu a onda palili pojedine dijelove tijela, nanosili monstrouzne psihi~ke patwe i
dr.
U krivi~noj prijavi navedena su imena poginuih, rawenih, umrlih, izlomqenih i
lije~enih u bolnicama od te{kih zlostavqawa, kao i imena zlo~inaca koji su taj genocid
sprovodili nad srpskim narodom.
U ovom podru~ju na povr{ini od 550 km2 u vrijeme drugog svjetskog rata tako|e su
sprovedena sli~na a po obimu jo{ i ve}a zlodjela nad srpskim stanovni{tvom. U to
vrijeme ubijeno je 1038 Srba masakrirawem, od toga 255 djece ispod 10 godina. U toj
op{tini ostalo je preko 70% zemqi{ta u srpskom vlasni{tvu a pred ovaj rat 1992-1995
godine 55% stanovni{tva ~inili su Srbi.
Pored navedenog iz krivi~ne prijave CSB Bawa Luka, treba ista}i da je o ovom
napadu i sprovo|ewu genocida obavje{tena Savezna Vlada Jugoslavije od strane
Komiteta ~ove~nosti i me|unarodnog prava, gdje se u jednom segmentu ka`e :
"Od 31. marta 1992. godine uniformisani i naoru`ani Hrvati po~iwu upadati u
pojedina preduz}a u Kupresu, zaposedati ih i postavqati svoje stra`e.
Rano ujutro 3 aprila 1992. godine iz pravca Malovana, udaqenog od Kupresa oko 12
kilometara iznenada su se ~ule detonacije i pucwava. Pripadnici hrvatske vojske su upali
u srpska sela u okolini Kupresa i po~eli da ubijaju civilno srpsko stanovni{tvo koje su
zatekli u selima ili da ih zatvarju i istovremeno pale sela.
Istog dana 1992. godine, oko 06,00 ~asova, iz pravca sela [ujica u kome je `ivjelo
iskqu~ivo hrvatsko stanovni{tvo izvr{en je napad od strane pripadnika hrvatskih
jedinica HOS i ZNG, kao i pripadnika jedinice koja je bila formirana od strane Hrvata u
[ujicama, a ~iji su pripadnici nosili crne uniforme i oznaku "U", kao usta{e za vreme
drugog svjetskog rata. Zate~ene mje{tane koji nisu uspjeli da pobjegnu ubijali su na licu
mjesta. Tako su u Dowem Malovanu ubili tog dana 20 Srba.
Napad je bio iznenadan i izveden od strane vojske Republike Hrvatske (biv{e
Socijalisti~ke Republike Hrvatske u sastavu SFRJ), zajedno sa paravojnim formacijama,
u stvari partijskom vojskom Hrvatske demokratske zajednice Kupresa, Tomislavgrada
(Duvna) i Livna, kao i paravojnim formacijama Hrvatske stranke prava. Napad je po~eo
upadom hrvatskih jedinica u selo Dowi Malovan na krajwem jugozapadnom dijelu Kupre{ke
59 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

visoravni. U tom zlo~ina~kom genocidnom pohodu u~estvovale su slede}e jedinice: 106.


osje~ka brigada, 101. zagreba~ka brigada, Studentska bojna "Kraq Tomislav" iz Zagreba,
Specijalna jedinica "@uti mrav" iz Vukovara, Jedinica za posebne zadatke Ministarstva
unutra{wih poslova Hrvatske te bojna "Zriwski".
Zlo~ina~ki, ni~im izazvani napad na mirna srpska naseqa je izveden u vreme kada se
Bosna i Hercegovina jo{ nalazila u sastavu tada{we jugoslavenske dr`ave i kada je jo{
postojala SFRJ. U to vreme na kupre{kim prostorima nije bilo nijednog vojnika
Jugoslavenske narodne armije.
Pored Doweg Malovana toga dana napadnuta su i susedna srpska sela.
Na dan 6. aprila 1992. godine, oko podne, napadnut je i sam grad Kupres od strane
hrvatskih jedinica kojima su se prikqu~ili Hrvati iz Kupresa. Napad je izvr{en sa tri
tenka "leopard", kojim su uni{tavani objekti Srba".
Iz krivi~ne prijave KU-11/93 za koju su operativnom obradom SCB-a prikupqeni
podaci o zlo~inima nad srpskim stanovni{tvom Kupre{ke visoravni vidi se na~in i
metod napada kao i broj `rtava te ko je po~inio zlo~in. Prije pokazivawa tih podataka,
ilustracije radi dajemo na uvid nekoliko izvoda iz dokumentacije Centra o ovom
genocidu :
Dana 03. 04. 1992. godine oko 06,00 ~asova od strane hrvatskih formacija HOS, ZNG i
drugih formacija iz Duvna, Livna, Li{tice, Posu{ja, Bugojna, G. Vakufa, Drvara i drugih
mjesta iz Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na selo Dowi Malovan, op{tina
Kupres.
Istovremeno izvr{en je oru`ani napad i na druga sela op{tine Kupres u kojima je
`ivjelo prete`no srpsko stanovni{tvo i to na: Blagaj, Zanaglinu, Ravno, Vukovsko,
Rili}, Kupres i Begovo selo. Navedenim formacijama po ranije pripremqenom oru`anom
napadu prikqu~ili su se `iteqi op{tine Kupres hrvatske i muslimanske nacionalnosti.
Iznena|eni ovakvim napadom, lica srpske nacionalnosti po selima i zaseocima pru`ili su
spontani i nedovoqno organizovani otporo|en
Na selo Dowi malovan dana 03. 04. 1992. godine oko 6 ~asova ujutro, izvr{en je
oru`ani napad iz artiqerijskog i pje{adijskog oru`ja i u tom napadu uni{tavano je sve
{to je srpsko. Ubijani su qudi-starci i starice, `ene i druga lica sprske nacionalnosti,
bez obzira na dob ili pol, paqene su ku}e i drugi objekti u kojima su `ivjeli Srbi.
granatirawem uni{tavani su objekti gdje su `ivjeli Srbi. Od tog napda nije po{te|ena
ni pravoslavna crkva u selu Dowi Malovan koja je vi{e puta pogo|ena artiqerijskim
projektilima. Zarobqavani su civili - `ene, djeca, starci, invalidi i druga lica i
odvo|eni u logore gdje su mu~eni raznim metodama i sredstvima i nano{ene im te{ke
patwe.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 60

Dana 05. 04. 1992. godine izme|u 15 i 16 ~asova hrvatske formacije izvr{ile su
artiqerijski i pje{adijski napad na Begovo selo. Prilikom napada nanesene su ogromne
materijalne {tete na objektima gde su bili srbi. Vr{eno je zarobqavawe civila.
Tako su zarobqeni starica Spremo Stoja, te mu{karci Spremo Mile zvani "Migac",
Spremo Petar, Spremo Nedeqko, Spremo Drago, Spremo (Mihajla) Nedeqko, Spremo (Pere)
Predrag, Spremo Milan, Jawi} Jovo, Jawi} @ivko, Kolowa Bo{ko, Rudi} Janko, Rudi}
Petar, [iki} Marko, Ma{i} Dragan, Ma{i} Milivoj, Ma{i} Ratko, Ma{i} Marko,
Rudi} Milica i Rudi} Bosa. Zarobqeni srbi iz Begova sela odvedeni su u selo Oxak. Dana
06. 04. 1992. godine u ve~erwim satima imenovani srbi odvedeni su u sabirni centar u
Tvornicu tekstile konfekcije, izuzev Rudi} Milice i Bose, koje su pu{tene ku}i.
Dana 06. 04. 1992. godine, ponedeqak, oko 13 ~asova od strane hrvatskih formacija
izvr{en je kombinovani napad na gradsko naseqe Kupres iz pravca juga na naseqe "Krateq".
U tom napadu kori{tena su tri oklopna vozila - tenkovi i samohotke, te ve}i broj
uniformisanih i naoru`anih i po licu obojenih pripadnika formacija HOS, ZNG, tzv
"`uti mravi" i drugih formacija. Za vrijeme tog napada neka civilna lica su ubijana i
zarobqavana. Kod zarobqavawa lica nisu birani, niti iznemogli, stari i bolesni, `ene i
invalidi, lica sa bilo kakvim oru`jem ili pak bez oru`ja. Tako su tog dana zarobqeni :
Lugowa Sre}o, invalid u obadvije ruke, `ene Karan Zagorka, Bosni} Minka i Despini}
Mira, starci Zubi} stojan i Despini} Jovo. Napomiwemo da je dijete odnosno stariji
maloletnik Kanli} Perica zarobqen 03. 04. 1992. godine u napadu na selo Dowi Malovan.
Osim zarobqenih invalida, staraca i `ena dana 06. 04. 1992. godine izme|u 13 i 14 ~asova
u nasequ "Krateq" zarobqeni su svi Srbi koji su zate~eni u svojim ku}ama i to :
sve{tenik Perkovi} Zoran, @ivani} @arko, Mari} Riste, Mari} Du{an, Mari} Miro,
Mari} (\ure) Du{an, Mari} Marinko, Bosni} Qubo, Ba}o Bo{ko, Spremo Petar zvani
"Burdu{", Bojani} Dragomir, Bukvi} Vukan, Ivankovi} Rajko, Karan Marko, Lugowa Vlado,
Lugowa (\or|e) Marko, Lugowa (Svetko) Marko, Lugowa Luka, Lugowa Riste, Malu{i}
Nedeqko, Ma{i} Predrag, Mandi} Jovo, Mili{i} Bane, Pavlica Risto, [e{um Lazo,
[ebez Trifko, [ebez Milorad, Velaja Zdravko, Zeqkovi} Boro, Zubi} Petar, Zubi}
Milo{, Mari} Jovo, Mili{i} (Neboj{e) Du{an, ^iv~i} Mirko, Dragoqevi} Slavko,
Kanli} Spasoja, Lugowa Ratko, Mili{i} (Stevana) Du{an, Mili} Ratko, Mili} Qubo i
Niki} Du{an.
Prilikom ubijawa i zarobqavawa Srba u nasequ "Krateq" artiqerijskim napadom,
kao i iz oklopnih vozila uni{tavani su objekti Srba, paqene ku}e, pqa~kana imovina i
oduzimana prevozna sredstva. Imenovani zarobqeni Srbi su prisiqeni da se izuju i skinu
goli do pojasa i podignu ruke na vrat iza glave i u takvim vremenskim uslovima - ki{a,
snijeg, izuzetno hladno, uglavnom u kle~e}em polo`aju zarobqeni Srbi su po ki{i bili u
nasequ "Krateq" od oko 14 do oko 20 ~asova. Neki od wih su izvo|eni na saslu{avawe i
odmah po zarobqavawu zapo~eto je sa mu~ewem saslu{avanih Srba kao {to su : Perkovi}
Zoran, Mari} Jovo, Karan Marko, Bosni} Qubo i drugi.
61 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Oko 10 do 15 zarobqeni Srba, pripadnici HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija


kojima je u nasequ "Krateq" komandovao izvjesni Filipovi}, postavili su oko tenka kao
`ivi {tit i prisilili ih da taj tenk pune granatama da bi zatim tim istim tenkovima
palili srpske ku}e i industrijske objekte kao {to su : zgrada {umarstva, [umsko
industrijsko preduze}e "Kupres", Ugostitqesko preduze}e Hotel "Kupres" Kupres, objekat
banke, objekat Slu`be dru{tvenog kwigovodstva, objekat Gra|evinskog preduze}a,
objekat Doma kulture, objekat osnovne {kole, objekat sredwo{kolskog centra, objekat
Doma zdravqa - Bolnice, objekat Auto-servisa i dru{tevnog preduze}a "[peditrans",
objekat stanice milicije, objekat op{tine i drugih brojnih privatnih preduze}a,
privatnih radwi - zanatskih, trgova~kih, ugostiteqskih, privatnih ku}a i drugih
objekata. Izme|u ostalog, izvr{ili su potpuno spaqivawe hotela "Kupres" upravne zgrade
[umarstva i brojnih privatnih objekata. Dana 06. 04. 1992. godine oko 20 ~asova
zarobqeni Srbi odvedeni su u sabirni centar do Tvornice tekstilne konfekcije uz
napomenu da su `ene Karan, Bosni} i Despini} odvedene odvojeno na drugo sabirno mjesto u
ku}u Zrno Ru`e.
Lugowa Sre}o te{ki invalid sa potpuno polomqenim i deformisanim rukama, lice
koje je stanovalo u nasequ "Krateq" po{to je u po~etku napada na naseqe "Krateq" vidio
kako hrvatske formacije ubijaju nedu`ne Srbe i iste zarobqavaju sakrio se u
kanalizacionu cijev a zatim no}u pobjegao u pravcu Kupre{kog poqa tj. u pravcu juga prema
Hotelu "Adri-ski". Kod hotela "Adria-ski" dana 08. 04. 1992. wega i ro|ake Mili}e
presreli su pripadnici hrvatskih formacija i zarobili ih.
No}u 6/7. 04. 1992. godine oko 04,00 ~asova zarobqeni Srbi u pratwi uniformisanih i
naoru`anih hrvatskih vojnika, dotada{wih kom{ija iz Kupresa, odvedeni su u pravcu
[ujice. Znatan broj Srba izvo|eni su goli i bosi a neki su usputno udarani kundacima,
nogama, {akama, kao npr. Kolowa Bo{ko, Spremo Nedeqko i drugi. Vode}i ih tako prema
[ujici na Str`awu ubijen je zarobqeni @ivani} @arko. Po dovo|ewu u [ujicu,
zarobqeni Srbi vezani su `icom a potom je od wih zahtijevano da se pewu na kamion, tako
{to su morali da ulaze pojedina~no na kamion, da stanu i na postavqenu fla{u i pewu se
na karoseriju. Oni koji nisu mogli na taj na~in da se pewu na karoseriju kamiona udarani su
kundacima, nogama i {akama. Tako su starca i invalida Zubi} Stojana gurawem na kamion
oborili, kojom prilikom je imenovani starac od pada na le|a te{ko povre|en. @ene Karan
Zagorka, Despeni} Mira, Bosni} Minka i Spremo Stoja drugim vozilom odvedeni su na
saslu{avawe u SUP Tomislavgrad.
@icom povezani zarobqeni mu{karci - Srbi dovezeni su do jedne gara`e u selu
Dri{nik, op{tina Tomislavgrad. Zahtijevano je da izlaze jedan po jedan kroz grupu
uniformisanih i naoru`anih hrvatskih bojovnika, koji su u rukama dr`ali toqage. Jedan
po jedan zarobqenik silazio je sa kamiona i prolazio kroz koridor opisanih bojovnika koji
su ih toqagama - kolac debqine 5 cm, du`inr 1. 5 m po le|ima, rukama, nogama, glavi i
drugim dijelovima tijela udarali vi{e puta.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 62

Neki su udarali nogama, neki kundacima, neki toqagama i neki {akama. Na takav
na~in propu{ten je svaki zarobqeni Srbin pa i invalidi i starci, tako da su u takvom
premal}ivawu neki zarobqeni Srbi zadobili te{ke potrese mozga i druge te{ke povrede.
Ni to nije bilo dovoqno. Strpani su u jednu tijesnu gara`u a potom su u gara`u
izmu~enim Srbima ubrizgali suzavac ili neko drugo zagu{qivo sredstvo, tako da je kod
izmu~enih zarobqenih Srba izazvan jak ka{aq i nadra`aj o~iju.
U toj gara`i boravili su kra}e vrijeme. Za vrijeme dok su boravili u istoj gara`i
zarobqeni Srbi su ~uli prepirke pojedinih pripadnika hrvatskih formacija koji su
`eqeli zarobqene Srbe bacati u jame i `ene koje su zahtijevale da se zarobqeni Srbi
vode iz sela Bri{nik i da ne dozvoqavaju da se ponavqa 1941. godina, kada je bacawem u jamu
vi{e srba umoreno na podru~ju op{tine Tomislavgrad. Ipak su odustali od ubacivawa
zarobqenih Srba u jame, pa su ih utovarili u jedan kamion i u pratwi uniformisanih lica
prevezli do Splita do Lore. Po dolasku u Split odmah prilikom istovara iz kamiona
zarobqene Srbe udarali su raznim predmetima - koqem, kundacima, palicama, pi{toqima,
metalnim predmetima, metalnim cijevima, nogama, {akama. tako je Spremo Petar
udarcem u glavu cjevastom polugom zadobio povrede opasne po `ivot i tada mu je napukla
lobawa glave. Od tako te{kih udaraca ve}i broj Srba je bio onesvije{ten ili tako
povre|en da nije mogao da stoji odnosno da su izgubili ravnote`u. 1. pored toga hrvatski
vojnici su zahtijevali da se zarobqeni Srbi postroje a za one koji nisu mogli zatijevano je
da ih neki zarobqeni Srbi dr`e izm|u sebe. Tada je izvr{en detaqan pretres svih
zarobqenih Srba i od zarobqenika oduzet novac, zlatni nakit, dragocjenosti, dokumenta
i druge stvari koje su imali kod sebe. Nakon toga raspore|eni su po }elijama. U zatvorskim
}elijama gotovo bez prestanka nastavqeno je sa mu~ewem zarobqenika udarawem raznim
predmetima (toqagama, kundacima, pi{toqima, palicama, {akama i nogama). Osim toga
mu~eni su pojedini srbi tako {to im je prisilino trpana so u usta, polijevani su gorivom
u smislu da }e ih zapaliti, prikqu~ivani na strujna kola i na druge na~ine, tako da su
zarobqenici trpili najte`e bolove.
Obzirom da je Spremo Petar od po~etka od zadobijenih udaraca u glavu konstantno
bio onesvje{ten, te da su te{ke povrede zadobili Kolowa Bo{ko, Lugowa Luka i Kanli}
Spasoja, za dan -dva iz zatvora u Lori sprovedeni su i prevezeni u bolnicu u Splitu gdje im
je ukazna qekarska pomo}. Prije nego {to su dopra}eni u bolnicu zaprije}eno je ozlije|enim
Srbima, da ne smiju re}i kako je do{lo do wihovih povreda i da moraju re}i qekarima da su
povrije|eni wihovom krivicom. Obzirom da je Spremo Petar bio onesvije{ten, drugim
povrije|enima je zaprije}eno da moraju qekarima re}i da je on svojom krivicom pao sa
kamiona, a ustvari to nije ta~no.
Svi povrije|eni su u pratwi hrvatskih vojnih policajaca pregledani od strane qekara
bolnice Split, te su nakon qekarske pomo}i vra}eni u zatvor u Lori. Spremo Petar i
daqe je bio u te{kom stawu, pa je ponovo iz zatvora vo|en u bolnicu gde je i umro.
63 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Osim naprijed navedenog mu~ewa zarobqenih Srba u Lori - Split zarobqenicima nije
data hrana. Poni`avani su na razne na~ine. Prisiqavali su ih da pjevaju usta{ke pjesme,
na usta{ke pozdrave i sli~no, zatim su ih prisiqavali da govore iskqu~ivo na hrvatskom
jeziku. Uz tu~wavu do krajwih granica izdr`qivosti zarobqenici su saslu{avani.
Tu~wave i mu~ewa nije po{te|en ni te{ki invalid Lugowa Sre}o, kojeg su ~ak udarali po
glavi. Spremo (Sime) Nedeqko i wegov brat Dragan u gepeku putni~kog vozila iz Splita
prevezeni su iz Splita u Tomislavgrad na saslu{avawe a u drugim vozilima, tako|e u
gepeku - prtqa`niku na saslu{awe u Tomislvgrad prevezeni su sve{tenik Srpske
pravoslavne crkve Perkovi} Zoran, zatim Bosni} Qubo, Mili{i} Rane, [ebez Trifko,
[ebez (Trifka) Milorad, Mili{i} Du{an sin Neboj{e, Lugowa Sre}o, Mili} Milan i
Mili} Ratko. U stanici milicije Tomislavgrad prilikom saslu{avawa zarobqeni Srbi su
te{ko mu~eni, {to je posebno karakteristi~no za mu~ewe sve{tenika Perkovi} Zorana,
koji je od tu~e onesvije{}en le`ao u vodi u }eliji sve do uko~enosti.
Iz Tomislavgrada ponovo su vra}eni u Split u policijsku upravu. U policijskoj upravi
nastavqeno je sa opisanim mu~ewem. Izuzev Perkovi}a, Bosni}a i Mili{i} Rane ostali
zarobqenici vo`eni su u pravcu Zadra. Uglavnom su vo`eni no}u. Neki su usputno
izdvajani i premla}ivani da bi ih narednih no}i sviju skupa zadr`ali u nekom logoru biv{e
kasarne JNA u okolini Zadra. 1. u Zadru zarobqeni Srbi su mu~eni kao {to je to i naprijed
opisano. Dio Srba zarobqenika je izdvojen i ostavqen u nekim gara`ama u blizini Zadra i
za wih do danas nije poznato.
Nakon boravka od oko 7 dana zarobqeni Zrbi prevezeni su u logor u Eminovo selo,
op{tina Tomislavgrad. U Eminovom selu nastavqeno je mu~ewe zarobqenika, a nekima od
wih je i u tom logoru nasilno stavqana so u usta, a zatim su ispitivani. Iz tog logora
prevezeni su u logor u Vrgorcu. 1. u tom logoru je nastavqeno sa mu~ewem. Iz logora u
Eminovom selu u kojem su neki ubadani no`em bilo je dosta zarobqenih Srba koji su te{ko
podnosili logorske uslove. U logoru u Vrgorcu posebno je mu~en Spremo Mile zvani Migac
koji je od silnih udaraca u tom logoru i podlegao. Nakon boravka u tom logoru zarobqeni
Srbi prevezeni su u Logor u Qubu{kom. U tom logoru boravili su sve do razmjene
zarobqenika do 14. 05. 1992. godine odnosno Perkovi} Zoran, Bosni} Minka, Karan Zagorka,
Spremo Stoja i Despeni} Mira do 05. 05. 1992. godine. Imenovani zarobqenici su ne{to
mawe mu~eni u logoru u Qubu{kom, vjerovatno radi pripreme za razmjenu.
^iv~i} Mirko, Dragoqevi} Slavko, Kanli} Spasoja, Mari} Jovo, Mili} Ratko, Mili}
Qubo, Mili{i} (Stevana) Du{an i Niki} Du{an izmu~eni i te{ko povrije|eni su no}u
izdvojeni u okolini Zadra i wihova daqa sudbina do danas nije poznata.
Duvwak Nikola, Duvwak Du{an i Lugowa Ratko zadr`ani su u logoru u Tomislavgradu
izmu~eni i pretu~eni i tako|e wihova daqwa sudbina do danas nije poznata.
Ma{i} Dragan, Milivoj Ratko i Marko i Mari} \oko izmu~eni i pretu~eni
zadr`ani su u logoru Eminovo selo i od tada do sada o wima drugo ni{ta nije poznato.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 64

Zubi} Stojan starac i invalid nakon mu~ewa i udarawa iz logora Lora-Split odveden
je u bolnicu gdje je tobo`e lije~en sve do 14. 05. 1992. godine kada je izvr{ena razmjena i
starca Zubi} Stojana, koji je odmah po izvr{enoj razmjeni primqen u bolnicu u Kninu gdje
je za oko 7 dana i umro. U navedenoj bolnici izvr{en je detaqan prelged i sa~iwena
medicinska dokumentacija o zadobijenim povredama i uzrocima smrti.
Putem Me|unardonog crvenog krsta porodici Spremo Petra dostavqena je
medicinska dokumentacija i obavje{tewe da je imenovani umro u bolnici u Splitu. Foto
dokumentacija o le{u ne postoji a fotokopija medicinske dokumentacije dostavqena je u
prilogu na{e krivi~ne prijave broj:28-03-230-KU-63/93 od 17. 12. 1992. godine.
Na osnovu operativnih saznawa osim o{te}enih navedenih lica u logorima ubijeni su:
Petar Panti} iz Mostara, koji je od posqedica mu~ewa umro u Lori-Split 22. 04. 1992.
godine. Borovi} Du{an zv. Duka od posqedica mu~ewa umro je 18. 04. 1992. godine u
Tomislavgradu i Andrija{evi} Milorad ubijen krajem aprila u mu~ili{tu Gale~i} kod
[ujice op{tina Tomislavgrad. U tim logorima mu~ena su i sqede}a lica : Kiso Nedeqko
rodom iz Kupresa, Zelen Branko, Milisav Radovan, Milisav nada, Savi} Miroslav svi iz
Tomislavgrada, Bekan Rusko iz ^apqine, izvjesni Drago iz Klepaca, Bulut Vlado, Bulut
Damjan, Bulut Gavro, Zirojevi} zv Bele Simovi} Ratko, Jakovqevi} Dragan, Gazivoda Luka,
izvjesni Popovi}, Velemir Nenad iz Baqaka - Tomislavgrad, Majki} Radovan, Majki}
Miroslav, Ze~evi} Nenad, Milisav Nenad, Milisav Radovan, Milisav Miroslav, Va`i}
Pero, Kos Ratko, Pavlovi} Savo, Va`i} Obran, Va`i} Mladen, Ze~evi} Milenko, U}ukalo
Slobodan, Zolen Zdravko, Milo{ Vukovi} svi iz Tomislavgrada i Anti} Stevo iz Kowica.
Zarobqeni Srbi su razmijeweni 5 ili 14. 05. 1992. godine i odmah po izvr{enoj razmeni
lije~eni su u raznim medicinskim ustanovama u Kupresu, M. Gradu, Bawoj Luci, Beogradu,
Novom Sadu i drugim mjestima i lije~ewem je ustanovqeno da su gotovo svi zarobqenici
pre`ivjeli te{ke du{evne patwe i zadobili te{ke tjelesne povrede (povrede ki~me,
polomqen ve}i broj rebara, prebijene ruke, prebijene noge, izbijeni zubi i dr. ) sa te{kim
posqedicama po zdravqe zarobqenika.
U logoru u Stipani}ima, op{tina Tomislavgrad zarobqene Srbe opslu`ivao je qekar
Vila Marko, hrvat iz Kupresa, koji je u~estvovao od momenta zarobqavawa sSrba iz
Kupresa pa sve do boravka u logoru u Tomislavgradu.
Dakle, u Kupresu u nasequ "Krateq" i u Begovu Selu kr{e}i pravila me|unarodnog
prava za vrijeme izvr{ene agresije na podru~je op{tine Kupres u dane 5. i 6. 04. 1992. godine
od strane HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija vr{eno je zarobqavawe civilnih lica-
`ena, djece, staraca, invalidnih lica i mu{karaca koji su bez obzira da li su posjedovali
bilo kakvo oru`je, zarobqavani i odvo|eni u logore u Tomislavgrad, logor Stipani}i i
logor Eminovo Selo, u Split u logor Lora-Republika Hrvatska, u okolinu Zadra-Republika
Hrvatska, logor Vrgorac - Republika Hrvatska i logor Qubu{ki podru~je tzv. Herceg-
Bosne.
65 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prema zarobqenim Srbima u opisanim logorima primjewivane su najsvirepije metode


mu~ewa - udarawem toqagama, koqem, kundacima, lancima, komadima kablova, pi{toqima,
palicama, nogama i {akama, stavqawem pi{toqa u grlo, stavqawem bombe usta,
prisilnim davawem soli, ga{ewem cigareta po tijelu, ubodima no`em po tijelu,
prikqu~ivawem na elektri~nu energiju, raznim prijetwama, raznim poni`avawima,
zastra{ivawem, posipawem goriva po pojedinim zarobqenicima pa paqewem, nedavawem
hrane i vode i na druge sli~ne na~ine koji su kod zarobqenih Srba prouzrokovale te{ke
du{evne posqedice i te{ke tjelesne povrede. Osim toga, prilikom zarobqavawa Srba u
naseqima Krateq i Begovu Selu paqene su srpske ku}e i stanovi, pqa~akane pokretne
stvari - vozila, ku}anski aparati, novac i dragocjenosti, zlatni predmeti i druge
potrebne stvari te paqeni objekti dru{tvenih preduze}a, dru{tvenih i privatnih
trgovniskih i drugih radwi, objekti privatnih preduze}a i druga imovina koju su
smatrali srpskom.
Iz izlo`enog proizilazi postojawe osnovane sumwe da su nepoznati u~inioci -
pripadnici HOS, ZNG i drugih hrvatskih formacija iz nacionalisti~kih pobuda,
podmuklo i na krajwe ne~ovje~an na~in izvr{ili krivi~na djela ratni zlo~in protiv
civilnog stanovni{tva iz ~lana 142. i ratni zlo~in protiv ratnih zarobqenika iz ~lana
144. preuzetog KZ-a SFRJ.
Primer iz krivi~ne prijave KU-62/92
- Dana 03. 04. 1992. godine od strane paravojnih formacija HOS, ZNG i drugih
hrvatskih formacija iz Kupresa, Tomislavgrada, Livna, Bugojna, G. Vakufa i drugih
mjesta Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na podru~je op{tine Kupres,
oru`anim napadom na selo Dowi Malovan koji je izvr{en dana 03. 04. 1992. godine.
- U periodu od 03-10/. 04. 1992. godine Spremo Branislav, wegova majka, Spremo Stojko
i wegova `ena An|a su se krili u obli`woj {umi iznad sela Botun, po vlastitoj procjeni
dolazili su do ku}e i hranili stoku. Dana 10. 04. 1992. godine po{to su tu no} boravili u
ku}i Spremo Stojke, oko 08,00 ~asova izvr{en je oru`ani napad od strane paravojnih
hrvatskih formacija na ku}u Spremo Stojke. U tom oru`anom napadu u~estvovalo je oko
50 vojnika koji su napad izvr{ili iz pje{adijskog oru`ja i ru~nim bombama. Napad je
izvr{en sa svih strana.
U tom trenutku u podrumu ku}e nalazili su se Spremo Savica, Spremo An|a i Spremo
Stojko a Spremo Branislav se nalazio na tavanskom dijelu ku}e. Napada~i su se
pribli`ili ku}i, nasilno otvorili vrata na podrumu ku}e, aktivirali i ubacili ru~nu
bombu u podrum, tom prilikom su li{ene `ivota Spremo Savica i Spremo An|a. Jedan od
napada~a se i uvjerio da su dokraj~ene -li{ene `ivota i nisu se zadovoqili time. Zapalili
su ku}u. Ku}a je u potpunosti izgorjela i le{evi djelimi~no izgorjeli. za to vrijeme Spremo
Branislav se nalazio na tavanskom prostoru. Me|utim i on je li{en `ivota,
najverovatnije kad je vidio po`ar isko~io je sa tavana i ubijen je hicem iz pje{adijskog
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 66

oru`ja. 1. pored toga napada~i se nisu time zadovoqili nego su Spremo Branislava
najverovatnije posmrtno o{trim predmetom isjekli po licu. Spremo Stojko je u takvoj
paklenoj situaciji uspio da se sakrije i da se po zavr{etku napada i paqewa ku}e, udaqi
prema obli`woj {umi.
Dana 13. 04. 1992. godine prona|eni su le{evi Spremo Branislava, Spremo Savice i
Spremo An|e. Pregledom le{a na licu mjesta, kao i u Domu zdravqa Kupres utvr|ene su
prostrelne rane na Spremo Branislavu i ostacima le{eva Spremo Savice i An|e. Sahrana
imenovanih izvr{ena je na seoskom grobqu u Begovu Selu.
Krim. tehni~ar SJB [ipovo je fotografisao lice mjesta sahrane i fotorafije
nastradalih te na~inio foto dokumentaciju.
Izuzeti su izvodi iz mati~ne kwige umrlih Spremo Savice, Spremo An|e i
Branislava. Sa o~evicem ovog doga|aja Spremom Stojkom obavqen je informativni
razgovoro|en
Dakle, nepoznati izvr{ioci - pripadnici HOS-a, ZNG-a i drugih hrvatskih
formacija iz nacionalisti~kih pobuda, iz mr`we i na krajwe ne~ovje~an na~in li{ili su
`ivota civile Spremo Savicu, staricu, Spremo An|u, `enu i Spremo Branislava svi iz
sela Botun, op{tina Kupres. Iz navedenog proizilazi postojawe osnovane sumwe da su
nepoznati izvr{ioci - pripadnici HOS-a, ZNG-a i drugih paravojnih hrvatskih formacija
po~inili krivi~no djelo ratni zlo~in protiv civilnog stanovni{tva iz ~lana 142.
preuzetog KZ-a SFRJ.
Primjer iz KU-60/92
- U vremenskom periodu od 04. -06. 04. 1992. godine za vrijeme oru`anog napada na
podru~je op{tine Kupres, izvedenog od strane nepoznatih uniformisanih i naoru`anih
lica-pripadnika hrvatskih paravojnih formacija HOS i dr. iz Bugojna, Livna,
Tomislavgrada i dr. mjesta Republike Hrvatske, prikqu~ili se ovim formacijama i zajedno
sa ovim licima - tako|e u uniformama HOS-a i naoru`ani, protivno pravilima
me|unarodnog prava, li{ili `ivota iz pje{adijskog oru`ja, a iz nacionalisti~kih
pobuda, civile koji nisu bili naoru`ani niti su imali sredstva za odbranu ve} su
prilikom napada na Kupres pani~no bje`ali i to : Konti} Lazu, Konti} Milorada,
Dragoqevi} Todora, Bosni} [piru, Pavlovi} Trifka, ]elebe}i Dragu, Lugowa Stevu,
Pani} Luku, Jar~evi} Nedeqka, Markovi} Dragana i Kanli} Vojislava - svi iz Kupresa,
srpske nacionalnosti.
Dakle, grubo kr{e}i pravila me|unarodnog prava za vrijeme rata tj oru`anog sukoba
iz nacionalisti~kih pobuda li{ili `ivota 11 lica srpske nacionalnosti iz redova
civilnog stanovni{tva.
67 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana, 03. 04. 1992. godine oko 06,00 ~asova iz pravca [ujice tj. Tomislavgrada i dr.
gradova iz Republike Hrvatske izvr{en je oru`ani napad na podru~je op{tine Kupres,
napadom na selo Dowi Malovan. Istovremeno, s obzirom da su se prethodno vojno i
organizaciono dobro pripremili, izvr{en je napad na sva sela u kojima si `ivjeli mje{tani
srpske nacionalnosti od strane ve}eg dijela mje{tana hrvatske i muslimanske
nacionalnosti - prete`no lica takve starosne dobi koji su bili sposobni za borbu. Ta
lica su obukla vojni~ke uniforme sa oznakama HOS-a, ZNG-a i dr., uzela pje{adijsko
oru`je i prikqu~ila se nepoznatim napada~ima iz Tomislavgrada i dr. mjesta. Zajedno sa
wima, djeluju}i kao jedinstvena vojna organizacija sa istim ciqem - ubijawe i zarobqavawe
mje{tana op{tine Kupres srpske nacionalnosti, te te`wa za uspostavqawe svoje vlasti
na ovom podru~ju, prijavqeni su u uniformama hrvatske vojske (oznake HOS, ZNG i dr. ) i
naoru`ani dugim i kratkim pje{adijskim naoru`awem zajedno sa napada~ima, u gradu
Kupresu vr{ili zarobqavawe odre|enih civila koja su predavali napada~im ili li{avali
`ivota na licu mjesta.
Kod mje{tana Kupresa civila koji nisu bili uniformisani niti naoru`ani, vladala
je panika. Uglavnom su se srkivali po podrumima zgrada s obzirom da su napada~i u gradu
djelovali sa tri tenka "leopard" a pogotovo zbog straha zbog saznawa da su se neki doma}i
mje{tani hrvatske i muslimanske nacionalnosti prikqu~ili napada~ima.
- Dana 06. 04. 1992. godine tre}e prijavqeni je u uniformi HOS-a naoru`an sjedio na
jednom tenku "leoprad" i pokazivao ni{anxiji tenka koje su srpske ku}e na koje je ni{anxija
ispaqivao granate uglavnom ga|aju}i podrume. Tako su pogo|ene ku}e Bosni} Qube, Spremo
Petra zv Burdu{ obadvije iz naseqa Krateq u Kupresu i druge ku}e. Ku}a Spremo Petra je
nakon toga izgorjela. Pored ku}a ~iji su vlasnici bili Srbi tre}e prijavqeni Turalija
Zoro je pokazivao i va`nije objekte u gradu koji su tako|e ga|ani iz tog tenka i to :
zgrada SJB Kupres, hotel "Kupres", ugrada SIZ-a, banke, stambene zgrade gdje su ve}inom
stanovali Srbi, dom kulture, dom zdravqa, osnovna {kola, zgrada {umarije i drugih.
Krim. tehni~ar je fotografisao navedene zgrade sa o{te}ewima.
U vremenu od 04. -06. 04. 1992. godine, svi prijavqeni osim tre}eprijavqenog su zajedno
sa drugim, za sada nepoznatim licima, iz pje{adijskog oru`ja, iz nacionalisti~kih pobuda
li{ili `ivota slijede}e mje{tane Kupresa, civile srpske nacionalnsoti koji nisu bili
naoru`ani niti su pru`ali otporo|en
- Dana 04. 04. 1992. godine oko 16 ~asova ispred ku}e Zubi} Petra u Kupresu,
prijavqeni su li{ili `ivota iz pje{adijskog oru`ja nenaoru`anog civila Kanli}
Vojislava sina Gojka i Boje ro|en Erceg, ro|en 02. 01. 1955. godine u Dowem Malovanu, sa
prebivali{tem u Kupresu, ulica Vojina Zirojevi}a bb-Srbin. Svjedoci-o~evici : Konti}
Predrag, Svitlica Rade, Bojani} Ranko, Mati} Milorad, Lugowa \oko, Lugowa Branko i
^egar Radovan - svi iz Kupresa.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 68

- Dana 06. 04. 1992. godine oko 1230 ~asova za vrijeme dok su sa uzdignutim rukama
izlazili iz ku}e Konti} Milorada u Kupresu, li{eni su `ivota iz pje{adijskog oru`ja,
od strane prijavqenih i drugih nepoznatih lica, nenaoru`ani civili :
- Konti} Milorad zv. ]iro, sin Stanka i Stane ro|en @dero, ro|en 16. 11. 1958.
godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe
Krateq, Srbin.
- Dragoqi} Todor zv. To{a, sin Stojana i Gospave, ro|en 20. 06. 1958. godine u selu
Mu{i}, opt{ina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin.
- Bosni} [piro, sin Nedeqka i Sime ro|en Zubi}, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu
Bajramovci, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin.
- Pavlovi} Trifko zv. Lola, sin Stanka i Ru`e, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu
Dowe Vukovsko, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin.
- Jar~evi} Nedeqko zv. [vabo, sin Trifka i Stane ro|en Manojlovi}, ro|en 21. 05.
1950. godine u selu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe
Krateq, Srbin.
Svjedok - o~evidac : Lugowa Savo iz Kupresa.
- Dana 06. 04. 1992. godine, u popodnevnim ~asovima, od strane prijavqenih i drugih
lica u uniformama HOS-a, iz ku}e Lugowa (Svetka) Marka u Kupresu, naseqe Krateq,
izveden je nenaoru`an civil Konti} Lazo, sin Vukana i Savice ro|en @ivani}, ro|en 03.
01. 1960. godine u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu,
naseqe Krateq 2, Srbin - koji je odmah po izvo|ewu iz ku}e li{en `ivota iz pje{adijskog
oru`ja. Po li{ewu `ivota Konti} Lazi je jedno nepoznato lice u uniformi HOS-a
no`em odsjeklo lijevo uho.
Svjedoci-o~evici : Lugowa Svetka Marko, Lugowa \or|e Marko, Zeqkovi} Boro, Ba}o
Bo{ko, Bukvi} Vukan, Mari} Miro i Mari} Du{an svi iz Kupresa.
- Dana 06. 04. 1992. godine u popodnevnim ~asovima, prijavqeni su zajedno sa drugim
nepoznatim naoru`anim licima u uniformama HOS-a, po{to su izveli iz ku}e Spremo
Petra u nasequ Krateq u Kupresu - iz pje{adijskog oru`ja li{ili `ivota civile :
- ^elebi} Dragu, sin Petra i Savice ro|en Niki}, ro|en 05. 09. 1966. godine u
mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq,
Srbin.
- Lugowa Stevu, sin Bogoquba i Qeposave ro|en Vasi}, ro|en 02. 08. 1966. godine u
mjestu Dowe Ravno, op{rina Kupres, sa prebivali{tem u Kupresu, naseqe Krateq, Srbin
69 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

^elebi} Drago i Lugowa Stevo, li{eni su `ivota ispred ku}e Husinbegovi} Omera iz
Kupresa koja se nalazi uneposrednoj blizini ku}e Spremo Petra.
Svjedoci-o~evici: Karan marko, Zeqkovi} Boro, Lugowa Marko i dr. iz Kupresa.
- Dana 06. 04. 1992. godine oko 18,00 ~asova prijavqeni su zajedno sa drugim nepoznatim
licima iz pje{adijskog oru`ja, li{ili `ivota nenaoru`anog civila Pani} Luku, sin
Petra i Ru`e ro|en Velimir, ro|en 09. 07. 1946. godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres,
stalno nastawen u Kupresu, ul. Druge proleterske brigade bb, Srbin, za vrijeme dok je
bje`ao preko potoka "Kari}evac" u blizini ku}e ^iv~i} Mitra iz Kupresa.
Svjedoci - o~evici : Lugowa Savo, Svitlica Rade, Trivunovi} Nenad, Mari} Stanko
zv. Debeli i dr. iz Kupresa.
- Dana 06. 04. 1992. godine u popodnevnim ~asovima, prijavqeni su zajedno sa drugim
nepoznatim naoru`anim licima u uniformama HOS-a, iz pje{adijskog oru`ja li{ili
`ivota nenaoru`anog civila Markovi} Dragana zv. Gacu, sina Milana i Boje ro|en
Mari}, ro|en 05. 10. 1969. godine u Kupresu, sa preivali{tem u Kupresu ul. Mar{ala Tita
bb, Srbin - u blizini wegove ku}e u ulici Mar{ala Tita u Kupresu.
Sva navedena lica koja su li{ena `ivota prona|ena su nakon oru`anog sukoba od
strane Vojske Republike Srpske i sahrawena :
- u spomen parku u Kupresu, sahraweni su Kanli} Vojislav i Markovi} Dragan,
- na mjesnom grobqu u Ravnom, sahraweni su : Konti} Lazo, Konti} Milorad,
^elebi} Drago, Lugowa Stevo i Jar~evi} Nedeqko.
- na mjesnom grobqu u Mu{i}u, sahraweni su : Dragoqevi} odor i Pani} Luka,
- na mjesnom grobqu u Vukovsku sahrawen je Pavlovi} Trifko i
- na mjesnom grobqu [emanovci sahrawen je Bosni} [piro.
Krim. tehni~ar je fotografisao mjesta gde su navedeni sahraweni, kao i wihove
fotografije iz evidencije li~nih karata u SJB Kupres.
O izvr{enim fotografisawima krim. tehni~ar je sa~inio foto dokumentaciju.
@rtve hrvatskog genocida
U obimnoj dokumentaciji dato je preko 80 krivi~nih prijava za ova zlodjela i
genocid u kojim je navedeno preko 70 identifikovanih srpskih `rtava.
U periodu izme|u 3. i 7. aprila 1992. godine u Kupresu i wegovoj okolini, ubijeni su,
pored ostalih i sqede}i srpski civili :
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 70

1. Ba{ti} (Basti}) Predrag, iz Kupresa, ul. 9. kraji{ke brigade bb, ro|en 28. 08.
1971. godine u Livnu, od oca Tomislava i majke Mirjane, ro|ene Bosni}, zatvoren
sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su najprije bili
podvrgnuti mu~ewu, a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz vatrenog oru`ja.
Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u
blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Wihova tijela su prona|ena tek poslije 25
dana.
2. Bosni} [piro, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 07. 08. 1954. godine u selu
Bajramovci, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Sime, ro|ene Zubi}, zaklan
06. 04. 1992. godine. (@rtva snimqena - 16 fotografija le{a i nalazi se uz
krivi~nu prijavu.
3. Vavan Ilija, ro|en 1950. godine u selu Gorwem Malovanu, od oca Gojka, ubijen 7
aprila 1992. godine u blizini ^au{e kod Gorweg Malovana prilikom bjekstva
iz opkoqenog Kupresa.
4. Danilovi} Vlajko, ro|en 1952. godine u selu Mu{i}, od oca Jove, ubijen 6 aprila
1992. godine u svojoj ku}i u Kupresu.
5. Dragoqevi} Todor, zvani To{a, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 20. 06. 1958.
godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres, od oca Stojana i majke Gospave, ubijen
po{to je prethodno mu~en i masakriran, 6 aprila 1992. godine (prilog - uz
krivi~nu prijavu 17 fotografija le{a).
6. Duvwak Vlado, iz Kupresa, ro|en 20. 07. 1945. godine u Oxaku, op{tina Kupres,
od oca Dragomira i majke Stane, ro|ene [e{um, zatvoren sa grupom Srba u
podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi
kasnije po~eli da pucaju po wima. Tom prilikom Vlado je ubijen. Tijela ubijenih
pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su
ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.
7. Duvwak Vlado, iz Doweg Malovana, ro|en 1907. godine u Dowem Malovanu, od
oca A}ima, ubijen u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
8. Duvwak Darinka iz Doweg Malovana, ro|en 15. 03. 1935. godine u Blagaju, od oca
Draguna, ubijena u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
9. Duvwak Milan, iz Doweg Malovana, ro|en 1936. godine, od oca Vlade, ubijen u
Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
10. Duvwak Milo{, iz Doweg Malovana, ro|en 1925. godine, od oca Mitra, ubijen sa
svojim sinom Mitrom u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
71 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

11. Duvwak Mitar, ro|en 1940. godine, od oca Dana, ubijen u Dowem Malovanu kod
Kupresa 03. aprila 1992. godine.
12. Duvwak Mitar, iz Doweg Malovana, ro|en 1965. godine, od oca Milo{a, ubijen
sa svojim ocem Mitrom u Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
13. Duvwak Svetko, iz Doweg Malovana, ro|en 1960. godine, od oca Sime, ubijen u
Dowem Malovanu kod Kupresa 03. aprila 1992. godine.
14. Duvwak Cvetko (dokaz 714/95-7)
15. @ivani} @arko, iz Kupresa, ro|en 1946. godine u Dowem Vukovskom, sin Vuke,
poveden sa grupom zatvorenih Srba - civila iz Kupresa ka [ujicama 7. aprila
1992. godine i u jednom momentu, kada je iza{ao iz kolone, Ante ^i~ak mu je
pucao u noge a Ivo ^i~ak u glavu, pa je tako ubijen.
16. Zubi} Jovo, iz Kupresa, Mar{ala Tita 38/5, ro|en 31. 03. 1950. godine u Blagaju,
op{tina Kupres, od oca Riste i majke Jovanke, zatvoren sa grupom Srba u podrum
Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gde su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije
po~eli da pucaju po wima. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo
iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi ubijenih
civila su prona|eni poslije 25 dana.
17. Zubi} Stojan, iz Kupresa, za vrijeme boravka po logorima bio je prebijan, tako
da je umro prilikom razmjene 15. 05. 1992. godine.
18. Jar~evi} Vlastimir, iz sela Ravno kod Kupresa, ro|en 06. 09. 1956. godine u
mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Marka i majke Du{anke, ro|ene
[e{um, uhap{en u Kupres 03. aprila 1992. godine i odveden u podrum Milenka
Vile gdje je bio zatvoren sa grupom Srba koji su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi
kasnije po~eli da pucaju po wima. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli
na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gde su ba~eni u jamu. Le{evi
ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.
19. Jar~evi} Nedeqko zv. [vabo, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 21. 05. 1950.
godine u selu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Trifka i majke Stane,
ro|ene Manojlovi}, ubijen 06. 04. 1992. godine.
20. Kanli} Vojislav zv. Krezo iz Kupresa, ul. Vojislava Zubojevi}a bb, ro|en 02. 01.
1955. godine u Dowem Malovanu, od oca Gojka i majke Boje, ro|ene Erceg, 04.
aprila 1992. godine pogo|en iz snajpera i rawen a zatim ubijen iz neposredne
blizine od grupe hrvatskih vojnika u maskirnim uniformama, me|u kojima je bio
i Pero Ivi}.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 72

21. Kanli} Mirko, iz Kupresa, ulica 27. jula broj 7, ro|en 01. 05. 1950. godine u
Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Du{ana i majke Anice, ro|ene
Duvwak, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje
su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije po~eli da pucaju po wima. Mirko je
te{ko rawen. Le{eve ubijenih i rawene Mirka Kanli}a i Jovu Pavlovi}a
pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su
u jamu ba~eni najprije rawenici a preko wih le{evi ubijenih. Obojica rawenika
su podlegli povredama. Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.
22. Karajli} (Kanli}) Niko iz Kpresa, ubijen klawem 06. 04. 1992. godine.
23. Karan Nedeqko iz Kupresa, ro|en 22. 08. 1949. godine u Blagaju, op{tina Kupres,
od oca Stanka i majke Milice, ro|ene Vavan, zatvoren sa grupom Srba u podrum
Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su bili podvrgnuti mu~ewu, da bi kasnije
bili ubijeni iz vatrenog oru`ja. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli
na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Le{evi
ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.
24. Kauli} Marko, ubijen 01. maja 1992. godine, u selu Oxak, op{tina Kupres.
25. Keranovi} Marko, iz Kupresa, ro|en 1948. godine u Gorwem Vukovsku, zaseok
Bu}eva~a, od oca Bo`a, ubijen je 6. aprila 1992. godine na padinama Male
Plazenice, koja se uzdi`e iznad Kupresa, prilikom poku{aja bjekstva iz
opkoqenog Kupresa.
26. Kne`i} Rade, ro|en 1926. godine u selu [emenovcima od oca Milenka, ubijen 6
aprila 1992. godine u podno`ju Male Plazenice, prilikom poku{aja bjekstva iz
opkoqenog Kupresa.
27. Konti} lazo, iz Kupresa, naseqe Krateq 2, ro|en 03. 01. 1960. godine u mjestu
Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Vukana i majke Savice, ro|ene @ivani},
koji je nakon zarobqavawa 06. 04. 1992. godine bio ubijen. On je jedini bio u
vojni~koj uniformi. Bio je odmah ubijen po naredbi Zorana Radi}a, zv Zeko,
Hrvata iz Kupresa. Bila mu je smrskana desna strana lica od udarca tupim
predmetom i odsje~eno desno uho (prilog uz krivi~nu prijavu 22-fotografija
le{a).
28. Konti} Milorad, zv ]iro, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 16. 11. 1958. godine
u mjestu Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Stanka i majke Stane, ro|ene
@dero, ubijen 06. aprila 1992. godine, iskopano mu lijevo oko (Prilog uz
krivi~nu prijavu 15-fotografija le{a).
29. Lugowa Lazo, iz sela Ravno, op{tina Kupres, ubijen u svom selu.
73 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

30. Lugowa Stevo, voza~, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 02. 08. 1966. godine u
mjestu Dowe Ravno, op{tina Kupres, od oca Bogoquba i majke Qeposave, ro|ene
Vasi}. Izveden iz svoje ku}e 6. aprila 1992. godine i po naredbi Filipovi}a
komandnata HVO odmah je, na licu mjesta, bio strijeqan, po{to su mu prethodno
za `ivota izvadili desno oko (Prilog uz krivi~nu prijavu 21-fotografija
le{a).
31. Male{ Niko, ro|en 1941. godine u selu Rili}i, od oca Bo`a, ubijen 7. aprila
1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog Vrha i dowevukovskog zaseoka
Kudiqi.
32. Manojlovi} \or|e, ro|en 1955. godine u selu Gorwem Vukovskom, od oca Stanka,
ubijen 6. aprila 1992. godine u podno`ju Male Plazenice kod Kupresa, prilikom
poku{aja bjekstva iz opkoqenog Kupresa.
33. Mari} Spasoje, ro|en 1933. godine u selu Zanaglini, od oca Jove, ubijen u
zanaglinskoj {umi 9. aprila 1992. godine.
34. Mari} Stanko, ro|en 1949. godine u selu Rili}i, ubijen 6. aprila 1992. godine u
podno`ju Male Plazenice kod Kupresa, prilikom poku{aja bjekstva iz
opkoqenog Kupresa.
35. Markovi} Dragan zv. Gaca iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita bb, ro|en 05. 10. 1969.
godine u Kupresu, od oca Milana i majke Boje, ro|ene Mari}, ubijen 06. 04. 1992.
godine u Kupresu, u blizini svoje ku}e u centru Kupresa.
36. Milinovi} Marko, iz Kupresa, ulica Mar{ala Tita broj 11, ro|en 17. 08. 1959.
godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres, od oca Pere i majke Qube, ro|ene
Bo{wak, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine
gdje su najprije bili podvrgnuti mu~ewu, a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz
vatrenog oru`ja. Le{eve ubijenih pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad
sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu. Wihova tijela su prona|ena
tek poslije 25 dana.
37. Mili{i} Milan, ro|en 1965. godine, od oca Milenka, ubijen 6. aprila 1992.
godine kada je tokom no}i poku{ao da se izvu~e iz opkoqenog Kupresa.
38. Pavlovi} Jovo, iz Kupresa, ro|en 19. 01. 1951. godine u Kupresu, od oca Vlada i
majke An|e, zatvoren sa grupom Srba u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine
gdje je podvrgnut mu~ewu i te{ko rawen. Le{eve ubijenih i rawene i Jovu
Pavlovi}a, Mirka Kanli}a pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela
Oxak u blizini Kupresa, gdje su u jamu ba~eni najprije rawenici a preko wih
le{evi ubijenih. Obojica rawenika su podlegli povredama. Le{evi ubijenih
civila su prona|eni poslije 25 dana.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 74

39. Pavlovi} Trifko zv. Lola trgova~ki radnik, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en
10. 11. 1957. godine u selu Dowe Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Stanka i majke
Ru`e, ubijen 06. 04. 1992. godine. Udarcem tupim predmetom po glavi odvaqen mu
je gorwi dio lobawe (prilog uz krivi~nu prijavu 20 i 20A-fotografije le{a).
40. Pani} Luka, iz Kuprea, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 09. 07. 1946.
godine u selu Mu{i}, op{tina Kupres, od oca Petra i majke Ru`e, ro|ene
Velemir, ubijen u Kupresu 06. 04. 1992. u blizini ku}e Mitra ^iv~i}a.
41. Rudi} Borislav, ro|en 1934, godine u selu Rili}i, od oca Qubomira, ubijen 7.
aprila 1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog vrha i dowevukovskog
zaseoka Kudiqi.
42. Soro Du{an, ro|en 1934. godine u Zanaglini, op{tina Kupres, od oca \ura,
ubijen 7. aprila 1992. godine u {umi izme|u rili~kog Crnog Vrha i
dowevukovskog zaseoka Kudiqi.
43. Soro Du{an, ro|en 1934. godine u Zanaglini, op{tina Kupres, od oca \or|a,
ubijen 10. aprila 1992. godine u zanaglinskoj {umi.
44. Spremo An|a, ro|ena 1935. godine, od oca Ilije, ubijena aprila 1992. godine u
svojoj ku}i u Kupresu, gde je potom zajedno sa ku}om spaqena.
45. Spremo Branislav, ro|en 1950. godine, od oca Mirka, izmasakriran aprila 1992.
godine pred svojom ku}om.
46. Spremo Milorad, ro|en 1936. godine, od oca Branka, ubijen 9. aprila 1992.
godine u zanaglinskoj {umi.
47. Spremo Savica, ro|ena 1920. godine, od oca Jova, ubijena aprila 1992. godine u
svojoj ku}i u Kupresu, gde je potom zajedno sa ku}om spaqena.
48. Spremo Simo, ro|en 1930. godine u Begovom Selu, op{tina Kupres, od oca
Nedeqka i majke Ne|e, ro|ene Popovi}, ubijen od strane hrvatskih vojnika 7.
aprila 1992. godine prilikom povla~ewa iz Kupresa. Prije toga je zlostavqan
tako {to je udaran po celom tijelu ~vrstim predmetima a onda je usmr}en
udarcem maqa u lobawu (Prilog uz krivi~nu prijavu - 23 i 23a fotografije
le{a).
49. Spremo Strailo, ro|en 1909. godine, od oca Stjepana, ubijen 9. aprila 1992.
godine u zanaglinskoj {umi.
50. ^elebi} Drago, iz Kupresa, naseqe Krateq, ro|en 05. 09. 1966. godine u mjestu
Gorwe Ravno, op{tina Kupres, od oca Petra i majke Savice, ro|ene Niki},
izveden je zajedno sa Stevom Lugowom iz ku}e Spremo Petra i po naredbi
75 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Filipovi}a strijeqan na ulici, ispred ku}e Omera Huseinbegovi}a, 6. aprila


1992. godine (Prilog uz krivi~nu prijavu - 18 fotografija le{a).
51. [e{um Mom~ilo, iz Kupresa, ro|en 13. 03. 1937. godine u Zanaglini, op{tina
Kupres, od oca Milo{a i majke Milice, ro|ene Rudi}, zatvoren sa grupom Srba
u podrum Milenka Vile 05. 04. 1992. godine gdje su najprije bili podvgrnuti
mu~ewu a kasnije postrojeni uz zid i ubijeni iz vatrenog oru`ja. Tijela ubijenih
pripadnici HOS-a su odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su
ba~eni u jamu, da bi bili prona|eni tek poslije 25 dana.
52. [kobi} Nenad, ro|en 1954. godine u selu Botunu, od oca Petra, ubijen 7. aprila
1992. godine kod ^aju{e blizu sela Gorweg Malovana, prilikom poku{aja
bjekstva iz opkoqenog Kupresa.
53. [kobi} Stojan, ro|en 1954. godine u selu Botunu, od oca Petra, ubijen 7. aprila
1992. godine kod ^aju{e blizu sela Gorweg Malovana, prilikom poku{aja
bjekstva iz opkoqenog Kupresa.
54. [ormaz Dragan, iz Kupresa, ul. 27 jula broj 7, ro|en 15. 08. 1952. godine u
Rili}u, op{tina Kupres, od oca Jova i majke Ane, zatvoren sa grupom Srba u
podrum Milenka Vile gdje su bili podvrgnuti mu~ewu. Sutradan su ih
postrojili uz zid i po~eli da pucaju po wima pa je Dragan bio te{ko rawen od
~ega je ubrzo umro pred svedokom 446/96. Tijela ubijenih pripadnici HOS-a su
odvezli na brdo iznad sela Oxak u blizini Kupresa, gdje su ba~eni u jamu.
Le{evi ubijenih civila su prona|eni poslije 25 dana.
55. NN, kupre{ki Srbin, masakriran aprila 1992. godine u Kupresu, od strane
Hrvata, koji su mu prethodno udarcima prebili prste na rukama, a potom mu
maqem smrskali lobawu (Prilog uz krivi~nu prijavu - 24 fotografija le{a).
"Kupre{ka grupa"
Usput, izme|u Duvna (Tomislavgrada), Splita i Zadra jedan broj zatvorenih Srba je
bio izdvojen i wima se nakon toga gubi svaki trag. Sva nastojawa da se oni prona|u do
sada su ostala bez rezultata. Oni su poznati kao "kupre{ka grupa" koja se vodi nestalima:
1. Dragoqevi} Slavko, nastavnik iz sela Mu{i}, op{tina Kupres, ro|en 13. 09.
1946. godine u mjestu Ravno, op{tina Kupres, od oca Stojana.
2. Duvwak Du{an, zv. Duka, iz Kupresa.
3. Duvwak Miko (Marko), iz Kupresa, ro|en 17. 05. 1947. godine u mestu Pribeqa,
o{tina Glamo~, od oca Milo{a.
4. Duvwak Nikola, ro|en 30. 05. 1957. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres,
od oca Save.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 76

5. Kanli} Pajo, iz Kupresa.


6. Kanli} Spasoje, ro|en 30. 05. 1957. godine u Dowem Malovanu, op{tina Kupres,
od oca Jova.
7. Lugowa Ratko, iz sela Ravno, op{tina Kupres, ro|en 09. 11. 1962. godine u
Ravnom, od oca Bogoquba.
8. Mari} \or|e, zv. Bugo, iz Kupresa, ro|en 1932. godine u Dowem Malovanu,
op{tina Kupres, od oca Rada.
9. Mari} Jovo, zv. Joco iz sela Zanaglina, op{tina Kupres, ro|en 1943. godine, od
oca Ostoje.
10. Ma{i} Dragan, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 01. 11. 1960. godine, od
oca Milivoja.
11. Ma{i} Marko, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 02. 01. 1951. godine, od
oca Manojla.
12. Ma{i} Milivoje, iz Begovog Sela, op{tina Kupres, ro|en 05. 05. 1954. godine,
od oca Mila.
13. Ma{i} Ratko (Radovan), iz Kupresa, ro|en 1953. godine, od oca Manojla.
14. Mili} Qupko - Qubo, iz Kupresa, ro|en 20. 07. 1941. godine u Kupresu, od oca
Nikole i majke Todore, ro|ene Mari}, uhap{en u Kupresu 5. aprila 1992. godine.
15. Mili} Ratko, iz Kupresa, ro|en 12. 06. 1938. godine u mjestu Brda, op{tina
Kupres, od oca Nikole i majke Todore, ro|ene Mari}, uhap{en u Kupresu 5.
aprila 1992. godine.
16. Mili{evi} Milo{, iz Kupresa.
17. Mili{i} Du{an, iz Novog Sela, op{tina Kupres, ro|en 07. 03. 1951. godine u
mestu Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Stevana.
18. Niki} Du{an, iz sela Kudri, op{tina Kupres, ro|en 31. 05. 1951. godine u mestu
Vukovsko, op{tina Kupres, od oca Spira.
19. ^ip~i} Mirko, iz sela Ravno, op{tina Kupres.
Prema iskazu jednog svjedoka koji je pre`ivio golgotu kojoj je bio podvgrnut,
petorica qudi sa navedenog spiska ("kupre{ka grupa") su surovo likvidirani prilikom
transprota uhap{enih Kupre{ana iz logora "Lora" do Duvna, odnosno Eminovog Sela.
Svjedok 334/97-19 navodi :
77 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

... U toku kretawa prema Duvnu, negdje oko Drni{a, kamion je stao i vidjela se u
blizini puta iskopana velika jama, tamo je radio neki buldo`er, a bilo je qudi koji su
imali i motorne testere u rukama. Hrvatski vojnici koji su nas doveli, skinuli su sa
kamiona 8 ili 9 uhap{enih Srba i ja sam video kada su ih doveli do te jame i poubijali. U
grupi izdvojenih bili su Ratko Mili} i wegov brat Qubo, Du{an Niki}, Slavko
Dragoqevi}, jedan gluhonijemi koji se prezivao ^iv~i} ali mu ne znam ime, a ostalih imena
se ne sje}am. Ne znam ostale podatke za pomentua lica ali pouzdnao znam da je 8 ili 9 tom
prilikom ubijeno...
O stravi~nim posledicama po fizi~ko i psihi~ko zdravqe pre`ivjelih Srba iz
Kupresa i okoline, koji su na raznovrsne na~ine sadisti~ki zlostavqani u logorima u
selu Tipani}ima kod Duvna, u Duvnu, Bri{niku, "Lori" u Splitu i u logorima kod
Zadra, Vrgorcu i Qubu{kom, u periodu od 3 aprila do 16 maja 1992. godine, svedo~i i
Izve{taj klinike za psihijatriju Vojnomedicinske akademije u Beogradu.
Osumwi~eni za genocid
Za ova krivi~na djela genocida nad srpskim narodom Kupresa i okoline osumwi~ena
su slede}a lica :
A. Naredbodavci:
36. Rai} Bo`o (Bo`in), koji je osnovao ogranak stranke Hrvatske demokratske
zajednice u Kupresu i wene paravojne formacije, te pozvao vojne i paravojne
oru`ane snage iz Hrvatske i koordinirao wihovo dejstvo u napadu na Kupres i
vr{ewu zlo~ina genocida nad Srbima (dokaz: 281/97-4).
37. Glasnovi} Davor, zv. Filipovi} komandnat hrvatske jedinice "@uti mravi" koja
je zauzela Kupres 06. 04. 1992. godine (dokaz: 373/94-2; 333/95-23; 234/95-6).
38. Filipovi} Tomislav, general Vojske Republike Hrvatske, koji je u sastavu bojne
"Zrinski" aprila 1992. godine u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu (dokaz:
281/97-5).
B. Neposredni izvr{ioci :
1. Anti} Pero, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/96-5).
2. Bari{i} Jozo, zvani Joca, trgovac, ro|en 1943. godine u selu Olovo, od oca
frawe, bio je ~lan paravojnih hrvatskih formacija i u~estvovao u zlo~inima
nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 333/95-20; 281/97-4).
3. Bari{i} Mirko.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 78

4. Bo{kovi}, kapetan biv{e JNA, jedan od mu~iteqa u Vrgorcu (dokaz: 333/95-23;


333/96-10).
5. Bulut Mirko, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 333/95-22; 117/95-8).
6. Vila Bari{a, zvani Bare, veterinar, iz Vilinih ku}a, ro|en 18. 10. 1962. godine
u Vilinim ku}ama, op{tina Kupres, od oca Marka i majke An|e, ro|ene
Ivkovi} (dokaz: 492/96).
7. Vila Zorna zv. ^akija, bravar iz Kupresa, ul. Narodnih heroja bb, ro|en 20. 06.
1964. godine u Kupresu, od oca Nedeqka i majke Mare, ro|ene Juri}, o`ewen,
otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa maja 1992. godine
(dokaz: 373/94-1).
8. Vila Zoran, ro|en 1960. godine, od oca Matka, u~estvovao u zlo~inima nad
Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-3).
9. Vila Igor, iz Kupresa, ul. Narodnih heroja 12, ro|en 06. 10. 1972. godine u Jajcu,
od oca Mija i majke Ane, ro|ene Jezi~i}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u
Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 194/97-5 prilog 8).
10. Vila Ilija, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 194/97-5 - prilog 8).
11. Vila Marko, direktor IGO Kupres iz Kupresa, ul. 27. jula broj 9, ro|en 22. 01.
1954. godine u mestu Viline ku}e, o{tina Kupres, od oca Draguna i majke
Zdenke, ro|ene [imi}, o`ewen, otac dvoje djece, komandant Operativnog
{taba paravojnih formacija stranke HDZ Kupresa, koji je u ciqu pripreme
genocida naredio izvo|ewe prakti~ne vojne obuke i bojevog ga|awa u novembru
1991. godine a u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine
(dokaz: 281/97-4; 281/97-5).
12. Vila Mijo, bravar iz Kupresa, Viline ku}e bb, ro|en 27. 11. 1953. godine u
Kupresu od oca matka i Majke Ru`e, ro|ene Mr{o, o`ewen, otac troje djece,
u~estvovao u ubistvima srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokau:373/94-1;
281/97-4).
13. Vila Milenko, zvani Nikola, {umarski tehni~ar, zaposlen u [IP-u Kupres, iz
Kupresa ul. Narodnih heroja bb, ro|en 11. 091946. godine u Kupresu, od oca
Marka i majke Jawe, ro|ene Frawi}, o`ewen, otac troje djece, u~estvovao u
ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz : 281/97-4).
14. Vila Mirko, qekar op{te prakse, iz Kupresa, Viline ku}e bb, ro|en 12. 08. 1960.
godine u Kupresu od oca Marka i majke An|e, ro|ene Ivkovi}, o`ewen, otac
79 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

jednog djeteta, u~estvovao u zauzimawu Kupresa i ubistvima Srba iz Kupresa


maja 1992. godine. Nije htio da pru`i pomo} te{ko rawenom M. M (dokaz:
333/95-23; 281/97-4).
15. Vila Nikola, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 194/97-5).
16. Vrgo~ Miroslav, trgovac, iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita bb, ro|en 20. 04. 1945.
godine u Valpovu, od oca Ivana i majke Ivke, o`ewen, otac troje djece,
u~estvovao u ubistvima kupre{kih Srba aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
17. Duji} Tomo, upravnik logora "Lora" u kome su zarobqeni Srbi svakodnevno
te{ko mu~eni, zlostavqani na razne na~ine i surovo ubijani (dokaz: 333/95-
20).
18. Dumani} Dragun zv. Junac, rukovodilac u ZZ Kupres, iz Kupresa, ul. Druge
proleterske brigade bb, ro|en 31. 10. 1958. godine u Zloselu, opt{ina Kupres,
od oca Ilije i majke Mare, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu
aprila 1992. godine. (dokaz: 492/96).
19. Duman~i} Pero, zv. Kli~in, Hrvat, zemqoradnik iz Kupresa, ul. Osmanlije bb,
ro|en 09. 04. 1943. godine u Bugojnu, od oca Tvrtka i majke Mare, ro|ene
Mihaqevi}, o`ewen, u~estvovao u ubistvu 9 Srba koje je dovezao na traktoru u
Kupresu no}i izme|u 6/7. 03. 1992. godine, kao i i ubistvima Srba iz Kupresa
maja 1992. godine (dokaz: 333/95-23; 281/97-4).
20. @uq Branko, zv. Bane, ro|en u selu Zloselima, od oca Frawe, u~estvovao u
ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 281/97-3).
21. @uq Bo`o, iz Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 19. 09. 1951. godine u Zloselu, od
oca Dana i majke Drage, o`ewen, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa maja
1992. godine (dokaz: 373/94-1).
22. @uq Ivica, zv. Iko, voza~ iz Kupresa, M. Tita bb, ro|en 17. 10. 1960. godine u
Zloselu od oca Frane i majke Ru`e, ro|ene Mihaqevi}, o`ewen, otac jednog
djeteta, u~estvovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz:
373/94-1; 194/97-5 prilog 8; 281/97-4).
23. @uq Bo`o, zv. Pajzin i Bo{ko, iz Zlosela bb, op{tina Kupres, ro|en 03. 08.
1947. godine u Zloselu, op{tina Kupres, od oca Ante i majke Mare, u~estvovao
u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 281/97-4).
24. Zrno Borislav, zv. Boro, profesor iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita 19, ro|en 14. 11.
1951. godine u selu Rili}, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Branke,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 80

ro|ene Smoqo, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine


(dokaz: 333/95-23; 281/97-4).
25. Zrno Ivo, ro|en 01. 01. 1955. godine u selu [ujica, u~estvovao u zlo~inima nad
Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96).
26. Zrno Ivica, ro|en 16. 09. 1971. godine u selu [ujica, od oca Mile, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96).
27. Zrno Josip, zv. Nuno, {umarski tehni~ar, iz Kupresa, ul. Mar{al Tita 19. ro|en
13. 03. 1954. godine u Rili}u, op{tina Kupres, od oca Nedeqka i majke Branke,
ro|ene Smoqe, o`ewen, otac dvoje djece, bio na du`nosti komandira milicije
u Kupresu, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
373/94-1; 281/97-4).
28. Zrno Jure, nastavnik matematike, iz Kupresa, ul. Hasana Brki}a bb, ro|en 20. 11.
1944. godine u Valpovu, od oca Frane i majke Perke, ro|ene Rebrine,
u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23).
29. Zrno Mario, ro|en 24. 01. 1971. godine u selu [ujica, od oca Ante, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96).
30. Ivi} Marko, voza~ iz Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 28. 09. 1959. godine u
Zloselu, od oca Pere i majke Frawke, ro|ene Duman~i}.
31. Zrno Stipo, ro|en 1960. godine u Kupresu, od oca Slavka, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima aprila 1992. godine u Kupresu, a li~no pucwima iz
snajperske pu{ke li{io `ivota Vojislava Kanli}a, od oca Gojka i Luku
Pani}a, od oca Petra. (dokaz: 281/97-3;281/97-4).
32. Elez (Helez) Mujuka, ro|en 1966. godine u selu Dowe Ravno, od oca Muja,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-2;281/97-4)
33. Ere{ Branko, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
34. Ivi} Drago, zv. [panac, TV mehani~ar, ro|en 1959. godine u Kupresu, od oca
Ivana, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz :
281/97-4).
35. Ivi} Marko, voza~, Zlosela, op{tina Kupres, ro|en 28. 09. 1959. godine u
Zloselu, od Pere i majke Fawke, ro|. Duman~i}, u~estvovao u zlo~inima nad
srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96).
81 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

36. Ivkovi} Mario, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992.
godine (dokaz: 117/95-8).
37. Jahi} Rasim, milicioner CJB Kupres, iz Kupresa, ul. Mara{la Tita broj 25,
ro|en 24. 04. 1953. godine u selu Kukavice, op{tina Kupres, od oca Xafe i
majke Bihe, ro|ene Ugarak, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu
aprila 1922. godine (dokaz: 117/95-8; 492/96).
38. Jezixi} Ivan, ma{inbravar, iz Kupresa, ul. JNA broj 14, ro|en 23. 10. 1967.
godine u selu Mlakva, op{tina Kupres, od oca Bo`e i majke Slave, ro|ene
Keki}, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 492/96).
39. Jeli} Ante zv. Anti}, iz Kupresa, ro|en 14. 09. 1939. godine u Juri}ima, op{tina
Kupres, od oca Joza i majke Ane, ro|. Bu{i}, o`ewen, otac dvoje djece,
u~estovovao u ubistvima Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-1).
40. Kaminski Miroslav, autoprevoznik, iz Kupresa, ul. Omladinska bb, ro|en 07. 07.
1947. godine u Bugojnu, od oca Marijana i majke Ive, o`ewen, u~estvovao u
ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1; 194/95-8).
41. Kanli} Branislav zv. General, zlostavqao i mu~io zarobqene Srbe u Qubu{kom
(dokaz: 117/95-8).
42. Kmeta{ Ibro, ro|en 1958. godine u selu Dowe Ravno, od oca Muje, u~estvovao u
ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
43. Kmeta{ Ibro, ro|en 1952. godine u selu Dowe Ravno, od oca \ulage, u~estvovao u
ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
44. Korozovi} Fadil, biv{i oficir avijacije JNA, komandir jedinice muslimanske
vojske u Kupresu i okolini u~estvovao u zlo~inima nad Srbima aprila 1992.
godine u Kupresu (dokaz: 194/97-5).
45. Kri{to Ivan, zv. Dugow~e, iz Duvna, u~estvovao u napadu na Kupres.
Najokoreliji egzekutor u torturama u Duvnu (dokaz: 333/95-20).
46. Kuna Ivan, ro|en 1952. godine u selu Osmanlijama, od oca An|elka, u~estvovao u
zlo~inima nad kupre{kim srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
47. Kuna (Marte) Zdravko, poznat po nadimku ^upo, ro|en 1966. godine u Kupresu,
u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 82

48. Ledi} Dragun, radnik CJB u Kupresu, iz Kupresa, Viline Ku}e bb, op{tina
Kupres, ro|en 13. 06. 1965. godine, od oca Emanuela i majke Stanke, ro|ene
[imi}, o`ewen, otac troje djece
49. (dokaz: 281/97-3; 281/97-4).
50. Ledi} Maniel, iz Kupresa, Viline Ku}e bb, ro|en 05. 04. 1943. godine u Kupresu,
od oca Draguna i majke Ivke, ro|ene ^i~ak, o`ewen, otac ~etvoro djece,
u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 373/94-1;
117/95-1;281/97-3;281/97-4)
51. Lobri} Marko, metalski radnik, iz Kupresa, ul. Mar{ala Tita broj 30, ro|en
02. 01. 1955. godine u selu Osmanlije, op{tina Kupres, od oca Nika i majke
Dragice, ro|ene Grbe{a, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila
1992. godine (dokaz: 117/95-8; 492/96; 281/97-4).
52. Lozan~i} Zoran, zv. Macan, ro|en 1960. godine u selu Kukavicama, od oca Vinka,
u~estvovao u ubistvima Srba i paqewu wihovih ku}a u Kupresu aprila 1992.
godine (dokaz: 281/97-49).
53. Lozan~i} Ivo, zv. ]iva, bio na hrvatskom tenku koji je napadao Kupres,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu (dokaz: 333/96-22).
54. Lozan~i} Maksim, zv. Garan, ro|en 1952. godine, od oca Ive, u~estvovao u
ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
55. Lon~ar Bo`o, jedan od voza~a koji je kamionom prevozio grupu Kupre{ana od
jednog do drugog logora (dokaz: 333/95-23).
56. "Makedonac", isticao se u mu~ewu uhap{enih Srba u "Lori" (dokaz: 333/95-23;
426/95-51).
57. Male{ Ivo, trgovac iz Kupresa, ul. Druge kraji{ke brigade bb, ro|en 25. 03.
1936. godine u Kupresu, od oca Mija i majke Dome, ro|ene Santro, o`ewen, otac
troje djece, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
194/97-5; 281/97-4).
58. Mami} Frawo, ro|en 01. 01. 1971. godine u selu Zidine, o{tina Tomislavgrad,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
492/96).
59. Manxuka Zijad, zv. Zijo, voza~ iz Kupresa, ul. Sime [olaje bb, ro|en 01. 05. 1945.
godine u Kupresu, od oca Ilijasa i majke Safke, o`ewen, otac dvoje djece,
u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
83 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

60. Manxuka Smail, zv. Smajo, qekar iz Kupresa, ul. Sime [olaje bb, ro|en 25. 01.
1959. godine u Kupresu, od oca Ahmeta i majke Remze, ro|ene Terzi}, u~estvovao
u ubistvu Srba iz Kupresa maja 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
61. Mati} Dragan, zapovjednik logora u Duvnu, u~estvovao u mu~ewima zarobqenika
(dokaz: 333/95-23).
62. Mati} Nedo, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
63. Maci} Ne|o, iz Qubu{kog, posebno se isticao u mu~ewu i zlostavqawu
zarobqenih Srba u logoru u Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
64. Mil Mijo, iz Kupresa, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992.
godine (dokaz: 492/96).
65. Mili}evi} Nedo, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6)
66. Mio~ Vilim, ro|en 1952. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
67. Mio~ Jozo, ro|en 1956. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava, u~estvovao
u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
68. Mio~ Pa{ko, ro|en 1949. godine u selu Osmanlijama, od oca Berislava, bio
pripadnik paravojnih formacija HDZ-a, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u
Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
69. Mio~ Frane, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 117/95-8).
70. Mihaqevi} Iko, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992.
godine (dokaz: 194/97-5-prilog 6).
71. Pavi} Ivan, ro|en 1956. godine u Zloselima, od oca Marka, u~estvovao u
ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
72. Paraxi} Kre{o, zv. ]upo, naro~ito se isticao u mu~ewu Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
73. Peri} Drago, zv. Vri}a (dokaz 333/95-23).
74. Perkovi} Ante, zv. Peco, milicionar iz Kupresa, ul. 27. jula bb, ro|en 11. 11.
1954. godine u selu Botun, op{tina Kupres, od oca Jandre i majke slavke,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 84

ro|ene Lozan~i}, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine


(dokaz: 492/96; 281/97-4).
75. Perkovi} Ivica, ro|en 1959. godine u selu Botun, od oca Jandre, u~estvovao u
ubistvima Srba i paqewu wihovih ku}a u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
76. Pili} Ekrem, automehani~ar, zaposlen u [IP-u Kupres, ul. Mar{ala Tita 1/1,
ro|en 01. 12. 1945. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac
dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
77. Pili} Safet, zv. Safo, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade broj 23
vlasnik auto{kole u Kupresu, ro|en 27. 07, 1949. od oca Edhema i majke Zlatke,
ro|ene @uqko, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa
aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
78. Pili} Sejo, voza~ iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade broj 48, ro|en 01.
12. 1945. od oca Edhema i majke Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac jednog
djeteta, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
79. Pili} Sulejman, u~iteq u osnovnoj {koli "Simo [olaja" u Kupresu, iz Kupresa,
ul. Druge proleterske brigade broj 19, ro|en 24. 10. 1947. od oca Edhema i majke
Zlatke, ro|ene @uqko, o`ewen, otac dvoje djece, u~estvovao u ubistvu Srba iz
Kupresa aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23; 281/97-4).
80. Ravan~i} Ante (Ivica), zv. Majstor, konobar, vlasnik kafi}a iz Oxaka, op{tina
Kupres, ro|en 26. 11. 1959, godine u Oxaku, od oca Vinka i majke Finke, ro|ene
Mr{o, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine
(dokaz: 117/95-8; 281/97-4).
81. Radi} Drago, zv. Pu}e, privatni autoprevoznik, iz Kupresa, ul. JNA bb, ro|en 01.
05. 1962. godine u Kupresu, od oca Mije i majke Finke, ro|ene Mr{o,
u~estvovao u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz:
117/95-8; 281/97-4).
82. Radi} Zoran, zv. Zeko, Hrvat iz Kupresa, koji je ro|en u selu Otinovci kod
Kupresa, naredio ubistvo Laze Konti}a, u~estvovao u ubistvima nad Srbima u
Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 34/96).
83. Radi} Ivica, ro|en 1959. godine u selu Goravcima, od oca Stipe, u~estvovao u
zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz. 281/97-4).
85 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

84. Radi} Ivica, zv. Srebru{in, iz Goravca, ro|en 22. 07. 1966. godine u mjestu
Goravci, op{tina Kupres, od oca Radoslava i majke An|e, ro|ene Bulat, prije
rata konobar u kafi}u "Randevu" u Kupresu, u~estvovao u zlo~inima nad
Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 492/96; 281/97-4).
85. Radi} Qupko, zv. [vabin, metalski radnik, iz sela Goravci, op{tina Kupres,
gdje je i ro|en 01. 02. 1960. godine, od oca Stipe i majke Finke, ro|ene ^i~ak,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
492/96).
86. Radi} Stipe, zv. Dijeglo ili Dijetlo, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu
aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-8; 222/95-23).
87. Rai} Ante, ro|en 1952. godine u selu Rasti~evu, od oca Ivana, u~estvovao u
ubistvima Srba aprila 1992. godine, kao i u wihovoj deportaciji u logore
zapadne Hercegovine i Hrvatske (dokaz: 281/97-4)
88. Ram~i} Amir, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 14. 05. 1965.
godine u Kupresu od oca Muje i majke Zlate, ro|ene Husi}, o`ewen, u~estvovao
u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
89. Ram~i} Ru`dija, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 23. 08. 1966.
godine u Kupresu od oca Muje i majke Zlate, ro|ene Husi}, o`ewen, u~estvovao
u zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-
23;281/97-4).
90. Ra{tegorac Ivo, zv. ]iva, privatni vulkanizer iz mesta Goravci, op{tina
Kupres, od oca Pere i majke Stane, ro|ene [ari}, u~estvovao u ubistvima
Srba u Kupresu aprila 1992. godine a prilikom nastupawa hrvatskih snaga, on
se dobrovoqno javio da bude vodi~ i da im pokazuje srpske ku}e i stanove-
popeo se na tenk "leopard" i sa wega pozadi tenka ozna~avao mete po kojima su
djelovali vatrom (dokaz: 117/95-1; 281/97-4).
91. Rebrina Marko, zv. Markica, u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila
1992. godine (dokaz: 117/95-8)
92. Rebrina Ratko, direktor [IP Kupres, iz Kupresa, ul. Druge proleterske
brigade bb, ro|en 14. 03. 1949. godine u Oxaku, op{tina Oxak od oca Ante i
majke An|e, ro|ene Raji}, o`ewen, u~estvovao u ubistvu Srba iz Kupresa maja
1992. godine (dokaz: 281/97-4).
93. Rebrina Jandra, zv. Ski~o, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila
1992. godine (dokaz: 117/95-8).
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 86

94. Slijep~evi} Ivica, iz [ujica, od oca Mirona, u~estvovao u zlo~inima nad


kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 426/96-51).
95. Smoqo Frawo zv. Quqak iz Olova, rezevni oficir, bio zaposlen u Omladinskoj
zadruzi u Kupresu, ro|en 02. 01. 1958. godine u selu Olovo, op{tina Kupres, od
oca @ivka i majke Ivke, ro|ene Bari{i}, u~estvovao u ubistvima Srba iz
Kupresa aprila 1992. godine a neposredno je predvodio paravojnu formaciju
koja je nastupaju}i za tenkom "leopard" upadala u srpske ku}e i vr{ila masakre
(dokaz: 117/95-8; 281/97-4).
96. Solin Mladen, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
97. Su{ec Ivan, zamjenik Dragana Mati}a komandant logora u Duvnu, u~estvovao u
mu~ewu zarobqenih Kupre{ana (dokaz: 333/95-6).
98. Su{ec Ivica, naro~ito se isticao u mu~ewu zarobqenih Srba u logoru u
Qubu{kom (dokaz: 234/95-6).
99. Tomi} Sre}ko, u~estvovao u mu~ewima Kupre{ana u logoru u Duvnu u Eminovom
Selu (dokaz: 333/96-2).
100. Turalija Ambrozije, u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992.
godine (dokaz: 382/96-2).
101. Turalija Drago, zv. [akan, ro|en 1953. godine u Begovom Selu, od oca Pere,
radio kao lovo~uvar, u~estvovao u zlo~inima protiv Srba u Kupresu 1992.
godine (dokaz: 281/97-4).
102. Turalija Zoro, zv. Zoran, iz Begovog Sela, ro|en 26. 04. 1961. godine u Begovom
Selu, op{tina Kupres, od oca Slave i majke Dragice, ro|ene ^oli}, bio
zaposlen kao ~uvar lova u [IP-u Kupres, u~estvovao u ubistvima Srba u
Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 333/95-23;281/97-4).
103. Turalija Pero, ro|en 1959. godine u Begovom Selu od oca Karla, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
104. Turalija Tomislav, poqoprivredni tehni~ar od oca Tome, iz Begovog Sela,
ro|en 1956. godine u kupre{kom predgra|u Viline ku}e, u~estvovao u zlo~inima
nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-4).
105. Horozovi} Ibro, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade bb, ro|en 03. 05.
1953. godine u Bilom potoku, op{tina Kupres, od oca Osmana i majke Hamide,
ro|ene ]uri}, o`ewen (dokaz: 194/97-50-prilog 8;281/97-4).
87 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

106. Huseinbegovi} Enes, ro|en 1959. godine Kupresu, od oca Joze, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima aprila 1992. godine u Kupresu (dokaz: 281/97-4).
107. ^i~ak Ivo, zvani Zec, ro|en u selu Otinovci kod Kupresa, od oca Vinka bio
~uvar u trgovinskom preduze}u u Kupresu. U~estvovao u zlo~inima nad Srbima u
Kupresu aprila 1992. godine a li~no je ubio @arka @ivoti}a (dokaz: 333/95-23).
108. ^oli} Josip, zv. Jopa, ro|en 1956. godine u Osmanlijama, od oca Mirka,
u~estvovao u zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz:
281/97-4).
109. [ari} Bo`o, iz Begovog Sela, od oca Stanislav, hrvatski vojnik, u~estvovao u
zlo~inima nad kupre{kim Srbima aprila 1992. godine (dokaz: 281/96-51).
110. [ari} Marko, zvani Zrko, ro|en u kupre{kom predgra|u - Begovom Selu, od oca
Vinka, jedan od osniva~a i predvodnika paravojnih formacija HDZ-a,
u~estvovao u ubistvima Srba u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/97-3).
111. [ari} Nedo, bravar, iz Begovog Sela, od oca Stanislava, pripadnik paravojnih
formacija HDZ-a od 1991. godine a aprila 1992. godine u~estvovao u vr{ewu
zlo~ina nad kupre{kim Srbima (dokaz: 281/97-4).
112. [imi} Darko, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade 28, ro|en 07. 10. 1969.
godine u Kupresu, od oca Ivana i majke Ru`ice, ro|ene ^oli}, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 281/98-4).
113. [imi} Dra`en, iz Kupresa, ul. Druge proleterske brigade 28, ro|en 10. 05. 1972.
godine u Kupresu, od oca Ivana i majke Ru`ice, ro|ene ^oli}, u~estvovao u
zlo~inima nad Srbima u Kupresu aprila 1992. godine (dokaz: 117/95-1; 281/97-4).
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 88
89 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 90
91 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA


JNA U DOBROVOQA^KOJ ULICI U SARAJEVU
3. MAJA 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 92
93 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA


U DOBROVOQA^KOJ ULICI U SARAJEVU
3. MAJA 1992. GODINE
Pripreme i organizovawe za napad na JNA
U seriji napada na jedinu legalnu, Ustavom BiH i zakonom zasnovanu vojnu
formaciju JNA po~etkom 1992. godine, od zna~aja je sagledati monstruozne nastupe dugo
pripremane ilegalne para vojne formacije BiH tzv. "Patriotske lige", "Zelenih
beretki", TO, HVO i HOS na vojnu kolonu JNA prilikom evakuacije Komande druge
armijske oblasti u Sarajevu izvr{en 03. maja 1992. godine oko 17 ~asova.
O ovom napadu i wegovim pojavnim oblicima, te`ini i okrutnosti, licemjerstvu i
nevi|enom zlo~inu, sa~iwena je odgovaraju}a krivi~na dokumentacija i upu}ena
osnovnom javnom tu`ila{tvu Sarajevo pod brojem 15-02-KU7/96 od 19. 05. 1996. godine
(dio KP u prilogu).
Ovaj napad bez presedana u novijoj istoriji, dao je povoda da se izu~i i dokumentuje
cjelokupni ilegalni front razli~itih vojnih i paravojnih formacija ~iji je ciq da
etni~ki o~isti BiH od srpskog naroda i da stvori jedinstvenu fundamentalisti~ku
islamsku dr`avu na prostoru biv{e Jugoslavije.
Ne ulaze}i u detaqniju genezu, argumentaciju i analizu dokumentacione osnove za
dijagnozu fundamentalisti~ke i klero nacionalisti~ke politike za rje{ewe ustavnog
ure|ewa biv{e BiH radi postizawa secesionisti~kih ciqeva, ovom prilikom za uvod u
genocid nad srpskim narodom uz prethodno eliminisawe odbrambenog mehanizma BiH tj.
legalne vojske JNA, od zna~aja je ista}i da je napad na pripadnike vojske JNA izveden u
skladu sa fundamentalisti~kom politikom Alije Izetbegovi}a, ustanovqenoj u wegovoj
"Islamskoj deklaraciji", u kojoj se na jednom mjestu ka`e: "Najkra}a definicija islamskog
poretka definira ga kao jedinstvo vjere i zakona, odgoja i sile, ideala i interesa, duhovne
zajednice i dr`ave, dobrovoqnosti i prisile", ili, jo{ decidnije i agresivnije prema svemu
{to nije islamsko, gdje se ka`e da "nema mira ni koegzistencije izme|u islamske vjere i
neislamskih dru{tvenih i politi~kih institucija" itd.4, i Programom Stranke
demokratske akcije (u daqem tekstu SDA) zasnovanom po navedenim principima. U maju
1991. godine osnovana je u Bosni i Hercegovini tzv. "Patriotska liga", kao vojna
struktura SDA, koja je imala zadatak da organizuje i mobili{e muslimanske mase,
odnosno formira militantne grupe za borbu, kako se na vi{e mjesta navodi, protiv
"ekstremnih ~etnika i drugih snaga JNA" ili, kako se jo{ ~e{}e navodi "protiv

4 (A. Izetbegovi}, "Islamska deklaracija", str. 3 i 19)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 94

srbijansko - crnogorskog agresora", a u su{tini sve je bilo upereno protiv srpskog naroda
u Bosni i Hercegovini.
U skladu sa tom politikom, sredinom qeta 1991. godine Predsjedni{tvo Bosne i
Hercegovine, suprotno stavu predstavnika srpskog naroda, formiralo je tzv. Krizni
{tab za Bosnu i Hercegovinu, na ~ijem ~elu se nalazio Ejup Gani}, ~lan Predsjedni{tva
tzv. RBiH, a ~lanovi {taba bili su Sefer Halilovi}, Mustafa Hajrulahovi} zv. Talijan
i drugi. Glavni zadatak {taba bio je da na "legalan" na~in naoru`a i pripremi
muslimansko stanovni{tvo za oru`anu borbu protiv srpskog naroda. Ubrzo iza toga
(po~etkom septembra 1991. godine) formirani su i krizni {tabovi po op{tinama, pa ~ak
i po islamskim (vjerskim) zajednicama. Iz postoje}e dokumentacije vidi se da je po~etkom
aprila 1992. godine postojao "Krizni {tab Islamske zajednice Hrvatske i Slovenije" sa
sjedi{tem u Zagrebu, koji se tako|e bavio nabavkom i distribucijom oru`ja za muslimane
Bosne i Hercegovine. Svi ovi {tabovi bili su sastavqeni naro~ito od pripadnika
muslimanskog i, rje|e, hrvatskog stanovni{tva. Time su bili ostvareni i formalni
preduslovi za organizovanu pripremu muslimanskog i hrvatskog stanovni{tva, kao
jedinstvenog (izdvojenog) "entiteta" za borbu protiv "odmetnutog" srpskog naroda u
Bosni i Hercegovini.
Po nare|ewu "Glavnog odbora SDA za Bosnu i Hercegovinu", sredinom 1991. godine
po~ela je ilegalna nabavka oru`ja i druge vojne opreme, koja je, preko op{tinskih odbora
SDA, ogranaka Patriotske lige i op{tinskih kriznih {tabova, djeqeno muslimanskom
stanovni{tvu, odnosno pripadnicima Patriotske lige, koji su bili svrstani u razne
tada paravojne grupe, ~esto pod nazivom "Zelene beretke", ili su djelovali u sastavu
jedinica muslimanskog dijela Ministarstva unutra{wih poslova (u daqem tekstu MUP)
ili muslimanske Teritorijalne odbrane.
Organizator i koordinator nabavke oru`ja i opreme ispred "Glavnog odbora SDA
za BiH" bio je ~lan tog odbora Hasan ^engi}, a o realizaciji nabavke i distribucije
oru`ja detaqno je bilo upoznato najvi{e rukovodstvo "politi~kog `ivota SDA, od
Alije Izetbegovi}a, Omera Behmena, Rusmira Mahmut}ehaji}a i drugih, te pojedini
~elnici MUP-a BiH. Nabavku i distribuciju oru`ja vr{ilo je vi{e lica ili
institucija. Jedan od nabavqa~a oru`ja i municije bio je Memi} Senaid, sin Hasana,
ro|en 19. 03. 1953. godine u Hrasnici, op{tina Ilixa, gdje je bio i nastawen. On je od
septembra 1991. do kraja marta 1992. godine, po nalogu Hasana ^engi}a, za novac koji je
tada ^engi} donio iz Austrije, izvr{io nabavku oko 5,000 automatskih pu{aka, uglavnom
tipa "kala{wikov" i oko 14,00,000 metaka. Oru`je je kupqeno uglavnom u Ma|arskoj i u
Sloveniji - od firme "Orbis" iz Qubqane i preko Hrvatske uvezeno u BiH. To oru`je je
odmah po nabavci podjeqeno preko op{tinskih odbora SDA i op{tinskih kriznih
{tabova i ogranaka Patriotske lige u 85 op{tina na podru~ju BiH i tzv. Sanxaka,
podru~ja SRJ.
95 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Oru`je i municija su, po nalogu "Glavnog odbora SDA" istovremeno nabavqali i


distribuirali tada{wi ministar unutra{wih poslova Alija Delimustafi} i Senad
[ahinpa{i} - preko wihove firme "Ceneks"Sarajevo, Sead ]upina preko Patriotske
lige Mostara, Hoxi} Enver zv. "Enker" preko svoje firme u nasequ Sokolovi} Kolonija,
Sarajevo, Fikret Prevqak preko svoje firme u nasequ Hrasnica, Sarajevo, i dr. kao i
kao i navedeni "Krizni {tab Islamske zajednice za Hrvatsku i Sloveniju" sa sjedi{tem
u Zagrebu, itd.
U jednom intervju Suad ]upina je izjavio da je u organizaciji tzv. Patriotske lige
prakti~no do 10. 3. 1992. godine u op{tini Mostar do{lo oko 15,00 dugih cijevi, oko
14,00 ru~nih bombi i oko 4,00,00 suvih obroka, koje su povjerenici SDA smjestili u
Mostaru, Podvele`ju i Blagaju. Tako|e, u istom periodu, preko Patriotske lige Mostara
nabavqeno je, za op{tinu Kowic, oko 9,00 dugih cijevi.
Fikret Prevqak je oru`je nabavqao preko Patriotske lige Mostara, odnosno wenog
osniva~a Suada ]upine a dovezeno je u Hrasnicu preko Kowica i Igmana. On je u jednom
transportu, krajem 1991. godine, dovezao u Lasicu, op{tina Ilixa, 628 automatskih
pu{aka tipa "kala{wikov", sa pripadaju}im borbenim kompletima municije.
U prilog navedenim podacima i ~iwenici da je nabavka i distribucija oru`ja za
naoru`awe muslimanskog stanovni{tva i{la i preko SDA, govori npr. i podatak da je
Hasan ^engi}, 1. 04. 1992. godine, od "SDA Sarajevo" u gotovom primio 59,000 DM, za
isplatu ra~una za primqeno oru`je.
Pored nabavke ilegalnim putem, oru`je je, sredinom 1991. godine, nabavqeno
legalno - za potrebe MUP - a, iz rezervi JNA. Za objekat MUP-a na brdu Zlati{ta,
Sarajevo, izdato je 08. 07. 1991. godine, 356 automatskih pu{aka M - 50 i M - 70, 78
pu{komitraqeza M - 72, 6 snajpera, 120 pi{toqa"{korpion" i 246370 metaka svih
kalibara, kao i posebno 9,00 metaka kalibra 7, 9 mm za snajpere. Krajem istog mjeseca
{koli MUP-a u nasequ Vrace, Sarajevo, izdato je 920 pu{aka M - 59/66 sa 133560 metaka
i 18 ru~nih baca~a. Istovremeno je, tako|e u organizaciji MUP-a tzv. RBiH, u Mostaru
naoru`ano 350 policajaca - pripadnika muslimanske nacionalnosti. Poznato je da je,
poslije parlamentarnih izbora i podjele resora u novoj izvanstrana~koj Vladi MUP
(javne i dr`avna bezbjednost i ostala slu`ba) "pripalo" strukturama SDA i Hrvatska
demokratska zajednica, koje su ve} po~etkom 1991. godine zauzela sve kqu~ne pozicije u
navedenom resoru, pa je, prema tome, jasno kada je i kako navedeno oru`je djelovalo.
Ovim oru`jem su uglavnom dodatno naoru`avani pripadnici muslimansko -
hrvatskog dijela MUP - a, kao i drugi gra|ani muslimanske i hrvatske nacionalnosti.
Muslimansko - hrvatski MUP, raspolagao je znatnim koli~inama oru`ja, {to potvr|uje
da mu je bila povjerena zna~ajna uloga u akciji naoru`avawa - kako svog sastava, tako i
paravojnih jedinica, odnosno muslimanskog i hrvatskog vojno sposobnog stanovni{tva.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 96

Pored nabavke oru`ja i vojne opreme, tada{we rukovodstvo MUP-a je jo{ krajem
1991. i u januaru 1992. godine starje{inskom kadru muslimanske i hrvatske
nacionalnosti u Centru za obrazovawe kadrova MUP-a na Vracama, na kojima je
razmatrana"bezbjedonosna problematika"i, pored ostalog, utvr|en plan pra}ewa kretawa
i pona{awa starje{ina srpske nacionalnosti. Pored toga, nakon prvih martovskih
barikada u Sarajevu, Munir Alibabi}, tada na~elnik Sektora SLB Sarajevo i Bakir
Alispahi', u to vrijeme na~elnik DSB Sarajevo, u dogovoru sa Jusufom Pu{inom i Avdom
Habibom, animirali su i organizovali starje{ine Centra muslimanske i hrvatske
nacionalnosti, koji su prije zaposlewa u MUP-u zavr{ili Vojnu akademiju, da sa~ine
"Plan odbrane grada" i da, u tom smislu, vojno oblikuju jedinice.
U okviru op{tih priprema muslimanskog stanovni{tva za borbu protiv, kako se
navodi, "srpskog agresora", jo{ sredinom 1991. godine MUP BiH, u organizaciji SDA i
"Patriotske lige", uputio je vi{e grupa policajaca - muslimanske i hrvatske
nacionalnosti na specijalisti~ke vojne kurseve u Zagreb, "radi priprema i obu~avawa za
rat". Znatan broj ovih kursista bili su dobrovoqci rodom iz Savezne Republike
Jugoslavije, odnosno sa podru~ja tzv. Sanxaka.
Kako se iz gore nalo`enog obrazlo`ewa vidi, muslimansko vojno sposobno
stanovni{tvo bilo je vrlo dobro naoru`ano i politi~ki i vojno organizovano i od
rukovodstva SDA vo|eno u smi{qeno, agresivne, drske i mu~ke napade na tada{we
objekte i pripadnike JNA, odnosno na srpski narod u cjelini, koji se jo{ ranije svojim
plebiscitom jednodu{no izjasnio za Jugoslaviju, a time i za wenu Armiju. Ta agresivnost
posebno je do{la do izra`aja u napadima na kasarne JNA u Sarajevu, krajem aprila i
po~etkom maja 1992. godine.
JNA - meta napada
Uprkos agresivnoj politici SDA, politi~kim tenzijama i napetosti koja je vladala
u gradu Sarajevu, Komanda 2. armijske oblasti je tada kao i ranije u periodu uo~i rata,
~inila napore da se izbjegnu me|unacionalni sukobi na ovim prostorima. U tom ciqu
inicirala je vi{e sastanaka sa istaknutim li~nostima iz javnog i kulturnog `ivota
grada Sarajeva, kao i konsultacije sa vo|ama politi~kih stranaka. Me|utim,
muslimansko - hrvatskom vo|stvu nije bilo u interesu miroqubiva opcija, a JNA je
predstavqala smetwu i, po wihovom shvatawu, realnu opasnost za aktivnosti koje je
sprovodila militantna "Patriotska liga". Stoga su se odmah u po~etku ratnih sukoba i
tokom cijelog aprila 1992. godine, posebno okomili na kasarne idruge vojne objekte JNA,
s ciqem da ih blokiraju i onesposobe za djelovawe, te da se dokopaju opreme i naoru`awa
koje se nalazilo u tim objektima, da bi krajem aprila usljedila i otvorena oru`ana
provokacija prema objektima JNA, posebno prema kasarnama. Tada su izvr{ena i dva ja~a
napada na kasarnu u nasequ Bistrik, Sarajevo, u kojoj se nalazila komanda 2. armijske
oblasti JNA.
97 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Nakon nabavke ogromne koli~ine naoru`awa (o ~emu je data uz KP dokumentacija) i


izvr{ene mobilizacije qudstva uz pripadnike vojske JNA, sprovedena je organizacija
napada na sve garnizone vojske. Nakon saznawa o ovoj operaciji, s ciqem da se
preduprijedi eskalacija oru`anih sukoba na sarajevskom podru~ju, Komanda 2. armijske
oblasti pripremila je evakuaciju qudstva i opreme na kasarne u nasequ Bistrik - u
kasarnu u nasequ Lukavica, Sarajevo. Me|utim, ve} 1. maja uslijedio je op{ti napad na
sve kasarne JNA u Sarajevu. Sutradan 2. maja, u Ulici Vojvode Stepe u Sarajevu
muslimanske formacije izvr{ile su napad na kolonu sanitetskih vozila JNA, na taj
na~in {to su pomo}u kamiona marke "Fap", `ute boje, povukli kontaktnu mre`u pod
naponom (tramvajska i trolejbuska) i nabacili na vojna vozila, pa su na taj na~in na
licu mjesta usmrtili jedan broj lica - pripadnika JNA, dok su neke od pre`ivjelih lica
iz te kolone na licu mjesta ubili pripadnici jedinice Jusufa Prazine.
Ovi napadi uslijedili su i pored niza prethodnih dogovora i sporazuma o mirnoj
evakuaciji qudstva i opreme.
Naime, dana 03. maja 1992. godine u prijepodnevnim ~asovima obavqeni su razgovori
sa muslimanskom stranom i postignut sporazum o mirnoj evakuaciji qudstva i opreme iz
kasarne u Bistriku u kasarnu u Lukavici. Garancije su dobivene i od najodgovornijih
predstavnika Ujediwenih nacija i Evropske zajednice - Boba Dola i generala Mekenzija.
Me|utim, istoga dana, u ranim jutarwim ~asovima, Jusuf Prazina je u rejonu parka Cara
Du{ana, obli`weg objekta "Papagajka" Ulica Mjedenice i Dobrovoqa~ka u Sarajevu,
rasporedio pripadnike "Zelenih beretki" - obu~ene u crne uniforme i naoru`ane
automatskim oru`jem. Ne{to kasnije, iza 10,00 ~asova, Prazina Jusuf i Ramiz Delali}
osmatrali su prostor oko Dobrovoqa~ke ulice i kasarne Bistrik. Oko 1.300 ~asova toga
dana, naoru`ani pripadnici "Zelenih beretki" blokirali su i Dom JNA u Sarajevu, na
desnoj obali rijeke Miqacke, u blizini navedenog rejona. Time su, kako se vidi, bile
ostvarene kona~ne pripreme za napad na vojnu kolonu, koji je uslijedio toga dana, u
vremenu izme|u 15,00 i 17,00 ~asova.
Iz naseqa Bistrik krenula je dogovorenom rutom, kolona Komande 2 armijske
oblasti, iako nije za to dala nikakav povod, napadnuta je u Dobrovoqa~koj ulici, vatrom
iz pje{adijskog oru`ja, iz pravca naseqa Bistrik i od rijeke Miqacke, odakle se prema
koloni, u streqa~kom stroju, kretala velika masa naoru`anih lica. Na kolonu je iz svih
pravaca i sa prozora obli`wih ku}a, osuta jaka paqba iz automatskog oru`ja, uz
upotrebu protivoklopnih projektila (ru~nih baca~a, tromblona, "zoqa" i "osa").
Me|utim, pripadnici JNA nisu pru`ali otpor, ve} su odlagali oru`je i predavali se
napada~ima. U toku ovog napada, iako nije pru`an otpor od strane pripadnika JNA,
jedan broj oficira i vojnika ubijen je na licu mjesta, a ve}i broj je rawen, dok su ostali
zarobqeni.
U toku napada na kolonu poginulo je 33, raweno 47 a zarobqeno oko 170 oficira,
mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi u JNA, koji su zatim sprovedeni u
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 98

objekat DTV "Partizan" u Ulici Mis Irbina i u Centar slu`bi bezbijednosti, a potom
u Centralni zatvor i druge muslimanske zatvore, a neki te`e raweni pripadnici JNA
odvezeni su u Vojnu bolnicu i u bolnicu "Ko{evo" u Sarajevu. Rawenike su, tokom vo`we
do bolnica, zlostavqali i tukli pripadnici muslimanske teritorijalne odbrane. U toku
narednih nekoliko dana ve}ina zarobqenih je, na intervenciju UNPROFOR,
razmijewena i upu}ena u kasarnu JNA u Lukavici, dok je jedan broj (nije utvr|eno koji
broj) zadr`an u muslimanskim zatvorima.
U prostorijama DTV "Partizan" jedan broj pripadnika JNA, prije nego {to su
razmijeweni ili sprovedeni u Centralni zatvor, zlostavqan je i svirepo mu~en -
batinawem u gimnasti~koj sali, na hodnicima i u toaletnim prostorijama. Zlostavqali
su ih i svirepo mu~ili nakon {to su im naredili da potrbu{ke legnu na pod, a onda ih
tukli gumenim palicama i ostalim tvrdim predmetima. Posebno su zlostavqali i
svirepo mu~ili vojnike koji su bili pod ugovorom i rezerviste.
Od ukupnog broja zarobqenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica
na slu`bi u JNA - jedan broj (nije utvr|eno koji broj) je izdvojen i sproveden u Centar
slu`be bezbijednosti, a kasnije u Centralni zatvor (i druge muslimanske zatvore u
gradu), gdje su tako|e podvrgavani vi{ednevnom zlostavqawu i svirepom mu~ewu. Prema
izjavama pre`ivjelih, u zatvorske }elije su u toku no}i upadala uniformisana lica i
civili, pa ~ak i `ene, koji su ih, dok su bili vezani lisicama za radijatore centralnog
grijawa i sl. tukli gumenim palicama, raznim tvrdim predmetima i kundacima pu{aka.
Stra`ari su ih, tako|e, svakodnevno tukli i zlostavqali.
Tijela ubijenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|evinskih lica na slu`bi u
JNA, posredstvom UNPROFOR - a isporu~ena su izme|u 14. i 20. maja Komandi JNA u
Lukavici, a zatim su posmrtni ostaci 23 pripadnika JNA preba~eni na VMA u Beogradu
- Odjeqewe za patologiju, gdje je izvr{ena identifikacija i ura|eni obdukcioni nalazi.
Pet ostalih ubijenih sahraweno je bez prethodno izvr{enog obdukcionog pregleda.
U toku napada na kolonu, raweno je vi{e oficira, mla|ih oficira, vojnika i
gra|evinskih lica na slu`bi JNA kao i gra|ana koji su se zatekli na ulici (spisak
rawenih daje se u prilogu). U Centralnom zatvoru, pored ostalih, posebno su se isticali
u zlostavqawu i svirepom mu~ewu zarobqenih pripadnika JNA - Avdo Peweta, komandir
strane u pomenutom zatvoru i Re{ad Jusupovi}, koji je, dok su se zarobqeni pripadnici
JNA nalazili u prostorijama DTB "Partizan", prisiqavao pojedine zarobqenike da
du`e vrijeme stoje ili ~u~e na vrhovima prstiju, a kada bi oni, usqed toga napornog
polo`aja, nakon izvjesnog vremena na pod, podvrgaovao ih je svirepom mu~ewu i
batinawu.
Pojedini su, kao npr. vojnik Vukovi} Goran, pukovnik Belo{evi} Slavoqub i dr.
usljed zlostavqawa i svirepog mu~ewa u muslimanskim zatvorima, ostali sa trajnim
fizi~kim posqedicama. Pukovnik Belo{evi} je vi{e dana zlostavqan i svirepo mu~en.
99 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ispitivao ga je, pored ostalih, i Be}irba{i} Fikret. Prilikom ispitivawa,


Be}irba{i} je prisiqavao Belo{evi}a da po vi{e ~asova neprekidno gleda u jako
svjetlo u wega usmjerene sijalice, od ~ega je skoro oslijepio. Belo{evi} je u zatvoru
proveo 10 dana, nakon ~ega je razmjewen putem UNPROFOR - a.
Pregled poginulih oficira i vojnika u napadu na vojnu kolonu
1. pukovnik Radulovi} dr Budimir (VMA - patologija)
2. pukovnik Soki} Miro (VMA - patologija)
3. pukovnik Petrovi} Gradimir (VMA - patologija)
4. pukovnik Mihailovi} Bo{ko
5. pukovnik Jovani} Bo{ko (VMA - patologija)
6. kap. 1. kl. Labudovi} Marko (VMA - patologija)
7. poru~nik Cvetovi} Ivica (VMA - patologija)
8. poru~nik Kastrati Nihad (VMA - patologija)
9. poru~nik Gvozdenovi} Obrad
10. vojnik Jeli} Slobodan (VMA - patologija)
11. vojnik Cerovi} Predrag (VMA - patologija)
12. vojnik \uki} Milorad (VMA - patologija)
13. vojnik Jovani} Sre}ko (VMA - patologija)
14. vojnik Popovi} Branko (VMA - patologija)
15. vojnik Simi} Ivica (sahrawen u grobqu), (v b)
16. vojnik (v/ o) Vitkovi} Dragan (sahrawen)
17. vojnik Tomovi} Zdravko
18. vojnik Raki} @eqko (VMA - patologija)
19. vojnik Mojsilovi} Momir (VMA - patologija) 14. 5. 1992. godine VMA
20. vojnik Novi} Perica (VMA - patologija) 14. 5. 1992. godine VMA
21. GL [uko Normela (sahrawen)
22. vojnik Ritan Stevo (VMA - patologija)
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 100

23. vojnik Petrovi} Vlastimir (VMA - patologija)


24. vojnik Gaji} Zoran (VMA - patologija) 17. 5. 1992. VMA
25. vojnik Ko~i{ Robert (VMA - patologija)
26. vojnik Jovanovi} Neboj{a (VMA - patologija),
27. st. vodnik Roti} Kazafer (sahrawen na grobqu kod kas. SPS)
28. st. vodnik Jawi} Milomir (Vila Lukavica) 15. 5. 1992. godine
31. vojnik Lalovi} Zoran 24. 5. 1992. VMA
29. vojnik Divovi} Goran (sahrawen u [ehovi}ima) 10. 5. 1992. godine
30. Na|en le{ vojnika kod Vrbawe mosta
32. vojnik Vru}ina Frawo 23. 5. 1992. godine
33. kapetan Cikari} Velimir te{ko rawen, umro na VMA 23. 5. 1992. godine
Zarobqena aktivna vojna lica i vojnici koji se vode nestalim:
Iz doma JNA Sarajevo (zarobqeni 2. 5. 1992. godine)
1. potpukovnik Bo`inovski Bogoje
2. GL Ducan Vojislav
3. GL Mitrovi} Dragoslav
4. vojnik [uraka Selver
5. vojnik Bi}o Xevad
6. GL Sokolovi} \or|e
7. GL Sokolovi} Todor
Iz sastava 2V (kolone od 3. 5. 1992. godine)
1. poru~nik Pelemi} Bogoqub
2. vodnik Stepanovi} Dragan
3. GL Zlatovi} Sne`ana (Hotel "Evropa)
4. vojnik Nikoli} Mladen (bolnica Ko{evo)
5. vojnik Be{li} Kruno
101 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

6. vojnik Nikoli} Sr|an


7. vojnik Blagojevi} Aleksandar
8. vojnik Pajovi} Rado{
9. vojnik Miku{ Laslo
10. vojnik Bajto Luga
11. vojnik Mehovi} Ramiz
12. vojnik [ani} Vladan
13. vojnik Ili} Du{an
14. vojnik Mladenovi} Sa{a
15. vojnik Peri} Milenko
16. vojnik Mrkovi} Simo
17. vojnik Markovi} Neboj{a
18. vojnik Tomi} Zoran
19. vojnik Dimi} Nedeqko
20. vojnik O{i} Ivan
21. vojnik Ademi Jeton
22. vojnik Bogdanovi} Radoslav
23. vojnik Dursun Milan
24. vojnik Stevanovi} Zoran
25. vojnik Gligori} Momir
26. desetar Milanovi} Goran
27. vojnik Nenadi} Aco
28. vojnik Marjanovi} Radenko
29. pukovnik Taso Enes (pu{ten iz bolnice 11. 5. 1992. godine)
30. kapetan 1. kl. Pravda Laslo
31. vojnik Peji} Milan
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 102

32. vojnik Panti} Dragan


33. vojnik An|i} Zoran
34. vojnik Bojani} Slobodan
Raweni, pu{teni, iz Bolnice Ko{evo 8. 5. 1992. godine
35. pukovnik Ivanovi} Josip
36. pukovnik Luki} Qubinko
37. pukovnik Katalina Ratko
38. pukovnik Kosti} Mi}o
39. kapetan Stankovi} Draga
40. vod. 1. kl. Magazin Radenko
41. GL Stankovi} Ivanka
42. GL Stamenkovi} Marko i supruga Simeonka koja je iz CSB pu{t. 6. 5. 1992
godine
43. civil Petrovi} Slavka
44. vojnik Zrni} Zoran
45. vojnik Miliji} Predrag
46. vojnik Kravqa~a Slavi{a
Raweni, pu{teni, iz Vojne bolnice Sarajevo
47. pukovnik Vasi} Slobodan
48. pukovnik Stavwak Gligor
49. poru~nik Beli} Goran
50. vod. 1. kl. Stojanovi} Dobrivoje
51. vodnik Jovanovi} Bojan
52. vojnik Nikoli} Dragoslav
53. vojnik Malevi} Aleksandar
54. vojnik Niki} Vladica
55. vojnik Su{i} Qubinko
103 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

56. vojnik Jelisavac Mladen


57. vojnik Kova~evi} Dragan
58. vojnik Markovi} Simo
59. vojnik Lazuki} Drago
60. vojnik Stanojlovi} Rade
61. vojnik Arbutina Dmitar
62. vojnik Ninkovi} Gavro
63. vojnik Tadi} Simeun
1. vojnik Ruski} Teodor
64. vojnik Do{lo Aleksandar
65. vojnik Gobeli} Gojko
66. vojnik Matovi} Branko
67. rezerv. Popovi} Nenad
68. vojnik Te{anovi} Sr|an
69. rezerv. Gusak Milovan
70. terit. Lali} Mihajlo - otpu{ten sa qe~ewa
71. civil Kova~evi} @eqko - otpu{ten sa qe~ewa
72. civil Vuka~evi} - otpu{ten sa qe~ewa
73. civil ^eakovi} - otpu{ten sa qe~ewa
74. civil Pavi} Milka - otpu{tena sa qe~ewa
75. civil Tucanovi} Du{an - otpu{ten sa qe~ewa
76. civil Suboti} Goran - otpu{ten sa qe~ewa
77. civil Nikoli} Mladen
78. civil Mati} Dragan
79. civil Markovi} Veroqub
80. vojnik Savanovi} Gojko
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 104

AVL i vojnici pu{teni iz CSB (bili u pritvoru)


1. kapetan Markovi} Miodrag
2. kapetan Petrovi} Sr|an
3. vojnik Kusmuk Milutin
4. vojnik Milutinov Milorad
5. vojnik Milinkovi} Boban
6. vojnik Stamenkovi} Goran
7. vojnik Paji} Goran
8. vojnik Pridikanovi} Zoltan
9. vojnik Mi{i} Neboj{a
10. vojnik Nikoli} Novica
11. vojnik Bordo`i} Mom~ilo
12. vojnik Jovi} Dragan
13. vojnik Radivojevi} \ur|e
14. vojnik Stojanovi} Vladi{a
15. vojnik Be{ir Aleksandar
Osumwi~eni za krivi~no djelo ratni zlo~in (~lan 144 i 146 KZ RS).
Prema prikupqenim podacima (izjava vi{e svjedoka, video i audio materijala i
dr.), glavni organizatori ovog podmuklog napada bili su ~lanovi Predsjedni{tva tzv.
RBiH - Ejup Gani} i Stjepan Kquji}, kao i na~elnik Glavnog {taba tzv. Armija BiH
Sefer Halilovi} i predsjednik op{tine Stari grad Sarajevo Selim Haxibajri}, a
izvr{ioci na terenu bili su pripadnici tzv. "Patriotske lige", "Zelenih beretki",
muslimanske TO, muslimanskog MUP-a koje su predvodili Mustafa Hajrulahovi} zv.
"Talijan", Alija Delimustafi}, Jusuf Pu{ina i drugi.
Pored ostalih, prema prvim obra|enim podacima za krivi~no djelo ratni zlo~in
(~lan 144 i 146 KZ RS) osumwi~ena su sqede}a lica:
- Ejup Gani} i Stjepan Kquji}, kao ~lanovi predsjedni{tva tzv. BiH, suprotno ranije
postignutom sporazumu o mirnoj evakuaciji Konavle 2. armijske oblasti JNA, organizovali
su i putem radio - veza, i na drugi na~in, rukovodili, odnosno naredili komandantima na
terenu Mustafi Hajrulahovi}u, Jusufu Pu{ini i dr. da napadnu kolonu JNA u
105 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dobrovoqa~koj ulici, ~iji pripadnici nisu pru`ali otpor, i na taj na~in neposredno
u~estvovali u ubijawu i rawavawu vi{e desetina oficira, pla}enih oficira, vojnika i
gra|anskih lica na slu`bi JNA.
- Halilovi} Sefer, kao ina~elnik Glavnog {taba tzv. Armije BiH i u to vrijeme
glavnokomanduju}i oru`anih snaga, po svojoj funkciji neposredno je odgovoran za napad na
kolonu JNA u Dobrovoqa~koj ulici i za ubijawe i rawavawe vi{e desetina oficira, mla|ih
oficira, vojnika i gra|anskih lica na slu`bi uJNA.
- Delimustafi} Alija, kao ministar unutarwih poslova u Vladi tzv. BiH u to
vrijeme, organizovao je jedinice MUP -a (specijalne i druge), koje su, sa jedinicama tzv.
Armije BiH i drugim paravojnim formacijama, po wegovom odobrewu na podmukao na~in
napale Komandu 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u
Sarajevu, ~iji pripadnici nisu pru`ili otpor napada~ima, ~ime je odgovoran za ubijawe,
rawavawe i zlostavqawa zarobqenih oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih lica u
JNA.
- Hajrulahovi} Mustafa, zv. "Talijan", komandovao je na terenu jedinicama
muslimansko - hrvatske TO, nare|ivao i neposredno u~estvovao u podmuklom napadu na
kolonu Komande 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u
Sarajevu, odnosno u ubijawu, rawavawu i zlostavqawu zarobqenih oficira, mla|ih
oficira, vojnika i gra|anskih lica u JNA.
- Pu{ina Jusuf, kao pomo}nik ministra unutra{wih poslova, neposredno je
komandovao svim jedinicama MUP-a (specijalne i druge policije) u podmuklom napadu na
kolonu Komande 2. armijske oblasti JNA, 3. maja 1992. godine u Dobrovoqa~koj ulici u
Sarajevu, a po wegovom nare|ewu policajci su, uz pripadnike ostalih muslimansko -
hrvatskih formacija, ubili, ranili i zarobili vi{e desetina oficira, pla}enih oficira,
vojnika i gra|anskih lica na slu`bi u JNA. Pored toga, Pu{ina je jedan od odgovornijih za
zlostavqawe jednog broja zarobqenih pripadnika JNA, koje su - naro~ito pripadnici
policije - po wegovom odobrewu podvrgavani svirepom mu~ewu u prostorijama DTV
"Partizan", Centra slu`be bezbjednosti, te Centralnom i drugim muslimanskim
zatvorima, gdje su ih i po vi{e dana batinali, nanose}i udarce raznim tvrdim predmetima
i sl.
- Haxihajri} Selim, kao predsjednik op{tine Stari grad Sarajevo i osniva~
"Patriotske lige" u toj op{tini, u~estvovao je pored navedenih u organizaciji podmuklog
napada na kolonu Komande 2. armijske oblasti u Dobrovoqa~koj ulici u Sarajevu kojom
prilikom je ubijeno i raweno vi{e desetina oficira, mla|ih oficira, vojnika i gra|anskih
lica u JNA. On je, pored toga, pred objektom DTV "Partizan", gdje su sprovedeni zarobqeni
pripadnici JNA, davao upustva pripadnicima policije i TO koji su u tom momentu tukli
i zlostavqali zarobqene pripadnike JNA.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 106

- Be}irbegovi} Fikret, saslu{avao je i pri tom na veoma svirep na~in tukao i


zlostavqao zarobqene pripadnike JNA u prostorijama Centra slu`be bezbjednosti u
ulici A. Cesarca i u Centralnom zatvoru. On je, prilikom saslu{avawa, posebno mu~io
pukovnika Slavoquba Belo{evi}a. Wega je vi{e dana i no}i, pored ostalog, prisiqavao da
gleda jaku elektri~nu sijalicu zbog ~ega je Belo{evi} osqepio.
- Paqeta Avdo, kao jedan od starje{ina policije MUP-a grada Sarajeva, posebno se
isticao u mu~ewu i zlostavqawu pojedinih zarobqenih pripadnika JNA u Centralnom
zatvoru.
O ovom napadu uz adekvatnu dokumentaciju, izjavama o~evidaca napada, stradalih,
svjedo~ewa zarobqenih, video kasete, dopisa komandi i arhiva o dogovorima i
medicinske dokumentacije, kako je ve} navedeno, data je cjelovita dokumentacijska osnova
za krivi~nu prijavu na osumwi~ena lica organizatore, naredbodavce i izvr{ioce napada
na pripadnike vojske JNA u Sarajevu.
107 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 108
109 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA


U SKOJEVSKOJ ULICI U TUZLI
15. MAJA 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 110
111 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU PRIPADNIKA JNA


U SKOJEVSKOJ ULICI U TUZLI 15. MAJA 1992. GODINE
Pripreme i organizacija napada na jedinice JNA u Tuzli
Po~etkom 1992. godine, na podru~ju biv{e BiH izvr{avani su brojni napadi na
garnizone i vojne kolone regularne armije JNA, koji su dugo i temeqno pripremani od
strane islamskih fundamentalista.
Jedan od karakteristi~nih napada izveden je 15. maja. 1992. godine na vojnu kolonu
pripadnika JNA VP 7954 locirane u Tuzli. Napad je izvela muslimanska vojna
formacija tzv. "Patriotska liga" koja je osnovana 1991. godine, a ozvani~ena po~etkom
1992. godine, sa pozicija islamskog fundamenta.
Shodno krivi~noj prijavi broj 02/2-177/95 upu}ene Vojnom tu`ila{tvu pri VP 2082
- Beograd, ovaj napad izvr{en je u skladu sa ranijom odlukom Komande "Patriotske lige"
o vojnom organizovawu u ciqu stvarawa islamske dr`ave na prostoru Bosne i
Hercegovine i da pripreme uni{tewe srpskog naroda na prostorima Tuzle i da ga isele i
uni{te. Za ove operacije, po nare|ewu Be{lagi} Selima, predsjednika op{tine Tuzla,
formiran je "Krizni {tab" za okrug Tuzla i brojni istureni {tabovi po op{tinama u
okolini i na podru~ju grada. Na ~elu {tabova nalazili su se muslimanski ekstremisti
uglavnom iz nacionalne stranke SDA. Za potrebe ovog {taba izradili su precizan plan
napada na vojnu kolonu biv{i potpukovnik JNA Knez @eqko i Gligori} Slavko, a
finansirawe vr{ili [ehovi} Mirha i Fazli} Munivera.
Nakon sprovedenih priprema za napad na kolonu koja je izlazila iz kasarne, kroz
izradu zapreka na putevima, minirawe terena, kopawa rovova i izradu zaklona, i
isjecawa `eqezni~kih {ina, isturawa je`eva i krstila, bu{ewe i sje~ewe asfalta prema
Slavinovi}ima i prema Ozrenu, postavqawa PT mina, predsjednik kriznog {taba Bajri}
Mehmed izdao je nare|ewe za napad na vojnu kolonu koja je napustila 15. 05. 1992. godine
oko 20 ~asova kasarnu "Husinska buna". U kratkom vremenu sa oko 3.000 pripadnika
"Zelenih beretki" i TO Tuzla iz Lukavice, @ivinica i drugih okolnih mjesta, napali su
vojnu kolonu od oko 200 motornih vozila i oko 600 vojnika i starje{ina. Napad je
izveden sa vatrenim oru`jem i zoqama i drugim zapaqivim sredstvima usqed ~ega je ovom
prilikom raweno i poginulo 212 vojnika i starje{ina JNA a 140 pripadnika JNA je
zarobqeno i sa poru~nikom Te{i} Te{om odvedeno u stari rudnik u Tuzli kao
zarobqenici. Pripadnici TO Tuzla zatim su i{li du` zaustavqene kolone i rawene
vojnike ubijali na razne na~ine, pa su tako pored ostalog rawenog Krsti} Radovana
okrenuli na le|a i pucali mu u usta, ali je on uspio da odglumi smrt i ostane `iv, a
zatim su pokupili 17 rawenika u sanitetsko vozilo i ubili ih udarcima ~eki}a u ~elo na
putu za bolnicu, dok su ostale rawene i ubijene vojnike pokupili po no}i i odvezli na
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 112

gradsku deponiju sme}a u Tuzli gdje su ih bacili, a preko wih nabacali 5 metara sme}a i
poravnali buldo`erom. Zarobqene pripadnike JNA su mu~ili na najrazli~itije na~ine,
tako su im odsijecali dijelove tijela i polne organe, metali im polne organe u usta i
`ive ih drali, pojedine su ubijali tako da su im ispaqivali manevarski metak u anus,
usqed ~ega su oni umirali u najve}im mukama za 4 do 5 sati, a iste ve~eri je Livadi}
Nihad izveo operaciju tzv. "Krvava svadba" u Banovi}ima, kojom prilikom je izdao nalog
da se uhapsi 800 Srba, {to su pripadnici TO Tuzle i realizovali i doveli ih u zatvor sa
pripadnicima iz kolone i podvrgli ih mu~ewu, pa su tako izvjesnu Swe`anu svaku no}
silovali i tukli po 7-10 pripadnika TO Tuzle, usqed ~ega ona nije mogla da hoda, ve} je
i{la na koqenima i laktovima, a kod qekara su je vodili bosu i polugolu kroz Tuzlu
nazivaju}i je "~etniku{om" i obavje{tajcem Srbije i JNA.
Za ovo krivi~no djelo iz ~lana 141, 142, 143, 144 i 145 stav 1. KZ SRJ podnesena je
krivi~na prijava sa odgovaraju}om krivi~nom dokumentacijom Vojnom tu`ila{tvu pri
VP 2082 i Beogradu protiv organizatora, naredbodavaca i izvr{ioca krivi~nog djela.
@rtve napada na kolonu JNA
Prema do sada poznatim podacima u napadu su ubijeni sqede}i pripadnici
regularne JNA iz VP 7954 Tuzla:
1. Bo`anovi} (An|elka) Risto,
2. Bo`i} (Danila) Miroslav,
3. Blagojevi} (An|elka) Radenko, s. Mi~ijevi}i - Lukavac,
4. Blagojevi} (Drage) Vojo, ro|. 16. 02. 1942. god. u s. Podgora, Lopare,
5. Blagojevi} (Sime) Vojo, iz Porje~ine - Petrovo,
6. Bo`i} (Ilije) Gordan,
7. Cvjetkovi} (Marka) Danilo, ro|. 1972. god. u s. D. Potpe}, Srebrenik,
8. Cvijetkovi} (Milana) @arko, ro|. 1970. god. u s. Smolu}a, Lukavac,
9. Dangubi} @eqko,
10. Drespotovi} (Petra) Slavko, Bosansko Petrovo Selo,
11. \oki} Jovan,
12. \umi},
13. \uranovi} (Save) Robi,
14. \uri} (Milana) Marko, ro|. 1936. god. u s. Crno Blato, Tuzla,
113 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

15. \uri} (Ilije) @ivko, s. Crno Blato, Tuzla,


16. \uri} (Marka) Milenko, ro|. 1963. god. u s. Crno Blato, Tuzla,
17. \uri} Zoran, S. Crno Blato, Tuzla,
18. \uri} (Du{ana) Rajko, s. Dubice, nestao,
19. \uri} (Rade) Du{an, ro|. 1952. god. u s. Dubice, nestao,
20. \uri} (Du{ana) Rad, s. Dubice,
21. Gavri} (Jovana) @arko, s. Krtova, Lukavac,
22. Gavrilovi} (Radivoja) Pero, s. Crno Blato, Tuzla,
23. Goganovi} (@arka) Vaskrsije, s. Si`je, Lukavac,
24. Ili} (Steve) Vlado, s. Bosansko Petrovo Selo,
25. Iki} (Cvijetina) Mero, s. Dubice,
26. Jawi} (Qube) Drago, ro|. 10. 10. 1956. god. u s. Kolimer, Tuzla,
27. Jovi} Milenko, s. Lopare,
28. Jovi~i} (Milorada) Miroslav, ro|. 22. 04. 1968. god., s. Pura~i}, Lukavac,
29. Jovi~i} (Milovana) Miro, s. Pura~i},
30. Jovanovi} (@ivana) Du{ko, ro|. 1972. god., s. Po`arnica, Tuzla,
31. Joki} (Nike) Goran, ro|. 08. 11. 1972. god. u s. Po`arnica, Tuzla,
32. Josipovi} (Krste) Mladen, Lukavac,
33. Jefti} Maksim,
34. Kuli{i} (Vase) Milan, s. Si`je, Tuzla,
35. Lazi} (Jovana) Ranko, ro|. 29. 09. 1973. god., s. Gospi}, Tuzla,
36. Latkovi} Slobodan, ro|. 19. 08. 1963. god. u s. Petrovac,
37. Lopatko Miroslav, Bawa Luka,
38. Luki} Ilija,
39. Luki} (Milorada) Savo, s. Dubice,
40. Qubojevi} (Stanimira) \or|ije, ro|. 02. 09. 1962. god., s. Kova~ica,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 114

41. Markovi} Ranko,


42. Markovi} (Cvijetina) Stojko, ro|. 26. 03. 1962. god. u s. Vozu}a, Zavidovi}i,
43. Maksimovi} (Milana) Jovo, S. Dubice,
44. Modrakovi} Radivoje, s. @ivinice,
45. Medi} (Vaskrsija) Milan, s. Si`ja - Krtova,
46. Meki} (Milenka) Dragan, ro|. 08. 09. 1959. god., Zemun,
47. Meki} Zoran,
48. Mi}anovi} (Mi}e) Vladimir, ro|. 29. 08. 1968. god., Tuzla,
49. Mihajlovi} (Radovana) Zoran, Bosansko Petrovo Selo,
50. Mihajlovi} (Radovana) Milan, Bosansko Petrovo Selo,
51. Mitrovi} (Sime) Srpko, s. Dubice,
52. Mrkowi} (Ranka) Branko, s. Smolu}a, Lukavac,
53. Mrkowi} Stojan, s. Si`je, Lukavac,
54. Modrakovi} (Tripuna) Radovan, s. Kriva~a, @ivinice, umro 08. 06. 1992. god. od
posqedica rawavawa 15. 05. 1992. god., tijelo razmijeweno 16. 06. 1992. god.,
55. Medi} (Vaskrsija) Milan, sin Petre, ro|. 1955. god., s. Si`ja,
56. Nedi} (Nede) Rado, ro|. 13. 08. 1955. god., s. Smolu}a, Lukavac,
57. Ostoji} (Janka) Milorad, ro|. 21. 05. 1954. god., s. D. Podpe}, Srebrenik,
58. Pani} Branislav, Ilija{,
59. Panti} Stojan, Podpe},
60. Peri} (\or|ija) Ostoja, ro|. 1969. god., s. Smolu}a, Lukavac,
61. Petrovi} (Sretka) Boro,
62. Popovi} (Radivoja) Nenad, s. Vrelo, Kalesija,
63. Savi} (Branka) Milenko, ro|. 13. 10. 1959. god., s. Po`arnica, Tuzla,
64. Soraji} (Branka) Bo`idar, ro|. 10. 12. 1973. god., s. Qubiwa, Qubiwe,
65. Stojanovi} (Branka) Sreten, ro|. 1955. god., s. Dubnica, Kalesija,
66. Stojanovi} (Vasilija) ^edo, s. Dubnica, Kalesija,
115 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

67. Stojanovi} Branko, s. Dubnica, Kalesija,


68. Tadi} (Milorada) Boro, s. Krtova, Lukavac,
69. Todorovi} (Du{ana) Dragan, ro|. 07. 02. 1964. god., s. Krtova, Lukavac,
70. Todorovi} (Luke) Radomir, s. Krtova, Lukavac,
71. Todi} (Jove) Rade, ro|. 03. 10. 1970. god., s. G. Potpe},
72. Trifunovi} (Cvijetina) Milovan, s. [pionica, Srebrenik,
73. Tubi} (Jovana) Jelenko, ro|. 22. 04. 1953. god., s. Si`je, Lukavac,
74. Tubi} (Janka) Milorad, s. Si`je, Ozren,
75. Vasi} (@ivana) Du{ko,
76. Vasi} (Nenada) Jovo, ro|. 10. 03. 1953. god., s. Po`arnica, Tuzla,
77. Vujanovi} (Qubomira) Cvijetin, ro|. 17. 06. 1966. god., s. Po`arnica, Tuzla,
78. Vukojevi} (An|elka) Savo, ro|. 28. 01. 1965. god., s. Krtova, Lukavac,
79. Zec (Branislava) Dra`enko, Prijedor,
80. @ivkovi} Tri{ko.
Pored navedenih `rtava napada na dan 15. 05. 1992. godine, jo{ je smrtno stradalo
132 pripadnika JNA, koji su ubijeni u zatvorima, tokom privo|ewa u zatvore, me|u
kojima je znatan broj bilo rawenih.
Osumwi~eni za organizaciju i izvo|ewe napada
Za organizaciju i izvo|ewe napada na tuzlansku vojnu kolonu u Skojevskoj ulici,
osumwi~ena su sqede}a lica:
1. Be{lagi} Selim, gradona~elnik Tuzle,
2. Haxi} Izet, predsjednik okruga Tuzla,
3. Delibegovi} Enver, komandant op{. TO Tuzla,
4. Bajri} Mehmed, zv. "Me{o", na~elnik centra bezbijednosti Tuzla,
5. @ili} Mehmed, zv. "@ila",
6. Zaimovi} [eri, rukovodilac "Patriotske lige" u Tuzli i organizator
privatnih zatvora za Srbe,
7. Prci} Faruk, direktor Rudarskog instituta u Tuzli,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 116

8. Ran~i} Hazim, na~elnik CSB Tuzla,


9. Knez @eqko, biv{i potpukovnik JNA,
10. Dervi{evi} Hamza, iz Tuzle,
11. Pavali} Ado, ro|. 1970. god., iz Tuzle, ulica Mahmuta Bu{atlije,
12. Pavali} Jasmin, iz Tuzle, ulica Mahmuta Bu{atlije,
13. Okanovi} Suqo, biv{i voza~ GSP u Tuzli, iz Tuzle, ul. Doj~ica Luki}a,
14. Okanovi} Ismet,
15. Dedi} Muhamed, iz Tuzle, komandir odjeqewa stanice milicije u Tuzli,
16. Hamzi} Hamza, biv{i pripadnik DB u Tuzli,
17. Pjani} Mefrudin, iz Tuzle,
18. Pjani} Mirsad, iz Tuzle,
19. Beki} ]usa, iz Tuzle,
20. Blagojevi} Zoran, iz Jasenica, sa prebivali{tem u Tuzli, ul. Mahmuta
Bu{atlije,
21. Ba{i} Galib, aktivni milicionar u Tuzli,
22. Zlatanovi} Jasmin, zamjenik na~elnika SUP-a Tuzla, {ef krim. slu`be,
23. Alilovi} ]azim, iz Tuzle, ul. Vjekoslava Tawi}a broj 62.,
24. ^ehaji} Musto, iz Plana kod Tuzle,
25. [epi} Kame, iz Tuzle, vlasnik privatne prodavnice auto dijelova u s.
Slavinovi}i, kod ^esme,
26. Br~vanovi} Juro, iz Kri`ana kod Tuzle,
27. Bukovi} Jakub, iz s. Slavinovi}a kod Tuzle,
28. Djug Kemal, iz Tuzle,
29. [ehovi} Mirha, iz Tuzle, snaha od dr [ehovi}a,
30. Fazli} Munivera, iz Tuzle, supruga doktora Fazli}a,
31. Baji} Osman, biv{i potpukovnik JNA, saobra}ajne slu`be,
32. [adi} Azim iz Tuzle,
117 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

33. [ari} Hamza, biv{i poru~nik JNA,


34. [ari} Salih, biv{i zastavnik JNA, upravnik pekare u Tuzli,
35. [qivi} Asim,
36. Deli} Sead, biv{i major JNA,
37. Zuli} Salih, poru~nik u rezervi,
38. Delibegovi} Mirsad, stariji vodnik u rezervi,
39. Brki} Muhamed, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli,
40. Nikoli} Budimir, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli,
41. Juri{i} Ilija, ~lan kriznog {taba SJB u Tuzli,
42. Baxa \or|e, biv{i poru~nik JNA, tehni~ke slu`be, na~elnik, tehni~ke slu`be 2.
korpusa A. BiH,
43. Livadi} Nihad, biv{i poru~nik JNA, na~elnik bezbijednosti u Tuzli,
44. Vidi} Mladen, biv{i poru~nik JNA, komandir specijalne manevarske brigade
MUP-a za napad na kolonu, pripadnk 115 HVO - Zriwski u Tuzli,
45. Pekari} Kadro, milicioner, komandir IV manevarske ~ete MUP-a za napad na
kolonu,
46. Gligori} Slavko, biv{i potpukovnik JNA, sin Sime, ro|. 08. 02. 1942. god. u
Srpcu, u JNA od 25. 08. 1966. god., zamjenik komandanta logisti~ke baze u Tuzli,
A. BiH,
47. Krasni}i Agim, biv{i kapetan 1. klase JNA, sin Halila, ro|. 24. 03. 1956. god. u
Pe}i, u JNA od 03. 07. 1981. god., zavr{io Vojnu akademiju KOV - pje{adija, sada
u 2. korpusu A BiH,
48. Ga{i Damir, biv{i stariji vodnik 1. klase JNA, sin Alije, ro|en 28. 02. 1956.
god. u Srbici, u JNA od 15. 07. 1976. god., kom. MB u 2. korpusu A. BiH,
49. Zrimi} Mato, sin Jakova, ro|. 24. 07. 1963. god. u \akovu, Hrvat, stariji vodnik,
u JNA od 17. 07. 1982. god.,
50. Beganovi} Mustafa, biv{i kapetan 1. klase JNA,
51. Bjedi} Mahmut, kapetan 1. klase u rezervi,
52. Mot Neda, snajperista A. BiH,
53. sin Juki} Mije, snajperista A. BiH,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 118

54. k}i Juki} Mije, snajperista A. BiH,


55. k}i Zari} @ivana, snajperista A. BiH, iz Po`arnice,
56. Bajrica Sadija, snajperista A. BiH,
57. Salkovi} Nexad, pjeva~,
58. Kolar Ivan, biv{i podoficir JNA,
Za gore navedene postoji osnovana sumwa da su po~inili krivi~no djelo genocida iz
~lana 141. KZ SRJ, u sticaju sa krivi~nim djelom ratnog zlo~ina protiv civilnog
stanovni{tva iz ~lana 142. KZ SRJ, ratnog zlo~ina protiv rawenika i bolesnika iz
~lana 143. KZ SRJ i ratnog zlo~ina protiv ratnih zarobqenika iz ~lana 144. KZ SRJ u
vezi sa ~lanom 145. stav 1. KZ SRJ i napad na vojno lice u vr{ewu slu`be iz ~lana st. 206.
stav 4. u vezi st. 1. KZ SRJ.
119 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU VRS U KAWONU


@EPE 4. JUNA 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 120
121 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

NAPAD NA VOJNU KOLONU VRS U KAWONU @EPE


4. JUNA 1992. GODINE

Vojno organizovawe muslimana u @epa~koj regiji


Organizovani i dugo pripremani napadi na garnizone i vojne kolone regularne
Jugoslovenske narodne armije (JNA) po~etkom i sredinom 1992. godine od strane
islamskih fundamentalista organizovanih u formacije "Zelenih beretki" i tzv.
"Patriotske lige" nastavqani su u istom obliku i intenzitetu na regularnu Vojsku
Republike Srpske (VRS), kada za takve napade nije postojala vojna potreba i kada su
postojali verifikovani dogovori o propu{tawu tih kolona do vojnih odredi{ta.
Pripremawe i organizovawe podmuklih napada poslije sklopqenih dogovora, teklo
je po istom postupku kao i u ve} prethodnim primjerima napada na vojnu kolonu
pripadnika JNA u Tuzli i Sarajevu sa ciqem da se uni{ti odbrambeni sistem BiH i
stvore uslovi za napad na srpski narod radi wegovog uni{tewa i protjerivawa -
etni~kog ~i{}ewa sa podru~ja BiH. Napad na vojnu kolonu VRS na podru~ju @epe
pokazao je licemjernost, okrutnost, te`inu zlo~ina bez presedana u ratovawu gdje su na
najsvirepiji na~in ubijani rawenici, zarobqenici, paqena vozila i uni{tavana
imovina.
Pored prethodnih dogovora izme|u Komande VRS i muslimanskog i rukovodstva u
@epi o slobodnom prolazu vojne kolone VRS do vojnog objekta i releja Zlovrh,
muslimani, tada organizovani u vojne formacije zv. "Patriotska liga" i "Zelene
beretke", mu~ki su napali 4., 5. i 6. juna 1992. godine kolonu u klancu u @epi i pri ovom
napadu smrtno je stradalo 45 pripadnika VRS, vojnika i oficira, a ve}i broj je raweno i
30 zarobqeno. Tom prilikom zapaqeno je i uni{teno ve}i broj vozila i drugih
materijalno-tehni~kih sredstava a rawene vojnike iz napadnute kolone, suprotno
pravilima me|unarodnog prava, na mjestu doga|aja mu~ki likvidirali (KP br. 15-1/02-
KU 56/94-DC-1/30).
Ovaj napad izvele su posebne diverzantsko-teroristi~ke grupe formirane od strane
centrale SDA Sarajeva i subregije Srebrenica za podru~je GO\EWE, BRLO@NIK i
STOBORAN i druga sela u okolini @epe.
Ina~e, sve odluke u muslimanskom dijelu rukovodstva u BiH dono{ene su na
sastancima naju`eg rukovodstva SDA koje su ~inili: Alija Izetbegovi}, Ejub Gani},
Haris Silajxi}, Rusmir Mahmut~ehaji}, Omer Behmen i djelimi~no Irfan Ajanovi}.
Ovo rukovodstvo formiralo je "Patriotsku ligu" kao svoje vojno krilo. Formirawe
"Patriotske lige", kao ilegalne vojne organizacije, po~elo je u aprilu 1991. godine, kada
je pomo}nik ministra odbrane BiH, sa Sulejmanom Vrawom i jo{ nekim muslimanima
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 122

napravqeno Uputstvo o organizaciji i djelovawu na terenu, oslawaju}i se uglavnom na


qude iz SDA a u maju 1991. godine organizacija je dobila naziv "Patriotska liga". U
organizovawu i osnivawu u~estvovali su i Sefer Halilovi} i Rusmir Mahmut~ehaji}.
"Patriotska liga" postigla je visok stepen vojne organizacije, tako da je rat zatekao
"Patriotsku ligu" sa 9 regionalnih i 103 op{tinska {taba i 98.000 boraca (BiH imala
ukupno 109 op{tina). Tu su i op{tine isto~ne Bosne, posebno one koje spadaju u
subregion Srebrenice, a za podru~je @epe i Han Pijeska, sve je i{lo preko komandanta
regionalnog vojnog {taba "Patriotske lige" ^ardakovi} Rame, a wegov neposredni
komandant odreda za organizaciju i komandovawe napadom na vojnu kolonu VRS bio je
Pavli} Avdo a za @epu Beho Kulovac. Neposredni snabdjeva~ oru`jem ovih
teroristi~kih formacija aprila 1992. godine bio je Kustura @eqko koji je taj posao
obavqao preko ovla{tenog lica stranke SDA (svjedo~ewe ^av~i} Mehmedalije, sin
Mehmeda, ro|en 1957. god. - DC-1/30) izvjesnog Demowi} Hazema, ro|en u selu Osovo,
op{tina Gora`de, a `ivio u Sarajevu. Preko ove dvojice dovezena je ve}a koli~ina
pje{adijskog naoru`awa me|u kojim su najbrojniji AP kala{wikov. Svo oru`je dovezeno
je u ku}u Kusture Zajke. Drugi dio naoru`awa i{ao je preko Osmanli} Ismeta na~elnika
SJB Rogatice ina~e predsjednika Op{tinskog odbora SDA Rogatice. U distribuciji
ogromne koli~ine tog naoru`awa pomagali su im: Imamovi} Mu{an, Imamovi} Amir,
]esko Salem, Poxi} Ago i dr. Nakon izvr{enog naoru`avawa muslimanskih
diverzantskih jedinica organizaciju napada na vojnu kolonu vr{io je komandant brigada
Omanovi} Hasib sa u`im rukovodstvom [ehi} Muharemom, Hasibom Muli}em, Mujki}
Hamedom, Ibrom ^ardakovi}em.
Prvu grupu diverzanata vodio je i komandovao Omerovi} Hasib, a u napadu su
u~estvovali: [titkovac Enver, Zimi} Abid, Divovi} Hamed, zv. Div, ^av~i} Meho,
^av~i} Bohodil, Zimi} Ago, Mehmedovi} Alija, Zimi} Ramiz, Omanovi} Ibro, Zimi}
Osmo, Poxi} Xevad, ^av~i} Hamza, Poxi} Ago, Ru~i} Himzo, Ka~evi} Omer, Ru~i}
Omer, Hraqo Hamid, Hraqo ]eman, Imamovi} Esad, ^av~i} Sinan, Imamovi} Amir,
^av~i} Hamdija, Imamovi} Mu{an, Ka~evi} Sejdalija, Ru~i} Ahmo, Ka~evi} Ohran,
Ka~evi} Galib, Ka~evi} Hamed, Ka~evi} Edhem, Ka~evi} Kemal, ^av~i} Bego, Ka~evi}
Adil, ^av~i} Smajo, Hoxi} Ragib, Hruqa Osman, Br|anin Ago, Zimi} Ibro, Br|anin
Avdo, Zimi} Hasan, Gluhi} Himzo, Zimi} Mustafa, Gluhi} ]amil, Zimi} Mehmed,
Gluhi} Zulfo, Zimi} Hamdija, ]esko Sinan, Mea{novi} Re{id, Kulovac Sabid,
Me{anovi} ]amil, Kulovac Nezir, Hoxi} Re{id, Kulovac Nexib, Hoxi} Halil, ]esko
Salim, Zimi} Samedin, Dizdarevi} Ago, ^av~i} Zejnil, Dizdarevi} Hasan, Rami}
Hajrudin, Dizdarevi} Mujo, Bi~i} Numo, Rami} Sakib, Muj~inovi} Mujo, Vatre{
Mustafa, Bogilovi} Avdo, Omanovi} Nusret, Lisi} Halid, Kustura Himzo, Ka~evi}
Hamza, ^av~i} Himzo, Hajri} Mehmed, ^av~i} Omer, ]esko Nexad, Udov~i} Jasmin,
Kulovac Sead, Otajagi} Ferid, ^avku{i} Fuad, Hoqi} Fadil, ^avku{i} [efko,
Brankovi} Munib, Kulovac Bewamin, Sali} Xemal, @igi} Asim, Karahoxi} Iso, i
^ov~i} Mehmedalija.
123 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Drugu grupu iz pravca Go|ewa, vodili su i komandovali [ehi} Kurem i Nesib


Muli} a u napadu su u~estvovali: ]uri} Zejnil, Lili} Bajuzin, Lili} Zajko, zv. @uti,
Lili} Sejdalija, Lili} Selim, Xebo Hajrudin, Lili} Safet, Omerspahi} Abid, Lili}
So}an, Kuli} Hasib, Lili} Sejo, Hoxi} Ibro, Lili} [efik, Xabo Ismet, Lili}
Remzo, Poxi} Edhem, Poxi} Ramiz, Xebo Suad, Lili} Ibrahim, Xebo Nexad,
Muratovi} Nexad, Omerspahi} Agowa, Muratovi} Safet, Smaji} Zahid, Kamenica
Hamza, Avdi} Suad, Kamenica Mujo, Omerspahi} Mehmed, Kamenica Ahmet, Lili}
Zajko, Avdi} Besim, Avdi} Zenadil, [ahi} Elsadet, Lili} Nasko, Muratovi} Hamed,
Xebo Rahman, Muratovi} Emin, Naki} Hasan i wegov brat Avdi} Meho, zv. Pero,
@igi} Nijaz, Xebo Mu{an, @igi} Rasim, Lili} Himzo, @igi} Zajim, Lili} Abid,
Omerspahi} Hurija, Xebo Meho, Omerspahi} Nusret, Curi} Mehmedalija, Lili} Ahmet
i Muratovi} Xevad zv. ]iro.
Tre}u grupu organizovao je i komandovao iz pravca sela BRLO@NIK Mujki} Hamed
zv. Hajva, a u napadu su u~estvovali: Mujki} Hasib, Mujki} Muhamed, Mujki} Ahmo,
Mujki} Mehmed, Mujki} Himzo, Nuhanovi} Sahman, Mujki} Kadija, Nuhanovi} Hamzo,
Mujki} Ibrahim, zv. Alkan, Ferlak Hajrudin, Nuhanovi} Sabrija, Nuhanovi} Mustafa,
Nuhanovi} Neil, Nuhanovi} Mevludin, Nuhanovi} Jusuf, Nuhanovi} Meho, Nuhanovi}
Sarija i Mujki} Selman.
^etvrtu diverzantsku grupu iz pravca STOBORANE, potpomogli sa u~esnicima iz
Poxepoqe, vodio je i komandovao Ibro ^ardakovi}, a u napadu su u~estvovali: Ramiz
^ardakovi} zv. Zoran, ^ardakovi} Alsad, Safet ^ardakovi}, Jusufovi} Ra{id, Biti}
Mujo, Rixal Ramiz, Sejfi} Sead, Gu{i} Ramiz, zv. Cajner, Hoxi} Hasan, Hoxi} Zejnil,
Hoxi} Alija, sin Zaima, Hasanovi} Ekrem, Xebo Himzo, Ivojevi} Jusuf, ^ardakovi}
Emin zv. Braco, Jusufovi} Hajrudin, Hoxi} Hamdija, Hoxi} Zejnil i Hasanovi} Salko,
Kre{talica Mehmed.

Zasjeda u kawonu rijeke @epe

U krivi~noj prijavi br:15-1/02-KU56/94, iznijeti su nepobitni dokazi o po~iwenom


ratnom zlo~inu.
4. juna 1992. godine u ranim jutarwim ~asovima krenuo je sa Pala preko Han Pijeska
u pravcu @epe sa vi{e vojnih vozila jedan borbeno opremqen bataqon pripadnika VRS
pod komandom majora [uke Dragana, sa ciqem da dostave hranu, vodu, sanitetski
materijal i drugu potrebnu opremu pripadnicima VRS koji su na podru~ju @epe
obezbje|ivali vojni objekat i TV relej na brdu zvanom Zlovrh. 1. pored prethodnog
dogovora sa muslimanskim rukovodstvom u @epi o slobodnom prolazu kolone do vojnog
objekta i releja Zlovrh, muslimani, tada organizovani u tzv "Patriotsku ligu" i "Zelene
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 124

beretke", mu~ki su napali kolonu u jednom klancu u @epi. Tom prilikom smrtno je
stradalo 45 pripadnika VRS.
Mnogi od boraca ubijeni su kao rawenici i zarobqenici u uslovima kada su
odlo`ili oru`je u znak predaje. Tako su dvojica pripadnika "Zelenih beretki" pucali u
srpskog borca Tomi} Milenka, iako je bio bacio oru`je i digao ruke u znak predaje, ali
je sticajem okolnosti ostao u `ivotu. Dok je te{ko rawen le`ao, Tomi} je slu{ao jauke
drugih srpskih zarobqenih vojnika koji su molili muslimane da ih ne mu~e ve} da ih
ubiju. Prema postoje}oj izjavi o~evidaca ovog doga|aja, jednog neidentifikovanog,
bespomo}nog, te{ko rawenog pripadnika VRS ubio je Lili} Nasko a drugog tako|e
neidentifikovanog te{ko rawenog pripadnika VRS ubio je Ka~evi} Edhem (ostali
podaci navedenih izvr{ilaca ovih zlo~ina nalaze se u dispozitivu prijave pod rednim
brojevima 3. i 4.). Nije se moglo utvrditi ko su ubijeni rawenici, po{to su nakon
ubijawa le{evi paqeni i velikim dijelom bili ugqenisani.
Prema pribavqenim dokazima i indicijama, glavni organizatori mu~kog napada na
navedenu kolonu VRS, a zatim ubijawa pojedinih zarobqenika i rawenika i na kraju
masakrirawa i spaqivawa le{eva bili su: ^ardakovi} Ramo, [ahi} Hurem, Lili}
Nasko, Ka~evi} Edhem, Pali} Avdo, Mujki} Hamed, Jusufovi} Ra{id, Rixal Ramiz, Xebo
Rahman, Muratovi} Hamed, ^ardakovi} Emin, Kulovac Benjamin, Omanovi} Hasib i
Dizdarevi} Ago (ostali podaci za ova lica navedeni su u dispozitivu prijave). Oni su
suprotno odredbama @enevske konvencije o postupawu sa ratnim zarobqenicima od 12.
08. 1949. godine, nare|ivali ubijawe ili su ubijali bespomo}ne rawenike i zarobqenike,
a zatim vr{ili skrnavqewe i palewe wihovih le{eva za {to postoji fotodokumentacija
pod brojem od 1-13 i nalazi qekara-patologa, tako da se u najvi{e slu~ajeva uvi|ajem
stru~ne komisije nije mogao utvrditi na~in umorstva, a za 9 le{eva usqed velikog
o{te}ewa tijela spaqivawem nije se mogla izvr{iti ni wihova identifikacija.
U toku operativne obrade ovog zlo~ina saslu{ani su brojni svjedoci, pribavqena
fotodokumentacija spaqenih i eskumiranih tijela mladih vojnika i medicinska
dokumentacija koji ~ine sastavni dio ove optu`nice za osumwi~ene zlo~ince. Me|u
svjedo~ewima od zna~aja je i sagledati izjavu koju je dao Lili} Smail, sin Idriza, ro|en
1949. godine u Go|ewu, op{tina Han Pijesak, aktivni u~esnik u muslimanskoj vojnoj
formaciji u napadu na kolonu i Todorovi} Milorad, sin Bori{e, ro|en 1954. godine u
Pra~i, op{tina Pale koji je u napadnutoj koloni do`ivio dio golgote ovog bataqona
VRS.
U svojoj izjavi Lili} Smail navodi: "Negdje po~etkom maja 1992. godine sa
radnicima iz Go|e|e, Pod`epqa i @epe po{ao sam u Han Pijesak da primim platu i tada
smo vra}eni nazad. Negdje po mom dolasku iz bawe u Go|ewu odr`avani su sastanci u`eg
rukovodstva SDA. U po~etku je formirana jedinica TO za podru~je Go|ewa i Pod`epqa i
ostalih muslimanskih sela sa podru~ja op{tine Han Pijesak. Glavni u tom {tabu bio je
^ardakovi} Ramo, a sa wim u {tabu su bili [ahi} Hurem i Hasanovi} Salih. Naoru`awe
125 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

za jedinicu je pribavqeno i ranije i to preko Mujki} Himze, predsjednika SDA za op{tinu


Han Pijesak. Svako ko je dobio oru`je morao je to i platiti, neki i do 8,00 DM. U to
vrijeme nije bilo nikakvih akcija, samo su dr`ane stra`e. Negdje tokom maja 1992. godine
za komandanta odreda TO za ovo podru~je postavqen je Pali} Avdo, a za komandanta
regionalnog {taba TO za cijelo podru~je @epe i Han Pijesa~kog dijela postavqen je
^ardakovi} Ramo. Komandant odreda za podru~je Go|ewa i Pod`epqa bio je Pali} Avdo, a
za @epu Beno Kulovac. [tab je preseqen u @epu. Istovremeno je formirana jedinica
milicije kojom je rukovodio [ahi} Hurem. Od istkanutijih u rukovo|ewu bio je Osmanovi}
Hasib iz @epe.
Tad je izvr{eno potpisivawe zakletve i svi vojni obveznici su morali potpisati
zakletvu. 1. ja sam potpisao zakletvu. Tad sam raspore|en u radnu obavezu i moj zadatak je
bio da radim fizi~ke poslove. U to vrijeme su u jedinici koja je bila na na{em podru~ju
bila 2 snajpera koje su nosili Kamenica Hamzo i ^ardakovi} Emin. U tom vremenu po
ekstremnosti isticali su se Rixail Ramiz, Xebo Rahman, Muratovi} Hamed i Lili}
Nasko.
Negdje po~etkom juna 1992. godine `epski odred je blokirao Zlovrh gdje se nalazila
JNA. Ujutro je u {tab u Go|ewu gde je bio ^ardakovi} Ramo do{ao kurir iz Srebrenice
koji je rekao da se putem kre}e kolona vozila i tenkova vojske, prema @epi. Znam da je Ramo
rekao u vi{e navrata da se kolona pusti i da je niko ne spre~ava, odnosno da se mirno
pusti. Ramo je naredio da svako svoju porodicu evakui{e u skloni{ta i to je u~iweno.
Kolona vojske je nai{la iz Stoborana prema Go|ewima negdje prije podne. Bilo je oko 30-
tak vozila, nekoliko tenkova, teretnih i putni~kih vozila, autobusa. Vojska je mirno
pro{la kroz sela i tom prilikom su se smijali i vikali nam da ne bje`imo i tom prilikom
su bacali cigare. Od Go|ewa kolona vozila je putem oti{la prema Brlo`niku. Kada je
pro{la kolona, mene je sreo ^ardakovi} Ramo i naredio mi da sa motornom pilom oborim
tri stabla preko puta da bi se zakr~io put kojim je kolona pro{la. Ja sam na putu u
mjestu zv. [e}erov lager prona{ao Lili} Seju koji je obarao stabla ali nije umio da ih
obori preko puta, te sam ja od wega uzeo motornu pilu i oborio tri stabla preko puta.
Ciq zapre~avawa puta je po mom mi{qewu bio da se kolona koja je pro{la vi{e ne mo`e
vratiti niti da mo`e ko istoj do}i u pomo}. Kada sam zavr{io, ja sam se vratio `eni i
djeci. U to vrijeme ~ula se `estoka pucwava. Ja sam od {tale gledao borbu izme|u vojske
koja je pro{la u koloni i zasjede koja je ranije pripremqena u mjestu zv. Luke. Zasjeda je bila
pripremqena na raskr{}u puteva za Go|ewe, za Purti}e i za Han Pijesak, kada je dio
vozila pre{ao drveni most na putu za Luke. Vo|a akcije, odnosno, te zasjede bio je Mujki}
Hamed sa svojom vojskom iz Brle`nika. Kasnije u pomo} je do{la jedinica pod komandom
Jusupovi} Re{ida iz Pod`epqa. Tu borba nije dugo trajala, a kolona je bez ve}eg
zadr`avawa pro{la putem prema Lukama i sve vrijeme wenog prolaska na wu se pucalo.
Kolona vozila se kretala putem ispred ku}e Mujki} Himze i negdje u to vrijeme sam vidio
^ardakovi} Ramu i [ahi} Hurema koji su sa vojskom iz Go|ewa i Stobarana i drugih sela,
najmawe wih 150 ukqu~ili u borbu napadaju}i kolonu iz pravca Grobi}a i du` rijeke.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 126

Naj`e{}a borba je zapo~eta u mjestui zv. Kulevkina ograda, kada je kolona zaustavqena i
zapre~ena sa jedne i sa druge strane puta. Tu je izveden naj`e{}i napad na vojsku iz kolone.
To je mjesto gde se nalazi majdan negdje na granici op{tina Han Pijesak i Rogatica, prije
mjesta zv. Berak. Napad je izveden sa svih strana jer je to mjesto veoma pogodno za zasjedu
jer je put gdje je kolona zaustavqena u klancu. @epski odred pod komandom Kunovac Bene je
napadao od mjesta Berak, a na{ odred pod komandom Pali} Avde sa suprotne strane.
Od Radave napad je izveden pod komandom Mujki} Hameda, a sa strane Go|ewa jedinica
pod komandom ^ardakovi} Rame i [ahi} Hurema. Pod`epqaci, Plawani i Kriva~ani su
napadali zajedno sa Brlo`nikom. Borba je trajala sve do 20.30 ~asova kada je zavr{ena
totalnim porazom vojske koja je i{la u koloni. ^uo sam da je u toku borbe Sarija
Nuhanovi} iz Brle`nika zapalio gumu od auta i otisnuo je pravo me|u vozila. Tada su se
zapalila i vozila. Ja ne znam {ta se ta~no tokom borbe de{avalo, jer sam ja u to vrijeme
bio u pe}ini ispod ku}e Hamde Smaji}a. Kasnije sam ~uo da su se u borbi istakli Haki}
Hasan koji je imao pu{komitraqez M53, Muratovi} Hamid, Curi} Zejnil, Ago Dizdarevi}.
Uve~e kada je zavr{ena borba ja sam bio u selu Go|ewe i tada je u {kolu doveden 31
zarobqenik koje sam sve vidio. Zarobqenike je dovela vojska pod komandom Sahi} Hurema i
^ardakovi} Rame. Me|u zarobqenicima je bilo nekoliko rawenika od kojih je jedan bio
te`e rawen. Tog su nosili na {atorskom krilu. Taj je kasnije odnosno ujutro umro.
Zarobqenike su smjestili u {kolu i jednu malu prostoriju u koju ne mo`e stati vi{e od
10-tak qudi te ne znam kako je stalo wih 30. Rawenici su previjeni od strane bolni~ara
Xibo Himze. Odatle sam oti{ao ku}i. Le{evi izginule vojske i zapaqena vozila ostala su
na licu mjesta. Tom prilikom je zaplijewena ve}a koli~ina oru`ja i municije. Znam da su
dva vozila - vozilo prve pomo}i i jo{ jedno teretno dovezena, vozilo prve pomo}i je dovezao
Curi} Zejnil a drugo Hamza Kamenica.
Ujutro su nas iz radne obaveze - nas 20-tak pod komandom Xebe Mu{ana poslali na
lice mjesta. Ko je imao oru`je nosio ga je sa sobom. Ja ni{ta nisam nosio niti sam imao
{ta od naoru`awa. Sa mnom su izme|u ostalih bili: Lili} Himzo, Lili} Ahmed, Lili}
Abid. Kada smo do{li na lice mjesta tu smo na{li Lili} Naska, najvi{e je bilo wih iz
Brle`nika - bilo ih je oko 50. Tu je bio ~itav haos - mrtvaca puno, bilo je zapaqenih i
ugqenisanih le{eva. Mi smo pretresali taj teren tra`e}i oru`je, municiju i drugu
opremu. Kada sam ja do{ao vidio sam jednog rawenika vojnika koji je stajao jo{ `iv
naslowen rukom na {talu. Ja sam pro{ao pored wega, nakon 10-15 minuta sam ~uo pucaw i
vidio da je ovaj raweni ubijen, kako sam ~uo od Ka~evi}a kome ne znam ime, koji je pucao u
tog vojnika. Taj Ka~evi} je mla|i, 20-tak godina, iz Purti}a je, plave kose. Brat mu je
radio u SIP "Planinsko" zove se Ka~evi} Hamed.
U to vrijeme na cesti sam nai{ao na drugog rawenika, koji je bio sav krvav. Kada sam
prolazio pored wega zamolio me je da mu izvadim cigare iz wegovog xepa, {to sam i u~inio i
izvadio na~etu kutiju cigara iz wegovog xepa i upaqa~, te izvadio jednu cigaru, pripalio i
dao mu je. On mi je rekao da i ja uzmem da pripalim i kasnije mi je dao one cigare {to su
127 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ostale i rekao mi: "Uzmi, meni vi{e ne}e trebati". Tada me je pozvao Curi} Zejnil i ja sam
oti{ao od wega i u tom momentu sam ~uo hitac iz pu{ke i odmah se znalo ko je tog
rawenika ubio - Lili} Nasko koji ga ja iz PAP ga|ao u grudi. Ja sam odmah pri{ao da vidim
{ta je bilo i vidio sam da je ovaj rawenik ubijen a me|u prstima mu je stajalo pola
pripaqene cigare. Nakon {to je pokupqeno ono {to je bilo or`uja i opreme mi smo se
vratili u selo.
Tog dana, kako su mi pri~ali moja `ena, otac i snaja, pored pe}ine u kojoj su se oni
nalazili nai{lo je 5 vojnika sa oru`jem koji si bje`ali sa lica mjesta. Tu su samo pitali
za najkra}i put do prvog srpskog sela i svoj djeci (sedmoro) dali su svima po ~okoladu i moja
ih je snaha izvela i uputila u pravcu Mislova. Kasnije sam ~uo da su oni udarili na
Berovac i tom prilikom je jedan od wih poginuo a ostali su se izvukli. Tom prilikom u
Berovcu poginula su 2 na{a vojnika - Nurko Brguqa i Jusuf Dumewi}. U samoj akciji niko
od na{ih nije poginuo ali je bilo rawenih. Poslije akcije blokirani vojnici na Zlovrhu su
se predali @epqacima i znam da su kasnije oslobo|eni i do{li su preko Go|ewa i Stobrana
na Jelovce.
Za dva tri dana uslijedio je napad srpske vojske i oni su se probili sve do mjesta gde je
bila zasjeda i gdje su izginuli vojnici iz kolone. Tada nije bilo ve}eg otpora na{e vojske. U
tom napadu od strane srpske vojske granatirana je prodavnica i tom prilikom su se
izvukli zarobqenici iz {kole. Ovom prilikom su pokupqeni le{evi koje je srpska vojska
prona{la i vra}eni. ^ardakovi} Ramo je kasnije govorio da su napravili gre{ku {to su
napali kolonu vojske i da to nisu trebali ~initi. Kasnije je po tom doga|aju odred nazvan
"4. juni"...
Ovo vi|ewe napada iz perspektive Lili}a kao napada~a umnogome se poklapa sa
izjavom pripadnika VRS Molorada Todorovi}a kao branioca u napadu, koji u svom
iskazu navodi:
"U ranim jutarwim satima 4. juna 1992. godine moja ~eta u kojoj sam se nalazio kao
vojnik Republike Srpske je po{la na podru~je @epe, na Zlovrh radi dostave hrane,
sanitetskog materijala i sl. pripadnicima Vojske Republike Srpske koji su se tamo
nalazili i obezbje|ivali repetitor. Prije polaska, od strane komandanta bataqona
majora [uke smo upoznati da je on prethodnih dana bio na tom podru~ju i da je sa
mje{tanima dogovorio prolazak na{e kolone, da je o~ekivao da ne}e biti nikakvih
problema. Kolonu vozila pratio je jedan tenk, dva transportera i jedna "praga" za svaki
slu~aj te dolaskom u mjesto Jelovce, op{tina Han Pijesak nai{li smo na prve zapreke na
putu od balvana tako da mi nije bilo jasno jesu li ih postavili na{i ili muslimani sa ovog
podru~ja. Nakon prelaska tih prvih zapreka pro{li smo kroz prvo muslimansko mjesto
prije ulaska u kawon gde nismo primjetili nikog od mje{tana te smo nastavili daqe
kre}u}i se kawonom u pravcu Zlovrha.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 128

Primjetio sam da sa obje strane, na okomitim liticima postoje napravqeni bunkeri


i grudobrani ali nisam primjetio nikog od qudi u bunkerima. Negdje na tom pravcu vidio
sam dva mladi}a i jednu `enu s kojima smo se pozdravili u prolazu i ubrzo stigli u jedno
selo gdje ima xamija gdje smo s glavnog puta skrenuli za put prema Zlovrhu. Nakon toga,
kroz selo u kom nismo primjetili mje{tane osim jedan broj `ena i qudi koji su `urili
prema {umi, stigli smo na jedan most na rijeci koji je bio sru{en. Tu smo iza{li s
namjerom da most popravimo i prilikom popravke mosta muslimani sa tog podru~ja su nas
napali iz pje{adijskog naoru`awa bez ikakvog upozorewa. Tu smo uzeli zaklone i odgovorili
na vatru koju su muslimani otvorili na nas, te po{to se most popravio a wihov napad
prestao, u{li smo u vozila i krenuli daqe. Tu smo imali prva rawavawa nekih od na{ih
drugova.
Nakon prelaska rijeke do{li smo do jednog usjeka izme|u dva brda gdje su nas muslimani
`estoko napali sa svih strana tako da smo morali iza}i iz vozila, uzeti zaklone oko
vozila i odgovoriti na vatru. Nastala je panika i pometwa jer su mnogi moji drugovi tu
bili raweni i tu su po~eli da ginu prvi vojnici. Muslimani su prvenstveno ga|ali voza~e u
vozilima tako da su novi voza~i dolazili na wihova mjesta i nastavili daqe put a neka
vozila su se morala sklawati sa puta jer su bila o{te}ena. Nakon prolaska kroz usjek
iza{li smo na jednu ~istinu gdje je najve}i broj mojih drugova poginuo i gdje smo dugo vodili
borbu sa muslimanima sa tog podru~ja. Na tom mjestu je do{lo do presijecawa kolone zbog
toga {to su neka vozila ostala u kvaru pa se nije moglo pro}i a ja sam ostao na za~equ
prvog dijela kolone te smo tako uspjeli pro}i ~istinu. Kre}u}i se daqe nailazili smo na
barikade koje smo sklawali a ~uli smo ispred sebe kako muslimani sa motornim pilama
obaraju bukova stabla na put prave}i nam zapreke, dok su ranije to isplanirali i
pripremili tako {to su stabla zasjecali sa strane koja je na putu, a kako smo mi dolazili
ta stabla su motornim pilama obarali na put.
Nismo dugo i{li kada se ispred nas pojavila velika barikada od balvana koju nije bilo
mogu}e ukloniti ni motornom pilom pa je poku{ano da se ukloni pomo}u tenka {to nije
uspjelo i na tom mjestu tenk je sletio u jedan propust i zaglavio se tako da daqe nismo
mogli. Komandant major [uka je uzeo oko dvadest qudi i sa istim oti{ao prema Zlovrhu
koji navodno nije bio daleko s namjerom da se probije i da uspostavi vezu sa komandom u
Palama jer je na{a veza bila o{te}ena, kako bi se dogovorili o daqem postupawu i
tra`ewu pomo}i. Nakon izvjesnog vremena [uka se sa tim qudima vratio nose}i jednog
mrtvog vojnika a jedan je ostao, nisu ga mogli izvu}i, rekav{i nam da nije uspio pro}i do
Zlovrha jer je nai{ao na wihove bunkere gdje su ih do~ekali muslimani iz pje{adijskog
naoru`awa.
Na tom podru~ju u to vrijeme nije bilo nikakvih borbenih dejstava pa nas je
iznenadilo s obzirom na dogovor sa majorom [ukom da su nas tako mu~ki napali a da smo to
o~ekivali po{li bismo sa druk~ijom formacijom u borbenu akciju te nas ne bi toliko
nastradalo. Na tom mjestu smo zano}ili u ~etvrtak na petak i cijelu no} je padala jaka
129 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

ki{a, rawenici su bili ispod vozila i u transporterima a mrtvi na kamionima dok smo mi
oko vozila koliko smo mogli zauzeli polo`aje i ~uvali stra`u.
I na tom mjestu su nas napadali. S obzirom na konfiguraciju terena, strme litice
sa obadvije strane, na tom mjestu su muslimani u toku no}i i sqede}eg dana na nas i vozila
otiskivali balvane i veliko kamewe tako da je usqed tog ru{ewa do{lo do o{te}ewa
mnogih vozila a i neki qudi su povrije|eni.
U toku sqede}eg dana muslimani nas i daqe napadaju iz pje{adijskog naoru`awa a mi
smo uspjeli da uspostavimo vezu sa komandom u Palama odakle nam je re~eno da }e sti}i
pomo}. U toku te prve no}i nama je iz zadweg, odsje~enog dijela kolone uspio da do|e Mi}o
Tomi} koji nam je ispri~ao da je svo qudstvo u tom dijelu kolone pobijeno, da su izgorjeli i
zapaqeni ispod kamiona, a da je on uspio pobje}i. Me|utim, u tom dijelu nisu izginuli svi
qudi jer je jedan broj qudi bio zarobqen, koje su na{i uspjeli osloboditi prilikom dolaska
u pomo}.
U subotu prije podne 06. 06. 1992. godine stigla nam je pomo} iz pravca Han Pijeska,
uspjeli su se probiti samo do mjesta gde je kolona presje~ena i gde je taj drugi dio kolone
ostao, te nam je major [uka rekao da se moramo probiti do wih sa preostalim vozilima
koja su ostala ispravna {to smo i u~inili, smjestiv{i rawene vojnike u transportere a
mrtve na vozila. Nakon povratka nazad ponovo nailazimo na zapreke koje su muslimani u
me|uvremenu postavili obarawem stabala. Prilikom dolaska na rijeku na kojoj smo
popravqali u prolasku most isti je ponovo bio sru{en te smo morali da stanemo kako
bismo isti popravili i preko istog pre{li. Cijelo vrijeme muslimalni sa obli`wih
litica pucaju na nas. Prilikom popravke mosta i na tom dijelu su nas tako|e `estoko
napali gdje su nam poginula trojica mladi}a {to su nam do{li u pomo} ali mi nije poznato
da je neko rawen. Nakon prelaska mosta na rijeci uspjeli smo da se izvu~emo na slobodno
podru~je op{tine Han Pijesak i u toku dana u poslijepodnevnim satima je samo jedan mawi
broj nas koji smo pre`ivjeli uspio da stigne na Pale.
@elim da naglasim da smo prilikom dolaska do mjesta gdje nas je ~ekala pomo}, a gdje je
presje~en drugi dio kolone gdje smo nai{li na u`asan prizor, gdje su na{i drugovi le`ali
po cesti i oko ceste mrtvi a ve}i broj le{eva je bio ugqenisan jer su iste muslimani
polili naftom iz vozila i zapalili. 1. wih smo pokupili i ubacili na vozila tako da niko
ni mrtav ni rawen ko se na{ao u blizini puta nije ostao osim jednog dijela onih koji su se
izgubili i koji su ostali".
Poslije napada na kolonu srpske vojske sutradan, tj. 05.06.1992. godine Nazif Poxi}
iz @epe i Habibovi} Hamdija organizovali su napad na vojni objekat na Zlovrhu.
Habibovi} Hamdija je predvodio mje{tane Kru{evdola i Luka. Pored gore navedene
dvojice u napadu su u~estvovali Sead Poxi}, Adem Poxi}, Ago Poxi}, ]amil Poxi} i
Salem ]esko. Tom prilikom na objektu je zarobqeno 11 pripadnika JNA koje je isto ve~e
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 130

iz @epe izveo Imamovi} Mu{an i uputio ih u pravcu Han Pijeska jer su se bojali
odmazde VRS iako je ]esko Salem predlagao da ih likvidiraju.

@rtve zlo~ina
A. Ubijeni pripadnici VRS
1. Babi} Du{ana Risto, ro|en 09. 06. 1939. godine, posqedwe mjesto prebivali{ta
Hre{a (ostali podaci nepoznati),
2. Borov~anin Riste Radenko, ro|en 25. 05. 1937. godine, sa posqedwim
prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati),
3. Cai} Milanka Slobodan, ro|en 20. 02. 1952. godine u mjestu Nepravdi}i,
op{tina Sokolac, bio nastawen u Palama, ul. 3. april bb,
4. Cerovina Ranka Mlade, ro|en 29. 11. 1958. godine u mjestu Pra~a, op{tina
Pale, bio nastawen u Palama, ul Mag. put 29.,
5. Cicovi} Gruje Mi}o, ro|en 11. 12. 1953. godine u mjestu Sjetlina, op{tina
Pale, voza~, bio nastawen u Palama, ul. 3. april 49,
6. Ga}o Milo{a Novo, ro|en 14. 01. 1951. godine, (ostali podaci nepoznati),
7. Joki} Ne|e Novica, ro|en 07. 01. 1959. godine u mjestu Ko{are, op{tina Pale,
bio nastawen u mjestu Bjelogorci, op{tina Pale,
8. Jugovi} Pavla Drago, ro|en 22. 04. 1947. godine, sa posqedwim prebivali{tem u
Sarajevu (ostali podaci nepoznati),
9. Kla~ar Maksima Dragan, ro|en 05. 05. 1960. godine, sa posqedwim
prebivali{tem u Sarajevu, (ostali podaci nepoznati),
10. Kla~ar Maksima Mile, ro|en 07. 12. 1957. godine, sa posqedwim
prebivali{tem u Ilija{u (ostali podaci nepoznati),
11. Kla~ar Tadije Nedeqko, ro|en 01. 01. 1951. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina
Pale, bio nastawen u Palama mjesto Dowa Qubogo{ta,
12. Komadan Krste Vaso, ro|en 28. 05. 1960. godine, sa posqedwim prebivali{tem u
Palama, Qubogo{ta, (ostali podaci nepoznati),
13. Kostovi} Qube Niko, ro|en 14. 09. 1948. godine u mjestu Vrawevi}i, op{tina
Fo~a, bio nastawen na Palama, ul. M. Simovi}a 7,
131 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

14. Lazarevi} Jovana Dragoslav, ro|en 22. 01. 1951. godine, sa posqedwim mjestom
prebivali{ta u Qubogo{ti -Pale (ostali podaci nepoznati),
15. Lazarevi} Mirka Drago, ro|en 29. 10. 1948. godine u Palama, po zanimawu bio
voza~, bio nastawen u Palama, ul. Romanisjka 41.,
16. Lazarevi} Tome Radomir, ro|en 03. 12. 1965. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, gde je bio i nastawen,
17. Lazarevi} Vlade Ne|o, ro|en 01. 04. 1951. godine u mjestu Dowi Pribaw,
op{tina Pale, po zanimawu bio metalostrugar, bio nastawen na Palama, 3.
april broj 12/2,
18. Lopati} Srete Petar, ro|ene 21. 04. 1954. godine u mjestu Dowa Qubogo{ta,
op{tina Pale, gde je bio i nastawen,
19. Lu~i} Save Vuka, ro|en 20. 02. 1951. godine u mjestu Bare, op{tina Pale, po
zanimawu bio saobra}ajni in`iwer, bio nastawen na Palama, 3. april broj 35,
20. Mastilo Jove Tomo, ro|en 09. 09. 1943. godine u mjestu Uk{i}i, op{tina Fo~a,
bio nastawen u mjestu Kremenita brda op{tina Pale,
21. Mihaqovi} Momira Novica, ro|en 24. 01. 1965. godine, sa posqedwim
prebivali{tem na Palama (ostali podaci nepoznati),
22. Milutinovi} Vojislava Branko, ro|en 31. 05. 1968. godine u Sarajevu, bio
nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 3.,
23. Muharemovi} Spasoje Novak, ro|en 20. 02. 1956. godine u mjestu Kalauzovi}i,
op{tina Sokolac, voza~, bio nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 8.,
24. Okuka Mom~ila Milovan, ro|en 16. 07. 1957. godine, sa posqedwim
prebivali{tem u Sarajevu, voza~ sanitetskog vozila,
25. Pandurevi} Spase Sr|an, ro|en 11. 01. 1960. godine u mjestu Jasik, op{tina
Pale, bio nastawen u mjestu Jasik, op{tina Pale,
26. Pavlovi} Boje Zdravko, ro|en 02. 10. 1959. godine u mjestu Gorwe Pale, op{tina
Pale, bio zaposlen na Palama, ul. 3 aprila broj 41.
27. Pavlovi} Nenad, sin Boje i majke Zorke, ro|ene Zeqaja, ro|en 17. 08.. 1959.
godine u mjestu Gorwe Pale, op{tina Pale, bio nastawen na Palama, 3. april
broj 41,
28. Petroni} Milana Branislav, ro|en 04. 07. 1955. godine u Sarajevu, bio
nastawen na Palama, ulica 3. april broj 11, nestao
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 132

29. Qepi} Marka Dra`en, ro|en 26. 07. 1967. godine, sa posqedwim mjestom
prebivali{ta u Sarajevu, (ostali podaci nepoznati),
30. Radovi} Mom~ila Miroslav, ro|en 30. 04. 1970. godine u Sarajevu, bio nastawen
u Palama, Mag. put broj 31,
31. Radovi} Slobodana Obren, ro|en 1950. godine sa posqedwim prebivali{tem u
Sarajevu (ostali podaci nepoznati),
32. Radowa Dragomira Mirko, ro|en 1965. godine (ostali podaci nepoznati),
33. Samarxija Mali{e Delivoje, ro|en 17. 08. 1959. godine u mjestu Rogatica,
op{tina Rogatica, bio nastawen u Palama, ul. 3. april broj 109,
34. Simani} Gavre Komqen, ro|en 02. 07. 1938. godine u mjestu Hoto~ina, op{tina
Pale, voza~, bio nastawen u Palama, ul. Jahorinska bb,
35. Srdanovi} Sretka Radomir, ro|en 15. 10. 1969. godine u Sarajevu, bio nastawen
na Palama, ul. 3. april broj 75,
36. Stani{i} Bo{ko, ro|en 06. 02. 1945. godine u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina
Pale, bio nastawen u mjestu ro|ewa,
37. Stani{i} Petra Radislav, ro|en 23. 03. 1952. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Dowa Qubogo{ta, op{tina Pale,
38. Stani{i} Svetozara Radenko, ro|en 14. 07. 1953. godine, sa posqedwim mjestom
prebivali{ta Kozja ]uprija-Stari grad Sarajevo (ostali podaci nepoznati),
39. Tadi} Vase Predrag, ro|en 1965. godine (ostali podaci nepoznati),
40. Tomi} Nove Stana, ro|ena 22. 04. 1955. godine, sa posqedwim prebivali{tem u
Palama, (ostali podaci nepoznati), bolni~arka,
41. Veqovi} Stjepana Milomir, ro|en 21. 07. 1956. godine u mjestu Podlo`nik,
op{tina Pale, voza~, bio nastawen u mjestu ro|ewa,
42. Veselinovi} Mla|ana Lazar, ro|en 15. 03. 1941. godine, sa posqedwim
prebivali{tem u Sarajevu (ostali podaci nepoznati),
43. Veselinovi} Save Miroslav, ro|en 22. 11. 1965. godine u Sarajevu, bio nastawen
u Palama u mjestu Qubogo{ta, po zanimawu bio ekonomski tehni~ar,
44. Vukadin Koste Branislav, ro|en 10. 06. 1956. godine u mjestu Grabovica,
op{tina Pale, bio nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e broj 11,
45. Vukovi} Ilije Mom~ilo, ro|en 02. 03. 1943. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, bio nastawen u mjestu Qubogo{ta,
133 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Raweni pripadnici VRS


1. Babi} Petra Dragan, ro|en 1950. godine.
2. Blagojevi} Gaje Radomir, ro|en 01. 02. 1960. godine, u mjestu Gorwi Pribaw,
op{tina Pale, nastawen na Palama, ulica Trifka Grabe`a bb.
3. Bo`ovi} Zdravka Mile, ro|en 13. 02. 1962. godine u mjestu Rogatica, nastawen u
Palama, ul. Milana Simovi}a bb.
4. Brezo Gojka Nikola, ro|en 11. 11. 1949. godine u mjestu Bu|, op{tina Pale,
nastawen u Palama, ul. Pere Kosori}a broj 4.
5. Cerovina Veqka Branislav, ro|en 05. 02. 1966. godine u mjestu Dowa
Qubogo{ta, op{tina Pale, gdje je i nastawen.
6. ]osovi} Sekule Drago, ro|en 01. 08. 1969. godine u mjestu Gluhovi}i, op{tina
Pale, nastawen u Palama, ul. Omladinska broj 24.
7. Draga{ Du{ana Boro, ro|en 1946. godine.
8. Drobwak Radenka Vitomir, ro|en 04. 09. 1962. godine u mjestu Resi}i, op{tina
Rudo, nastawen u Palama, ul. Pere Kosori}a broj 16.
9. Goreta Miroslava Jovica, ro|en 13. 08. 1971. godine u Sarajevu, nastawen u
Palama, ul. S. V. ^i~e broj 9.
10. Gr~i} Rajka Veqko, ro|en 06. 03. 1961. godine u mjestu Nepravdi}i, op{tina
Sokolac, nastawen u Palama, ul. S. V. ^i~e 161.
11. Joki} Petka Mirko, ro|en 1967. godine.
12. Kosmajac Pante Goran, ro|en 1965.
13. Kusmuk Bori{e Milkan, ro|en 09. 12. 1957. godine u Palama, nastawen u
Palama, ul. Vrelo Miqacke bb.
14. Lazarevi} Milana Spaso, ro|en 21. 10. 1955. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, nastawen u Palama, mjesto Qubogo{ta bb.
15. Lazarevi} Milorada Milinko, ro|en 07. 09. 1952. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, nastawen u Palama, Qubogo{ta.
16. Lopati} Nikole Arso, ro|en 24. 05. 1954. godine u mjestu Qubogo{ta, op{tina
Pale, gdje je i nastawen.
17. Lopati} Sekule Slobodan, ro|en 1969. godine.
18. Lu~i} Riste Tomislav, ro|en 1963. godine.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 134

19. Milinkovi} Milana Darko, ro|en 19. 02. 1970. godine u mjestu Osijek,
Hrvatska, nastawen u Palama, ul. Mihajla ^vore 105.
20. Mojovi} Novaka Desimir, ro|en 25. 03. 1969. godine u mjestu Vrbica, op{tina
Fo~a, nastawen u Palama, ul. Kremenita brd bb.
21. Obradovi} Ne|e Aleksandar, ro|en 1969. godine.
22. Pavlovi} Neboj{e Slavi{a, ro|en 1963. godine
23. Poqakovi} Mla|e Zoran, ro|en 15. 11. 1963. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, gdje je i nastawen.
24. Samaraxi} Ranka Zdravko, ro|en 1957. godine.
25. Samarxi} Veqka Miodrag, ro|en 02. 11. 1959. godine u Sarajevu, nastawen u
Palama, ul. Koran bb.
26. Savi} Krste Nenad, ro|en 1948. godine.
27. Simovi} Ostoje Milo{, ro|en 20. 07. 1957. godine u mjestu Jabuka, op{tina
Fo~a, nastawen u Palama, ul. Vrelo Miqacke bb.
28. [arac Drage Simo, ro|en 28. 02. 1954. godine u mjestu Bogovi}i, op{tina Pale,
nastawen u mjestu Gorwe Pale bb, Pale.
29. Timoti} Manojla Radoslav, ro|en 25. 06. 1958. godine u mjestu Vu~ija luka,
op{tina Stari grad - Sarajevo, nastawen u Palama, ul. Drvarska bb.
30. Tomi} \or|a Bo{ko, ro|en 20. 01. 1949. godine u mjestu Zabojska, op{tina
Trnovo, nastawen u Palama, ul 3. april broj 41.
31. Veselinovi} Qube Slobodan, ro|en 27. 07. 1961. godine u mjestu Qubogo{ta,
op{tina Pale, nastawen u Palama, ul. Omladinska broj 11.
Po~inioci zlo~ina
U obradi napada na vojnu kolonu 4, 5, i 6 juna 1992. godine, utvr|eno je da postoji
osnovana sumwa da su zlo~in prema rawenim i zarobqenim vojnicima - pripadnicima
VRS po~inili:
1. ^ardakovi} Bega Emin, zvani Braco, ro|en 11. 02. 1964. godine u Han Pijesku.
2. ^ardakovi} Osmana Ramo, ro|en 18. 04. 1957, u selu Stoborani, op{tina Han
Pijesak.
3. Dizdarevi} Mu{ana Ago, Haske, ro|en 01. 12. 1954. godine u selu Borovac,
op{tina Rogatica, po zanimawu {umar
135 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Xebo Himze Rahman, ro|en 10. 05. 1941. godine u selu Go|ewe, op{tina Han
Pijesak.
5. Jusupovi} Muja Re{id, ro|en 10. 05. 1940. godine u selu Pod`epqe, op{tina Han
Pijesak.
6. Ka~evi} Sejdalije Edhem, ro|en 20. 11. 1970. godine u selu Pruti}i, op{tina
Rogatica.
7. Kulovac [abana Bewamin, zvani Beno, ro|en 01. 11. 1963. godine u Rogatici, po
zanimawu qekar
8. Lili} Nezira Nasko, ro|en 16. 01. 1952. godine u selu Go|ewe, op{tina Han
Pijesak, bio zaposlen u [IP "Planinsko", stalno nastawen u mjestu ro|ewa.
9. Mujki} Avde Hamed, ro|en 25. 07. 1937. godine u selu Brlo`nik, op{tina Han
Pijesak.
10. Muratovi} Hasiba Hamed, ro|en 14. 11. 1931. godine u selu Go|ewe, op{tina
Han Pijesak.
11. Omanovi} Asima Hasib, ro|en 08. 08. 1941. godine u @epi, op{tina Rogatica.
12. Pali} Murata Avdo, ro|en 04. 04. 1958. godine u selu Kriva~a, op{tina Han
Pijesak, po zanimawu ma{inski in`iwer, bio zaposlen u Sredwo{kolskom
centru u Vlasenici.
13. Rixal [a}ira Ramiz, ro|en 12. 02. 1951. godine u selu Go|ewe, op{tina Han
Pijesak.
14. [ahi} Murata Hurem, ro|en 10. 07. 1960. godine u selu Go|ewe, op{tina Han
Pijesak, po zanimawu milicionar, bio zaposlen u SJB Han Pijesak.
Gore navedeni osumwi~eni su da su po~inili krivi~na djela ratni zlo~in protiv
rawenika i bolesnika i ratni zlo~in protiv ratnih zarobqenika (~lan 143. i 144. KZ-a
RS).
Oru`ane aktivnosti muslimanskih formacija nakon izvedene zasjede
Osim opisa zasjede u kawonu @epe, Lili} Smail je u svojoj izjavi naveo i nekoliko
akcija naoru`anih muslimanskih formacija koje su izvedene na podru~ju @epe u drugoj
polovici 1992. godine:
"Dana 20. 06. 1992. godine u izvi|awe su i{li Kamenica Hamzo, Haki} Hasan, Curi} Zejnil,
Rixal Ramiz i to prema srpskim polo`ajima prema Brestova~ama. Od wih, kada su se vratili,
~uo sam da su tom prilikom ubili Simi} Debra, a ne Borisava wegovog brata. Oni su tom
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 136

prilikom pri~ali kako im je ovaj pravio zasjedu ali da ga je prvi vidio Haki} Haso koji je pucao u
wega i najverovatnije ga ubio.
Dana 07. 07. 1992. godine ~uo sam da je i{la jedna na{a grupa prema Crnoj Rijeci i da su tu
u zasjedi ubili jednog oficira koji je i{ao sam u putni~kom vozilu a tom prilikom su rekli da
su propustili pun kombi. Znam da su to uradili Kriva~ani ali ta~no ne znam ko. ^uo sam da su
od wega donijeli 1 radio stanicu i jedan pi{toq.
U avgustu sam sa porodicom oti{ao za Radavu. Znao sam da se priprema akcija u kojoj }e se
napasti brdo @ep gdje se nalazila srpska vojska. Tu akciju je planirao Pali} Avdo. U izvo|ewu
akcije u pomo} na{em odredu do{lo je 20-30 najekstremnijih iz Srebrenice. Ja sam ~uo kada je
napad po~eo, to je bilo rano ujutro i tada su napadnuta sela Borovine i Jelovci. Pali} Avdo je
vodio qude u napad na @ep, a u napadu iz Bolovce i Borovine i{la je pomije{ana vojska - na{i,
Srebreni~ani i @epqaci. To je bilo 07. 08. 1993. godine. Znam da je zauzet @ep i tom prilikom
zarobqeno 10-12 vojnika i naoru`awe. U Borovini kako sam ~uo da su zaklali Slavka Borovinu,
bolesnog i nepokretnog, te oca mu Marka i Slavkovu majku. Svi od na{ih su govorili da su to
uradili Srebreni~ani. Znam da je na Borovinama jednu grupu vodio Muratovi} Xevad zv. ]iro sa
kojim su bili prete`no Go|ewci Xebo, Lili} Nasko, Lili} Bajruzin, ^ardakovi} Ibro,
Mehmedalija ^ardakovi}, Halimanovi} Ismet, Okerspahi} Agowa, Avdi} Salko zv Div, Lili}
Ramiz, Tufe Lili}, bio je i Enes Jusupovi}, Sjefi} Ismet zv. Crta koji je tada rawen te je
tada rawen i Lili} Teufik, zvani Tufe.
Znam da je u toj akciji bio i Br|anin Hrustem, [ahi} Hurem je vodio odred milicije i
mislim da je sigurno u~estvovao u toj akciji - u wegovoj jedinici bili su Avdi} Meho, Xebo
Hajrudin, Omerspahi} Hamdija, Poxi} Edhem, Haki} Hasan, @igi} Nijaz, Lili} [emsudin,
^ardakovi, Sejfi} Ismet zv. Crta. Sejfi} Ismet zv. Crta je rawen od granate ta~no ispod
Jelovaca kada su se povla~ili. Tu je tada rawen i Lili} Teufik.
Poslije tog doga|aja zarobqeni vojnici sa @epa su razmijeweni za bra{no i gorivo. Nakon
toga izvr{en je napad srpske vojske po na{im polo`ajima.
Kada su izvla~eni le{evi srpskih vojnika izginulih 4. juna 1992. godine u akciji srpske
vojske na na{e polo`aje poginuli su: Avdi} Meho, Xebo Hajrudin, Omerspahi} Nurija,
Omerspahi} Hamdija, @igi} Nijaz. U kasnijim borbama poginuli su Lili} [emsudin, Lili}
[efik, Zvejzovi} Samija, Lili} Ramiz, Avdi} Salko, zv. Div, Curi} Zejnil, Muratovi} Hamed.
Negdje kasnije u Stoboranima u zasjedi su ubijena dva srpska vojnika, kasnije sam saznao da
se radi o Mitrovi} Radenku i Rube` Simi. Za wih ne znam ko ih je ubio ali pretpostavqam da
je u zasjedi bio Rixal Ramiz i da je on ubio Mitrovi}a. Od wega sam li~no ~uo da je rekao:
"Sino} sam imao jednu dobru akciju". Stoposto sam siguran da je Rixal Ramiz bio i u napadu na
Borovine.
U vi{e navrata iz Brestova~a su Haki} Hasan, Kamenica Hamza i Kamenica Ahmed
dogonili stoku - krave koju su krali od Srba. Znam da su tada ukrali krave od Dobrilovi} Pere.
137 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Krajem avgusta 1992. godine bio sam u Srebrenici gde sam kupovao kukuruz za prstewe i
ogrlice od moje djece. Tada sam ~uo da su na{i napali Srbe i da su neki pobijeni. U Radavi sam
bio sve do februara 1993. godine sa `enom i djecom. Kada je do{la humanitarna pomo} i vr{ena
je podjela iste u @epi, ja sam oti{ao da podignem istu za moju porodicu. Spisak za pomo} je
bio kod Jusupovi} Jusufa i on je rekao da me nema na spisku i da idem komandantu Pali} Avdi,
koji me je odbio jer nisam u vojsci. Ja sam se vratio u Radavu `eni i sve joj ispri~ao. Tada smo
se dogovorili da idemo u Han Pijesak i da se predamo jer nam nema spasa. Ja sam iz Radave sa
`enom, djecom i ocem krenuo do Cav~i}a i tu smo preno}ili kod zeta Hamde Smaji}a. Tada smo
u pola dana krenuli prema Jelovcima da se predamo, ali smo zaustavqeni na ulazu u Go|ewe, od
strane Zimi} Osme i Hruqa Ibre i oni su nas vratili nazad. Ja sam `eni rekao da ja odoh da se
predam, a da se ona kako zna prebaci sa djecom u Srebrenicu, te sam krenuo i do{ao u Pod`epqe
gde sam se predao Srpskoj vojsci.
Znam da se [ahi} Huren u vi{e navrata probijao za Gora`de radi {verca odakle je
donosio duvan i mijewao ga za bra{no. "
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 138
139 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 140
141 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID PO^IWEN NAD SRPSKIM


NARODOM NA PODRU^JU SUBREGIJE
SREBRENICA 1992. GODINE
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 142
143 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

GENOCID PO^IWEN NAD SRPSKIM NARODOM NA


PODRU^JU SUBREGIJE SREBRENICA 1992. GODINE
Antisrpska koalicija iz biv{ih secesionisti~kih republika biv{e Jugoslavije,
zemaqa u okru`ewu, te poznate satanizacije Srba od protivni~kih strana i "svjetske
zajednice", permanentno su koristili i koriste Srebrenicu kao "ilustrativni" primjer
navodnog srpskog genocida nad muslimanskim narodom, a da pri tome, iz samo wima
poznatog razloga prikrivaju veliku i te{ku istinu da su prije opaqewa i jedne pu{ke od
srpskog stanovni{tva na tom prostoru, muslimanske paravojne i vojne snage (TO i
Armija BiH) izvr{ili iznenadni i nenajavqeni napad na Srebrenicu i {iru okolinu i
u periodu od maja 1992. do januara 1993. godine ubili preko 1.300 Srba civila me|u
kojima su prete`no djeca, `ene i starci. Ovaj genocid izveden je vrlo surovo i
monstruozno da su i najve}i protivnici srpskog naroda, zgra`avani nad tim ~inom
okorjelih fundamentalista i ekstremista SDA.
Jedan od eksperata za strategiju satanizacije Srba Jan Honig i Norbert Bot u kwizi
"Srebrenica"5 na strani 90 konstatuju:
"Od maja 1992. do januara 1993. snage iz Srebrenice napale su i uni{tile mnoga srpska
sela. U tim napadima zlostavqali su Srbe. Veliki dio animoziteta prema
Srebreni~anima poti~e iz tog perioda. Srbi su ulo`ili ogroman napor da bi prikupili
dokaze o ratnim zlo~inima koje su Muslimani po~inili u selima kao {to su Bre`ani,
Zalazje, Ratkovi}i, Fakovi}i i Glogova. Ti dokazi su ukazivali da su Srbe mu~ili i
sakatili a ostale `ive spaqivali ubacuju}i im bakqe u ku}e. Tokom tog perioda ubijeno
je, navodno, vi{e od 1.300 qudi.
Krajem decembra 1992. Ori} i wegovi qudi kontrolisali su 95% srebreni~ke op{tine
i pola op{tine Bratunac. Iako su osvojile i etni~ki o~istile jednu ogromnu oblast,
Ori}eve snage nisu bile tako jake kao {to je izgledalo, jer im je nedostajalo i hrane i
municije a i daqe su bili okru`eni Srbima. Civilni vojni lideri u enklavi, koji su se u
julu udru`ili i formirali ratni savjet, znali su da Srebrenica ne bi mogla da pre`ivi
koncentrisanu srpsku ofanzivu ukoliko ne bi uspostavila veze sa drugim teritorijama
koje dr`e Muslimani u isto~noj i centralnoj Bosni.
U septembru 1992. godine, snage iz Srebrenice povezale su se sa @epom, ju`nom
enklavom pod muslimanskom kontrolom. Na sjeveru, u enklavi Cerske, podjednako o~ajni~ku
bitku vodili su Muslimani pod komandom vidovwaka Ferida Hoxi}a.

5 Jan Vilem Honig, Norbert Bot:"Srebrenica-Record of a war crime", izdawe Penguin London 1996. -strana 90 i 91.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 144

... Tokom qeta Hoxi}eve snage su se probijale na sjever, prema centralnoj Bosni pod
kontrolom bosanske Vlade i ju`no, ka Srebrenici. U oktobru, wegove snage poku{ale su da
se susretnu sa bosanskim snagama iz Teo~ka, kojima je komandovao kapetan Hajro Me{i}...
Dve nedeqe po dolasku konvoja UN 1992. god., muslimanske snage iz Srebrenice preduzele su
veliki napad na rijeci Drini. Rano ujutro 14. decembra nekoliko stotina muslimanskih
boraca spustilo se u selo Bjelovaci, po tvr|ewu srpskih izvora, ubilo oko 50 Srba.
Po~ela je da se nazire slo`ena igra u kojoj je bosanska vlada poku{avala da iskoristi
beznade`nu situaciju u enklavama. Jedan slu`benik UNHCR kasnije je Lordu Ovenu
objasnio za{to misli da je Ori} napao tako brzo po dolasku konvoja...
Nema sumwe da su politi~ari u Sarajevu koristili enklave u isto~noj Bosni kao
ta~ke pritisaka na me|unarodnu zajednicu. Ipak, taj napad, za kojim su slijedili novi u
decembru i januaru, imao je i vojni logi~i temeq. Ori} (kao i Hoxi} u enklavi Cerske) izveo
je jednu diverziju koja je podr`ala 2. korpus bosanske vojske u glavnoj ofanzivi presijecawa
koridora Posavina koji je Srbiju povezivao i sa dijelom zapadne Bosne pod srpskom
kontrolom i sa Krajinom u Hrvatskoj.
Miralem Tursunovi} u~estvovao je u ovoj operaciji: "Ciq je bio da se razbije srpski
koridor a napravi jedan za nas izme|u Tuzle i Hrvatske. Brzo smo napredovali i kod
Krep{i}a sredili hrvatske snage iz Ora{ja. Petnaest dana smo kontrolisali
koridoro|en "
Ovakvi tekstovi, iako ubla`avaju okrutnost fundamentalisti~ke oru`ne sile na
ovom podru~ju, ukazuju da sve vi{e prodire istina o srebreni~kim ratnim zbivawima.
Gotovo svi zlo~ini po~iweni na ovom podru~ju tokom 1992. god. nad srpskim
narodom obra|eni su u Centru Slu`be Bezbjednosti Zvornik, i dostavqeni nadle`nim
vojnim tu`ila{tvima RS, koji nedvosmisleno ukazuju na ~iwenicu da srpski narod nije
dao nikakvog povoda za sukobe s Muslimanima i da u tom periodu nijedan Srbin nije
napao Muslimana.
O~ito, rije~ je o smi{qenim, dobro pripremqenim planovima da se etni~ki o~isti
Srebrenica, Bratunac, Kowevi} Poqe, Vlasenica i druga podru~ja u isto~noj Bosni radi
stvarawa islamske dr`ave. Za te namjene formirane su jake muslimanke oru`ane snage i
locirane na podru~ju Srebrenice. Ove snage sastavqene od prethodno pripremqenih
paravojski ("Zelene beretke", "Patriotska liga", razne muslimanske bratije) te tzv. TO
BiH a potom tzv. Armije BiH sve pod rukovodstvom ideologa SDA sa sjedi{tem u
Sarajevu, Tuzli i srebreni~kom podru~ju prete`no ekstrema srbomrzaca. Ove vojne
formacije imale su jedinstvenu komandu za podru~je Srebrenice, Bratunca, Mili}a,
Kowevi} Poqa, sve do Gorwe Kamenice i Gra|anskog brda prema op{tini Zvornik.
Regrutovawe u ove formacije vr{eno je ne samo sa tih lokaliteta nego i sa podru~ja @epe
pa sve do Gora`da. Na ~elu vojne komande za tzv. Subregion Srebrenice bio je Ori}
145 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Naser, a bli`i saradnici i ~lanovi komande su bili komandanti jedinica isturenih


komandi na cijelom prostoru subregiona Srebrenica.
Ove oru`ane formacije od preko 10.000 dobro naoru`anih pripadnika
muslimanskih oru`anih snaga pod navedenom komandom, samo u periodu maj-decembar
1992. god. napale su 21 srpsko selo op{tine Srebrenica i izvr{ile masakr nad civilnim
stanovni{tvom, uglavnom `enama, djecom i starcima. U tom periodu ubijeno je preko 400
lica, a u napadu na 22 srpska sela u op{tini Bratunac ubijeno je na najbrutalniji na~in
560 lica. Za ovaj genocid uz izvje{taj VRS, dati su obdukcioni nalazi Doma Zdravqa u
Bratuncu kao i foto dokumentacija u Komesarijatu za izbjeglice Republike Srpske.
U oru`anom pohodu na Srbe u op{tini Srebrenica potpuno su uni{tena i spaqena
srpska sela: Crkvine, Opaci, Orahovica, Bibi}i, Biogora, Turija, Podrici, Postoqe,
Gare{nica, Crni Vrh, Karno, Grubanovi}i, Jasenova, Sapt, Cicevci, Privi~evac,
Dvori{ta, Du~i{i, Polimci, Gorwi i Dowi Ratkovci.
U op{tini Bratunac, tako|e su potpuno uni{tena i spaqena slede}a sela: Rakovac,
Zalu`je, Diqa~a, Cikiri}, Piri}i, \elapa, Pobrqa, Bori}i, Zagoni, Repovac,
Mihaqevi}i, Rije~ani, Plane, Pai}i, Gradina, Suha, Radijevi}i, Boqavi}i, Bradi}i,
Popovi}i, Gruju~i}i i Poznanovi}i.
Ova razarawa izvr{ena su bez ikakvog vojnog opravdawa. 6

Primjeri zlo~ina po~iwenih prema srpskom stanovni{tvu na


prostoru subregiona Srebrenice

Dana 6. maja 1992. god., na srpski pravoslavni praznik \ur|evdan, muslimanske


oru`ane formacije napale su na zaselak Gniona u op{tini Srebrenica i tom prilikom
smrtno su stradali civili:
1. Simi} (Milivoja) Lazar, ro|en 1936. iz Studenca (Poto~ari)
2. Milo{evi} (Rajka) Radojko, ro|. 1928. iz Gnione, bole`qiv i poluslijep ~ovjek,
zapaqen u vlastitoj ku}i
Ovo selo je prvo selo u srebreni~koj op{tini koje je spaqeno, a zatim do temeqa
razoreno. Gniona je zaselak sela Gostiq u kojem je `ivjelo 113 Srba i 35 Muslimana

6 (izvor DC Beograd I-085)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 146

Dana 6. maja 1992. god., muslimanske oru`ane formacije napale su na selo Bqe~eva u
op{tina Bratunac i tom prilikom smrtno su stradali civili:
1. Zeki} (Novaka) Kosana, (ro|. 1928 u Repovcu), zaklana u svojoj ku}i
2. Jovanovi} (Lazara) Gojko, ro|. 1917. god., spaqen u ku}i
3. Zeki} (Milka) Milan, sin Kosane, te{ko rawen i lije~en u Beogradu, umro 9.
jula. 1992. god.
Ku}e ovih `rtava su opqa~kane i spaqene.
Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su:
1. Omerovi} (Hakije) Salih, ro|en 17. 06. 1944. g. u Glogovoj op{tina Bratunac
2. \eli} (Rame) Ekrem, ro|en 18. 08. 1966g. u selu Ble~eva, op{tina Bratunac
3. Babaji} (Mehmeda) Sabrija, ro|en 13. 01. 1971. g. u Glogovoj op{tina Bratunac
4. Golubovi} (Rame) Senad, iz sela Pale op{tina Srebrenica
5. Muratovi} (Ibre) Hamed, ro|en 13. 08. 1946. g. u selu Bqe~eva op{tina
Bratunac
6. Jahi} (Huse) Mehmed, ro|en 10. 10. 1938. g. u selu Bqe~eva op{tina Bratunac.7

Dana 6. maja 1992. u selu Jo{eva, op{tina Srebrenica, zarobqen je Markovi} (Jove)
Mirko zv. Milko ro|en 20. 08. 1946. god., gdje je mu~en na razne na~ine: bockawem no`em,
djelimi~nim klawem, lo`ewem vatre na tijelu zarobqenika.
Osumwi~eni za navedene zlo~ine su:
1. Ori} Naser, ro|en 1967. godine u selu Poto~arima, op{tina Srebrenica,
pripadnik paravojne formacije "Zelenih beretki" Srebrenice u svojstvu komandanta, i
2. Omerovi} Safet zv. Mi{, sin Ja{ara, ro|en 08. 04. 1971. god., u selu Voqavica
op{tina Bratunac, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa, po nacionalnosti Musliman. 8

7 (KU-10/94 od 28. 03. 1994. DC 1/14).


8 KP bro|en 13/02-230-KU-67/97 DC1/13
147 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 14. maja 1992. god. zarobqeno je 10 lica srpske nacionalnosti i odvedeni su u
zatvor u zgradi suda Srebrenice, a Gagi} Qubica ro|. 1951. god. se otrovala u zatvoru dok
su ostali razmijeweni.
Nakon napada sela su opqa~kali i spalili.
Osumwi~eni za navedene zlo~ine su:
1. Ori} Naser,
2. Bekti} Nexad, sin Esada, ro|. 05. 08. 1967. god. u Karaxi}ima, op{tina
Srebrenica, prije rata 1992. god. je bio poru~nik JNA, po nacionalnosti
Musliman,
3. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|. 07. 04. 1949. god. u Srebrenici, sa
prebivali{tem u mjestu ro|ewa, u nasequ Petri}a, po zanimawu miliconer SJB
Srebrenica a od 28. 04. 1993. god. i na~elnik SJB Srebrenica,
4. Sejdinovi} [aban, sin Ahme, ro|. 25. 03. 1962. god. u Prohi}ima, op{tina
Srebrenica, sa prebivali{tem u mjestu ro|ewa,
5. Sejdinovi} Hakija, iz sela Prohi}i, op{tina Srebrenica,
6. Tursumovi} Zulfo, ro|en 1923. god. u selu Su}eska, op{tina Srebrenica, sa
prebivali{tem u istom mjestu, po nacionlanosti Musliman.

Dana 15. maja 1992. god. muslimanske snage po naredbi Ori} Nasera napale su srpsko
selo Me|e, op{tina Srebrenica a pod komandom Beki} Nexada,
Smrtno je stradalo lice srpske nacionalnosti
Andri} Petrija, ro|ena 1951. god.,
a te{ko rawen
Suboti} Vidoje

Dana 20. maja 1992. god. u selu Greben zarobqen je


Suboti} (\or|a) Radivoj ro|en 12. 03. 1954. god. koji je zatim ubijen.

Dana 21. maja 1992. god. na regionalnom putu Mili}i-Srebrenica, u mjestu @utica,
od strane muslimanskih snaga po nare|ewu Mekani} Be}ira, izvr{en je oru`ani napad na
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 148

kamion vlasni{tvo Petkovi} Mla|ena i tom prilikom ubili su 8 civila, a auto paqewem
uni{tili. Stradali civilu su:
1. Petkovi} Mla|en, voza~, ro|. 1952. god.
2. Kova~evi} Milenko, ro|en 1960. g.
3. Kondi} Nedeqko, ro|en 1956. g.
4. Lazarevi} Mi}o, ro|en 1974. g.
5. Obradovi} Miqana, ro|ena 1938. g.
6. Ili} Obrenija, ro|ena 1958. g.
7. Ze~i} Slobodan, ro|en 1966. g.
8. [arac Vojislav, ro|en 1924. g.
Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica
2. Muratovi} (Re{ida) Esad, ro|. 01. 01. 1961. god. u Nuri}ima, op{tina Mili}i
3. Ahmetovi} (Ohrana) Jusuf zv. Juka, ro|. 02. 10. 1960. god. u Vlasenici
4. Osmanovi} (Osmana) Muhidin zv. Braco, ro|. 20. 07. 1963. god. u [tedri}u,
op{tina Mili}i
5. Vejzovi} (Suqe) Sulejman, iz Johova~e op{tina Mili}i9

Dana 21. maja 1992. god. muslimanske formacije napale su civile srpske nacionalnosti
dok su obra|ivali wivu zvana "Zabranica", op{tina Bratunac i ubili na wivi:
Simi} (Svetolika) Vojislava, ro|. 1941. god. iz Sikiri}a op{tina Bratunac
Za ovo krivi~no djelo - ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu, osumwi~en je:
Ma{i} (Nezira) Ibrahim zv. Mal}o sa prebivali{tem u selu Brezovice, op{tina
Srebrenica sa kojim je bilo jo{ nekoliko izvr{ilaca zlo~ina.10

Dana 25. maja 1992. god. u selu Greben su zarobili i mu~ili

9 (KP-KU-6/93 DC-1/13)

10(KU-12-6104-230-KU-119/94 od 04. 08. 94. god. DC-1/14)


149 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Gagi} Milojka ro|enog 5. 2. 1950. god. koji je tako|e ubijen.


U tom periodu otkrivena je zajedni~ka grobnica u kojoj su prona|ena sqede}a lica
srpske nacionalnosti:
1. \uri} (Sime) Vojislav, ro|en 1919. god. iz Me|e
2. \uri} (Vojislava) Novak, ro|en 1955. god. iz Me|e, gluhonijem i mentalno
retardiran
3. Petrovi} (Radovana) Krsto, ro|en 1942. god. iz Me|e
4. Jevti} (Radoje) Radoja zv. Raco, ro|en 1942. god., iz Me|e.

Dana 26. maja 1992. god. pod komandom Ori} Nasera rawen je a potom mu~en paqewem i
sje~ewem tijela srpski civil iz sela ^izmi}i:
Ranki} (Bore) Nenad, ro|. 1967. god. u Obadima op{tina Srebrenica. Tijelo je
razmijeweno.
Osumwi~en za ovo krivi~no djelo:
Ori} Naser, 11

Dana 27. maja. 1992. god. na magistralnom putu Zvornik-Mili}i, u mjestu Kowevi}
Poqe, organizovana je zasjeda na kolonu kamiona od strane muslimana. Kamioni su
vlasni{tvo DD Boksit-Mili}i. Zasjeda i napad su izvedeni po nalogu glavnokomanduju}eg
za Cersku, Hoxi} Ferida. Tom prilikom `ivot je izgubilo 5 lica, voza~a, dok je jedan
kamion zapaqen. @ivot su izgubila sqede}a lica:
1. Su{i} Novica, ro|en 1962. g.
2. Popovi} Zoran, ro|en 1959. g.
3. Vujadinovi} Milomir, ro|en 1960. g.
4. Simi} Stevo, ro|en 1953. g
5. Mijatovi} \or|e, ro|en 1950. g.
Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. god. u selu Drum op{tina Vlasenica

11 (KU-26/93 od 29. 03. 1993. god. DC-1/14)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 150

2. Salihovi} (Smajkana) [emsudin, ro|en 06. 08. 1964. god. u selu Ma}esi op{tina
Vlasenica
3. Ali} (Adema) Munib, ro|. 19. 04. 1963. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica
4. Ali} (Mu{ana) Meho, ro|. 22. 04. 1960. god. u selu Ma}esi op{tina Vlasenica
5. Mehmedovi} (Muradifa) Ramiz, ro|. 17. 10. 1967. god. u selu Ma}esi op{tina
Vlasenica
6. Ahmetovi} ([aban) Safet, ro|. 24. 06. 1965. god. u selu Ra{evo op{tina
Vlasenica
7. Mustafi} (Salke) Salim, ro|. 03. 01. 1971. god. u selu Skugri}i op{tina
Vlasenica
8. Osmanovi} (Mehe) Mu{an, ro|. 01. 09. 1067. god. u selu Ma}esi op{tina
Vlasenica
9. Osmanovi} (Ibrahima) Xemal, ro|. 11. 09. 1965. god. u selu Skugri}i op{tina
Vlasenica
10. Hasanovi} Hajrudin iz sela Ma}esi op{tina Vlasenica
11. Nuki} (Sade) Alija, ro|. 15. 03. 1968. god. u selu Skugri}i op{tina Vlasenica
12. Ja{arevi} (Fejze) Husein, ro|. 29. 02. 1964. god. u selu Ma}esi op{tina
Vlasenica
13. Dedi} (Huseina) Fadil, ro|. 22. 01. 1961. god. u selu Pobu|e op{tina Bratunac
14. Muj~inovi} (Ibre) Sulejman, ro|. 02. 03. 1957. god. u selu Pobu|e op{tina
Bratunac
15. Muharemovi} (Huseina) Hasan, ro|. 07. 03. 1967. god. u selu Pobu|e op{tina
Bratunac
16. Omerovi} (Dervi{a) Hamed, ro|. 14. 06. 1961. god. u selu Pobu|e op{tina
Bratunac
17. [abi} Velid iz Kowevi} Poqa op{tina Bratunac
18. Osmanovi} Adem zv. Kobra iz Kowevi} Poqa op{tina Bratunac.12

12 (KP-KU-7/93 DC-1/13)
151 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 27. maja 1995. god. u {irem regionu Rupovog Brda, op{tina Mili}i pripadnici
muslimanske vojske BiH su iz zasjede likvidirali 5 civila srpske nacionalnosti koji su
vr{ili prevoz ogrevnog drveta za svoje potrebe. Muslimanska vojska je iz za{ti}ene zone
Srebrenice, iz pje{adijskog naoru`awa, na iste otvorila vatru, i tom prilikom `ivote
su izgubili:
1. Goli} Qubi{a, ro|en 1946. g.
2. Petrovi} Milisav, ro|en 1948. g.
3. Mi{i} Milo{, ro|en 1961. g.
4. Nikoli} Branko, ro|en 1950. g.
5. Savi} Miladin, ro|en 1957. g.
Zasjedu je izvelo 5-6 pripadnika muslimanske vojske koji su naredbu za izvo|ewe zasjede
dobili od Tursunovi} Zulfe.13

Dana 1. juna 1992. god. jake muslimanske snage napale su srpsko selo Oparci, op{tina
Srebrenica i tom prilikom su ubile 6 civila srpske nacionalnosti i to:
1. Ili} (Dragutina) Dragi}, ro|en 1939. god.
2. Ili} (Mom~ila) Ratko, ro|en 1942. god.
3. Ili} (Mom~ila) Ugqe{a, ro|en 1939. god.
4. Petrovi} (Drage) Milorad, ro|en 1923. god.
5. Petrovi} (Drage) Dikosava, ro|ena 1932. god.
6. Petrovi} (Cvijetina) @ivojin, ro|en 1917. god.
Nakon pada, selo je opqa~kano i spaqeno. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Salihovi} Huso, iz sela Mo}evi}i, op{tina Srebrenica, pripadnik
muslimanskih formacija Srebrenice,
2. Halilhoxi} Hajrudin, iz sela Mo}evi}i, Srebrenica, pripadnik muslimanskih
snaga iz Srebrenice,

13 (KP-KU-15/95 DC-1/13)
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 152

3. Ali} Abdulah, zvani Dule iz sela Brezovica, op{tina Srebrenica, pripadnik


muslimanskih snaga iz Srebrenice,
4. Begi} Sevdalija, iz Piri}a, op{tina Srebrenica
5. Huki} Velkaz. 14

Dana 1. juna 1992. god. oru`ane formacije pod komandom muslimanskih oru`anih
snaga Srebrenice, izvr{ile su napad iz zasjede na putni~ko vozilo "Mazda" ZV 271-01 u
mjestu Glogovu, op{tina Bratunac i iz vatrenog oru`ja ubili civile srpske
nacionalnosti i to:
1. Milanovi} (Milivoja) Milana, ro|. 1966. u selu Opravdi}i op{tina Bratunac
2. Milo{evi} (Bo`e) Radomira, ro|. 1956. god. u selu Brana Ba~i}i, op{tina
Bratunac
3. Joki} (Jovana) Miodraga, ro|. 1967. god. Opravdi}i op{tina Bratunac.
Vozilo je do temeqa uni{teno.
Za ovo krivi~no djelo osumwi~ena su sqede}a lica:
1. Goli} (Latifa) Ejub, ro|. 17. 05. 1958. god., Glogova op{tina Bratunac
2. Merxi}(Ismeta) Nezir zv. Kezo, ro|. 17. 04. 1953. god., Glogova, op{tina
Bratunac.15

Dana 9. juna 1992. god. muslimanske oru`ane snage iz O[ Tegari, op{tina Bratunac
zarobile su u~iteqa te {kole Kova~i} (Nikole) Bo{ka, ro|en 1939. god., i odvele ga u
zatvor u Srebrenici (vo|en kao nestao), a u selu Tegare iz vatrenog oru`ja smrtno je
stradao
Zari} (Sretena) @ivorad zv. Milun, ro|. 1956. godine.
Za ovo krivi~no djelo osumwi~en je:
Mehanovi} Zahid, sin Ahme, ro|en 15. 04. 1969. god. u Daqego{ti op{tina
Srebrenica sa prebivali{tem u Tegarima op{tina Bratunac, po nacionalnosti
musliman, pripadnik tzv. Armije BiH16

14 (KP bro|en 59/93 DC 1/13)


15 (KU-72/93 od 02. 11. 1993. god. DC-1/14)
16 (KP bro|en 13/02-230-122-95 DC 1/13)
153 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 02. juna 1992. god. jake muslimanske snage, po nare|ewu glavnokomanduju}eg Hoxi}
Ferida, a pod vo|stvom Aquki} Be{ira izvele su jak pje{adijski napad na srpsko selo
Metaqka op{tina Mili}i. U tom napadu muslimani su pred sobom uni{tavali sve {to je
srpsko, palili ku}e, {tale, pomo}ne objekte, ru{ili nadgrobne spomenike, a pokretnu
imovinu opqa~kali.
Osumwi~eni za zlo~in su:
1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. g. u selu Drum op{tina Vlasenica
2. Aquki} (Be~e) Be{ir, ro|. 14. 07. 1960. g. u Ne|iqi{tima op{tina Vlasenica
3. Dedi} (Ramiza) Ejub, ro|. 01. 03. 1957. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica
4. Dedi} (Hamdije) Nexad, ro|. 09. 01. 1961. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica
5. Dedi} (Nezira) Nijaz, ro|. 02. 01. 1972. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica
6. Dedi} (Hamdije) Kemal, ro|. 25. 05. 1969. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica
7. Dervi{evi} (Hamida) Hamdija, ro|. 03. 08. 1952. god. u Skugri}ima op{tina
Vlasenica
8. Dervi{evi} ([abana) Samir, ro|. 17. 06. 1972. god. u Skugri}ima op{tina
Vlasenica
9. Huseinovi} (Ha{ima) Husein, ro|. 15. 11. 1963. god. u Skugri}ima op{tina
Vlasenica
10. Hajdarevi} (Mehmedalije) Mirsad, ro|. 15. 03. 1974. god. u Ne|iqi{tima
op{tina Vlasenica
11. Selinovi} (Xemala) Zaim, ro|. 10. 08. 1968. god. u Skugri}ima op{tina
Vlasenica
12. Selinovi} (Xemala) Edo, ro|. 15. 09. 1971. god. u Skugri}ima op{tina Vlasenica
13. Sejmanovi} (Alije) Xemail, ro|. 01. 11. 1961. god. u Rova{ima op{tina
Vlasenica
14. Sejmanovi} ([abana) Alija, ro|. 14. 10. 1960. god. u Rova{ima op{tina
Vlasenica
15. Sejmanovi} (Alije) Emin, ro|. 07. 08. 1957. god. u Rova{ima op{tina Vlasenica
16. Mu{ki} (Huse) Minib, ro|. 28. 04. 1954. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 154

17. Be}irovi} (Rasima) Mevludin, ro|. 05. 01. 1971. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
18. Be}irovi} (Habiba) Halih, ro|. 02. 01. 1964. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
19. Bajri} Asim
20. Bajri} [emsudin
21. Bajri} Avdo
22. Veli} (]amila) ]azim, ro|. 05. 01. 1971. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica
23. Kurjak (Muje) Asim, ro|. 20. 06. 1975. god. u CErskoj op{tina Vlasenica
24. ^elebi} (Muje) Hasib, ro|. 15. 05. 1958. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica
25. ^elebi} (Hameda) Hamdija, ro|. 02. 09. 1962. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica17.

Dana 04. juna 1992. god. na putu Bratunac-selo Obadi, brdo ^au{ op{tina
Srebrenica, smrtno je stradao iz vatrenog oru`ja-snajperom:
Cvjetinovi} Ratko zv. Rade, ro|en 1971. god.
od strane napoznatih izvr{ilaca18.

Dana 08. 06. 1992. god. u selu Pozdanovi}i op{tina Srebrenica, vodi se kao nestao:
Markovi} (Andrije) Ogwen zv. Bato, ro|en 1950. od strane NN napada~a.

Dana 10. juna 1992. god. napadnuto je srpsko selo Rupovo Brdo, op{tina Mili}i, od
strane jakih muslimanskih snaga kojima su rukovodili i komandovali:
- Tursunovi} Zulfo,
- Ademovi} Ibrahim,
- Bekti} Mujo,
- Mekani} Be}ir i

17(KP broj 13/02-230-123/95 DC-1/13)


18(KP broj 12-6/04-230-KU-94/94 DC 1/13)
155 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

- Turkovi} Fadil.
Prilikom ovog napada muslimani su ubili sqede}e `iteqe sela i to:
1. @ugi} Koviqku, ro|. 1922. g.
2. Milinkovi} Requ, ro|. 1941. g.
3. Milinkovi} Radoju, ro|. 1952. g. i bra~ni par
4. Milinkovi} Vojislav, ro|. 1938. g.
5. Milinkovi} Mirjana, ro|. 1938. g.
Bra~ni par su zapalili u wihovoj ku}i.
Istog dana raweni su:
1. @ugi} Milomir i starica
2. Milinkovi} Vukica
Istog dana odvedeni su:
1. Milinkovi} Vlado, te otac i sin
2. @ugi} Komqen, ro|. 1925. g. i
3. @ugi} Trifko, ro|. 1951. g.
a koji su najvjerovatnije pobijeni.
Nakon napada selo je opqa~kano i spaqeno a zapaqena je i O[ i upravna zgrada
DP"Bira~" Vlasenica.
Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica
2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska
3. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica
4. Bekti} Mujo iz sela Podgaj op{tina Srebrenica
5. Turkovi} (Halila) Fadil, ro|. 02. 03. 1953. god. u Nazdi op{tina Vlasenica
6. Ademovi} (Bega) Hasan, ro|. 08. 06. 1937. god. u \ilama op{tina Vlasenica
7. Ademovi} (Hasana) Nexad, ro|. 15. 04. 1970. god. u Johova~i op{tina Vlasenica
8. Vejzovi} (Suqe) Sulejman, ro|. 20. 07. 1969. god. u Johova~i op{tina Vlasenica
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 156

9. Jusupovi} (Omera) Xemail, ro|. 09. 04. 1966. god. u Nuri}ima op{tina
Vlasenica
10. Memi{evi} (Mehmeda) Zulfo, ro|. 27. 05. 1968. god. u Be{i}ima op{tina
Vlasenica
11. Malovi} (Emina) Ifet, ro|. 22. 09. 1967. god. u \ilama op{tina Vlasenica
12. Malovi} (Emina) Sifet, ro|. 22. 09. 1967. god. u \ilama op{tina Vlasenica
13. Memi{evi} (Mahmuta) Azem zv. Faca, ro|. 05. 05. 1957. god. u Be{i}ima
op{tina Vlasenica
14. Be}irovi} (Me{ana) Alaga, ro|. 14. 08. 1966. god. u Pomolu op{tina
Vlasenica19.

Dana 20. juna 1992. god. oru`ana lica na teritoriji op{tine Bratunac koja je bila
pod kontrolom vojne komande muslimanskih snaga Srebrenice ubili su iz vatrenog oru`ja u
mjestu Tegarska Rijeka civile (dok su ovi vozili traktor) :
1. Jovanovi} (Vojislava) Radu, ro|. 1959. god. u selu Tegare
2. Mi}i} (Milisava) Milovana, ro|. 1958. god. u selu Tegare.
Ubistvo je u~iweno iz zasjede, po~iniocu su nepoznati20.

Dana 20 juna 1992. godine uo~i srpskog praznika Prve Trojice, izvr{en je, od strane
pripadnika muslimanskih oru`anih formacija, upad u ku}u Milanovi} Ratka u selu
Loznica op{tina Bratunac, u kojoj je pretu~en sa suprugom Miladinovi} Milevom. Oboje
su lije~eni u Lozni~koj bolnici od te`ih povreda. Koncem godine ta~no 14.12.1992. godine
u napadu na Bjelovac muslimani su ovoj porodici ubili:
1. Miladinovi} Mirka i
2. Miladinovi} ^edu.
Za ovo krivi~no djelo ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu osumwi~eni su:
1. Hasanovi} [aban, sin Edhema, ro|en 24.02.1958. godine u selu Piri}i, po
zanimawu palilac mina,

19 (15-17/02-KU-1/93 DC-1/13)
20 (KU-60-93 od 30. 08. 1993. DC-1/14)
157 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

2. Hasanovi} Mevludin, zv. Kiko, sin Edhema, ro|. 02.08.1963. god. u Piri}ima,
3. Begzadi} Mehmedalija zv. Me{o, sin [ahmana, ro|. 03.02.1955. god. u Piri}ima,
op{tina Bratunac21,

Dana 21. juna 1992. god. muslimanske snage iz sastava Srebreni~kih formacija
izvr{ile su oru`ani napad na srpska sela: Ratkovi}i, Du~i}i, Dvori{ta, Ra~i}i i
Polimice, op{tina Srebrenica i u ovom napadu ubili sqede}e civile srpske
nacionalnosti:
1. Pavlovi} J. Milovana, ro|. 17. 10. 1919. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
2. Ranki} G. Milutina, ro|. 15. 05. 1944. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
3. Prodanovi} P. @ivan, ro|. 16. 01. 1967. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
4. Bogi~evi} V. Obrena, ro|. 19. 06. 1931. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
5. Stanojevi} M. Radenka, ro|. 14. 10. 1941. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
6. Prodanovi} D. Zoru, ro|. 10. 03. 1941. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
7. Ranki} O. Ranka, ro|. 09. 08. 1933. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
8. Ranki} O. Vidoja, ro|. 08. 08. 1930. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
9. Maksimovi} M. Dragomira, ro|. 24. 04. 1948. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
10. Maksimovi} M. Radomira, ro|. 10. 04. 1926. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
11. Stanojevi} Todora Nikolu, ro|. 18. 09. 1958. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
12. Milanovi} Riste Borku ro|. 1918. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
13. Maksimovi} Filipa Vinku, ro|. 1927. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima
14. \uri} Du{ana Radoslavu, ro|. 1929. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima

21 (Dokaz: KU 12-6/04-230-KU86/94 od 24.06.1994. god. DC-1/14)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 158

15. Stanojevi} Pere Desanku, ro|. 1922. godine sa prebivali{tem u Ratkovi}ima


16. Maksimovi} Milorada Ratka, ro|. 1946. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima
17. Pavlovi} Milorada Desanku, ro|. 1935. godine sa prebivali{tem u
Ratkovi}ima.
Dio ovog stanovni{tva je masakrirano otkidawem glava, a imovina je opqa~kana, ku}e
i drugi gra|evinski objekti uni{teni.
Nakon pada selo je opqa~kano i spaqeno. Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Malki} Xevad, sin Osmana, ro|. 11. 08. 1958. god. u Pozdanovi}ima op{tina
Srebrenica, gdje je `ivio, po nacionalnosti musliman,
2. Malki} Abduralman, sin Ru{ida, ro|. 11. 06. 1964. god. u selu Pozdanovi}i
op{tina Srebrenica, gdje je i `ivio do rata22.

Dana 27. juna 1992. god. na isti na~in i iste jedinice napale su srpska sela Bra|evine,
Magadovi}e, Kaludre, op{tina Srebrenica i ubili:
1. Gaji} (Predraga) Qubi{u, (spaqen kukuruzovinom)
2. Stevanovi} (Dragomira) Stojana, sin (masakriran, odsje~en polni ud i stavqen
u usta)
3. Stanojevi} (Vitomira) Novicu, (1951)
4. Pavlovi} (Obrena) Dragana,
5. Pavlovi} Novku
6. Jovanovi} (Rade) Obradina, (1969)
7. Stevanovi} (Radivoja) Stevana,
8. Jovanovi} Slavka.
Raweni su:
1. Pavlovi} Borislav i
2. \uki} Dragiwa.

22 (KP broj 13/02-230-KU-165/97 DC 1/13)


159 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 28. juna 1992. god. na srpski pravoslavni praznik Vidovdan izvr{en je napad od
strane muslimanskih formacija iz Srebrenice na srpsko selo Loznicu iz pravca Cjepale,
Piri}i, Dolovi i Brda i u tom napadu ubili 8 gra|ana civila i to:
1. Stojanovi} (@ivojina) Jelenu, ro|. 1952. selo Loznica op{tina Bratunac
2. Ron~evi} (Mi}e) Milorada, ro|en 1960. g. selo Loznica op{tina Bratunac
3. Filipovi} (@ivana) Vericu, ro|. 1975. g. selo Loznica op{tina Bratunac
4. Vu~evi} (Sretena) Svetozara, ro|en 1957. g. selo Loznica op{tina Bratunac
5. Nikoli} (Nedeqka) Milenka, ro|en 1963. g. selo Loznica op{tina Bratunac
6. Luki} (Milana) Radovana, ro|en 1950. g. selo Loznica op{tina Bratunac
7. Filipovi} (Milivoja) \or|a, ro|en 1949. g. selo Loznica op{tina Bratunac
8. Damjanovi} (Mitra) Miloja, ro|en 1961. g. selo Loznica op{tina Bratunac
Prilikom ubijawa vr{eno je mu~ewe i masakrirawe civila a broj `rtava bio bi ve}i
da se nisu spasavali bje`awem.
Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su:
1. Ibri} (Muje) Alija zv. Kurta, ro|en 28. 07. 1947. g. u Piri}ima op{tina
Bratunac
2. Hasanovi} (Edhema) Fahrudin, ro|en 30. 09. 1965. g. u Piri}ima op{tina
Bratunac
3. Hasanovi} (Edhema) zv. Kokan iz Piri}a op{tina Bratunac
4. Sinanovi} (Rame) Rahman, ro|en 04. 12. 1925. g. u Podlozniku23

Dana 29. juna 1992. god. ista srebreni~ka muslimanska jedinica napala je dio sela sa
srpskim stanovni{tvom Vrane{evi}e i zaseok Riqevi}e i uni{tili ih do temeqa,
opqa~kali imovinu a stanovni{tvo je uspjelo da pobjegne prema Drini.

Dana 30. juna 1992. godine oko 04,50 paravojne formacije "Zelenih beretki" Srebrenice
izvr{ili su ja~i napad na srpsko selo Bre`ani. U napadu je u~estvovalo oko 1,000
muslimanskih vojnika.

23 KU-38/93 od 26. 03. 1993. god. DC-1/14)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 160

Pri napadu muslimani srebreni~kih formacija, kojima je komandovao Ori} Naser,


ubili su 22 lica. Me|u ubijenim su uglavnom bili starci, `ene. Jedan dio ubijenih
mu{karaca se nalazio u ulozi seoske stra`e. Pomenutog dana Ori} Naser kao komandant
muslimanskih snaga Srebrenice sa komandirima ~eta Kr|i} Sakibom, Bekti} Nedom,
Mehoqi} Hakijom, Tabakovi} Senahidom, Tihi} Ahmom, Tursumovi} Zulfom i Dudi}
Mirsadom opkolili su selo Bre`ane sa svih strana i to rano, a zatim ih zasuli rafalima
iz svog raspolo`ivog naoru`awa. U selu se nalazilo u tom momentu oko 60 lica ra~unaju}i
`ene, stare i djecu.
Na~in kako su pripremali napad tj. svjesno planiran i izveden, a nedozvoqavaju}i da se
neko `iv izvla~ewem spasi.
Navedenog dana muslimani su zapalili selo Bre`ane kako ku}e tako i druge objekte uz
prethodno svu opqa~kanu srpsku imovinu iz ovog dosta velikog srpskog sela. Dio
stanovni{tva se uspio spasiti bje`e}i u pravcu sela Jezero, Ratkovi}i i Fakovi}i.
Paqewem je uni{teno 64 ku}e, 87 pomo}ni objekata-{tala, otjerali su oko 118 krava,
18 pari volova, 147 komada junadi, 236 ovaca, 150 sviwa, 11 kowa, odvezli su 4 nova
traktora i 17 kosa~ica razli~itih marki. Selo je do temeqa uni{teno.
Poginuli civili i seoske stra`e dana 30. 06. 1992. godine u selu Bre`ani:
1. Ranki} Miroslav, ro|en 1947. godine
2. Ranki} Mirko, ro|en 1972. godine
3. Ranki} Dragoslav, ro|en 1974. godine
4. Josipovi} Qubomir, ro|en 1975. godine
5. Milo{evi} Stanko, ro|en 1908. godine
6. Milo{evi} Vidoje, ro|en 1974. godine
7. Novakovi} Milo{, ro|en 1956. godine
8. Petrovi} Radovan, ro|en 1923. godine
9. Dragi~evi} Milenko, ro|en 1947. godine
10. Krstaji} Pero, ro|en 1935. godine
11. Krstaji} Milo{, ro|en 1937. godine
12. Mitrovi} Milivoje, ro|en 1930. godine
13. Mitrovi} Stanoje, ro|en 1963. godine
14. Lazi} Dostana, ro|ena 1919. godine
161 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

15. Lazi} Vidoje, ro|en 1937. godine


16. Lazi} \ula, ro|ena 1935. godine
17. Stevanovi} Milomir, ro|en 1946. godine
18. Stjepanovi} Dragan, ro|en 1961. godine
19. Lazi} Kristina
20. Jovanovi} Obren
21. Krstaji} Novak
22. Arsi} Borivoje
Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~ena su sljede}a lica iz sastava
muslimanske oru`ane formacije:
1. Ori} Naser
2. Krxi} Sakib biv{i milicioner SJB Srebrenica, ro|en i `ivio u selu Osma~a
op{tina Srebrenica.
3. Bekti} Nexad iz sela Kara~i}i op{tina Srebrenica, poru~nik biv{e JNA.
4. Mehoqi} Hakija biv{i milicioner SJB Srebrenica, sin Huseina, sa
prebivali{tem u Srebrenici.
5. Tabakovi} Senahid iz sela Sto`ersko op{tina Srebrenica.
6. Tihi} Ahmo sin Muje ro|en 04.01.1955. godine u Qe{}u op{tina Skelani gdje je i
`ivio.
7. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska op{tina Srebrenica.
8. Huki} Sabahudin sin Muje ro|en 1963. godine u Osma~ama op{tina Srebrenica
gdje je i `ivio.
9. Huki} Safet sin Abida ro|en 1960. godine u Osma~amaop{tina Srebrenica.
10. Buri} Safet sin Saliha ro|en 1960. godine u Osma~ama op{tina Srebrenica.
11. Dudi} Mirsad sin [ukrije ro|en 1960. godine iz sela Osma~e op{tina
Srebrenica.
12. Huki} Sakib sin Muje iz Osma~a op{tina Srebrenica.
13. Mehmedovi} Kemal zv. "Kemo" iz sela Pale op{tina Srebrenica.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 162

Dana 5. jula 1992. god. muslimanske oru`ane snage iz Poto~ara, Biqa~e i ^izmi}a
izvr{ile su iznenada i ni~im izazvan napad na selo Zagani op{tina Bratunac i dok su
izvodili poqoprivredne radove napadnuti su iz vi{e pravaca i tom prilikom na wivi
ubijeni:
1. Milo{evi} (Ilije) Rada, ro|. 30. 07. 1968. god. u Zagonima
2. Dmitri} Mileva, ro|. 1914. u Zagonima
3. Paunovi} Du{anka, ro|. 1954., op{tina ^a~ak
4. Dimitri} Marko, ro|. 1974. u Zagonima
5. Gvozdenovi} Rajko, ro|. 1927. Zagoni
6. Ja{inski Matijas
7. Gvozdenovi} Blagoja
8. Tanasijevi} ^edomir
9. Gvozdenovi} Dragoqub
10. Malovi} Miodrag
Iza vojske su i{la nenaoru`ana lica i pqa~kali ku}e a potom palili.
Osumwi~eni su:
1. Ori} (Nesiba) Meho, ro|. 16. 09. 1969. god. u Poto~arima op{tina Srebrenica
2. Muratovi} Muriz iz Bqe~eve, zaseok ^izmi}i
3. Muratovi} (Nurije) zvani [pico iz Bqe~ave op{tina Bratunac24

Dana 05. jula 1992. godine pripadnici oru`anih snaga "Zelenie beretke" pod komandom
Ori} Nasera izvr{ili su oru`ani napad sa oko 1,000 pripadnika "Zelenih beretki" na selo
Kruji}e i tom prilikom na svirep i okrutan na~in, bez ikakvog povoda i razloga, ubijali
civilno stanovni{tvo koje se nalazilo kod svojih ku}a obavqaju}i razne poqoprivredne
poslove po wivama. Tom prilikom su ubili 18 lica i 12 lica te`e i lak{e ranili. U
neposrednoj blizini vjerskog objekta crkve ubili su sve{tenika Lazarevi} Slobodana zv."
Boban" i to u trenutku dok je obavqao obred vjerske molitve vezano za sahranu Simi}

24 (KU-28/93 od 29. 03. 1993. god. DC-1/14)


163 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ne|e kojeg su muslimanski ekstremisti ubili iz zasjede ispod sela Radov~i}a na dan
03.05.1992. godine istog masakrirali ubodima no`em,zatim su ubili Mi~i} Miqu iz
Krwi}a kada je poku{ala bje`awem da spasi `ivot, bila je pogo|ena iz vatrenog oru`ja s
le|a, Jovanovi} Miroslavu su ubili dok je namirivala stoku u {tali i najvjerovatnije da je
izvr{eno silovawe nad Miroslavom jer su je branioci sela nakon nekoliko dana na{li
potpuno nagu u {tali, a Vuji} Soku suprugu Vuji} Mile su ubili dok je kupila sijeno na
svom posjedu. U~iteqa Para~anin Vasu ro|enog 1912. godine, koji je zbog te{ke bolesti bio
nepokretan 10 godina, `ivog zapalili u wegovom stanu, ostale civile su ubijali iz
vatrenog oru`ja kada su bje`ali iz sela.
Ubijeni civili su:
1. Para~anin Vaso, ro|en 1912. godine,
2. Trimanovi} Rade, ro|en 1961. godine u Krwi}ima,
3. Jovanovi} Sredoje,ro|en 1947. godine u Krwi}ima
4. Simi} Veqko, ro|en 1953. godine u Krwi}ima
5. Lazarevi} Boban Slobodan, sve{tenik za podru~je Krwi}a,
6. Maksimovi} Rado{, ro|en 1968. godine,
7. Dimitrijevi} Dragutin, ro|en 1961. godine,
8. Aksi} Srpko, ro|en 1972. godine,
9. Vladi} Vlajko, ro|en 1934. godine
10. Vuji} Soka, ro|ena 1933. godine u Krwi}ima,
11. Pe~enica Dragoqub iz Krwi}a,
12. Ivanovi} Ivana iz Krwi}a,
13. Milo{evi} Neboj{a iz Bujakovi}a,
14. Milo{evi} Milan iz Bujakovi}a,
15. Jovanovi} Miroslav iz Krwi}a,
16. Mi}i} Milija iz Krwi}a,
17. Simi} Ilija iz Krwi}a i
18. Maksimovi} Milenko iz Krwi}a.
Raweni civili u napadu na selo Krwi}e dana 05.jula 1992. godine:
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 164

1. Jovanovi} Dragi iz Krwi}a,


2. Mi}i} Stanimira iz Pribojevi}a,
3. Arsenovi} Kristina iz Krwi}a,
4. Arsenovi} Zagorka iz Krwi}a,
5. Vladi} Dikosava iz Krwi}a,
6. Bla`i} Stanka iz Krwi}a,
7. Jovanovi} Stanka iz Krwi}a,
8. Bla`i} Aleksandra iz Krwi}a,
9. Maksimovi} Milan iz Krwi}a,
10. Petrovi} Stanko iz Krwi}a,
11. Jovanovi} Milomira iz Krwi}a,
12. Gligi} Aleksa iz Skelana.
Pripadnici "Zelenih beretki" su nakon ubijawa nedu`nih civila i rawavawa civila
vr{ili pqa~kawe imovine, paqewe kojom prilikom su zapalili 33 ku}e, 30 pomo}nih
objekata, zapalili novu i staru {kolu sa {est dru{tvenih stanova, demolirali crkvu,
uni{tili ikone i druge crkvene predmete, opqa~kali cjelokupnu imovinu sela Krwi}a,
otjerav{i neutvr|eni broj krupne i sitne stoke.
Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~ena su sqede}a lica iz sastava
muslimanske oru`ane formacije:
1. Ori} Naser,
2. Mustafi} Taib, sin Mehmedalije, ro|en 1951. godine u selu Radov~i}ima zaseok
Katani}i, Op{tina Srebrenica,
3. Bekti} Nexad, ro|en u Kara~i}ima biv{a op{tina Srebrenica,
4. Krxi} Sakib ro|en u selu Osma~ama, Op{tina Srebrenica,
5. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|en 1949. godine u Srebrenici,
6. Mehmedovi} Ramo zv. "Hqebara", ro|en u selu Gladovi}ima, op{tina Srebrenica,
7. Tihi} Ahmo, sin Muje, ro|en 04.01.1955. godine u selu Qe{}e, Op{tina
Srebrenica,
8. Smaji} Refik, sin Omera, ro|en 1960. godine u Tokawacima,
165 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

9. Smaji} Jakub, sin Juse, ro|en 1963. godine, u selu Tokaqacima,


10. Tihi} Samir, iz Lije{}a, Op{tina Srebrenica,
11. Smajilovi} Bajro, ro|en 1938. godine u selu Tokaqacima, Op{tina Srebrenica,
12. Aqakovi} Behajie, ro}en u selu Sulicama, Op{tina Srebrenica,
13. Mustafi} Nurija zv. "Fendo", sin Bekte, ro|en 1942. godine u selu Radov~i}i,
Op{tina Srebrenica,
14. Mustafi} Ibro, sin RAme, ro|en 1960. u selu Radov~i}ima, Op}tina Srebrenica,
15. Mustafi} Vahid, sin Nurije, ro|en 1966. godine u selu Radov~i}ima, Op{tina
Srebrenica,
16. Nuki} Re{o, sin Hamdije, ro|en 1938. godine, u selu Radov~i}ima, op{tina
Srebrenica,
17. Mustafi} Mujo, sin Rame, ro|en 1957. godine u Tokoqacima, Op{tina
Srebrenica,
18. Mustafi} Murat, sin Rame, ro|en 1955. godine u Tokowacima, Op{tina
Srebrenica,
19. Selimovi} [aban, sin Alije, ro|en 1952. godine u Tokoqacima, op{tina
Srebrenica,
20. Gurdi} Nurija, sin Atifa, ro|en 1952. godine u Tokoqacima, Op{tina
Srebrnica,
21. Smajilovi} Ibrahim, sin [evke, ro|en 1957. godine, u selu Tokoqaci, Op{tina
Srebenica.

Dana 12. jula 1992. god. na Petrovdan napadnuto je srpsko selo Zalazje i zaseok Obadi,
od strane muslimanskih snaga pod komandom Nasera Ori}a i tom prilikom zarobqeno 8
lica srpske nacionalnosti koja se vode kao nestali i to:
1. Ili} (Milana) Slobodan, ro|. 1946. god. selo Gostiq
2. Simi} (Gojka) Branko, ro|. 1959. god. u Srebrenici
3. Simi} (Gojka) Petko, ro|. 1963. god. iz Gnione
4. Raki} (Miodraga) Qubomir, ro|. 1959. god. u Zalazju
5. Tubi} (Rade) Miladin, ro|. 1963. god. u Sasama
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 166

6. Vujadinovi} (Milorada) Dragomir, ro|. 1947. god. u Osedak


7. Cvjetinovi} (Ranka) Ivan, ro|. 1953. god. u Zalazju
8. Ili} (Sretena) Milisav, ro|. 1959. god. u Srebrenici
Nakon napada vi{e sela je opqa~kano, spaqeno i uni{teno. Osumwi~eni su:
1. Ori} Naser
2. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska, sa prebivali{tem u Su}eskoj, op{tina
Srebrenica,
3. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, ro|. 1949. god., biv{i milicioner SJB
Srebrenice, sa prebivali{tem u nasequ Petri~a op{tina Srebrenica,
4. Mehmedovi} Amir zv. Geza sa prebivali{tem u Srebrenici,
5. Husi} Nurija zv. Senahid, sin Rame, ro|. 26. 05. 1951. god. u selu Pod~au{i
op{tina Bratunac, biv{i milicioner SJB Bratunac, ranije prebivali{te u
Bratuncu ul. Andrije Markovi}a bb,
6. Mulali} Azem zv. Beno iz sela Bajramovi}i, op{tina Srebrenica,
7. Otanovi} Mithad zv. Mija~, sin Bahrije, sa prebivali{tem u Srebrenici ul. M.
Tita bb,
8. Halilovi} Sejad sin Asima, nadimak Kreja, sa prebivali{tem u Srebrenici
naseqe Petri~a bb,
9. Deli} Velid, sin Suqe, sa prebivali{tem u Srebrenici ul. Crni Guber bb,
10. Mulali} Sarija iz sela Bajramovi}i op{tina Srebrenica,
11. Ahmetovi} Hariz zv. ]elo sa prebivali{tem u Srebrenici naseqe Kazani bb.25

Dana 18. jula 1992. god. od strane muslimanskih vojnih formacija iz Srebrenice na
regionalnom putu u pravcu Bratunca izvr{ena je zasjeda na traktor u selu Tegare
op{tina Bratunac i tom prilikom ubijeni su na vozilu:
1. Ili} Cvijetin (1957) iz Tegara
2. Ili} Radojko (1969) -Cvjetinov brat

25 (KP broj 12-6/04-230-KU-87/94 DC 1/13)


167 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

3. Vu~erinovi} Milojko, (1968) iz Tegara.


Osumwi~eni za ovaj zlo~in:
1. Halilovi} Re{ad sin Rexe, iz Tegara
2. Ali} Salih sin Fazlije, iz Tegara
3. Muji} Zurijet zv. Zlo}o iz Skenerovi}a op{tina Srebrenica
4. [e}i} Enver, iz Voqavice
5. Halilovi} Re{ad, sin Rexe iz Tegara
6. [ukrija Tabakovi} zv. [ule iz Sto`erska op{tina Srebrenica
16. i jo{ 3 u~esnika bez potpunih podataka:
7. Tabakovi} zv. Mawo iz Sto`erska,
8. Fikret iz sela Diminci op{tina Srebrenica,
9. Hazim iz Voqevice.

Dana 20. jula 1992. god. jake muslimanske snage izvr{ile su iznenada i ni~im izazvan
napad na srpsko selo Gorwi Maga{i}i op{tina Bratunac u vrijeme kada su mje{tani sela
radili svakodnevne poqoprivredne poslove. Muslimanski vojnici su pucali po svemu {to se
kre}e. Prilikom ovog napada `ivot su izgubila sqede}a lica:
1. Popovi} Blagoje, ro|. 1907. god.
2. Popovi} Qeposava, ro|. 1918. god.
3. Ili} Marjan, ro|. 1963. god.
4. Ili} Milenija, ro|. 1944. god.
5. Ili} Zorka, ro|. 1947. god.
6. Ili} Qubinka, ro|. 1952. god.
7. Ili} Qiqana, ro|. 1975. god.
8. Milanovi} Qubica, ro|. 1929. god.
Uporedo sa progawawem i ubijawem civila i{la je i grupa nenaoru`anih muslimana
koja je pqa~kala srpske ku}e i palila zajedno sa prate}im objektima, pa su na taj na~in
popaqene sve ku}e u zaseocima Ili}i, Bo`i}i, Denowi}i i Popovi}i.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 168

Osumwi~eni za navedeni ratni zlo~in prema civilima:


1. Osmanovi} (Junuza) [aban, ro|. 21. 07. 1966. god. u selu Maga{i}i, op{tina
Bratunac
2. Hasanovi} (Mehmeda) ]amil, ro|. 06. 06. 1947. god. u Glogovoj, op{tina Bratunac
3. Avdi} (Idriza) Senad, ro|. 03. 03. 1963. god. u selu Glogova, op{tina Bratunac
4. Osmanovi} (Junuza) Meho, ro|. 13. 02. 1960. u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac
5. Smajilovi} (Ha{ima) Mehidin, ro|. u selu [u{wari, zaseok Jagli}i
6. Ibrahimovi} (Ibrahima) Ahmo, ro|. 04. 01. 1973. u selu Maga{i}i, op{tina
Bratunac
7. Ibrahimovi} (Omera) Osmo, ro|. 03. 02. 1962. u selu Maga{i}i, op{tina
Bratunac
8. Osmanovi} (Bbrahima) Hajrudin, ro|. 11. 05. 1962. u selu Maga{i}i, op{tina
Bratunac
9. Osmanovi} (Muniba) Nexib, ro|. 22. 11. 1969. u selu Maga{i}i, op{tina
Bratunac
10. Osmanovi} (Muniba) Cvrko, u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac
11. Osmanovi} (Muniba) Tuzlo, ro|en u selu Maga{i}i, op{tina Bratunac
12. Osmanovi} (Hakije) ^i~o, iz sela Maga{i}i, op{tina Bratunac26

Dana 25. jula 1992. god. ista jedinica iz Srebrenice napala je sela Gruji~i}e, Seonu,
Stanojevi}e, Borovce, Zagaw i Mle~u i ubili civile:
1. Jovanovi} Dragicu
2. Stevi} Vidu
3. Jovanovi} Obrena (umro poslije izlaska iz zatvora).

Dana 25. jula. 1992. god. izvr{en je napad oko 13, 30 sati na selo Hran~u op{tina
Bratunac. Napad su izvr{ili muslimani koji po vojnoj formaciji pripadaju Srebrenici a
napad je izvr{en u vrijeme potpisanog primirja. U momentu napada u selu se nalazilo

26 (KP-KU-4/93, DC-1/15)
169 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

satnovni{tvo obavqaju}i poqoprivredne radove, a radilo se o iskqu~ivo srpskom


stanovni{tvu. Napad na selo muslimani su izvr{ili iz vi{e pravaca a pri napadu ~ule su
se muslimanske povike "Koqi", "Ubijaj" i sli~no.
U ovom napadu ubijeno je 7, a raweno 7 civila od kojih je jedan podlegao ranama. Ubijeni
su sqede}i mje{tani sela Hran~a:
1. Luki} @ivanka, poginula na pragu svoje ku}e
2. \uri~i} Cvijetin, poginuo ispred svoje ku}e
3. Joki} Mom~ilo, poginuo u neposredsnoj blizini svoje ku}e
4. Mirkovi} Qubica, poginula u dvori{tu
5. Cvjetinovi} Dostana, poginula u toku napada i prona|ena skupa sa Mirkovi}
Qubicom
6. Mi}i} Marko
7. Mi}i} Ilija
8. Mitrovi} Stanimir, podlegao.
Raweno civilno stanovni{tvo:
1. Cvjetinovi} Pero
2. Milovanovi} Milenko
3. Joki} Mihailo
4. Mla|enovi} Najdan
5. Mla|enovi} Milenko
6. Stevi} Cvijetin.
U toku napada muslimansko-usta{ke snage su izvr{ile pqa~ku a zatim spaqivawe
svih ku}a i prate}ih objekata gdje je u zaseoku Radowi} zapaqeno i uni{teno 5 ku}a,
zaseoku Qube 1, Poqe 20 ku}a i zaseoku Drmna 5 ku}a.
Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina osumwi~eni su:
1. Arifovi} (Huseina) Izet zv. ]iza, ro|en 1960. g. u Hran~i op{tina Bratunac
2. [a}irovi} (Emina) Mujo, ro|en 1949. g. u Hran~i op{tina Bratunac
3. [a}irovi} (Idriza) Salih, ro|en 1966. g. u Hran~i op{tina Bratunac
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 170

4. Babaji} (Omera) Ramo, ro|en 1936. g. u selu Glogova op{tina Bratunac


5. [a}irovi} (Zahida) Mujo, ro|en 1957. g. u Hran~i op{tina Bratunac
6. Rexepagi} (Ahmeta) Zuhdija zv. Zuco iz Bratunca.

Dana 02. avgusta 1992. god. od strane muslimanskih oru`anih formacija Srebrenice
izvr{en je oru`ani napad na putni~ko vozilo "LADA" u mjestu Glogovo u blizini ku}e
Beganovi} Izeta i tom prilikom vozilo je zapaqeno i izgorjela-smrtno stradala:
Rankovi} Ilinka zv. Qiqa,
a raweni su:
1. Rankovi} Qubomir i
2. Mati} Bo`o.
U isto vrijeme nai{lo je vozilo marke tojota vlasni{tvo Milanovi} @ivorada iz
Kravice i u tom momentu napadnuto je iz vatrenog oru`ja i smrtno je stradao:
Derowi} Neboj{a sin Spasoja iz Maga{i}a op{tina Bratunac, a
raweni su:
1. Radovi} Drago sin Tode, ro|en u Polmu{u op{tina Bratunac
2. Nikoli} Du{ko iz sela Kaji}i op{tina Bratunac
3. Avramovi} Vojo iz sela Kravice op{tina Bratunac
4. Boji} Goran iz sela Kravice op{tina Bratunac.
Raweni stradalnici lije~eni su u Beogradu (urgentni centar broj otpusnice
77113/9241/92 i u Domu zdravqa Bratunac-postoje otpusnice).
Za ovo krivi~no djelo osumwi~en je:
Deli} (Hameda) [e}o, ro|. 29. 01. 1959. god. u Glogovi op{tina Bratunac,
pripadnik MOS Srebrenica sa drugim NN izvr{iocima27.

27 (KU-12-6104-230-KU-141/94 od 28. 08. 94. g. DC-1/14)


171 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Dana 08. 08. 1992. god. jake muslimanske snage izvr{ile su napad na srpsko selo
Je`e{ticu op{tina Bratunac. Muslimanski ekstremisti su pucali po svemu {to se
kre}e, pa tom prilikom ubili civile-Srbe:
1. Stjepanovi} Milosava, ro|. 1923. god.
2. Mla|enovi} Savku, ro|. 1930. god.
3. Bogi~evi} Vojina, ro|. 1929. god.
4. Stjepanovi} Savku, oko 45 godina
5. Rankovi} Sre}ka, ro|. 1962. god.
6. Mla|enovi} Dragana, ro|en 1960. g.
7. Mla|enovi} An|elku, ro|en 1965. g.
8. Rankovi} Milana, ro|en 1935. g.
Muslimanski ekstremisti su Mla|enovi} An|elki odsjekli glavu i odnijeli je a
Mla|enovi} Draganu su u{icama sjekire polomili lobawu i na taj na~in ga dotukli.
Uporedo sa progawawem i ubijawem civila i{la je grupa nenaoru`anih muslimana koja
je pqa~kala srpske ku}e, a zatim palila zajedno sa prate}im objektima.
Osumwi~eni za navedeni ratni zlo~in su:
1. Kamenica (Idriza) Munib, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
2. Kamenica (Idriza) Ramiz, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
3. Kamenica (Idriza) Xemail, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
4. Kamenica (Bekte) Avdo, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
5. Alispahi} Hamdija, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
6. Alispahi} Enver, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
7. Zuki} Mustafa, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
8. Zuki} Juso, ro|en u Mila~evi}ima op{tina Srebrenica
9. i drugi NN izvr{ioci, do sada neidentifikovani.28

28 (KP-KU-31/93 DC-1/15)
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 172

Dana 28. avgusta 1992. god. pripadnici paravojnih formacija zelenih beretki
Srebrenica na svirep na~in iz zasjede na putu Pe}i-Skelani na mjestu zvanom Milanova
vodenica ubili ~etiri lica srpske nacionalnosti koji su se nalazili u putni~kom
motornom vozilu marke "Zastava 750".
Ubijena su slijede}a lica:
1. @ivkovi} Svetozar, sin Drage, ro|. 1915. god., iz sela @ivkovi}a,
2. @ivkovi} Stanko, sin Qubomira, ro|. 1936. god., iz sela @ivkovi}a,
3. Milanovi} Dragan, sin Radenka, ro|. 1951. god., iz sela @ivkovi}a,
4. A}imovi} Krstina, k}i Milenka, ro|. 1920. god., iz sela @ivkovi}a.
Neposredni izvr{ioci ovog zlo~ina pod komandom Nasera Ori}a su slijede}i:
1. Deli} Mersudin, zv. Zuka, sin Ohrana, komandir grupe, ro|. 03.01.1972. god. u selu
Dobraku, op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici,
2. Softi} Kadrija, sin Jusufa, ro|. 04.11.1971. god. u selu Dobraku op{tina
Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici,
3. Xani} Fahrudin, zv. Baja, sin Zuhde, ro|. 03.01.1973. god. u selu Dobraku op{tina
Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici,
4. Nuhanovi} Jusuf, zv. Zele, ro|. u selu Sulisama, op{tina Skelani, privremeno
nastawen u Srebrenici,
5. Pejnanovi} Mirzet, sin Tahmaza, ro|. u selu Poqaku zaseok Mili~evi}i,
op{tina Skelani, privremeno nastawen u Srebrenici. 29

Od 17. do 25. septembra 1992. g. muslimanske oru`ane formacije koje pripadaju


Srebrenici izvr{ile su pet ubistava srpskih civila i to:
1. Nikoli} (Milovana) Todor, ro|en 1951. g., ubijen 20. 09. 1992. g. u Lozni~koj
Rijeci, op{tina Bratunac
2. Jovanovi} Drago, ro|en 1962. g. iz Sikiri}a op{tina Bratunac, ubijen 21. 09.
1992. g.
3. Ili} Mili}, ro|en 1972. g.

29Dokaz: Krivi~na prijava broj 15-18-02-49/92 od 22.06.1993. god.) DC-1/13.


173 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Andri} (Bogomira) Qubi{a, ro|en 1960. g. ubijen 17. 09. 1992. u Lozni~koj Rijeci
5. Simi} (Ratka) Miodrag, ro|en 1963. g.
Za po~iweno krivi~no djelo nisu otkriveni po~inioci.

Dana 24. septembra 1992. god. napadnut je rudnik boksita Mili}i-povr{inski kop
"Bra}an" i obezbje|ewe rudnika od strane muslimanskih snaga koji je planiran od strane
Ori} Nasera i izveden pod wegovom komandom, obezbje|ewe rudnika je dovedeno u okru`ewe
kojom prilikom su muslimani ubili sedam ~uvara rudnika i to:
1. Su{i} Milivoja, ro|. 1958. g.
2. [alipurevi} Slavka, ro|. 1971. g.
3. [alipurevi} Vidoja, ro|. 1960. g.
4. Gordi} Slavka, ro|. 1958. g.
5. Lalovi} Zorana, ro|. 1961. g.
6. Gligorevi} Miodraga, ro|. 1956. g. i
7. Panti} Rajka.
Po izvr{enom ubijawu rudni~ke stra`are muslimani su zapalili upravnu zgradu
rudnika, kao i radionicu.
Rudni~ku stra`u koju su opqa~kali 24. septembra. 1992. god. muslimani su ubijali na
najsvirepije na~ine (paqewem, sje~ewem i rezawem dijelova tijela, ga`ewem qudi tenkom,
ubijawem tupim predmetima i klawem).
Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
1. Ori} Naser, ro|. 1967. god. u Poto~arima op{tina Srebrenica
2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska, op{tina Srebrenica
3. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica
4. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica
5. Bekti} Mujo iz sela Podgaj op{tina Srebrenica
6. Omerovi} (Ja{ara) Safet zv. Mi{, ro|. 08. 04. 1971. god. u selu Voqevica
op{tina Bratunac
7. Muratovi} (Omera) Xemo iz Nuri}a op{tina Vlasenica
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 174

8. Osmanovi} (Osmana) Muhidin zv. Braco


9. Avdi} Edin
10. Hasanovi} Hasan
11. Omerovi} Smajil zv. Ferda
12. Omerovi} Mevludin zvPiki
13. Sulejmanovi}
14. Sulejmanovi}
15. Sulejmanovi}
16. Emki} Hajro
17. Emki} Midhad
18. Emki} Xevad
19. Emki} Ramiz
20. Malni} Mevludin
21. A`li} (Abdulaha) Ramiz
22. Sal~inovi} (Beute) Ibrahim
23. Sal~inovi} (Abdurahmana) Murat
24. Suqi} (Huseina) Sulejman30

Dana 24. septembra 1992. god. jake muslimanske snage predvo|ene Ori} Naserom,
Tursunovi} Zulfom i Cakurom su napale srpsko selo Podravawe op{tina Mili}i. Osim
predvo|ewa ovu akciju su isti i planirali. Selo je u momentu napada bilo puno civila-
Srba. Opkoliv{i selo muslimani su ubili 27 mje{tana, a radilo se uglavnom o `enama,
starcima i braniocima sela i to:
1. Perendi} Tomislav, ro|. 1932. god., nestao
2. Vasi} Milijan, ro|. 1951. god.
3. Perendi} Stanko, ro|. 1935. god.

30 (15-17/02-KU-2/93 od 17. 06. 93. god. DC-1/13).


175 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. Jovanovi} Vojin, ro|. 1922. god.


5. Jovanovi} Svetozar, ro|. 1933. god.
6. Lazarevi} Rade, ro|. 1920. god.
7. Perendi} Spasenija, ro|. 1932. god.
8. Mitrovi} Drago, nije na|en
9. Tomi} Gojko, ro|. 1930. god.
10. Tomi} Mihajlo, ro|. 1941. god.
11. [arac Du{an, ro|. 1964. god.
12. Marinkovi} Milo{, ro|. 1935. god.
13. Marinkovi} Rade, ro|. 1961. god.
14. Marinkovi} Milovan, ro|. 1955. god.
15. Marinkovi} Dikosava, ro|. 1938. god.
16. [arac Mitar, ro|. 1963. god.
17. Jovanovi} Svetozar, ro|. 1933. god.
18. [arac Milan, ro|. 1929. god.
19. [arac Mirjana, ro|. 1943. god.
20. Vasi} Milisav
21. Mitrovi} Mihajlo, ro|. 1932. god.
22. Perendi} Miladin, ro|. 1924. god.
23. Petrovi} Milomir, ro|. 1951. god., nestao
24. Marinkovi} Radovan, ro|. 1938. god., nestao
25. Mitrovi} Ru`a, ro|. 1927. god., nestala
26. Mitrovi} Drago, ro|. 1925. god., nestao
27. Petrovi} Mileva, ro|. 1948. god.
Istog dana, po ubijawu civila, muslimani su zapalili selo koje je brojalo 73 ku}e,
paqewem su uni{tili i mnoge druge gospodarske objekte uz prethodno pqa~kawe.
Osumwi~eni za navedeni zlo~in su:
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 176

1. Ori} Naser,
2. Tursunovi} Zulfo, iz sela Su}eska, op{tina Srebrenica
3. Ademovi} Ibrahim zv. Cakura iz sela \ile op{tina Vlasenica
4. Hirki} Maho, iz Kutuzereva op{tina Srebrenica
5. Mirzet, na~elnik SJB Srebrenica
6. Hamed iz sela Kutuzera op{tina Srebrenica
7. Ademovi} (Adema) Osman, ro|. 16. 05. 1937. god. u \ilama op{tina Vlasenica
8. Aj{i} Sabrija, iz Kutuzera op{tina Srebrenica
9. Aj{i} Sabit iz Kutuzera op{tina Srebrenica
10. Deli} Ramiz, iz Bijelog Poqa op{tina Srebrenica
11. Hirki} Alija zv. Kiqara iz Kutuzera op{tina Srebrenica
12. Deli} Ibro, iz Kutuzera op{tina Srebrenica
13. Islam i brat mu, iz sela Osma~e op{tina Srebrenica
14. Osman zv. ]imowa iz Qeskovika op{tina Srebrenica
15. Pali} ([abana) Adem, ro|. 03. 03. 1958. god., iz Kriva~a op{tina Han Pijesak
16. Mustafi} Kemo, iz Pala op{tina Srebrenica
17. "Dule" i "Beli"
18. Begi} Medo, iz Slapovi}a op{tina Srebrenica.31

Dana 05. oktobra 1992. god. iste muslimanske jedinice iz Srebrenice napale su sela:
Vrane{evi}e, Tuk, Jur~inovi}e, dio Stanojevi}a, Rasova~i}e, Fakovi}e, Divovi}e,
Radijevi}e, Boqevi}e i Kutije{e, op{tinu Bratunac te dok su izvodili poqoprivredne
radove ubili su sqede}e civile:
1. \oki} \oko
2. \oki} Milovan (1936)
3. \oki} Svetozar (1965), na|en bez glave

31 (KU-3/93 DC-1/13).
177 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

4. \uki} Radovan
5. \oki} Sreten (1938), zate~en sa odsje~enom glavom
6. \oki} Vidoje (1954)
7. Stjepanovi} Stanojka (1922), zapaqena
8. Nikoli} ^uba, zapaqena
9. Suboti} Milomir (1960), smrskana lobawa
10. Nikoli} Milovan, smrskana lobawa
11. Savi} Radovan (1919), zapaqen
12. Bo`i} Desanka (1927)
13. Markovi} Slavka
14. Risti} Milutin (1940)
15. Vasi} Vladan (1929)
16. Vasi} Stanoja (1930)
17. Risti} Zarija (1928)
18. Prodanovi} Petra (1927)
19. Markovi} Radoje
20. Nikoli} Petko (1954), zapaqen.
Sve ku}e i sela su popaqena, imovina opqa~kana, pa i {kole, crkva i crkveni objekti.
Za ovaj napad i genocid dati su fotosnimci i druga dokumentacija.
Osumwi~eni za navedeni zlo~in:
1. Ori} Naser
2. Tursumovi} Zulfo iz sela Su}eska, sa prebivali{tem u Su}eskoj, op{tina
Srebrenica
3. Rexi} Alija sin Abdurahmana, ro|. 22. 12. 1948. god. u Abduli}ima, sa
prebivali{tem u istom mjestu, op{tina Bratunac, Musliman
4. Hasanovi} [aban, sin Ahme, ro|. 20. 12. 1943. god. u Abduli}ima, sa
prebivali{tem u mjestu ro|ewa,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 178

5. Hasanovi} Izet, sin [aban, ro|. 01. 01. 1958. god., u Abduli}ima, sa
prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac
6. Smailovi} Ramo, sin Zaima, ro|. 08. 06. 1953. god., u Abduli}ima, sa
prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac
7. Hasanovi} Almaz, sin [abana, ro|. 07. 06. 1970. god., u Abduli}ima, sa
prebivali{tem u mjestu ro|ewa, op{tina Bratunac
8. Mujki} Alija, sin Salke, zv. Alica, ro|. 26. 01. 1952. god. u Abduli}ima, gdje i
`ivi, op{tina Bratunac
9. Mujki} Ibrahim, sin Nurije iz sela Abduli}a, Bratunac
10. Mahmutovi} Nasir, sin Behaije iz @aweva op{tina Bratunac
11. Mahmutovi} Fejzo, sin Ibrahima iz @aweva, op{tina Bratunac
12. Smailovi} Elizabet, sin Nurije, iz Poznanovi}a zaseok Dedi}i, op{tina
Bratunac
13. Jusi} [emso, sin Nurije, iz Poznanovi}a zaseok Dedi}i, op{tina Srebrenica
14. Malki} Xevad, sin Osmana iz Poznanovi}a op{tina Srebrenica, po zanimawu
u~iteq
15. Bekti} Behaija
16. Mehmed iz sela Dedi}i, op{tina Srebrenica
17. Hasanovi} Fahrudin zv. "Beli", sin Edhema, ro|. 30. 09. 1965. god. u Piri}ima
op{tina Bratunac
18. Hasanovi} Sabahudin, sin Edhema, ro|. 14. 03. 1968. god. u Piri}ima, op{tina
Bratunac
19. Hajrudin iz sela Dedi}i, op{tina Srebrenica
20. Jusi} Vekaz, sin Mehmeda iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
21. Bekti} Idriz, iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
22. Dervi{evi} Rahmadan, sin Mahmuta iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
23. [e}i} Salko sin Himze iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
24. [e}i} Izet, sin Himze iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
25. Salihovi} [eval, sin [evke iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
179 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

26. Husi} Nezir, sin Re{ida iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica


27. Husi} Suqo, sin Fadila iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
28. Alihoxi} Smajo, sin ]amila iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
29. [e}i} Fikret, sin Ismeta iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
30. [e}i} Senahid, sin Akifa iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
31. Jakubovi} Ibro, sin [ahmana iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
32. Jakubovi} Muj~in sin Muje iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
33. Jakubovi} Fikret, sin Muje iz Mo}evi}a op{tina Srebrenica
34. Dervi{evi} (Rahmana) sin-milicioner, radio u Skelanima, op{tina
Srebrenica
35. Memi} Hasan, (1934. ) iz Gorwe Orlice op{tina Bratunac
36. Ma{i} Behadil iz Gorwe Orlice-Bratunac
37. Avdi} Edin
38. Hasanovi} Hasan
39. Omerovi} Smajil
40. Avdi} Vahid
41. Emki} Najro
42. Emki} Xevad
43. Sulejmanovi} Jusuf
44. Sulejmanovi} [efket
45. Aqi} Sabahudin
46. Avdi} Vehid.
Sva gore navedena lica su muslimanske nacinalnosti i pripadnici oru`anih
formacija sa podru~ja Srebrenice kojima komanduje Naser Ori}32.

32(KU-45/93 od 30. 06. 1993. god. DC-1/14)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 180

Dana 3. decembra 1992. god. napadnut je povr{inski kop "Bra}an", kojom prilikom je
ubijen ~uvar rudnika:
Mili} @eqko, ro|. 1973. g.

U drugoj polovini 1992. god. ubijena je od strane muslimanskih oru`anih snaga sa


podru~ja Srebrenice:
1. medicinska sestra Milanovi} Rada,
2. Zeki} Slobodan,
3. wegova majka Zeki} Zaga,
4. Mihajlovi} An|a,
5. zaklan Dimitrovski Krsto, a wegova supruga
6. Dimitrovski Velinka je na|ena mrtva na gradskom smetqi{tu kod Srebrenice.

Dana 14. decembra 1992. god. u selu Sase op{tina Srebrenica zarobqen je
Milanovi} Mi}o, starac koji je tako|e podlegao u zatvoru od mu~ewa.
Za ovo krivi~no djelo osumwi~eni su:
1. Ori} Naser,
2. Halilovi} Emir, sin Safeta, sa prebivali{tem u Poto~arima op{tina
Srebrenica, pripadnik tzv. Armije BiH, po nacionalnosti musliman33.

Dana 14. 12. 1992. god. u ranim jutarwim ~asovima (oko 6:,00) jake muslimanske snage su
napale srpska sela: Sikiri}e, Loznicu i Bjelovac, op{tina Bratunac, i po~ele ubijati
civilno stanovni{tvo koje je do tada u selu mirno spavalo. Na taj dan muslimani su ubili
vi{e desetina civila, vi{e lica ranili, selo opqa~kali i onda zapalili.
Planirawe ove akcije je u~iweno i izvedeno pod komandom Ori} Nasera, Tursumovi}
Zulfe i dr., a glavnu rije~ u svemu je imao Ori} Naser koji je ina~e komandovao tzv.
subregijom. U navedenom napadu smrtno su stradali:

33 (KP broj 13/02-230-120/95 DC 1/13)


181 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

1. Mitrovi} (Bogosav) Sre}ko, ro|. 1937. god.,


2. Todorovi} (Krsto) Borko, ro|. 1949. god.,
3. Filipovi} (Dragoqub) Dragan, ro|. 1962. god.,
4. Jovanovi} (Petar) \oko, ro|. 1936. god.,
5. Jovanovi} (Veselin) Milo{, ro|. 1928. god.,
6. Banki} (Miladin) Obrenija, ro|. 1934. god.,
7. Mati} (Vukadin) Desimir, ro|. 1928. god.,
8. Mati} (Radivoj) Sne`ana, ro|. 1965. god.,
9. Ili} (Kosta) Radojka, ro|. 1935. god.,
10. Damwanovi} (Svetozar) Nedeqko, ro|. 1959. god.,
11. Mitrovi} (Bogosav) Rada, ro|. 1949. god.,
12. Simi} (Svetolik) Radosav, ro|. 1937. god.,
13. [arac (Ranko) Dragan,
14. Andri} (Ante) Kazimir, ro|. 1952. god.,
15. Nikoli} (Vlado) Veqko, ro|. 1971. god.,
16. Petrovi} (Bogdan) Mla|en, ro|. 1958. god.,
17. Ili} (Mi}e) Milun, ro|. 1939. god.,
18. Mati} (Radovija) Gordana, ro|. 1967. god.,
19. Luki} ^ede) Krstina, ro|. 1948. god.,
20. Tanasi} (Qubisava) Milomir, ro|. 1939. god.,
21. Simi} (Vasilije) Grozdana, ro|. 1931. god.,
22. Tanasi} (Sretena) Radovan, ro|. 1923. god.,
23. Nedeqkovi} (Bogoquba) Milomir, ro|. 1940. god.,
24. Nedeqkovi} (Cvetislava) Ratko, ro|. 1946. god.,
25. Ili} (Blagoja) @ivojin, ro|. 1928. god.,
26. Mari} Stanoje, ro|. 1951. god.,
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 182

27. Mati} (Ilije) Radivoje, ro|. 1937. god.,


28. Luki} (Radivoja) Vida, ro|. 1933. god.,
29. Petrovi} (Milana) Mirko, ro|. 1972. god.,
30. Damqanovi} (Radivoja) Slavomir, ro|. 1972. god.,
31. Simi} (Ranka) Zlatan, ro|. 1960. god.,
32. Simi} (Svetolika) @ivadin, ro|. 1946. god.,
33. Petrovi} (Miladina) Slobodan, ro|. 1976. god.,
34. Mirkovski Bojan
35. Nedeqkovi} (Obrada) Qubisav, ro|. 1925. god.,
36. Petrovi} (Krste) Mirko, ro|. 1920. god.,
37. Miladinovi} (Petka) ^edo, ro|. 1975. god.,
38. Vu~eti} (Radosava) Milenko, ro|. 1975. god.,
39. Filipovi} (Milisava) Dragoqub, ro|. 1942. god.,
40. Miladinovi} (Petka) Mirko, ro|. 1971. god.,
41. Jovanovi} (Petka) Milan, ro|. 1948. god.,
42. Kne`evi} @eqko, ro|. 1966. god.,
43. Filipovi} (Ne|e) Stevo, ro|. 1951. god.,
44. Jovanovi} (Mali{e) Zlata, ro|. 1911. god.,
45. Tanasi} (Petra) Milan, ro|. 1957. god.,
46. Vu~eti} (Save) Radovan, ro|. 1943. god.,
47. Despotovi} Slobodan
48. Tri{i} (Obrada) Obrenija, ro|. 1931. god.,
49. Stevanovi} (Branka) Dragi{a, ro|. 1966. god.,
50. Prodanovi} (rade) Du{an, ro|. 1931. god.,
51. To{i} (@ivorada) Milorad
52. Petrovi} (Bodana) Miodrag, ro|. 1948. god.,
183 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

53. Savi} Mitar


54. Ili} Milisav
55. Tri{i} Zoran
56. Simi} Ratko
57. Luki} Cvjetko
58. Mitrovi} Sre}ko
59. Vuleti} Branko, star oko 40 godina
Pored naprijed navedenih istog dana raweni su sqede}i civili:
1. Ne{kovi} (Rajka) Slobodan, 1972. g. Pobr|e
2. Petrovi} (Sretena) Rade, 1974. Srebrenica
3. Spasojevi} @ivko, 1944. Pobr|e
4. Tomi} (Spomenka) Dragan, 1964. [abac
5. Bawac (Jure) @eqko, 1971. Zrewanin
6. Josipovi} (Drage) Miodrag, 1959. Bratunac
7. Petrovi} (Stanka) Ratko, 1942. B. Ba}i}i
8. Vasovi} (Dragomira) Perica, 1962. Bratunac
9. Kosani} (Milorada) Jakov, 1947. Bratunac
10. \okanovi} (Slobodana) @eqko, 1973. Bratunac
11. Luki} (Rada) Milan, 1971. Pobr|e
12. Radi} (Milorada) Brano, 1967. Pobr|e
13. Vasi} @eqko, Bratunac
14. \urkovi} (Vasilije) Radoslav
15. Jovanovi} Radoje
16. Jovanovi} Stojan
17. Gruji~i} Sveto
18. Jeremi} Jovo
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 184

19. Petrovi} Radomir


20. Cvjetinovi} Dragoqub, 1955.
21. Jovanovi} Veselka
22. Ili} Vidoje, 1937.
23. Vu~eti} Milivoje
24. Petrovi} Borka, 1952.
25. Andri} Ranko, 1952.
26. Nedeqkovi} Dragica
27. Jovanovi} Milenko
28. Simi} Zoran
29. Stojanovi} Milenko
30. \ekanovi} Petronije
31. Kova~evi} Aleksa
32. Damjanovi} Bo`ana
33. Ili} Bogdana, 1947.
34. Mihajlovi} Sre}ko, 1934.
35. Lazi} Stevanija (70 godina)
36. N. N. Stojan
37. Luki} Cvetko
38. Stanojevi} Miroslav
39. Simi} Milovan
40. Jovanovi} Miladin
41. Prodanovi} Krsto
42. Vi}ovac Boban Mladenovac
43. Jovanovi} Milena
44. Simi} Lazar Bratunac
185 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

45. Vu~eti} Radosav


46. Damjanovi} Milenko Novi Sad
47. Mitrovi} Sreten Sikiri}i
48. Luki} Pero
49. Nedeqkovi} Mladen
50. Mitrovi} Milivoje Sikiri}i
51. Luki} Goran
52. Petrovi} Jovanka L. Rijeka
53. Luki} Milivoje
54. Mitrovi} Miroslava
55. Prodanovi} Novak
56. Milo{evi} Milosav
57. Jakovqevi} Borivoje
58. Petrovi} Sreten 4. Bataqon
59. ]irkovi} Radisav
60. Backovi} Marinko 4. Bataqon
61. Stevi} Stevo 1. Bataqon
62. Vasi} Radomir 1. Bataqon
63. Mimi} Ratko TO Vukovar
64. Peri{i} Ivan
65. Dmitrov Danijel
66. Mati} Stajka
67. Filipovi} Dara
68. Nikoli} Stanoje
69. Lazi} Stevanija
70. Ristanovi} Risto
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 186

71. Mi}i} Neboj{a


Za ovo djelo, ratni zlo~in prema civilnom stanovni{tvu (~lan 142. KZ SFRJ),
osumwi~eni su:
1. Ibrahimovi} Bego zv. Austrija, sin Zefke, ro|en 04. 07. 1959. god. u Srebrenici
sa stanom u Biqa~i broj 60, Bratunac,
2. Salihovi} Edhem, sin Rame, ro|. 14. 01. 1945. god. u Biqa~i-Bratunac
3. Salihovi} Fikret, sin Edhema, ro|. 28. 04. 1970. god. u Biqa~i-op{tina
Bratunac
4. Salihovi} Midhat, sin Edhema, ro|. 1969. god. u Biqa~i, op{tina Bratunac
5. Begzadi} Hajrudin, sin Alije, ro|. 22. 02. 1969. god. u selu Piri}i, op{tina
Bratunac
6. Sinanovi} Re{ad, sin Rahmana, ro|. 15. 10. 1949. god. u selu Piri}i, op{tina
Bratunac
7. Sinanovi} zv. Biba, na~elnik SUP Bratunac
8. Sinanovi} Muriz, sin Rahmana, ro|. 30. 11. 1963. god. u Bratuncu, sa stanom u
Bjelovcu
9. Malagi} Hajrudin, sin Hilme, ro|. 1945. god. u Osmacima op{tina Srebrenica,
sa prebivali{tem u Loznici
10. Ibri} Alija zv. Kurta, sin Muje, ro|. 28. 07. 1947. god.
11. Kiveti} Esma, k}i Mule, ro|. 20. 03. 1951. god. u Prahi}ima op{tina Srebrenica
12. Otanovi} Mithat zv. Mija~, iz Srebrenice
13. Jur{umovi} Zulfo iz sela Su}eska op{tina Srebrenica
14. Mehmedovi} Kemal zv. Kemo iz sela Pale op{tina Srebrenica
15. Hasanovi} Mirza
16. Ahmetovi} Haris zv. Hari, iz Srebrenice
17. Tursumovi} Zulfo, iz sela Su}eska op{tina Srebrenica
18. Omerovi} Smajil
19. Hasanovi} Emin
20. Hasanovi} Seid
187 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

21. Avdi} Edin


22. Halilovi} Behrem
23. Emki} Hajro
24. Emki} Xevad
25. Kadri} [efket
26. Avdi} Fahrudin
27. Avdi} Husein
28. Omerovi} Ramo, sin Omera, ro|. 20. 10. 1960. god. u Sikiri}u op{tina Bratunac
29. Jusi} Kadrija, sin Sejfe, ro|. 01. 01. 1960. god. u Voqevici op{tina Bratunac
30. Bekti} [aban, sin Omera, ro|. 06. 07. 1949. god. u Je{evi op{tina Bratunac
31. Ori} Naser
32. Mehoqi} Hakija, biv{i milicionar
33. Omerovi} Safet zv. Mi{
34. Mehmedovi} Ekrem zv. Konxa, sin Nurifa iz Voqevice op{tina Bratunac
35. Kara

Dana 23. decembra 1992. god. na putu Cikotska Rijeka op{tina Srebrenica izvr{ena
je zasjeda na kamion pod komandom Muminovi} [abana i tom prilikom smrtno stradalo
masakrirawem 11 lica srpske nacionalnosti tako {to su im vadili o~i, odsijecali
pojedine dijelove tijela, klali ispod vrata i sa strane, `ive palili, razbijali glave tupim
predmetima, probadali no`evima, i to:
1. \uri} (Milo{a) Dragan, ro|en 12. 07. 1953. god. u G. Zabukoviku, op{tina
Vlasenica
2. Juro{evi} (Joje) Vidosav, ro|en 26. 04. 1955. god. u Ne|eqi{tima, op{tina
Vlasenica
3. Korpivica (Nikole) Radivoj, ro|en 20. 05. 1953. u Mi{aru, op{tina Vlasenica
4. Krsti} (Pere) Sreto, ro|en 14. 07. 1948. u Metali{tima, op{tina Vlasenica
5. Lazarevi} (Vlade) Stanko, ro|en 18. 06. 1966. u Sadi}ima, op{tina Vlasenica
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 188

6. Malikanovi} (Riste) Ratko, ro|en 21. 05. 1953. u Vrto~u, op{tina Mili}i
7. Nikoli} (Mla|ana) Bogdan, ro|en 08. 02. 1956. u Vlasenici
8. Ostoji} (Milorada) Milenko, ro|en 07. 03. 1944. u Kozjoj Ravni, op{tina
Vlasenica
9. Radulovi} (Borivoja) Dragan, ro|en 02. 02. 1963. u Cvijetwu, op{tina Vlasenica
10. Stani} (Danila) Radosav, ro|en 08. 03. 1946. u Grabovici, op{tina Vlasenica
11. Tatomirovi} (Ne|e) Mladen, ro|en 15. 09. 1956. u Sarajevu,
a raweno 10 lica i to:
1. Danilovi} Jovan iz Mi{ara
2. \uri} Dragan iz G. Zulukovika
3. Kova~evi} Milorad iz Sadi}a
4. Lazarevi} Milivoje iz Sadi}a
5. Gari} Milan iz Grabovca
6. Miqani} Vujadin iz Vlasenice
7. Mi{i} Milan iz Sadi}a
8. Gaxunovi} Radosav iz Kr~evina
9. Ivanovi} Milan iz Vlasenice
10. Plakalovi} Zoran iz Cikota
Osumwi~eni za ratni zlo~in su:
1. Muminovi} [aban, sin [ahbaza, ro|. 1960. god. u Cerskoj op{tina Vlasenica,
komandant 1. Ceranskog diverzantskog odreda u Cerskoj tzv. Armije BiH,
2. Sulejmanovi} Mirsad zv. Skejo, sin [abana, ro|. 17. 04. 1967. god. u Skuri}ima
op{tina Vlasenica, komandir 3. ~ete Ceranskog odreda tzv. Armije BiH,
3. Hoxi} Ferid, sin Avde, ro|. 02. 12. 1959. god. u selu Drum, op{tina Vlasenica,
komandant OS Vlasenica u Cerskoj tzv Armije BiH,
4. Muminovi} [ahbaz, sin [abana, ro|. 1945. god. u Cerskoj op{tini Vlasenica,
pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH,
189 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

5. [iqkovi} Admir, sin Avde, ro|. 02. 01. 1972. god. u Cerskoj op{tini
Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv. Armije BiH,
6. Muratovi} Nurif, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog
odreda tzv. Armije BiH,
7. Mustafi} Hasan, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog
odreda tzv. Armije BiH,
8. Muratovi} Rasim, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog
odreda tzv. Armije BiH,
9. Muratovi} Mustafa, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik
Ceranskog odreda tzv. Armije BiH,
10. Ahmetovi} Ibro, ro|en u Cerskoj op{tini Vlasenica, pripadnik Ceranskog
odreda tzv. Armije BiH,
11. ^ehaji} Bajro, iz Smaji}a op{tina Vlasenica, pripadnik Ceranskog odreda tzv.
Armije BiH,
12. Korkutovi} Ibrahim zv. Tako iz Cerske, op{tina Vlasenica34.

Januara 1993. god. iste muslimanske jedinice odvele su u srebreni~ki zatvor


@ivanovi} Bogdana, ro|. 1927. god. iz sela ]osi}i op{tina Skelani i Kostadina (Riste)
Popovi} ro|. 1947. god. iz Kravice op{tina Bratunac, gdje su u srebreni~kom zatvoru
podlegli udarcima.
Dana 7. januara 1993. god. na srpski Bo`i} u ranim jutarwim ~asovima od strane
muslimanskih oru`anih snaga iz Srebrenice pod komandom Ori} Nasera izvr{en je napad
na MZ Kravice op{tina Bratunac i to: Kravica, Je`evica, Kaji}i, [iqkovi}i,
Opravdi}i, Popovi}i, Mandi}i, Bawevi}i, O~enovi}i, Rusi}i, Dolovi, Jasikova~a i tom
prilikom ubijeno 48 gra|ana, me|u kojima i starci, i `ene a sela opqa~kana i popaqena.
Ubistva uz masakre izvr{ena su nad sqede}im gra|anima srpske nacionalnosti:
1. Bo`i} Mara, 1909 Mandi}i Mandi}i
2. Eri} (Mikaila) Negoslav Kravica Kravica
3. Eri} Nikole Krstina Kravica Kravica
4. Lazi} Du{ana Krsto, 1933. B. Ba}i}i B. Ba}i}i

34 (KP broj 13-2/02-230-27/96 DC 1/13)


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 190

5. Milanovi} Milana Vitomir, 1942. Popovi}i Popovi}i


6. Nikoli} Cvijana Mitar, 1927. Kaji}i Kaji}i
7. Nikoli} Marka Vaso, 1920. B. Ba}i}i B. Ba}i}i
8. Oba~ki} Qubica, 1918. D. Mratiwci D. Mratiwci
9. Popovi} Koste Risto, 1920. Kravica Kravica
10. Simi} Stanka Novak, 1934. Popovi}i Popovi}i
11. Stevanovi} Vasiqa Tankosava, 1938. B. Ba}i}i B. Ba}i}i
12. Stojanovi} Stojana Vladimir, 1915. B. Ba}i}i B. Ba}i}i
13. Tri{i} Mikajla Vidosava, 1946. Je`estica Je`estica
14. \ukanovi} Riste Nevenka, 1946. Je`estica Je`estica
15. Bo`i} Stojana Stevo, 1951. Mandi}i Mandi}i
16. Bogi~evi} Jovana Slobodan, 1945. Kravica Kravica
17. Bogi~evi} Qubomira Radojko, 1954. Je`estica Kravica
18. Bogi~evi} Qubomira Vojislav, 1949. Kravica Kravica
19. Bogi~evi} Slobodana Novica, 1976. [iqkovi}i [iqkovi}i
20. Dolijanovi} Du{ana Miladin, 1963. Kravica Kravica
21. Gavri} Paje Pajkan, 1963. Kravica Kravica
22. Joki} Stojana Milo
23. Jovanovi} Mitra Stojan, 1948. Kravica Kravica
24. Jovanovi} Vujadina Radomir, 1959. Je`estica Je`estica
25. Miladinovi} Dragomira Ratko, 1959. Je`estica Kravica
26. Miladinovi} Dragomira \or|o, 1958. Je`estica Kravica
27. Miladinovi} Milorada Ne|o, 1937. Je`estica Kaji}i
28. Miladinovi} Ne|e Dragan, 1970. Je`estica Kaji}i
29. Mom~ilovi} Drage Miladin, 1935. Opravdi}i Opravdi}i
30. Nikoli} Cvijetina Gordan, 1958. Kravica Kravica
191 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

31. Nikoli} Todosije Milovan, 1946. Kravica Kravica


32. Ostoji} Riste Milovan, 1949. Je`estica Kravica
33. Ostoji} Riste Mitar, 1934. Je`estica Kravica
34. Pavlovi} Radovana Radoje, 1934. Lipenovi}i [iqkovi}i
35. Popovi} Riste Kostadin, 1947. Kravica Kravica
36. Radovi} Drage Bo`o, 1943. [iqkovi}i [iqkovi}i
37. Radovi} Gojko, Kravica Kravica
38. Radovi} Qube Radenko, 1974. Kravica Kravica
39. Radovi} Radosava Dragan, 1968. Kravica Kravica
40. Radovi}\or|e Vaskrsija, 1956. Kravica Kravica
41. Savqevi} Save Mile, 1964. Kravica [iqkovi}i
42. Stevanovi} Radova Milan, 1973. Kravica Kravica
43. Veselinovi} Kostadina Lazar, 1935. Kravica Kravica
44. Vi{wi} Todora Ratko, 1949. Sarajevo [iqkovi}i
45. \oki} Stanka Stanoje, 1941. Mratinci Kravica
46. \ukanovi} Mike Bo{ko, 1928. Je`estica Je`estica
47. \ukanovi} Vlade Ivan, 1954. Je`estica Je`estica
48. \ukanovi} Vlade Krsto, 1935. Je`estica Je`estica
Postoji osnovana sumwa da su po~inili krivi~no djelo iz ~lana 142. KZ. SFRJ sqede}a
lica:
1. Ori} Naser,
2. Tursumovi} Zulfo,
3. Mehoqi} Hakija, ro|. 1949. u Srebrenici
4. Merxani} (Ismeta) Nezir, ro|. 17. 04. 1963. god. u Glogovoj op{tina Bratunac
5. Omerovi}(Salka) Medo, ro|. 07. 12. 1952. god. u Urkovi}ima op{tina Bratunac
6. Muj~inovi} (Ibre) Sulejman, ro|. 02. 03. 1957. god. u Pobu|u op{tina Bratunac
7. Mehi} (Osmana) Junuz, ro|. 05. 03. 1958. god. u Jagodwi op{tina Bratunac
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 192

8. [abi} Vejiz, ro|. u Kowevi} Poqu op{tina Bratunac


9. Goli} (Latifa) Ejub, ro|. 17. 05. 1958. god. u selu Glogova op{tina Bratunac
10. Omerovi} (Ismeta) [a}ir, ro|. 26. 02. 1957. god. u Pobu|u op{tina Bratunac
11. Bekti} (Hasiba) [aban, ro|. 13. 06. 1951. god. op{tina Bratunac
12. Jusi} (Sejfe) Kadrija, ro|. 01. 01. 1960. god. u Voqavici op{tina Bratunac
13. Salihovi} [emsudin iz sela Stubli} op{tina Vlasenica
14. Avdi} Murat iz Stubli}a op{tina Vlasenica
15. Mustafi} Fikret
16. Muminovi} [aban
17. [iqkovi} Amir
18. Omerovi} Ramo
19. Johi} Muhamed
20. Duri} Murat
21. Be}irovi} Munib
22. Be}irovi} [ahbaz
23. Be}irovi} Fadil
24. Be}irovi} Bajro
25. Be}irovi} Mevludin
26. Osmanovi} Mu{an zv. Tajo
27. Mehi} Zaim35

Dana 16.01.1993. god. muslimanske oru`ane snage napale su srpska sela Kostolomce,
zaseok ]osi}i, @abokvicu sa zaseocima Kalimani}e i Skelane svo op{tina Skelani pod
rukovodstvom Ori} Nasera, komandanta muslimanskih snaga (SUB regija) Srebrenica.
Napadom na Skelane je direktno rukovodio Tihi} Ahmo, na selo Kostolomce - ]osi}i
napadom je rukovodio Tursunovi} Zulfo, a napad na Kalimani}e vodio je Ali} Edin iz

35 (KU-50/93 od 24. 07. 1993. DC-1/14)


193 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Ostaca. Tom prilikom je vr{eno ubijawe civilnog srpskog stanovni{tva koje se nalazilo
kod svojih ku}a, pa su u ovom napadu ubili 61 lice dok je naknadno jedno dijete od
zadobijenih povreda podleglo - {to zna~i radi se o 62 `rtve. Ubijawe je vr{eno uglavnom
iz snajperskog oru`ja.
Ubijena su slijede}a lica:
1. Dimitrijevi} Aleksandar, ro|. 1987.god.
2. Dimitrijevi} Dragan, ro|. 1964. god.
3. Gligi} Aleksa, ro|. 1968. god.
4. Ili} Neboj{a,
5. Ivanovi} @elimir, ro|. 1968. god.
6. Ivanovi} Mile, ro|. 1952. god.
7. Jakovqevi} Milenko,
8. Jakovqevi} Milenko, ro|. 1957. god.
9. Jakovqevi} Milija, ro|. 1957. god.
10. Jankovi} Milenija, ro|. 1963. god.
11. Jawi} [epo, ro|. 1947. god.
12. Jawi} An|a, ro|. 1927. god.
13. Jawi} Simo, ro|. 1948. god.
14. Jovanovi} Milan,
15. Kova~evi} Radosava, ro|. 1915. god.
16. Maksimovi} Damqan, ro|. 1934. god.
17. Maksimovi} Savo, ro|. 1932. god.
18. Markovi} Milun, ro|. 1970. god.
19. Mijatovi} Vlado, ro|. 1966. god.
20. Milanovi} Du{anka, ro|. 1920. god.
21. Milanovi} Ilija, ro|. 1922. god.
22. Milanovi} S. Marko, ro|. 1954. god.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 194

23. Milo{evi} Radoje, ro|. 1960. god.


24. Milovanovi} Milenko, ro|. 1941. god.
25. Mitrovi} Darinka, ro|. 1922. god.
26. Mitrovi} Mirko, ro|. 1940. god.
27. Mitrovi} Radina, 1946. god.
28. Mitrovi} Radivoje, ro|. 1942. god.
29. Ne|i} Rosa, ro|. 1933. god.
30. Nikoli} Milenko, ro|. 1940. god.
31. Nikoli} Radivoje, ro|. 1952. god.
32. Pavlovi} @arko, ro|. 1938. god.
33. Pavlovi} An|elko, ro|. 1920. god.
34. Predrag Ivanovi}, ro|. 1973. god.
35. Raki} Dragomir, ro|. 1940. god.
36. Raki} Mirko,
37. Ranki} Dragomir, ro|. 1940. god.
38. Ranki} Dragomir, ro|. 1953. god.
39. Ranki} Milomir, ro|. 1957. god.
40. Ranki} Novica, ro|. 1953. god.
41. Ranki} Radi{a, ro|. 1961. god.
42. Ranki} Tadija, ro|. 1930. god.
43. Risti} Ivanka, ro|. 1950.god.(`ena)
44. Risti} Mi}o,
45. Risti} Milenko, ro|. 1930. god.
46. Risti} Mitra, ro|. 1967. god. (k}i)
47. Risti} Novak, ro|. 1951. god. (mu`)
48. Risti} Rada, ro|. 1934. god.
195 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

49. Risti} Vladislav, ro|. 1947. god.


50. Sekuli} Gordana, ro|. 1966. god.
51. Simi} Radovan, ro|. 1936. god.
52. Todorovi} Milenko,
53. Todorovi} Petko, ro|. 1940. god.
54. Trifunovi} Milorad, ro|. 1958. god.
55. Trifunovi} Vidosava,
56. Trifunovi} Vidosava, ro|. 1915. god.
57. @ivanovi} Dobrina, ro|. 1921. god.
58. @ivanovi} Filip, ro|. 1931. god.
59. @ivanovi} Nikola, ro|. 1921. god.
60. @ivanovi} Stojan, ro|. 1925. god.
Osim ubijenih neprijateqske formacije su istog dana ranile iz vatrenog oru`ja 88
lica, me|u kojima:
1. Filipovi} (Pante) Dragojle, 1949., Kalimani}i
2. Todorovi} (Milenka) Mirko, 1959., Ku{i}i
3. \uki} (Milorada) Milan, 1971., Kalimani}i
4. \uki} (Milorada) Dragutin, 1974., Kalimani}i
5. Jovanovi} (Drage) Milenko, 1950., Kalimani}i
6. Bogdanovi} Sreten, 1957., Kalimani}i
7. Mijatovi} (@ivana) Rade, 1955., Kalimani}i
8. Jovanovi} (Radojka) Rade, 1973., Kalimani}i
9. Mijatovi} (Radovana) Dobrivoje, 1938., Kalimani}i
10. @ivanovi} (Radomira) Ilija, 1951., Gaj
11. Filipovi} (Milana) Miloje, 1970., Kalimani}i
12. Pavlovi} (An|elko) Vidoje, 1939., ]osi}i
13. Pavlovi} Dragan, 1972., Kostolomci
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 196

14. Dimitrijevi} Spasoje, 1938., Skelani


15. Markovi} (Milenka) Dragan, 1961., Ku{i}i
16. Savi} (Dragoquba) Dragan, 1969., Savi}i
17. Todorovi} (Branka) Predrag, 1971., Skelani
18. Jawi} (\oke) Jordanka, 1973., Nevesiwe
19. Jevti} (Spasoja) Borislav, 1933., Kostolomci
20. Jawi} (Dragojla) Dalibor, 1975., Nevesiwe
21. Jakovqevi} (An|elka) Radenko, 1958., @arkovi}i
22. Ne|i} (Jovana) Milutin, 1956., Dvizovi}i
23. Jovanovi} (Radovana) Dragan, 1960., @abokvica
24. Dimitrijevi} Milan, 1939., @abokvica
25. Jakovqevi} (Milivoja) Novak, Ku{i}i
26. Markovi} (Bo`e) Petar, 1953., Ku{i}i
27. Markovi} (Milenka) Vladan, 1964., Ku{i}i
28. Petrovi} (Bo{ka) Milenko, 1958., Kalimanovi}i
29. Ivanovi} (Dragana) Jelko, 1971., Bre`ani
30. Jovanovi} (Radomira) Vukoman, 1970., Crvica
31. Milanovi} (Save) Radivoje, 1950., Gaj
32. Perendi} (Milo{a) Milun, 1948., Podravawe
33. Bogdanovi} (Svete) \or|e, 1932., Kalimani}i
34. Mijatovi} (Rade) Milica, 1979., Kalimani}i
35. Jovanovi} Dobrila, 1945., Kalimani}i
36. Dimitrijevi} (Zarije) Jovan, 1931., @abokvica
37. Dimitrijevi} (Tome) Slavi{a, 1982., Skelani
38. Dimitrijevi} (Tome) Radislav, 1984., Skelani
39. Milanovi} (Slavka) Nada, 1978., Kalimani}i
197 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

40. Risti} (Borislava) Mara, 1944., Ku{i}i


41. Mijatovi} (Rada) Mili}, Kalimani}i
42. Popovi} (Manojla) Ivanka, 1936., Kalimani}i
43. Jakovqevi} Branka, 1964., @abokvica
44. Jakovqevi} (Milenka) Dejan, 1984., @abokvica
45. Jawi} (\oke) @eqko, 1975., Nevesiwe
46. Jawi} (Mije) Qubi{a, 1976., Nevesiwe
47. Jawi} (Mije) Aran|el, 1980., Nevesiwe
48. Jawi} Risto, 1922., Nevesiwe
49. Jawi} (Sime) Mirjana, 1977., Nevesiwe
50. Jawi} (Dragana) Davorka, 1981., Nevesiwe
51. Stamenkovi} (@ike) Dragan, 1986., Nevesiwe
52. Jawi} Ilija, 1932., Nevesiwe
53. Jawi} Vizena, 1930., Nevesiwe
54. Jawi} Nada, 1937., Nevesiwe
55. Jawi} Ilinka, Nevesiwe
56. Obradovi} (@ivorada) Qubica, 1974., Skelani
57. Jawi} (Sime) Janko, 1906., Mostar
58. Milovanovi} Radojka, Kalimani}i
59. Nikoli} Zora, 1941., Kalimani}i
60. Mitrovi} (Slavka) Stana, 1975., @abokvica
61. Bogdanovi} (Milorada) Vidoje, 1932., Kalimani}i
62. Radovanovi} (Obrada) \or|e, 1939., Dvizovi}i
Pored ubijawa i pqa~kawa imovine istog dana su vr{ili zarobqavawe civilnog
stanovni{tva kojom prilikom su zarobili pet srpskih civila i to: @ivanovi} Bogdana,
Mitrovi} Mileniju, Mitrovi} Slavicu, Mitrovi} Canu, Ivanovi} Iliju iz
Kostolomaca. U srebreni~kom zatvoru od zadobijenih udaraca i mu~ewa podlegao je
@ivanovi} Bogdan iz Stublova.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 198

Za ovo krivi~no djelo ratnog zlo~ina ubijawa, pqa~kawa, zarobqavawa, rawavawa i


mu~ewa civila i boraca srpske nacionalnosti, osumwi~eni su:
1. Ori} Naser,
2. Tursunovi} Zulfo iz sela Su}eska, op{tina Srebrenica, ~lan u`eg
Muslimanskog rukovodstva Srebrenice,
3. Tihi} Ahmo, sin Muje, ro|. 04.01.1955. god. u selu Lije{}e, op{tina Skelani,
~lan muslimanskih formacija Srebrenica,
4. Mehoqi} Hakija, sin Huseina, biv{i milicionar SUP-a Srebrenica, nastawen
u Srebrenici, komandir jedinice Srebrenica,
5. Omerovi} Safet, zv. Mi{, sin Ja{ara, ro|. 08.04.1971. god. u mjestu Voqevica
op{tina Bratunac, boravi{te u Srebrenici,
6. Dudi} Mirsad, sin [ukrije, ro|en u Osma~ama, op{tina Srebrenica, sa
boravi{tem u Srebrenici, komandir jedinice za selo Osma~e,
7. Hasanovi} Hasan, iz Osatice op{tina Srebrenica,
8. Omerovi} Smajil, zv. Ferdo iz Osatice op{tina Srebrenica,
9. Hasanovi} Sejid, zv. Rus, iz Osatice op{tina Srebrenica,
10. Ali} Sabahudin, zv. Miko, iz Osatice op{tina Srebrenica,
11. Sulejmanovi} Mevludin, iz Osatice op{tina Srebrenica,
12. Sulejmanovi} Omer, iz Osatice op{tina Srebrenica,
13. Sulejmanovi} [efket, iz Osatice op{tina Srebrenica,
14. Beganovi} Vehab, iz Osatice op{tina Srebrenica,
15. Hasanovi} Xemail, iz Osatice op{tina Srebrenica,
16. Sulejmanovi} Jusuf, iz Osatice op{tina Srebrenica,
17. Omerovi} [efik, iz Osatice op{tina Srebrenica,
18. Ali} Hasan, iz Osatice op{tina Srebrenica,
19. Hasanovi} Nevres, iz Osatice op{tina Srebrenica,
20. Hasanovi} Jakub, iz Osatice op{tina Srebrenica,
21. Hasanovi} Teufik, iz Osatice op{tina Srebrenica,
199 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

22. Omerovi} Behaija, iz Osatice op{tina Srebrenica,


23. Omerovi} Ramiz, iz Osatice op{tina Srebrenica,
24. Omerovi} Mevludin, iz Osatice op{tina Srebrenica,
25. Avdi} Edin, iz Osatice op{tina Srebrenica, komandir odjeqewa
26. Emki} Hajro, iz Osatice op{tina Srebrenica,
27. Nuhanovi} Hasan, sin Alije, ro|. 29.08.1966. god. sa prebivali{tem u
Srebrenici, pripadnik muslimanske vojske tzv. Armije BiH.36

Dana 08. 02. 1993. god. jake muslimanske snage predvo|ene Hoxi} Feridom i Mekani}
Be}irom izvele su napad na srpsko selo Vranxi}e op{tina Mili}i. Tom prilikom je `ivot
izgubilo dvoje civila, bra~ni par -
1. Do{i} Mario (1934. g. ) i
2. Do{i} Marija (1939).
koji su ubijeni iz vatrenog oru`ja na pragu svoje ku}e. U selu su spaqene srpske ku}e,
{tele i pomo}ni objekti, dok im je pokretna imovina u potpunosti opqa~kana.
Osumwi~eni za zlo~in su:
1. Hoxi} (Avde) Ferid, ro|. 02. 12. 1959. g. u selu Drum op{tina Vlasenica
2. Haki} [abanija iz Vlasenice
3. Mehmedovi} (Hakije) Ramiz, ro|. 07. 10. 1971. god. u Rova{ima op{tina
Vlasenica
4. Sulejmanovi} ([abana) Ibro zv. Inc, ro|. 08. 07. 1957. god. u Rova{ima
op{tina Vlasenica
5. Be}irovi} (Rahmana) [ahbaz, ro|. 07. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
6. Be}irovi} (Nezira) Safet, ro|. 26. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica

36 Dokaz: (Krivi~na prijava broj 63/93 od 25.07.1993. god.) DC-1/13


Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 200

7. Be}irovi} (Mehe) Mehmedalija, ro|. 03. 10. 1970. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
8. [iqkovi} (Buqkana) Ibro, ro|. 03. 01. 1966. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
9. Aquki} (Sulejmana) Ibro, ro|. 18. 02. 1954. god. u Ne|iqi{tima op{tina
Vlasenica
10. Mekani} (Jakuba) Be}ir, ro|. 15. 04. 1957. god. u Be{i}ima op{tina Vlasenica.37

Dana 24. 07. 1993. god. u selu Repovac op{tina Bratunac, smrtno je stradalo 1 lice
srpske nacionalnosti sa o{te}enim sluhom
Krsmanovi} Stojan ro|en 1924. god.
Izvr{ilac:.
Halilovi} (Safeta) Emir iz sela Budak, op{tina Srebrenica, sa
prebivali{tem u Srebrenici.38

U toku 1993. god. na podru~ju op{tina Srebrenica od strane muslimanskih snaga


zapaqen, a zatim oskrnavqen i do kraja uni{ten Pravoslavni hram crkve Presvete
Bogorodice, te o{te}eno i uni{teno vi{e nadgrobnih spomenika39.

Navedena imena `rtava nisu kona~na po{to proves utvr|ivawa istine o doga|ajima
jo{ nije zavr{en

37 (KP broj 60/93 DC-1/13)

38 (KP br. 60/93 DC-1/13)

39 (KP broj 13/02-230-KU-127/95 DC 1/13)


201 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

karta
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 202
203 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

PRILOZI

HRONOLO[KI POPIS @RTAVA SREBRENI^KE


REGIJE

SASTAV STANOVNI[TVA 1991. GODINE U


NASEQIMA U KOJIMA SU @IVJELI SRBI U
OP[TINAMA BRATUNAC, VLASENICA/MILI]I
I SREBERNICA

IZVOD IZ KRIVI^NE PRIJAVE PROTIV ALIJE


IZETBEGOVI]A - OPIS KRIVI^NOG DJELA
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 204
205 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 1.

HRONOLO[KI POPIS @RTAVA SREBRENI^KE REGIJE

1992. godina
21. april: Tanasijevi} (Milorada) Manojlo, 1922.
^i~evci.
Stjepanovi} (@ivka) Qubo, 1969. Pe}i{ta;
Nikoli} Svetozar, "@an", Poto~ari; 9. maja:
Milovi} (Bo`idara) Miqan, Poto~ari;
Igwatijevi} (Dragi}) \or|e, 1969. Markovi} (Jove) Mirko, Srebrenica;
Poto~ari; Vasi} (Milovana) Obrad, Orahovica;
N.N. Sa{a (Aleksandar \or|evi}, [abac).
12. maja:
6. maj:
Jakovqevi} (Rade) Milun, 1966. Bre`ani.
Milo{evi} (Rajka) Radojko, 1928. Gniona;
Simi} (Milivoja) Lazar, 1936. Gniona; 14. maja:
Zeki} (Milak) Milan, 1954. Bqe~eva;
Jovanovi} (Lazara) Gojko, 1917. Bqe~eva. Zeki} (Maksima) Milo{, 1914. Sjemovo;
Pavlovi} (Novaka) Du{an, 1967.
7. maj: Lepenovi}i.

Mitrovi} (Slavka) Milojka, 1954. Osma~e; 15. maja:


Vukosavqevi} (Obrena) Zoran, 1970.
Osma~e; Jovanovi} (Rade) Dragoqub, 1928. Viogor;
Vukosavqevi} (Milovana) Jovan, 1968. Petrovi} (Mi}e) Radojko, 1932. Orahovica;
Srebrenica; Ristanovi} (Nikole) Sekula, 1906.
Vukosavqevi} (Milovana) Milan, 1971. Osredak;
Srebrenica; Vasi} (Milorada) Stoja. 1908. Viogor;
Tanasijevi} (Manojla) Simo, 1952. Osma~e; Joki} (Miodraga) Milisav, 1964. Glogova;
Ili} (Sretena) Dragan, 1964. Srebrenica; Simi} (Drage) Qubi{a, 1972. Glogova;
Ili} (Bogoquba) Milivoje, 1962. Osma~e; Simi} (Drage) Nenad, 1963. Glogova;
Stepanovi} (Milovana) Radosava, 1956. Peri} (Stevana) Aleksa, 1928. Rado{evi}i;
Osma~e; Gagi} (Milovana) Milojko, 1947. Karno;
Petrovi} (Radomira) Danilo, 1961. Osma~e; Suboti} (\or|a) Radivoje, 1954. Karno;
^ori} (Radmila) Neboj{a, 1966. Osma~e.
16. maja:
8. maja:
Popovi} (@ivorada) Stojan, 1967.
Zeki} (Drage) Goran, 1956. Srebrenica; Maga{i}i;
Tanasijevi} (Sretena) Milenko, 1952. Vu~eti} (Petka) Neboj{a, 1972. Loznica;
^i~evci; Brki} (Petra) Dragan, 1963. Opetci;
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 206

Jovi} (Vujadina) Qubinko, 1960. Opetci;


[alipurevi} (Mijata) Dragan, 1971. Opetci 26. maja:
Viti} (\or|a) Drago, 1958. Opetci.
Vasi} Novo, 1967. Bratunac.
17. maja:
27. maja:
Simi} (Ostoje) Vojislav, Fakovi}i.
Milanovi} (Ne|e) Miladin, 1920.
18. maja: Mratibci.

Mijatovi} (Svetozara) Stojan, 28. maja:


1957.Glogova;
Jovi} (Jove) Milenko, 1967. Vitez; Gligorevi} (@ivka) Bogdan, 1958.
Mati} (Dobrosava) Nedeqko, 1947. Vitez; Manovi}i;
Mati} (Nedeqka) Bo`idar, 1969. Vitez; Kandi} (Sini{e) Stanoje, 1953. Manovi}i;
Mati} (Ratka) Mato, 1966. Vitez. Mirosavqevi} (\or|a) Rade, Manovi}i.

20. maja: 29. maja:

Milanovi} (@ivka) Milisav, 1959. Mastikosa (Stojana) Dragica, 1955.


Dvori{ta Sandi}i;
Krxali} Vesna, Sandi}i;
21. maja: Suzi} (Milana) Sreto, 1960. Sandi}i
Milo{evi} (Steve) Milutin, 1948.
Simi} (Svetolika) Vojislav, 1941. Sikiri} Sandi}i;
Blagojevi} (Sretena) Jovo, 1973. Sandi}i;
Petrovi} (Ivana) Mladen, 1971. Zalu`je; Eri} (Mikaila) Bogoqub, 1914. Kravica;
Stankovi} (Milana) Radoje, 1950. Mili}i. Milanovi} (Radovana) Goran, 1964.
Kravica;
22. maja: Ivanovi} (Ratka) Ivan, 1970. Sandi}i;
Petrovi} (Desimira) Dragan, 1967.
Ostoji} (Milo{a) Mile, 1950. Je`estica; Sandi}i;
Gvozdenovi} (Drage) Risto, 1922. Bqe~eva. Grahovac (Mirka) Aleksandar, 1972.
Sandi}i;
24. maja: Ivanovski @arko, Sandi}i;
Vorkapi} (Mile) Milorad, 1971. Sandi}i.
Gruji~i} (Save) Dragoqub, 1953. Gostiq;
Dolijanovi} (Du{ana) Vijadin, 1964. 31. maja:
Mratinci;
Dragi~evi} (Ilije) Milomir, 1946. Omnu~ka (Vladana) Dragan, 1956. Jezero;
Mratinci. Vukosavqevi} (Drage) Milisav, 1959.
^i~evci;
25. maja: Do{i} (Drage) @ivojin, 1952. Vanxi}i;
Vidovi} (Milo{a) Drago, 1959. @utica.
Jovanovi} (Miroslava) Dragan, 1966.
Poqanci. 1. juna:
207 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Sevi} (Milomira) Qubi{a, 1965. Jo{eva. 10. juna:

2. juna: Milinkovi} (Vida) Vlado, 1948. Rupovo


Brdo;
Obradovi} (Vidoja) Milija, 1956. Vitez; @ugi} (Milo{a) Komqen, 1925. Rupovo
Milanovi} (Marka) Radomir, 1966. Vitez; Brdo;
Blagojevi} (Milosava) Vladan, 1970. Vitez; @ugi} (Komqena) Trivko, 1954. Rupovo
Jankovi} (Milo{a) Milorad, 1954. Vitez; Brdo.
Jonuzovi} (Qubi{e) Borivoje, 1932. Vitez;
Raki} (Dobrisava) @ivota, 1958. Vitez. 13. juna:

4. juna: Mla|enovi} Rada, 1972. Dugo Poqe;


Uro{evi} (Milenka) Nenad, 1969. Skelani.
Vejsi} (Sre}ka) Radivoje, 1953.
Podravawe. 16. juna:

5. juna: Kipi} (Milo{a) Nenad, 1932. Vi{wica.

Alempi} (Radisava) Stanimir, 1970. 17. juna:


Rogosija.
]irkovi} (Jovana) Slavi{a, 1973.
7. juna: Sikiri}i;
Paji} (Danila) Rada, 1942. Dowa Bukovica.
Vukoti} (Obrada) Rajko, 1959. Mili}i.
19. juna:
8. juna:
Trivkovi} (@ivojina) Vojislav, 1971.
Avramovi} (Svetislava) Slavko, 1971. Jo{anica.
Obadi;
Cvjetinovi} (Bogdana) Miladin, 1936. 20. juna:
Obadi;
Cvjetinovi} (Momira) Dostana, 1930. Marinkovi} (Qubinka) ^edomir, 1964.
Zalazje; @utica.
Gruji~i} (An|elka) Milovan, 1943. Zalazje;
Petrovi} (Ilije) Mirko, 1964. [pat; 21. juna:
Simi} (@ivka) Drago, 1949. Zalazje;
Spaji} (Drage) Sre}ko, 1928. Obadi; \uri} (Luke) Vidosava, 1930. Ratkovi}i;
Stanojevi} (Mihajla) Blagoje, 1940. Zalazje; Milanovi} (Riste) Cvijeta, 1925.
Stjepanovi} (dragoslava) Milenko, 1944. Ratkovi}i;
Zalazje; Pavlovi} (Milorada) Novka, 1945.
Zeki} (Jovana) Ilija, 1955. Zalazje; Ratkovi}i;
Milovanovi} (Gavrila) Jovana, 1942. Jakovqevi} (Stojana) Milan, 1920.
Loznica; Ratkovi}i;
Milovanovi} (Radivoja) Sre}ko, 1943. Panti} (Vojina) Slavko, 1968. @utica.
Loznica;.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 208

22. juna:
28. juna:
Cvjetinovi} (Cvijetina) Spasoje, 1956.
Glogova; Filipovi} (Vladimira) @ivan, 1954.
Marinkovi} (Obrada) Rajko, 1949. Loznica;
Podravawe; Jovanovi} (\or|a) Slavko, 1953.
Slijep~evi} (Jerka) Borivoje, 1957. Bra|evina;
Buqevi}i; Stanojevi} (@ivojina) Jelena, 1953.
Bogi~evi} (Ranka) Slobodan, 1946. Lozni~ka Rijeka.
Vanxi}i;
Jovi} (Milo{a) Novica, 1951. Vanxi}i; 29. juna:
Simi} (Cvijetina) Milomir, @utica.
Blagojevi} (@ivorada) Milovan, 1967.
23. juna: Hrn~i}i;
Lazi} (Save) Dragan, 1960. Kravica;
Novakovi} (Svetozara) Milo{, 1942. Petrovi} (Milorada) Milan, 1961.
^i~evci; Podravawe.
Cvijetinovi} (Vojislava) @ivko, 1950.
Maga{i}i. 30. juna:

24. juna: Petrovi} (\ole) Radovan, 1923. Bre`ani;


Novakovi} (Rade) Milo{, 1956. Bre`ani;
Markovi} (An|elka) Milorad, 1952. Lazi} Dostana, 1919. Bre`ani;
Jezero. Lazi} (Pavla) Vidoje, 1937. Bre`ani;
Dragi~evi} (Ilije) Milenko, 1947.
25. juna: Bre`ani;
Stojanovi} (Stanka) Slavoqub, 1959. Lazi} (Pavla) Kristina, 1935. Bre`ani;
Bjelovac; Josipovi} (Milenka) Qubomir, 1977.
Stevi} (Alekse) Vida, 1923. Stanatovi}i. Bre`ani;
Krstaji} (Vlade) Milo{, 1937. Bre`ani;
26. juna: Krstaji} (Vlade) Peri{a, 1935. Bre`ani;
Milo{evi} (Luke) Stanko, 19,00. Bre`ani;
Krstaji} ( Pere) Novak, 1966. Bre`ani; Milo{evi} (Milovana) Vidoje, 1974.
Ze~i} Eadivoje, 1942. Podravawe; Bre`ani;
Ze~i} (Krste) Grujo, 1945. Podravawe; Mitrovi} (Dragi{e) Milivoje, 1930.
Kolakovi} (Milo{a) Srbo, 1945. Koprivno. Bre`ani;
Mitrovi} (Milivoja) Stanoje, 1963.
27. juna: Bre`ani;
Ranki} (Mike) Milisav, 1947. Bre`ani;
Petrovi} (Milisava) Slavko, 1946. Ranki} (Milisava) Dragoslav, 1974.
Magudovi}i; Bre`ani;
Pavlovi} (Obrada) Vladimir, 1948. Ranki} (Milisava) Mirko, 1972. Bre`ani;
Bra|evina; Stevanovi} (Radisva) Milomir, 1946.
Nikoli} (Slavoquba) Milomir, 1954. Bre`ani;
Podravawe; Stjepanovi} (Stjepana) Dragan, 1961.
Xinki} (Nenada) Radenko, 1959. Zaklopa~a. Bre`ani;
209 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Jovanovi} (^ede) Obren, 1927. Turija; Milo{evi} (Jovana) Milo{, 1932. Zagoni;
Mitrovi} (Milorada) @arko, 1961. Gvozdenovi} (Milorada) Blagoje, 1944.
[iqkovi}i; Zagoni;
Mili} (Mirka) Milovan, 1955. Sebio~ina; Ja{inski (Stevana) Matija, 1940. Zagoni;
Savi} (Nikole) Obrad, 1955. Sebio~ina; Mihajlovi} (Jefte) Mihajlo, 1951. Zagoni;
Sekuli} (Milovana) Branko, 1967. Dragi~evi} (Mirka) Milo{, 1933. Zalazje;
Sebio~ina; Joki} (Milo{a) Rade, 1963. Biqa~a;
Vidovi} (Sretena) Spasoje, 1936. Aksi} (Novaka) Srpko, 1972. Krwi}i;
Sebio~ina. Trimanovi} (Petka) Rade, 1958. Krwi}i;
Maksimovi} (Mirka) Rado{, 1968. Krwi}i;
2. jula: Maksimovi} (Riste) Milenko, 1941.
Krwi}i;
Ili} (Arsena) Radomir, 1966. Sandi}i; Milo{evi} (Ostoje) Milan, 1961. Krwi}i;
Radovanovi} (Sre}ka) Vidoje, 1939. Milo{evi} (Zorana) Neboj{a, 1975.
@abokvica; Krwi}i;
^almi} (Radosava) Milko, 1962. Vanxi}i. Mi}i} Miqa, Krwi}i;
Para~a Vaso, 1912. Krwi}i;
3. jula: Pe~enica (Branka) Dragoqub, 1970.
Trubarsko;
Simi} (Borisava) Ne|o, 1951. Rado{evi}i; Simi} Ilija, Krwi}i;
Stankovi} (Qubinka) Milan, 1952. Simi} (Milisava) Veqko, 1953. Krwi}i;
Sebio~ina; Vladi} (Petra) Vlajko, 1934. Krwi}i;
Lazi} (Bogoquba) Milenko, 1959. Golo Vuji} Soka, 1930. Krwi}i;
Brdo; Zeki} (Qube) Milo{, 1966. Sebio~ina;
Petkovi} (Du{ana) Stanko, 1953. Golo Mla|enovi} (An|elka) Cvijetin, 1952.
Brdo. Previla;
Mi{i} (Milosava) Radojko, 1949. Golo
4. jula: Brdo.

Jovanovi} (Blagoja) Milo{, 1935. Sase; 7. jula:


^almi} (Radosava) Stanimir, 1959.
Ne|eqi{te. Gagi} (Drage) Qubica, 1950. Srebrenica.

5. jula: 8. jula:

Lazarevi} (Spasoja) Boban, 1965. Krwi}i; Do{i} (Radislava) Mijat, 1961. Vanxi}i.
Jovanovi} (Nedeqka) Sredoje, 1947.
Krwi}i; 12. jula:
Jovanovi} Miroslava, 1939. Krwi}i; @ivkovi} (Nenada) Dragomir, 1970.
Ivanovi} (Ra{ka) Ivana, 1972. Trubarsko; Biqa~a;
Dimitrijevi} (Milo{a) Dragutin, 1961. @ivanovi} (Cvijetina) Jovan, 1969.
Krwi}i; Biqa~a;
\okanovi} (Vojislava) Zvonko, 1969. @ivanovi} (Dragana) Milivoje, 1972.
Bratunac; Biqa~a;
Milo{evi} (Milovana) Qubica, 1939. Dimitri} (Mirka) Milovan, 1962. Zagoni;
Zagoni; Joki} Bogdan;
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 210

Joki} (Ivana) Bo`idar, 1968. Biqa~a; Raki} (Borislava) Dragomir, 1957. Zalazje;
Joki} (Save) Dragoqub, 1961. Biqa~a; Raki} (Cvijetina) Svetozar, 1951. Zalazje;
Josipovi} (Miladina) Ivan, 1955. Kuwerac; Raki} (Qubomira) Mom~ilo, 1949. Zalazje;
Jovanovi} (Jakova) Miodrag, 1952. Zagoni; Raki} (Mom~ila) Mile, 1966. Zalazje;
Kova~evi} (Andre) Bo{ko, 1969. Biqa~a; Stanojevi} (Stanka) Bo`o, 1966. Sase;
Milo{evi} (@ivojina) Du{an, 1963. Zagoni; Stanojevi} (Vojina) Miladin, 1929. Zalazje;
Milo{evi} (Alekse) \or|e, 1934. Zagoni; Stjepanovi} (Svetislava) Mihajlo, 1942.
Milo{evi} (Branka) Vidosav, 1968. Zagoni; Srebrenica;
Milo{evi} (Milka) Dragi{a, 1963. Zagoni; Tomi} (Bogoquba) Radivoje, 1950. Zalazje;
Milo{evi} (Milka) Miodrag, 1970. Zagoni; Todorovi} (Radivoja) Miroqub, 1961.
Mitrovi} (Milojka) Nedeqko, 1965. Zalazje;
Biqa~a; Vasiqevi} (Radovana) Radisav, 1963.
Mitrovi} (Vojislava) Goran, 1970. Zalazje;
Bjelovac; Vasiqevi} (Radovana) Radisav, 1965.
Peri} (Milorada) @eqko, 1973. Biqa~a; Zalazje;
Savi} (Branka) Milenko, 1968. Biqa~a; Vujadinovi} (@ivojina) Bo{ko, 1951.
Savi} (Laze) Dragan, 1953. Biqa~a; Zalazje;
Spasojevi} (Stjepana) Tomo, 1956. Biqa~a; Vujadinovi} (@ivojina) Vaso, 1954. Zalazje;
\oki} (Ne|e) Milan, 1967. Biqa~a; Vujadinovi} (Bogdana) Nedeqko, 1947.
Smi} \uka, 1930. Kuwerac; Zalazje;
Laki} (Cvijetina) Svetozar, 1951. Zalazje; Vujadinovi} (Slavoquba) Milovan, 1948.
@ivanovi} (Blagoja) Blagoje, 1954. Dugo Zalazje;
Poqe; Vujadinovi} (Vase) Du{an, 1940. Zalazje;
Andri} (Stojana) Miroslav, 1967. Biqa~a; Zeki} (Zagorke) Milan, 1959. Zalazje;
Blagojevi} (Slobodana) Du{an, 1946. ]etkovi} (Spasoja) Vuka{in, 1938. Sase.
Zalazje;
Cvjetinovi} (Dragomira) Radinka, 1952. 17. jula:
Zalazje;
Dragi~evi} (Tadije) Svetislav, 1949. Lazarevi} (Vlade) Boro, 1961. Grobi}.
Zalazje;
Giqevi} (Milorada) @eqko, 1970. Zalazje; 19. jula:
Gligi} (Desimira) Nedeqko, 1948. Zalazje;
Gligori} (Nikole) Qubisav, 1962. Zalazje; Bogdanovi} (Mikaila) An|elko, 1928.
Gordi} (Milo{a) Aleksa, 1955. Zalazje; Je`estica;
Gruju~i} (Cvijetka) Jovan, 1954. Sase; Vidovi} Dragoqub, Zagra|e.
Gruji~i} (Igwata) Stanoje, 1946. Sase;
Jeremi} (Qubomira) Luka, 1927. Zalazje; 20. jula:
Jeremi} (Milo{a) Ratko, 1969. Zalazje;
Jeremi} (Ratka) Marko, 1965. Zalazje; Miladinovi} (Nikole) Miladin, 1963.
Jeremi} (Ratka) Radovan, 1963. Zalazje; Je`estica.
Lazarevi} (Mali{e) Milovan, 1946.
Zalazje; 23. jula:
Lazarevi} (Stanka) Momir, 1955. Zalazje;
Pavlovi} (Aleksandra) Branislav, 1947. Erki} (Milo{a) Marko, 1953. Vujadini.
Zalazje;
Petrovi} (Jugoslava) Rajko, 1963. Zalazje; 24. jula:
211 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Mi}i} (Jakova) Marko, 1949. Glogova; Majstorovi} (Qubinka) Petar, 1933.


Mi}i} (Milisava) Milovan, 1957. Tegare; Bukovica;
Mi}i} (Radisava) Ilija, 1949. Glogova. Petrovi} (Radivoja) Boro, 1973.
Podravawe;
25. jula: \ukanovi} (Tomislava) Rajko, 1952.
Mili}i.
Luki} (Mirka) @ivana, 1944. Hran~a;
Joki} (Stojana) Mom~ilo, 1928. Hran~a; 4. avgusta:
Mirkovi} (@ivorada) Qubica, 1942.
Maga{i}i; Xinki} (Mitra) Nenad, 1934. D.Most.
\uri~i} (Nikolije) Cvijetin, 1930.
Maga{i}i. 5. avgusta:

27. jula: Dimitrijevi} Ru`a, 1932. Bo`i}i;


Prodanovi} Desanka, 1933. Pribojevi}i;
Stjepanovi} Mileva, Bre`ani. \uki} (Petka) Aco, 1961. Pribojevi}i.

28. jula: 6. avgusta:


Jovica V. Sa{a, Poto~ari;
Kablimovi} Branko, Poto~ari. Zeki} (Vojina) Qubi{a, 1965. Podravawe;
Jakovqevi} (Milana) Blagoje, 1959.
29. jula: Bo`i}i;
Mili} (Slavoquba) Mile, 1962. @edawsko;
Mati} (Desimira) Milan, 1958. Sikiri}. Mili} (Stojana) Milisav, 1952. @edawsko;
Eri} (Radenka) Rade, 1970. @edawsko;
31. jula: Jovanovi} (Svetozara) Mitar, 1953.
Podravawe;
Luki} (Gojka) @eqko, 1969, Voqavica; Goli} (Milo{a) Neboj{a, 1973. @edawsko;
Luki} (Milana) Golub, 1969. Voqavica. Bori} (Budimira) Maksim, 1961. @edawsko;
^owi} (Milorada) Boro, 1959. @edawsko.
1. avgusta:
7. avgusta:
\uki} (@ivka) Ratko, 1967. @awevo;
Kova~evi} (Radomira) Milovan, 1956. Eri} (Slavka) Srboslav, 1946. Dowa
[tedra. Bukovica;
Milanovi} (Ostoje) Kosta, 1952. Guwaci.
2. avgusta:
8. avgusta:
Derowi} (Spasoja) Neboj{a, 1960. Glogova;
Rankovi} (Radivoja) Ilinka, 1954. Glogova; Boji} (Radovana) Radoje, 1948. Sase;
Simi} (Milinka) Milutin, 19970. Jovanovi} (Vlade) Milan, 1940. Sase;
Sebio~ina. Jovanovi} (Drage) Ilija, 1958. Zalu`je;
Paji} (Nedjeqka) Slavko, 1965. Zalu`je;
3. avgusta: Jovanovi} (Rade) Qubomir, 1952.
[iqkovi}i;
Mati} ( Jove) Bo{ko, 1956. [iqkovi}i;
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 212

\uri} (Savana) Srbo, 1944. Je`estica; Jovi~i} (Qubomira) Vidinka, 1922.


\oki} (Stanka) Milivoje, 1959. B.Brdo. Toplica.

10. avgusta: 20. avgusta:

Lazi} (Svetozara) Branislav, 1937. Ili} (Bo{ka) Slobodan, 1973. Bratunac;


Toplica; Luki} (Milorada) Stojan, 1939. Hran~a;
Markovi} (Bo`e) Marija, 1937. Postoqe; Radovi} (@ivojina) Krsto, 1966. Hran~a.
Slijep~evi} (Mila) Milisav, 1950. Mili}i.
23. avgusta:
12. avgusta:
Milanovi} (Cvijana) Milorad, 1925.
Mitrovi} (Jevte) Dragomir, 1929. Poto~ari. Biqa~a.

13. avgusta: 25. avgusta:

Jankovi} (Koje) Dragan, 1961. Pale`; Stjepanovi} (Gojka) Milivoje, 1967. Hran~a.
Milosavqevi} (Nikole) Komnen, 1958.
Pale`; 28. avgusta:
Dragi~evi} (Koje) Dragan, 1967. Orahovica.
@ivkovi} (Drage) Svetozar, 1915.
14. avgusta: @ivkovi}i;
@ivkovi} (Qubomira) Stanko, 1936.
Jakovqevi} (Andrije) Stamena, 1928. @ivkovi}i;
Toplica; A}imovi} (Milenka) Krstina, 1920.
Mili} (Janka) Savka, 1928. Toplica; @ivkovi}i; Milanovi} (Radenka) Dragan,
Simi} (Sretena) Ilija, 1933. Toplica; 1951. @ivkovi}i.
Komnenski @arko, 1953. Voqavica;
Lazarevi} (@ivana) Bogoqub, 1938. 29. avgusta:
[adi}i.
Sekuli} (Milosava) Radenko, 1958.
15. avgusta: Kupusna;
Ba~i} (Pere) Srboslav, 1945. Kupusna;
Vukovi} (Radovana) Gojko, 1930 [adi}i; Mi{i} (Rajka) Petar, 1956. Kupusna;
Mi{i} (Spasoja) Drago, 1935. [adi}i; Simeunovi} (Save) Milo{, 1956 Kostra~a.
Mi{i} (Jovana) Mi}o, 1958. [adi}i;
Mi{i} Peja, 1956. [adi}i; 6. septembra:
Mi{i} Jovanka, 1920. [adi}i;
Mi{i} (Drage) Milivoje, 1965. [adi}i; Milojevi} (Dragoja) Jovan, 1955. Bratunac.
Mi{i} (Uro{a) Tomislav, 1964. [adi}i;
Lazarevi} (Du{ana) Milan, [adi}i; 7. septembra:
Jakovqevi} (Pavla) Radivoje, 1933. Stojanovi} (Dike) Marko, 1961. Bratunac.
Radijevi}i.
9. septembra:
18. avgusta:
Maksimovi} (Novaka) Borivoje, 1956. Sase;
213 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Durmi} (Mitra) Jovo, 1953. Derventa. Mili~evi} (Stanoja) @ivojin, 1981.


Bratunac.
14. septembra:
24. septembra:
Jovanovi} (Radoja) Milomir, 1966, Zagoni.
Bori} (Milivoja) Mile, 1946. Guwaci;
15. septembra: Nikoli} (Radomira) Slavi{a, 1960.
Podravawe;
Lon~arevi} (Milana) Tomo, 1948, Zalu`je; Nikoli} (^edomira) Dragan, 1960.
Stojanovi} (Milorada) Sre}ko, 1949. Podravawe;
Bjelovac. Pavlovi} Neboj{a, 1971. Podravawe;
Mudrini} Rade, 1961. Podravawe;
16. septembra: Miti} Borica, 1947. Podravawe;
Bogdanovi} \ura|, Podravawe;
Luki} (Stojana) Milisav, 1942. Zalu`je; Kuki} Dragutin, 1954. Podravawe.
Vujadinovi} (Nedeqka) Rajko, 1971.
Zalu`je; 25. septembra:
Jovanovi} (Cvijetina) Krsto, 1955. Zalu`je;
Kova~evi} (Bo{ka) Dragan, 1959. Zalu`je; Jovanovi} Uro{, 1921. Zvornik;
Stojanovi} (Milo{a) Tomislav, 1966. Mati} M. Dostana, 1902. Sikiri}i;
Zalu`je; Ili} (Vidoja) Mili}, 1972. Lozni~ka
Stojanovi} Danica, 1931. Zalu`je; Rijeka.
Vu~eti} (Sime) Radojka, 1946. Zalu`je.
26. septembra:
17. septembra:
Simi} (Jovice) Despot, 1921. Pribini}i;
Andri} (Bogomira) Qubi{a, 1960. Bjelovac; Alempi} (Radisava) Dimitrije, 1959.
Simi} (Slobodana) Zdravko, Vuk{i}i; Rogosija;
Vasiqevi} (Pere) Veselka, 1935. Vuk{i}i. Deuri} (Milke) Dragoqub, 1964.
Ne|eqi{te;
18. septembra: Deuri} (Milke) Radomir, 1960. Ne|eqi{te;
Juro{evi} (Qubinka) Qubomir, 1962.
Bo`i} (Novaka) Qubi{a, 1952. Fakovi}i; Ne|eqi{te;
Bo`i} (Vladimira) Radosav, 1925. Prodanovi} (Milisava) @arko, 1970.
Fakovi}i. Rogosija;
Prodanovi} (Milisava) Milomir, 1966.
21. septembra: Rogosija;
Prodanovi} (Milana) Mirko, 1964.
Jovanovi} (Miladina) Drago, 1962. Rogosija;
Lozni~ka Rijeka; Stani{i} (Cvijana) Nenad, Rogosija;
Stojanovi} (Mila) ^edomir, 1971. Stani{i} (Cvijana) Ne|o, 1964. Rogosija;
Bratunac. Stani{i} (Stanka) Mile, 1960. Rogosija;
Bebi} (Ne|e) Rajko, 1958. Rogosija;
22. septembra: Ravwakovi} (Milorada) Zoran, 1960.
Rogosija;
Te{i} (Rajka) Tomislav, 1971. Rogosija;
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 214

Mitrovi} (Qubomira) Mi}o, Rogosija; Mitrovi} (Qubomira) Dragan, 1952.


[alipurevi} (Branka) Milomir, 1953. Vla{i}.
Ra{kovi}i.
9. oktobra:
28. septembra:
Jovanovi} (Radoja) Milenko, 1964. Zagoni;
Todorovi} (Vasilija) \or|e, 1938. Brana Milo{evi} (@ivojina) Bo`o, 1951. Zagoni.
Ba~i}i.
10. oktobra:
29. septembra:
Eri} (Radovana) Risto, 1927. Dowa
Mili~evi} (Stanoja) @ivojin, 1981. Bukovica;
Bratunac. Eri} (Stojana) Radojka, 1953. Dowa
Bukovica;
3. oktobra: Milanovi} (Milivoja) Branislav, 1949.
Bukovo Brdo.
[arenac (Sime) Slobodan, 1946. Mili}i.
12. oktobra:
5. oktobra:
Novakovi} (milovana) Bo`idar, 1927.
Bo`i} (Drage) Zorica, 1980. Bratunac; Vnxi}i.
Markovi} (Milovana) Olga, 1935.
Fakovi}i; 13. oktobra:
Krsmanovi} (Save) Miladin, 1973. Brana
Ba~i}i; Belakovi} (Vojislava) Predrag, 1966.
\uri} Danilo, 1910. Fakovi}i; Zalazje;
Ivanovi} (Milana) Miroslav, 1973. Gruji~i} ( Slavoquba) Milomir, 1969.
Fakovi}i; Zalazje.
Markovi} (Steve) Radomir, 1939.
Fakovi}i; 14. oktobra:
Despotovi} Miqa, Boqevi}i;
Risti} (Novice) Zarija, 1928. Boqevi}i; Gligi} (Radovana) Radivoje, 1935. Sase.

7. oktobra: 19. oktobra:

Petkovi} (Mijata) Du{ko, 1971. Previla; Jankovi} (Sre}ka) @ivan, 1959. Ku{i}i.
Savi} (Mirka) Radovan, 1954. Previla;
Mili} (Vasiqa) Qubo, 1949. Previla; 21. oktobra:
Mili} (Qube) Todor, 1972. Previla;
Panti} (Vukosava) Radenko, 1966. Rogosija. Viti} (Mijata) Milovan, 1931. Krsta~a.

8. oktobra: 22. oktobra:

Koji} (Pere) Petar, 1962. Bawevi}i; Lazi} (Gojka) Risto, 1968. Brana Ba~i}i;
Slijep~evi} (Jerka) Slobodan, 1966. Nikoli} (Milovana) Todor, 1951. Loznica;
Rogosija; Bre`an~i} (Du{ana) Marko, 1954. Zabr|e.
215 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

23. oktobra: 24. novembra:

Ivanovi} (Dobrivoja) Milivoje, 1949. Blagojevi} (Radovana) Zoran, 1962.


Bukovi~ko Brdo. Bjelovac;
Katani} (Ilije) Savo, 1969. Zguwa;
29. oktobra: Obradovi} (Rade) Dragan, 1968. Zguwa.

Risti} (Lazara) Ilija, 1958. Ku{i}i. 25. novembra:

31. oktobra: Bo`i} (\oke) Milovan, 1949. Maga{i}i.

Vukovi} (@ivana) Vojislav, 1957. Grobi}. 27. novembra:

1. novembra: Opa~i} (\ure) Borisav, 1961. Sandi}i;


Vujinovi} (Du{ana) Milan, 1960. Sandi}i;
\uri} (Jovana) Milo{, 1933. Vukovi}i; Vujaklija \uro, 1957. Sandi}i.
Marinkovi} (Uro{a) Goran, 1970. Johova~a.
28. novembra:
2. novembra:
Trivkovi} (Ilije) Ratko, 1936. Zabr|e;
@ivanovi} (Obrena) \or|e, 1967. Zagoni. Petrovi} (Dragomira) Pero, 1976. Ba}ino
Brdo.
4. novembra:

Cvjetinovi} (Du{ana) Dragan, 1955. 3. decembra:


Bre`ani.
Simi} (Novice) Qubinko, 1953. Guwaci;
8. novembra: Simi} (Qube) Vojin, 1970. Johova~a;
Bori} (Milisava) Milenko, 1961. Johova~a;
Krkeqa{ (Petra) Simo, 1954. Sase. Vukoti} (Bogosava) Vojin, 1953. Johova~a;
Viti} (Save) Zlatan, 1972. Johova~a;
9. novembra: Milov~evi} (Janka) Branko, 1952. [tedri};
Panti} (Dragomira) Milan, Johova~a;
Risti} (Drage) Milorad, 1971. bolnica. \uri} (Nikodina) Novak, 1962. [tedri}.

18. novembra: 7. decembra:


Jawi} (Vitomira) Zoran, 1965. Pe}i.
Bu~alina (Dimitrija) Vladimir, 1951.
20. novembra: Be{i} Brdo;
Sekuli} ( Branislava) Zoran, 1973. Glu{ac.
Vasi} (Radovana) Dragan, 1965. Bawevi}i.
12. decembra:
22. novembra:
Slijep~evi} Jerko, 1934. Ne|eqi{te.
Savi} (Bogoquba) Radosav, 1963. @awevo.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 216

13. decembra: Markovi} (Novice) Slavko, 1963. Ilixa.

Mili} (Stojana) Mirko, 1956. Zagra|e; 19. decembra:


Stankovi} (Rajka) Radenko, 1972. Zagra|e.
Popovi} (Milisava) Bo`idar, 1974.
14. decembra: Maga{i}i.

Bogi~evi} (Milenka) Zlatan, 1975. 24. decembra:


Bjelovac;
Cviji} (Ilije) Miodrag, 1972. Bjelovac; @ivanovi} (Mirka) Milovan, 1974.
Dadi} ( Marka) Ratko, 1954. Kravica; Glogova;
Ili} (Ne|e) Slavko, 1939. Maga{i}i; Dragi~evi} (Milo{a) Mirko, 1947. Glogova;
Jovanovi} Radenko, 1974. Bjelovac; Gaji} (Rade) Stanko, 1963. Glogova;
Marin~evi} Miroslav, 1965. Bjelovac; Ili} (Stanoja) Radovan, 1953. Glogova;
Mili} (Marka) Stojan, 1959. sase; Jani} (Mirka) Vladislav, 1948. Kravica;
Milutinovi} (^ede) Slavko, 1963. Kribel (Antonija) Mirko, 1949. Glogova;
Bjelovac; Milanovi} (Drage) Radomir, 1940.
Nedeqkovi} (Ratka) Slobodan, 1970. Je`estica;
Bjelovac; Milinkovi} (Steve) Radovan, 1959.
Petrovi} (Milorada) Du{an, 1938. Brana Glogova;
Ba~i}i; Milovanovi} (Bo`e) Svetolik, 1950.
Stankovi} (Rajka) Radenko, 1972. Zagra|e; Glogova;
Todorovi} (Petra) Vasiq, 1955. Kravica; Milovanovi} (Radoja) Milisav, 1950.
Tomi} (@ike) Rajko, 1955. Bjelovac; Glogova;
Vuksi} (Sre}ka) Novak, 1931. Sikiri}; Obradovi} (^ede) Borivoje, 1944. Glogova;
\uki} ( Leposave) Radosav, 1968. Petrovi} (Jezdimira) Milenko, 1956.
Voqavica. Glogova;
Simi} (Maksima) Milovan, 1949. Sikiri};
16. decembra: Stamatovi} (^ede) Vladeta, 1953. Hran~a;
Veselinovi} (Slavomira) Dragan, 1965.
Raki} Luka, 1948. Voqavica; Glogova;
Mili} (Stojana) Mirko, 1956. Zagra|e. Vujadinovi} (Du{ana) Petko, 1958. Glogova;
Zeki} (Krste) Bo{ko, 1949. Glogova.
17. decembra:
25. decembra:
\okanovi} (Pavla) Sreten, 1937.
Ko{tanovice; Derowi} (Novaka) Ranka, Bajina Ba{ta.
Marin~evi} (Novice) Miroslav, 1965.
[iqkovi}i. 28. decembra:

18. decembra: Luki} (Obrada) Miodrag, Glogova;


Stevi} (Pere) Milenko, 1966. Glogova.

1993. godina
1. januara:
217 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Maksimovi} (Dobrisava) Novak, 1952. Raki} (Milorada) Tadija, 1930. ]osi}i;


]osi}i Maksimovi} (@ike) Damjan, 1934. ]osi}i;
Mili} (Radojka) Dragan, 1964. ]osi}i. Pavlovi} (Svetozara) An|elko, 1914.
]osi}i;
6. januara: Trifunovi} Vidosava, 1915. ]osi}i;
Ili} (Predraga) Neboj{a, 1969. ]osi}i;
Maksimovi} (Jove) Miloje, 1957. Glu{ac. Milanovi} (Save) Marko, 1954. Skelani;
Gligi} (Dra`e) Aleksa, 1968. Skelani;
8. januara: Jawi} (Sime) [}epo, 1947. Skelani;
Jawi} (Pere) Simo, 1948. Skelani;
Luki} (Nikole) Radmila, 1939. Repovac; Mijatovi} (Save) Vlado, 1966. Skelani;
Milanovi} (Milana) Vitomir, 1942. Milovanovi} (Milo{a) Milan, 1967.
Popovi}i; Skelani;
Simi} (Stanka) Novak, 1934. Popovi}i. Markovi} (Radenka) Milun, 1970. Skelani;
Jawi} (Sime) An|a, 1927. Skelani;
9. januara: Sekuli} (Ostoje) Gordana, 1966. Skelani;
Dimitrijevi} (Tomislava) Aleksandar,
Bo`i} (Radomira) @arko, 1973. 1987. Skelani;
Radijevi}i; Dimitrijevi} (Jovana) Dragan, 1965.
Bo`i} Vida, Radijevi}i; Skelani;
Vasi} Obrenija, radijevi}i; Simi} (Dragana) Radovan, 1966. Skelani;
Mitrovi} Dragiwa, Radijevi}i; Milo{evi} (Bori{e) Dragoje, 1960.
Risti} (Zarije) Zoran, 1952. Boqevi}i; Skelani;
\uki} (Milo{a) Rajko, 1960. Boqevi}i. Milovanovi} (Petra) Milenko, 1941.
Kalimani}i;
15. januara: Nikoli} (Stojana) Radivoje, 1952.
Kalimani}i;
Todorovi} (Milivoja) Milan, 1956. Nikoli} (Vojislava) Milenko, 1940.
Vanxi}i. Kalimani}i;
Todorovi} (Mi}e) Petko, 1940. Vujakovi}i;
16. januara: @ivanovi} Filip, 1931, Vujakovi}i;
@ivanovi} Stojan, 1925.Vujakovi}i;
Blagojevi} Miladin, 1947. Glogova; Jakovqevi} (An|elka) Milojko, 1957.
Raki} (Radisava) Novak, 1953. ]osi}i; @abokvica;
Raki} (Jove) Dragomir, 1953. ]osi}i; Maksimovi} (Milovana) Savo, 1932.
Raki} (Jove) Milomir, 1957. ]osi}i; @abokvica;
Raki} (Slavka) Radi{a, 1961. ]osi}i; Ne|i} Rosa, 1933. @abokvica;
Raki} (Marjana) Dragomir, 1940. ]osi}i; Risti} (Lazara) Vladislav, 1947. Ku{i}i;
Ivanovi} (Dike) Mile, 1952. ]osi}i; Mitrovi} Radivoje, 1942. Ku{i}i;
Ivanovi} (Mila) Predrag, 1973. ]osi}i; Jakovqevi} (Mitra) Milija, 1957. Ku{i}i;
Ivanovi} (Milutina) @elimir, 1968. Mitrovi} (Maksima) Mirko, 1939. Ku{i}i;
]osi}i; Jakovqevi} (Milana) Milenko, 1946.
Pavlovi} (Milenka) @arko, 1938. ]osi}i; Ku{i}i;
Trifunovi} (^ede) Milorad, 1958. ]osi}i; Risti} (Cvetka) Novak, 1951. Ku{i}i;
@ivanovi} (Mihaila) Dobrina, 1923. Milanovi} Ilija, 1922. Ku{i}i;
]osi}i (Stublovi); Risti} Rado, 1920. Ku{i}i;
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 218

Milanovi} Du{anka, 1920. Ku{i}i; 26. januara:


Jankovi} (Petka) Milenija, 1963. Ku{i}i;
Todorovi} (Stanoja) Milenko, 1928. Ostoji} (Borka) Gvozden, 1941. ^au{;
Ku{i}i; Paji} (Miladina) Gavrilo, 1947. ^au{.
@ivanovi} (Jove) Nikola, 1921. Ku{i}i;
Mitrovi} Radinka, 1946. Ku{i}i; 27. januara:
Risti} Milenka, 1930. Ku{i}i;
Risti} (Milorada) Ivanka, 1950. Ku{i}i; Paji} (Alekse) Simo, 1953. Suha.
Risti} (Novaka) Mitra, 1974. Ku{i}i;
Risti} (Novaka) Mi}o, 1977. Ku{i}i; 28. januara:
Raki} Mirko, 1925. Toplica;
Kova~evi} Radosava, 1915. Toplica; Gvozdenovi} (Riste) Jakov, 1968. Krsta{.
Blagojevi} Ilinka, 1914. Toplica;
Mitrovi} Darinka, 1922. Savi}i. 30. januara:

17. januara: Pavlovi} (Mile) Milada, 1975. Bratunac;


Alempi} (Bogosava) Slavko, 1950.
Stojanovi} (Nevenka) Slavi{a, 1972. Milovanovi}i.
Loznica.

18. januara: 2. februara:

Gruji} (Milisava) Savo, 1972. Glogova. To{i} (@ivorada) Radenko, 1966. Andri}i;
Gaji} (Stanka) Vladimir, 1988. Bratunac.
19. januara:
3. februara:
\oki} (Vasilija) Miladin, 1961. Brana
Ba~i}i; Ili} (Dragiwe) Milenko, 1971. Vanxi}i.
Slijep~evi} (Jerka) Mla|en, 1961. Vanxi}i.
7. februara:
20. januara:
Joki} (Milana) Stanko, 1935. Polom;
\uki} (Radisava) Mirko, 1973. Leme{ac. Simi} (Drage) Mitar, 1959. Polom;
Tri{i} (Stanka) Slavorad, 1934. Bratunac.
22. januara:
8. februata:
Stevanovi} Milenka, 1940, bolnica.
Savki} (Milutina) Qubisav, 1958.
23. januara: Vuk{i}i;
Radi} (Ne|e) Goran, 1971. Leme{ac. Slijep~evi} (Novice) Petar, 1958. Ilijino
Brdo;
25. januara: Vukoti} (Stanka) Svetomir, 1953. Ilijino
Brdo;
]irkovi} (Jovana) Vujadin, 1974. Leme{ac; ^owi} Dobrivoje, 1958. Ilijino Brdo;
Nikoli} (Ivana) Blagomir, 1943. bolnica. Krsti} (Velimira) Pavle, 1954. Ilijino
Brdo;
219 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Kaldesi} (Slobodana) Zoran, 1964. 27. februara:


Vuk{i}i.
Maksimovi} (Radisva) Savo, 1968. Jo{eva.
9. februara:
28. februara:
Milanovi} (Riste) Milovan, 1931.
Slapa{nica; Dangi} (Cvijetina) Veroqub, 1964.
Reqi} Radenko, Tabana. Bre`ani.

10. februara: 1. marta:

Kondi} (Dane) Sveto, 1939. Bawevi}i; \okanovi} (Dragoquba) Dragica, 1960.


Mali} (Jove) Milan, 1963. Bawevi}i. Bratunac.

12. februara: 4. marta:

Milinkovi} (Milutina) Luka, 1947. Rupovo Mla|enovi} (Miladina) Stanoje, 1944.


Brdo. [iqak Brdo.

14. februara: 6. marta:

Savi} (Jovana) Milan, 1972. Kuwerac; Petrovi} (Milorada) Bo`ana, 1942.


Simi} (Stanoja) Marko, 1933. Polom; Bratunac;
Stankovi} (Cvetka) Dragoslav, 1962. Pavlovi} (Mile) Mikajlo, 1982. Bratunac;
Kuwerac. Petrovi} (Milorada) Bo`ana, 1942.
Bratunac.
15. februara:
7. marta:
]irkovi} (Petra) Vladimir, 1962.
Kuwerac. Gagi} (Milivoja) Srbobran, 1969. Tokaq.
Gradina;
17. februara: Gagi} (Cvijetina) Radovan, 1964. Tokaq.
Petrovi} (Ne|e) Nevenka, 1968. Bratunac; Gradina;
Stjepanovi} (Miladina) Tomislav, 1969. Milo{evi} (Milo{a) Milo{, 1973. Vitez.
Cerska;
Ba~i} (Miladina) Radenko, 1960. Cerska. 8. marta:

18. februara: Markovi} (Bo`e) Zoran, 1962. Vitez.

Stankovi} (Milovana) Ranko, 1957. 9. marta:


Maga{i}i. Pavlovi} (\or|a) Danko, 1960. Vuk{i}i;
Ili} (Cvijetina) Novak, 1950. Vuk{i}i.
23. februara:
10. marta:
Luki} (Radovana) Svetozar, 1935. bolnica.
Bo`i} (Radosava) Miloje, 1948. Bqe~eva.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 220

Baji} (@ivka) Du{ko, 1971. Maga{i}i;


11. marta: Obradovi} (Borivoja) Ozren, 1968.
Maga{i}i;
Savi} Ivica, 1970. Poqak; Radi} (Nedeqka) Zoran, 1972. Ravni
Savi~evi} Goran, 1969. Poqak. Buqim.

13. marta: 22. marta:

Arsenovi} (Milorada) Nenad, 1965. Jovanovi} (Vitomira) Miodrag, 1973.


Leme{ac; Bo`i}i.
Kazimirovi} (Rada) Ranko, 1971. Vuk{i}
Poqe. 23. marta:

14. marta: Bogdanovi} (Dragomira) Ivan, 1955.


Osma~e.
Ili} (Stanimira) Vukota, 1945. Velika
Wiva. 24. marta:

15. marta: Andri} (Vladimira) Dragoqub, 1952.


Radijevi}i.
\urkovi} (Dragoquba) Dragan, 1952. Polom;
\urkovi} (Ratka) Milenko, 1969. Polom. 25. marta:

17. marta: Dimitrijevi} (Bogoquba) Milija, 1964.


Jadaro|en
Jankovi} (Radi{e) Milan, 1964.Sulice.
27. marta:
18. marta:
Vukovi} (Mijata) Petko, 1964. Vi{nica.
Ristanovi} Qubomir, 1970. Krwi}i;
Radi} (Mirka) Milenko, 1962. Glogova. 28. marta:

19. marta: Pe{i} (Milana) Predrag, 1951. Kara~i}a


Brdo;
Kondi} (Radovana) Milojko, 1944. Stevanovi} (Radoja) Radenko, 1945.
Je`estica; Kara~i}a Brdo;
Milovanovi} (Milorada) Cvijetin, Zagoni; Kova~i} (Sekule) Nikola, 1954. Kara~i}a
Mijatovi} (Riste) Bo{ko, 1942. ^izmi~}i; Brdo.
Jovanovi} (Dragosava) Milija, 1957. Vitez.
30. marta:
20 marta:
Stojanovi} (Save) Radenko, 1973. Sikiri}.
Milanovi} (Radovana) Milo{, 1952.
Maga{i}i; 2. aprila:
Cvijetinovi} (Vojislava) Vidoje, 1967.
Maga{i}i;
221 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Mati} (Borisava) Milorad, 1962. Perendi} (Uro{a) Predrag, 1968. Zalazje;


Petrovi}i; Perendi} (Ivka) Radivoje, 1967. Zalazje;
Savi} (Milana) Slavi{a, 1974. u bolnici; Perendi} (Tomislava) Slavi{a, 1967.
[argi} Goran, 1969. Skugri}i. Zalazje.

3. aprila: 15. aprila:

Bo`i} (Mirka) Bo`o, 1953. fakovi}i Miladinovi} (Obrada) Lazar, 1961. Kvarc.
@ivanovi} (Marinka) Mirko, 1946.
Fakovi}i. 17. aprila:

4. aprila: Grbi} (Radenka) Milenko, 1973. Mo}evi}i;


Ivan~evi} Elvis, 1973. Kvarc;
Jak{i} Dragomir, Podravawe. Jungi} Jugoslav, 1971. Kvarc;
Milanovi} Milan, 1964. Kvarc;
5. aprila: Stevi} (Danila) Bo`o, 1956. Kvarc;
Lalovi} (Luke) Dragan, 1964. Mo}evi}i.
Ne{kovi} (^ede) Miladin, 1956.
Podlaznik. 23. aprila:

7. aprila: Prodanovi} (@ivorada) Dragan, 1961.


bolnica.
Ili} S. Vukoman, 1956. Jadaro|en
29. aprila:
8. aprila:
Mitrovi} (Save) Rade, 1972. Zagoni.
Luki} (Gruje) Du{an, 1963. Oparci.
3. maja:
10. aprila:
Radovi} (^ede) Rajko, 1952. Bo`i}i.
^oli} Du{an, 1952. Mo}evi}i.
19. maja:
11. aprila:
Jankovi} (\or|a) Dragan, 1948. bolnica.
Elek Milo{, 1963. Osma~e;
Peji} (Ranka) Ne|o, 1967. Mo}evi}i;
Sekuli} (Qubisava) Petko, 1953. 6. juna:
Mo}evi}i.
Nikoli} (\or|a) Du{ko, 1961. Hran~a;
12. aprila: Nikoli} (Du{ka) Biqana, 1986. Hran~a.

Petkovi} (Mila) Dragan, 1970. Skelani; 9. juna:


Bo`i} (Du{ana) Ratko, 1960. Osma~e.
@ivkovi} (Bogdana) Stanoje, 1936.
14. aprila: @ivkovi}i.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 222

4. jula: Rankovi} (Vujadina) Mile, 1935. Je`estica.

Dimitrijevi} (Tomislava) Radisav, 1981. 10. avgusta:


bolnica; Lazi} (Krste) Ikonija, 1939. Lipenovi}i;
Lazi} (Ne|e) Vojin, 1941. Lipenovi}i.
15. jula:
4. septembra:
Igwatovi} (Cvijetina) Ranko, 1953.
Fakovi}i. ]irkovi} (Jovana) Dragan, 1975. Bratunac.

18. jula: 27. oktobra:

Jovanovi} (Slavka) Rado, 1968. Trnovo; Simi} (Jovana) Mom~ilo, 1970. ^izmi}i;
Ne{kovi} (Rajka) Slobodan, 1972. Trnovo; \uri} (Novaka) Slavica, 1975. Bqe~eva.
Spasojevi} (@ivka) Goran, 1974. Trnovo;
Simi} (@ivadina) Dragan, 1969. Trnovo.
12. novembra:
8. avgusta:
Luki} (Milana) Radivoje, 1954. bolnica.

1994. godina
11. januara:

Gruji~i} (Cvetka) Vasilije, 1944. Zalazje.


221 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

B. IMENA STRADALIH @RTA


@RTAVA A NISU @IVJELE
@IVJELE NA OVIM
TERITORIJAMA:
Jovanovi} Milenko, 1952; Zari} Milun, Vasi} (Milovana) Bo`idar, 1951.
1957, Tegare; Tamburi}a Kosa;
Prodanovi} Milka iz Sikiri}a; Markovi} (Marka) Milisav, 1955.
Tamburi}a Kosa;
Jovi} Milomir, 1967;
Ja}imovi} (Mitra) Marko, 1972. Tamburi}a
Okuka Dragan, 1956; Kosa;
Savi} Qubi{a, zaselak Vrawkovina, Ostoji} (Drage) Milorad, 1969.
ubijen 01.06.1992.;
Zeki} (Novaka) Kosana, 1928. Bqe~eva,
Markovi} Milenko, Zabokvice, ubijen zaklana u svojoj ku}i u istom selu 6. maja
24.06.1992.; 1992.
Vujadinovi} (Jola) Milutin, 1960. Zvornik Milo{evi} (Rajka) Radojko, 1928. Gniona,
(9. aprila 1992); zapaqen u vlastitoj ku}i za vrijeme slave
Pavlovi} Desanka, Ratkovi}i; \ur|evdan 6. maja 1992.

Stjepanovi} (Mirka) Miladin, 1972. Tanasijevi} (Manojla) Simo, 1952. ^i~evci,


Vinkovci (19. septembra 1991.); na|en ubijen i kastriran, kod sela Osma~e
7.5.1992.
Stanojevi} (Stanka) Radisav, 1964. Zalazje,
Oku~ani; Zaki} (Maksima) Milo{, 1914. Babuqice
(zaselak Sjemovo), invalid, nepokretan,
Mijatovi} Slavko; zapaqen u svojoj ku}i 14. maja 1992.
Jovanovi} (Obradina) Rado, Fakovi}i; Ristanovi} (Nikole) Sekula, 1906.
Osredak, zapaqen u ku}i 15. maja 1992.
Kova~evi} (Nikole) Bo`idar, Tegare,
Poto~ari; Petrovi} (Radovana) Krsto, 1938. Crni Vrh,
zaklan na istom mjestu 15. maja 1992.
Mitrovi} (Save) Stanimir, 1938. Hran~a,
Bratunac; \uri} (Vojislava) Novak, 1955. Crni Vrh,
zaklan na istom mjestu 15. maja 1992.
Stevanovi} Milosav; Stevanovi} (Rajka)
Milan, 1952. B. Ba~i}i; \uri} (Sime) Vojislav, 1930. Crni Vrh,
zaklan na istom mjestu 15. maja 1992.
Uzelac Mihailo, poginuo u Je`estici;
Gagi} (Milovana) Milojko, 1947. Karna,
Cvjetinovi} Dostana, Hran~a; podlegao mu~ewu u istom selu 15. juna 1992.
Jovanovi} Obren, Stanatovi}i; Peri} (Stevana) Aleksa, 1928. Rado{evi}i,
Jovanovi} (Lazara) Branimir, Bratunac; mu~en i zaklan, na grudima urezano slovo
"U", 15. maja 1992.
Ili} (Qubinka) Dragan, 1975. Pribini}i;
Mati} (Ratka) Mato, 1966, Postoqe, zaklan
Miladinovi} (Ilije) Savo, 1973. Zvornik; u ku}i u istom selu 18. maja 1992.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 222
Ranki} (Bore) Nenad, 1967. Srebrenica, Stanojevi} Desanka, 1923. Ratkovi}i,
uhva}en i po na|enim povredama, na zapaqena u ku}i u istom selu 21. juna 1992.
bestijalan na~in mu~en hladnim oru`jem,
plamenom, tupim predmetima, podlegao 26. Prodanovi} (Petra) @ivan, 1966.
maja 1992. u muslimanskom selu ^izmi}i. Ratkovi}i, zaklan u istom selu 21. juna
1992.
Vujadinovi} (Jove) Milomir, 1960. Kowevi}
Poqe, rawen i uhva}en u istom selu Prodanovi} (Drage) Zora, 1941. Ratkovi}i,
prilikom napada muslimana na kolonu zlostavqana i ubijena u ku}i 21. juna 1992.
privrednih vozila, 27. maja 1992. podlegao Stanojevi} (Todora) Nikola, 1958.
torturi. Ratkovi}i, masakriran i zapaqen u istom
Petrovi} (Drage) Dikosava, 1932. Oparci, selu 21. juna 1992.
zaklana u istom selu 1. juna 1992. Pavlovi} (Jose) Milovan, 1920. Ratkovi}i,
Milanovi} (Marka) Radomir, 1966. ubijen i zapaqen 21. juna 1992.
Toplica, zaklan i zapaqen u ku}i 2. juna Stanojevi} (Milorada) Radenko, 1940.
1992. Ratkovi}i, zaklan u istom selu u ku}i 21.
Spaji} (Drage) Sre}ko, 1928. Obadi, zaklan juna 1992.
u svom selu 8. juna 1992. Novakovi} Milo{, ^i~evci, glava
Gruji~i} (An|elka) Milovan, 1943. Gostiq, odsje~ena i odnijeta, tako i sahrawen
zaklan u selu Zalazje 8. juna 1992. 23.6.1992.

Cvjetinovi} (Momira) Dostana, 1930. Stevanovi} (Dragomira) Stojan, 1939.


Obadi, ubijena poslije mu~ewa u Zalazju, 8. Ratkovi}i, mu~en, pretu~en tupim
juna 1992. predmetom, posebno po glavi, izboden
no`em, na|en kastriran sa penisom u
Zari} (Sretena) @ivorad, 1956. Tegare, ustima, 27. juna 1992.
mu~en i zaklan u svojoj ku}i, 9. juna 1992.
Lazi} (Pavla) Vidoje, 1937. Bre`ani,
Milinkovi} (Maksima) Vojislav, 1938. razapet na krst i spaqen 30 juna 1992.
Rupovo Brdo, ubijen i spaqen u istom selu
10. juna 1992. Lazi} (Pavla) Kristina, 1935. Bre`ani,
slijepa `ena, du{evni bolesnik, zapaqena
Milinkovi} (Gojka) Mirjana, 1939, Rupovo u svojoj ku}i 30 juna 1992.
Brdo, ubijena i spaqena u istom selu 10
juna 1992. Ranki} (Mike) Milisav, 1947. Bre`ani,
zapqen u ku}i u istom selu 30. juna 1992.
Milinkovi} (Petra) Radoje, 1952, Rupovo
Brdo, ubijen i spaqen u istom selu 10 juna Ranki} (Milisava) Mirko, 1972. Bre`ani,
1992. zapaqen u istom selu 30. juna 1992.

@ugi} Koviqka, 1922, Rupovo Brdo, Ranki} (Milisava) Dragosav, 1974.


zadavqena u svojoj ku}i 10 juna 1992. Bre`ani, zapaqen u ku}i u istom selu 30.
juna 1992.
Maksimovi} (Milorada) Radomir, 1942.
Ratkovi}i, podlegao mu~ewu u istom selu Stevanovi} (Radisava) Milomir, 1946.
21. juna 1992. Bre`ani, zapaqen u blizini svoje ku}e 30.
juna 1992.
223 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine
Novakovi} (Rada) Milo{, 1956. Bre`ani, na imawu, glava odsje~ena i odnijeta sa
ubijen sjekirom, glava odsje~ena i odnijeta. mjesta zlo~ina, 8. avgusta 1992.
Tako sahrawen 30 juna 1992.
Mla|enovi} (Obrena) Savka, 1931.
Milo{evi} (Milovana) Vidoje, 1974. Je`estica, uhva}ena i ubijena tupim
Bre`ani, zapaqen u svojoj ku}i 30. juna predmetom dok je radila na imawu 8.
1992. avgusta 1992.
Mitrovi} (Dragi{e) Milivoje, 1930. Lazi} (Svetozara) Branislav, 1937.
Bre`ani, zapaqen u svojoj ku}i 30. juna Toplica, masakriran u istom selu 10.
1992. avgusta 1992.
Radovanovi} (Sre}ka) Vidoje, 1949. Mitrovi} (Jefte) Dragomir, 1929. Hran~a,
@abokvica, ubijen tupim predmetom, podlega mu~ewu u muslimanskom selu
maqem, u istom selu 2. jula 1992. Poto~ari 12. avgusta 1992.
Simi} (Borisava) Ne|o, 1951. Krwi}i, Lazarevi} (Obrada) Rado, 1917.
zaklan u selu Rado{evi}i 3. jula 1992. Podravawe, rasporen, iznutrice izva|ene
i raznijete, 24. septembra 1992.
Pora~a Vaso, 1912. Krwi}i, zaklan u ku}i u
istom selu 5. jula 1992. Mitrovi} (Jove) Mihajlo, 1932. Podravawe,
odsje~ena glava, 24. septembra 1992.
Vuji} Soka, 1930. Krwi}i, na|ena ubijena sa
tijelom probijenim vilama, 5. jula 1992. Mitrovi} Ru`a, 1927. Podravawe, ubijena
bode`om i tupim predmetom 24. septembra
Milo{evi} (Ilije) Rada, 1968. Zagoni, 1992.
masakrirana u istom selu 5. jula 1992.
Mitrovi} (Marka) Drago, 1917. Podravawe,
Gagi} (Drage) Qubica, 1950. Pribi}evac, masakriran ubodima bode`a i tupim
izvr{ila samoubistvo u zatvoru u predmetom 24. septembra 1992.
Srebrenici usqed stalnog maltretirawa i
mu~ewa, oko 7 jula 1992. Marinkovi} (Milo{a) Milovan, 1956.
Podravawe, zapaqen u Domu kulture 24.
Cvjetinovi} (Dragomira) Radinka, 1952. septembra 1992.
A`lica, masakrirana u Zalazju 12. jula
1992. Marinkovi} (Milo{a) Rade, 1961.
Podravawe, ubijen mu~ewem, masakriran,
Popovi} (Pere) Blagoje, 1907. Maga{i}i, odsje~ena glava, 24. septembra 1992.
ubijen i sa suprugom zapaqen u svojoj ku}i
20. jula 1992. Tomi} (Marka) Mihajlo, 1914. Podravawe,
spaqen u selu 24. septembra 1992.
Mi~i} (Jakova) Marko, 1949. Slapa{nica,
zarobqen rawenik i zaklan u selu Glogova Gordi} (Mitra) Slavko, 1958. Guwaci,
24. jula 1992. spaqen 24. septembra 1992.
Kova~evi} (Radomira) Milovan, 1956. Bori} (Milivoja) Mile, 1946. Guwaci,
[tedra, izgorio u istom selu 1. avgusta masakriran bode`om i tupim predmetom u
1992. istom mjestu, 24. septembra 1992.
Mla|enovi} (Qubomira) An|elko, 1965.
Je`estica, uhva}en dok je radio sa majkom
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 224
Su{i} (Todora) Milivoje, 1958. Guwaci, Rebi} (Ne|e) Rajko, 1958. Rogosija, ubijen u
masakriran bode`om i tupim predmetom 24. istom selu udarcem tupim predmetom u
septembra 1992. glavu 26. septembra 1992.
Gligorevi} (Mijata) Miodrag, 1956. Guwaci, Ravwakovi} (Milorada) Zoran, 1960. ubijen
masakriran bode`om i tupim predmetom 24. u Rogosiji, lobawa polomqena udarcima
septembra 1992. tupim predmetom 26. septembra 1992.
[alipurevi} (Bo`idara) Slavko, Te{i} (Rajka) Tomislav, 1971. ubijen u
1971.Guwaci, masakriran bode`om i tupim Rogosiji, lobawa polomqena udarcima
predmetom 24. septembra 1992. tupim predmetom 26. septembra 1992.
[alipurevi} (Milorada) Vidoje, Alempi} (Radisava) Dimitrije, 1959.
1960.Guwaci, masakriran bode`om i tupim Rogosija, masakriran u istom selu 26.
predmetom 24. septembra 1992. septembra 1992.
Prodanovi} (Milisava) @arko, 1970. Mitrovi} (Qubomira) Mi}o, 1955.
Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa masakriran u Rogosiji 26. septembra 1992.
probijena i smrskana tupim predmetom 26.
septembra 1992. \oki} (Milete) Sreten, 1938. Boqevi}i,
glava odsje~ena i odnijete 5. oktobra 1992.
Prodanovi} (Milisava) Milomir, 1966.
Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa \oki} (Sretena) Svetozar, 1965. Boqevi}i,
razbijena tupim predmetom 26. septembra iskasapqen, izva|ene o~i i kastriran 5.
1992. oktobra 1992.

Prodanovi} (Milana) Mirko, 1964. Jovanovi} (Veselina) Milo{, 1928.


Rogosija, ubijen u istom selu, lobawa Loznica, ubijen u istom selu 14. decembra
smrskana tupim predmetom 26. septembra 1992.
1992. Lazi} (Du{ana) Krsto, 1933. Brana Ba~i}i,
Stani{i} (Cvijana) Nenad, 1972. Rogosija, zaklan 7. januara 1993.
ubijen u istom selu udarcem tupim Risti} (Cvetka) Novak, 1951. Ku{i}i,
predmetom u potiqak 26. septembra 1992. zapaqen u istom selu 16. januara 1993.
Stani{i} (Cvijana) Ne|o, 1964. Rogosija, Jovanovi} Uro{, 1921. Mle~va, pretu~en u
ubijen u istom selu udarcem tupim zatvoru u Srebrenici ili Poto~arima od
predmetom u potiqak 26. septembra 1992. ~ega je umro u bolnici u Zvorniku.
Stani{i} (Stanka) Mile, 1960. Rogosija, Kova~i} (Nikole) Bo`idar, Tegare, usqed
ubijen u istom selu, lobawa slomqena mu~ewa izvr{io samoubistvo u
udarcem tupim predmetom 26. septembra muslimanskom selu Poto~ari.
1992.
Jovanovi} (Vojislava) Rado, 1960. Tegare,
mu~en i ubijen kao zarobqenik.
NAPOMENA: Uz imena `rtava data su imena sela u kojima su stradali, a to su u
najve}em broju slu~ajeva i mjesta u kojima su ro|eni ili u kojima su `ivjeli u vrijeme
po~etka ovog rata.
Izvor podataka: Milivoje Ivani{evi}: "Hronika na{eg grobqa"
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 222
223 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 2. - SASTAV STANOVNI[TVA 1991. GODINE U NASEQIMA


U KOJIMA SU @IVJELI SRBI U OP[TINAMA
OP[TINAMA BRATUNAC,
VLASENICA/MILI]I I SRE
SREBERNICA

Naseqe-
Naseqe-mjesto ukup.broj broj
1. OP[TINA
stanovnika Srba
2. BRATUNAC Bawevi}i 38 38
3. " Brana Ba~i}i 263 263
4. " Fakovi}i 159 120
5. " Bqe~eva 607 71
6. " Bjelovac 289 238
7. " Hran~a 699 153
8. " Je`estica 504 502
9. " Kravica 357 353
10. " Lipenovi}i 238 238
11. " Maga{i}i 647 353
12. " Mratinci 288 218
13. " O}enovi}i 53 53
14. " Opravdi}i 434 434
15. " [iqkobi}i 90 90
16. " @lijebac 379 379
17. " Zagoni 584 480
18. " Loznica 156 132
19. " Sikiri}i 442 201
20. " Stanatovi}i 206 206
21. " Tegare 609 222
VLASENICA I
1. Rupovo Brdo 125 17
MILI]I
2. " Vi{wica 79 67
3. " Guwaci 1 1
4. " Rogosija 34 34
5. " [adi}i Gorwi 230 230
1. SREBRENICA Bre`ani 276 271
2. " Gostiq - Gniona 148 113
3. " Ratkovi}i 338 338
4. " Skelani - dio 1.123 160
5. " Bo`i}i 152 152
6. " ^i~evci 241 180
7. " Orahovica 425 334
8. " Osredak 195 195
9. " Podravno 413 413
10. " Rado{evi}i 209 201
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 224
225 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Prilog 3.
IZVOD IZ KRIVI^NE PRIJAVE PROTIV ALIJE
IZETBEGOVI]A

OPIS KRIVI^NOG DJELA


Da bi se razumjela su{tina ratnih sukoba u biv{oj R BiH i
razlozi gr~evitog otpora koji su na ovim prostorima pru`ili
Srbi, a naro~ito razlozi i motivi Muslimana i Hrvata da
uni{te srpsko pravoslavno stanovni{tvo, neophodno je navesti
slijede}e relevantne ~iwenice iz pro{losti Bosne i
Hercegovine:
Prvi put se Bosna pomiwe u djelu Konstantina
Porfirogentina "De Administrando inperio" kao oblast u
sastavu Srbije. Bosna je tada bila oblast oko gorweg i
sredweg toka rijke Bosne, u stvari geografski pojam u
sastavu Srpske Dr`ave, a ne posebna dr`avna cjelina / izvor:
Constantine por phirogenitus, De amdinistrando imperio, ed.
G. M. Moravcsik, trans. R. J. H. Jenkins, Dumbarton Oaks,
Washinghton 1967, 160. Constantine porhpirogentius, De
Administrando imperio, vol. 2 commentarui e. R. J. H.
Jenkins, Univezitii of London, 1962, 137, Vizantijski uzvori
za istoriju naroda Jugoslavije 2, Beograd 1959, 58 -
Ferijan~i}/
Papa Urban 2I u 12. vijeku potpuno poistovje}uje Srbiju i
Bosnu i govori o politi~kom i crkvenom jedinstvu ove dve
teritorije.
Bosanski vladari u 13. i 14. vijeku svoje podanike
iskqu~ivo nazivaju Srbima i govore da je jezik u Bosni
srpski.
Tvrtko 1. krunisan je 1377. godine kao kraq Srba, Bosne,
Pomorja i Zapadnih strana te je uz li~no ime dodao i ime
Stefan, koje u Srbiji ima odre|eno dr`avno simboli~ko
zna~ewe. Ime Stefan imali su i svi kasniji bosanski vladari
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 226

/Stefan Dabi{a, Stefan Ostoja, Stefan Tvrtko 2, Stefan Tomas


i Stefan Toma{evi}/.
]irilica se, kao srpsko pismo, upotrebqavala u Bosni od
najranijih vremena. Wome je pisana i poveqa Kulina Bana
izdata dubrov~anima 1189. godine. Primjewivana je i kasnije
na dvorovima bosanskih vladara i feudalaca kao i u crkvenim
kwigama.
Sredinom 14. vijeka u Bosnu dolaze frawevci - katolici da
rade aktivno na {irewu katoli~anstva.
Od po~etka 15. vijeka spoqnopoliti~ke prilike na
prostorima Balkana su znatno izmijene pa u tom periodu Bosnu
napadaju Turci. Konstantni napadi prisiqavaju kraqa Tvrtka 2
da istovremeno postane vazal ugarskog kraqa i turskog
sultana kojima je pla}an godi{wi danak od 1415. godine.
Kona~an pad Bosne pod tursku vlast odigrao se 1463. godine.
Tursko osvajawe Bosne imalo je za posqdicu masovno
bje`awe stanovni{tva u Ugarsku, leta~ke posede u Dalmaciji i
u Dubrovniku, kada je pobjeglo preko 2,00.,000 qudi {to je
za ono vrijeme bio ogroman broj.
Tokom vladavine Turaka u Bosni konstantno je dolazilo do
masovnih seoba. Najve}a seoba Srba iz Bosne dogodila se
1463. godine. Ove seobe su prouzrokovale izmjenu nacionalnog
sastava u Bosni. Zna~ajne trgova~ke i zanatske centre, koji
su uglavnom bili u tada{wim gradovima, zaposjeli su Turci,
pa je veliki broj lokalnog stanovni{tva, a naro~ito trgovci
i zanatlije pre{ao sa hri{}anske u islamsku religiju.
Od 15. vijeka stanovni{tvo u Bosni se mo`e podijeliti na
tri velike religijske grupe: pravoslavci, katolici i
muslimani. Pravoslavni `ivaq je bio najbrojniji i stalno
izlo`en islamizaciji, koja je trajala sve do 19. vijeka.
Turci su uzimali pravoslavne dje~ake za vojnike - jawi~are
koji su obavezno morali da budu muslimani.
Postojala je stalna religijska netpreqivost. Usled
velikog uticaja islama od 1767. godine Srbi su izgubili
227 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

crkvenu autekefalnost i slu`beno su smatrani "Romeima" pa je


u tom pogledu 1853. godine jednim propisom bilo zabraweno da
se upotrebqava srpsko ime. Od 1868. godine se uvodi pravilo
da se cijelo stanovni{tvo u nacionalnom pogledu deklari{e
kao osmanlije, {to je 1876. godine bilo definitivno
ozaknoweno.
Prvi znavni~ni popis stanovni{tva, 1879. godine, pokazao
je slede}i srazmjer tri vjerske zajednice u Bosni: SRbi 43%,
Muslimani 38%, Katolici 18%.
U vrijeme popisa stanovni{tva 112 godina kasnije, 1991.
godine, Muslimani ~ine ve}inu stanovni{tva sa 43,7%, Srba je
31,3%, Hrvata 17,3%, a Jugoslovena 7,7%. Promjena etni~ke
strukture stanovni{tva BiH rezultatj je diskirmiacije
muslimana u vrijeme otomanskog carstva kao i genocida
u~iwenog nad srpskim stanovni{tvom u Prvom i Drugom
svjetskom ratu. ^iwenica je da je nemuslimansko stanovni{tvo
u Otomanskoj imperiji bilo izlo`eno diskriminaciji na
politi~kom, ekonomskom, vjerskom i kulturnom planu.
Diskriminacija je imala i genocidne oblike {to se ogleda u
nasilnom oduzimawu srpske djece od wihovih roditeqa i
odvo|ewe u Tursku radi preobra}awa u turske vojnike,
islamske vjeroispovjesti - Jawi~ari. Diskriminacija se
manifestovala naro~ito u islamizaciji srpskog stanovni{tva.
Evropski pisci istorije navode da je stanovni{tvo Bosne
srpskog porijekla. Dio stanovni{tva koje je bilo katoli~ke
vjere poste{eno se kroatizovalo, ~emu su naro~ito doprinjeli
wema~ki i poqski doseqenici nakon 1878. godine.
Austrougarska administracija je uporno radila na razvijawu
svijesti o novoj "Bosankoj naciji". Kao idelog naro~ito se
isti~e ministar finansija Benjamin Kallai u ~ijoj kwizi o
istoriji Srba stoji da su svi sanovnici Bosne Srbi po
etni~kom porijeklu.
U vrijeme Napoleonovih ratova 1815. godine, BiH je
smatrana Srpkom zemqom, a administracije je vo|ena na
srpskom jeziku sa }irili~nim pismom.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 228

Sve socijalne pobune imale su srpski nacionalni karakter


od po~etka nacionalne revolucije protiv Turaka od Kara|or|a
1804. godine do kona~nog oslobo|ewa 1918. godine u Bosni je
bilo 14 ve}ih oru`anih pobuna. U to vrijeme 64% povr{ine
Bosne i Hercegovine bilo je u rukama srpskih seqaka. Krajwi
rezultat pobuna je oslobo|ewe teritorija od turske vlasti i
ujediwewe Bosne sa Srbijom i Crnom Gorom, sredinom 1876.
godine. Ta dr`ava je bila prete~a Jugoslavije. Austrougarska
uz podr{ku Wema~ke i Rusije je nastojala da po svaku cijenu
odvoji Bosnu i Hercegovinu od Srbije i Crne Gore, pa su u
tom smislu i sklapani tajni sporazumi izme|u ove tri sile u
Reitcstadtu i Budimpe{ti 1876. i 1877. godine. Cio kasniji
razvoj Vosne i Hercegovine vr{en je po obrascu uspostavqenom
u to vrijeme.
Do 1918. godine u Evropi je bilo {est velikih
me|unarodnih kriza. Tri od wih su se odnosile na Bosnu i
Hercegovinu, bile su motivisane srpskim nacionalnim
ujediwewem /Velika isto~na kriza, bosanska - aneksiona kriza
i julska kriza 1941. godine/ Svi ovi doga|aji bili su dio
op{tih sukoba evropskih sila i priujetili su da se pretvore
u velika evropska ratovawa. U svim tim krizama se pokazalo
da je osnovni razlog bio napor katoli~kih dr`ava i
katoli~kih politi~kih partija Evrope da na rijeci Drini
uspostave isto~nu granicu katoli~kog prostora. Od 1870.
godine /prvi vatikanski kocil/ Vatikan je nastojao da
sprije~i politi~ki savez katoli~kih Hrvata i pravoslavnih
Srba. Prvi savez katoli~kih hrvatskih partija sa Srbima
ostvaren je 1905. godine i to je bila podloga za ujediwewe
Jugoslavije 1918. godine. U svim drugim slu~ajevima
katoli~ki klerikalizam je uspjevao da odr`i uzajamnu
solidarnost katoli~kih snaga s. Evrope. On je uvijek bio
osnova Habsbur{ke politike na Balkanu, a bez sumwe i glavni
razlog ratova na tom prostoru.
Otomanstko carstvo, zahve}no velikom ekonomskom i
privrednom krizom, stalno je pove}avalo porez tada{woj
Bosni. Pove}awe poreza dovelo je do seqa~kog revolta i
229 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

pobune 1874. godine, kada je preko bosanske granice na


prostor Habsbur{ke monarhije pre{lo 250.,000 qudi {to je u
to doba bila ~etvrtina ukupnog stanovni{tva. Ne{to kasnije
iz Bosne je pobjeglo jo{ 80.,000 Srba u Srbiju i Crnu Goru.
Turci, odnosno muslimani u Bosni u to vrijeme su ve}
primjewivali razli~ita nasiqa, etni~ka ~i{}ewa, silovawa i
razarawa pravoslavnih hramova. U selu Tiskovac 1876. godine
muslimani su silovani hri{}anske `ene s namjerom da iste
ra|aju muslimansko potomstvo. Takvih slu~ajeva masovnih
silovawa s namjerom da se ra|aju djeca islamske vjere bilo
je mnogo, a naro~ito u vrijeme hri{}anskih pobuna.
Ilija Gara{anin je uz pomo} britanskog diplomate Davida
Urqa Harta 1844. godine sa~inio prvi program srpskog
nacionalnog oslobo|ewa koji se zvao "Na~ertanije" - the
grand desing. U tom programu je savjetovao da se organizuje
srpski nacionalni pokret u svim susjednim slovenskim
pokrajinama turskog i habsbur{kog carstva.
Od 1878. godine kada je Austrougarska okupirala Bosnu i
Hercegovinu, a u ciqu spre~avawa stvarawa jedinstvene srpske
dr`ave oko koje bi se okupili jugoslovenski narodi, ista je
vr{ila politi~ke i ekonomske pritiske na Rusiju i Srbiju s
ciqem odvajawa bosansko-hercegova~kih prostora od mati~nih
prostora Srbije. ^ak je 1908. godine primjewen najgrubqi akt
- aneksija Bosne i Hercegovine na koji su u smislu
verifikacije morali da stave potpis predstavnici tada vojno
i eknomski slabe Rusije i Srbije.
U tom periodu Austrougarska je nastojala da kod Muslimana
razvije ideologiju politi~ke posebnosti. Najzna~ajnija
teorija je da su muslimani nastali iz sredwovjekovne
hri{}anske sekte koju je pravoslavna crkva nazivala
bogumilima, a katoli~ka patarenima.
Od 1914. godine, odnosno raspada Austrougarske na Srbiju
se pove}ao austrougarski dr`avni teror nad srpskim narodom.
Sva politi~ka, kulturna, vjerska i sportska dru`ewa Srba
bila su zabrawena. ]irili~no pismo je bilo zabraweno, a
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 230

inteligencija protjerivana. Prvi koncentracioni logori u


modernoj istoriji Evrope bili su otvoreni u Bosni i
Hercegovini 1914. godine za srpsku inteligenciju i
sve{tenstvo. Nakon vojne okupacije Srbije oktobra 1915.
godine, namjerno su kori|teni muslimanski odredi u Srbiji,
akko bi se pove}ala me|unacionalna mr`wa. Mnoge ustanove i
metode koje su u kasnijime decenijama pripisivane
izvitopirenom fa{isti~kom umu bile su kopija metoda i
organizacije koje je austrougarska vojska stvarala u Bosni i
Hercegovini od 1914. do 1918. godine. Naprimjer, sarajevski
srez koji je obuhvatao podru~je grada Sarajeva i isto~no do
granice sa Srbijom bio je progla{en "pobuweni~kim
podru~jem". Stavqeno je iznad dometa prava i zakona i
asutrougarskoj vojsci je data instrukcija da sa srpskom
vojskom sa tih prostora protjeraju preko Drine i srpske
seqake, odnosno civilno stanovni{tvo. Gigantsko etni~ko
~i{}ewe tada zapo~eto do danas nije zavr{eno.
Zbog zlo~ina u~iwenih nad srpskim stanovni{tvom tokom
Prvog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini se ne formiraju
demokratske ustanove jer se osnovano pretpostavqalo da bi
Srbi mogli tra`iti istragu zbog zlo~ina kji su bili u~iweni.
Umjesto toga guverner Bosne i Hercegovine, general Sarkoti},
je stvarao planove da se Bosna i Hercegovina uvrsti u Veliku
Hrvatsku, te da se srvori savez Hrvata i Muslimana i na taj
na~in izbjegne ujediwene Jugoslavije oko Srbije. Stvarawem
Kraqevine SHS, 1918. godine, rije{eno je nacionalno pitawe
Srba, ali i Hrvata i Slovenaca. U Kraqevini SHS, muslimanima
je bio priznat status vjerske mawine.
Po~etkom aprila 1941. godine, nacisti~kom okupacijom
Jugoslavije, Bosna i Hercegovina je ukqu~ena u Nezavisnu
dr`avu Hrvatsku, satelitsku dr`avu pod vo|stvom hrvatskih
fa{ista - usta{a kojima je na ~elu bio dr Ante Paveli}. 1. u
toj dr`avi preduzeta je {iroka kampawa pokatoli~avawa i
genocida nad pravoslavnim stanovni{tvom. Nasilno
pokatoli~avawe srpskog i jevrejskog stanovni{tva "bilo je u
savr{enom skladu sa politkom "Svete stolice". Katoli~ka
231 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

crkva je u ovim aktivnostima bila direktno anga`ovana do


1945. godine kada se Vatikan distancira od usta{kog pokreta.
U organizovanom genocidu protiv Srba, Jevreja i Roma ubijeno
je ojko 750.,000 qudi. 1. dan danas hrvatski istori~ari taj
broj smawuju, a katoli~ka crkva ga zata{kava. Bosna i
Hercegovina je ukqu~ena u sastav NDH odlukom nacisti~ke
Wema~ke i fa{isti~ke Italije na be~koj konferenciji 21. i
22. aprila 1941. godine.
Uspostavqawe usta{ke vlasti u Bosni i Hercegovini imalo
je otvoreno podr{ku muslimanskih politi~ara iz jugoslovenske
muslimanske organizacije, usta{ki orjentisane muslimanske
inteligencije, kao i me|u razli~itim slojevima stanovni{tva
koje je vidjelo mogu}nost ostvarivawa sopstvenih interesa.
Kao ilustracija slu`i ~iwenica da se u hrvatskom saboru
po~etkom 1942. godine na{lo 11 predstavnika JMO, te da su
mnogi muslimani bili na visokim dr`avnim funkcijama u NDH.
Svi Muslimani, funkcioneri u NDH ~inili su izrazite napore
da se Muslimani iz Bosne odrede kao Hrvati i potpomognu
formirawu usta{ke vlasti u Bosni i Hercegovini. U usta{koj
propagandi, Muslimani su isticani kao jedan od glavnih -
konstitutivnih elemenata u stvarawu NDH i progla{eni
"hrvatskim cvije}em". Ove parole su lideri SDA i HDZ
koristili i tokom 1989. i 1990. godine u biv{oj R BiH.
Op{tepoznata je strategija NDH u rje{avawu srpskog pitawa:
1/3 pobiti, 1/3 protjerati, a 1/3 prevesti na katoli~ku,
odnosno muslimansku vjeru. Monstuoznost ove teze ilustruje
podatak o tzv. tri talasa pokoqa pravoslavnog stanovni{tva u
Hercegovini, kada su usta{e na razne na~ine ubile i u jame
bacile blizu 12.,000 `ena, djece i mu{karaca srpske
nacionalnosti. Samo u jamu kod sela Korita u blizini Gacka
ubijeno je 160 Srba, a wihova imovina oduzeta od strane
muslimana.
Jame "R`aw i Do", "Pandurica", "[urlanci", "Kapavica",
"Vidovno", "Bivoqe Brdo", "Hopovo", "Beqina Ograda" i mnoge
druge bile su tih dana pune izmasakriraneih Srba. U {upama
vojnog logora Nevesiwe pobijeo je u vidovdanskom pokoqu 137
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 232

`ena, djece i mu{karaca i nad wihovim grobovima, usta{e su


zasadile krompir. U istom periodu usta{e su u ^apqini i
okolnim selima ubile 526 `ena, djece i mu{karaca. Isovremeno
poklano je, maqevima ubijeno ili ba~eno u Neretvu 450
mostarskih Srba. Genocid nad Srbima nastavqen je i u drugim
dijelovima Bosne i Hercegovine, pa se ra~una da je krajem
juna samo u srezovima Biha}, Bosanska Krupa i Cazin ubijeno
preko 20.,000 Srba, me|u kojima je veliki broj djece. Na
podru~ju Sanski Most ubijeno je 6.,000 qudi, kao i na
podru~ju srezova Prijedor i Bosanski Novi. Samo u Bosanskoj
Krupoj, usta{e su 30. jula 1941. godine ubile nekoliko
hiqada Srba, a sutradan u op{tem "~i{}ewu" tog sreza jo{ oko
hiqadu osoba srpske nacionalnosti. U dnevnim izvje{tajima
Oru`ani{tva stoji da je na podru~ju op{tine Bu`in tokom 1.
avgusta 1941. godine ubijeno oko 1.,000 do 1.3,00 Srba, u
okolini Kqu~a 5,00 Srba, u Sanskom Mostu 2. avgusta je
ubijeno 8,00 talaca, a na teritoriji ~itavog sreza 3.,000
`ena, djece i mu{karaca srpske nacionalnosti. U gotovo svim
akcijama isticale su se usta{e muslimani, niz je izvora koji
dokumentuju wihovo aktivno u~e{}e u genocidu nad Srbima
Bosne i Hercegovine. Masakr nad Srbima provodio se u
najrazli~itijim bestijalnosti i i`ivqavawima nezaviqe`enim u
qudskom pam}ewu. Usta{e su ubijale svuda: na ulici, u poqu,
na ku}nom pragu, na o~igled roditeqa i djece. @rtvama su
vadili o~i, sjekli jezike, noseve i u{i, parali utrobu,
`enama vadili jo{ nero|enu djecu, razbijali lobawu,
silovali.... Na takvim stravi~nim metodama "rje{avawa
srpskog pitawa" kome su u mnogome doprinjele muslimanske
usta{e, zgra`avali su se i otvoreni neprijateqi srpskog
naroda. Podmar{al Vladimir Laksa posebni opunomo}enik
poglavnika A. Paveli}a je prvih dana jula 1941. godine
izvje{tavao "da ni jedan gra|anin, ni jedne `ena, ni jedno
dijete nije sigurno u svoj `ivot". Istovremeno je i wema~ki
komandant iz Sarajeva takve zlo~ine okarakterisao kao
"nasiqe najgore vrste" navode}i pri tome primjere masovnih
ubijawa i masakrirawa Srba.
233 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Usta{ki zlo~ini nad srpskim narodom u BiH konstantno su


trajali sve vrijeme Drugog svjetskog rata. Samo u februaru
1942. godine usta{e su pod rukovodstvom fratra Vjekoslava
Filopovi}a Majstorovi}a, a na osnovu li~nog priznawa, u
okolini Bawe Luke krampovima, motikama, sjekirama ubili
2.3,00 Srba. Sredinom 1942. godine usta{e su pod
rukovodstvom generala Fridriha [tala i u saradwi sa wema~kim
jedinicama potpuno opusto{ile 140 podkozarskih sela u kojima
su ubili 68.5,00 Kozar~ana, me|u kojima oko 2.3,00 djece.
Uporedo sa masovnim likvidacijama i terorom vlasti u NDH su
sprovodile plansko iseqavawe srpskog stanovni{tva u Srbiju i
wihovo nasilno privo|ewe u rimokatoli~ku i muslimansku
vjeru.
Nakon osnivawa FNRJ 1945. godine Bosna i Hercegovina je
dobila karakter Republike. Muslimani nisu imali status
nacije i smatrani su religioznom zajednicom nadionalno
neopredjeqeni. Imali su pravo da po slobodnom izboru
prihvate srpski ili hrvatki identitet. Nakon prvih znakova
velike politi~ke krize i pojave otvorenog hrvatskog
nacionalizma i muslimanima je, Ustavom iz 1974. godine,
priznat status nacije. U to doba islam je po~eo da cvjeta na
jugoslovenskom podru~ju i tada se gradilo i po 20 xamija
godi{we. Bosanski Muslimani obnavqaju stare veze sa Turskom
i drugim muslimanskim zemqama. Vlasti u SFRJ krivi~no su
gonile islamske fundamentaliste, pa izme|u ostalih i Aliju
Izetvegovi}a, koji je 1970. godine napisao kwigu "Islamska
deklaracija".
U svjetlu navedenih istorijskih ~iwenica doga|aji kjoi su
se odigrali od aprila 1992. godine na podru~ju biv{e
Republike Bosne i Hercegovine nisu nikakva novost. Svi
metodi primjewivani tokom istorije, a u ciqu uni{tewa
srpskog, odnosno pravoslavnog stanovni{tva na podru~ju Bosne
i Hercegovine su ponovqeni.
Genocidno pona{awe pripadnika muslimanskih i hrvatskih
oru`anih snaga na teritoriji biv{e Bosne i Hercegovine koje
su djelovale pod komandom i prema uputstvima i nare|ewima
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 234

predsjednika predsjedni{tva tzv. BiH Alije Izetbegovi}a,


predsjedni{tva tzv. BiH vlade tzv. BiH naro~ito se
izra`avalo kroz ubijawe civilnog stanovni{tva koje nije
uzimalo u~e{}e u oru`anim sukobima. Jedina "krivica" ove
kategorije stanovni{tva je bila pripadnost odre|enoj
etni~koj grupi - srpskom narodu, {to ponovo ukazuje na
genocidne namjere onih koji su vr{ili i nare|ivali vr{ewe
ovih djela. Ta~an broj `rtava ovih zlo~ina se, u trenutku
pisawa ove krivi~ne prijave, na `alost, jo{ uvijek ta~no ne
zna, jer je veliki broj Srba prinudno odveden iz svojih ku}a
i od tada je wihova sudbima nepoznata. Osnovana je
pretpostavka da su pobijeni i zatrpani u neotkrivenim
grobnicama, jer nije utvr|eno da se nalaze u koncentracionim
logorima i zatvorima za Srbe kojih je mno{tvo na teritoriji
pod kontrolom tzv. R BiH i u koje su internirani bez pravog
povoda i razloga.
Krivi~no djelo genocida nad Srbima u Bosni i Hercegovini,
kao pripadnicima nacionalne vjerske grupe u~iweni u namjeri
potpunog ili djelimi~nog uni{tewa. Ova tvrdwa zasniva se na
slijede}im ~iwenicama:
I - Mnogi postupci prema pripadnicima srpskgo naroda
predstavqaju genocidno pona{awe u smislu ~l. 2 ta~ke a do
ta~ke e Konvencije o spre~avawu zlo~ina genocida, a naro~ito
onih predvi|enih ta~kama a i b.
2 - @rtve su bili Srbi, dakle krivi~na djela vr{ena su u
obzirom na nacionalnu i vjersku pripadnost `rtava.
2I - @rtve su bile svih starosnih dobi;
@rtve su pripadale i `enskom i mu{kom spolu;
@rtve, sem u slu~ajevima kada govorimo o `rtvama nad
kojima je izvr{eno krivi~no djelo nehumanog postupawa nad
bolesnicima, rawenicima i ratnim zarobqenicima, nisu
u~estvovali u ratnim dejstvima niti su pripadali srpskim
oru`anim snagama.
235 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

@rtve nisu svojim pona{awem dale povod za izvr{ewe


krivi~nog djela, iz ~ega je o~igledna namjera poptunog ili
djelimi~nog uni{tewa jedne nacionalne grupe.
Na ovom mjestu va`no je napomenuti da je ubijawe,
terorisawe i psihofizi~ko mu~ewe Srba vr{eno konstantno i
sistematski kao realizacija planova Alije Izetbegovi}a i
wegovih istomi{qenika, a da su direktni izrv{ioci ovih
krivi~nih djela bili pripadnici oru`anih snaga dva dgura
naroda - muslimanskog i hrvatskog.
Pored neposrednih izvr{ilaca, odgovornost za ovaj zlo~in
snosi Alija Izetbegovi} kao predsjednik predsjedni{tva
dijela Bosne i Hercegovine pod muslimansko-hrvatskom
upravom, predsjedni{tvo i drugi organi vlasti u dijelu BiH
pod muslimansko-hrvatskom kontrolom, iz slijede}ih razloga:
I - Krivi~na djela su vr{ena na teritoriji koji su oni
kontrolisali;
2 - Zlo~ine su vr{ili pripadnici or`anih formacija koje
su se nalazile pod kontrolom i komandom ovih organa, oni su
upravo izvr{avali nare|ewa i odluke ove vlasti;
2I - Zlo~ini su vr{eni na podstrekavawu ovih organa
vlasti. Navedeni organi ne samo da nisu preduzimali nikakve
mjere spre~avawa genocida, nego su na razne na~ine vr{ili
podstrekavawe za wegovog izv{ewe. U velikom broju slu~ajeva
pripadnici muslimanskog i hrvatskog naroda, a posebno wihove
oru`ane formacije, pozivane su na "sveti rat" protiv Srba,
na wihovo uni{tewe. Nekada je to imalo oblik direktnog
pozivawa na ubijawa, pqa~kawa, protjerivawa i sl. Naj~e{}e
su kori{tena sredstva masovnog informisawa koja su se
nalazila pod kontrolom vlasti ili je to ~iweno preko izjava
visokih dr`avnih funkcionera ili preko odre|enih dokumenata
koje su onosili organi vlasti i tzv. R BiH.
Formirawe islamske dr`ave na teritoriji BiH nije nova
ideja, {to se jasno da vidjeti iz naprijed navedenih
istorijskih ~iwenica. Novu i jasniju formu provo|ewa ideje
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 236

iznio je u kwizi "Islamska deklaracija" Alija Izetbegovi}


koji u tekstu zahtijeva da BiH bude dr`ava bez odvajawa
religije od politike i ekonomije, {to jasno zna~i `ivqewe po
pravilima Kurana. Ovakav jasan i nepromjewiv stav predstavqa
`equ za eliminacijom hri{}ana iz Bosne i Hercegovine, ili u
najbla`em obliku, wihovu potpunu islamizaciju. Va`no je
napomenuti da Alija Izetbegovi} do danas nije odustao od
postulata iznesenih u ovoj deklaraciji, o ~emu svjedo~i i
protest pet od sedam ~lanova tzv. predsjedni{tva BiH iz
februara 1995. godine. U ovom protestu Nijaz Durakovi},
Stjepan Kquju}, Ivo Kom{i}, Tatjana Quji} - Mijatovi} i
Mirko Pejanovi} ka`u da Alija Izetbegovi} nastoji da BiH
na~ini jednopartijskom i islamskom dr`avom. Tako|e
protestuju protiv ideolo{kih pritisaka na vojne formacije i
priotiv zloupotreba vjerskih osje}awa pripadnika tzv. OS
BiH.
Vrijeme, mjesto i na~in krivi~nog djela navedeni su u
daqem tekstu.
^im su silom oru`ja zaposjeli dijelove biv{e RBiH,
pripadnici tzv. OS BiH su na wima organizovali logore i
zatvore za Srbe. Jedan od najzna~ajnijih metoda za
uni{tavawe Srba je bilo odvo|ewe u koncentracione logore
civila srpske nacionalnosti u kojim ase sa wima postupalo
krajwe nehumano, od odr`avawa, seksulanog i`ivqavawa,
psihi~kog i fizi~kog mu~ewa do ubijawa. Ovdje je rije~ o
civilima ~ija je jedina "krivica" pripadnost etni~koj grupi
- srpskom narodu. Izvr~ioci zlo~ina su bili muslimani i
Hrvati, pripadnici OS BiH, osobqe u logorima, ali i
pripadnici drugih oru`anih formacija pa ~ak i civili koji su
pu{teni u logore i zatvore. Alija Izetbegovi}, i wegovi
saradnici navedeni u ovoj krivi~noj prijavi su znali za
postojawe ovih logora i znali su da su u wih smje{teni samo
Srbi. Poznati su im bili uslovi u kojima su Srbi zatvarani i
dr`ani. Ovakvo postupawe sa pripadnicima jedne nacionalne
grupe predstavqa zlo~in genocida u smislu ~l. 2 ta~ke a, b i
c Konvencije o spre~avawu i ka`wavaeu zlo~ina genocidom.
237 Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine

Alija Izetbegovi} i neposredni saradnici navedeni u ovoj


krivi~noj prijavi tako|e su odgovorni za ova krivi~na djela
u smislu ~l. 3 ta~ke c i e navedene Konvencije, jer su
neposredni izvr{ioci djelovali po uputstvima i nare|ewima
organa vlasti.
Na teritoriji biv{e R BiH koje su kontrolisale organi
vlasti i oru`ane snage muslimansko-hrvatske koalicije
postojao je veliki broj logora i zatvora za Srbe ~iji ta~an
broj u ovome trenutku nije mogu}e utvrditi. Tako|e, nije
mogu}e utvrditi ni ta~an broj lica koja su u ista
protivzakonito zatvarana, zlostavqana ili ubijena.
Ratni zlo~ini u BiH po~iweni prema Srbima i JNA prije oru`anih sukoba i tokom 1992. godine 238