You are on page 1of 4

ΕΝΟΣΗΣΑ 1

ΗΛΕΚΣΡΙ΢ΜΟ΢
Κεφάλαιο 1. Ηλεκτρικι δφναμθ και φορτίο

1. Ποια ςϊματα ονομάηονται θλεκτριςμζνα; Ποιεσ δυνάμεισ λζγονται θλεκτρικζσ;
Σϊματα, όπωσ ο πλαςτικόσ χάρακασ ι το ιλεκτρο, που αποκτοφν τθν ιδιότθτα να αςκοφν δφναμθ ςε
ελαφρά αντικείμενα, όταν τα τρίψουμε με κάποιο άλλο ςϊμα, λζμε ότι είναι θλεκτριςμζνα. Η
δφναμθ που αςκείται μεταξφ των θλεκτριςμζνων ςωμάτων ονομάηεται θλεκτρικι.
2. ΢ε τι χρθςιμεφει το θλεκτρικό εκκρεμζσ; Περιγράψτε το με ςυντομία.
Το θλεκτρικό εκκρεμζσ το χρθςιμοποιοφμε για να ελζγξουμε αν ζνα ςϊμα είναι θλεκτριςμζνο.
Καταςκευάηεται εφκολα μια και που αποτελείται από ζνα ελαφρφ αντικείμενο, μικρό μπαλάκι από
φελιηόλ ι χαρτί, το οποίο κρζμεται από μια κλωςτι.
3. Πωσ μποροφμε με τθ βοικεια του θλεκτρικοφ εκκρεμοφσ να διαπιςτϊςουμε αν ζνα ςϊμα
είναι θλεκτριςμζνο;
Πλθςιάηουμε το ςϊμα που κζλουμε να ελζγξουμε αν είναι θλεκτριςμζνο ςτο μπαλάκι του
εκκρεμοφσ. Αν το ςϊμα ζλκει το μπαλάκι, τότε το ςϊμα είναι θλεκτριςμζνο. Μποροφμε να
παρατθριςουμε ότι το θλεκτριςμζνο ςϊμα ζλκει το μπαλάκι χωρίσ να ζρχεται ςε επαφι μαηί του.
Αυτό ςθμαίνει ότι οι θλεκτρικζσ δυνάμεισ αςκοφνται από απόςταςθ.
4. Οι μαγνθτικζσ και οι θλεκτρικζσ δυνάμεισ αςκοφνται ςτα ίδια ςϊματα;
Αν πλθςιάςουμε ζνα μαγνιτθ ςτο θλεκτρικό εκκρεμζσ, κα διαπιςτϊςουμε ότι ο μαγνιτθσ δε ζλκει
το θλεκτρικό εκκρεμζσ. Ο μαγνιτθσ ζλκει μόνον αντικείμενα που περιζχουν ςίδθρο, κοβάλτιο ι
νικζλιο, υλικά που ονομάηονται ςιδθρομαγνθτικά. Δθλαδι θ θλεκτρικι δφναμθ αςκείται ςε
διαφορετικά ςϊματα από ότι θ μαγνθτικι.

5. Πόςα είδθ θλεκτρικοφ φορτίου υπάρχουν;
Υπάρχουν δφο διαφορετικά είδθ φορτίου που ονομάςτθκαν κετικό και αρνθτικό θλεκτρικό φορτίο
αντίςτοιχα. Τα ςϊματα που ζχουν κετικό φορτίο λζμε ότι είναι κετικά φορτιςμζνα (π.χ. μια
γυάλινθ ράβδο που ζχουμε τρίψει με μεταξωτό φφαςμα) ενϊ τα ςϊματα που ζχουν αρνθτικό
φορτίο τα λζμε αρνθτικά φορτιςμζνα (π.χ. μια πλαςτικι ράβδο που ζχουμε τρίψει με μάλλινο
φφαςμα).
Όταν δφο (ι περιςςότερα) θλεκτρικά φορτιςμζνα ςϊματα απωκοφνται μεταξφ τουσ, τότε λζμε ότι
ζχουν φορτίο ίδιου είδουσ (ι ότι είναι όμοια φορτιςμζνα).
Ενϊ, όταν ζλκονται μεταξφ τουσ, λζμε ότι ζχουν φορτία διαφορετικοφ είδουσ (ι ότι είναι αντίκετα
φορτιςμζνα). Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι οι θλεκτρικζσ δυνάμεισ με τισ οποίεσ αλλθλεπιδροφν δφο
θλεκτριςμζνα ςϊματα άλλοτε είναι ελκτικζσ και άλλοτε απωςτικζσ.

Επομζνωσ το ολικό φορτίο του ατόμου είναι ίςο με μθδζν. Γενικά το ολικό φορτίο δφο ι περιςςότερων φορτιςμζνων ςωμάτων ιςοφται με το αλγεβρικό άκροιςμα των φορτίων τουσ. Δθλαδι για να βροφμε το ςυνολικό θλεκτρικό φορτίο προςκζτουμε τα φορτία όλων των ςωμάτων με τα πρόςθμα τουσ. 8. ενϊ κάκε θλεκτρόνιο αρνθτικό. . ενϊ του θλεκτρονίου είναι qe=-1. Ποια είναι θ δομι του ατόμου. Όταν το ςυνολικό φορτίο ενόσ ι περιςςότερων ςωμάτων είναι ίςο με το μθδζν.6x10-19C.I. Αν για παράδειγμα ζνα ςϊμα ζχει φορτίο q1=+4nC και ζνα άλλο q2=-3nC. Σο πρωτόνιο και το θλεκτρόνιο ζχουν αντίκετα φορτία ακριβϊσ ίδιου όμωσ μεγζκουσ: το φορτίο του πρωτονίου είναι qp= +1. Πότε ζνα ςϊμα ι ςφνολο ςωμάτων λζμε ότι είναι θλεκτρικά ουδζτερο. Ο αρικμόσ των πρωτονίων ςτον πυρινα του ατόμου είναι ίςοσ με τον αρικμό των θλεκτρονίων που περιφζρονται γφρω από τον πυρινα του ατόμου.6. 9. Απλϊσ μεταφζρονται. τα οποία ζχουν ςχεδόν ίςεσ μάηεσ.6x10-19C. Ο πυρινασ και τα θλεκτρόνια είναι φορτιςμζνα ςωματίδια. Το 1 C είναι ποφ μεγάλθ μονάδα φορτίου.     Κάκε άτομο αποτελείται από ζναν πυρινα γφρω από τον οποίο περιφζρονται τα θλεκτρόνια ςε κακοριςμζνεσ κυκλικζσ τροχιζσ που ονομάηονται και ςτιβάδεσ. Ποια είναι θ μονάδα μζτρθςθσ του θλεκτρικοφ φορτίου. τότε το ςϊμα ι το ςφνολο των ςωμάτων ονομάηεται θλεκτρικά ουδζτερο.) ονομάηεται Κουλόμπ (Coulomb). Τα θλεκτρόνια οφτε παράγονται οφτε καταςτρζφονται. Η αρχι αυτι είναι γνωςτι ωσ αρχι διατιρθςθσ του θλεκτρικοφ φορτίου. το ολικό φορτίο να διατθρείται ςτακερό. ενϊ το νετρόνιο δεν ζχει φορτίο. Πωσ υπολογίηουμε το ςυνολικό φορτίο δφο ι περιςςότερων ςωμάτων. Η μονάδα του θλεκτρικοφ φορτίου ςτο Διεκνζσ Σφςτθμα Μονάδων (S. Ο πυρινασ ζχει κετικό φορτίο. Επομζνωσ ο ςυνολικόσ αρικμόσ των θλεκτρονίων δεν μεταβάλλεται. Όμωσ το πρωτόνιο είναι κετικά φορτιςμζνο. Οι πυρινεσ είναι ςφνκετα ςωματίδια. με αποτζλεςμα ςε οποιαδιποτε διαδικαςία. δθλαδι είναι θλεκτρικά ουδζτερο. ενϊ τα θλεκτρόνια απωκοφνται μεταξφ τουσ. Αποτελοφνται από πρωτόνια και νετρόνια. Ζτςι ο πυρινασ ζλκει κάκε θλεκτρόνιο. Σα φορτία του πρωτονίου και του θλεκτρονίου είναι τα πιο μικρά φορτία που ζχουν παρατθρθκεί ελεφκερα ςτθ φφςθ. 10. είτε αυτι ςυμβαίνει ςτο μικρόκοςμο είτε ςτο μακρόκοςμο. Γι’ αυτό ςτισ εφαρμογζσ χρθςιμοποιοφμε υποπολλαπλάςια του 1 C:  1 mC (μιλικουλόμπ) = 10-3C  1 μC (μικροκουλόμπ) = 10-6C  1 nC (νανοκουλόμπ) = 10-9C  1 pC (πικοκουλόμπ) = 10-12C 7. Πωσ διατυπϊνεται θ αρχι διατιρθςθσ του θλεκτρικοφ φορτίου. Ώςτε τα άτομα είναι θλεκτρικά ουδζτερα. τότε το ολικό φορτίο και των δφο μαηί είναι: q= q1 + q2 = (+4nC) + (-3nC) = 1nC.

Η διαδικαςία θλζκτριςθσ ενόσ ςϊματοσ. Ποια ςϊματα ονομάηονται αγωγοί και ποια μονωτζσ. Όταν τρίβουμε δφο θλεκτρικά ουδζτερα ςϊματα μεταξφ τουσ. το δεφτερο αποκτά φορτίο ίδιου είδουσ με το φορτιςμζνο. F=K q1q 2 r2 .  Αν το φορτιςμζνο ςϊμα ζχει κετικό φορτίο. το γυαλί. το ξφλο και το κακαρό νερό είναι παραδείγματα μονωτικϊν υλικϊν. 13. ο εβονίτθσ. Κατά τθν θλζκτριςθ με τριβι λόγω τθσ ιςχφοσ τθσ αρχισ διατιρθςθσ του θλεκτρικοφ φορτίου προκφπτει ότι τα δφο ςϊματα που τρίβονται αποκτοφν ίςα και αντίκετα φορτία. Όταν αγγίξουμε με ζνα φορτιςμζνο ςϊμα ζνα άλλο θλεκτρικά ουδζτερο. Όλα τα μζταλλα είναι αγωγοί. αλλά παραμζνει εντοπιςμζνο ςτθν περιοχι του ςϊματοσ που φορτίςαμε ονομάηονται θλεκτρικοί μονωτζσ. επειδι απωκοφνται μεταξφ τουσ. Τα ςϊματα ςτα οποία το φορτίο δεν διαςκορπίηεται. Σο μζτρο τθσ θλεκτρικισ δφναμθσ (F) με τθν οποία αλλθλεπιδροφν δφο ςθμειακά φορτία (q1 και q2) είναι ανάλογο του γινομζνου των φορτίων και αντιςτρόφωσ ανάλογο του τετραγϊνου τθσ μεταξφ τουσ απόςταςθσ (r). Κατά τθν θλζκτριςθ με επαφι ιςχφει θ αρχι διατιρθςθσ του θλεκτρικοφ φορτίου: Σο άκροιςμα των φορτίων που αποκτοφν τα δφο ςϊματα τελικά είναι ίςο με το φορτίο που αρχικά είχε το ζνα. Σι γνωρίηετε για τθν θλζκτριςθ με επαφι. Πωσ διατυπϊνεται ο νόμοσ του Coulomb. Όταν ζρχεται ςε επαφι με το αφόρτιςτο μερικά από τα πλεονάηοντα θλεκτρόνια. τότε μεταφζρονται θλεκτρόνια από τα άτομα του ενόσ ςϊματοσ ςτο άλλο ςϊμα με αποτζλεςμα το πρϊτο ςϊμα να ζχει ζλλειμμα θλεκτρονίων και να φορτίηεται κετικά. ενϊ το δεφτερο ςϊμα αποκτά πλεόναςμα θλεκτρονίων και λζμε ότι φορτίηεται αρνθτικά. το αλουμίνιο. 15. το κερί. 14. ο υδράργυροσ. ο χαλκόσ. Με ποιουσ τρόπουσ μπορεί να θλεκτριςτεί ζνα ςϊμα. τότε κα ζχει πλεόναςμα θλεκτρονίων. ο μόλυβδοσ είναι μζταλλα.  Αν το φορτιςμζνο ςϊμα ζχει αρνθτικό φορτίο. Γι’ αυτό και ζνα φορτιςμζνο ςϊμα εκφορτίηεται προσ το περιβάλλον μζςω του υγροφ αζρα. Κατά τθν επαφι των δφο ςωμάτων μερικά θλεκτρόνια του ουδζτερου ςϊματοσ μετακινοφνται προσ το κετικά φορτιςμζνο ςϊμα. Ο ξθρόσ αζρασ είναι μονωτισ. Το πλαςτικό. το καουτςοφκ.   Τα ςϊματα που επιτρζπουν το διαςκορπιςμό του θλεκτρικοφ φορτίου ςε όλθ τουσ τθν ζκταςθ ονομάηονται θλεκτρικοί αγωγοί. θ πορςελάνθ.11. Ο ςίδθροσ. μπορεί να πραγματοποιθκεί με τουσ εξισ τρόπουσ: α) θλζκτριςθ με τριβι β) θλζκτριςθ με επαφι γ) θλζκτριςθ με επαγωγι 12. Ζτςι ζχει τϊρα και αυτό ζλλειμμα θλεκτρονίων οπότε φορτίηεται κετικά. Είναι όλα τουσ αγϊγιμα υλικά. τότε ζχει ζλλειμμα θλεκτρονίων. Σι γνωρίηετε για τθν θλζκτριςθ με τριβι. ενϊ ο υγρόσ αζρασ είναι αγωγόσ. μετακινοφνται προσ το δεφτερο ςϊμα και ζτςι φορτίηεται και αυτό αρνθτικά. δθλαδι απόκτθςθσ θλεκτρικοφ φορτίου.

Κακορίηεται από το είδοσ των φορτίων. r q1>0 F F q2<0 Oπότε: q1=4μC =4. Στον τφπο δεν βάηουμε πρόςθμα διότι αυτόσ ο τφποσ μασ δίνει το μζτρο τθσ θλεκτρικισ δφναμθσ και όχι τθν κατεφκυνςι τθσ. Τα πρόςθμα τα λάβαμε υπόψθ μασ όταν ςχεδιάςαμε τισ δυνάμεισ ςτο ςχιμα οπότε και τισ ςχεδιάςαμε ελκτικζσ επειδι τα θλεκτρικά φορτία είναι ετερϊνυμα: q1q 2 F=K r2 .) για το κενό και κατά προςζγγιςθ για τον αζρα είναι: Nm 2 Κ = 9.Παράδειγμα: Άςκθςθ εφαρμογισ νόμου του Κουλόμπ Δφο ςθμειακά θλεκτρικά φορτία q1=4μC και q2=-2μC βρίςκονται ςε απόςταςθ r=2m. Η τιμι τθσ εξαρτάται από το υλικό μζςα ςτο οποίο βρίςκονται τα φορτιςμζνα ςϊματα και από το ςφςτθμα των μονάδων που χρθςιμοποιοφμε. q2=-2μC =-2. ςχεδιάηεται χρθςιμοποιϊντασ βελάκια. Πωσ ςχεδιάηουμε τισ δυνάμεισ μεταξφ των θλεκτρικϊν φορτίων. Τα χαρακτθριςτικά τθσ δφναμθσ και επομζνωσ του βζλουσ είναι: α) Διεφκυνςθ. θ δφναμθ είναι απωςτικι. Η τιμι τθσ ςτο Διεκνζσ Σφςτθμα Μονάδων (S.10-6C. Το μζτρο τθσ θλεκτρικισ δφναμθσ υπολογίηεται από το νόμο του Κουλόμπ. Λφςθ Αρχικά κάνουμε το κατάλλθλο ςχιμα και γράφουμε τα δεδομζνα και τα ηθτοφμενα τθσ άςκθςθσ κάνοντασ μετατροπζσ ςτισ μονάδεσ μζτρθςθσ όπου αυτό είναι απαραίτθτο. Επειδι θ δφναμθ είναι διανυςματικό μζγεκοσ.109 Νm2/C2.I. Η διεφκυνςθ τθσ ευκείασ που ενϊνει τα δφο φορτία. 9 = 9 10 4 106  2 106  2 2 9  4  2 109 106 106 9  4  2 10966 3 = = 18 10 Ν 2 = 4  2 16. Αν τα φορτία είναι ετερϊνυμα. Δίνεται Κ=9.109 C 2 17. Το Κ είναι μια ςτακερά αναλογίασ και ονομάηεται θλεκτρικι ςτακερά. Αν τα φορτία είναι ομϊνυμα. Σι είναι το K που εμφανίηεται ςτο τφπο του νόμου του Κουλόμπ. . θ δφναμθ είναι ελκτικι. β) Φορά. Να ςχεδιάςετε και να υπολογίςετε το μζτρο τθσ δφναμθσ που αναπτφςςεται μεταξφ τουσ.10-6C.