You are on page 1of 215

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2171
AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1198

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Yazarlar
Prof.Dr. Levend KILIÇ (Ünite 1)
Ö¤r.Gör. Erdem ÇET‹NTAfi (Ünite 2)
Ö¤r.Gör. Eren GÖKSEL (Ünite 3, 4)
Doç.Dr. Hüseyin ERYILMAZ (Ünite 5, 6, 7)

Editör
Ö¤r.Gör. Eren GÖKSEL

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir.
“Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r.
‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t
veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz.
Copyright © 2010 by Anadolu University
All rights reserved
No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted
in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without
permission in writing from the University.

UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹
Genel Koordinatör
Prof.Dr. Levend K›l›ç
Genel Koordinatör Yard›mc›s›
Doç.Dr. Müjgan Bozkaya
Ö¤retim Tasar›mc›s›
Kadriye Kobak
Grafik Tasar›m Yönetmenleri
Prof. Tevfik Fikret Uçar
Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z
Ö¤r.Gör. Nilgün Salur
Ölçme De¤erlendirme Sorumlusu
Ö¤r.Gör. Eren Göksel
Grafiker
Dilek Demirbafl
Kitap Koordinasyon Birimi
Doç.Dr. Feyyaz Bodur
Uzm. Nermin Özgür
Kapak Düzeni
Prof. Tevfik Fikret Uçar
Dizgi
Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi
Say›sal Foto¤rafa Girifl
ISBN
978-975-06-0850-6
4. Bask›
Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 7.000 adet bas›lm›flt›r.
ESK‹fiEH‹R, Ocak 2013

iii

‹çindekiler

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................

vii

Say›sal Teknolojiler..................................................................

2

MEKAN‹K TEKNOLOJ‹DEN SAYISAL TEKNOLOJ‹YE ................................
Tarihsel Süreç ................................................................................................
Analog ve Say›sal Dönem.............................................................................
YÜZEY ÜZER‹NE RESMETMEK....................................................................
SAYISAL FOTO⁄RAFÇILIK...........................................................................
Analogdan Say›sala Foto¤raf Teknolojisi .....................................................
Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki Temel Kavramlar...................................................
Piksel........................................................................................................
Çözünürlük ..............................................................................................
RGB Renk Modeli ...................................................................................
Renk Derinli¤i .........................................................................................
Dosya Formatlar› .....................................................................................
Özet................................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m......................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

3
3
4
5
6
6
9
9
10
10
11
13
14
15
16
16
16
17

Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri............................ 26
F‹LMDEN SAYISALA GEÇ‹fi..........................................................................
Teknolojik Aç›dan Say›sal Foto¤raf ............................................................
Toplumsal Aç›dan Say›sal Foto¤raf ..............................................................
Uygulama Aç›s›ndan Say›sal Foto¤raf ..........................................................
Ekonomik Aç›dan Say›sal Foto¤raf ..............................................................
Hukuksal Aç›dan Say›sal Foto¤raf................................................................
SAYISAL TEKNOLOJ‹N‹N OLANAKLARI VE YETERS‹ZL‹KLER‹ ................
Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Sundu¤u Olanaklar ...................................
Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Yetersizlikleri ............................................
SAYISAL FOTO⁄RAF ÜRET‹M SÜREC‹ .......................................................
Çekim Öncesi ................................................................................................
Çekim .............................................................................................................
Çekim Sonras›................................................................................................
Özet ...............................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m .....................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

27
28
30
30
31
32
33
34
36
40
40
41
42
45
47
48
48
48
49

1. ÜN‹TE

2. ÜN‹TE

iv

‹çindekiler

3. ÜN‹TE

Say›sal Foto¤raf Makineleri .................................................... 58
SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹N‹N ÇALIfiMA PRENS‹PLER‹ ...................
Objektif ..........................................................................................................
Pozlama..........................................................................................................
Alg›lay›c› ........................................................................................................
SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹ TÜRLER‹..................................................
Cep Telefonlar›..............................................................................................
Basit Foto¤raf Makineleri..............................................................................
Elektronik Bakaçl› Foto¤raf Makineleri .......................................................
De¤iflebilir Objektifli Refleks Olmayan Foto¤raf Makineleri ......................
DSLR Foto¤raf Makineleri .............................................................................
Say›sal Arkal›klar ...........................................................................................
Özet................................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m......................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

4. ÜN‹TE

59
61
61
64
64
65
66
66
67
68
71
72
73
74
74
74
75

Alg›lay›c›lar ............................................................................. . 84
ALGILAYICILAR............................................................................................. 85
Alg›lay›c›lar›n Çal›flma Prensipleri ................................................................ 86
Efektif Çözünürlük ........................................................................................ 88
Dinamik Aral›k .............................................................................................. 89
Alg›lay›c›da Renk Oluflumu .......................................................................... 90
ALGILAYICI TÜRLER‹ ................................................................................... 92
CCD ............................................................................................................... 92
CMOS ............................................................................................................. 93
Super CCD ..................................................................................................... 94
Foveon X3 ..................................................................................................... 94
DOSYA FORMATLARI................................................................................... 95
Özet ............................................................................................................... 97
Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... 98
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ 99
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. 99
Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................. 99
Seçilmifl Foto¤raflar ....................................................................................... 100

5. ÜN‹TE

Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri .............. 110
NETLEME S‹STEM‹ ........................................................................................
(S) Tek Dokunufl ‹le Netleme (Single).......................................................
(C) Sürekli De¤iflen Netleme (Continuous).................................................
(M) Objektif Üzerinden el ‹le Netleme (Manual)........................................
Netlik Ayar›nda Gövde Objektif ‹liflkisi .......................................................
Netleme Bölgesi Seçenekleri ........................................................................
POZLAMA S‹STEM‹ .......................................................................................
(P) Program Seçene¤i ...................................................................................

111
112
113
113
115
115
117
118

v

‹çindekiler

(A) Diyafram Öncelikli Seçenek...................................................................
(S) Örtücü Öncelikli Seçenek.......................................................................
(M) El ‹le Ayar Seçene¤i...............................................................................
(B) Süresiz Pozlama ......................................................................................
Özel Seçenekler ...........................................................................................
Pozlama Telafisi ............................................................................................
ISO HIZI KONTROL S‹STEM‹.......................................................................
ISO H›zlar› .....................................................................................................
ISO Zorlama Seçenekleri ..............................................................................
BEYAZ AYARI S‹STEM‹ ................................................................................
Beyaz Ayar› Seçenekleri ...............................................................................
Beyaz Ayar› Araçlar› ....................................................................................
Beyaz Ayar› Tarama ......................................................................................
FLAfi KONTROL S‹STEM‹ .............................................................................
Bütünleflik Flafl Kullan›m› .............................................................................
Kafa Flafl Kullan›m› .......................................................................................
Elektronik Stüdyo Flafl› Kullan›m› ................................................................
Flafl Kontrol Sistemleri ..................................................................................
Özet................................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m......................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

118
119
120
120
120
121
122
123
123
125
125
125
126
127
127
128
129
130
132
134
135
135
136
137

Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar› ................................. 145
SAYISAL ÇEK‹M SÜREC‹NDE YEN‹ OLANAKLAR ......................................
Panoramik Foto¤raf.......................................................................................
Panoramik Foto¤raf Çekim Tekni¤i .............................................................
Örnek Uygulama ...........................................................................................
K›z›lötesi Foto¤raf .........................................................................................
Filtreleme .......................................................................................................
K›z›lötesi Çekimde Netleme .........................................................................
HDR Tekni¤i..................................................................................................
Otoportre .......................................................................................................
Video ve Hareketli Görüntü ........................................................................
SAYISAL ÇEK‹M SONRASINDA YEN‹ OLANAKLAR ...................................
Siyah-Beyaz....................................................................................................
Çekim Sonras› Makine ‹le Düzeltme............................................................
Filtre Seçenekleri ...........................................................................................
RAW YÖNET‹M‹ ‹LE MÜDAHALE ...............................................................
RAW Yönetiminden Örnek Uygulamalar.....................................................
Özet................................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m......................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

147
147
148
149
151
152
152
154
155
156
156
157
158
158
159
161
165
167
168
168
169
170

6. ÜN‹TE

vi

‹çindekiler

7. ÜN‹TE

Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim....................... 178
G‹R‹fi ..............................................................................................................
SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NELER‹N‹N DONANIM ÖZELL‹KLER‹ ...........
Bakaçlar .........................................................................................................
Elektronik Bakaç .....................................................................................
Optik Bakaç.............................................................................................
Say›sal Makinelerde Objektifler ....................................................................
Tafl›nabilir Kart Okuyucu Depolama Üniteleri............................................
Ses Kaydetme Seçene¤i ................................................................................
Say›sal Makinelerde Çal›flma H›zlar› ............................................................
Makinenin Çekime Haz›r Olma H›z›......................................................
Çekim Dü¤mesi H›z› ...............................................................................
Kay›t H›z› .................................................................................................
Seri Çekim Haf›za Kapasitesi..................................................................
Sürekli Çekim H›z› ..................................................................................
SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NELER‹N‹N VER‹ML‹ KULLANIMI ..................
Ekran Ayarlar›................................................................................................
Ekran Parlakl›k Ayar› ..............................................................................
Görüntü ‹zleme Biçimleri .......................................................................
Ekranda Pozlama Kontrolü.....................................................................
Histogram Kullan›m› .....................................................................................
Makinenin Do¤ru Kullan›m› .........................................................................
Özet ...............................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m .....................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................
Seçilmifl Foto¤raflar .......................................................................................

179
180
180
180
181
182
183
184
184
184
185
186
186
186
186
187
187
188
189
190
191
193
195
196
196
196
197

Önsöz

Önsöz
H›zla geliflen ve hayat›m›z›n bütün alanlar›nda etkisini görmeye bafllad›¤›m›z
say›sal teknolojiler foto¤rafç›l›¤›n da çehresini de¤ifltirmifltir. Geleneksel foto¤raf
makinelerindeki filmin yerini, say›sal foto¤raf makinelerinde alg›lay›c›lar›n
almas›yla birlikte foto¤raf›n kaydedilmesi ve ifllenmesinde kullan›la gelen kimyasal
süreçlerin yerini elektronik süreçler alm›flt›r. Foto¤raf ve foto¤rafç›l›k denildi¤inde
art›k, film ve karanl›k oda süreçleri anlafl›lmamaktad›r. Foto¤raf saniyeler içinde
hemen sonuçlanan bir resmetme tekni¤i haline gelmifltir.
Say›sal Foto¤rafç›l›¤a Girifl adl› bu kitap, ad›nda da anlafl›ld›¤› gibi girifl
düzeyindedir. Kitap içinde temel konulardan söz edilmifltir. Bu kitab›, Temel
Foto¤rafç›l›k kitab›n›zdaki bilgilerle iliflkilendirerek okuman›z gerekmektedir.
Elinizdeki kitap, say›sal teknolojilerin beraberinde getirdi¤i teknolojik ve toplumsal de¤iflimleri, say›sal foto¤rafç›l›kla ilgili temel kavramlar›, say›sal foto¤raf
makinelerinin türlerini, temel bileflenlerini ve çal›flma prensiplerini ele almakta,
say›sal foto¤raf›n sundu¤u yeni olanaklara ve bu olanaklar›n do¤ru kullan›m›na
de¤inmektedir. Karmafl›k ve detayl› aç›klamalar gerektiren süreç ve durumlar›,
anlafl›l›r ve k›sa olarak ele almaya çal›flt›k. Bunu yaparken de detayl› flekiller kullanmaya çal›flt›k.
Bu program içinde yer alan di¤er kitaplar›n›zda oldu¤u gibi bu kitap içinde de
Seçilmifl Foto¤raflar bölümü göreceksiniz. Say›sal teknoloji kullan›larak çekilmifl
olan bu foto¤raflar› EFSAD (Eskiflehir Foto¤raf Sanat› Derne¤i) foto¤rafç›lar›n›n
çal›flmalar›ndan seçtik. Bu foto¤raflar yoluyla, say›sal teknolojinin foto¤raftaki
ulaflt›¤› durumu göreceksiniz.
Sevgili ö¤renciler, say›sal foto¤rafç›l›¤›n teknik bir süreç sonunda elde edilir.
Foto¤raf makinesi baflta olmak üzere birçok araç ve gerecin nas›l çal›flt›¤›n›
bilmek gerekir. Bu kitap yoluyla size bu temel bilgileri ulaflt›rmaya çal›flt›k. Sadece
ö¤rencilere de¤il, say›sal foto¤rafa ilgi duyan her merakl›ya katk› sa¤layaca¤›n›
düflündü¤üm bu kitab›n haz›rlanmas›nda, baflta yazarlar olmak üzere eme¤i geçen
herkese teflekkür ederim.

Editör
Ö¤r. Gör. Eren Göksel

vii

1

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Amaçlar›m›z

N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Toplumsal yaflam içinde insanl›¤›n farkl› teknolojik dönemlerini
aç›klayabilecek,
Tarihsel olarak yüzey üzerine resmetme tekniklerini s›ralayabilecek,
Foto¤rafç›l›kta say›sal teknolojinin belirleyici özelliklerini tart›flabilecek
bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar







Mekanik Teknoloji
Film
PPI
Buhar Teknolojisi
Alg›lay›c›
DPI
Elektrik Teknolojisi
Say›sal Görüntü








Bit
Elektronik Teknolojisi
Piksel
Bit Derinli¤i
Analog
Çözünürlülük
Say›sal
Megapiksel

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal Teknolojiler

• MEKAN‹K TEKNOLOJ‹DEN
SAYISAL TEKNOLOJ‹YE
• YÜZEY ÜZER‹NE RESMETMEK
• SAYISAL FOTO⁄RAFÇILIK

Say›sal Teknolojiler
MEKAN‹K TEKNOLOJ‹DEN SAYISAL TEKNOLOJ‹YE

N
A M A Ç

1

Toplumsal yaflam içinde insanl›¤›n farkl› teknolojik dönemlerini
aç›klamak.

Tarihsel Süreç
Toplumsal yaflam içinde insan hayat›na yön veren önemli olgulardan biri bulufllard›r. Bulufl; bilinen bilgilerden yararlan›larak daha önce bilinmeyen yeni bir bulguya
ulafl›lmas›d›r. Bir fleyin bulunuflundan söz edildi¤inde, aniden bir gün içinde ortaya ç›kan bir fley anlafl›lmamal›d›r. Bulufllar, daha önce var olan teknolojilerin önceden bilinmeyen bir flekilde bir araya getirilmesiyle ortaya ç›kar. Tabii ki bulufllar›n temelinde insan ihtiyaçlar› vard›r. ‹nsanl›k tarihi içinde farkl› konulara yönelik
olarak say›s›z bulufl söz konusudur. Baz› bulufllar, belirli bir alana yönelik olarak
insan yaflam›na girerken baz› bulufllar da ard›ndan gelen yeni bulufllarla insanl›k
tarihinde yeni dönemlerin bafllamas›na neden olmufltur.
‹nsan 400 bin y›l önce çakmak tafl›n›, baltay› ve m›zra¤› buldu, ayn› dönemde
kemiklerden ve sopalardan çekiç yapt›. 250 bin y›l önce atefli kontrol alt›na ald›. 5
bin y›l önce ilk tekerle¤i de kulland›¤› san›lmaktad›r. Bu flekilde mekanik bulufllar›n geliflmesiyle insan›n kol gücünü de içine alan mekanik teknoloji dönemi bafllam›flt›r. ‹nsano¤lu ça¤lar boyu mekanik teknolojiler kullanarak yaflam›flt›r. Bu dönemde toplumsal yaflama mekanik teknolojiler hâkim olmufltur. 1700’lü y›llar›n bafl›nda ise mekanik teknolojinin üstüne buhar teknolojisi eklenmifltir. Buhar gücü,
makineleri ve fabrikalar› çal›flt›r›rken üretimi farkl› alanlara yöneltmifltir. 1800’lü
y›llarda Sanayi Devrimi olarak adland›r›lan yeni bir dönem yani insan›n kol ve paz› gücüyle birlikte mekanik teknolojinin yerine buhar teknolojisinin geçti¤i yeni bir
dönem bafllam›flt›r. Sanayi Devriminin süreci içinde 1800’lü y›llar buhar teknolojisinin dönemi olarak yaflanm›flt›r. Bu yeni teknolojinin ortaya ç›kard›¤› fabrikalar,
madenler, demiryolu yeni bir toplumsal yaflam› da beraberinde getirmifltir.
Sanayi Devrimi’nin oluflturdu¤u geliflme süreci içinde 1800’lü y›llar›n sonuna
do¤ru elektrik üretimi ve elektrik ampulü insan yaflam›na girmifltir. Elektrik teknolojisi ile birlikte, çok farkl› alet ve makineler insan yaflam›na girmifltir. 1900’lü
y›llar›n ikinci on y›l›ndan itibaren ev aletlerinden ifl aletlerine, fabrikalardan su
motorlar›na, trenlerden gemilere, elektrik teknolojisi yeni bir insanl›k dönemini
bafllatm›flt›r. II. Dünya Savafl› sonras›nda 1950’lerden itibaren ise yar› iletkenlerin

4

Say›sal Foto¤rafa Girifl

‹nsano¤lunun farkl›
teknolojilerle birlikte oldu¤u
bu tarihsel süreç içinde
herhangi bir verinin,
bilginin, aktar›lmas›,
ço¤alt›lmas›, saklanmas› ve
kaydedilmesinin nas›l
yap›ld›¤›, üzerinde
durulmas› gereken bir
konudur.

gelifltirilmesiyle elektronik teknoloji dönemi bafllam›flt›r. Mekanik, buhar ve elektrik teknolojileri dönemlerindeki büyük hacimli makineler ve üretim sistemlerinin yerini elektronik teknoloji döneminde 4-5 milimetrekarelik silikon çipler alm›flt›r. Elektronik teknoloji döneminin araç ve gereçleri insan yaflam›n›n her alan›na girmifltir.

Analog ve Say›sal Dönem
Mekanik, buhar, elektrik ve elektronik teknolojisi dönemleri fleklinde yap›lan ay›r›m, insan›n üretim süreci içinde kulland›¤› teknolojilere göre yap›lan bir s›n›fland›rmad›r. Bu teknolojik süreçle birlikte, bir veri ya da bilginin kaydedilmesi, ifllenmesi, saklanmas› aflamalar›nda kullan›lan teknolojileri de dönemlere ay›rmak
mümkündür. Bu anlamda kaynaktan ç›kan bir veri olarak sesin ve ›fl›¤›n kaydedilmesi, saklanmas› ve ifllenmesi düflünüldü¤ünde, iki temel dönemden söz edilir.
Bunlar; analog dönem ve say›sal (digital) dönemdir.
Sesin analog ve say›sal yöntemlerle nas›l kaydedildi¤ine bak›larak bu iki yöntemin nas›l farkl›laflt›¤› anlafl›labilir. Analog yöntemde kaynaktan ç›kan ses dalgalar› mikrofonun diyafram›na çarpar. Diyafram ise kendisine çarpan dalgalar›n bas›nc›yla do¤ru orant›l› ve sürekli bir elektrik ak›m› üretir. Bu ak›m›n belirli bir de¤er aral›¤›ndaki her de¤eri alabilecek olmas› “süreklilik” olarak adland›r›l›r. Bu
elektrik ak›m›ndaki inifl ve ç›k›fllar, ses dalgalar›n›n fliddetindeki de¤iflimle ayn›d›r.
Bu durumda ses dalgalar› ile mikrofonun üretti¤i elektrik ak›m› aras›ndaki benzerli¤i ifade etmek için kullanabilece¤imiz “analoji” terimi, analog kavram›n›n da temelinde yatan anlamd›r. Analog sistemler veriyi kesintisiz, sürekli bir formda ve oldu¤u gibi kaydeder.

fiekil 1.1
Analog ve say›sal
sinyaller.
Analog sinyaller
basamaklanmam›fl
sürekli sinyallerken
bilgisayar
ortam›nda
kullan›lan sinyaller
1 ve 0’lar fleklinde
basamaklanm›fl
sinyallerdir.

fiiddet

Zaman
Analog Sinyal

fiiddet

1

0

1

Zaman

Say›sal Sinyal

Bir foto¤raf›n analog olarak kaydedilmesi örne¤inde de ayn› durum söz konusudur. Analog yöntemde ›fl›¤a duyarl› kimyasal bir yüzey üzerine düflen ›fl›k, bu
yüzey üzerinde kendi fliddetine efl de¤erde bir iz oluflturur.
Say›sal ses ya da görüntünün kaydedilmesinde böyle bir durumdan söz edemeyiz. Say›sal ortamda kaydedilen ses ya da görüntünün kendisi de¤ildir. Film veya
bir plak yüzeyinde oldu¤u gibi, say›sal verilerin kaydedildi¤i ortamlar ses ya da
görüntüyü üretemezler. Kaydedilen bilginin tekrar üretilebilmesi için bu say›sal verilerin elektronik bir ortamda yorumlanmas› ve ifllenmesi gerekir.

5

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

Say›sal sinyaller sürekli olmayan basamakl› sinyallerdir. Matematik ifllemlerini
yaparken 10’luk say› sistemi kullan›r›z. Oysa bilgisayarlar elektrik ak›m›n›n aç›k ya
da kapal› olmas›na göre ifllem yapabilir ve bu yüzden sadece 1 ve 0’lardan oluflan
2 taban›na göre düzenlenmifl bir sistem kullan›r. Say›sal sinyaller bu yüzden 1 ve
0’lardan oluflmufl sinyallerdir. Bilgisayar ortam›nda düzenlenmek, kaydedilmek ve
yeniden üretilmek istenen her verinin mutlaka 1 ve 0’lardan oluflan bu sisteme uygun bir say›sal veriye dönüfltürülmesi gerekir.
Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›m›z 10’luk say› sisteminde her basamak 0 ile 9
aras›nda 10 farkl› de¤er alabilir. Bu yüzden kulland›¤›m›z basamaklar da 10’un katlar› fleklindedir. 1’ler, 10’lar, 100’ler basama¤› gibi. Bilgisayarlar›n kulland›¤› 2’li sistemde ise basamaklar 2’nin katlar› fleklindedir. Bu sistemdeki her bir basamak 0 ve
1 olmak üzere iki farkl› de¤er alabilir ve bu basamaklar “bit” olarak an›l›r. Bit terimi ‹ngilizcede “ikili basamaklar” anlam›na gelen “binary digits” ifadesinden türetilmifltir. 8 bit uzunlu¤undaki verilere ise “byte” denir. 8 bitlik veri demetleri olan
byte’lar 0 ile 255 aras›nda 256 farkl› de¤eri ifade edebilir. Byte ayn› zamanda say›sal verilerin büyüklü¤ünü ölçmek için kulland›¤›m›z birimlerin de temelidir.
1 Kilo Byte (KB)

=

1024 Byte

1 Mega Byte (MB)

=

1024 KB

1 Giga Byte (GB)

=

1024 MB

1 Tera Byte (TB)

=

1024 GB

N

YÜZEY ÜZER‹NE RESMETMEK
A M A Ç

2

Tarihsel olarak yüzey üzerine resmetme tekniklerini s›ralamak.

Bu kitap kapsam›nda üzerinde durdu¤umuz konu foto¤raft›r. Daha genel düflünüldü¤ünde ise yüzey üzerine resmetmektir. Foto¤raf ise bir yüzey üzerine resmetme
tekni¤idir. Yüzey üzerine resmetme aç›s›ndan teknolojik dönemleri yeniden ele
al›rsak, flöyle bir süreçten söz edilebilir: Çizerek, boyayarak ve kaz›yarak yüzey
üzerine resmetme, mekanik teknoloji döneminden bafllayarak geliflmifltir. Mekanik
teknoloji döneminin belirgin özelli¤i, insan›n el ve kol gücüdür. Bu dönemin resmetme tekniklerinde de insan eli do¤rudan iflin içinde olmufltur. Buhar teknolojisi
ve Sanayi Devrimi ile birlikte yeni bir resmetme tekni¤i olarak foto¤raf›n dönemi
bafllam›flt›r. Dönemin tipik bir özelli¤i olarak makine yoluyla yani foto¤raf makinesi yoluyla resmetme dönemi bafllam›flt›r. Foto¤raf›n hareketlenmifl hâli olan film
yani sinema ise elektrik döneminde geliflerek yay›lm›flt›r. Elektronik teknoloji döneminin resmetme tekni¤i ise elektronik görüntü yani video olmufltur.
‹nsanl›k tarihi içinde üç temel resmetme tekni¤inden söz edebiliriz:
(1) Çizerek, boyayarak ve kaz›yarak resmetme tekni¤i
(2) Foto¤raf›n (fotografik) resmetme tekni¤i
(3) Elektronik resmetme tekni¤i
fiimdi konuyu yeniden analog ve say›sal dönemler aç›s›ndan ele alal›m. Say›sal
teknoloji, elektronik resmetme tekni¤i dönemi olan 1950’li y›llar›n sonuna denk düfler. Özellikle 1900’lü y›llar›n sonundan bafllayarak elektronik ve bilgisayar teknolojisindeki geliflmelerle birlikte giderek yay›lm›flt›r. Bu anlamda, bir geçifl belirlemek gerekirse elektronik teknolojisinin öncesi için analog dönem, sonras› için say›sal dönem
denilebilir. Bu ayr›m tabii ki s›n›rlar› kesin olan bir dönem ayr›m› de¤ildir. Bu ay›r›m,
yüzey üzerine resmederken verilerin, nas›l ifllendi¤ini belirlemekle ilgili bir ayr›md›r.

Tablo 1.1
‹kili Sistemdeki
Say›sal Veri
Büyüklükleri

6

Say›sal teknoloji ve ürünleri,
bilgisayar›n yay›lmas›yla
birlikte günlük yaflama
girmifltir.

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Analog ve say›sal dönemleri yüzey üzerine resmetme teknikleri aç›s›ndan düflünürsek, foto¤raf›n resmetme tekni¤i tipik bir örnektir. Foto¤raf›n resmetme tekni¤inin belirleyici ögesi ›fl›kt›r. Ifl›k dalgalar›, foto¤raf makinesinin objektifinden girerek ›fl›¤a duyarl› yüzey üzerinde görüntüyü oluflturur. Ifl›¤a duyarl› yüzey olarak
filmin kullan›lmas›, görüntünün kesintisiz bir süreç içinde ortaya ç›kmas›n› sa¤lar.
Elektronik teknoloji döneminin bulufllar›yla birlikte, foto¤rafç›l›k alan›nda da elektronik teknolojinin olanaklar› kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Bu anlamda üzerinde durulmas› gereken önemli konu, say›sal teknolojinin foto¤rafç›l›kta kullan›lmas›d›r.
Böylece ›fl›¤a duyarl› yüzey olarak elektronik alg›lay›c›lar kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Ifl›¤a duyarl› yüzey olarak alg›lay›c›lar›n kullan›lmas›, görüntünün de bir dizi say›sal veri olarak ortaya ç›kmas›n› sa¤lar.
Foto¤rafç›l›k, Sanayi Devrimi döneminin yani mekanik ve buhar teknoloji döneminin buluflu olarak, yüzey olarak filmi kullanm›flt›r. Filmin ›fl›¤a duyarl› yüzey
olarak kullan›lmas› foto¤rafç›l›kta elektrik ve elektronik ayg›tlar›n yer ald›¤› dönemde de devam etmifltir. Film yoluyla yüzey üzerinde görüntü elde etmek, veri
olarak ›fl›¤› kesintisiz olarak nesneden geldi¤i flekliyle kaydetmektir. ‹flte bu bir
analog sistemdir. Foto¤rafç›l›kta ›fl›¤a duyarl› yüzey olarak filmin yerini say›sal teknolojinin bir eleman› olan alg›lay›c›lar›n almas›yla birlikte, foto¤rafç›l›k aç›s›ndan
yeni bir durum söz konusu olmufltur. Elektronik donan›mlar, mikro ifllemciler ve
yazl›mlar foto¤raf makinelerinin içlerindeki yerlerini alm›flt›r. Filmin yerini elektronik alg›lay›c›lar›n ald›¤› bu süreçte veri olarak ›fl›k, nesneden gelerek foto¤raf makinesinin içine girdikten sonra (1) ve (0)’lar fleklinde ifllenerek kaydedilir.

SAYISAL FOTO⁄RAFÇILIK

N
AM AÇ

3

Foto¤rafç›l›kta say›sal teknolojinin belirleyici özelliklerini
tart›flmak.

Analogdan Say›sala Foto¤raf Teknolojisi

Say›sal foto¤rafç›l›kta
görüntüler say›sal verilere
dönüfltürülerek ifllenir ve
kaydedilir.

Foto¤raf ›fl›k yoluyla, yüzey üzerine resmetme tekni¤idir. Bu tekni¤i farkl› yöntemlerle gerçeklefltirmek mümkündür. Burada söz konusu olan yeni bir teknolojik
yöntemle foto¤raf elde etmektir. Bu yeni yöntem, yeni bir teknolojik dönem olarak foto¤raf›n resmetme tekni¤ini yeni bir duruma getirmifltir. Say›sal teknoloji yoluyla foto¤raf›n ulaflt›¤› bu yeni durum, yeni bir foto¤rafç›l›k ve foto¤raf ortaya ç›karm›flt›r. Say›sal teknolojinin olanaklar›yla donanm›fl, bilgisayar sistemlerinin kontrolünde olan bu yeni foto¤rafç›l›¤›, geleneksel foto¤rafç›l›kla karfl›laflt›rmak do¤ru
de¤ildir. Söz konusu olan iki fark› teknolojik dönemi karfl›laflt›rmakt›r. ‹nsanl›k tarihinde ayn› konuya yönelik farkl› teknolojinin kullan›ld›¤› birçok durum olmufltur. Bu anlamda, teknoloji ortaya ç›kan ürünü belirleyici temel öge olarak görülür.
Belki de üzerinde durulmas› gereken soru, bu teknolojileri kimin kulland›¤› ve nas›l bir amaca yönelik kulland›¤› olmal›d›r. Unutulmamas› gereken bir konu da, her
yeni teknolojinin, yeni olanaklar ve hiç akla gelmeyen, eski teknolojilerde olmayan sorunlar› da beraberinde getirdi¤i konusudur.
Analog ve say›sal foto¤raf makineleri çok büyük oranda ayn›d›r. Çal›flma prensipleri, süreçleri, netleme ve pozlama ile ilgili kontrol sistemleri ve makineyi kullanabilmek için gerekli olan beceriler çok farkl›l›k göstermez. Farkl›l›¤›n en büyük ve
en belirleyici oldu¤u aflama, objektiften içeri giren ›fl›¤›n kaydedilmesi aflamas›d›r.
Analog foto¤rafta makinenin örtücüsünün aç›lmas›yla film üzerine düflen ›fl›k
kimyasal bir reaksiyona neden olur. Objektif taraf›ndan odaklanan ›fl›k, selüloit ya
da polyester bir taban üzerinde yer alan ince bir ›fl›¤a duyarl› emülsiyon üzerine
düfler. Bu emülsiyon içerisindeki mikroskobik kristaller görüntünün bir kayd›n›

7

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

oluflturur. Bu kimyasal süreç içerisinde görüntü, ›fl›¤a duyarl› film yüzeyinin ›fl›kla
temas› sonucu meydana gelen kimyasal de¤iflimler sayesinde kaydedilir.
fiekil 1.2
Renkli film.
Foto¤raf filminde
görüntüyü
oluflturan birimler
›fl›¤a duyarl›
gümüfl
kristalleridir.

Gren

Foto¤raf 1.1
Gren.
Geleneksel
foto¤rafta gümüfl
kristalleri
görüntüyü
oluflturan en küçük
temel elemanlard›r.
Bunlara gren
denir.

Say›sal foto¤raf makinelerinde filmin yerini alg›lay›c›lar alm›flt›r ve alg›lay›c›lar
SIRA S‹ZDE
say›sal foto¤raf›n en önemli bileflenidir. Alg›lay›c› üzerine düflen
›fl›k mikro mercekler arac›l›¤› ile ›fl›¤a duyarl› hücreler ya da pikseller üzerine yo¤unlaflt›r›l›r. Bu
hücreler üzerlerine düflen ›fl›¤›n parlakl›¤› ile do¤ru orant›l› birDelektrik
Ü fi Ü N E L ‹ Mak›m› oluflturur. Bu aflamada ortaya ç›kan veri, basamakl› yani say›sal bir veri olmay›p sürekli ve analog bir veridir. Bu analog sinyal bir analog - say›sal dönüfltürücü taraf›nS O R U
dan say›sal veriye dönüfltürülür.
Alg›lay›c›lar ile ilgili daha fazla bilgiyi kitab›n›z›n dördüncü ünitesinde
D ‹ Kbulabilirsiniz.
KAT
SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

N N

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

8

Say›sal Foto¤rafa Girifl

fiekil 1.3
Alg›lay›c›.
Say›sal foto¤raf
makinelerinde
kullan›lan
alg›lay›c›larda
grenlerin yerini
›fl›¤a duyarl›
hücreler alm›flt›r.

ALGILAYICI

›fl›¤a duyarl› hücre

Analog - Say›sal Çevirici

fiekil 1.4
Film ve bellek kart›.
Analog foto¤rafta
görüntü film
üzerine
kaydedilirken,
say›sal foto¤rafta
görüntüyü
kaydetmek için
haf›za kartlar›
kullan›l›r.

Film görüntüsü elle tutulabilen fleffaf bir yüzey üzerinde ortaya ç›kar ve yans›t›labilir yani ›fl›¤a tuttu¤umuzda gözle görülebilir. Optik ve kimyasal süreçlerle kart
üzerine bas›labilir. Say›sal sistemin üretti¤i görüntü ise alg›lay›c› üzerinde elle tutulup gözle görülemez, say›sal olarak kaydedilebilir ve ancak bir say›sal sistem yoluyla yeniden üretilebilir. Say›sal foto¤raflar›n görüntülenmesi, düzenlenmesi ve
bas›lmas›; bilgisayar yaz›l›mlar› ve elektronik donan›mlar arac›l›¤› ile mümkündür.
Say›sal foto¤raflar üzerinde çok farkl› düzenlemeler yap›lmas›na olanak veren pek
çok “görüntü iflleme program›” vard›r.

9

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

fiekil 1.5
Say›sal görüntü.
Görüntü iflleme
programlar›
çekildikten sonra
foto¤raflar
üzerinde pek çok
düzenleme
yap›lmas›na
olanak tan›r.

Bu temel ayr›mdan yola ç›karak birçok farkl› özellik say›labilir. E¤er bir farkl›l›ktan ve buna ba¤l› olarak da bir seçimden söz ediliyorsa, teknolojik sürece ba¤l› bir
seçim söz konusudur. Basit ve belirleyici bir özelli¤i belirtmek gerekirse; foto¤rafç›l›kta film denildi¤inde el marifeti, a¤›r iflleyen ve zaman alan uzun süreçler ve bu
süreçler sonucunda ortaya ç›kan üründen söz edilir. Say›sal foto¤raf denildi¤inde
ise el de¤il bilgisayar teknolojilerinin marifetiyle, h›zl› ve kolay iflleyen, zaman almayan süreçler sonucunda elde edilen ürün anlafl›l›r.
Görüntü iflleme yaz›l›mlar› sayesinde çekilen foto¤raf üzerinde pek çokSIRA
düzeltmenin
yap›labiS‹ZDE
liyor olmas›, görüntüleme aflamas›nda çok özenli olunmas›n› gereksiz hâle getirir mi? Tart›fl›n›z.

Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki Temel Kavramlar
Piksel

1

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

Say›sal görüntünün en küçük eleman›na piksel (‹ngilizce: pixel) denir. ‹ngilizcede resim parças› anlam›na gelen “picture element” sözcüklerinin k›salt›larak
D‹KKAT
birlefltirilmesinden oluflur. Piksel terimi say›sal bir imaj› ya da ekrandaki bir görüntüyü oluflturan en küçük birim ya da bir alg›lay›c› üzerindeki ›fl›¤a duyarl›
SIRApiksellerden
S‹ZDE
hücreler için kullan›l›r. Demek ki say›sal görüntü denildi¤inde,
oluflan bir yap› anlafl›lmal›d›r.
AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

D‹KKAT

N N

SIRA S‹ZDE

fiekilAMAÇLARIMIZ
1.6

Piksel.
Say›sal foto¤rafta
görüntüyüK ‹ T A P
oluflturan pikseller.

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

10

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Çözünürlük
Çözünürlük, say›sal foto¤rafç›l›¤›n en önemli kavramlar›ndan biridir. Alg›lay›c›
üzerindeki pikseller, film üzerindeki grenlere benzetilebilir. T›pk› düflük ASA’l› bir
filmdeki ince ve yo¤un grenlerin daha keskin bir görüntü oluflturmas› gibi, üzerinde daha çok piksel bar›nd›ran bir alg›lay›c› da daha kaliteli bir say›sal görüntü elde
etmemizi sa¤lar. Çözünürlük, birim uzunlukta ya da alandaki piksel say›s› olarak tan›mlan›r ve birim uzunluk ise 1 inç’tir. Yani bir inç’lik uzunlukta yer alan piksel say›s› çözünürlüktür. 72 piksel/inçlik çözünürlük de¤eri, 300 piksel/inçlik çözünürlük
de¤erine göre 1 inçlik alanda daha az say›da piksel olaca¤› anlam›na gelir.
Toplam çözünürlük; bir say›sal foto¤raf makinesinde, alg›lay›c› üzerindeki toplam piksel say›s›d›r ve megapiksel (milyon piksel) cinsinden ifade edilir. Burada
dikkat edilmesi gereken nokta, bir foto¤raf makinesindeki alg›lay›c› üzerindeki
tüm piksellerin görüntüyü oluflturmak için kullan›lmad›¤›d›r. Görüntüyü oluflturmak için kullan›lan piksel say›s›na “efektif çözünürlük” ad› verilir.
Çözünürlükle ilgili baz› kavramlar genellikle yanl›fl anlafl›lmaktad›r. Bunun sebebi çözünürlükle ilgili kullan›lan DPI teriminin eski bir terim olmas› ve say›sal foto¤rafç›l›kta çözünürlük ya da resim büyüklü¤ü ile ilgili her fley için kullan›lm›fl olmas›d›r. Çözünürlük kavram› farkl› durumlarda farkl› flekillerde ortaya ç›kar ve
bunlar›n hepsi için tek bir terim kullanmak kar›fl›kl›¤a sebep olur.
Say›sal bir görüntünün çözünürlü¤ü inç bafl›na düflen piksel say›s› anlam›ndaki PPI (pixels per inch) ile tan›mlan›r. Ancak burada göz önünden bulundurulmas› gereken fley, bir pikselin standart bir büyüklü¤ünün olmamas›d›r. Çözünürlük
artt›kça piksellerin boyutu küçülürken, çözünürlük azald›kça bu boyut büyür.

RGB Renk Modeli

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

‹nç bafl›na düflen nokta say›s› anlam›ndaki DPI (dots per inch) terimi asl›nda nokta vurufllu yaz›c›lar›n çözünürlü¤ünü tan›mlamak için kullan›l›r ve k⤛t üzerine
yap›lan bask›n›n çözünürlü¤ünü ifade eder. DPI, PPI’dan farkl› bir kavram olmas›na karfl›n genellikle onun yerine kullan›ld›¤› için kar›fl›kl›k yaratmaktad›r.
Foto¤rafç›l›kla ilgili bütün konular, renkli dünyan›n yüzey üzerine kaydedilmesiyle ilgilidir. Bu nedenle renk, say›sal foto¤raf›n da temel konulardan birini
oluflturur. Geleneksel foto¤rafç›l›kta oldu¤u gibi say›sal foto¤rafç›l›kta da renk
denildi¤inde, ›fl›k rengi anlafl›l›r. Resim sanat›nda ise boya rengi kullan›l›r. ‹nsan
gözünün gördü¤ü beyaz ›fl›k; k›rm›z›, yeflil ve mavi renkli ›fl›k dalgalar›n›n birleflmesinden oluflur.
SIRA S‹ZDE
RGB renk modeli k›rm›z›, mavi ve yeflil renklerin birbirine eklenerek di¤er
renkleri oluflturdu¤u toplamsal bir renk modelidir. Model, ad›n› üç ana rengin ‹ngilizce’dekiD Ükarfl›l›¤›
fi Ü N E L ‹ M olan kelimelerin ilk harflerinden (red - green - blue) al›r. Bu
modelin ana amac› televizyon ve bilgisayar gibi elektronik sistemlerde görüntünün
alg›lanmas› ve gösterilmesidir. Ancak elektronik ça¤›ndan önce de RGB modeli inS O R U
san›n renkleri alg›lay›fl›n› aç›klayan sa¤lam bir teorik arka plana sahipti.
‹ K K A T k›rm›z›, yeflil ve mavi renk ›fl›k veren üç fenerin yayd›¤› ›fl›¤› bir beKaranl›k bir Dodada;
yaz karton üzerine düflünüldü¤ünde, bu üç ›fl›¤›n birleflmesi sonunda beyaz ›fl›¤›n ortaya
ç›kt›¤› görülür.
üç rengin farkl› oranlarda birleflmesi ile istedi¤imiz her rengi elde
SIRA Bu
S‹ZDE
edebiliriz.

N N

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

11

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

fiekil 1.7
Say›sal görüntü ve
renk.
RGB renk
modelindeki ana
renkler; k›rm›z›,
mavi ve yeflildir.

Elektronik ekranlarda her piksel k›rm›z›, mavi ve yeflil renkte üç hücreye ya da
alt piksele bölünmüfltür. Bu alt pikseller birbirlerinde ba¤›ms›z olarak kontrol edilebilir ve böylelikle her piksel milyonlarca farkl› renk oluflturabilir.
fiekil 1.8
Renkli görüntü.
LCD ekranlar her
bir pikseli
oluflturan k›rm›z›,
yeflil ve mavi
renkteki alt pikseller
sayesinde renkli
görüntü
olufltururlar.

Renk Derinli¤i
Say›sal veriler 1 ve 0’lardan olufltu¤u için, say›sal görüntüyü oluflturan piksellerin
de sadece aç›k ya da kapal› konumda olacaklar› düflünülmemelidir. Bir pikselin ne
kadar çok bilgi depolayabilece¤ini, daha net bir ifade ile kaç bitlik bilgi bar›nd›rabilece¤ini, renk derinli¤i (bit derinli¤i) belirtir. Renk derinli¤i yükseldikçe, pikseli
tan›mlamak için kullan›lan bilgi miktar› ve renk say›s› artar. Bu anlamda, piksellerin renk derinli¤i artt›kça renklerin görüntülenmesi o kadar daha genifl bir yelpaze içinde gerçekleflir. Bir pikselin sahip olabilece¤i renk derinli¤i elbette pikselin
fiziksel bir özelli¤i de¤il, kullan›lan dosya format›n›n bir s›n›rl›l›¤›d›r. Farkl› renk
derinliklerini destekleyen farkl› dosya formatlar› vard›r.
Renk derinli¤i ile tonlar aras›ndaki iliflki üstel bir fonksiyonla ifade edilebilir: 2
bitlik bir görüntü 22=4 ton, 4 bitlik bir görüntü 24=16 ton, 8 bitlik bir görüntü
28=256 ton, 16 bitlik bir görüntü ise 216=65536 tona sahiptir.

Ton: Negatif ya da pozitif
foto¤rafta, karanl›k ya da
›fl›kl› alanlardaki ay›rt
edilebilen belli bir yo¤unluk.

12

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Tablo 1.2
Bit Derinli¤i

Bit

Olas› Tonlama De¤erleri

2

4

4

16

6

64

8

256

10

1024

12

4096

14

16,384

16

65,536

Foto¤raf 1.2
Piksel ve bit.
Pikselleri
tan›mlamak için
kullan›lan
SIRA
S‹ZDE bit say›s›
artt›kça
kullan›labilen ton
say›s› da artar.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

Say›sal görüntüde
derinli¤i konusunu kavrayabilmek için RGB ve CMYK renk modelD ‹ K K Arenk
T
lerinin iyi anlafl›lmas› gerekmektedir.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

N N

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

SIRA S‹ZDE

Elektronik sistemlerde görüntüyü oluflturmak için RGB renk modeli kullan›ld›¤›ndan söz etmifltik. Renkli görüntüleri kaydedebilmek için bu üç ana renk kanal›na ait bilgilerin
kaydedilmesi gerekir. Bu yüzden örne¤in RGB format›ndaki JPG
AMAÇLARIMIZ
dosyalar›ndaki renkli görüntülerde, her bir renk kanal› 8 bitlik gri tonlardaki bir resim olarak kaydedilir. Bu durumda (3 x 8 bit) 24 bitlik bir renk derinli¤i kullan›rlar.
‹ T A bir
P derinli¤e sahip oldu¤u için 256 farkl› parlakl›k de¤eri tan›mHer kanal 8K bitlik
lanabilir. K›rm›z›, yeflil ve mavi kanallardaki iki yüz elli alt›flar tonun kar›fl›m› ile
(2563) 16.7 milyon renk tan›mlanabilir. Bask› amaçl› kullan›lan CMYK modelindeki
L E V ‹ Zkanal›ndan
YON
dosyalar 4T Erenk
olufltu¤u için 32 bitlik bir renk derinli¤ine sahiptir.

fiekil 1.9
Say›sal görüntü.

‹ NRenki
T E R N say›sal
ET

foto¤raflar üç renk
kanal›nda yer alan
8 bitlik gri
görüntülerden
oluflur.

‹NTERNET

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

Dosya Formatlar›
Say›sal foto¤raf makineleri, alg›lay›c› taraf›ndan alg›lanan ve say›sal veriye dönüfltürülen görüntüyü kaydetme aflamas›nda yayg›n olarak üç farkl› dosya format› sunar. Bunlar; JPEG, TIFF ve RAW’d›r.
JPEG aslen bir dosya biçimi de¤il bir s›k›flt›rma algoritmas›d›r. Görüntüde insan
gözü taraf›ndan alg›lanma olas›l›¤› en düflük bölümleri atar ve verileri s›k›flt›rarak
kaydeder. Bu formatta kaydedilen görüntüler her düzenlemenin ard›ndan veri
kayb›na u¤rar. TIFF görüntünün kay›ps›z s›k›flt›rma kullan›larak ya da s›k›flt›r›lmadan kaydedildi¤i dosya format›d›r. Veri kayb› olmad›¤› için görüntüler kalite kayb› olmaks›z›n düzenlenip tekrar kaydedilebilir. Dezavantaj›, dosya boyutlar›n›n büyük olmas›d›r. Haf›za kart›na kaydedilmesi uzun sürdü¤ü için ard› ard›na h›zl› çekim yap›lmas›n› engeller. RAW format›nda alg›lay›c› üzerine düfltükten sonra say›sal hâle getirilen veriler ifllenmeden kaydedilir. Yüksek görüntü kalitesine sahiptir
ve renk ve ton düzeltmeleri için genifl olanaklar sa¤lar. Dosya formatlar› bu kitab›n üçüncü ünitesinde daha detayl› aç›klanmaktad›r.
Say›sal foto¤raf›n temel kavramlar›yla ilgili konular, günümüzde say›sal verileri
saklamada ve ifllemede en yayg›n olarak kulland›¤›m›z cihazlar olan kiflisel bilgisayarla da ilgilidir. Say›sal foto¤raf makineleri ile elde etti¤imiz görüntüleri iflleyen
ve düzenleyen çeflitli yaz›l›mlar bulunmaktad›r. Ayn› süreç içersinde say›sal görüntülerin k⤛t yüzey üzerine aktar›lmas›n› sa¤layan yaz›c› ve di¤er bask› üniteleri de
üzerinde durulmas› gereken temel konular aras›ndad›r.
Say›sal foto¤rafç›l›k, optik süreçler ve foto¤raf makinesinin genel çal›flma prensipleri aç›s›ndan geleneksel foto¤rafç›l›¤a çok benzer. Ancak görüntünün elektronik bir alg›lay›c› taraf›ndan yakalanmas› ve say›sal veriye dönüfltürülmesini izleyen
tüm süreçler; foto¤raflar›n ifllenmesi, kaydedilmesi, bask› al›nmas›, bilgisayar a¤lar› ve internet üzerinden paylafl›lmas› hep bilgisayarlar ya da elektronik sistemler
sayesinde mümkün olur. Bu nedenle temel foto¤raf bilgi ve becerilerinin bilgisayar teknolojisi ve bu teknolojinin gerektirdi¤i bilgi ve becerilerle birlefltirilmesi bir
zorunluluk olmufltur.

13

14

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Özet

N
A M A Ç

1

N
A M A Ç

2

Toplumsal yaflam içinde insanl›¤›n farkl› teknolojik dönemlerini aç›klamak.
Bulufllar, insan›n toplumsal yaflam›na yön veren
önemli olaylardan biridir. Bulufl, daha önce bulunmam›fl olan bir fleyin insan çabas›yla gelifltirilmesidir. Bulufl sonucunda geliflen teknoloji insanl›k tarihi içinde belli dönemlere ayr›l›r. Kol
gücünün hâkim oldu¤u mekanik teknoloji dönemi, makinelerin hâkim oldu¤u buhar teknolojisi
dönemi, elektrik ve elektronik teknolojisi dönemleri olarak s›n›fland›rma yap›labilir. Bütün
bu teknolojik dönemlerin kendine özgü ve belirleyici olan özellikleri söz konusudur. Birbirinden
farkl› olan bu dönemler bir teknolojik geliflim ve
de¤iflim süreci olarak düflünüldü¤ünde, bir veri
ya da bilginin kaydedilmesi, ifllenmesi ve saklanmas› aç›s›ndan da iki temel dönemden söz etmek mümkündür. Bunlar analog ve say›sal dönemlerdir.
Tarihsel olarak yüzey üzerine resmetme tekniklerini s›ralamak.
‹nsanl›k tarihi içinde üç temel resmetme tekni¤inden söz edilebilir. Bunlardan ilki; çizerek, boyayarak ve kaz›yarak resmetmek olarak adland›r›lan geleneksel resmetme teknikleridir. ‹kincisi
ise Sanayi Devriminin ürünü olan foto¤raf›n resmetme tekni¤idir. Üçüncüsü ise elektronik resmetme tekni¤idir. Analog ve say›sal dönemler
aç›s›ndan resmetme teknikleri de¤erlendirildi¤inde, elektronik teknolojiyle birlikte say›sal teknolojinin yayg›n olarak kullan›ld›¤› görülür. Foto¤rafç›l›k aç›s›ndan konu ele al›nd›¤›nda filmin
yayg›n olarak kullan›ld›¤› dönem, bir anlamda
analog dönemdir. Bilgisayar teknolojisinin foto¤rafç›l›kta kullan›lmaya bafllan›lmas›yla, foto¤rafç›l›kta say›sal dönem bafllar.

N
A M A Ç

3

Foto¤rafç›l›kta say›sal teknolojinin belirleyici
özelliklerini tart›flmak.
Say›sal teknolojinin belirleyici özelli¤i verilerin
basamaklanmas›d›r. Say›sal foto¤rafç›l›kta da bütün veriler basamaklanarak kaydedilir, ifllenir ve
saklan›r. Foto¤rafç›l›kta film döneminin ç›kt›s›,
›fl›¤a duyarl› film yüzeyi üzerindeki görüntüdür.
Say›sal foto¤rafç›l›¤›n ç›kt›s› ise alg›lay›c› üzerindeki say›sal görüntüdür. Say›sal foto¤rafç›l›¤›n
temeli, say›sal görüntüdür. Say›sal görüntünün
en küçük birimine piksel ad› verilir. Pikseller kare fleklindedir ve yan yana gelerek görüntüyü
oluflturur. Piksellerin oluflturdu¤u yo¤unluk, çözünürlülük kavram›yla aç›klan›r. Say›sal bir görüntünün 1 inç yani 2.54 santimetresinde yer alan
piksellerin say›s›d›r. Foto¤raf makinelerinde çözünürlülük ölçüsü için mega piksel kullan›l›r. Çözünürlük, görüntünün izlendi¤i elemanlar ve görüntünün bas›m›n›n yap›ld›¤› yaz›c›lar için de
önemlidir. Görüntüdeki her bir pikselin ne kadar
renk bilgisi içerdi¤i bit derinli¤i kavram›yla ifade
edilir. 8 bit 256 olas› tonlama de¤erini kapsar.

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

15

Kendimizi S›nayal›m
1. Afla¤›dakilerden hangisi mekanik teknoloji döneminin belirleyici ö¤elerinden biridir?
a. Motor gücü
b. Elektrik
c. Çelik
d. Kol ve pazu gücü
e. Çipler

6. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal görüntünün belirleyici özelliklerinden biri de¤ildir?
a. Çözünürlülük
b. Gümüfl bromürlü yüzey
c. Piksel
d. Bit derinli¤i
e. Basamakl› sistem

2. Afla¤›dakilerden hangisi analog verilerin belirleyici
özelliklerinden biridir?
a. Veriler basamaklanm›flt›r.
b. Veriler (0) - (1) say›lar›yla temsil edilir.
c. Veriler kesintisiz sinyaller fleklindedir.
d. Veriler say›sallaflt›r›lm›flt›r.
e. Veriler Evet - Hay›r olarak basamaklanm›flt›r.

7. Birim uzunlukta (örne¤in 1 inç) yer alan piksel say›s› ve yo¤unlu¤una ne ad verilir?
a. Piksel de¤eri
b. Bit derinli¤i
c. Alg›lay›c›lar
d. Çözünürlülük
e. Grenleme

3. Mekanik teknoloji döneminde resmetme tekni¤i ile
ilgili afla¤›dakilerden hangisi söylenebilir?
a. Optikle resmetmek
b. Çizerek resmetmek
c. Foto¤raf›n resmetme tekni¤i
d. Elektriksel yöntemle resmetmek
e. Elektronik resmetme tekni¤i

8. K›rm›z›, yeflil ve mavi renklerin farkl› oranlarda birbirine eklenerek genifl bir renk yelpazesini oluflturdu¤u
toplamsal renk modeli afla¤›dakilerden hangisidir ?
a. CMYK
b. HVS
c. HSL
d. Bitmap
e. RGB

4. Afla¤›dakilerden hangisi foto¤raf›n resmetme tekni¤inin belirleyici özelliklerinden biridir?
a. Ifl›k dalgalar›
b. Boyamak
c. Çizmek
d. ‹nsan eli
e. Bask› tekni¤i
5. Say›sal görüntünün en küçük birimine ne ad verilir?
a. Gren
b. Bit
c. Piksel
d. Çözünürlülük
e. Jpeg

9. Say›sal görüntüde bit de¤erinin artmas›yla ortaya ç›kan belirleyici etki afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Grenleme azal›r.
b. Ifl›k de¤eri düfler.
c. Foto¤raf karar›r.
d. Görüntünün niteli¤i artar.
e. Görüntünün niteli¤i düfler.
10. Yaz›c› yoluyla yüzey üzerine görüntü bas›l›rken
çözünürlülü¤ü belirleyen de¤er afla¤›dakilerden
hangisidir?
a. PPI
b. DPI
c. Bit
d. DX
e. AP

16

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

Yararlan›lan Kaynaklar

1. d

Basalla, G. (2004). Teknolojinin Evrimi. (Çev. Cem
Soydemir), II. Bas›m, Ankara: TÜB‹TAK Popüler
Bilim Kitaplar›.
Huisman, D. (2000). Sokrates ‹nternet’te. (Çev. Kenem
Eksen), ‹stanbul: Güncel Yay›nc›l›k.
K›l›ç, L. (2002). Foto¤rafa Bafllarken. ‹stanbul: Dost
Yay›nc›l›k.
McLuhan, M ve Fiore, Q. (2005). Yaradan›m›z Medya.
(Çev. Ünsal Oskay), ‹stanbul: Merkez Kitaplar›.

2. c
3. b
4. a
5. c

6. b
7. d

8. e

9. d

10. b

Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Tarihsel Süreç” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Analog ve Say›sal Dönem”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Yüzey Üzerine Resmetmek”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Yüzey Üzerine Resmetmek”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki
Temel Kavramlar” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›k” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki
Temel Kavramlar” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki
Temel Kavramlar” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki
Temel Kavramlar” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤rafç›l›ktaki
Temel Kavramlar” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›
S›ra Sizde 1
Görüntü iflleme yaz›l›mlar›n›n bize sundu¤u olanaklar
kuflkusuz çok önemlidir. Ancak görüntü iflleme aflamas›nda yap›lan afl›r› ayarlar foto¤raf›n kalitesini olumsuz
yönde etkileyebilir. Görüntüleme aflamas›nda do¤ru
ayarlar›n kullan›lmas›, iflleme aflamas›nda meydana gelebilecek bu tür kay›plar›n önüne geçmede önemli bir
yer tutar.

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

Seçilmifl Foto¤raflar

LEVEND KILIÇ

17

18

Say›sal Foto¤rafa Girifl

HÜSEY‹N ERYILMAZ

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

19

20

ERDEM ÇET‹NTAfi

Say›sal Foto¤rafa Girifl

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

B‹ROL KAYNAK

21

22

ALPER EL‹TOK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

LEVEND KILIÇ

23

24

Say›sal Foto¤rafa Girifl

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

1. Ünite - Say›sal Teknolojiler

ALPER EL‹TOK

25

2

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Amaçlar›m›z

N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal teknoloji ile birlikte foto¤rafç›l›k uygulamalar›ndaki de¤iflimleri farkl›
aç›lardan tart›flabilecek,
Say›sal foto¤raf teknolojisi ile filmli foto¤raf teknolojisini karfl›laflt›rabilecek,
Say›sal foto¤rafç›l›¤›n üretim sürecinin belirleyici aflamalar›n› s›ralayabilecek
ve bu aflamalar› aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar






Histogram
Beyaz Dengesi
Çarpan Faktörü
Üstveri
HDR
Panoramik
Tarama







Arflivleme
Tafl›ma
Ço¤altma
Titreflim Engelleme
Görüntü ‹flleme
Dinamik Aral›k
Say›sal Karanl›k Oda

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal Teknolojinin
Foto¤rafa Getirdikleri

• F‹LMDEN SAYISALA GEÇ‹fi
• SAYISAL TEKNOLOJ‹N‹N
OLANAKLARI VE
YETERS‹ZL‹KLER‹
• SAYISAL FOTO⁄RAF ÜRET‹M
SÜREC‹

Say›sal Teknolojinin
Foto¤rafa Getirdikleri
N

F‹LMDEN SAYISALA GEÇ‹fi
A MA Ç

1

Say›sal teknoloji ile birlikte foto¤rafç›l›k uygulamalar›ndaki de¤iflimleri farkl› aç›lardan tart›flmak.

Say›sal teknolojinin foto¤rafik kay›t amac›yla kullan›lmas›yla birlikte foto¤raf dünyas›nda büyük dönüflümler yaflanm›flt›r. Bu türden de¤iflimlerin çok k›sa sürede
gerçekleflmesi ço¤unlukla kavram kargaflalar›na ve temel konular›n kavranmas›nda sorunlara neden olur. Bütün de¤iflimler gibi teknolojik geliflmelere ba¤l› de¤iflimler de sanc›l› geçifl süreçlerine neden olabilmektedir. Böyle bir geçifl sürecinin
en az sorunla atlat›labilmesi için yeni teknolojinin ne getirdi¤ini ve ne götürdü¤ünü sa¤l›kl› bir bak›fl aç›s›yla de¤erlendirmek gerekir. Hiçbir de¤iflim tamamen kötü ya da tamamen iyi olmaz. Amaç, teknolojiyi iyi kullanmaya çal›flmak olmal›d›r.
Önemli olan teknolojinin insan elinde ne sonuçlar do¤urdu¤u ve bu sonuçlar›n insanlar› nas›l etkiledi¤idir.
Uygarl›k kavram›n›n sözlük anlam›, teknolojiyi üretme ve ondan do¤ru yararlanma olarak özetlenebilir. Örne¤in, telefonu bulan ve üreten toplum uygar toplumdur. Ayn› toplum telefonun ne tür bir iletiflim arac› oldu¤unu kavray›p do¤ru
kullanabilirse uygarl›k yolunda bir ad›m daha atm›fl olur. Toplumu oluflturan bireyler, kamusal alanda cep telefonu ile görüflme yaparken baflkalar›n› rahats›z etmiyorsa ve cep telefonlar›n›n bütün özelliklerini bilip gerekti¤inde kullanabiliyorsa,
söz konusu uygarl›k sürecinin do¤ru parçalar› olurlar. Ya da benzer bir örnekle,
görüntü aktar›lmayan telefon görüflmelerinde karfl› taraf›n yüz ifadesinin görülememesinin yanl›fl anlamalara neden olabilece¤ini unutmadan görüflme an›nda her
zaman dikkatli olan bireylerin de söz konusu teknolojiyi do¤ru kulland›¤› söylenebilir. Böyle bireylerden oluflan bir toplumun, bir teknolojik olanak olan telefondan
yararlanma becerisiyle oldukça uygar bir toplum oldu¤u kabul edilebilir.

28

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 2.1
Yeni teknolojiler.
Herhangi bir
teknolojiyi toplum
yaflam›yla
uyumsuz
kullanmak
uygarl›kla ters
düfler.

Ayn› örnek say›sal foto¤rafa uygulan›rsa, say›sal teknolojinin görüntüyü nas›l
kaydetti¤ini ve nas›l aktard›¤› bilmek uygarl›¤›n gerekliliklerinden görülebilir. Söz
konusu teknolojinin yerini ald›¤›, kendisinden önceki teknolojiden fark›n› sonuçlar›yla birlikte kavramak ise çok daha uygar bir yaklafl›m olacakt›r. Böylece yeni
teknolojinin toplumsal faydalar› olabildi¤ince artacakt›r.
Yeni bir teknoloji olarak say›sal foto¤raf teknolojisinin gerçekte ne anlama geldi¤inin kavranmas›yla ilgili temel sorun, bu teknolojinin h›zla ve kontrolsüz olarak
yayg›nlaflmas›na ba¤l› olarak ortaya ç›km›flt›r. Örne¤in say›sal foto¤rafç›l›kla birlikte foto¤raf teknolojisinde her fleyin de¤iflti¤i yan›lg›s› oluflmufltur. Say›sal teknolojiye ba¤l› olarak ortaya ç›kan bir di¤er yan›lg›, foto¤rafç›l›¤›n art›k çok kolay oldu¤unun san›lmas›d›r. Yeni teknolojiler uygulama ve kullan›m kolayl›klar›n› da artt›rmay› amaçlad›¤› için say›sal foto¤raf teknolojisinin yayg›nlaflmas› bu tür bir yan›lg›ya yol açm›flt›r. Öte yandan say›sal teknolojiyle birlikte foto¤rafç›l›¤›n art›k çok
kolay oldu¤unu sanan insanlar›n, yeni teknolojilerle birlikte kalp ameliyat› uygulamalar›n›n çok kolaylaflt›¤› haberini gazetede okuduklar›nda, art›k kendilerinin de
kalp ameliyat› yapabilecekleri yan›lsamas›na kap›lmamalar› üzerine düflünülmelidir. Söz konusu yan›lg›n›n say›sal foto¤rafç›l›ktan önceki foto¤rafç›l›k alg›s›nda da
k›smen oldu¤unu an›msan›rsa konu daha kolay anlafl›l›r. Özetle, foto¤raf çekmenin yaln›zca çekim dü¤mesine basmak oldu¤u yan›lg›s› say›sal foto¤raftan önce de
vard›. Nas›l bir foto¤raf çekmek istedi¤inizi do¤ru belirleyebiliyorsan›z bu foto¤raf›n çekimini say›sal foto¤raf teknolojisi oldukça pratiklefltirmifltir. Say›sal foto¤raf
teknolojisi foto¤rafç›ya nas›l bir foto¤raf çekmesi gerekti¤ini ya da neden öyle bir
foto¤raf çekmesi gerekti¤ini söyleyemez. Yaln›zca foto¤rafç› foto¤rafa karar vermeye çal›fl›rken ona zaman kazand›rabilir.

Teknolojik Aç›dan Say›sal Foto¤raf
‹nsanl›k tarihine bak›ld›¤›nda farkl› teknolojik dönemlerin oldu¤u görülür. Örne¤in tafl›t teknolojisi aç›s›ndan ele al›nd›¤›nda at arabas›, buharl› tren, otomobil gibi
farkl› ulafl›m araçlar›n›n belirledi¤i, farkl› teknolojik dönemler oldu¤u görülecektir.
Her yeni teknolojik dönemin kendi teknolojisiyle ilgili yeni bir toplumsal durum

29

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

ortaya ç›kard›¤› vurgulanmal›d›r. Bu durum sadece o teknolojiyi kullan›p ö¤renmekle ilgili de¤il, ayn› zamanda toplumsal yaflam›, insan› ve insan iliflkilerini etkileyen bir durumdur. Say›sal foto¤rafç›l›k denildi¤inde de, çevremizdeki insanlara,
onlar›n foto¤raf makinesine geçmiflteki y›llara göre yönelme biçimlerine ve foto¤raf›n girdi¤i alanlara bakmak yeterli olacakt›r.
Foto¤raf teknolojisi say›sal teknolojiye kadar iki temel bilimdeki geliflmelere
SIRA S‹ZDE›fl›¤a duyardayanmaktad›r. Ifl›¤a duyarl› yüzey ve bask› aç›s›ndan kimya bilimine,
l› yüzeyle buluflacak ›fl›¤›n kontrolü aç›s›ndan da fizik bilimine dayanmaktad›r. Say›sal teknoloji ile ›fl›¤a duyarl› yüzey kimya biliminin alan›ndan ç›karak elektronikD Ü fi Ü N E L ‹ M
leflmifltir. Kimya teknolojisi ise foto¤raf›n bask› alan›nda görece yerini korumufltur.
Fizi¤in özellikle optik bafll›¤› foto¤rafç›l›kta neredeyse ayn› kalarak say›sal teknoS O R U
lojiye uyum sa¤lam›flt›r.
Foto¤raf teknolojisinin geliflim sürecini do¤ru bilmek ve anlamland›rmak
D ‹ K Kbu
A T teknolojiden
yararlanmak için çok yarar sa¤layacakt›r.
SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

N N

Say›sal teknolojilerle birlikte insan yaflam› yeni bir boyut kazanm›flt›r. Bu boyut
içinde say›sal teknolojinin sa¤lad›¤› olanaklar insan›n do¤umundan
D Ü fi Ü N E L ‹ Mbafllayarak
günlük hayat›ndaki bütün süreçlerde etkindir. Bu anlamda say›sal
teknoloji denilAMAÇLARIMIZ
di¤inde anlafl›lmas› gereken fley verilerin say›sal olarak kaydedilmesi,
ifllenmesi ve
S O R U
saklanmas›d›r. Günümüzün bankac›l›k ifllemleri, okullardaki kay›t ifllemleri, askeri
araflt›rmalar, Maliye Bakanl›¤›’n›n kay›tlar›, di¤er bütün bakanl›klar›n
gibi
K ‹ T A ifllemleri
P
D ‹ K K A Tgirmifltir. Bu
say›s›z örnekte oldu¤u gibi say›sal teknoloji yaflam›m›z›n her alan›na
süreçlerde veriler toplan›p say›sal olarak kaydedilmekte, ifllenmekte ve saklanmaktad›r. Bu anlamda say›sal teknolojinin getirdi¤i en önemliT SIRA
birinEbirkaç
L E V S‹ZDE
‹ Z Yfarktan
ON
cisi verilerin çok h›zl› bir flekilde kaydedilmesi ve h›zl› bir flekilde say›sal veri aktar›m a¤lar› üzerinden ayn› anda dünyan›n birçok yerinden ulafl›labilir olmas›d›r.
AMAÇLARIMIZ
Bu bilgisayarlar ve bilgisayarlar›n ba¤l› oldu¤u a¤lar üzerinden
gerçeklefltirilir. Sa‹NTERNET
y›sal teknolojinin sundu¤u olanaklar aç›s›ndan bir foto¤raf›n ülkemizde çekilip
dünyan›n herhangi bir baflka noktas›na ulaflt›r›lmas›n›n 19. yy sonunda, 20. yy orK ‹ T A P
tas›nda ve günümüzde nas›l gerçekleflebildi¤i düflünülürse fark aç›kça görülebilecektir. Telgraf ve telefondan sonra 19. yy’›n sonlar›nda görüntünün elektrik telleriyle aktar›m› ile ilgili çal›flmalar›n baflar›s› sonucunda “telefoto” teknolojisi hayata
TELEV‹ZYON
geçmifl ve 1935’te uluslararas› haber ajans› Associated Press ilk
kez telefoto servisini bafllatm›flt›r.

N N

Associated Press’in tarihsel süreci ile ilgili daha detayl› bilgiye http://www.ap.org/pa‹NTERNET
ges/about/history/history_second.html adresine t›klayarak ulaflabilirsiniz.
21. yy. bafl›nda ise say›sal foto¤raf makinesi, tafl›nabilir bilgisayar ve uydu ba¤lant›s› ile çekilen foto¤raf› saniyeler içinde dünyan›n her yerinden ulafl›labilir hale
getirmek çok kolayd›r. Bu yeni durumun belirleyicileri verinin say›sallaflm›fl olmas›, bilgisayarda ifllenebiliyor olmas› ve bilgisayarlar› birbirine ba¤lay›p say›sal veri
aktar›m›n› gerçeklefltiren küresel a¤ olan internettir.
Di¤er yandan foto¤rafç›l›¤›n teknolojiye art›k daha fazla ba¤›ml› oldu¤u da unutulmamal›d›r. Marketlere sat›lan pillerle hatta pilsiz çal›flan foto¤raf makineleri, yeterlilik ve yetersizlikleriyle birlikte bu yeni sürecin d›fl›nda kalm›flt›r. Günümüzün
foto¤raf makineleri uydu ba¤lant›s›yla GPS (Küresel Konumlama Sistemi) verisi kaydedebilmektedir. Yani dünyan›n her yerinde foto¤raf›n dünyan›n neresinde çekildi-

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE
SIRA S‹ZDE
D Ü fi Ü N E L ‹ M

AMAÇLARIMIZ
S O R U

K ‹ T A P
D‹KKAT
T ESIRA
L E V ‹S‹ZDE
ZYON

AMAÇLARIMIZ
‹NTERNET
K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

30

Say›sal Foto¤rafa Girifl

¤i bilgisini foto¤raf›n üstveri(metadata, veri hakk›nda veri)’sine kaydedebilmektedir.
Bununla birlikte dünyan›n her yerinde foto¤raf çekememektedir. Örne¤in dünyan›n
afl›r› so¤uk yerlerinde kay›t yapamamaktad›r. Pilsiz çal›flan foto¤raf makineleri dünyan›n en so¤uk yerlerinde foto¤raf çekebilmekteydi. Baflta da belirtildi¤i gibi, hiçbir
teknolojik geliflme tamamen olumlu ya da tamamen olumsuz de¤ildir.

Toplumsal Aç›dan Say›sal Foto¤raf
Foto¤raf›n önceye oranla çok fazla ve h›zl› yayg›nlaflmas›na neden olan say›sal
teknoloji, kafa kar›fl›kl›¤›na neden olmakla birlikte, di¤er yandan foto¤raf›n dünyas›na genifl kitleleri ad›m att›rmak gibi önemli bir sonuç do¤urmufltur. Foto¤raf üretimindeki bafl döndürücü nicel art›fl görüntü kirlili¤i boyutunda olsa da, yaflad›¤›m›z geçifl dönemi atlat›ld›¤›nda foto¤raf üretim ve tüketimindeki nitelik art›fl› bafl
döndürücü bir düzeye ulaflabilir.
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

1

Say›sal foto¤raf
yayg›nlaflmas›n›n sonucu olarak çok fazla say›da foto¤raf
SIRA teknolojisinin
S‹ZDE
üretilmeye bafllanm›fl olmas›n›n olumsuzluklar› neler olabilir?
D Ü fi Ü N E L ‹ M do¤ru kullan›lmas› ile ilgili geçifl sürecinin atlat›lmas› konuYeni teknolojinin
sunda, say›sal teknolojiden önce de yaflamlar›nda foto¤raf olan bireylere ve bu bireylerin parças›
her tür dernek, meslek örgütü, kurum ve toplumsal olufluS O Roldu¤u
U
ma önemli sorumluluklar düflmektedir. Söz konusu bireyler yeni teknolojiye h›zl›ca uyum gösterip say›sal teknoloji ile birlikte ya da say›sal teknolojiden dolay› foD‹KKAT
to¤rafla tan›flan kitleyle uyum içerisinde ortak hareket etmelidir. Bu kitlenin de ortak hareket etmeye aç›k olmas› süreci kolaylaflt›r›r. Öte yandan say›sal foto¤rafç›S‹ZDE tan›flm›fl olan kitlenin yeni teknolojiye uyum göstermesinde
l›ktan önceSIRA
foto¤rafla
destek olabilecek bireyler de ço¤unlukla foto¤raf dünyas›na say›sal foto¤rafla birlikte giren kitlede yer almaktad›r. Foto¤rafç›l›kla say›sal foto¤raf teknolojisi ile birAMAÇLARIMIZ
likte tan›flan bireylerin, foto¤raf teknolojisi say›sallaflmadan önce foto¤rafla tan›flm›fl olanlardan oldukça farkl› foto¤raf anlay›fl› oldu¤u görülmektedir. Bilgisayar ve
bilgi teknolojileri
ortalaman›n üzerinde bilgi düzeyine sahip bireyler çoK ‹ T A alan›nda
P
¤unlukla foto¤raf›n say›sallaflmas›na ba¤l› olarak foto¤rafla tan›flm›flt›r ve foto¤raf
dünyas›na girmifltir. Nitelik ve nicelik aç›s›ndan önemli olan bu kitle say›sal teknolojiyi bildikleri
için teknolojisi say›sallaflm›fl olan foto¤rafç›l›¤› da bildikleri yan›lg›TELEV‹ZYON
s›na yayg›n olarak düflmektedir. Bu yan›lg› bir bilgisayar mühendisinin tekstil üretimi bilgisayar teknolojisine geçti¤i için çok iyi bir tekstilci oldu¤unu düflünmesiyle benzefliktir. Di¤er yanda yeni teknolojiye uyum gösteremeyen bilgisayar tekno‹ N Ttekstilcileri
ERNET
lojisi öncesi
de büyük sorunlar›n bekledi¤ini öngörmek zor de¤ildir.
Günümüzde toplumlar›n foto¤raf dünyalar›n› oluflturan kitlelerinden burada örneklenen foto¤raf›n say›sallaflmas› yüzünden bölünmüfl iki kitle, hangi toplumlarda bir araya gelip bir görevdefllik oluflturabilirse, o toplumlar say›sal foto¤raftan
daha fazla yararlanabilecektir.

N N

Uygulama Aç›s›ndan Say›sal Foto¤raf
Say›sal teknoloji ile birlikte yaflanan kolayl›klar daha çok foto¤raf üretim sürecinin
uygulama alan›nda göze çarpmaktad›r. Say›sal teknoloji fotografik kay›t olana¤›n›
yeniden belirleyecek kadar büyük bir de¤iflim olmakla birlikte unutulmamal›d›r ki,
bu kay›t olana¤›n›n nerede, nas›l, ne amaçla kullan›laca¤›n› belirleyecek olan ve
bundan sorumlu olan her zaman foto¤raf makinesini elinde tutan insand›r.

31

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

Say›sal teknolojinin foto¤rafç›l›k uygulamalar›na yapt›¤› en belirgin katk›n›n h›z
oldu¤u söylenebilir. Foto¤raf kullan›m›nda h›z›n en önemsendi¤i alanlardan biri
haberciliktir. Söz konusu h›z sürecin her aflamas›nda kendisini göstermektedir. Say›sal teknolojinin ilk dönemlerinde Amerika Birleflik Devletleri’ndeki baz› medya
kurulufllar› yaln›zca 1.3 Mega Piksel görüntü üretebilen foto¤raf makinelerine günlük haber yay›nc›l›¤› sürecinde en az bir saat kazand›rd›¤› için 30.000 Amerikan
Dolar› ödemifllerdir.
Bir foto¤raf dolays›z olarak say›sal foto¤raf makinesiyle üretilebilir ve bilgisayar
ortam›na yani say›sal ortama aktar›labilir. Filmli bir foto¤raf makinesi kullan›l›rsa
film banyo edildikten sonra taray›c› kullan›larak görüntü say›sallaflt›r›labilir ve bilgisayar ortam›na aktar›labilir. Bilgisayarda ifllenerek yaz›c›ya (bask›ya) gönderilebilir, CD/DVD veya sabit disk üzerine kaydedilerek arflivlenebilir, ya da internet
ortam›nda yay›mlanabilir. ‹nternet ortam›nda yay›mlanmadan önce görüntü iflleme
yaz›l›mlar›yla birkaç dakikada karanl›k oda teknikleriyle ulafl›lmas› olanaks›z ve
neredeyse hayal gücüyle s›n›rl› de¤iflimler geçirebilir. Say›sal olarak bire bir ayn›
nitelikte s›n›rs›z say›da birçok malzeme üzerine hatta foto¤raf filmi üzerine ço¤alt›labilir. Veri depolama ortam› zarar görmedi¤i sürece ayn› nitelikte saklanabilir. ‹stendi¤i zaman örne¤in bilgisayar monitörüyle, televizyon ekran›yla, say›sal foto¤raf çerçevesiyle veya projeksiyon makinesiyle izlenebilir.
fiekil 2.1
Film ve say›sal teknoloji iliflkisi.

@

Ekonomik Aç›dan Say›sal Foto¤raf
Toplumlar›n ulaflabildi¤i teknolojileri belirleyen etkenlerin birisi de söz konusu
teknolojiyle ba¤lant›l› olan ekonomik boyuttur. Bir teknolojiye duyulan gereksinim, o teknolojinin nedenleri ve sonuçlar›, geliflme ve de¤iflme süreci belli koflullara da ba¤l› olarak gerçekleflir. Bu koflullar›n aras›nda ekonomik koflullar›n üzerinde özellikle durulmal›d›r. Kâr getirmeyecek teknolojiler üretilmez. Bir teknolojinin yenisi ç›kt›¤›nda eskisi yok olmaya bafllar ya da baflka gereksinim alanlar›na
kayabilir. Örne¤in say›sal teknolojinin foto¤rafa ilk etkisi genellikle amatör gerek-

32

Say›sal Foto¤rafa Girifl

sinimleri karfl›layan renkli negatif filmi piyasadan silmesi olmufltur. Cep telefonlar›
ile çekilen foto¤raflar bask›lar› al›ns›n ya da al›nmas›n, önceden kullan›lan basit foto¤raf makinelerinin ve renkli negatif filmin karfl›lad›¤› gereksinimi karfl›lamaya
bafllam›flt›r. Bu aç›dan de¤erlendirildi¤inde renkli pozitif filmin bir süre daha sat›labilece¤i, ancak eninde sonunda onun da yok alabilece¤i öngörülebilir. Öte yandan siyah-beyaz film ve karanl›k odada gerçeklefltirilen siyah-beyaz bask› var olmay› sürdürebilir. Siyah-beyaz foto¤raf tekni¤i döneminde dü¤ün foto¤rafç›l›¤›
için kullan›l›rken renkli negatifle birlikte baflka alanlara kaym›fl ve yok olmam›flt›r.
Say›sal teknoloji ile bafllayan süreçte siyah-beyaz foto¤raf tekni¤i daha çok sanat›n
ve e¤itimin alan›na kaymaya bafllam›flt›r. Yayg›n kan› say›sal teknoloji ile elde edilen bask›larda siyah, beyaz ve ara tonlar aç›s›ndan de¤erlendirildi¤inde geleneksel
siyah-beyaz foto¤raf tekni¤inin gerisinde kalmaktad›r. Teknoloji ilerledikçe bu sorunun ortadan kalkaca¤›n› öngörmek güç olmad›¤› gibi siyah-beyaz foto¤raf tekni¤inin de baflta sanat›n alan›nda var olmaya daha çok uzun süre devam edece¤ini öngörmek de güç de¤ildir.
2000 y›l›nda dünyada say›sal foto¤raf makinesi sat›fl› film kullanan makine sat›fl›n› ilk kez geride b›rakm›flt›r. Say›sal foto¤raf teknolojisi ile birlikte dünya çap›nda foto¤rafa ayr›lan para fazlas›yla artm›fl ve pazar büyümüfltür. Bunun do¤al sonucu olarak yeni foto¤raf teknolojisine ayr›lan araflt›rma ve gelifltirme harcamalar›
artm›flt›r. Pazar pay›n› ve karl›l›¤›n› artt›rabilen teknolojilerin daha h›zl› ilerlemesi
bütün sektörlerde görülmektedir. Günümüzde foto¤raf teknolojisi birçok baflka
teknolojiyle de birlikte kullan›lmaya bafllanm›fl ve h›zla ilerlemifltir. Eskiden mikroskop ve teleskopa ba¤lanabilen foto¤raf makinesi bugün neredeyse her fleye
ba¤lanabilmektedir. Bu yeni durum yeni foto¤raf teknolojisinin ekonomik boyutunun hem nedeni hem de sonucu olarak ele al›nabilir.
Tüketici aç›s›ndan bak›ld›¤›nda say›sal foto¤raf teknolojisinin yat›r›m maliyetinin bafllang›çta görece yüksek oldu¤u görülmektedir. Di¤er bir deyiflle, say›sal foto¤raf makinesi filmli foto¤raf makinesinden çok daha maliyetlidir. Ancak sat›n
al›nd›ktan sonra maliyetler filmli teknolojiye göre çok düflüktür. Her fleyden önce
film maliyeti ortadan kalkmaktad›r. Foto¤raflar bas›lmadan izlenebildi¤i için bask›
maliyeti de büyük ölçüde düflmektedir. Bir baflka deyiflle orta ve uzun vadede yüksek bafllang›ç maliyetini fazlas›yla ç›karmaktad›r.

Hukuksal Aç›dan Say›sal Foto¤raf
Foto¤raf›n hukukla iliflkisi her fleyden önce belge niteli¤inden kaynaklanmaktad›r.
Foto¤raf, bilgiyi görsel olarak kaydedip belgeleyebildi¤i için kimi zaman kan›t olarak hukuki anlam tafl›yabilmektedir. Kimi zaman da gerçeklikle iliflkisine ba¤l› olarak hukukun konusu olabilmektedir. Foto¤raf›n gerçekli¤i “oldu¤u gibi” aktard›¤›na dair yayg›n bir inanç vard›r. Ayr›ca foto¤raf ticari mal da olabilmektedir. Kullan›m›na ba¤l› olarak insanlara fayda ve zarar da getirebilmektedir. Fayda getirebildi¤i için çal›nabilmektedir. Ya da zarar verebildi¤i için suç aleti olabilmektedir.
Foto¤raf›n belge niteli¤i ve gerçeklikle iliflkisi icad›ndan günümüze tart›fl›lagelmifltir; ancak, say›sal foto¤raf teknolojisi bu aç›dan bir k›r›lma noktas› olmufltur. Art›k bir görüntünün ne kadar foto¤raf oldu¤unu hatta foto¤raf olup olmad›¤›n› anlamak oldukça zorlaflm›flt›r. Say›sal teknolojiden önceki olanaklarla foto¤raf üzerinde yap›labilecek de¤ifliklikler oldukça k›s›tl›, zor gerçeklefltirilen, uzun süren ve
yap›ld›¤›n›n izleri belli olan de¤iflikliklerdi. Bir say›sal görüntünün foto¤raf olup olmad›¤› zor anlafl›ld›¤› için, bir nesnenin foto¤raf› var ise kendisi de mutlaka var olmufltur inanc› da ifllevini yitirmeye bafllam›flt›r. Bir nesnenin foto¤raf› varsa kendisi de mutlaka var olmufltur inanc› bile say›sal teknoloji ile zay›flam›flt›r. Yeni tek-

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

nolojinin sundu¤u olanaklar› kullanarak bir nesnenin foto¤raf gibi görünen görüntüsünü üretmek olas›d›r. Böyle bir görüntü, hiçbir zaman var olmam›fl bir nesneyi
dahi gösterebilir. Bu durum toplum ve uzmanlar taraf›ndan endifle verici olarak
karfl›lanmaktad›r. Aksi bir yaklafl›m ise söz konusu belirsizli¤in foto¤raf›n gerçe¤i
oldu¤u gibi aktard›¤›na olan körü körüne inanc› ortadan kald›rd›¤› için, toplumlar›n foto¤raftan daha bilinçli yararlanabilece¤i yeni bir döneme kap› açt›¤›n› savunarak bu yeni durumu olumlamaktad›r.
Bir gazetede yer alan haber foto¤raf›n›n belge olma yükümlü¤ü oldu¤u için, aktard›¤› gerçekli¤i foto¤rafik olanaklar mümkün oldu¤unca zorlanarak içtenlikle üretilmifl olmas› baflta etik ve gerekti¤i durumlarda da hukuksal bir zorunluluktur. Bu
örnek ba¤lam›nda de¤erlendirildi¤inde say›sal teknolojinin sundu¤u olanaklar›n
kötüye kullan›lmak istendi¤inde ürkütücü boyutlara ulaflabilece¤i düflünülecektir.
Önceki teknolojiler kötüye kullan›lmak istense dahi, örne¤in haber foto¤rafç›l›¤›n›n
zamana karfl› yar›fl› buna zaman tan›m›yordu. Yeni teknoloji ile saniyeler foto¤raflar› de¤ifltirmek yani “belgede tahrifat yapmak” için yeterlidir. Konunun en endifle
verici yönü ise yap›lan de¤ifliklilerin anlafl›lmas›n›n çok güç olmas›d›r. Yeni teknolojinin sundu¤u di¤er bir olanak ise foto¤raflar›n kolayl›kla ayn› nitelikte ço¤alt›l›p
özellikle internet üzerinde da¤›t›labilme olana¤›d›r. Bu olanakla birlikte de foto¤raflar baflta telif haklar› aç›s›ndan s›kl›kla hukukun konusu olmaya bafllam›flt›r.
Yeni teknolojinin kendine özgü etik duyarl›l›klar›n›n toplumlar taraf›ndan kazan›lmas›n›n önemi, yeni hukuksal düzenlemelerin yap›lmas› ve bu düzenlemelerin kan›ksanarak ifllemeye bafllamas›n›n önemi her gün yaflanan örnek olaylarda
aç›kça görülmektedir.
Özetle say›sal teknolojinin foto¤rafç›l›¤a ne getirdi¤i ve foto¤rafç›l›ktan ne götürdü¤ü çok özenle de¤erlendirilmeli ve do¤ru yaklafl›mlar sa¤lanmal›d›r. Temel
bir yaklafl›mla burada konu; teknolojik, toplumsal, pratik, ekonomik ve hukuksal
aç›dan de¤erlendirilmifltir. Benzer bir de¤erlendirme sanatsal ve psikolojik veya
baflkaca aç›lardan da yap›labilir.

SAYISAL TEKNOLOJ‹N‹N OLANAKLARI VE
YETERS‹ZL‹KLER‹

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf teknolojisi ile filmli foto¤raf teknolojisini karfl›laflt›rmak.

Yeni teknolojiler gelifltirildikçe, söz konusu teknolojilerin kullan›c›lar› taraf›ndan
farkl› flekillerde alg›lanm›fl ve farkl› de¤erlendirilmifltir. Yeni teknolojiler s›kl›kla ön
yarg›yla karfl›lanarak reddedilir ya da yüksek beklentilerle karfl›lanarak hayal k›r›kl›¤› nedeni olurlar. Daha önce de üzerinde duruldu¤u üzere, hiçbir yeni teknoloji
tamamen iyi ya da tamamen kötü de¤ildir. Yeni bir teknoloji ile ilgili olarak, sundu¤u olanaklar›n çok fazla olmas› kadar bu yeni olanaklar›n neler oldu¤u, neyi
amaçlad›¤›, nas›l kullan›laca¤› ve ne tür sonuçlar do¤uraca¤› gibi konular›n kavranmas› da önem tafl›maktad›r. Yeni bir teknolojiden gerekti¤i gibi yararlanman›n
ön koflullar› aras›nda bu konular›n kavranmas›n›n önemsenmesi say›labilir. Bu önkoflulu yerine getirmeye katk› sa¤lamas› amac›yla say›sal teknolojinin foto¤rafç›l›¤a sundu¤u yeni olanaklar› ve say›sal foto¤raf teknolojisinin kendisine özgü yetersizliklerini k›saca ele almak yararl› olacakt›r. Say›sal foto¤raf teknolojisinin sundu¤u olanaklar ve kendisine özgü yetersizlikler birlikte de¤erlendirildi¤inde ve bu
de¤erlendirme say›sal foto¤raf teknolojisinden önceki teknolojinin olanak ve yetersizlikleri ile karfl›laflt›rmal› olarak yap›ld›¤›nda anlaml› olacakt›r.

33

34

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Sundu¤u Olanaklar

Grenlilik: Normal ›fl›k
koflullar›nda bir foto¤rafa
bak›ld›¤›nda, gümüfl bromür
kristallerinin (gren) tek tek
de¤il küme halinde bir
bütün olarak ortaya
ç›kard›¤› öznel izlenim.

HDR: Yüksek dinamik aral›k.
Eflit ›fl›k koflullar›na sahip
olmayan bölgelerin ayn›
foto¤rafta yer ald›¤›
durumlarda, çerçevede
görünen farkl› ›fl›k
koflullar›n›n ayr› ayr›
foto¤raflarda do¤ru
pozland›¤› ayn› çerçeveyle
çekilmifl foto¤raflar›n,
yaz›l›mla tek foto¤rafta bir
araya getirilmesi tekni¤i.

Filmin yerini say›sal alg›lay›c›lar ald›¤› için foto¤raf teknolojisi yeni olanaklar sunmaya bafllam›flt›r.
• Say›sal teknolojinin bafllang›ç yat›r›m maliyeti yüksek oldu¤u halde orta ve
uzun vadede film kullanan teknolojiye göre düflük maliyetlidir. Say›sal teknolojide film ve banyo maliyeti yoktur. Foto¤raf seçimi için her foto¤raf›n
bask›s›n› almaya da gerek yoktur. Bas›lacak foto¤raf› bilgisayar monitöründen izleyerek seçmek mümkündür. Baz› foto¤raflar›n hiçbir zaman bas›lmas›na gerek yoktur. Örne¤in yaln›zca internette kullan›lacak bir foto¤raftan
bask› almaya gerek yoktur.
• Bayat film ya da banyo kazas› riski yoktur.
• Farkl› gereksinimler için çok say›da film tafl›maya ve bu filmleri korumaya
gerek yoktur.
• Her foto¤raf için farkl› ›fl›¤a duyarl›l›k (ISO ya da ASA) de¤eri kullanmak
mümkündür.
• Negatif, pozitif, siyah-beyaz, renkli gibi film çeflitlerinin karfl›lad›¤› gereksinimler say›sal teknoloji ile foto¤raf makinesi üzerindeki seçeneklerle kolayca karfl›lanmaktad›r.
• Yüksek ISO de¤erinin film görüntüsünde oluflturdu¤u grenlilik, say›sal teknolojide “gürültü” (noise) olarak adland›r›l›r ve günümüzde yüksek grene
oranla daha önemsiz bir sorundur. Say›sal teknoloji ilerledikçe gürültü sorun olmaktan ç›kma yolundad›r.
• Renk düzeltme için çeflitli filtreler ya da farkl› renk ›s›s› de¤erlerine göre üretilmifl filmler kullanmaya gerek yoktur. Foto¤raf makinesi üzerinde farkl›
›fl›k koflullar›na göre “beyaz dengesi” ayarlanabilmektedir.
• Foto¤rafta en az ve en çok ›fl›k alan alanlar›n nas›l görünece¤ini belirleyen
“dinamik aral›k” say›sal teknoloji ile kontrol edilebilmektedir. Dinamik aral›k HDR (High Dynamic Range) tekni¤i kullan›larak daha da yükseltilebilmektedir.
• Panoramik çekimler say›sal foto¤raf makineleriyle çok daha kaliteli ve kolay gerçeklefltirilebilmektedir.
• Çekilen foto¤raf küçük bir ekranda da olsa makine üzerinde an›nda izlenebilmektedir. Böylece istenilen foto¤rafa ulaflana kadar çekim tekrarlanabilmektedir.
• Say›sal foto¤raf makinesiyle çekilmifl foto¤raflar›n pozlanmas› ve ›fl›k da¤›l›m›yla ilgili bilgiyi bir histogram grafi¤i olarak görebilmek o foto¤raf›n yeniden
çekilmesinin gerekip gerekmedi¤i konusunda oldukça de¤erli bir yol göstericidir. Birçok say›sal foto¤raf makinesi histogram grafi¤ini gösterebilmektedir.
• Say›sal teknoloji ile foto¤raflar›n depoland›¤› bellek kart›n› de¤ifltirmeden
binlerce foto¤raf çekilebilmektedir. Art arda çekim h›z› da say›sal teknoloji
ilerledikçe yükselmektedir. Bu da birçok olana¤› beraberinde getirmektedir.
• Netleme, titreflim engelleme gibi olanaklar say›sal teknolojiyle birlikte daha
h›zl› geliflim göstermektedir.
• Say›sal teknoloji foto¤rafla ilgili birçok bilgiyi de foto¤raf belgesine gömdü¤ü için foto¤raf çekim sürecini kesintiye u¤ratan notlar almaya gerek kalmam›flt›r. Foto¤raf›n çekildi¤i poz de¤eri, çekildi¤i zaman, çekildi¤i yer gibi temel bilgiler daha sonraki aflamalarda foto¤rafç›l›¤› çok daha etkin ve kolay
hale getirmektedir.

35

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

• Say›sal foto¤raf makineleri video görüntüsü ve ses de kaydedebilmektedir.
• Say›sal foto¤raf makinelerinde bakaçtaki görüntü optik de¤il de say›sal ise,
bu görüntü alg›lay›c› taraf›ndan sa¤land›¤› için paralaks hatas› olmaz. Yani
bakaçtan görünen çerçeve ile kaydedilen ayn› olur. Optik bakaçl› say›sal
makineler ço¤unlukla SLR (Single Lens Reflex-Tek Objektifli Refleks) oldu¤u için paralaks hatas›ndan söz edilemez. Say›sal foto¤raf teknolojisi ile birlikte paralaks hatas› yok olmaya yüz tutmufltur.
• Say›sal foto¤raflar çekimden hemen sonra kolayl›kla ve k›sa sürede bilgisayara aktar›labilmektedir. Burada gerekli de¤ifliklikler ve düzeltmeler yap›ld›ktan sonra bilgisayara ba¤l› yaz›c›dan istenilen bask› al›nabilmektedir. Bu
süreç h›z, kalite ve kolayl›k aç›s›ndan önemli üstünlüklere sahiptir. Örne¤in
bir bilgisayar ve yaz›c› bir karanl›k odadan daha az yer kaplar.
• Say›sal teknoloji ile üretilmifl foto¤raflar saniyeler içerisinde internet üzerinden dünyan›n istenilen yerine ulaflt›r›labilmektedir. Ya da bir veri taban›nda
yerini al›p internet üzerinden her zaman ve internet ba¤lant›s›n›n oldu¤u
her yerden ulafl›l›r olabilmektedir. Bu durum foto¤rafa yepyeni kap›lar açarak foto¤raf›n ifllevselli¤ini bambaflka bir boyutta yeniden tan›mlam›flt›r.
‹nternetin, foto¤raf›n kullan›m› ve ifllevselli¤ini aç›s›ndan ne gibi SIRA
olanaklar
S‹ZDE sa¤lad›¤›n›
tart›fl›n›z.
D Ü fi Ü N E L ‹üretilmifl
M
• Taray›c›lar yard›m›yla say›sal teknolojiden önceki yöntemlerle
foto¤raflar da say›sallaflabilmekte ve sonras›nda say›sal foto¤raflar›n yararlar›n›
tafl›yabilmektedir. Hatta say›sal bir foto¤raf filmin üzerine
S O de
R Ukaydedilebilmektedir. Görüldü¤ü üzere say›sal teknoloji bütün kay›t teknolojileri aras›nda geçifle de olanak tan›maktad›r. Say›sal teknolojiyle üretilmemifl foto¤raflar
‹KKAT
gerekti¤inde taray›c›larla say›sallaflt›r›l›rken önemli zaman,Dpara
ve kalite kayb› olabilece¤i unutulmamal›d›r. Foto¤raf›n say›sal olarak üretilmesi yani say›sal foto¤raf makinesi kullan›lmas› bu kay›plar› da ortadan
kald›rabilmektedir.
SIRA
S‹ZDE
• Say›sal foto¤raflar birebir ayn› olarak ço¤alt›labilmektedir. Örne¤in, bir foto¤rafa internetten ulafl›l›p kaç kez ve ne zaman kopyalan›rsa kopyalans›n
AMAÇLARIMIZ
hepsi ayn› foto¤raft›r. DVD gibi farkl› ortamlara kaç kez
ço¤alt›l›rsa ço¤alt›ls›n yine hepsi ayn› foto¤raft›r.
• Say›sal foto¤raflar›n arflivlenmesi ve bu arflivlerin taranmas› görece çok kolayK ‹ T A P
laflm›flt›r ve ucuzlam›flt›r. Foto¤raf filmlerinin ve bunlardan
yap›lan bask›lar›n
sakland›¤› arflivlerde çok özel koflullar yüksek maliyetlerle sa¤lanmaktad›r. Yine de film ve bask›lar zamana karfl› tamamen güvende olamamaktad›r. Ayr›ca
T E Lmümkün
E V ‹ Z Y O N de¤ildir.
bu tür arflivlerden çok pratik bir flekilde yararlan›lmas› da
• Bilgisayar yaz›l›mlar› kullan›larak say›sal foto¤raflar üzerinde yap›labilecek
de¤ifliklik ve düzeltmeler karanl›k odada yap›lagelenler ile karfl›laflt›r›lamayacak kadar ileri düzeydedir. Söz konusu yaz›l›mlar›n sundu¤u
olanaklarla
‹NTERNET
yap›labilecekler neredeyse yaln›zca hayal gücü ile s›n›rl›d›r. Öte yandan bu
tür yaz›l›mlar›n her yenileme ve gelifltirmeyle zaman içerisinde daha nelere
olanak tan›yaca¤› kestirmek kolay de¤ildir.
• Perspektif denetimi için yüksek maliyetli PC objektifler kullanmaya ya da
karanl›k odada çok incelikli uygulamalara gerek yoktur. Foto¤raf iflleme yaz›l›mlar› bu sorunlar› çok kolayca düzeltebilmektedir.
• Say›sal foto¤raf teknolojisinde film banyo ve foto¤raf kart›na bask› sürecinde kullan›lan kimyasallar olmad›¤› için çevreye zararl› kimyasal at›k miktar›
da azalm›flt›r.

Paralaks: Bir konuya iki
farkl› noktadan
bak›ld›¤›nda, ortaya ç›kan
iki farkl› görüntü.

2

N N

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

S O R U

S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

36

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

Say›sal Foto¤rafa Girifl

N N

SIRA S‹ZDE

• Say›sal foto¤raf teknolojisiyle birlikte foto¤raf ve gerçeklik iliflkisi çok daha
fazlaAMAÇLARIMIZ
sorgulan›r oldu¤u için fotografik kay›t olana¤› toplum taraf›ndan eskiye oranla da bilinçli tüketildi¤i söylenebilir.

Konuyla ilgili
K detayl›
‹ T A Pbilgiyi için Tom Ang’in Dijital Foto¤rafç›l›k (‹stanbul: ‹nk›lâp Kitapevi, 2006) kitab›na bakabilirsiniz.

Say›sal TFoto¤raf
E L E V ‹ Z Y O N Teknolojisinin Yetersizlikleri

Foto¤raf filmiyle karfl›laflt›r›ld›¤›nda say›sal foto¤raf teknolojisinin kimi yetersizliklerinden söz edilebilir.
• Bunlardan belki de en önemlisi say›sal foto¤raf teknolojisinin bafllang›ç yaTERNET
t›r›m‹ Nmaliyetinin
oldukça yüksek olmas›d›r. Amatör say›sal foto¤raf makineleri zaman içerisinde yüksek sat›fl rakamlar› yakalad›¤› için fiyatlar› düflmüfl
ve beklentileri karfl›layan bir kalite de yakalam›flt›r. Dünya foto¤raf pazar›n›n önemli bir bölümünü amatör say›sal foto¤raf makineleri oluflturmaktad›r. Pazar paylar›na ba¤l› olarak AR-GE bütçesi ayr›ld›¤› için bu makinelerin
teknolojileri h›zla geliflmektedir. Profesyonel makine sat›fl›n›n üreticiler için
ayn› oranda yüksek getirisi yoktur.
• Yaln›z foto¤raf filminin kullan›ld›¤› dönemlerde profesyonel donan›m edinmenin bugün oldu¤u kadar yüksek yat›r›m gerektirmedi¤ini hat›rlamakta yarar vard›r. Öte yandan çok k›sa sürede yenisi ç›kt›¤› için sürekli güncel say›sal
foto¤raf teknolojisi kullanabilmek çok yüksek maliyetleri beraberinde getirmektedir. Filmli teknolojiye say›sal foto¤raf teknolojisinin ç›k›fl›n›n hemen öncesinde yap›lan yat›r›mlar önemli ekonomik kay›p olmufltur. Özellikle say›sal
teknolojiye geçiflin ilk dönemlerinde say›sal foto¤raf teknolojisi, kendi yetersizliklerine ba¤l› olarak kendi format›n› dayatm›flt›r. Bu da hem ekonomik zarara neden olmufl hem de “çarpan faktörü” gibi teknik sorunlara yol açm›flt›r.
• En yayg›n foto¤raf filmi olan 35mm.’nin 24mmX36mm. kay›t yüzeyi alan›yla
ayn› büyüklükte say›sal alg›lay›c›lar, objektifi de¤iflebilen say›sal teknolojili foto¤raf makinelerinin (DSLR) üretiminde bafl›ndan beri hep kullan›lsayd›, filmli SLR foto¤raf makinelerinin objektifleri çarpan faktörü sorunu olmaks›z›n
DSLR foto¤raf makinelerinde de kullan›labilirdi. Büyük alg›lay›c›lar daha maliyetli oldu¤u için ve özellikle çok daha fazla MB. yer tutan foto¤raflar üretti¤i için bu mümkün olamam›flt›r. Büyük yer tutan bir foto¤raf› çok h›zl› ifllemek say›sal foto¤raf teknolojisi için bafllang›çta çok zor olmufltur.
• Çarpan faktörü, 35mm. film format› için üretilmifl objektiflerin üretti¤i görüntü alan›ndan ilgili format›n kay›t alan› olan 24x36mm.’den daha küçük
bir alana kay›t yap›labilmesinden kaynaklan›r. Örne¤in APS-C olarak bilinen
kay›t alan› 15,7x23,7 mm.’dir. Bu kay›t alan›n›n uzun kenar› “tam çerçeve”
olarak adland›r›lan 24x36 mm. kay›t alan›n›n uzun kenar›na oranlan›rsa çarpan faktörü 23,7/36=1,5 olarak hesaplanm›fl olur. Çarpan faktörü olan foto¤raf makineleri için üretilen objektifler 35 mm. tam çerçeve film ya da say›sal foto¤raf makinelerinde genelde kullan›lamaz. E¤er kullan›l›rsa flekil
2.2.’de görüldü¤ü gibi foto¤raf›n köfleleri karanl›k ç›kar. Tam çerçeve say›sal foto¤raf makinelerinin çok az›nda bu objektiflerin kullan›m› mümkündür. Bu durumda alg›lay›c›dan tam çerçeve olarak yararlan›lamaz.

37

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

fiekil 2.2
Görüntü alan›.
Büyük dikdörtgen
(24 x 36mm) tam
çerçeveyi, küçük
dikdörtgen (15.7 x
23.7mm) ise 1.5x
çarpan faktörünü
göstermektedir.

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

Örne¤in çarpan faktörü 1,5 olan bir say›sal foto¤raf makinesinde
35mm. film
D Ü fi Ü N E L ‹ M
format› için üretilmifl 100mm. odak uzunlu¤u olan bir objektif kullan›ld›¤›nda,
100mm.x1,5=150mm. oldu¤u için 150mm. odak uzunluklu bir objektifin kaydedeS O R U
ce¤i çerçeve kaydedilir.
Çarpan faktörü yüzünden kullan›lan objektiften daha uzun odak uzunlu¤u
D ‹ K K olan
A T objektiflerin optik olarak yak›nlaflt›rmas› gibi bir etki elde edilemez. Elde edilen ancak kullan›lan
objektifin fiziksel odak uzunlu¤una özgü yak›nlaflt›rabilme özelli¤i SIRA
ve kendine
S‹ZDE özgü perspektifidir. Örne¤in 35mm.x1,5=52,5mm. olmas›na ba¤l› olarak, 35mm. genifl aç›l› bir objektif 1,5 çarpan faktörü yüzünden odak uzunlu¤u 50mm. olan standart (normal) objekAMAÇLARIMIZ
tiflerin verdi¤i çok özel perspektife yak›n bir sonuç vermez. Bir baflka
ifadeyle, 300mm. teleobjektifiniz makinenizin çarpan faktörü 1,5 oldu¤u için 450mm. teleobjektif gibi yak›nlaflt›rmaz ve onun perspektifini vermez. 450mm. kadar yak›nlaflt›raca¤› ancak pazarlama
K ‹ T A P
amac›yla ya da bilgisizlikle iddia edilebilir. Öte yandan daha dar bir çerçevenin daha yüksek Mega Piksel de¤erde kaydedilmesinin özellikle büyük bask›larda yak›nlaflt›rarak çekilmifl gibi yarar sa¤layacak olmas› ise do¤ald›r ve kesinlikle çarpan faktörünün yak›nlaflTELEV‹ZYON
t›rmaya neden oldu¤u anlam›na gelmez.

N N

• Say›sal teknolojili amatör foto¤raf makineleri çekim dü¤mesine basar bas‹ N T E R N E T son derece
maz kay›t yapamaz, gecikir. Bu eksiklik foto¤rafç›l›¤›n do¤as›na
ters düflmektedir. Birçok foto¤raf› o foto¤raf yapan tam o anda çekilmifl olmas›d›r. Çekilmifl foto¤raf›n hemen çekimden sonra makinede izlenebilmesi önemli bir olanak olmakla birlikte önemli bir soruna da neden olabilmektedir. Özellikle devam eden bir konuyu foto¤raflayan foto¤rafç› çekti¤i foto¤raf› izlerken foto¤raflad›¤› konuyu izlemeyi kesti¤i için çok fley kaç›rabilmektedir.

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

38

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 2.2
Bu foto¤rafç›lar ne
yakalad›klar›n›
görmeye çal›fl›rken
flu anda ne
kaç›rd›klar›
görmüyor.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

• Teknolojiye son derece ba¤›ml› olan say›sal foto¤raf makineleri ilk örneklerinde kullan›lanlardan çok daha dayan›kl› pillerle donat›lm›fl olsalar da
özellikle afl›r› so¤uk ortamlarda çal›flmamaktad›r. Bu noktada pilsiz olan ya
SIRA S‹ZDE
da pilsiz
de çal›flabilen filmli makinelerin kutuplarda çekti¤i foto¤raflar hat›rlanabilir.
• Yüksek
kullan›ld›¤› say›sal teknolojili foto¤raf makineleri özelD Ü fi Ü teknolojinin
NEL‹M
likle toz ve nem gibi çevresel etkenlere karfl› savunmas›zd›r. Bu tür sorunlar›n bir gün tamamen çözülece¤ine dair ipuçlar› veren teknolojiler bugün
S O R U
kullan›lmaktad›r.
Tozlu ortamlarda
de¤ifltirmek kesinlikle tavsiye edilmez. Profesyonel foto¤rafç›D ‹ K K Aobjektif
T
lar bu ve benzeri sebeplerle ayn› anda birden çok makine tafl›r ve kullan›rlar.

N N

SIRA S‹ZDE

• En küçük bir ar›zada dahi say›sal foto¤raf makinelerine yap›labilecek pek
bir fley yoktur. Filmli makinelere göre daha kolay bozulabilirler tamiri daha
zor AMAÇLARIMIZ
ve daha maliyetlidir.
• Uzun pozlamalarda say›sal alg›lay›c›lar ›s›nd›¤› için ar›zalanabilmekte hatta
yanabilmektedir. Foto¤raf filmi ise istendi¤i kadar süre pozlanabilir.
K ‹ teknolojinin
T A P
• Say›sal
filmin görüntü kalitesine ulaflmas› uzun sürmüfltür. Bugün gelinen noktada say›sal foto¤raf teknolojisinin tele objektiflerde verdi¤i
görüntü kalitesini genifl aç›l› objektiflerde veremedi¤i gibi tart›flmalar sürüp
T E L E V ‹ Z Y OSiyah-beyaz
N
gitmektedir.
filmle elde edilebilen tonlar›n say›sal teknoloji ile
tam elde edilemedi¤i gibi güncel tart›flmalar foto¤raf dünyas›nda ilgi görmektedir.
• Say›sal teknoloji ile elde edilmifl foto¤raf bask›lar›n›n ne kadar uzun ömür‹NTERNET
lü olaca¤› ise bir di¤er yayg›n tart›flma konusudur. Öte yandan, 19 yy. da yap›lm›fl kaliteli foto¤raf bask›lar› günümüzde hala çok iyi durumdad›r.
• Yaln›zca filmin kullan›ld›¤› dönemlerde görüntü kalitesini temelde film ve
objektif belirledi¤inden kaliteli objektife yat›r›m yapanlar›n yüksek görüntü
kalitesini yakalayabilmek için önlerindeki tek engel kolayca sat›n al›nabilen

39

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

Megapiksel

fiekil 2.3
Say›sal görüntü ve
film megapiksel ve
ISO düzeyinde film
görüntü kalitesinin
say›sal foto¤rafla
karfl›laflt›r›lmas›.

24
20
16
12
8
4
0

50

100

200

400

800

1600

3200
ISO

profesyonel film bulmakt›. Bugün ise kolayca sat›n al›nabilen profesyonel
filmlerin yerini çok yüksek fiyatl› say›sal teknolojili profesyonel foto¤raf makineleri alm›flt›r. Objektif konusunda durum ayn›d›r.
• Say›sal verilerin kaydedildi¤i bellek kart› gibi ortamlar›, manyetik alanlardan, virüslerden ya da fiziksel darbelerden ve nem gibi çevresel faktörlerden korumak oldukça güçtür. Bu da en az›ndan günümüzde çok önemli bir
risktir. Baflka bir ifadeyle, bir hard diski yere düflürerek bir foto¤raf müzesinin bütün arflivini veya bir foto¤raf ajans›n›n arflivinin yar›s›n› yitirmek iflten
bile de¤ildir.
• Bir bilgisayar ve yaz›c› yani bir say›sal karanl›k oda edinmek, bir karanl›k
oda kurmaktan çok daha pratik olmakla birlikte, bilgisayar ve yaz›c› kullanarak görüntü ifllemeyi ve iyi sonuç elde etmeyi ö¤renmek hiç de pratik de¤ildir. Foto¤raf yaz›l›mlar›n›n temelini ö¤renmek çok uzun süre gerektirebilir. Temel karanl›k oda bilgisini edinmek daha kolayd›r. Ancak sonras›nda
uzun y›llar deneyim gerektirir. Ö¤renilmesi zor bu tür yaz›l›mlar› profesyonelce kullanmak da kolay de¤ildir. Say›sal foto¤raf teknolojisiyle birlikte foto¤rafç›l›kta ortaya ç›kan yayg›n yan›lg›lardan birisi de bu noktada kendisini göstermektedir. Bu yan›lg›, çekim aflamas›nda foto¤raf›n iyi olmas› için
elden gelenin yap›lmas›n›n say›sal teknolojide dahi zorunlu oldu¤unun anlafl›lmamas› fleklinde özetlenebilir. Bilerek ya da bilmeden ortaya ç›kan veya zorunlu olarak göz yumulan her sorun foto¤raf iflleme yaz›l›mlar›nca çözülebilir yaklafl›m› gerçekçi de¤ildir. Foto¤raf iflleme yaz›l›mlar› foto¤raflardaki yanl›fll›k ve eksikliklere karfl› etkili olabilir ama unutulmamal›d›r ki, bu
yaz›l›mlar asl›nda do¤ru çekilmifl foto¤raflar için tasarlanm›flt›r ve onlara son
fleklini verip daha do¤ru hale getirmeyi hedeflerler.
• Say›sal foto¤raf teknolojisinde foto¤raf› belirleyen görece çok say›da etken
oldu¤u için küçük bir detay› atlaman›n çok olumsuz bir sonuç do¤urma olas›l›¤› her zaman vard›r. Böyle bir durumda say›sal teknolojinin genifl hata tolerans› dahi çözüme yetmeyebilir. Örne¤in ISO de¤erinin bir önceki çekim-

fiekil 2.3’te görüldü¤ü gibi
beyaz noktada filmin
görüntü kalitesi görece
yüksek iken, siyah noktaya
yaklaflt›kça say›sal
foto¤raf›n görüntü kalitesi
filmden daha yüksek
olmaktad›r. Bu durumda 50
ISO filmin görüntü kalitesi 4
megapiksel ve 50 ISO
say›sal foto¤raftan iyi
olabilirken, 3200 ISO filmin
görüntü kalitesi 24
megapiksel ve 3200 ISO
say›sal foto¤raf kadar iyi
olamamaktad›r.

40

Say›sal Foto¤rafa Girifl

den 6400’de kald›¤› gözden kaç›p, çekim sonras›nda fark edilirse, zorunlu
olunmad›¤› halde yanl›fll›kla kaybedilen görüntü kalitesi üzücü sonuçlar do¤urabilir.
• Say›sal teknolojinin foto¤raf üretimini çok pratiklefltirdi¤i, önceye oranla
dünya genelinde çok daha yüksek say›da foto¤raf üretildi¤ini ve bunun da
üretilen foto¤raflar›n niteli¤ini düflürdü¤ünü savunan görüfle de kulak vermek do¤ru olacakt›r.
• Foto¤raf üretim ve tüketim süreci son derece pratikleflti¤inden dolay› foto¤raf üretim, tüketim, kullan›m ve paylafl›m› artm›flt›r. Bunun do¤al sonucu
olarak etik ve hukuksal sorunlar da artm›flt›r. Örne¤in foto¤rafa yepyeni kap›lar açan internet üzerinden foto¤raf çalarak telif haklar›n› çi¤nemek oldukça kolaylaflm›flt›r.
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

3

Say›sal foto¤raf
hangi gereksinimler do¤du¤unda tercih edilebilir?
SIRAteknolojileri
S‹ZDE

N

SAYISAL FOTO⁄RAF ÜRET‹M SÜREC‹
AM AÇ

3

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Say›sal foto¤rafç›l›¤›n üretim sürecinin belirleyici aflamalar›n› s›ralamak
S O R U ve bu aflamalar› aç›klamak.

Film kullanarak foto¤raf üretme süreciyle say›sal teknoloji kullanarak foto¤raf üretD‹KKAT
me süreci temelde ayn›d›r. Üretim teknolojisine ba¤l› olarak sürecin aflamalar›n›n
iflleyiflinde farkl›l›klar vard›r.
SIRA S‹ZDE
Say›sal foto¤raf
üretmek için iki yöntem vard›r. Birincisi foto¤raf› say›sal foto¤raf makinesi kullanarak üretmektir. Bir di¤er yöntem ise say›sal olmayan yöntemlerle üretilmifl bir foto¤raf› taray›c› kullanarak say›sallaflt›rmakt›r.
AMAÇLARIMIZ
Say›sal teknolojiden önce üretilmifl foto¤raflar bugün taray›c›lar kullan›larak yo¤un bir çaba ile say›sallaflt›r›lmaya çal›fl›lmaktad›r. Say›sal olmayan arflivler oldu¤u
gibi korunarak
da say›sallaflt›r›lmalar› amaçlanmaktad›r.
K ‹ Tbir
A yandan
P
Taray›c›lar hem bas›lm›fl foto¤raflar› hem negatif veya pozitif filmleri tarayabilmektedir. Taranarak say›sallaflt›r›lm›fl bir foto¤raf, say›sal foto¤raf makinesiyle üretilmifl foto¤raflar
gibi sürecin geri kalan›nda ayn› yolu izleyebilir. Öte yandan yükTELEV‹ZYON
sek kalitede bir taray›c›n›n oldukça yüksek bir maliyeti oldu¤unu ve kullan›lmas›n›n da k›sa sürede kesinlikle elde edilemeyecek bir deneyim gerektirdi¤ini hat›rlatmak yararl› olacakt›r.
‹ N T E R N E Tmakinesi kullanarak foto¤raf üretme süreci üç aflama olarak irSay›sal foto¤raf
delenebilir. Bu aflamalar çekim öncesi, çekim ve çekim sonras›d›r.

N N

Çekim Öncesi
Çekim öncesinde çekim için gerekli haz›rl›klar büyük bir titizlikle eksiksiz olarak
yap›lmal›d›r. Çekim çok iyi planlanmal›d›r. Donan›m bu plana göre haz›rlanmal›d›r. Bu aflaman›n her zaman en önemli iki bafll›¤› bellek kartlar› ve pillerdir.
Günümüz makinelerinde Li-Ion (Lityum ‹yon) yeniden doldurulabilir piller kullan›lmaktad›r. Bu piller do¤ru kullan›lmazsa foto¤raf üretimini sürekli olumsuz etkiler. Li-Ion piller doldurulduktan sonra enerjiyi daha uzun süre saklayabilirler ve
eski piller gibi iri, a¤›r de¤ildirler. So¤uk havalarda daha verimli çal›fl›rlar. Kullan›lmad›klar›nda boflalma h›zlar› düflüktür.
Li-Ion pilin dolulu¤u %40’›n alt›na düflmeden yeniden doldurulmal›d›r. Sürekli
tam boflal›p doldurulmas› verimlili¤ini ve ömrünü olumsuz etkiler. Kullan›lmadan

41

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

uzun süre bekleyecekse yar› dolu b›rak›lmal›d›r. Yedek pil mutlaka bulundurulmal›d›r ve kesinlikle dönüflümlü olarak kullan›lmal›d›r. Ayn› tarihte üretilmifl iki pil
kullan›ls›n kullan›lmas›n ömürleri ortalama olarak ayn›d›r. Hatta kullan›lmadan
SIRA S‹ZDE
bekleyen pilin ömrü daha k›sa olabilir.
Foto¤raf çekimlerinde neyle karfl›lafl›laca¤›n› öngörmek ço¤unlukla zordur. Bu
yüzden enerji kayna¤› olan piller her türlü soruna karfl› haz›rDolmal›d›r.
Fazladan
Ü fi Ü N E L ‹ M
a¤›rl›k olacakt›r ama her zaman flarj aleti bulundurmak hatta hem 220V. hem de
araçta kullanmak için 12V. flarj cihazlar› bulundurmak bazen çekimi kurtarabilecek
S O R U
detaylard›r.
Zay›flam›fl pillerle çekime devam etmek foto¤raf makinesine ve haf›za kart›na
verebilir.
D ‹ K K Azarar
T
Say›sal foto¤raf makinesinde üretilen foto¤raflar say›sal veri olarak bellek kartSIRA S‹ZDE
lar›na kaydedilir. Bellek kart› sorunlar› foto¤raflar› kaybetmek anlam›na gelece¤i
için çok dikkatli olunmal›d›r. Bellek kartlar› nem, darbe, düflme, ezilme, elektromanyetik alanda kalma gibi çevresel etkenlerden korunmal›d›r.
Karta veri yaz›l›rAMAÇLARIMIZ
ken ya da karttan veri okunurken kart ç›kar›lmamal›d›r. Kesinlikle tam doldurulmamal›d›r, birkaç foto¤rafl›k yer her zaman bofl b›rak›lmal›d›r. Bellek kart› sat›n
KSIRA
‹ T S‹ZDE
A P biçimlendial›nd›ktan sonra hiç kullan›lmadan önce mutlaka foto¤raf makinesinde
rilmelidir. Uyumlu bir baflka makinede kullan›lacaksa da kesinlikle o makinede de
biçimlendirilip kullan›lmal›d›r. Bu durumda içindeki öncedenDçekilmifl
foto¤raflaÜ fi Ü N E L ‹ M
L E V ‹ Z Y O bir
N k›sm›na
r›n silinece¤i unutulmamal›d›r. Bir baflka ifadeyle ayn› bellekT Ekart›n›n
bir makineyle foto¤raf kaydedip bofl kalan k›sm›na da baflka bir makineyle foto¤S O R U
raf kaydetmeyi denemekte yarar vard›r.

N N

‹NTERNET

Bellek kart› hata uyar›s› verirse çekime devam edilmez. Hata uyar›s›ndan
biçimlenD ‹ K Ksonra
AT
dirilmemiflse, uygun yaz›l›mlarla içindeki foto¤raflar›n önemli bir k›sm›n› kurtarma olas›l›¤› vard›r.
SIRA S‹ZDE

N N

Say›sal foto¤raf teknolojisi birçok fleyi kolaylaflt›r›rken foto¤raf makinelerinin
kullan›m k›lavuzlar›n›n sayfa say›lar› da kabarm›flt›r. Günümüz
say›sal foto¤raf maAMAÇLARIMIZ
kinelerinin üzerinde çok say›da kontrol oldu¤u için her foto¤rafç›n›n her kontrol
için bir standard›n›n olmas› sal›k verilebilir. Çekim öncesinde bu ayarlar› kontrol
K ‹ kaybetmeden
T A P
etmek gerekir. Çekime göre bu ayarlar de¤iflir. Sonras›nda zaman
foto¤rafç›n›n standartlar›na yeniden ayarlanmal›d›r. Böylece birçok foto¤raf çekimini baflar›s›zl›¤a u¤ratan “gözden kaç›rma”lar engellenebilir. Foto¤raf üretiminin
T E L E VMakinenin
‹ZYON
pratik bölümü ço¤unlukla el al›flkanl›¤› ve reflekslerle yürütülür.
ayarlar›nda kifliye özel belirlenmifl bir sistematik bu yüzden önemlidir. Yine ayn› nedenle donan›m›n tutuldu¤u çantada her fleyi her zaman ayn› yere koymak yerine
göre çekimin baflar›s›z olmas›n› engelleyebilecek bir detay olabilir. Donan›m›n te‹NTERNET
mizli¤i de düzenli olarak yap›lmal›d›r.

Çekim
Çekim s›ras›nda her fley kontrol alt›nda olmal›d›r. Panik ya da özensizlik her tür
üretim sürecini etkilemekle birlikte say›sal foto¤raf sürecinde görece daha y›k›c›
olabilmektedir. Filmli makinelerdeki kontrollerin üzerine say›sal foto¤raf makinelerinde birçok yeni kontrol eklenmifltir. Bunlar›n bafl›nda beyaz ayar›, format, ISO ve
çözünürlük gelmektedir. Di¤er ilgili alt kontroller genelde bu kontrollere ba¤l›d›r.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

SIRA
K ‹ TS‹ZDE
A P

D Ü fi Ü N E L ‹ M
TELEV‹ZYON
S O R U

‹NTERNET
D‹KKAT
SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

42

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Çekilmifl foto¤raflar›n izlendi¤i ve birçok say›sal foto¤raf makinesinde bakaç
görevi de gören LCD ekran›n parlakl›¤› ortam ›fl›¤›na göre çok dikkatli de¤erlendirilmelidir. Ayd›nl›k bir ortam gerektirdi¤i için çok parlak bir ayarda kullan›ld›ktan
sonra o ayarda unutulursa daha düflük fliddetindeki ortam ›fl›¤› alt›nda az pozlanm›fl bir foto¤raf› do¤ru pozlanm›fl gibi göstererek yan›lt›c› olabilir.
Çekim amac› ve çekim koflullar› do¤rultusunda foto¤raf›n keskinlik, kontrast,
parlakl›k, doygunluk gibi özelliklerinin nas›l olmas› gerekti¤i do¤ru seçilmeye çal›fl›l›rken makineyi tan›ma ve deneyim çok yararl› olacakt›r. Örne¤in baz› makinelerin keskinli¤i düflüktür. Bunun yan›nda, foto¤raf›n renk niteli¤i ile ilgili standart,
do¤al, canl›, siyah-beyaz gibi alternatifler aras›ndan da çekimin amac› gözetilerek
bir seçim yap›lmal›d›r.
Hemen her say›sal foto¤raf makinesi JPEG (Joint Photographic Experts Group/Birleflik Foto¤raf Uzmanlar› Grubu) format›nda foto¤raf kaydeder. JPEG az yer
tutan, bu yüzden internet trafi¤inde de avantajl› ancak s›k›flt›r›lm›fl bir formatt›r. Kimi say›sal foto¤raf makineleri ise RAW (ham,bitmemifl) ve TIFF (Tagged Image File Format) formatlar›nda da foto¤raf çekebilmektedir. RAW ham bir formatt›r, TIFF
ise s›k›flt›r›lmam›fl bir formatt›r. TIFF format› JPEG’in s›k›flt›r›lmam›fl hali olarak düflünülebilir. RAW ise henüz bitmemifl oldu¤u için çekim sonras›nda birçok de¤iflikli¤i foto¤raf›n görüntü kalitesini kayba u¤ratmadan yapmaya izin verir. Örne¤in
RAW format›nda çekilmifl bir foto¤raf›n poz de¤eri ±2EV de¤ifltirilebilir ya da beyaz ayar› hiçbir k›s›tlama olmadan istendi¤i gibi de¤ifltirilebilir. Bunlar JPEG format›yla çekilmifl foto¤raflar üzerinde k›s›tl› olarak yap›labilir ve görüntü kalitesinde
kay›plar olur. RAW format›n›n sundu¤u bu olanaklar de¤erlendirilecekse çekim
sonras›nda uzunca bir süre bu ifle ayr›lacak demektir. Her tür çekim için bu tür ifllemler gerekli de¤ildir. Bugün birçok profesyonel foto¤rafç› ayn› foto¤raf›n JPEG
format›n›n yan› s›ra RAW halini de kaydeden format seçene¤ini kullanmaktad›r.
Bu foto¤raf makinesinin ifllem yapma h›z›n› düflürece¤i için ard› ard›na çok h›zl› çekim gereken koflullarda tercih edilememektedir. Format aç›s›ndan en iyi sonuç
RAW olarak çekilmifl foto¤raf›n düzeltmeleri yap›ld›ktan sonra TIFF olarak kaydedilmesiyle elde edilir. Say›sal foto¤raf makinelerinin menülerinde foto¤raf›n özellikle renk çeflitlili¤ini, zenginli¤ini belirleyen önemli ayarlar vard›r. E¤er foto¤raf çekim sonras›nda ifllenecekse bu ayarlardan sRGB de¤il de AdobeRGB seçilmelidir.
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

4

Profesyonel SIRA
amaçl›
ya da günlük foto¤raflar› saklarken hangi dosya format›n›n uygun olaS‹ZDE
ca¤›n› düflününüz.
D Ü fi Ü N E L ‹renk
M
Ortam ›fl›¤›n›n
›s›s› (Kelvin de¤eri) foto¤rafta renklerin nas›l temsil edilece¤ini önemli oranda etkiler. Makine üzerinde do¤ru beyaz ayar›(White Balance)
seçilerek ç›kabilecek
sorunlar engellenir. Ortamda tek tür ›fl›k varsa foto¤rafç›n›n
S O R U
ifli daha kolay olacakt›r. Beyaz ayar›n›n otomatik modu dahi ço¤unlukla çözüm olmaktad›r. Ifl›¤›n türü kesin biliniyorsa beyaz ayar›ndan seçilebilir. Ancak iyi sonuç
D‹KKAT
al›nam›yorsa ve makine izin veriyorsa beyaz ayar› ortamda bulunan beyaz bir yüzey üzerinde elle yap›lmal›d›r.

N N

SIRA S‹ZDE

Çekim Sonras›

AMAÇLARIMIZ

Say›sal olarak foto¤raf üretildikten sonra ifllenebilir ya da oldu¤u gibi kullan›labiAMAÇLARIMIZ
lir. Foto¤raf say›sal foto¤raf makinesiyle üretilmifl ya da taray›c›yla say›sallaflt›r›lm›fl
olsun, foto¤raf iflleme yaz›l›mlar› kullan›larak ifllenebilir.

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

@

,

,

Filmli ve say›sal
foto¤rafç›l›k
iliflkisi.

fiekil 2.4

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

43

44

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf bilgisayar monitörü, yans›t›m arac›, televizyon ekran› ya da say›sal foto¤raf çerçevesi gibi bir ortamda izlenebilir. Foto¤raf iflleme yaz›l›mlar› kullan›larak foto¤raf üzerinde yap›lan bir de¤ifliklik bilgisayar monitöründe izlendi¤inde olmas› gerekti¤i gibi göründü¤ü halde, baflka bir monitörde, televizyon ekran›nda,
yans›t›m arac›nda izlendi¤inde ya da k⤛da bas›ld›¤›nda ise hiç istenmeyen bir sonuçla karfl›lafl›labilir. Foto¤raf ayn› monitörde hiçbir ayar de¤iflmedi¤i halde yaln›zca ortam ›fl›¤› de¤iflti¤i için dahi farkl› görünebilir. Bu tür sorunlar› önlemek amac›yla monitör ölçümleme cihazlar› kullan›lmaktad›r. Üretimin ilk ad›m›ndan son
ad›m›na kadar her fley birbiriyle uyumlu ve ayn› standartlarda olmal›d›r. Ancak
özellikle bask› için her zaman deneme bask›s› al›nmal›d›r.
Foto¤raf, çekimi izleyen aflamada say›sal olarak ifllendikten sonra tafl›nabilir
bellek, tafl›nabilir sabit disk, CD/DVD, haf›za kart› ya da internet arac›l›¤›yla tafl›nabilir ya da saklanabilir. ‹stendi¤i zaman bas›labilir ya da monitör gibi bir göstericiyle izlenebilir.

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

45

Özet

N
A M A Ç

1

Say›sal teknoloji ile birlikte foto¤rafç›l›k uygulamalar›ndaki de¤iflimleri farkl› aç›lardan tart›flmak.
Say›sal teknolojinin fotografik kay›t amac›yla kullan›lmas›yla birlikte foto¤raf dünyas›nda büyük
dönüflümler yaflanm›flt›r. Bu türden de¤iflimlerin
çok k›sa sürede gerçekleflmesi kavram kargaflalar›na neden olmaktad›r. Hiçbir de¤iflim tamamen kötü ya da tamamen iyi olamaz. Amaç, teknolojiyi iyi kullanmaya çal›flmak olmal›d›r. Çünkü önemli olan teknolojinin insan elinde ne sonuçlar do¤urdu¤u ve bu sonuçlar›n insanlar› nas›l etkiledi¤idir. Yeni bir teknoloji olarak say›sal
foto¤raf teknolojisinin gerçekte ne anlama geldi¤inin kavranmas›yla ilgili temel sorun, bu teknolojinin h›zla ve kontrolsüz olarak yayg›nlaflmas›na ba¤l› olarak ortaya ç›km›flt›r. Örne¤in say›sal
foto¤rafç›l›kla birlikte foto¤raf teknolojisinde her
fleyin de¤iflti¤i yan›lg›s› oluflmufltur. Bir di¤er yan›lg›, foto¤rafç›l›¤›n art›k çok kolay oldu¤unun
san›lmas›d›r. Say›sal foto¤raf teknolojisi foto¤rafç›ya nas›l bir foto¤raf çekmesi gerekti¤ini ya da
neden öyle bir foto¤raf çekmesi gerekti¤ini söyleyemez. Yaln›zca foto¤rafç› foto¤rafa karar vermeye çal›fl›rken ona zaman kazand›rabilir. Çünkü süreci oldukça pratiklefltirmifltir. Genel olarak
baflkaca bir katk›da ise bulunamaz.
Say›sal teknoloji ile birlikte yaflanan kolayl›klar
daha çok foto¤raf üretim sürecinin uygulama alan›nda göze çarpmaktad›r. Say›sal teknolojinin foto¤rafç›l›k uygulamalar›na yapt›¤› en belirgin katk›n›n h›z oldu¤u söylenebilir. 21. yy. bafl›nda say›sal foto¤raf makinesi, tafl›nabilir bilgisayar ve
uydu ba¤lant›s› ile çekilen foto¤raf› saniyeler içinde dünyan›n her yerinden ulafl›labilir hale getirmek çok kolayd›r. Bu yeni durumun belirleyicileri verinin say›sallaflm›fl olmas›, bilgisayarda ifllenebiliyor olmas› ve bilgisayarlar› birbirine ba¤lay›p say›sal veri aktar›m›n› gerçeklefltiren küresel a¤ olan internettir. Ancak tüketici aç›s›ndan
bak›ld›¤›nda say›sal foto¤raf teknolojisinin yat›r›m maliyetinin bafllang›çta görece yüksek oldu¤u görülmektedir. Sat›n al›nd›ktan sonra ise maliyetler filmli teknolojiye göre çok düflüktür. Foto¤raf›n ekonomik boyutunun yan› s›ra hukuksal
boyutu da say›sal teknolojiyle birlikte de¤iflmifltir. Foto¤raf›n hukukla iliflkisi her fleyden önce

belge niteli¤inden kaynaklanmaktad›r. Foto¤raf,
bilgiyi görsel olarak kaydedip belgeleyebildi¤i
için kimi zaman kan›t olarak hukuki anlam tafl›yabilmektedir. Kimi zaman da gerçeklikle iliflkisine ba¤l› olarak hukukun konusu olabilmektedir. Say›sal foto¤raf teknolojisi bu aç›dan bir k›r›lma noktas› olmufltur. Art›k bir görüntünün ne
kadar foto¤raf oldu¤unu hatta foto¤raf olup olmad›¤›n› anlamak oldukça zorlaflm›flt›r.

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf teknolojisi ile filmli foto¤raf teknolojisini karfl›laflt›rmak.
Filmin yerini say›sal alg›lay›c›lar ald›¤› için say›sal foto¤raf teknolojisi yeni olanaklar sunmaya
bafllam›flt›r.
Say›sal teknolojide film ve banyo maliyeti yoktur. Foto¤raf seçimi için her foto¤raf›n bask›s›n›
almaya da gerek yoktur. Bayat film ya da banyo
kazas› riski yoktur. Çok say›da film tafl›maya ve
bu filmleri korumaya gerek yoktur. Her foto¤raf
için yeniden ›fl›¤a duyarl›l›k (ISO) de¤eri belirlemek mümkündür. Negatif, pozitif, siyah-beyaz,
renkli gibi film çeflitlerinin karfl›lad›¤› gereksinimler say›sal teknoloji ile foto¤raf makinesi üzerindeki seçeneklerle karfl›lanmaktad›r. Say›sal
teknoloji ilerledikçe gürültü (noise) sorun olmaktan ç›kma yolundad›r. Foto¤raf makinesi üzerinde farkl› ›fl›k koflullar›na göre “beyaz dengesi”
ayarlanabilmektedir. “Dinamik aral›k” say›sal teknoloji ile kontrol edilebilmektedir. Panoramik
çekimler say›sal foto¤raf makineleriyle kaliteli ve
kolay gerçeklefltirilebilmektedir. Çekilen foto¤raf
makine üzerinde an›nda izlenebilmektedir. Say›sal foto¤raf makinesiyle foto¤raflar›n pozlanmas›
ile ilgili bilgi bir histogram grafi¤i olarak görülebilmektedir. Say›sal teknoloji ile haf›za kart›n›
de¤ifltirmeden binlerce foto¤raf çekilebilmektedir. Say›sal foto¤raf makineleri video görüntüsü
ve ses de kaydedebilmektedir. Say›sal foto¤raf
teknolojisi ile birlikte paralaks hatas› yok olmaya
yüz tutmufltur. Say›sal teknoloji ile üretilmifl foto¤raflar internet üzerinden dünyan›n her yerine
ulaflt›r›labilmektedir. Taray›c›lar yard›m›yla say›sal teknolojiden önceki yöntemlerle üretilmifl foto¤raflar da say›sallaflabilmekte ve sonras›nda say›sal foto¤raflar›n avantajlar›n› tafl›yabilmektedir.

46

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal foto¤raflar birebir ayn› olarak ço¤alt›labilmektedir. Say›sal foto¤raflar›n arflivlenmesi ve
bu arflivlerin taranmas› görece çok kolaylaflm›fl
ve ucuzlam›flt›r. Bilgisayar yaz›l›mlar› kullan›larak say›sal foto¤raflar üzerinde yap›labilecek de¤ifliklik ve düzeltmeler karanl›k odada yap›lagelenler ile karfl›laflt›r›lamayacak kadar ileri düzeydedir. Say›sal foto¤raf teknolojisinde film, banyo
ve foto¤raf kart›na bask› sürecinde kullan›lan
kimyasallar olmad›¤› için çevreye zararl› kimyasal at›k miktar› da azalm›flt›r. Say›sal foto¤raf teknolojisiyle birlikte foto¤raf ve gerçeklik iliflkisi
çok daha fazla sorgulan›r oldu¤u için fotografik
kay›t olana¤› toplum taraf›ndan eskiye oranla da
bilinçli tüketildi¤i söylenebilir.
Foto¤raf filmiyle karfl›laflt›r›ld›¤›nda say›sal foto¤raf teknolojisinin kimi yetersizliklerinden söz
edilebilir.
Say›sal foto¤raf teknolojisinin bafllang›ç yat›r›m
maliyeti oldukça yüksektir. Özellikle say›sal teknolojiye geçiflin ilk dönemlerinde say›sal foto¤raf teknolojisi, kendi yetersizliklerine ba¤l› olarak kendi format›n› dayatm›flt›r. Bu da hem ekonomik zarara neden olmufl hem de “çarpan faktörü” gibi teknik sorunlara yol açm›flt›r. Say›sal
teknolojili amatör foto¤raf makineleri deklanflöre
basar basmaz kay›t yapamaz, gecikir. Çekilmifl
foto¤raf›n hemen çekimden sonra makinede izlenebilmesi olana¤› yüzünden özellikle devam
eden bir konuyu foto¤raflayan foto¤rafç› çekti¤i
foto¤raf› izlerken çok foto¤raf kaç›rabilmektedir.
Say›sal foto¤raf makineleri özellikle toz ve nem
gibi çevresel etkenlere karfl› çok dirençli de¤ildir. En küçük bir ar›zada dahi say›sal foto¤raf
makinelerine tamir için yap›labilecek pek bir fley
yoktur. Say›sal foto¤raf makineleri uzun pozlamalar için çok uygun de¤ildir. Say›sal teknolojinin filmin görüntü kalitesini yakalamas› uzun sürmüfltür. Say›sal teknoloji ile elde edilmifl foto¤raf
bask›lar›n›n ne kadar uzun ömürlü olaca¤› ise bir
di¤er yayg›n tart›flma konusudur. Haf›za kartlar›n›, manyetik alanlardan, virüslerden ya da fiziksel darbelerden ve nem gibi çevresel faktörlerden korumak güçtür. Bir bilgisayar ve yaz›c› yani bir say›sal karanl›k oda edinmek, bir karanl›k
oda kurmaktan çok daha pratiktir ama bilgisayar
ve yaz›c› kullanarak görüntü ifllemeyi ve iyi sonuç elde etmeyi ö¤renmek kolay de¤ildir. Say›sal foto¤raf› belirleyen görece çok say›da etken

oldu¤u için küçük bir detay› atlaman›n çok olumsuz bir sonuç do¤urma olas›l›¤› her zaman vard›r. Say›sal teknolojinin foto¤raf üretimini çok
pratiklefltirmesi sonucu önceye oranla dünya genelinde yüksek say›da foto¤raf üretildi¤ini ve bunun da üretilen foto¤raflar›n niteli¤ini düflürdü¤ünü savunan görüfl hesaba kat›lmal›d›r. Say›sal
foto¤rafç›l›kla birlikte etik ve hukuksal sorunlar
da artm›fl ve çeflitlenmifltir.

N
A M A Ç

3

Say›sal foto¤rafç›l›¤›n üretim sürecinin belirleyici aflamalar›n› s›ralamak ve bu aflamalar› aç›klamak.
Çekim öncesi: Çekim öncesinde çekim için gerekli haz›rl›klar büyük bir titizlikle eksiksiz olarak yap›lmal›d›r. Çekim çok iyi planlanmal›d›r.
Donan›m bu plana göre haz›rlanmal›d›r. Bu aflaman›n her zaman en önemli iki bafll›¤› haf›za
kartlar› ve pillerdir.
Çekim: Çekim s›ras›nda her fley kontrol alt›nda
olmal›d›r. Panik ya da özensizlik her tür üretim
sürecini etkilemekle birlikte say›sal foto¤raf sürecinde görece daha y›k›c› olabilmektedir. Filmli
makinelerdeki kontrollerin üzerine say›sal foto¤raf makinelerinde birçok yeni kontrol eklenmifltir. Bunlar›n bafl›nda beyaz ayar›, format, ASA ve
çözünürlük gelmektedir. Di¤er ilgili alt kontroller genelde bu kontrollere ba¤l›d›r.
Çekim sonras›: Say›sal olarak foto¤raf üretildikten sonra ifllenebilir ya da oldu¤u gibi kullan›labilir. Bir foto¤raf say›sal foto¤raf makinesiyle üretilmifl ya da taray›c›yla say›sallaflt›r›lm›fl olsun, foto¤raf iflleme yaz›l›mlar› kullan›larak ifllenebilir.
Foto¤raf çekimi izleyen aflamada say›sal olarak
ifllendikten sonra tafl›nabilir bellek, tafl›nabilir sabit disk, CD/DVD, haf›za kart› ya da internet arac›l›¤›yla tafl›nabilir ya da saklanabilir. ‹stendi¤i
zaman bas›labilir ya da monitör gibi bir göstericiyle izlenebilir.

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

47

Kendimizi S›nayal›m
1. Yeni bir teknoloji ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r?
a. Yeni teknolojiye geçifl çok h›zl› olursa sanc›l›
olabilir.
b. Bir önceki teknolojiden her zaman iyidir.
c. Ön yarg›yla karfl›lan›p reddedilebilir.
d. Yüksek beklentilerle karfl›lan›p hayal k›r›kl›¤›na
neden olabilir.
e. Önemli olan sonuçlar›n›n insanlar› nas›l etkiledi¤idir.
2. Say›sal foto¤raf teknolojisi ile ilgili yap›lan yanl›fl de¤erlendirmeler temelde neden kaynaklanm›flt›r?
a. Az kiflinin bu teknolojiye sahip olmas›ndan
b. Foto¤raf›n di¤er sektörlerden sonra say›sal teknolojiye geçmifl olmas›ndan
c. Çok yüksek maliyetli bir teknoloji olmas›ndan
d. Çok h›zl› ve kontrolsüz yayg›nlaflm›fl olmas›ndan
e. Foto¤raf teknolojisinde her fleyi de¤ifltirmifl olmas›ndan
3. Foto¤raf teknolojisi say›sal teknolojiye kadar hangi
iki temel bilime dayanmaktad›r?
a. Fizik- Kimya
b. Fizik- Astronomi
c. Astronomi- Kimya
d. Jeoloji- Astronomi
e. Kimya- Jeoloji
4. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal teknoloji ile ilgili ortaya ç›km›fl yan›lg›lardan biri de¤ildir?
a. Say›sal teknolojiyle birlikte foto¤raf teknolojisinde her fley de¤iflmifltir.
b. Say›sal teknolojiyle birlikte foto¤rafç›l›k her yönüyle çok kolaylaflm›flt›r.
c. Foto¤raf iflleme yaz›l›mlar›yla foto¤raftaki bütün
eksik ve yanl›fllar düzeltilebilir.
d. Say›sal foto¤raf teknolojisi filmin görüntü kalitesini yakalayamaz.
e. Orta ve uzun vadede Say›sal foto¤raf teknolojisi
maliyeti düflürür.
5. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal foto¤raf teknolojisinin sundu¤u olanaklardan biri de¤ildir?
a. Her foto¤raf için ayr› ISO de¤eri kullan›labilir.
b. Çekilmifl foto¤raf makinede hemen izlenebilir.
c. Say›sal foto¤raf makineleri ses ve video görüntüsü de kaydedebilmektedir.
d. Say›sal foto¤raflar birebir ayn› olarak ço¤alt›labilir.
e. Profesyonel say›sal foto¤raf makineleri filmli alternatiflerinden çok daha ucuzdur.

6. Say›sal foto¤raf teknolojisi ile ilgili afla¤›daki
ifadelerden hangisi yanl›flt›r?
a. Karanl›k oda kimyasallar›n› kullanmad›¤› için
çevreyi kirletmez.
b. Üretim sürecini h›zland›r›r.
c. Çarpan faktörüne neden olmas› k›s›tlay›c› olmufltur.
d. Toz, nem, so¤uk gibi çevresel etkenlere son derece dirençlidir.
e. Say›sal foto¤raf›n tafl›nmas› ve arflivlenmesi çok
kolayd›r.
7. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal foto¤raf›n yetersizliklerinden biri olarak görülebilir?
a. Arfliv kullan›m›n›n pratikli¤i
b. Sakland›¤› ortamlar›n manyetik alan ve darbelere direnç düzeyi
c. Say›sal foto¤raf iflleme yaz›l›mlar›n›n yeterlilik
düzeyi
d. Panoramik çekim yeterlilikleri
e. Haf›za kartlar›n›n kapasite yeterlili¤i
8. Çarpan faktörü 1,5 olan bir say›sal foto¤raf makinesinde 35mm. film format› için üretilmifl 200mm. odak
uzunlu¤u olan bir objektif kullan›ld›¤›nda, objektifin kaydedece¤i çerçevenin odak uzunlu¤u kaç mm'dir?
a. 150
b. 200
c. 250
d. 300
e. 350
9. Afla¤›dakilerden hangi ikisi artt›kça say›sal foto¤raf›n görüntü kalitesi filmden daha yüksek olmaktad›r?
a. Mega Piksel- ISO
b. Pozlama Süresi- Ifl›¤›n Kontrastl›¤›
c. Diyafram Aç›kl›¤›- Ifl›¤›n Kontrastl›¤›
d. Pozlama Süresi- ISO
e. Mega Piksel- Pozlama Süresi
10.Afla¤›dakilerden hangisi s›ras›yla çekim ve bask›ya
gönderme format› olarak, ifllenecek bir foto¤raf için daha yüksek görüntü kalitesi sa¤lar?
a. RAW- JPEG
b. RAW- TIFF
c. TIFF-TIFF
d. TIFF- JPEG
e. JPEG- RAW

48

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›
1. b
2. d
3. a
4. e
5. e

6. d

7. b

8. d

9. a

10. b

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Filmden Say›sala Geçifl” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Filmden Say›sala Geçifl” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Teknolojik Aç›dan Say›sal
Foto¤raf” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Filmden Say›sala Geçifl” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Sundu¤u Olanaklar” konusunu yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Teknolojinin Olanaklar› ve Yetersizlikleri” konusunu yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Yetersizlikleri” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Teknolojisinin Yetersizlikleri” konusunu yeniden gözden
geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Teknolojinin Olanaklar› ve Yetersizlikleri” konusunu yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Üretim Süreci” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›
S›ra Sizde 1
Çok fazla say›da foto¤raf üretilmeye bafllanmas› ile foto¤raf çekme eylemi ve foto¤raf›n kendisi s›radanlafl›r.
Foto¤raf özensiz üretilmeye ve tüketilmeye bafllan›r.
Afl›r› foto¤raf üretimi ve tüketimi foto¤raf›n hem kendisine hem de gösterdi¤ine toplumlar› yabanc›laflt›r›r. Neyin, kim taraf›ndan, ne amaçla foto¤raflanaca¤› ve bu
foto¤raflardan nas›l yararlan›laca¤› konusunda tart›flmalar fazlas›yla artabilir. Öte yandan anahtar kelime girilmeden ham olarak arflivlenen foto¤raflar, her tür kiflisel
ve kurumsal foto¤raf arflivini zamanla s›k›nt›ya sokar,
örne¤in aranan foto¤raf›n bulunmas› zorlafl›r.
S›ra Sizde 2
Kay›tl› say›sal veriler ‹nternet sayesinde zamandan ve
mekândan ba¤›ms›zlaflm›flt›r. Bu durum say›sal veri olarak kaydedilmifl foto¤raflar›n internet ba¤lant›s›n›n oldu¤u her yerden ve ne zaman istenirse ulafl›labilir olmas›n› sa¤lam›flt›r. Bu da foto¤raf›n depolanmas› ve

özellikle tafl›nmas›nda yepyeni bir boyut olarak de¤erlendirilebilir. Bunun belki de en önemli sonucu kendisini foto¤raf›n pazarlanmas›nda göstermifltir. Stok foto¤raf siteleri sayesinde herhangi bir foto¤rafç› bütün
dünyaya foto¤raf satabilmektedir.
S›ra Sizde 3
Günümüzde hemen bütün fotografik gereksinimler için
say›sal foto¤raf teknolojisi tercih edilebilir. Yo¤un manyetik alan afl›r› kötü hava koflullar› gibi zorlay›c› durumlarda film kullanmak zorunda kal›nabilir. Ya da sanatsal amaçl› foto¤raf üretiminde film kullanmak istenebilir. Filmin orta ve uzun vadede sanat›n alan›nda varl›¤›n› sürdürece¤i öngörülmektedir.
S›ra Sizde 4
JPEG format› dosyalar›n az yer kaplamas›n› sa¤layan s›k›flt›r›lm›fl bir format oldu¤una göre bu s›k›flt›rman›n
bedelinin görüntü kalitesi kayb› oldu¤unu tahmin etmek güç de¤ildir. Profesyonel olmayan günlük foto¤raflarda ve foto¤raf›n sadece internette kullan›laca¤›
durumlarda ya da bas›lacaksa bile bask› boyutunun büyük olmayaca¤› durumlarda JPEG format› uygundur.
Foto¤raf profesyonel gereksinimler do¤rultusunda bas›lacaksa ancak çekim sonras› ifllenmesine gerek yoksa
ya da çok az gerek varsa TIFF uygun bir tercih olacakt›r. Ancak profesyonel gereksinimler söz konusu ise ve
çekim sonras› foto¤raf›n mümkün oldu¤unca ifllenmesi
gerekiyorsa RAW olarak çekilir, ifllenir ve bask›ya TIFF
olarak gönderilir.

Yararlan›lan Kaynaklar
Ang, T. (2006). Dijital Foto¤rafç›l›k. (çev. Melih Zafer
Ar›can), ‹stanbul: ‹nk›lâp Kitapevi.
Busch D. (2004). Mastering Digital Photography. Boston: Muska&Lipman Publishing.
K›l›ç, L. (2005). Foto¤rafa Bafllarken. Ankara: Dost Kitapevi.
Kinghom, J. ve Dickman, J. (2005). Perfect Digital Photography. McGraw-Hill, Osborne
Sahlin, D. (2007). Digital Photography QuickSteps. (2nd
Edition), McGraw-Hill.
http: // www.ap.org/pages/about/history/history_
second.html

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

Seçilmifl Foto¤raflar

HÜSEY‹N ERYILMAZ

49

50

ALPER EL‹TOK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

EMRE KOÇAK

51

52

MEHMET BAYSAN

Say›sal Foto¤rafa Girifl

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

ERDEM ÇET‹NTAfi

53

54

Say›sal Foto¤rafa Girifl

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

SERHAT ÇATALORMAN

55

56

CAN TEZOL

Say›sal Foto¤rafa Girifl

2. Ünite - Say›sal Teknolojinin Foto¤rafa Getirdikleri

LEVEND KILIÇ

57

3

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Amaçlar›m›z

N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal foto¤raf makinesinin temel bileflenlerini aç›klayabilecek,
Say›sal foto¤raf makinesi türlerini s›ralayabilecek bilgi ve becerilere sahip
olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar
• Say›sal Foto¤raf Makinesi
• Format
• DSLR

• Objektif
• Alg›lay›c›
• Kompakt

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa
Girifl

Say›sal Foto¤raf
Makineleri

• SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹N‹N
ÇALIfiMA PRENS‹PLER‹
• SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹
TÜRLER‹

Say›sal Foto¤raf Makineleri
SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹N‹N ÇALIfiMA
PRENS‹PLER‹

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤raf makinesinin temel bileflenlerini aç›klamak.

Say›sal foto¤raf makinesi foto¤raf›n 100 y›l› aflk›n tarihi içerisinde göreceli olarak
çok yeni bir geliflme olmas›na ra¤men, günümüzün say›sal foto¤raf makinelerine
uzanan yol on y›llar boyunca yavafl yavafl kat edilmifltir. Sadece alg›lay›c› üretmenin foto¤raf makinesinin geri kalan parçalar›n› üretmek kadar maliyetli oldu¤u ve
say›sal makine sat›fllar›n›n çok yüksek olmad›¤› ilk zamanlarda, üreticiler bafltan
bir say›sal foto¤raf makinesi tasarlamak yerine mevcut modellerini say›sal teknolojiye uyarlama yolunu tercih etmifllerdir. Bunun sonucunda objektifleri de dahil olmak üzere film kullanan foto¤raf makinelerinin pek çok parças› say›sal foto¤raf
makinelerine aktar›lm›flt›r. Yüksek çözünürlüklü alg›lay›c› maliyetlerinin daha
uygun seviyelere düflmesiyle birlikte, daha ucuza sat›labilen, say›sal foto¤rafç›l›k
için bafltan tasarlanm›fl foto¤raf makineleri pazardaki yerlerini alm›flt›r.
Film kullanan bir foto¤raf makinesi ile karfl›laflt›rd›¤›nda baz› say›sal foto¤raf
makinelerinin film kullanan makinelerle ayn› d›fl görünüme sahip oldu¤u görülebilir. Öte yandan pek çok say›sal foto¤raf makinesi, film kullanan makinelere
k›yasla daha küçük boyutlara sahiptir. D›fl görünüflleri belli oranlarda farkl›laflabilse de çal›flma sistemleri ve makineyi oluflturan temel bileflenlerin yerleflimi
aç›s›ndan foto¤raf makineleri, say›sal ya da geleneksel olsun, büyük oranda
benzerdirler.
Aralar›ndaki farklar, geleneksel foto¤raf makinelerindeki filmin yerini say›sal
makinelerde alg›lay›c›lar›n alm›fl olmas›ndan kaynaklan›r. Geleneksel makinelerde
film yüzeyi görüntüyü kaydetmek için kullan›l›rken, alg›lay›c›lar üzerlerine düflen
görüntüyü sadece alg›layarak elektrik sinyallerine dönüfltürür ve bu aflamadan
sonra görüntünün ifllenmesi ve kaydedilmesi için kimyasal yerine elektronik bir
süreç ve elektronik donan›mlar›n kullan›m› gerekir. Ayr›ca baz› say›sal makinelerin arkas›nda çekilen foto¤raf›n izlenmesine ve menü ayarlar›n›n yap›lmas›na olanak veren bir s›v› kristal ekran bulunmaktad›r. Bunlar d›fl›nda kalan optik donan›m, diyafram ve örtücü sistemleri ve bakaç sistemleri tamamen ayn›d›r.

60

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Bir süreç olarak ele al›nd›¤›nda say›sal bir foto¤raf makinesinin bir foto¤raf›
çekmesi çekim dü¤mesine bas›ld›¤›nda objektiften geçen ›fl›¤›n alg›lay›c› üzerinde görüntüyü oluflturmas› ile bafllar. Alg›lay›c›, üzerine düflen ›fl›¤› elektriksel sinyallere çevirir ve bu elektriksel sinyaller say›sal verilere dönüfltürülerek elektronik
bellek kartlar›nda depolan›r. Bu optik ve elektronik süreçte say›sal foto¤raf makinesinin baz› bileflenlerinin ön plana ç›kt›¤› söylenebilir (fiekil 3.1 ve 3.2).
fiekil 3.1
Say›sal foto¤raf
makinesinin temel
bileflenleri.

LCD Ekran

Alg›lay›c›

Objektif

fiekil 3.2
Objektif, diyafram
ve örtücü
sistemleriyle
alg›lay›c›n›n
pozlanmas›.

Alg›lay›c›
Örtücü

Diyafram
Objektif

61

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Objektif
Görüntüyü alg›lay›c› üzerine odaklamak için kullan›lan, foto¤raf makinesi gövdesine sabit ya da tak›l›p ç›kar›labilir olan, bir ya da daha fazla mercekten oluflan optik
SIRA S‹ZDE
bir düzenektir. Bu optik sistem geleneksel ve say›sal foto¤raf makinelerinde
ayn› flekilde ifllese de sonuçlarda baz› farkl›l›klar vard›r. Bu farkl›l›klar tam çerçeve alg›lay›c›lar d›fl›ndaki alg›lay›c› boyutlar›n›n 35mm filmden daha küçük Dolmas›ndan
Ü fi Ü N E L ‹ M kaynaklan›r. Hem geleneksel hem de say›sal makineler üreten baz› üreticiler, her iki tip
üründe kullan›labilecek tek bir objektif yelpazesi üretirken baz›lar› da say›sal ve geS O R U
leneksel makineler için ayr› objektifler üretmeyi tercih etmektedir.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

Temel Foto¤rafç›l›k kitab›n›z›n Objektifler ünitesini bu kapsamda yeniden
D ‹ K K okuyabilirsiniz.
AT
SIRA S‹ZDE

D‹KKAT

N N

SIRA S‹ZDE

Foto¤raf 3.1

Çeflitli objektifler.

AMAÇLARIMIZ

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

Pozlama
Pozlama denildi¤inde Temel Foto¤rafç›l›k dersinden de hat›rlayaca¤›n›z gibi ›fl›¤a
duyarl› yüzeyin (alg›lay›c›n›n) ›fl›ktan etkilenmesi anlafl›l›r. Bunu sa¤layan da diyafram ve örtücü sistemleridir. Diyafram ›fl›¤› miktar aç›s›ndan, örtücü ise süre aç›s›ndan kontrol eder. Tabiki unutulmamas› gereken bir nokta da kullan›lan ISO de¤eridir. Yani belirlenen ISO de¤erine göre do¤ru pozlama için bir diyafram de¤eri ve
bir örtücü de¤eri belirlenir. Örne¤in, 100 ISO f 5.6, 1/25 iflte bunlar pozlamada kullan›lan de¤erleri gösterir.

62

Say›sal Foto¤rafa Girifl

fiekil 3.3
Objektifin diyafram
sistemi.

fiekil 3.4
Pozlama örtücü
iliflkisi. Bir
musluktan akan su
miktar›n›
muslu¤un aç›kl›¤›
ve aç›k kalma
süresi belirler.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

Bir foto¤raf›n do¤ru pozlanmas›n› bir musluktan akan suyla dolan kova örne¤i
SIRA S‹ZDE
ile aç›klayabiliriz.
Foto¤raf›n do¤ru pozlanmas› bu örnekte kovadaki suyun ne az
olmas›, ne de taflmas›, kovan›n suyla tam olarak dolmas›d›r. Kovan›n belirli bir
hacmi vard›r
ve tam olarak dolmas› için belirli bir miktar su almas› gerekir. MusD Ü fi Ü N E L ‹ M
luktan uzun süre az miktarda su ya da k›sa süre çok miktarda su ak›tarak kovay›
tam olarak doldurmay› baflarabilirsiniz. Bu benzetmede akan su miktar›n› belirleO R U
yen muslukSvanas›
diyaframa, suyun akma süresi örtücü h›z›na karfl›l›k gelir.
Her ne kadarD farkl›
‹ K K A Törtücü h›z› / diyafram aç›kl›¤› kombinasyonlar› ayn› pozlama miktar›n› sa¤lasa da, bu farkl› kombinasyonlarla elde edilen foto¤raflar ayn› olmayabilir. Bunu
nedeni diyafram
aç›kl›¤›n›n ayn› zamanda alan derinli¤ini etkilemesi ve farkl› örtücü h›zSIRA S‹ZDE
lar›n›n hareketli sahnelerde farkl› sonuçlar vermesidir.

N N

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

63

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Foto¤raf makinelerinde diyafram aç›kl›¤› f/de¤eri olarak ifade edilir. f/de¤eri
objektifin odak uzakl›¤›n›n diyafram çap›na oran›n› gösterir. f/de¤eri küçüldükçe diyafram aç›kl›¤› artar, büyüdükçe azal›r. Yani daha büyük f/de¤eri objektiften daha
az ›fl›k geçece¤i anlam›na gelir. 35mm objektiflerdeki en küçük f/de¤eri genellikle
f2 ya da f2.8’dir. Takip eden f/de¤eri ise 4, 5.6, 8, 11, 16, 22 fleklindedir. Baz› objektiflerdeki en büyük f/de¤eri 16 iken, kimi objektiflerde bu de¤er 32, 45 ve hatta 64
olabilir. Her f/de¤eri kendinden bir büyük komflusuna göre iki kat daha fazla ›fl›k
geçmesine izin verirken, kendinden bir küçük f/de¤erinin yar›s› kadar ›fl›k geçirir.

Diyafram aç›kl›¤›: Herbir
diyafram aç›kl›¤›na verilen
ad. f de¤eri ya da sadece
diyafram olarak da
adland›r›l›r.

fiekil 3.5
Diyafram sistemi.
f/ de¤eri artt›kça
diyafram aç›kl›¤›
azal›r.
SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

Diyafram aç›kl›¤› sadece alg›lay›c› üzerine düflecek ›fl›k miktar›n› ayarlamakla
kalmaz ayn› zamanda alan derinli¤inin de belirleyici faktörüdür.
D ‹ K KK›s›k
A T diyafram,
yani yüksek f-stop de¤erleri net alan derinli¤ini art›r›r.
Pozlama s›ras›nda diyafram taraf›ndan miktar aç›s›ndan kontrol edilen ›fl›k, süSIRA S‹ZDE
re aç›s›ndan da örtücü sistem taraf›ndan kontrol edilir. Yani pozlama denildi¤inde, diyafram ve örtücü sistemlerin birlikte çal›fl›lmas› anlafl›l›r. Baflka bir deyiflle,
çekim dü¤mesine bas›ld›¤›nda bir diyafram de¤eri örne¤in, fAMAÇLARIMIZ
5.6 ve bir örtücü de¤eri (h›z) 1/125 belirlenir.

N N

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T flekilleri
A P
Diyafram ve örtücü de¤erlerinin nas›l belirlendi¤i, uluslararas› kullan›m
ve özelSIRA
S‹ZDE
likleriyle ilgili olarak Temel Foto¤rafç›l›k kitab›n›z›n Pozlama ünitesine bakabilirsiniz.

K ‹ T A P
SIRA S‹ZDE

Temel Foto¤rafç›l›k bilgilerinden de hat›rlayaca¤›n›z gibi örtücü
T ED LÜEfi VÜ ‹NZde¤eri
EYLO‹ MN denildi¤inde örtücü h›z› anlafl›l›r. Örtücü h›zlar› saniyenin dilimleriyle belirlenir. Örne¤in,
1/2, 1/8, 1/15, 1/30, 1/60, 1/125, 1/250, 1/500, 1/1000 hatta baz› makinelerde 1/3000
S O R U
örtücü h›z› yer al›r.

T DE ÜL fiE ÜV N‹ ZE YL ‹OMN

Diyafram ve örtücü de¤erlerinin pozlama d›fl›ndaki ifllevlerini unutmay›n›z.
D ‹ K K A THer diyafram
de¤eri ayn› zamanda alan derinli¤ini belirler. Belirlenen her örtücü h›z› da hareketli konunun donuk olarak kaydedilmesiyle ilgilidir.
SIRA S‹ZDE

D‹KKAT

‹NTERNET

N N

Örtücü de¤erleri de diyafram de¤erlerindeki gibi komflu de¤erlerle iliflki halindedir. Her bir örtücü de¤eri kendinden bir küçük örtücü de¤erinden
iki kat fazla
AMAÇLARIMIZ
›fl›k geçirir. Örne¤in, 1/30 ve 1/60 iki örtücü de¤erini ele al›rsak, 1/30 de¤eri daha
uzun süre aç›k kal›r. 1/60 ise, daha k›sa süre aç›k kal›r. Bu durumda 1/30 de¤eri
1/60'a göre iki misli ›fl›k geçirir. Temel Foto¤rafç›l›k bilgilerinden
K ‹ T hat›rlayaca¤›n›z
A P
gibi, örtücü de¤erleri ve diyafram de¤erleri aras›nda aritmetiksel olarak bir iliflki
söz konusudur.

S O R U
‹NTERNET

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

64

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Alg›lay›c›

SIRA S‹ZDE

S‹ZDEfoto¤raf makinesinde görüntünün üzerine düfltü¤ü ›fl›¤a duyarAlg›lay›c›larSIRA
say›sal
l› yüzeylerdir ve üzerlerine düflen ›fl›¤› elektriksel sinyallere çevirirler. Üretim teknikleri, çözünürlükleri
ve ›fl›¤a duyarl›l›klar› foto¤raflar üzerinde belirleyicidir. Bir
D Ü fi Ü N E L ‹ M
alg›lay›c›n›n ›fl›¤a ne kadar duyarl› olaca¤›n› belirleyen de¤er ISO de¤eridir. ISO
de¤eri yükseltildikçe alg›lay›c›n›n ›fl›¤a olan duyarl›l›¤› artar, ancak bu beraberinS O R U
de foto¤raftaki
gürültünün artmas›n› ortaya ç›kar›r.

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

Alg›lay›c›lar hakk›nda
D ‹ K K A T daha fazla bilgiyi kitab›n›z›n dördüncü ünitesinde bulabilirsiniz.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

Say›sal SIRA
foto¤raf
makinelerinde yer alan ISO de¤erleri var olan menü sistemiyle
S‹ZDE
kontrol edilir. Yayg›n olarak en düflük ISO de¤eri 50; en yüksek 3200 fleklinde yer
al›r. Unutulmamas› gereken konu belirlenen ISO de¤erinin alg›lay›c›n›n ›fl›¤a karfl›
duyarl›l›¤›n›
yönlendirmesidir.
AMAÇLARIMIZ
Özel durumlar d›fl›nda az ›fl›k olan yerlerde yüksek ISO; yüksek ›fl›k ortamlar›nda düflük ISO de¤eri kullan›l›r. Tabiki belirlenen ISO de¤eri foto¤raf›n hem teknik
K ‹ Tniteli¤ini
A P
hem de görsel
etkiler. Bu anlamda üzerinde durulmas› gereken bir konu
da ISO de¤erleri aras›ndaki iliflkidir. Her bir ISO de¤eri alg›lay›c›n›n kendinden bir
küçük ISO de¤erine oranla ›fl›¤a iki kat daha duyarl› oldu¤u anlam›na gelir. ÖrneT E L200
E V ‹ ZISO
Y O N de¤erleri düflünüldü¤ünde 200, 100'e göre iki misli daha du¤in, 100 ve
yarl›l›k sa¤lar. Demek ki, 200 ISO de¤eri, 100 ISO de¤erine göre daha az ›fl›kta foto¤raf çekimine olanak sa¤lar.

N N

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

‹NTERNET

1

Belirli bir ›fl›k
koflulunda
do¤ru pozlama için kullanaca¤›n›z de¤erlerin f5.6, 1/125 ve 200
SIRA
S‹ZDE
ISO oldu¤unu varsay›n. Ayn› ›fl›k koflulu alt›nda ISO de¤erini 800 yapmak istedi¤inizde örtücü h›z› ve diyafram aç›kl›¤› de¤erleri nas›l de¤iflmelidir?

N

D Ü fi Ü N E L ‹ M

SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NES‹ TÜRLER‹
S O R U

AM AÇ

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

2

S O R U

Say›sal foto¤raf makinesi türlerini s›ralamak.
D‹KKAT

Günümüzde say›sal foto¤raf makinelerinin boyutlar›, tasar›mlar›, fiyatlar›, kullan›m alanlar›SIRA
ve S‹ZDE
görüntü kaliteleri çok çeflitlidir. Kolay tafl›nabilirlik ön plana ç›kt›kça makinelerin boyutlar› küçülmekte, bu ise makinenin sahip oldu¤u fonksiyonlar›n bir k›sm›ndan ve yüksek görüntü kalitesinden ödün vermeyi gerekmektedir. DahaAMAÇLARIMIZ
profesyonel amaçlar için kullan›labilecek foto¤raf makineleri ise daha
büyük ve a¤›r olmaktad›r. Bu çok say›daki say›sal foto¤raf makinesi türü çözünürlükleri, büyüklükleri, optik ya da teknik özellikleri bak›m›ndan s›n›fland›r›labilir.
‹ T A P
• Cep Ktelefonlar›
• Basit foto¤raf makineleri
• Elektronik bakaçl› foto¤raf makineleriç
T E L E V ‹ Z Yobjektifli
ON
• De¤iflebilir
refleks olmayan foto¤raf makineleri
• DSLR foto¤raf makineleri

N N

‹NTERNET

65

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Foto¤raf 3.2
Say›sal foto¤raf
makineleri.
Tasar›mlar›,
büyüklükleri ve
kullan›m alanlar›
bak›m›ndan
çeflitlilik gösterir.

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

Say›sal foto¤arafç›l›kta kullan›lan farkl› foto¤raf makinelerini ve bu makinelerin
nitelikleD‹KKAT
rini ‹nternet ortam›ndan araflt›rabilirsiniz.

Cep Telefonlar›

SIRA S‹ZDE

N N

Günümüzde cep telefonlar›n›n büyük bölümü foto¤raf ya da video çekme özeliklerine sahiptir. ‹nsanlar›n sürekli olarak yanlar›nda tafl›d›klar› AMAÇLARIMIZ
bir cihaz olmalar› nedeniyle son y›llarda belki de en yayg›n olarak kullan›lan foto¤raf makinesi çeflidi
cep telefonlar› olmufltur. Ço¤u cep telefonu kameras› normal foto¤raf makinelerinK ‹ T Aolmas›
P
den daha basittir ve sabit netlikli olmalar› ve alg›lay›c›lar›n›n küçük
özellikle az ›fl›k koflullar›nda gösterdikleri performans› k›s›tlar. Kullan›lan alg›lay›c› boyutlar›n›n küçük olma zorunlulu¤u görüntü kalitesini düflüren önemli etmenlerden bi-

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

66

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 3.3
‹nsanlar›n sürekli
olarak yanlar›nda
tafl›d›klar› bir cihaz
olmalar› dolay›s› ile
son y›llarda belki
de en yayg›n olarak
kullan›lan foto¤raf
makinesi çeflidi cep
telefonlar›
olmufltur.

risidir. Genellikle köflegen uzunluklar› 1/2,5 inç, 1/1,8 inç, 1/1,6 inç, 2/3
inç olan alg›lay›c›lar kullan›lmaktad›r.
Ço¤unda bir USB ba¤lant›s›, ç›kart›labilir bir bellek kart› gibi, foto¤raf› do¤rudan farkl› ortamlara aktarmaya yarayan özellikler bulunmaz. Cep telefonlar›n›n çekilen foto¤raflar› telefon
flebekesi ya da internet arac›l›¤› ile
an›nda di¤er insanlarla paylaflma olana¤› vermesi, sosyal anlamda cep telefonlar›n› birer foto¤raf makinesi olarak günlük hayat›n önemli bir parças› haline
getirmifltir. Genellikle “bas-çek” ifllevini yerine getirmek için tasarlanm›fl olan bu cihazlar pek çok aç›dan gerçek anlamda foto¤rafç›l›k yapmak için uygun de¤illerdir.

Basit Foto¤raf Makineleri
Basit makineler küçük, tafl›nabilir ve günlük flip-flak foto¤raflar› çekmek amac›yla
tasarlanm›fl makinelerdir. 20mm’den daha ince olan en küçük modelleri çok basit
olarak adland›r›l›r. Gerçek anlamda foto¤rafç› olmayan, pratik bir flekilde foto¤raf
çekebilmek isteyen insanlar›n genellikle tercih ettikleri foto¤raf makinesi modelidir. Kullan›lmad›¤›nda içine giren objektifleri bu incelikteki makinelerin daha yüksek odak uzakl›¤›na sahip objektifler kullanmas›n› olas› k›lar ve cep telefonlar›ndakinden daha büyük yüzeyli alg›lay›c›lar›n kullan›labilmesine izin verir. Basit makineler ileri özelliklerden ve görüntü kalitesinden daha kolay kullan›m için ödün
veren makinelerdir ve genellikle sadece kay›pl› s›k›flt›rma formatlar› (JPEG) kullanarak foto¤raflar› kaydedebilirler. Sadece yak›n çekimlerde yeterli olabilecek düflük güçte flafllara sahiptirler. Bu makinelerin ço¤unda bakaç sistemi bulunmaz ve
çerçeveleme yapmak için LCD ekranlar kullan›l›r. Su geçirmez ve darbelere dayan›kl› modelleri de vard›r; ancak bu modellerde aç›l›p kapanabilen objektiflerin kullan›m› genellikle mümkün olmaz. Basit makineler daha karmafl›k modellere k›yasla düflük fiyatlar› ile de amatör kullan›c›lar için uygun bir seçenektir.

Elektronik Bakaçl› Foto¤raf Makineleri
Basit makinelerden daha büyük, video kameralardaki gibi elektronik bir bakaç sitemine sahip olan foto¤raf makineleridir. Bu makinelerde optik bir bakaç sistemi
yoktur. Bunun yerine objektiften girerek alg›lay›c›ya ulaflan görüntü, bir merce¤in
arkas›nda yer alan küçük bir ekrana iletilir. Optik bakaçl› sistemlerdeki gibi göz
dayayarak görüntülenen bu ekran›n sa¤lad›¤› çeflitli avantajlar vard›r. Öncelikle
objektifin gördü¤ü fleyi oldu¤u gibi gösterdi¤inden paralaks hatas›n› ortadan kald›r›r. Örtücü h›z›, diyafram aç›kl›¤› gibi bilgileri ve menü seçeneklerini görüntünün
üzerine yerlefltirerek çekim aflamas›nda bu verileri gösterebilir. Elektronik ekranlar
olduklar›ndan fazladan enerji harcamalar›, çekilen sahnenin ›fl›k koflullar›n› birebir
yans›tmamalar› ve sahnedeki her detay› gösterecek kadar yüksek çözünürlüklü olmamalar› ise dezavantajlar› aras›ndad›r. Baz› modellerde makinenin arkas›nda bulunan ve fark› yönlere döndürülebilen LCD ekranlar farkl› ve zor aç›lardan foto¤raf çekmeyi kolaylaflt›rmaktad›r.

67

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Foto¤raf 3.4
Elektronik bakaçl›
say›sal foto¤raf
makinesi.

De¤iflebilir Objektifli Refleks Olmayan Foto¤raf
Makineleri
Olympus ve Panasonic firmalar› 2008 y›l›nda de¤ifltirilebilir objektifli refleksi olmayan foto¤raf makineleri için Micro Four Thrids (Mikro 4/3) ad›nda bir sistem gelifltirdiklerini duyurmufltur. Bu sistemle film kullanan makinelere dayal› say›sal foto¤raf makinesi yap›s› bir yana b›rak›lm›fl, say›sal foto¤raf›n gereksinimleri ve karakteristikleri göz önüne al›nm›flt›r. Daha küçük gövdelerde daha yüksek görüntü kalitesini elde etmeyi amaçlayan bu sistem, DSLR makinelerdeki objektiften giren ›fl›¤› optik bakaç sitemine gönderen ayna ve prizmalardan oluflan optik düzene¤i ortadan kald›rm›flt›r. Makine üzerindeki say›sal bir ekran bakaç olarak kullan›l›r. Objektiflerin alg›lay›c›ya daha yak›n yerlefltirilebilmesi sayesinde daha küçük ve ucuz
objektiflerin kullan›m› mümkün olmufltur. Bu özellikleri dolay›s›yla DSLR makineSIRAalg›lay›c›lar›n
S‹ZDE
ler ile karfl›laflt›r›ld›klar›nda çok daha küçük ve hafif, tam çerçeve
yar›s› kadar olan alg›lay›c› boyutlar› ile basit makinelere k›yasla ise görüntü kaliteleri oldukça yüksektir. Alg›lay›c›lar› 4/3 oran›nda ve 18mm X 13.5mm.
D Ü fi Ü N E Lboyutlar›nda‹M
d›r. Bu boyutlar›yla yüzeyleri DSLR makinelerde kullan›lan APS-C alg›lay›c›lar›n
yüzeyine oranla %30-40 oran›nda daha küçük, ancak basit makinelerde s›kl›kla
S O R U
kullan›lan 1/2.5 inçlik alg›lay›c›lardan 9 kat daha büyüktür.
Temel Foto¤rafç›l›k bilgilerinizden refleks sistemin nas›l çal›flt›¤›n› hat›rlay›n›z.
D‹KKAT
Bu tür makineler basit foto¤raf makineleri ile daha sonra SIRA
ele alaca¤›m›z
DSLR
S‹ZDE
makineler aras›ndaki s›n›f› olufltururlar. Bu s›n›ftaki foto¤raf makinelerinin belirgin
özellikleri genifl alg›lay›c› yüzeyleri, refleks olmamalar›, de¤ifltirilebilir objektifleri
ve küçük bir gövdede DSLR kalitesini sunuyor olmalar›d›r. Bu
s›n›ftaki makinelerAMAÇLARIMIZ
de bakaç olarak elektronik bakaç, LCD ekran ya da ayr› bir optik bakaç sistemi
kullan›lmaktad›r. Bu s›n›ftaki makinelerin ortaya ç›k›fl›na kadar foto¤raf makineleK ‹ TyaA da
P DSLR gövri, farkl› tipteki gövdelerde küçük yüzeyli alg›lay›c›lar bar›nd›r›yor
delerde büyük yüzeyli alg›lay›c›lar bar›nd›r›yordu.

N N

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

68

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 3.5
Refleks olmayan
say›sal foto¤raf
makineleri.

DSLR Foto¤raf Makineleri
“Say›sal Tek Objektifli Refleks” anlam›na gelen DSLR (Digital Single Lens Reflex)
refleks yap›da olan say›sal foto¤raf makinelerini tan›mlamak için kullan›lan k›saltmad›r. Temel Foto¤rafç›l›k bilgilerinden de hat›rlayaca¤›n›z gibi tek objektifli refleks foto¤raf makinelerini kullanan kifli, bakaca gözünü dayad›¤›nda bir ayna ve
prizma sistemi arac›l›¤›yla objektifin içinden konuyu görür. Refleks sistem olarak
adland›r›lan bu teknik düzene¤in belirleyici bir özelli¤i, bakaç yoluyla objektif
içinden konuyu görmesidir. DSRL foto¤raf makineleriyle bir konunun foto¤raf›n›
çekmeye yöneldi¤inizde bakaçtan gördü¤ünüz çerçeve ayn› flekilde alg›lay›c› yüzeyin üzerinde oluflur. Çekim dü¤mesine bas›ld›¤›nda 45 derecelik bir aç›yla as›l›
olan ayna kapan›r, bakaçtaki görüntü objektif yoluyla alg›lay›c› yüzeyine ulafl›r.
Bakac›n elektronik de¤il de optik olmas› daha net ve parlak bir ön izleme imkan› sunar. Elektronik bakaçl› foto¤raf makinelerinden söz ederken onlar›n da objektiften gelen görüntüyü elektronik bir bakaç sistemine aktard›¤›ndan ve çerçeveleme konusunda ayn› olanaklar› sundu¤undan söz etmifltik. DSLR terimi ço¤unlukla de¤ifltirilebilir objektiflere sahip, ön izleme için ayna ve prizma sistemini kullanan makineler için kullan›lmaktad›r. Bu foto¤raf makinalar› farkl› odak ve uzakl›ktaki objektiflerle kullanmak mümkündür. Bu nedenle foto¤raf›n farkl› kullan›m

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

69

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

alanlar›nda çok yayg›n olarak kullan›l›r. Örne¤in, 28-80 mm zoom objektif, 21 mm
genifl aç›l› objektif, 800 mm teleobjektifinizi de¤ifltirerek tek bir gövde ile kullanaS O R U
bilirsiniz.

S O R U

DSRL foto¤raf makineleri denildi¤inde objektiften ayr› bir yap› oldu¤u
D ‹ Kunutulmamal›d›r.
KAT
Belirleyici olan gövdedir. DSRL sistemi gövde üzerinde yer al›r.
SIRA S‹ZDE

D‹KKAT

N N

DSRL foto¤raf makineleri farkl› firmalar taraf›ndan farkl› amaçlara yönelik olarak piyasaya sunulmufltur. Genellikle gövde üzerinde bakaç, LCD ekran, çekim
SIRATabiki,
S‹ZDE görsel bildü¤mesi ve pozlama sisteminin kontrol edildi¤i menüler yer al›r.
AMAÇLARIMIZ
gilerin say›sal olarak kaydedilip depoland›¤› bellek ünitesi de gövde üzerinde yer
al›r. Unutulmamas› gereken temel nokta fludur: Di¤er say›sal foto¤raf
makinalar›nD Ü fi Ü N E L ‹ M
K ‹ çal›flmaktad›r.
T A P
da oldu¤u DSRL foto¤raf makinalar› da bir bilgisayar sistemi gibi
Temel foto¤rafç›l›¤›n optik, netleme ve pozlama kontrol sistemlerinin say›sal teknolojilerle birlefltirilmesiyle ortaya ç›km›fl bir foto¤raf makinas›d›r.S O R U

Magazin: Orta ve büyük
formatl› foto¤raf
SIRA S‹ZDE
makinelerindeAMAÇLARIMIZ
film tafl›y›c›
olarak kullan›lan bölüm.

D Ü fi Ü N E L ‹ M
K ‹ T A P
S O R U

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

Say›sal foto¤raf makinelerini kullan›rken temel bilgisayar becerilerine
D ‹ K K A T de ihtiyaç
duyaca¤›n›z› unutmay›n›z.
SIRA
‹ N T E RS‹ZDE
NET

Penta prizma
AMAÇLARIMIZ

Objektif

D‹KKAT

N N

K ‹ T A P

Ayna

SIRA S‹ZDE

TELEV‹ZYON

SIRA S‹ZDE

NTERNET
fiekil ‹ 3.6

DSLR kesiti. DSLR
makinelerde
AMAÇLARIMIZ
objektiften geçen
görüntüyü bakaca
ileten, ayna ve
‹ T A P
prizmadanK oluflan
bir optik sistem
vard›r.
TELEV‹ZYON

Örtücü
Alg›lay›c› ‹ N T E R N E T

‹NTERNET

Baz› DSLR makinelerde bulunan Canl› Önizleme (Live view) özelli¤i sayesinde
optik bakaç yerine makinenin arkas›nda yer alan bir LCD ekrandan konuyu izlemek mümkün olur. Bu özelli¤e sahip makineler önizlemeyi oluflturmak için genellikle makine içindeki tek alg›lay›c›y› kullan›r. Baz› modellerde ise önizleme için
ikincil bir alg›lay›c› mevcuttur. Önizleme için ikinci bir alg›lay›c› kullanman›n
avantaj› alg›lay›c›n›n sürekli kullan›mda olmas› ve ›s›nmas›ndan kaynaklanabilecek
gürültüyü engellemesidir.
Alg›lay›c› Boyutu
36 x 24 mm
28.7 x 19 mm
23.6 x 15.7 mm
22.2 x 14.8 mm
20.7 x 13.8 mm
17.3 x 13.0 mm

Tan›m›
Full Frame
APS-H
APS-C
APS-C
Foveon
Four Thirds

Odak Çarpan›
1.0
1.3
1.5
1.6
1.7
2.0

En-Boy Oran›
2/3
2/3
2/3
2/3
2/3
3/4

Tablo 3.1
DSLR Makinelerin
Alg›lay›c› Boyutlar›

70

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Tam Çerçeve: Yüzeyi 35 mm
ile ayn› boyutlara sahip (24 x
36mm) alg›lay›c›lar için
kullan›l›r.

DSLR makineler, film kullanan SLR makinelerle ayn› yap›da olduklar›ndan bu
makinelere ait objektiflerle de genellikle uyumludurlar. DSLR makineler farkl› büyüklükte alg›lay›c›lara sahip olabilir. 35mm film ile ayn› büyüklükte (24 x 36mm)
olan alg›lay›c›lar Tam Çerçeve (full frame) olarak adland›r›l›rlar ve bunlar›n odak
çarpan› 1’dir. Alg›lay›c› boyutu küçüldükçe odak çarpan› büyür. Elimizde 23.5 x
15.7mm boyutlar›nda alg›lay›c›s› olan bir foto¤raf makinesi oldu¤unu varsayal›m.
Bu durumda makinemizin odak çarpan› 1.5’dir. Bu makinede 50mm odak uzunlu¤una sahip bir objektif kullan›rsak bu objektifin görüfl aç›s› (50mm x 1.5) 75mm’lik
bir objektifin görüfl aç›s›na denk olacakt›r.

SIRA S‹ZDE

2

Bir foto¤raf SIRA
makinesi
S‹ZDEtercihi yaparken göz önünde bulundurulmas› gereken unsurlar nelerdir?

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Foto¤raf 3.6

DSLR
S O R foto¤raf
U
makineleri.

AMAÇLARIMIZ

S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

N N

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

71

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Say›sal Arkal›klar
Say›sal arkal›klar film kullanan orta ve büyük boy foto¤raf makinelerde filmi tafl›yan magazinin yerini almak üzere tasarlanm›fl say›sal alg›lay›c›lard›r. Film kullanan
foto¤raf makineleri ile say›sal foto¤raf çekilebilmesine olanak verirler. Profesyonel
foto¤rafç›lar için gelifltirilmifl olan bu araçlar özel bir bilgi birikimi gerektirir. Çözünürlükleri 22 ile 60 milyon piksel aras›nda de¤iflen say›sal arkal›klar, sunduklar› üstün görüntü kalitesi ile pahal› olmalar›na ra¤men profesyonel foto¤rafç›lar için vazgeçilmez bir donan›m olmufltur. Özel adaptörler yard›m›yla bütün orta ve büyük
boy makinelerle kullan›labilirler. A¤›r, pahal› ve yavafl olmalar› nedeniyle kalitenin
önemli oldu¤u durumlarda ve genellikle stüdyo ortam›nda kullan›l›rlar.
Foto¤raf 3.7
Say›sal arkal›k.

Bafllang›çta say›sal arkal›klar, ürettikleri görüntünün yüksek çözünürlü¤ü yüzünden bir bilgisayara kablo ile ba¤lanarak kullan›labilen ayg›tlard›. Daha sonra
üretilen modeller veriyi daha h›zl› bir flekilde iflleyerek kendi içlerinde bulunan
belleklere kaydedebiliyordu. Günümüzde kullan›lan say›sal arkal›klar, tam çerçeve bir alg›lay›c›n›n iki kat› büyüklükte alg›lay›c›lara sahiptir ve üzerlerinde bir LCD
ekran bulunmaktad›r. Say›sal arkal›klar da t›pk› DSLR’lerde oldu¤u gibi, kullan›ld›klar› objektife ba¤l› olarak belli bir “odak çarpan›”na sahiptirler.

72

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Özet

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤raf makinesinin temel bileflenlerini
aç›klamak.
Film kullanan bir foto¤raf makinesi ile karfl›laflt›rd›¤›nda baz› say›sal foto¤raf makinelerinin film
kullanan makinelerle ayn› d›fl görünüme sahip
oldu¤u görülebilir. Öte yandan pek çok say›sal
foto¤raf makinesi, film kullanan makinelere k›yasla daha küçük boyutlara sahiptir. D›fl görünüflleri belli oranlarda farkl›laflabilse de çal›flma
prensipleri ve makineyi oluflturan temel bileflenlerin yerleflimi aç›s›ndan foto¤raf makineleri, say›sal ya da geleneksel olsun, büyük oranda benzerdirler. Objektif görüntüyü alg›lay›c› üzerine
odaklamak için kullan›lan, foto¤raf makinesi gövdesine sabit ya da tak›l›p ç›kar›labilir olan, bir ya
da daha fazla mercekten oluflan optik bir düzenektir. Foto¤raf ›fl›¤a duyarl› yüzeyin ›fl›¤a maruz
kalarak pozlanmas› ile ortaya ç›kar. Estetik yönlerini bir yana b›rak›rsak do¤ru bir foto¤raf do¤ru bir pozlama ile elde edilir ve bir foto¤rafç›
do¤ru pozlamay› örtücü h›z› ve diyafram aç›kl›¤›n›n do¤ru kombinasyonlar› ile, alg›lay›c› üzerine do¤ru miktarda ›fl›¤›n düflmesini sa¤layarak
elde edebilir. Diyafram aç›kl›¤› objektiften geçen
›fl›¤›n miktar›n›, örtücü h›z› ise alg›lay›c›n›n ne
kadar süre boyunca ›fl›¤a maruz kalaca¤›n› belirler. Bir alg›lay›c›n›n ›fl›¤a ne kadar duyarl› olaca¤›n› belirleyen de¤er ISO de¤eridir. ISO de¤eri
yükseltildikçe alg›lay›c›n›n ›fl›¤a olan hassasiyeti
artar ancak bu beraberinde foto¤raftaki gürültünün artmas› problemini de getirir.

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf makinesi türlerini s›ralamak.
Günümüzde say›sal foto¤raf makinelerinin boyutlar›, tasar›mlar›, fiyatlar›, kullan›m alanlar› ve
görüntü kaliteleri çok çeflitlidir. Kolay tafl›nabilirlik ön plana ç›kt›kça makinelerin boyutlar› küçülmekte, bu ise makinenin sahip oldu¤u fonksiyonlar›n bir k›sm›ndan ve yüksek görüntü kalitesinden ödün vermeyi gerekmektedir. Daha profesyonel amaçlar için kullan›labilecek foto¤raf
makineleri ise daha büyük ve a¤›r olmaktad›r.
Bu çok say›daki say›sal foto¤raf makinesi türü
çözünürlükleri, büyüklükleri, optik ya da teknik
özellikleri bak›m›ndan s›n›flanarak kategorize
edilebilirler. Günümüzde cep telefonlar›n›n büyük bölümü foto¤raf ya da video çekme özeliklerine sahiptir. ‹nsanlar›n sürekli olarak yanlar›nda tafl›d›klar› bir cihaz olmalar› nedeniyle son
y›llarda belki de en yayg›n olarak kullan›lan foto¤raf makinesi çeflidi cep telefonlar› olmufltur.
Elektronik Bakaçl› Say›sal Foto¤raf Makineleri
kompakt makinelerden daha büyük, video kameralardaki gibi elektronik bir bakaç sitemine
sahip olan foto¤raf makineleridir. De¤iflebilir objektifli aynas›z foto¤raf makinelerinde film kullanan makinelere dayal› say›sal foto¤raf makinesi
mimarisi bir yana b›rak›lm›fl, say›sal foto¤raf›n
gereksinimleri ve karakteristikleri göz önüne al›nm›flt›r. Bu tür makineler daha küçük gövdelerde
daha yüksek görüntü kalitesini elde etmeyi amaçlar. “Say›sal Tek Objektifli Aynal›” anlam›na gelen DSLR (Digital Single Lens Reflex) refleks yap›da olan say›sal foto¤raf makinelerini tan›mlamak için kullan›lan k›saltmad›r. Bu türdeki foto¤raf makinelerinde ayna ve prizmadan oluflan
bir optik sistem objektiften geçen görüntüyü optik bakaca yans›tt›¤› için foto¤raf› çeken objektif
d›fl›nda ayr› bir optik bakaç sistemine ihtiyaç duyulmaz. Say›sal arkal›klar ise film kullanan orta
ve büyük formatl› makinelerde filmi tafl›yan magazinin yerini almak üzere tasarlanm›fl say›sal alg›lay›c›lard›r. Filmli foto¤raf makineleri ile say›sal foto¤raf çekilebilmesine olanak verirler.

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

73

Kendimizi S›nayal›m
1. Film kullanan geleneksel foto¤raf makineleri ile say›sal foto¤raf makineleri aras›ndaki farklar›n tümü neden kaynaklan›r?
a. Farkl› türde objektif kullanmalar›ndan
b. Netlik sistemlerinin elektronik olmas›ndan
c. Pozlama sistemlerinin elektronik olmas›ndan
d. Filmin yerini alg›lay›c›n›n almas›ndan
e. Optik sistemlerindeki farkl›l›ktan
2. Görüntüyü alg›lay›c› üzerine odaklamak için kullan›lan, foto¤raf makinesi gövdesine sabit ya da tak›l›p
ç›kar›labilir olan, bir ya da daha fazla mercekten oluflan
optik sisteme ne ad verilir?
a. Diyafram
b. Örtücü
c. Bakaç
d. Objektif
e. Ifl›k ölçer
3. Objektiften geçen ve alg›lay›c› üzerine düflecek olan
›fl›¤›n miktar›n›, üzerindeki boyutu de¤ifltirilebilir bir
delik yard›m›yla ayarlayan mekanizmaya ne ad verilir?
a. Deklanflör
b. Alg›lay›c›
c. Diyafram
d. Objektif
e. Örtücü
4. Say›sal foto¤rafç›l›kta do¤ru pozlamay› elde etmek
için de¤ifltirilebilecek de¤erler afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru olarak verilmifltir?
a. Diyafram aç›kl›¤› - Odak uzakl›¤› - Alg›lay›c› yüzeyi
b. Örtücü h›z› - ISO - Odak uzunlu¤u
c. Diyafram aç›kl›¤› - Örtücü h›z› - ISO
d. Diyafram aç›kl›¤› - Alg›lay›c› yüzeyi
e. ISO - Alg›lay›c› yüzeyi
5. Ifl›¤›n alg›lay›c› üzerine düflmesine belirlenen süre
boyunca izin vererek foto¤raf›n pozlanmas›n› sa¤layan
mekanizmaya ne ad verilir?
a. Örtücü
b. Diyafram
c. Objektif
d. Alg›lay›c›
e. Flafl

6. Bir alg›lay›c›n›n ›fl›¤a ne kadar duyarl› olaca¤›n› belirleyen de¤ere ne ad verilir?
a. Çözünürlük
b. Efektif çözünürlük
c. ISO
d. Odak çarpan›
e. Örtücü h›z›
7. Ayna ve prizmadan oluflan bir optik sistemin objektiften geçen görüntüyü optik bakaca yans›tt›¤› say›sal
foto¤raf makinesi türü afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Basit makineler
b. Elektronik bakaçl› makineler
c. DSLR makineler
d. De¤ifltirilebilir refleks olmayan foto¤raf makineleri
e. Say›sal arkal›klar
8. Afla¤›dakilerden hangisi DSLR’lerin foto¤rafç›l›k için
en uygun model olma gerekçelerinden biri de¤ildir?
a. Basit makineler
b. Sa¤laml›k
c. H›z
d. Optik bakaç sistemi
e. Hafiflik
9. Küçük, tafl›nabilir ve günlük flip-flak foto¤raflar› çekmek amac›yla tasarlanm›fl makineler hangi s›n›fta yer
al›r?
a. DSLR makineler
b. Elektronik bakaçl› makineler
c. Say›sal arkal›klar
d. De¤ifltirilebilir refleks olmayan foto¤raf makineleri
e. Basit makineler
10. Film kullanan orta ve büyük formatl› makinelerde
filmi tafl›yan magazinin yerini almak üzere tasarlanm›fl
say›sal ayg›tlar hangileridir?
a. Say›sal arkal›klar
b. Bellek kartlar›
c. LCD ekranlar
d. Elektronik bakaçlar
e. ‹fllemci

74

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

Yararlan›lan Kaynaklar

1. d

Burian, P. K. (2004). Mastering Digital Photography &
Imaging. Sybex.
Busch, D. D. (2005). Mastering Digital SLR Photography.
Boston: Thomson Course Technology PTR.
Simon, D. (2004). Digital Photography Bible. Indianapolis: Wiley Publishing Inc.
White, R. (2007). How Digital Photography Works. Indianapolis: Que.

2. d

3. c

4. c

5. a

6. c

7. c
8. e
9. e
10. a

Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesinin Çal›flma Prensipleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesi
Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesi
Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesi
Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Say›sal Foto¤raf Makinesi
Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›
S›ra Sizde 1
800 ISO 200’e göre ›fl›¤a iki durak daha duyarl›d›r. Bu
yüzden örtücü h›z›n› sabit tutup diyafram aç›kl›¤›n› iki
durak daha az ›fl›k geçirecek flekilde f/11 yapabilir ya
da diyafram aç›kl›¤›n› sabit tutup örtücü h›z›n› iki durak
daha az ›fl›¤›n geçmesine izin verecek flekilde 1/500sn.
olarak belirleyebilirsiniz.
S›ra Sizde 2
Say›sal foto¤raf makinesi tercihinde her fleyden önce
göz önünde bulundurulmas› gereken fley kullan›m amac›d›r. Foto¤raf makinelerindeki çeflitlilik, çok farkl›
amaçlar do¤rultusunda kullan›labilecek farkl› seçenekler sunar. Bu seçenekler amaçlar do¤rultusunda incelenmeli ve profesyonellik düzeyi göz önünde bulundurularak, kullan›c›ya daha çok kontrol sunan makinelerle ayarlar› otomatik olarak yapan makineler aras›ndaki
yelpazeden do¤ru seçimler yap›lmal›d›r.

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

Seçilmifl Foto¤raflar

ERDEM ÇET‹NTAfi

75

76

Say›sal Foto¤rafa Girifl

HÜSEY‹N ERYILMAZ

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

MEHMET BAYSAN

77

78

CAN TEZOL

Say›sal Foto¤rafa Girifl

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

B‹ROL KAYRAK

79

80

B‹ROL KAYRAK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

SERHAT ÇATALORMAN

81

82

ERDEM ÇET‹NTAfi

Say›sal Foto¤rafa Girifl

3. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makineleri

ALPER EL‹TOK

83

4

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Amaçlar›m›z

N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli bileflenleri olan alg›lay›c›lar›
tan›mlayabilecek,
Alg›lay›c›lar›n türlerini ve özelliklerini aç›klayabilecek,
Say›sal foto¤rafç›l›kta kullan›lan dosya formatlar›n› s›ralayabilecek bilgi ve
becerilere sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar



Alg›lay›c›
CMOS
Dinamik Aral›k
RAW

• CCD
• JPEG
• TIFF

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa
Girifl

Alg›lay›c›lar

• ALGILAYICILAR
• ALGILAYICI TÜRLER‹
• DOSYA FORMATLARI

Alg›lay›c›lar
ALGILAYICILAR

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli bileflenleri olan alg›lay›c›lar› tan›mlamak.

Geleneksel foto¤raf ile say›sal foto¤raf›n benzer optik ve mekanik süreçleri kulland›¤›ndan daha önce söz etmifltik. Say›sal foto¤raf›n geleneksel foto¤raftan farkl›laflt›¤› ilk noktada alg›lay›c›lar karfl›m›za ç›kmaktad›r. Alg›lay›c›lar geleneksel makinelerdeki filmin yerini alm›flt›r ve say›sal foto¤raf›n en önemli ve belirleyici bileflenidir. Alg›lay›c› en genel tan›m›yla üzerine düflen ›fl›¤› elektriksel sinyallere dönüfltüren elektronik bir eleman. Bir alg›lay›c›n›n üretti¤i elektrik sinyalleri say›sal de¤il,
analog sinyallerdir ve fliddetleri çok düflük oldu¤undan bir amplifikatör arac›l›¤› ile
güçlendirilmesi gerekir. Bu sinyallerin say›sal verilere dönüfltürülmesi ifli ise bir
analog-say›sal çevirici taraf›ndan gerçeklefltirilir.
fiekil 4.1

Gelen Ifl›k

Göz

ene

kler

Alg›lay›c›
yüzeyindeki ›fl›¤a
duyarl› hücreler
›fl›k fotonlar›n›n
içinde topland›¤›
gözeneklere
benzetilebilir.

86

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Alg›lay›c›lar›n Çal›flma Prensipleri

Foton: Ifl›¤›n ve di¤er
elektromanyetik
radyasyonlar›n yay›l›m›n›
sa¤layan dalga paketi, ›fl›k
parçac›¤›.

Alg›lay›c›n›n nas›l çal›flt›¤›n› basit bir benzetmeyle flöyle ifade edebiliriz. Makinenin örtücüsü aç›ld›¤›nda objektiften gelen ›fl›k içeri girer ve alg›lay›c› yüzeyine düfler. Bu noktada alg›lay›c› yüzeyini yan yana dizilmifl küçük gözeneklerden oluflmufl bir yüzey olarak düflünebilirsiniz. Pozlama devam etti¤i sürece bu gözenekler
içlerine düflen fotonlarla dolar. Örtücü kapan›p da pozlama sonland›¤›nda foto¤raf makinesi her bir gözene¤e düflen fotonlar› sayar. Her gözene¤e düflen foton
miktar› o hücreye düflen ›fl›¤›n yo¤unluk seviyesi olarak ölçülür. Bu ölçümün hassasiyetini ise bit-derinli¤i (renk derinli¤i) belirler. 8 bitlik bir derinlik söz konusu
oldu¤unda 0 ile 255 aras›nda 256 kademeli bir skalada ›fl›¤›n yo¤unlu¤u tan›mlanm›fl olur.

Foto¤raf 4.1
Alg›lay›c›.

Fotodiyot: Üzerine düflen
›fl›k miktar›na göre ak›m
veya voltaj üreten elektronik
cihaz.

Alg›lay›c› üzerine düflen ›fl›k ilk önce milyonlarca küçük mikro mercekle karfl›lafl›r. Bu merceklerin ifllevi ›fl›¤› odaklamak de¤il, fotodiyotlar›n üzerine do¤ru
yönlendirerek aralar›ndaki bofllu¤a düflmelerini engellemektir. Mercekler arac›l›¤›
ile yönlendirilen ›fl›k daha sonra bir k›z›lötesi filtre ile karfl›lafl›r. Alg›lay›c›daki ›fl›¤a duyarl› fotodiyotlar sadece gözle görebildi¤imiz ›fl›¤a de¤il, göremedi¤imiz k›z›lötesi dalga boylar›na karfl› da oldukça duyarl›d›r. Alg›lay›c›lardaki bu filtreler k›z›lötesi ›fl›¤› filtreleyerek foto¤rafa zarar vermesini engeller. Bu filtrenin alt›nda ise
alg›lay›c›daki hücrelerin hangi renk ›fl›¤a duyarl› olaca¤›n› belirleyen renk filtreleri
bulunur. Bu filtreden geçen ›fl›k fotodiyotlara çarparak bir elektrik ak›m› üretmelerine neden olur. Çok zay›f olan bu ak›m amplifikatör arac›l›¤› ile güçlendirilir ve
daha sonra bir analog-say›sal çevirici ile say›sal bir sinyale dönüfltürülür.

87

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

fiekil 4.2

Mikro Mercekler

Mikro mercekler ›fl›¤› odaklamak için de¤il,
yönlendirerek duyarl› hücrelerin d›fl›nda kalan
alana düflmesini engellemek için kullan›l›r.

S›cak Ayna [Hot Mirror]

K›z›l ötesi ›fl›¤› filtreleyerek foto¤raf
üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan
kald›r›r.

Bayer Filtresi

Fotodiyotlar ›fl›¤›n rengine de¤il,
sadece yo¤unlu¤una duyarl›d›r. Üç
temel renkteki filtrelerden oluflan
Bayer Dizisi renkli foto¤raflar
çekmemizi sa¤lar.

Fotodiyotlar

Üzerlerine düflen ›fl›¤›, fliddetiyle do¤ru orant›l› bir
elektrik ak›m›na çeviren ›fl›¤a duyarl› hücreler,
görüntüyü oluflturan piksellerdir.

Alg›lay›c›lar genellikle farkl› standart boyutlarda üretilir. 35 mm’lik film ile ayn›
boyutlardaki (36mm x 24mm) alg›lay›c›lar Tam Çerçeve (Full Frame) olarak adland›r›l›r, ancak nadiren kullan›lan bir alg›lay›c› boyutudur. Say›sal foto¤raf makinelerinde kullan›lan alg›lay›c›lar büyük oranda tam çerçeveden daha küçük boyuttaki
alg›lay›c›lard›r. Bunun temel sebepleri yüksek üretim maliyeti ve üretimde karfl›lafl›lan teknolojik zorluklard›r.
Alg›lay›c› yüzeyi büyüdükçe elde edilen görüntünün kalitesi de yükselir. Ayn›
çözünürlükteki iki alg›lay›c›dan genifl yüzeyli olandaki ›fl›¤a duyarl› hücreler de
daha büyük olaca¤›ndan daha hassas ölçüm yapabilirler ve ortaya daha kaliteli foto¤raflar ç›kar. Özellikle düflük ›fl›k koflullar›nda bu kalite fark› kendini daha belirgin olarak gösterir. Cep telefonu gibi küçük ayg›tlar›n içinde yer alan alg›lay›c›lar
küçük olmak zorunda oldu¤undan yüzeylerindeki ›fl›¤a duyarl› hücreler de küçüktür. Yüksek çözünürlüklü olmalar›na karfl›n çok kaliteli foto¤raflar üretmemelerinin sebebi küçük yüzeyli alg›lay›c›lar›d›r.

Alg›lay›c›.
Bir alg›lay›c›n›n
5x5 piksellik bir
kesiti.

88

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 4.2
Alg›lay›c› boyutu.
Alg›lay›c› boyutu
küçüldükçe
objektiften geçen
görüntünün
alg›lay›c›
taraf›ndan
görünen k›sm› da
küçülmektedir.
(Foto¤raf: Frank
Kovalchek)

Tablo 4.1
Baz› Alg›lay›c›
Tipleri ve Boyutlar›

En/Boy oran›

Köflegen

En

Boy

1/3.6"

Tip

4:3

5.00

4.00

3.00

1/3.2"

4:3

5.68

4.53

3.41

1/3"

4:3

6.00

4.80

3.60

1/2.7"

4:3

6.72

5.37

4.03

1/2.5"

4:3

7.18

5.76

4.29

1/2.3"

4:3

7.70

6.16

4.62

1/2"

4:3

8.00

6.40

4.80

1/1.8"

4:3

8.93

7.17

5.32

1/1.7"

4:3

9.50

7.60

5.70

2/3"

4:3

11.00

8.80

6.60

1"

4:3

16.00

12.80

9.60

4/3" (Four Thirds)

4:3

22.50

18.00

13.50

1.5" (Foveon X3)

3:2

24.90

20.70

13.80

1.7" (APS-C)

3:2

26.68

22.20

14.80

1.8" (APS-C)

3:2

28.26

23.50

15.70

2" (APS-H)

3:2

33.75

28.10

18.70

35 mm film

3:2

43.30

36.00

24.00

Efektif Çözünürlük
Bir say›sal foto¤raf makinesinin çözünürlü¤ü alg›lay›c›s›n›n üzerindeki piksellerin
say›s› taraf›ndan belirlenir. Alg›lay›c› üzerindeki piksel yani ›fl›¤a duyarl› hücre say›s› artt›kça, çözünürlük ve buna ba¤l› olarak da görüntü kalitesi artar. Bir alg›lay›c› yüzeyindeki ›fl›¤a duyarl› hücre say›s› ile oluflan görüntüdeki piksel say›s›n›n ayn› olmas› beklenir, ancak böyle olmaz. Bunun sebebi alg›lay›c›daki baz› hücrelerin görüntü oluflturmak d›fl›nda ifllevleri olmas›d›r. Bir alg›lay›c› üzerinde sadece
görüntü oluflturmak için kullan›lan hücre say›s›na Efektif Çözünürlük ad› verilir ve

89

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

görüntü kalitesi aç›s›ndan göz önünde bulundurulmas› gereken de¤er budur. Kimi
markalar ürün özelliklerini belirtilirken çözünürlük olarak alg›lay›c› üzerindeki
toplam hücre say›s›n› belirtime e¤ilimindedir. Örne¤in toplam çözünürlü¤ü 13.1
milyon piksel olan bir alg›lay›c› 12.2 milyon piksellik bir efektif çözünürlü¤e sahip
olabilir. Bu yüzden say›sal bir foto¤raf makinesi al›rken efektif çözünürlü¤ünün ne
oldu¤una dikkat etmek önemlidir.
Say›sal foto¤raf makinelerinin çözünürlü¤ü ile ilgili bir baflka durum ise alg›lay›c› üzerinde az say›da hücre olmas›na ra¤men ortaya ç›kan görüntünün yüksek
çözünürlüklü olmas›d›r. Böyle bir durum elbette ki mümkün de¤ildir. ‹nterpolasyon ad› verilen bir yöntem ile görüntüdeki piksel say›s› yaz›l›m arac›l›¤› ile yapay
olarak art›r›l›r. Varolan piksellerden yola ç›karak var olmayan piksellere ait de¤erler tahmin edilerek araya yeni pikseller eklenir. Görüntünün çözünürlü¤ü bu yöntemle art›r›l›r ancak kalitesini art›rmak imkans›zd›r. Bu ifllem bilgisayar ortam›nda
herhangi bir görüntü iflleme yaz›l›m› ile de kolayca yap›labilir.

Dinamik Aral›k
Dinamik aral›k bir alg›lay›c›n›n tan›mlayabilece¤i beyaz olmayan en parlak de¤er
ile siyah olmayan en koyu de¤erin birbirine oran›d›r. Bu oran her bir piksel üzerine düflen ›fl›¤›n parlakl›¤›n›n siyah ile beyaz aras›nda ne kadar genifl bir yelpazeye
göre tan›mlanabilece¤ini belirler. Alg›lay›c› üzerindeki ›fl›¤a duyarl› hücreleri birer
kova gibi düflünerek bunu daha anlafl›l›r hale getirebiliriz. Kova ›fl›kla doldukça
daha aç›k tonda bir piksel ortaya ç›kar. Kova tamamen doldu¤unda detay içermeyen beyaz bir piksel oluflur. Ancak kova dolmaya devam ederse taflacakt›r ve bu
noktadan sonra gelen ›fl›¤›n bir anlam› olmayacakt›r.
fiekil 4.3
Ifl›¤a duyarl›
hücrelerin
büyüklü¤ü
dinamik aral›¤› ve
görüntü kalitesini
yükseltir.

90

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal foto¤rafta dinamik aral›¤› belirleyen fley ›fl›¤a duyarl› hücrelerin büyüklü¤üdür. Hücre büyüklü¤ü artt›kça dinamik aral›k yükselir ve görüntü kalitesi artar. Dinamik aral›k düflük oldu¤unda belli bir parlakl›¤›n üzerindeki bütün tonlar
beyaz, belli bir parlakl›¤›n alt›ndaki bütün tonlar siyah görünür. Yüksek dinamik
aral›kta ise ayd›nl›k ve karanl›k bölgelerdeki detaylar kaydedilebilir.
Foto¤raf 4.3
Dinamik aral›k.
Dinamik aral›¤›n
genifl olmas›
foto¤raf›n ayd›nl›k
ve karanl›k
bölgelerinde daha
çok detay elde
edilmesini sa¤lar.
Gökyüzündeki ve
tavandaki
detaylara dikkat
edin.

Alg›lay›c›da Renk Oluflumu
Ifl›¤a duyarl› fotodiyotlar ›fl›¤›n rengine de¤il sadece yo¤unlu¤una karfl› duyarl›d›r.
Yani üzerlerine düflen ›fl›¤›n rengini alg›layamazlar. Bu problemin çözümü Bayer
Filtresi gibi Renkli Mozaik Filtreler (CFM) sayesinde mümkün olur. Ad›n› mucidi
olan Bryce E. Bayer’den alan Bayer Filtresi fotodiyotlar›n üzerinde yer alan k›rm›z›, yeflil ve mavi renklerdeki filtrelerin belirli bir düzen içerisinde dizilmesiyle oluflur. Bu dizideki yeflil filtrelerin say›s› mavi ve k›rm›z› filtrelerim say›lar› toplam›na
eflittir. Daha çok yeflil filtre olmas›n›n nedeni insan gözünün yeflil ›fl›¤a karfl› daha
duyarl› olmas› ve yeflil ›fl›¤›n spektrumun orta bölümünde yer almas›d›r. Fotodiyotlar renkleri alg›layamaz ama bir Bayer Filtresi sayesinde hangi fotodiyotun hangi
renkteki ›fl›¤› ölçtü¤ünü bilebiliriz. Yani alg›lay›c› üzerindeki her bir piksel k›rm›z›,
yeflil ya da mavi renklerden sadece birisini alg›layabilir, di¤er iki rengi görmezden
gelir. Bu foto¤raf› oluflturmak için ihtiyaç duydu¤umuz bilginin üçte ikisinin eksik
oldu¤u anlam›na gelir. Bayer ‹nterpolasyonu olarak bilinen bir yöntem sayesinde
her pikselde eksik olan iki renge ait bilgi, komflu piksellerden elde edilen veriler
do¤rultusunda tahmin edilerek oluflturulur ve her pikselin bir RGB renk de¤erine
sahip olmas› sa¤lan›r.
fiekil 4.4
Bayer filtresinden
geçtikten sonra
ham görüntü ve
interpolasyondan
sonraki hali.

91

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

fiekil 4.5
Bayer Filtresi en
çok kullan›lan
Renkli Mozaik
Filtredir. Bu filtre
sayesinde her bir
fotodiyot k›rm›z›,
yeflil ve mavi
renklerden sadece
birini alg›lar.

Alg›lay›c›larda renkli görüntü oluflturmak için kullan›lan tek Renkli Mozaik Filtre türü Bayer de¤ildir. Baz› markalar farkl› mozaik filtreler kullanmay› tercih etmektedir. fiekil 4.5’de di¤er mozaik filtre türlerinden baz›lar›n› görebilirsiniz.
fiekil 4.6
Say›sal foto¤raf
makinelerinde
kullan›lan farkl›
Renkli Mozaik
Filtreler.

RGBE
K›rm›z›-Yeflil-Mavi-Zümrüt Yeflili
Desen Büyüklü¤ü: 2x2 piksel

CYGM
Cam Göbe¤i-Sar›-Yeflil-Mor
Desen Büyüklü¤ü: 2x2 piksel

RGBW
K›rm›z›-Yeflil-Mavi-Beyaz
Desen Büyüklü¤ü: 4x4 piksel

CYYM
Cam Göbe¤i-Sar›-Sar›-Mor
Desen Büyüklü¤ü: 2x2 piksel

92

Say›sal Foto¤rafa Girifl

N

ALGILAYICI TÜRLER‹
AM AÇ

2

Alg›lay›c›lar›n türlerini ve özelliklerini aç›klamak.

Alg›lay›c›lar›n üretimi son derece hassas, yüksek teknoloji gerektiren ve maliyetli
bir ifltir. Alg›lay›c›lar üretim teknikleri bak›m›ndan iki ana grupta incelenebilir.
Bunlar CCD ve CMOS’tur. Günümüzde her iki teknikle de üretilen oldukça kaliteli alg›lay›c›lar mevcuttur.
Her iki tür alg›lay›c› da ›fl›¤› alg›lamalar›, metal oksit yar› iletken kullanmalar›,
gözle görünen ve görünmeyen ›fl›¤a ayn› derecede duyarl› olmalar› aç›s›ndan benzerlikler gösterir. Ifl›k enerjisini elektrik enerjisine benzer flekilde dönüfltürürler ve
›fl›¤›n rengine karfl› de¤il, yo¤unlu¤una karfl› duyarl›d›rlar.

CCD
CCDler de CMOSlar gibi gelen ›fl›k demetlerini ›fl›¤a duyarl› fotodiyotlar üzerine
yönlendiren mikro merceklere sahiptir. CCDlerde hücrelerin ›fl›¤a duyarl› yüzeyleri oldukça genifltir ve genellikle hücrenin %95’ini kaplar. Bu CCDleri ›fl›¤› yakalma
konusunda etkili k›lar.
fiekil 4.7
CCD hücresi.

Pozlanma süresince fotonlar bu hücrelere dolmaya devam eder. Hücreye dolan
foton say›s› bir alt efli¤i geçtikten sonra bu hücrede görüntünün bir pikseli oluflmaya bafllar. E¤er efli¤in alt›nda foton toplan›rsa hücre siyah olur. Hücre tamamen fotonlarla doldu¤unda piksel beyaz olur. Aradaki tüm de¤erler pikselin grinin tonlar› olmas›na neden olur. Renkli filtreler kullan›ld›¤› için asl›nda k›rm›z›, yeflil ya da
mavinin tonlar› ortaya ç›kar. E¤er bir hücreye çok fazla foton dolarsa bu fotonlar
d›flar› taflar ve etraftaki hücrelere dolar, bu durumun sebep oldu¤u istenmeyen
parlama etkisi “blooming” olarak adland›r›l›r. Bunu engellemenin tek yolu hücre

93

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

taflma noktas›na gelmeden fotonlar›n bir k›sm›n› d›flar›ya yönlendirmektir ve
CCD’ler bunu gerçeklefltiremez.
CCD’deki bu hücreler ›fl›¤a duyarl› fotodiyotlar› arac›l›¤› ile toplanan foton miktar› ile do¤ru orant›l› bir elektrik ak›m› üretirler. Bu zay›f bir analog sinyaldir ve
güçlendirildikten sonra say›sal bir veriye dönüfltürülmesi amac›yla s›rayla analog/say›sal bir çeviriciye gönderilir. Çeviricide bu analog sinyallerin say›sal sinyallere dönüfltürülmesi zaman alan bir ifllemdir.

CMOS
CMOS’larda CCD’lerde oldu¤u gibi mikrolensler ›fl›¤› içinde fotodiyotlar›n oldu¤u
hücrelere yönlendirir. CMOS’larda CCD’lerde bulunmayan elektronik devre elemanlar› da yer al›r ve bunun bir sonucu olarak ›fl›¤a duyarl› yüzeyler CCD’de oldu¤u kadar genifl de¤ildir. Baz› CMOS alg›lay›c›larda hücre içindeki ›fl›¤a duyarl›
yüzey hücrenin ancak %50’si kadard›r. COMS’larda da fotonlar ayn› flekilde hücrelere dolar ve ›fl›k bir elektrik ak›m›na çevrilir. CMOS’lar›n en önemli özelli¤i ›fl›¤›n
oluflturdu¤u elektrik ak›mlar›n›n hücre içerisinde say›sal verilere dönüfltürülmesidir. Hücrelerin içlerinde bar›nd›rd›¤› elektronik bileflenler sayesinde CMOS hücrelerindeki taflma belirli bir oranda engellenebilmekte ve “blooming” etkisi önemli
ölçüde azalt›labilmektedir.
fiekil 4.8
CMOS hücresindeki
›fl›¤a duyarl› alan
hücrenin
bar›nd›rd›¤›
elektronik devre
bileflenleri
nedeniyle CCD
hücresindekine
oranla daha küçük
olmak zorunda
kalm›flt›r.

CMOS alg›lay›c›lar görüntüyü ifllemede çok daha etkindir çünkü analog/say›sal
dönüflüm tüm hücrelerin içinde ayn› anda gerçekleflir. Bu CMOS’lar›n daha h›zl›
olmas›n› ve daha az enerji tüketmelerini sa¤lar. Art arda h›zl› çekimlerin yap›lmas› gereken durumlarda CMOS alg›lay›c› kullanan foto¤raf makineleri tercih edilir.
CMOS’lar›n yap›s› RAMler gibi standart mikroçiplerin yap›s›na benzedi¤inden benzer olanaklarla ve üretim hatlar›nda üretilebilirler. CCD’lerin özel üretim koflullar›
gerektirmesi CMOS’lara üretim maliyeti aç›s›ndan da bir avantaj kazand›r›r. Di¤er

94

Say›sal Foto¤rafa Girifl

yanda ›fl›¤a duyarl› yüzeylerinin küçük oluflu, bu tür alg›lay›c›lar›n ›fl›¤a olan duyarl›l›klar›n› azalt›r ve yüksek kaliteli foto¤raflar oluflturmalar›n› engeller.

Super CCD
Fuji Film’in 1999 y›l›nda gelifltirdi¤i, CCD teknolojisi ile üretilen bir alg›lay›c› türüdür. Standart kare fleklindeki hücreler yerine daha yüksek yatay ve dikey çözünürlü¤e olanak veren alt›gen fleklinde hücreler kullan›r. En önemli özelli¤i her bir
hücrede farkl› büyüklükte iki fotodiyot içermesidir. Bunlardan büyük olan yüksek,
küçük olan ise düflük hassasiyettedir. Hassas olan büyük hücreler karanl›k alanlar›, daha az hassas olan küçük hücreler ise çok parlak alanlar› görüntülemek için
idealdir. Bütün hücrelerden gelen verilerin uygun flekilde ifllenmesi ile yüksek bir
dinamik aral›k elde edilmifl olur.
fiekil 4.9
Super CCD
alg›lay›c›
üzerindeki büyük
ve küçük ›fl›¤a
duyarl› hücreler.

S Piksel

Yüksek Duyarl›l›kl›

R Piksel

Düflük Duyarl›l›kl›

Foveon X3
fiu ana dek söz etti¤imiz alg›lay›c› türlerinin tümünde renkli görüntü oluflturmak
için Bayer Filtresi gibi bir Renkli Mozaik Filtrenin kullan›ld›¤›n› gördük. Bu yöntemin en önemli dezavantaj› her bir pikselin tek bir rengi alg›lamas› ve komflu hücrelerden gelen veriler ›fl›¤›nda o pikselin rengini tahmin ediyor olmas›yd›. E¤er alg›lay›c› yüzeyindeki tüm piksellerin her renkteki ›fl›¤› alg›lamas› mümkün olsayd›
çok daha fazla veri toplanabilirdi. ‹flte Foveon X3 alg›lay›c› Bayer filtresini ortadan
kald›rarak yeni bir çözüm getirmektedir.
Foveon X3 alg›lay›c›lar renkli filmin çal›flma prensibini kullan›r. Farkl› dalga boyu aral›¤›ndaki ›fl›¤› emen üç farkl› silikon katman›ndan oluflur. Bu sayede farkl›
renklere duyarl› hücreler yan yana de¤il alt alta dizilmifllerdir. Bir katman mavi, bir
katman yeflil, bir katman da k›rm›z› ›fl›¤› emer. Böylece her bir piksel her üç renk
›fl›¤a karfl› duyarl›d›r.

95

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

fiekil 4.10
Foveon
alg›lay›c›larda her
piksel üzerine
düflen ›fl›¤›n
rengini
alg›layabilir.

N

DOSYA FORMATLARI
A M A Ç

3

Say›sal foto¤rafç›l›kta kullan›lan dosya formatlar›n› s›ralamak.

Alg›lay›c› üzerine düflen görüntünün rengini ve parlakl›¤›n› gerçe¤e yak›n flekilde
kaydedebilmek için her bir piksel üzerine düflen ›fl›¤›n 24bitlik bir veri olarak kaydedilmesi gerekir. Milyonlarca pikselden oluflan bir görüntü söz konusu oldu¤unda on milyonlarca bitlik verinin kaydedilmesi gerekir. Bu, çözünürlük artt›kça dosya boyutunun da artaca¤›, yani foto¤raf›n haf›za kart› ya da sabit disk üzerinde daha büyük bir alan kaplayaca¤› anlam›na gelir. Kullan›lan foto¤raf makinesinin teknolojisine de ba¤l› olarak say›sal görüntü 3 farkl› flekilde kaydedilebilir: RAW format›nda, S›k›flt›rmas›z ya da Kay›pl› S›k›flt›rma ile.
RAW format› alg›lay›c›daki her pikselin üretti¤i verilerin oldu¤u gibi, herhangi
bir ifllemden geçirilmeden kaydedilmesi ile ortaya ç›kar ve bu yüzden RAW format›ndaki dosyalar çok fazla yer kaplar. Foto¤raf makinesinin üretebilece¤i maksimum miktarda veriyi içeren RAW format›ndaki dosyalar, say›sal foto¤rafç›l›kta “say›sal negatif” olarak da adland›r›l›r. Herhangi bir ifllemden geçirilmedi¤i yani ham
oldu¤u için herhangi bir görüntü iflleme program› taraf›ndan do¤rudan görüntülenemezler. RAW format› ile ilgili bilinmesi gereken önemli fleylerden biri de tek bir
RAW format›n›n olmad›¤›, her üreticinin tescili kendilerine ait farkl› RAW formatlar› kulland›¤›d›r. Bu nedenle RAW dosyalar›n› bilgisayar ortam›nda görüntüleyebilmek için üretici firmalar›n gelifltirdi¤i ek yaz›l›mlara ihtiyaç duyulabilir.
TIFF gibi s›k›flt›rmas›z dosya formatlar›nda, alg›lay›c›dan gelen veriler önce beyaz ayar›, keskinlik ve pozlama ile ilgili düzeltmelerin yap›lmas› için ifllemci taraf›ndan ifllenir. Bu ifllemler s›ras›nda ham verinin bir k›sm› kaybolsa da, dosya boyutunu küçültmek ad›na hiç bir veri göz ard› edilmez.

96

Say›sal Foto¤rafa Girifl

SIRA S‹ZDE

1

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

RAW, TIFF veSIRA
JPEGS‹ZDE
formatlar› hangi durumlarda tercih edilebilir?
Kay›pl› s›k›flt›rman›n en yayg›n örne¤i .JPEG (.jpg) format›ndaki dosyalard›r.
D Ü fi Ü N E L ‹ M
Esasen JPEG
bir dosya format› de¤il, bir s›k›flt›rma algoritmas›d›r. Bu algoritma
görüntüyü farkl› oranlarda s›k›flt›rabilir. S›k›flt›rma oran› artt›kça dosya boyutu ve
S Odüfler.
R U
doysa kalitesi
Düflük oranda s›k›flt›rma uyguland›¤›nda çok belirgin olmayan kay›plar meydana gelirken, s›k›flt›rma oran› yükseldi¤inde görüntü çok fazla
kalite kayb›na u¤rayabilir. JPEG format›n›n en önemli dezavantajlar›ndan birisi
D‹KKAT
dosya üzerinde yap›lan her düzenleme ve kaydetme iflleminin dosya kalitesini biraz daha düflürüyor olmas›d›r. Öte yandan düflük s›k›flt›rma oranlar›nda da kay›pSIRAgöre
S‹ZDEçok küçük dosya boyutlar›na ve kabul edilebilir bir kaliteye
s›z formatlara
sahip olmas›, özellikle internet ortam›nda çok s›k kullan›lan bir format olmas›n›
sa¤lam›flt›r.AMAÇLARIMIZ

N N

fiekil 4.11

KFarkl›
‹ T Aoranlarda
P

K ‹ T A P

s›k›flt›r›lm›fl JPEG
dosyalar›.

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

S›k›flt›rma = 1
‹NTERNET

‹NTERNET

S›k›flt›rma = 50

S›k›flt›rma = 100

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

97

Özet

N
A M A Ç

1

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli bileflenleri olan alg›lay›c›lar› tan›mlamak.
Alg›lay›c›lar analog makinelerdeki filmin yerini
alm›flt›r ve say›sal foto¤raf›n en önemli ve belirleyici bileflenidir. Alg›lay›c› en genel tan›m›yla
üzerine düflen ›fl›¤› elektriksel sinyallere dönüfltüren bir cihazd›r. Yüzeyindeki milyonlarca küçük ›fl›¤a duyarl› hücre sayesinde alg›lay›c›lar
üzerlerine düflen görüntüyü elektriksel sinyallere
dönüfltürür. Ifl›¤›n rengine de¤il, sadece fliddetine karfl› duyarl› olan bu hücrelerin üzerinde renkli foto¤raf oluflumunu sa¤layan renkli mozaik filtreler bulunmaktad›r. Alg›lay›c›lar›n boyutlar› görüntü kalitesi aç›s›ndan önemlidir ve farkl› standartlarda olabilir.
Alg›lay›c› türlerini ve özelliklerini aç›klamak.
Alg›lay›c›lar›n üretimi son derece hassas, yüksek
teknoloji gerektiren ve maliyetli bir ifltir. Alg›lay›c›lar üretim teknikleri bak›m›ndan iki ana grupta incelenebilir. Bunlar CCD ve CMOS’tur. Günümüzde her iki teknikle de üretilen oldukça
kaliteli alg›lay›c›lar mevcuttur. Genellikle CCD
teknolojisi ile üretilen alg›lay›c›lar görüntü kalitesinin, CMOS alg›lay›c›lar ise h›z›n öncelikli oldu¤u durumlarda tercih edilir. Super CCD alg›lay›c›lar CCD teknolojisi ile üretilen daha geliflmifl
alg›lay›c›lard›r. Foveon X3 alg›lay›c›lar›n ise
renkli say›sal görüntü oluflturmak için yaraland›¤› yöntem geleneksel filmin çal›flma prensiplerini kullan›r.

N
A M A Ç

3

Say›sal foto¤rafç›l›kta kullan›lan dosya formatlar›n› s›ralamak.
Alg›lay›c› üzerine düflen görüntünün rengini ve
parlakl›¤›n› gerçe¤e yak›n flekilde kaydedebilmek için her bir piksel üzerine düflen ›fl›¤›n 24bitlik bir veri olarak kaydedilmesi gerekir. Milyonlarca pikselden oluflan bir görüntü söz konusu
oldu¤unda on milyonlarca bitlik verinin kaydedilmesi gerekir. Bu, çözünürlük artt›kça dosya
boyutunun da artaca¤›, yani foto¤raf›n haf›za kart› ya da sabit disk üzerinde daha büyük bir alan
kaplayaca¤› anlam›na gelir. Kullan›lan foto¤raf
makinesinin teknolojisine de ba¤l› olarak say›sal
görüntü 3 farkl› flekilde kaydedilebilir: RAW format›nda, S›k›flt›rmas›z ya da Kay›pl› S›k›flt›rma
ile.

98

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m
1. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal foto¤raf makinelerinde filmin yerini alan elemand›r?
a. Objektif
b. Analog/Say›sal çevirici
c. Haf›za kart›
d. Alg›lay›c›
3. LCD ekran
2. Say›sal foto¤raf makinelerinde görüntüyü say›sal sinyallere çeviren bileflene ne ad verilir?
a. Bakaç
b. CCD Alg›lay›c›
c. Objektif
d. Analog/Say›sal çevirici
e. Mikro mercekler
3. Afla¤›dakilerden hangisi görüntü kalitesinin yükselmesini sa¤lamaz?
a. Çözünürlü¤ün artmas›
b. Alg›lay›c› yüzeyinin büyümesi
c. Ifl›¤a duyarl› hücrelerin küçülmesi
d. Efektif çözünürlü¤ün artmas›
e. Dinamik aral›¤›n genifllemesi
4. Alg›lay›c› üzerinde yer alan sadece görüntü oluflturmak amac›yla kullan›lan piksellerin say›s› afla¤›dakilerden hangisini ifade eder?
a. Toplam çözünürlük
b. Dinamik aral›k
c. Bit derinli¤i
d. Efektif çözünürlük
e. Mega piksel
5. Alg›lay›c›da her bir piksel üzerine düflen ›fl›¤›n parlakl›¤›n›n, siyah ile beyaz aras›nda ne kadar genifl bir
yelpazeye göre tan›mlanabilece¤ini afla¤›dakilerden
hangisi belirler?
a. Dinamik aral›k
b. Kontrast
c. Parlakl›k
d. Çözünürlük
e. Filtreler

6. Afla¤›daki alg›lay›c› türlerinden hangisi renkli görüntü oluflturmak için di¤erlerinden farkl› bir yöntem
kullanmaktad›r?
a. CMOS
b. CCD
c. Super CCD
d. Foveon
e. Bayer
7. Analog/Say›sal dönüflümü ›fl›¤a duyarl› hücre içinde
gerçeklefltirdi¤i için görüntüyü ifllemede daha etkin olan
alg›lay›c› türü afla¤›dakilerden hangisidir?
a. CMOS
b. CCD
c. Super CCD
d. Foveon
e. RGB
8. Her bir hücre içinde yüksek ve düflük hassasiyetli iki fotodiyot içeren alg›lay›c› türü afla¤›dakilerden
hangisidir?
a. CCD
b. CMOS
c. Super CCD
d. CFM
e. Foveon
9. Foto¤raf makinesinin üretebilece¤i maksimum miktarda veriyi içerdi¤i için “say›sal negatif” olarak adland›r›lan format afla¤›dakilerden hangisidir?
a. TIFF
b. JPEG
c. RAW
d. PNG
e. PDF
10. Afla¤›dakilerden hangisi kay›pl› s›k›flt›rma kullanan
bir dosya format›d›r?
a. RAW
b. JPEG
c. RAW
d. TGA
e. PSD

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

99

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›

1. d

S›ra Sizde 1
RAW format› foto¤raf üzerinde normal koflullarda ifllemcinin yapt›¤› beyaz ayar›, keskinlik ve pozlama ile
ilgili düzeltmelerin kullan›c› taraf›ndan yap›lmak istendi¤i durumlarda, foto¤raf üzerinde maksimum kontrole
sahip olmak için tercih edilebilir. TIFF format› görüntü
kalitesinin önemli oldu¤u bask› amaçl› çekilen foto¤raflarda tercih edilebilecek bir format iken kay›pl› s›k›flt›rmal› JPEG format› küçük dosya boyutunun daha
önemli oldu¤u ve bir noktaya kadar kalite kayb›n›n belirgin olmayaca¤› ekranda görüntülenecek foto¤raflarda tercih edilebilecek bir formatt›r.

2. d
3. c
4. d
5. a
6. d
7. a
8. c
9. c
10. b

Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c›lar” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c›lar” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c›lar” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c›lar” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c›lar” konusunu
yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c› Türleri”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c› Türleri”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Alg›lay›c› Türleri”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Dosya Formatlar›”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Dosya Formatlar›”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.

Yararlan›lan Kaynaklar
Busch, D. (2009). Mastering Digital SLR Photography.
Boston: Thomson Course Technology PTR.
Simon, D. (2004). Digital Photography Bible.
Indianapolis: Wiley Publishing, Inc.
White, R.(2007). How Digital Photography Works.
Indianapolis: Quei.
http://www.dpreview.com/
http://www.imaging-resource.com/
http://www.nikonusa.com/

100

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Seçilmifl Foto¤raflar

LEVEND KILIÇ

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

101

102

HÜSEY‹N ERYILMAZ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

MEHMET BAYSAN

103

104

CAN TEZOL

Say›sal Foto¤rafa Girifl

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

CAN TEZOL

105

106

EMRE KOÇAK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

B‹ROL KAYRAK

107

108

ALPER EL‹TOK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

4. Ünite - Alg›lay›c›lar

B‹ROL KAYRAK

109

5

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

Amaçlar›m›z

N
N
N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal foto¤raf makinelerinin netleme sistemlerini aç›klayabilecek,
Say›sal foto¤raf makinelerinin pozlama seçeneklerini tan›mlayabilecek,
ISO h›z› kavram›n› ve kullan›m›n› aç›klayabilecek,
Beyaz ayar› sisteminin seçeneklerini ve kullan›m›n› aç›klayabilecek,
Flafl türlerini ve kontrol sistemlerini aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip
olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar
• Otomatik Netleme
• Örtücü Önceli¤i
• Diyafram Önceli¤i

• ISO ve ASA De¤eri
• Beyaz Ayar›
• Bütünleflik Flafl

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa
Girifl

Say›sal Foto¤raf
Makinelerinin
Kontrol Sistemleri





NETLEME S‹STEM‹
POZLAMA S‹STEM‹
ISO HIZI KONTROL S‹STEM‹
BEYAZ AYARI S‹STEM‹
FLAfi KONTROL S‹STEM‹

Say›sal Foto¤raf
Makinelerinin Kontrol
Sistemleri
N

NETLEME S‹STEM‹
A M A Ç

1

Say›sal foto¤raf makinelerinin netleme sistemlerini aç›klamak.

Foto¤raf makinelerinin pozlama an›nda görüntüyü net kaydedebilmeleri için bir
netleme sistemine gereksinimi vard›r. “Fixnet” diye tan›mlanan basit yap›daki foto¤raf makinelerinin genellikle bir netleme sistemi bulunmaz. Bunlar, amatör kullan›m için üretilmifl bütünleflik objektif sistemine sahip olan makinelerdir. Geleneksel ve say›sal olarak tan›mlanan profesyonel ya da yar› profesyonel bütün foto¤raf makinelerinde bir netleme sistemi vard›r.
Netleme sistemleri foto¤raf makinelerinin de¤ifltirilebilir objektifleri üzerinden
kontrol edilebildi¤i gibi, baz› makinelerde de gövde üzerinden kontrol edilirler.
Makine gövdesi üzerinden kontrol edilebilen netleme sistemleri otomatik netleme
“Autofocus” olarak tan›mlan›rlar. Say›sal foto¤raf makinelerinin netleme mant›¤›
ile geleneksel makinelerin netleme mant›¤› farkl› iflledi¤i için, say›sal foto¤raf çekimlerinde genellikle bir netlik problemi yafland›¤› bilinen bir gerçektir ve birçok
foto¤rafç› için sorun oluflturur. Bu sorunun çözümünde uygulanan etkili yöntemlerden birisi, seri çekim yapmakt›r. Bir konuyu görüntülerken tek kare çekmek yerine seri çekim kullanarak arka arkaya bir kaç kare çekmek, netlik sorununun afl›lmas›nda etkili bir çözüm olabilmektedir. Bu yüzden, tekrar çekilmesi mümkün
olamayacak görüntüleri kaydederken bu yöntemi kullanmakta yarar vard›r.
Foto¤raf makineleri üzerinden kontrol edilebilen netleme sistemlerinin farkl›
netleme seçenekleri vard›r. Bu seçenekler otomatik netleme süreci için tek dokunufl ve süreklilik sa¤layan netleme gibi özellikler tafl›r ve ifllevlerini tan›mlayan
sözcüklerden al›nan farkl› harflerle tan›mlan›rlar (Foto¤raf 5.1).

112

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 5.1
Netleme noktas›
seçenekleri.

(S) Tek Dokunufl ‹le Netleme (Single)

Foto¤raf 5.2
Otomatik netleme
kilidi ile çerçeve
de¤ifltirme.

‹ngilizce tek anlam›na gelen “single” sözcü¤ünün bafl harfi ile kodlanan bu uygulama kullan›ma al›nd›¤›nda, foto¤raf çekim aflamas›nda tek dokunufl ile netleme gerçekleflir. Çekimi yap›lacak alan belirlendikten sonra, çekim dü¤mesine dokunuldu¤u anda netleme ifllemi otomatik olarak gerçekleflir. Parmak çekim dü¤mesinden
kald›r›lmad›¤› sürece de, görüntü alan› de¤ifltirilse bile, netlik de¤iflmez. Bu özellik
genellikle netleme noktas›n›n, net ç›kmas› istenmeyen bir alana denk gelmesi durumunda kullan›m kolayl›¤› sa¤lar. Bu tür durumlarda foto¤rafç› çekim alan›n› dikkate almaks›z›n netlik noktas›n›, net yapmak istedi¤i obje üzerine getirerek çekim
dü¤mesine dokunur. Netleme gerçeklefltikten sonra, parma¤›n› çekim dü¤mesinden kald›rmadan as›l çekmek istedi¤i alan› görüfl aç›s›na al›r. S modunun kullan›m›nda, görüfl aç›s› de¤iflti¤i halde, netlik noktas› de¤iflmeyecektir (Foto¤raf 5.2).

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

113

(C) Sürekli De¤iflen Netleme (Continuous)
‹ngilizce’de “sürekli” anlam›na gelen “continuous” sözcü¤ünün bafl harfi ile kodlanan bu uygulama kullan›mda oldu¤unda ise, parmak çekim dü¤mesine dokundu¤u anda netleme ifllemi gerçekleflmektedir. Ancak, görüntü alan›n›n de¤iflmesi durumunda, netlik noktas› da de¤iflecektir. Bu çekim modunda SIRA
parmak
S‹ZDEçekim dü¤mesinden kalkmasa da netlik noktas› sürekli de¤iflebilir durumdad›r. Bu mod özellikle, harket halinde bir objenin izlenmesi ve görüntülenmesi aflamas›nda yararl›
D Ü fi Ü N E L ‹ M
olacakt›r. Foto¤rafç›n›n hareketli bir objeyi izlemesi, ya da foto¤rafç›n›n bizzat hareket halinde olmas› durumlar›nda, sürekli netleme ayar›, foto¤rafç›ya kolayl›k
S O R U
sa¤layacakt›r.
Baz› say›sal foto¤raf makinelerinde, AF-L harfleri ile tan›mlanan Otomatik
kilidi
D ‹ K K A netleme
T
özelli¤i bulunmaktad›r. Bu kilit, netleme s›ras›nda otomatik netlemeyi devre d›fl› b›rakabilmek için kullan›l›r. Foto¤rafç› sürekli de¤iflken netleme özelli¤iniSIRA
(C) S‹ZDE
kullan›rken, makinenin görüfl aç›s› de¤ifltikçe, ya da görüntü içinde yer alan objeler hareket ettikçe, netlik noktas› da sürekli olarak de¤iflecektir. Bu durumda makine de sürekli olarak netleme
noktas›n› de¤ifltirerek istedi¤imiz noktan›n net kalmas›n› engelleyece¤i
gibi, fazladan
AMAÇLARIMIZ
enerji harcayacakt›r. Oysa, AF-L butonuna bas›ld›¤›nda, netlik en son netlenen noktada kalacak, görüfl aç›s› de¤iflse de netlik de¤iflmeyecektir.

N N

K ‹ T A P

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

(M) Objektif Üzerinden el ‹le Netleme (Manual)
‹ngilizce’de “el ile” anlam›na gelen “manual” sözcü¤ünün bafl harfi ile tan›mlanan
TELEV‹ZYON
bu seçenek ise, foto¤rafç›n›n otomatik olarak tek ya da sürekli netleme olanaklar›n› kullanmak istememesi durumunda kullanaca¤› seçenektir. M seçene¤inde foto¤rafç› otomatik netlemeyi devre d›fl› b›rakarak, eliyle çekim dü¤mesini kontrol
‹ N T E R N E T Bu seçeederken, di¤er eli ile objektif üzerinden netleme yapmak durumundad›r.
nek, foto¤rafç›n›n netleme ve çekim al›flkanl›klar›na ba¤l› olarak, istedi¤i taktirde
elle çal›flmas›na f›rsat› sa¤lad›¤› için önemlidir.
El ile netleme seçene¤i, foto¤rafç›n›n özellikle netsiz foto¤raflar çekmek istemesine ya da istedi¤i biçimde netlik sa¤layabilmesine olanak tan›d›¤› için, ço¤u zaman
vazgeçilmez bir seçenektir. Bu özel durumlara örnek vermek gerekirse, foto¤raf
makinesinin otomatik netlik yapmak için referans noktas› bulamad›¤› yüzeyler, gece foto¤raflar›nda otomatik netleme için yeterince ayd›nl›k referans noktas›n›n olmay›fl› gibi konular örnek verilebilir. Ayr›ca, foto¤raf makinesinin sessiz çal›flmas›
gereken ve netlik yapan motorun sesinin rahats›zl›k yaratabilece¤i tiyatro, konser
gibi sessiz ortamlarda el ile netleme seçene¤i önemli bir kolayl›k sa¤lamaktad›r.
Baz› say›sal foto¤raf makinelerinin sa¤lad›¤› bir baflka yarar› da, pozlamada tarama yapmay› sa¤layan BKT “pozlama deste¤i” seçene¤ini hat›rlatan, BKT (netleme deste¤i) seçene¤idir. BKT seçene¤i el ile netleme yap›lan durumlarda kullan›ld›¤› taktirde, normal netlik yap›lan noktan›n önünde ve arkas›nda kalan iki ayr›
noktan›n da netlenmifl olarak görüntülenmesi mümkün olmaktad›r. Di¤er bir deyiflle makine program›, netlik noktas›n› de¤ifltirerek alternatif foto¤raflar çekebilmektedir (Foto¤raf 5.3).

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

114

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 5.3
Otomatik netleme
taramas›.

115

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

S‹ZDE
El ile netleme seçene¤inin makinenin pil tüketimi ile bir iliflkisi varSIRA
m›d›r?
Tart›fl›n›z.

Netlik Ayar›nda Gövde Objektif ‹liflkisi

1

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Foto¤raf teknolojisinin geliflmesi ile ortaya ç›kan yeniliklerden biri de netleme
modu ayar›n›n gövdenin yan› s›ra objektif üzerinden de kontrol edilebilir hale gelS O R U
mesidir. Bu özellik foto¤rafç›ya baz› konularda pratik kullan›m olana¤› sa¤larken,
baz› durumlarda da sorunlara yol açabilmektedir. E¤er foto¤rafç› dikkatsiz oldu¤u
D ‹ K Kolmas›
AT
bir anda bu sorunu yaflarsa, çekti¤i foto¤raflar›n tamam›n›n netsiz
tehlikesiyle karfl› karfl›ya kalacakt›r. Sözünü etti¤imiz sorun, makine gövdesi üzerinde yer
SIRA S‹ZDE
alan netleme seçene¤i ile, objektif üzerinde yer alan netleme kontrol
ayar›n›n yanl›fl kullan›m›d›r.
AMAÇLARIMIZ

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

N N

K ‹ T A P

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

Foto¤raf
5.4
AMAÇLARIMIZ

Objektif otomatik ve
el ile netleme
seçene¤i. K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

Foto¤rafç› çal›flma an›nda makine gövdesi üzerinde yer alan netleme seçene¤ini
zaman zaman M (El ile netleme) ayar›nda b›rakarak çal›fl›rken, zaman zaman da
bu ayar› objektif üzerinden yapabilmektedir. Ancak el ile netleme ayar›ndan vazgeçildi¤i anda bu de¤ifliklik her iki taraftan da yap›lmad›¤› taktirde, netleme sistemi devreye giremez. Foto¤rafç› bu durumun fark›nda olmayaca¤› için, foto¤raflar
bulan›k olarak çekilir. Bu sorun, kullan›lan objektifin normal ya da uzun odak
uzakl›kl› olmas› durumunda çabuk farkedilebilir. Kullan›lan objektif k›sa odak
uzakl›kl› yani genifl aç›l› bir objektif ise, netlemenin yap›lmad›¤› anlafl›lamayacak,
foto¤raflar bilgisayar ortam›nda incelenirken netsizlik farkedilebilecektir. Bu yüzden foto¤rafç›n›n çal›fl›rken kontrolü bütünüyle elde tutmas›, iflini flansa b›rakmamas›, do¤ru sonuç almas› aç›s›ndan önemlidir.

Netleme Bölgesi Seçenekleri
Foto¤raf makinelerinin netleme sistemlerinde, foto¤rafç›ya kolayl›k sa¤lamak amac›yla farkl› seçenekler sunulmufltur. Bu seçenekler, çekimi yap›lan görüntü alan›n›n tamam›n›n dikkate al›nmas›n› sa¤layan ayar modundan, tek bir noktadan netleme yap›lamas›na olanak sa¤layan moda kadar farkl›l›k göstermektedir. Foto¤rafç›, çekim yapt›¤› konunun içeri¤ine göre netleme modu seçimi yaparak çal›flma sü-

116

Say›sal Foto¤rafa Girifl

recini kolaylaflt›rabilir. Bu seçeneklerin kullanabilece¤i durumlar› bir do¤a foto¤raf› ve bir stüdyo foto¤raf› ile örneklendirelim. Bir foto¤rafç›n›n do¤ada çal›flt›¤›n› ve
manzara içerikli foto¤raflar çekti¤ini varsayal›m. Bu tür foto¤raflarda derinli¤i fazla olan alanlar çekildi¤i için, genellikle netleme sorunu yaflanmaz. Do¤a foto¤raf›nda kullan›lan objektifler genellikle standart (normal aç›) ve k›sa odak uzakl›kl›
(genifl aç›) objektiflerdir. Bu tür objektiflerde yaklafl›k 20-25 metreden sonra her
fley nettir. Di¤er bir deyiflle, netlik sonsuza kadar gider. Böyle bir çekim yaparken,
tek bir noktadan netlik yapmak gibi bir gereksinim do¤maz. Bu yüzden genellikle bütün görüntü alan›n› kapsayan netlik seçene¤i kullan›l›r (Foto¤raf 5.5).
Foto¤raf 5.5
BEK‹R OKSAY.
Genel alan netleme
seçene¤i.

fiimdi de stüdyo ortam›nda çekim yap›ld›¤›n› düflünelim. Sonsuz fon üzerinde
bir objenin foto¤rafland›¤› çal›flmada, foto¤rafç› büyük olas›l›kla tek bir noktadan
ölçüm yapan netleme seçene¤ini kullanacakt›r (Foto¤raf 5.6).

117

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Foto¤raf 5.6
Tek noktadan
netleme seçene¤i.

Nesnenin bulundu¤u zemin düz, dokusuz bir zemin olaca¤› için, netleme sistemine referans olacak bir nokta yoktur. Bu tür durumlarda, makinenin netleme
sistemi referans noktas› ararken sürekli olarak ileri geri hareket eder, referans alabilece¤i bir nokta bulamaz. Fakat tek noktay› referans alarak netleme yapan (spot)
seçenek kullan›ld›¤›nda sorun yaflanmaz. Netleme noktas›n›n yeri, objenin üzerine
gelecek flekilde ayarland›¤› taktirde netleme do¤ru noktadan yap›lacak ve foto¤raf
beklendi¤i gibi net çekilebilecektir. Hatta istenen net alan derinli¤i de bu sayede
daha kesin s›n›rlarla belirlenebilir. Tek noktan›n referans al›nd›¤› seçenek ile bütün alan› dikkate alan seçenek aras›nda da farkl› netleme alan ayarlar› bulunmaktad›r. Bunlar foto¤rafç›ya kendi çal›flma al›flkanl›klar› ya da kiflisel tercihleri gibi
nedenlerle seçim flans› tan›mas› aç›s›ndan önemli ve yararl›d›r.

N

POZLAMA S‹STEM‹
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin pozlama seçeneklerini tan›mlamak.

Pozlama kavram›n›n, ›fl›¤a karfl› duyarl› malzemenin ›fl›ktan etkilenmesi, foto¤raf
makinesinde film, agrandizörde de foto¤raf ka¤›d›na ›fl›k düflürülerek görüntünün
oluflmas› olarak tan›mland›¤›n› hat›rlayacaks›n›z. Say›sal foto¤raf makinelerinde de
alg›lay›c› yüzeyine ›fl›k düflürülmesi süreci, pozlama olarak tan›mlan›r. Bu süreçte
›fl›¤›n alg›lay›c› üzerine düflürülme koflullar›n› belirleyen mekanizma, pozlama sisteminin seçeneklerini oluflturmaktad›r. Bu seçenekler de, netleme sisteminde oldu¤u gibi, ifllevlerini aç›klayan ‹ngilizce sözcüklerin ilk harfleriyle tan›mlan›rlar.
Foto¤rafç› özel etkiler elde etmek amac›yla kendisine sunulan farkl› pozlama seçeneklerinden yararlan›r (Foto¤raf 5.7).

118

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 5.7
Örtücü h›z›
seçenekleri butonu.

(P) Program Seçene¤i

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

P seçene¤i, foto¤raf çekim an›nda, bütün ayar sistemlerinin makineye üretici firma
taraf›ndan yüklenmifl yaz›l›m taraf›ndan kontrol edilmesini sa¤lar. Genellikle ›fl›k
koflullar›n›n s›kl›kla de¤iflti¤i durumlarda seri çekim yap›lan çal›flmalarda kullan›l›r. Program seçene¤i, bilgisayar yaz›l›m› taraf›ndan kontrol edilmesi nedeniyle, insandan daha h›zl› karar verme ve uygulama flans›na sahiptir. Örtücü ve diyafram
de¤erlerinin belirli bir mant›k çerçevesinde birlikte kullan›m›n› sa¤layan program
seçene¤inin kendi içinde de farkl› türleri bulunmaktad›r. Bunlar “P Dual”, “P” ya
SIRA farkl›
S‹ZDE kolayl›klar sa¤layan seçeneklerdir.
da “P-Hi” gibi,
Program kullan›m›na benzer özellikler tafl›yan bir baflka seçenek ise, “Auto”
modudur. DÖzellikle
amatör ya da yar› profesyonel makinelerde kullan›lan Auto
Ü fi Ü N E L ‹ M
modunda, program modunda yap›labilen baz› ayar müdahaleleri yap›lamaz. Bu
mod daha çok makine kullan›m› ve foto¤raf konusunda bilgisi olmayan bütünüyS O R U
le amatör kullan›c›lar
için haz›rlanm›fl bir seçenektir.
Say›sal foto¤raf
Program ya da di¤er otomatik pozlama modlar› kullan›rD ‹ K makinelerinde
KAT
ken, AE-L harfleri ile tan›mlanan (Automatic Exposure Lock) Otomatik pozlama kilidi devreye sokulabilir. Program modlar›nda, deklanflöre yar›m dokunuldu¤unda ›fl›k ölçümü yaSIRA S‹ZDE
p›l›r. Ölçüm yap›ld›¤› anda AE-L butonuna bas›lmas› durumunda, yap›lan ölçüm, belle¤e
al›n›r. Daha sonra görüfl aç›s›n›n ya da ›fl›k koflullar›n›n de¤iflmesi, çekim de¤erini de¤ifltirmez. Foto¤raf,
ilk yap›lan ve belle¤e al›nan ölçüme göre çekilecektir. AE-L özelli¤i ProgAMAÇLARIMIZ
ram modunun yan› s›ra diyafram ve örtücü öncelikli çekim modlar›nda da kullan›labilmektedir.

N N

K ‹ T A P

(A) Diyafram Öncelikli Seçenek
TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹ngilizce “aperture” sözcü¤ününün ilk harfi ile tan›mlan›r. Sözcü¤ün Türkçedeki
T E L E V ‹ Z Y O Nya da “aç›kl›k” olarak kullan›lmaktad›r. Baz› foto¤raf makinekarfl›l›¤›, “diyafram”
lerinde “Av” harfleri (Aperture value) ile tan›mlanmaktad›r. Daha önceki derslerimizden hat›rlanaca¤› gibi diyafram, net alan derinli¤inin belirlenmesini sa¤layan
en önemli faktörlerden biridir. Diyafram aç›kl›¤› küçüldükçe, (di¤er bir deyiflle, sa‹NTERNET

119

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

y›sal de¤eri büyüdükçe) foto¤raftaki net alan derinli¤i artmaktad›r. Tersi durumda
ise, diyafram aç›kl›¤› büyüdükçe, net alan derinli¤i azalmaktad›r. ‹flte bu özellik,
otomatik çekimlerde foto¤rafç›n›n görüntüledi¤i konuda net alan derinli¤ini belirlemesine olanak sa¤lar. Di¤er bir deyiflle, otomatik çekim seçeneklerinden, diyafram› foto¤rafç›n›n belirlemesine olanak sa¤layan çekim modu, (A) harfi ile tan›mlan›r. Bu modun kullan›m›nda foto¤rafç› amac›na en uygun olan diyafram aç›kl›¤›n› makine üzerinden belirler. Foto¤raf makinesinin pozometre sistemi de, belirlenen diyafram aç›kl›¤›na uygun olan örtücü de¤erini belirleyerek devreye sokar. Bu
durumda, foto¤raf çekiminde pozlama ayar› otomatik olarak yap›lm›fl ancak, diyafram aç›kl›k de¤erini foto¤rafç› belirlemifl olur.

(S) Örtücü Öncelikli Seçenek
Örtücü, ‹ngilizce “Shutter” sözcü¤ünün dilimizdeki karfl›l›¤›d›r. “S” harfi ise, örtücü öncelikli çekim modunu tan›mlar. Baz› foto¤raf makinelerinde “Tv” harfleri
(Time value) ile tan›mlanmaktad›r. Bu mod, foto¤raf makinesinin ›fl›k geçirme
sürecinin belirlenmesini sa¤lar. Foto¤rafç›, alg›lay›c› üzerine ne kadar süre ile
›fl›k düflürece¤ini belirlerken, örtücü düzene¤ini kullan›r. Örtücünün en önemli
ifllevlerinden biri, hareketli objelerin çekiminde ortaya ç›kar. Hareketli bir objenin hareketi dondurulabilece¤i gibi, blur ad› verilen netsiz bir görüntü olarak
da kaydedilebilir (Foto¤raf 5.8).

Blur: Hareketli objelerin
foto¤raflanmas› s›ras›nda,
örtücünün uzun süre aç›k
b›rak›lmas› nedeniyle oluflan
netsiz görüntü. “Blurred
effect” ad› verilen bu etki,
hareketten kaynaklanan
netsizlik olarak da
tan›mlanmakta ve foto¤rafa
dinamik bir etki katt›¤› için,
s›kl›kla kullan›lmaktad›r.

Foto¤raf 5.8
‹NC‹ fiAHBAZ.
Düflük örtücü h›z›
ile blur etkisi.

Düflük ›fl›k koflullar›nda, flafl ya da ek bir ayd›nlatma kullanmaks›z›n foto¤raf
çekimi yap›lmas› gerekebilir. Bu tür foto¤rafik etkiler istenmesi durumunda foto¤rafç›n›n yapmas› gereken fley, örtücü ayar›na kendisinin karar vermesidir. Otomatik pozlama modlar›ndan biri olan “S” modunda örtücü h›z› foto¤rafç› taraf›ndan
belirlenirken, diyafram aç›kl›¤›, makinenin ›fl›kölçeri taraf›ndan belirlenir. Bu modun kullan›m›n› gerektiren nedenlerden biri de, günbat›m› gibi, düflük ›fl›k koflullar›nda flafl kullanma zorunlulu¤unun do¤mas›d›r. Günbat›m› renklerinin flafl kullan›m›na ra¤men kaydedilebilmesi, ancak düflük örtücü h›zlar› ile mümkün olabilmektedir. Foto¤rafç›, flafl› dolgu ›fl›¤› olarak kullanarak, ön plandaki objeyi ayd›nlat›r. Arka planda kalan günbat›m› renkleri ise örtücü öncelikli seçenek sayesinde,
düflük örtücü h›z› seçilerek kaydedilebilir.

120

Say›sal Foto¤rafa Girifl

(M) El ‹le Ayar Seçene¤i
Manuel sözcü¤ünün ilk harfi “M” ile tan›mlanmaktad›r. Foto¤raf çekiminde hem
örtücü süresinin, hem de diyafram aç›kl›k de¤erinin belirlenmesini foto¤rafç›ya b›rakan seçenektir. Foto¤rafç› örtücü öncelikli ya da diyafram öncelikli seçene¤i tercih edebilir. Hangisine öncelik verirse versin, di¤er de¤eri makinenin ›fl›kölçeri
arac›l›¤›yla belirleyecektir. Di¤er modlardan belirgin fark›, bütün de¤erlerin el ile
foto¤rafç› taraf›ndan ayarlanmas›n›n zorunlulu¤udur. Bu durum, baz› foto¤raf çekimlerinde sorun yaratabilmektedir. Özellikle haber foto¤rafç›l›¤›nda ve an foto¤raf› olarak tan›mlanan foto¤raflar›n çekiminde zaman kayb› yaratabilme olas›l›¤›
nedeniyle, dikkatli olunmal›d›r. El ile ayar seçene¤inin en belirgin kolayl›klar›ndan
biri, diyafram ve örtücü ayarlar›na kolay müdahale edilebilir olmas› nedeniyle,
pozlama de¤eri üzerinde çok çabuk de¤ifliklik yap›labilmesidir. El ile ayarlaman›n
getirdi¤i di¤er kolayl›k ise, do¤ru pozlaman›n yan› s›ra aç›k ve koyu pozlamalar›n
da (poz tarama) k›sa sürede çekilebilmesine olanak sa¤lamas›d›r; foto¤rafç›, do¤ru pozu çektikten sonra hemen diyafram ya da örtücü üzerinden de¤ifliklik yaparak di¤er pozlama alternatiflerini de k›sa sürede çekebilir.

(B) Süresiz Pozlama
“B” modu, “Bulb” sözcü¤ünden al›nm›flt›r ve süresiz pozlamay› tan›mlamaktad›r. B
modunda makine ya da ›fl›kölçer taraf›ndan verilen belirgin bir süre ya da diyafram aç›kl›¤› bulunmamaktad›r. Bu modun kullan›m›nda süre tamamen foto¤rafç›n›n insiyatifine ba¤l›d›r. Günümüzde kullan›lan say›sal foto¤raf makineleri genellikle otuz saniyeye kadar pozlamalar› otomatik olarak yapabilmektedir. Otuz saniyeden uzun süreler için ise, B modu kullan›l›r. Sürenin üst s›n›r› yoktur, foto¤rafç› çekim dü¤mesine dokunarak pozlamay› bafllat›r, elini çekim dü¤mesinden çekti¤i anda ise, pozlama sona erer. Özellikle gece foto¤raflar›nda, uzun süreli pozlamalar yap›lmas› gerekti¤inde B modu kullan›lmaktad›r. Pozlama süresi ise, foto¤rafç›n›n yapaca¤› hesaplamalar ya da önceden edinilmifl deneyimlerle belirlenir. B
modunda yap›lan çekimlerde, hiç hissedilmeyen çok küçük sars›nt›lar bile foto¤raf›n netlik kalitesini bozabilir. Bu nedenle, üçayak kullan›lmal›; ayr›ca, çekim dü¤mesi uzatma kablosu ya da otomatik zamanlama ayar› kullan›larak, makineye
do¤rudan temas etmeden çekim gerçeklefltirilmelidir.
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

2

Pozlamada tam
ya da program modunu kullanarak foto¤raf çekmek ile, el ile
SIRA otomatik
S‹ZDE
ayar modunu kullanarak foto¤raf çekmek aras›nda nas›l bir farkl›l›k vard›r? Tart›fl›n›z.
D Ü fi Ü N E L ‹ M
Özel Seçenekler

Geleneksel film kullan›m›nda oldu¤u gibi, say›sal foto¤raf makinelerinde de farkl›
O R U
konular içinS belirlenmifl
farkl› otomatik çekim modu seçenekleri bulunmaktad›r.
Özellikle amatör kullan›c›lar› hedefleyen bu seçenekler detayl› ayarlamalar yapmaks›z›n, kolay foto¤raf çekmeye olanak sa¤lamaktad›r. Portre, manzara, hareketD‹KKAT
li obje, ve makro foto¤raf gibi konular›n çekim modlar›nda diyafram aç›kl›klar›n›n,
hareketli konular ve gece çekimlerinde ise örtücü h›zlar›n›n öncelikli belirleyici olSIRA S‹ZDE
du¤u söylenebilir
(Foto¤raf 5.9).

N N

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

121

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Foto¤raf 5.9
Özel örtücü
seçenekleri butonu.

Pozlama Telafisi
Pozlama modlar›ndan otomatik olanlar›n kullan›m›nda karfl›lafl›lan en temel sorun,
pozlaman›n do¤ru sonuç vermeme olas›l›¤›d›r. Ifl›k ölçümünde kullan›lan spot,
matris ya da merkez a¤›rl›kl› ölçüm sistemleri, ço¤u zaman do¤ru sonuç verir. Ancak zaman zaman baz› sapmalar da oluflabilmektedir. Örne¤in, spot ölçüm kullan›m› s›ras›nda ölçüm noktas›n›n, foto¤raftaki genel ›fl›k durumuna uymamas›; matris ölçüm kullan›m›nda karanl›k bir fon önünde aç›k renk bir nesnenin ya da ayd›nl›k bir zemin üzerinde koyu renk bir objenin foto¤raflanmas› gibi durumlarda;
zoom objektif kullan›m›nda ani de¤ifliklikler yap›lmas› durumunda, ›fl›kölçerler
do¤ru sonuç vermeyebilir. Çekilen foto¤raflar kimi zaman, beklenenden daha koyu ya da daha parlak olabilir. Bu sorunun çözümü, “pozlama telafisi” seçene¤i ile
mümkündür. Foto¤raf›n beklenenden koyu olmas› durumunda (+) seçene¤i, beklenenden parlak olmas› durumunda da (-) seçene¤i kullan›larak otomatik pozlamaya el ile müdahale edilebilir. Bu durumdaki müdahale oran› da, yar›m, bir durak gibi oranlarda art›r›labilmekte ve genellikle üç durak kadar müdahale edilebilmektedir.
Pozlama telafisinin kullan›m›na en çok gereksinim duyulabilecek konular ise,
kar kapl› do¤ada çekilen bir insan portresi ya da gece karanl›¤›nda sokak lambas›n›n alt›nda bir modelin foto¤raflanmas› olabilir. Bu tür foto¤raflarda genel ayd›nlanma ile, as›l konunun ayd›nlanma oranlar› farkl› oldu¤u için, ›fl›kölçerlerin yan›lma oran› oldukça yüksektir.
Baz› say›sal foto¤raf makinelerinde pozlama telafisinin yan› s›ra, tek çekimde
do¤ru pozlaman›n yan›nda aç›k ve koyu pozlamay› da otomatik olarak kaydeden
bir seçenek bulunmaktad›r. Bu seçenek “bracketing” olana¤› sa¤laman›n yan›nda,
HDR foto¤raf üretmek amac›yla da kullan›labilmektedir (Foto¤raf 5.10).

Durak: Pozlama yap›l›rken
örtücü ya da diyafram
aç›kl›¤› seçiminde kullan›lan
say›sal de¤erler aras›ndaki
fark, “durak” olarak
tan›mlanmaktad›r. Örne¤in
30 ile 60 örtücü h›zlar›
aras›ndaki fark bir durak
iken, 8 ile 16 diyafram
aras›ndaki fark, arada 11
oldu¤u için, iki durakt›r.

122

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 5.10
Otomatik poz
telafisi seçene¤i.

N

ISO HIZI KONTROL S‹STEM‹
AM AÇ

3

ISO h›z› kavram›n› ve kullan›m›n› aç›klamak.

Daha önceki derslerden hat›rlayaca¤›n›z gibi, ISO (International Standards Organisation) Uluslararas› bir standart kurumunun belirledi¤i film h›z› de¤erlerini tan›mlar. Baz› yerlerde ASA (American Standards Association) de¤eri olarak da karfl›m›za ç›kabilir.
Say›sal foto¤raf makinelerini film kullanan makinelerden ay›ran en önemli özelliklerinden biri de, ISO h›z›n›n her an, her foto¤raf için de¤ifltirilebilir olmas›d›r.
Film kullanan foto¤raf makinelerinde bu özellik bulunmaz. Geleneksel foto¤rafç›l›kta ISO h›z›n› belirleyen, makineye tak›lan filmin kendisidir. Dolay›s›yla, film bitene kadar ait oldu¤u ISO de¤eri üzerinden foto¤raf çekilmesi gerekir. Ancak, film
bittikten sonra farkl› h›zda bir film tak›larak ISO de¤eri de¤ifltirilebilir.
Say›sal foto¤raf makinelerinde ise, durum bütünüyle farkl›d›r. ISO h›z› de¤iflikli¤i do¤rudan alg›lay›c› üzerinden yap›ld›¤› için, her foto¤rafta ayr› bir h›z seçilerek foto¤raf çekimi yap›labilir. Bu özellik, say›sal foto¤raf makinelerine çok önemli bir ayr›cal›k sa¤lamaktad›r. Güçlü bir günefl ›fl›¤› alt›nda çekim yap›l›rken genellikle, düflük ISO h›zl› bir film kullan›l›r. Bu s›rada karanl›k bir mekanda foto¤raf çekilmek istendi¤inde, düflük h›zl› film yeterli olmayacakt›r. Çözüm, filmi de¤ifltirmek ya da ikinci bir makine gövdesi kullanmakt›r. Ancak, say›sal makinelerde bu
sorun yoktur. Çok sert ›fl›k alt›nda 100 ISO de¤eri kullan›larak yap›lan çekimin hemen ard›ndan, karanl›k bir mekanda 1600 ya da 3200 gibi bir ISO h›z› kullan›larak
çekim yap›labilir (Foto¤raf 5.11).

123

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Foto¤raf 5.11
ASA/ISO h›z› seçim
menüsü.

ISO H›zlar›
ISO h›z de¤erleri, genellikle yavafl, orta ve h›zl› olarak üçe ayr›l›r. Yavafl olarak tan›mlanan ISO de¤erleri 25, 50, 64, 80, 100 ve 125 olarak tan›mlanabilir. Bu de¤erlerde yap›lan çekimlerde yüksek düzeyde keskinli¤e sahip foto¤raflar elde edilir.
Genellikle yüksek güçte ve kontrast ›fl›k de¤erleri alt›nda yap›lan foto¤raf çekimlerinde düflük h›zl› ISO de¤erleri kullan›l›r. Bu düzeyde çekilen foto¤raflarda gren
ya da kumluluk düzeyi (noise) çok düflüktür. Büyük boyutlu bas›lacak foto¤raflar›n çekimlerinde özellikle tercih edilir. Fakat, günümüzde üretilen say›sal foto¤raf
makinelerinde bu de¤erler henüz bütünüyle oluflturulmufl de¤ildir. En düflük gerçek de¤er, 100 ISO civar›ndad›r.
Orta h›z olarak Kabul edilen ISO de¤erleri ise, 160, 180, 200 ve 400’e kadar
olan de¤erlerdir. Bu ISO de¤erleri, genel kullan›m için uygundur. Kumluluk düzeyleri rahats›z edici olmayan ve orta düzeyde keskinlik ve kontrast sonuçlar veren de¤erlerdir. Say›sal foto¤raf makinelerinin kayda de¤er ço¤unlukta olan bölümü, 200 ISO de¤eri ile bafllamakta ve yüksek de¤erlere ulaflmaktad›r.
Yüksek h›z olarak Kabul edilen ISO de¤erleri ise, 800 ve üzerinde yer alan h›zlard›r. 1600, 3200 gibi ISO de¤erleri, günümüzde üretilen say›sal foto¤raf makinelerinde ulafl›lm›fl ve s›kl›kla kullan›lan h›zlard›r. Her makinede olmamakla beraber,
ulafl›lan bu yüksek h›z de¤erlerinde görece yüksek kaliteli foto¤raflar elde edilebilmektedir. Baz› say›sal makinelerin hem yüksek hem de düflük ISO de¤eri ile
çekti¤i foto¤raflar›n görüntü kaliteleri aras›nda çok belirgin farkl›l›klar yoktur.
Hatta, baz› yaz›l›m firmalar›, insan gözünün görme kapasitesine yak›n düzeyde duyarl›l›¤a sahip alg›lay›c›lar üretme çabas›nda olduklar›n› aç›klamakta, yak›n bir gelecekte bu düzeye ulafl›labilece¤i de tahmin edilmektedir. Say›sal foto¤raf›n çok k›sa bir zaman sürecinde ulaflt›¤› kalite düzeyi dikkate al›nd›¤›nda, sözü edilen kapasitelere ulafl›lmas› da sürpriz bir geliflme olmayacakt›r.
Yüksek ISO de¤erlerinde çekilen foto¤raflarda oluflan grenin bütünüyle
rahats›z edici olSIRA S‹ZDE
du¤u düflünülebilir mi? Tart›fl›n›z.

ISO Zorlama Seçenekleri

3

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Say›sal foto¤raf makinelerinin ISO h›zlar› makine türüne göre farkl›l›k göstermektedir. En düflük ve en yüksek ISO h›z›, makineye göre de¤iflebilmektedir.
PiyasaS O R U
ya yeni giren say›sal foto¤raf makinesi modellerinde en düflük ISO h›z›nda 100 de¤erine ulafl›l›rken, en yüksek ISO h›z› 3200 düzeyindedir. Bu say›sal de¤erler, her
D‹KKAT
geçen gün de¤iflmektedir.
SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

SIRA S‹ZDE

N N

S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

124

Say›sal Foto¤rafa Girifl

‹tme ve Çekme: Geleneksel
film foto¤rafç›l›¤›nda
kullan›lan bu teknikler,
filmin farkl› bir göreve
zorlanmas› olarak da
tan›mlanabilir. ‹tme ifllemi
örne¤in, 400 ISO de¤erinde
bir filmin 800, 1600 ya da
3200 gibi daha yüksek bir
de¤erde çekilmesi, oluflan
›fl›k kayb›n›n da banyo
süresinin uzat›lmas› yoluyla
telafisi esas›na dayan›r.
Çekme ifllemiyse itmenin
tersine, 100 ISO de¤erinde
bir filmin, 50 ya da 25 gibi
daha düflük bir de¤erde
çekilmesi ve fazla ›fl›k
giriflinin banyo süresinin
k›salt›lmas› yoluyla telafisi
esas›na dayan›r.

Geleneksel film foto¤rafç›l›¤›nda itme (push process) ve çekme (pull process)
olarak tan›mlanan bir uygulama vard›r. Bu uygulamada baz› filmler, olduklar›n›n
iki kat› ya da daha fazla duyarl›l›ktaym›fl gibi kullan›labilece¤i gibi (itme), oldu¤unun yar›s› duyarl›l›ktaym›fl gibi de (çekme) kullan›labilir. ‹flte say›sal foto¤raf makinelerinin ISO duyarl›l›klar›n›n kullan›m›nda da buna benzerlik gösteren bir uygulama vard›r. Bu uygulama, “boost” sözcü¤ü ile tan›mlanmakta ve en düflük ISO
h›z›n›n yar›ya düflürülmesi ile beraber, en yüksek ISO h›z›n›n da ikiye katlanmas›na olanak sa¤lamaktad›r. Baflka bir deyiflle, 100-3200 ISO aral›¤›ndaki bir say›sal
makineyi, 50-6400 ISO aral›¤›na tafl›maktad›r. Burada belirtilmesi gereken, bu uygulaman›n film teknolojisinde elde edilen kalite düzeyinde olmad›¤›, görüntü büyütme sürecindeki interpolasyon uygulamas›n›n film h›z›na uyarlanmas› olarak görülmesi gerekti¤idir. Uygulamada ISO de¤eri düflürüldü¤ünde dinamik ton aral›¤›
çok azalmakta, yükseltildi¤indeyse kumluluk oran› kabul edilmesi güç düzeylere
ulaflmaktad›r (Foto¤raf 5.12).

Foto¤raf 5.12
ASA/ISO h›z›
zorlama etkisi;
A: Normal h›z,
B: Zorlanm›fl h›z
(itme-800’den
3200’e).

125

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

N

BEYAZ AYARI S‹STEM‹
A M A Ç

4

Beyaz ayar› sisteminin seçeneklerini ve kullan›m›n› aç›klamak.

Say›sal foto¤raf makinelerini geleneksel olanlardan ay›ran en önemli özelliklerden
biri de, beyaz ayar› sistemidir. Film kullanarak foto¤raf çekilen dönemlerin en
önemli sorunlar›ndan biri, ortamdaki ›fl›k kaynak ya da kaynaklar›n›n zaman zaman, makinedeki film tipi ile uyum sa¤lamamas›d›r. Foto¤raf filmleri genellikle gün›fl›¤› ya da tungsten ›fl›k koflullar›nda foto¤raf çekmek üzere üretilmektedir. Ortam ›fl›¤› ile filmin uyumlu olmamas› durumunda,renkler do¤al tonlar›yla görüntülenemezler. Dolay›s›yla, do¤ru renk elde etmek için, mutlaka bu uyumun gözetilmesi gerekmektedir.
ISO kavram›nda da belirtti¤imiz gibi, makineye tak›lan bir film, bitene kadar
ayn› ›fl›k koflullar›nda kullan›lmal›, ya da zorunlu durumlarda filtre kullanarak renk
düzeltmesi sa¤lanmal›d›r.
Günümüzde ise, say›sal foto¤raf makinelerinin beyaz ayar› yapabilen yaz›l›mlar› sayesinde, renk uyumu sorun olmaktan ç›km›flt›r. Her bir foto¤raf, farkl› bir ›fl›k
türü alt›nda çekilebilmekte ve do¤ruya en yak›n sonuçlar elde edilebilmektedir.

Beyaz Ayar› Seçenekleri
Ifl›k koflullar›n›n renk aç›s›ndan güçlük yaratt›¤› durumlarda, çok etkin bir çözüm
olmamakla beraber, makinenin yaz›l›m› taraf›ndan kontrol edilen Otomatik beyaz
ayar› modu “A-WB” kullan›lmaktad›r. Otomatik beyaz ayar›, bütün say›sal foto¤raf
makinelerinde bulunmaktad›r. Makine otomatik beyaz ayar›n› yaparken foto¤raf
karesinde yer alan en aç›k noktay› beyaz kabul etmekte ve o bölgedeki de¤erleri
dikkate alarak sonuç üretmektedir. Bu ifllemin her ortam için yeterli olmamas› nedeniyle, her foto¤rafta tam do¤ru sonuç elde edilmesi de mümkün olmaz.
Çekim ortam›nda tek bir tür ›fl›k kayna¤›n›n hakim olmas› durumunda ise, o
›fl›k kayna¤› için özel olarak makineye eklenen modlar kullan›l›r. Bu modlar, gün›fl›¤›, flafl, tungsten, floresan, gölgeli alanlar ve bulutlu hava gibi özel ›fl›k koflullar›na göre haz›rlanm›flt›r ve makineyi, özel olarak o ›fl›k koflullar›n›n Kelvin de¤erine göre ayarlar. Bu ayarlar›n tam sonuç vermemesi durumunda da, ayn› seçene¤in hassas ayar sa¤layan bir sistemi vard›r. Bu sistem ile, foto¤rafta hakim olabilecek fazla sar› ve yeflil tonlar, Mavi ve Amber renk filtrelerin kademeli olarak devreye sokulmas›yla ortadan kald›r›labilmektedir. Beyaz ayar› için tercih edilebilecek
di¤er bir seçenek ise, do¤rudan makine üzerinden Kelvin de¤eri seçmek olabilir.
Bu seçenek de her zaman olmasa da etkili çözüm sa¤layabilmektedir.
Foto¤raf çekiminde ortam ›fl›¤›n›n her zaman do¤ru ölçülüp uygulanmas›
bir zorunluluk
SIRA S‹ZDE
mudur? Baz› foto¤raflardaki renk sapmalar› kabul edilebilir mi?

Beyaz Ayar› Araçlar›

4

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Beyaz ayar› deyimi, “White balance/beyaz dengesi” sözcüklerinden gelmektedir.
Beyaz ayar›, söyleniflinden de anlafl›labilece¤i gibi, beyaz renk Sesas
yap›O R al›narak
U
l›r. Hangi ›fl›k alt›nda çekim yap›lacaksa, o ›fl›¤›n ayd›nlatmas› alt›nda makineye beyaz bir kart tan›t›l›r. Makine program› beyaz kart›n üzerindeki renk tonlar›n› dik‹ K Ks›n›rl›
AT
kate alarak kendi içinde bir ayar yapar. Bu ayar yaln›zca beyazD ile
de¤ildir.
Do¤ru pozlama için ›fl›k ölçümünde kullan›lan %18 gri kart ile de beyaz ayar› yaSIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

SIRA S‹ZDE

N N

S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

126

Say›sal Foto¤rafa Girifl

p›labilir. Foto¤raf makinesi kendisine tan›t›lan beyaz ya da gri kart üzerinden ölçümünü yapar, renk fazlal›klar›n› filtre eder ve çekim aflamas›nda renkleri gerçe¤e
en yak›n biçimde kaydeder (Foto¤raf 5.13).
Foto¤raf 5.13
Beyaz ve gri kart
örnekleri.

Beyaz ayar› yaparken kullan›labilecek en yeni ve kolay yöntemlerden biri de,
beyaz ayar› kapa¤› kullanmakt›r. Objektif önüne tak›lan özel bir kapak ile, deneme
çekimi yap›l›r. Makine çekimde elde etti¤i de¤eri haf›zas›na kaydeder. Bu aflamadan sonra yap›lacak bütün çekimler, haf›zaya al›nan de¤ere göre kaydedilecektir
(Foto¤raf 5.14).
Foto¤raf 5.14
Objektif için beyaz
ayar› kapa¤›.

Beyaz Ayar› Tarama

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

Bir çekim an›nda kendinizi farkl› ›fl›klarla ayd›nlat›lm›fl bir ortamda bulabilir ve hangi çekim modunu
kulland›¤›n›zda daha do¤ru bir foto¤raf elde edece¤inizden emin
SIRA S‹ZDE
olamayabilirsiniz. Özellikle böylesine s›k›nt›l› durumlar için gelifltirilmifl bir beyaz
ayar› seçene¤i bu durumda kurtar›c› olabilir. Sözünü etti¤imiz uygulama, otomatik
fi Ü Ntarama
E L ‹ M yap›larak gerçeklefltirilir. Genellikle yüksek standartta say›sal
beyaz ayar›D Üile
foto¤raf makinelerinin sahip oldu¤u bu özellik sayesinde makine, otomatik olarak
bir foto¤raf çeker. Daha sonra bu foto¤raf›n iki ayr› kopyas›n› üretir ve her birine,
S O R U
orjinal foto¤raftaki beyaz ayar›na yak›n olan baflka ayarlar uygular.
D ‹ K K A Tkullan›m›n›n en uygun oldu¤u durum özellikle, foto¤raf makinesinin
Beyaz ayar› tarama
renk ›s›s› seçenekleri ile, ›fl›k kaynaklar›n›n birbirleriyle örtüflmesidir. Örne¤in floresan
ile ayd›nlat›lm›fl bir ortamda, farkl› marka ve türde floresan lambalar›n ayd›nlatma yapt›SIRA S‹ZDE
¤›n› varsayal›m. Bu durumda makinenin verdi¤i floresan beyaz dengesi yeterli olmayabilecektir. Böyle bir foto¤rafa uygulanabilecek beyaz ayar› tarama seçene¤i, do¤ruya en yak›n
foto¤rafa ulaflmam›z›
AMAÇLARIMIZkolaylaflt›rabilir.

N N

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

127

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

N

FLAfi KONTROL S‹STEM‹
A M A Ç

5

Flafl türlerini ve kontrol sistemlerini aç›klamak.

Bir foto¤raf› iyi yapan özelliklerin bafl›nda ›fl›k gelir. Ifl›¤›n foto¤rafa katt›¤› temel
özellik ise ayd›nlatmad›r. Do¤al ya da yapay ›fl›k kaynaklar› ile ayd›nlanan mekanlarda yap›lan foto¤raf çekimlerinde zaman zaman ek ›fl›k kaynaklar›na gerek duyulmaktad›r. Mekan› ayd›nlatan ›fl›k, çekimi yap›lan konuyu beklentiye uygun biçimde ayd›nlatam›yorsa, baflvurulacak yöntemlerin bafl›nda flafl kullan›m› gelir. Say›sal foto¤raf makineleri, gövde yap›s›nda bulunan, gövdeye eklenebilen ya da
kablolu ve kablosuz ba¤lant› ile harekete geçirilebilen flafl sistemleri ile çal›fl›rlar.

Bütünleflik Flafl Kullan›m›
Foto¤raf makinelerinin gövde sistemi içine eklenmifl, gerekti¤inde devreye sokulabilen flafllara “Bütünleflik flafl” ad› verilmektedir. Say›sal foto¤raf makinelerinin
büyük ço¤unlu¤unda bütünleflik flafl bulunmaktad›r. Yaln›zca çok geliflmifl profesyonel amaçl› makinelerin gövde yap›lar›nda bütünleflik flafla yer verilmez. Kompakt foto¤raf makinelerine eklenen basit flafllar›n d›fl›nda, yar› profesyonel makineler olarak tan›mlayabilece¤imiz say›sal SLR makineleri de bütünleflik flafla sahiptir (Foto¤raf 5.15).
Foto¤raf 5.15
Bütünleflik flafl
kullan›m›.

Bütünleflik flafl›n kullan›m› özellikle ayd›nlatman›n olmad›¤› kapal› mekanlarda
ve üçayak kullan›lmayan gece foto¤raflar›nda kaç›n›lmazd›r. Bir baflka kullan›m
alan› da, günefl ›fl›¤›n›n karfl›dan geldi¤i durumlard›r. Ters ›fl›k olarak tan›mlayabilece¤imiz böylesi durumlarda, bütünleflik flafl, dolgu ›fl›¤› olarak önemli bir iflleve
sahiptir.
Bütünleflik flafl, makine gövdesi üzerinde bulunan bir kaç buton ile yönetilir.
Flafl kullan›m›na gerek görüldü¤ünde, bir butona bas›larak devreye sokulan flafl›n
nas›l bir etki ile kullan›laca¤› ise, baflka butonlarla belirlenir.

128

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kafa Flafl Kullan›m›
Makine gövdesi üzerinde bulunan bir k›za¤a ya da kablo ile farkl› bir teçhizat üzerine ba¤lanan orta ölçekli flafllar, “Kafa flafl” deyimi ile tan›mlan›r. Say›sal foto¤raf
makinelerinin gövdelerinde bulunan bütünleflik flafl›n yetersiz oldu¤u durumlarda,
kafa flafl kullan›l›r (Foto¤raf 5.16).
Foto¤raf 5.16
Kafa flafl
kullan›m›.

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

Kafa flafllarlaD ‹ayn›
sahip olmasa da, benzer bir ifllev gören baflka bir tür flafl
K K A fonksiyona
T
daha vard›r. Bu flafl sistemleri, objektiflerin uç bölümüne ba¤lanan çember formunda ayg›tlar oldu¤u
için,S‹ZDE
“Ring flafl” olarak adland›r›l›rlar. Genel kullan›m alanlar› ise, portre ve
SIRA
makro foto¤raf çekimleridir. Ring flafllar›n ifllevini sa¤layan benzer baz› flafl sistemleri de
bulunmaktad›r. Bunlar da yine makine ya da flafl üzerine ba¤lanan ve objektifin iki yan›nAMAÇLARIMIZ
dan 45 derecelik
aç›larla objeyi ayd›nlatan çift flafltan oluflan ayg›tlard›r.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

N N

Kafa flafllar genellikle say›sal foto¤raf makinesinin üreticisi olan firma taraf›nK ‹ Türetilen
A P
dan gelifltirilip
ve makinenin çekim program›yla entegre halde çal›flan ayg›tlard›r. Baz› üretici firmalar, tan›nm›fl markalar›n çok sat›lan makineleri için “yan
sanayi” olarak tan›mlayabilece¤imiz flafllar üretmekte, bu flafllar da birlikte kullaT E L E V ‹ Z Y O N makinelerin yaz›l›mlar› ile entegre olabilmektedir.
n›m için üretildikleri
Makine üzerine eklenerek kullan›lan bu flafl sistemlerinin kontrol butonlar› da,
flafl›n yönetim panosu üzerinde bulunurlar. Kafa flafllar›, zengin aksesuarlar› sayesinde, stüdyolarda kullan›lan elektronik flafllar›n sa¤lad›klar›na benzer olanaklar su‹NTERNET
nabilmektedirler. Kafa flafllar›n özellikle yukar› do¤ru çevrilerek yans›tma özelli¤inin kullan›lmas›, ›fl›¤›n do¤rudan verilmemesi nedeniyle, objelerin arkas›nda sert
gölgelerin oluflmas›n› engeller. Günümüzde üretilen kafa flafllar, kendilerini kontrol
eden programlar› sayesinde uzaktan kumanda ile çal›flabilmektedir. Bu özellik, ayn› mekanda farkl› noktalara yerlefltirilen çok say›da flafl›n uzaktan kumanda ile eflzamanl› patlat›larak özel ayd›nlatmalar yap›lmas›na olanak sa¤lamaktad›r.

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

SIRA S‹ZDE

5

Flafllar›n çal›flma
mant›¤›n› dikkate alarak, bütünleflik flafl ile kafa flafl›n ya da stüdyo flaflSIRA S‹ZDE
lar›n›n birlikte kullan›l›p kullan›lamayaca¤›n› tart›fl›n›z.

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

129

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Elektronik Stüdyo Flafl› Kullan›m›
Profesyonel amaçl› foto¤raf çekimleri stüdyoda, ya da stüdyo d›fl› mekanlarda yap›labilir. Çekim mekan› neresi olursa olsun, profesyonel çal›flmalarda, güçlü ›fl›k
sistemlerine gereksinim duyulur. Bu ortamlarda e¤er sürekli ›fl›k kaynaklar› (tungsten, halojen vs.) kullan›lmayacaksa, elektronik stüdyo flafllar› en önemli ayd›nlatma elemanlar› olacakt›r (Foto¤raf 5.17).
Foto¤raf 5.17
Elektronik stüdyo
flafl› (Softbox ile).

130

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Stüdyo flafllar›n›n say›sal foto¤raf makineleri ile birlikte çal›flmas› da, bir kaç
farkl› flekilde gerçekleflmektedir. Baz› sistemler makineye kablo ile ba¤lanarak
kontrol edilmektedir. Kablo ba¤lant›s›n› zorunlu k›lmayan flafl sistemleri ise radyo
dalgalar› ya da k›z›lötesi ›fl›n kullan›larak uzaktan harekete geçirilebilmektedir.
Kablolu ya da kablosuz her iki sistemde de foto¤raf makinesinin tek flafl› harekete geçirmesi yeterlidir. Mekanda bulunan di¤er flafllar da ayn› anda harekete geçti¤i için, eflzamanl› ayd›nlatma gerçekleflir.
Elektronik stüdyo flafl›, foto¤rafç›lar›n beklentilerine uygun ayd›nlatma sa¤layabilen çok zengin aksesuar olanaklar›na sahip oldu¤u için vazgeçilmez bir ekipmand›r.

Flafl Kontrol Sistemleri
Gerek bütünleflik flafllarda gerek kafa flafllar›nda patlamay› kontrol eden farkl› seçenekler bulunmaktad›r. Bütünleflik flafllar, makinenin o andaki çekim moduyla
uyumlu olarak çal›fl›rlar. Program, diyafram ya da örtücü önceli¤i veya el ile kontrol modu kullan›l›yor olabilir. Bu durumda makinenin yaz›l›m› gerekli ölçümleri
yaparak flafl›n hangi güçte patlay›p, ne kadar ayd›nlatma yapaca¤›n› belirler ve
devreye sokar. Bu ayar sonucunda elde edilen foto¤raf beklentiyi karfl›lam›yorsa,
foto¤rafç› devreye girerek makinenin yaz›l›m›n› (bir anlamda) manipüle eder. Bu
manipülasyon flafl›n etki gücünü el ile art› ya da eksiye getirmek biçiminde gerçekleflir. Bunun için, bir yandan flafl iflareti bulunan buton bas›l› tutulurken, di¤er
yandan poz telafisi biçimindeki + veya - seçene¤i kullan›larak yeni bir güç ayar›
yap›l›r.
Flafl kullan›m›yla ilgili en çok bilinen özelliklerden biri, k›rm›z› göz ayar›d›r.
K›rm›z› göz özelli¤i seçildi¤inde, flafl as›l patlama öncesinde bir uyar› ›fl›¤› yakar.
Gözbebe¤i, bu ›fl›¤›n yanmas›na reaksiyon gösterdi¤i için, k›rm›z› göz sorunu ortadan kalkar.
Bir baflka özellik ise, herhangi bir ›fl›k kayna¤› ile ayd›nlanan ya da zay›f gün›fl›¤› bulunan ortamlarda çekilen foto¤raflarda kullan›l›r. Slow (yavafl) sözcü¤üyle
tan›mlanan bu özellik, ortam ›fl›¤›n›n düflük örtücü h›z› ile kaydedilmesi ile birlikte, flafl›n da devreye girmesini içerir. Bu özellik, ortam ayd›nlatmas›n› yaln›zca flafl›n gücüne b›rakmad›¤› için önemli ölçüde derinlik ortaya ç›kmas›n› sa¤lar, karanl›k arka planlar ayd›nlan›r. Böylece hem mekan tamam›yla ayd›nl›k görünür, hem
de ön plan flafl ile ayd›nlat›ld›¤› için, daha canl›d›r. Bu modun kullan›ld›¤› çekimlerde hareketin olmas› da, foto¤rafa dinamizm katar. Ortam ›fl›¤› ile ayd›nlanan arka plandaki hareketler blur etkisiyle görüntülenirken, ön plan flaflla ayd›nland›¤›
için hareketler dondurulmufl olarak görüntülenecektir.

131

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Flafl kullan›m›nda zaman zaman gerek duyulan bir özellik de, uzun süreli pozlamalarda flafl›n patlama zaman›yla ilgilidir. Bu seçenek, flafl›n pozlama bafllad›¤›
anda ya da pozlama bitmeden hemen önce patlamas›n› sa¤lar. Böylece, ortam ›fl›¤›n›n da kaydedildi¤i bir foto¤rafta hareket halindeki cisimler ilginç görüntüler
olufltururlar. Bir otomobilin hareketinin görüntülendi¤i foto¤rafta flafl ilk anda patlarsa (slow/front curtain sync.), ileri giden otomobil, geri gidiyormufl gibi görünecektir (Foto¤raf 5.18).
Foto¤raf 5.18
Uzun pozlaman›n
bafllang›c›nda
patlayan flafl etkisi.

Flafl›n, pozlaman›n sonunda patlamas› ise (rear curtain sync.), otomobilin ileri
gitti¤ini gösteren izler b›rakmas›n› sa¤layacakt›r (Foto¤raf 5.19).
Foto¤raf 5.19
Uzun pozlaman›n
sonunda patlayan
flafl etkisi.

132

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Özet

N
A M A Ç

1

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin netleme sistemlerini aç›klamak.
Foto¤raf makinelerinin, çekilen görüntüyü net
kaydedebilmeleri için bir netleme sistemine gereksinimi vard›r. Netleme sistemleri foto¤raf makinelerinin de¤ifltirilebilir objektifleri üzerinden
kontrol edilebildi¤i gibi, baz› makinelerde de
gövde üzerinden kontrol edilirler. Foto¤raf makineleri üzerinden kontrol edilebilen netleme sistemlerinin farkl› netleme seçenekleri vard›r. Bu
seçenekler otomatik netleme süreci için tek dokunufl ve süreklilik sa¤layan netleme gibi özellikler tafl›r ve ifllevlerini tan›mlayan sözcüklerin
ilk harfleri ile tan›mlan›rlar. Tek dokunuflla netleme modunda, deklanflöre dokunuldu¤u anda
netleme ifllemi otomatik olarak gerçekleflir. Parmak deklanflörden kald›r›lmad›¤› sürece de, görüntü alan› de¤ifltirilse bile, netlik de¤iflmez. Sürekli netleme modunda ise, deklanflöre yar›m bas›ld›¤›nda netleme gerçekleflir. Bu mod, görüntü
alan› de¤iflti¤i sürece netleme noktas›n›n da de¤iflmesini sa¤lar. M harfi ile tan›mlanan el ile netleme modu ise, foto¤rafç›n›n otomatik olarak tek
ya da sürekli netleme olanaklar›n› kullanmak istememesi durumunda kullanabilece¤i seçenektir. M seçene¤inde foto¤rafç› otomatik netlemeyi
devre d›fl› b›rakarak, bir eli ile deklanflörü kontrol ederken, di¤er eli ile objektif üzerinden netleme yapmak durumundad›r. Netleme ile ilgili
seçenek ayarlar› genellikle makine gövdesi üzerinde bulunmaktad›r. Baz› objektiflerin kullan›m›nda farkl› bir durum söz konusu olabilir; bu
objektifler, üzerinde netleme ile ilgili otomatik
ya da el ile kontrol seçene¤ini bulunduran ayg›tlard›r ve kullan›lacak seçenek hem makine gövdesi üzerinden, hem de objektif üzerinden birlikte seçilmelidir.
Say›sal foto¤raf makinelerinin pozlama seçeneklerini tan›mlamak.
Film kullan›lan makinelerde oldu¤u gibi, say›sal
foto¤raf makinelerinde de sensör yüzeyine ›fl›k
düflürülmesi sürecine, pozlama ad› verilir. Bu süreçte ›fl›¤›n sensör üzerine düflürülme koflullar›n›
belirleyen mekanizma, pozlama sisteminin seçeneklerini oluflturur. Bu seçenekler de, di¤er baz›

N
A M A Ç

3

sistemlerde oldu¤u gibi, ifllevlerini aç›klayan ‹ngilizce sözcüklerin ilk harfleriyle tan›mlan›rlar. P
harfi bir çok alanda oldu¤u gibi, Program modudur. Makine örtücü ve diyafram gibi bütün de¤erleri kendi yaz›l›m› çerçevesinde belirler. A
harfi ise, diyafram öncelikli çekim modudur. Diyafram öncelikli mod, foto¤rafç›n›n seçti¤i diyaframa uygun örtücü h›z›n›n makine yaz›l›m› taraf›ndan belirlenmesini ve uygulanmas›n› içerir. S
modunda ise diyafram›n tersine, örtücü de¤eri
foto¤rafç› taraf›ndan belirlenirken, diyafram›n de¤erine makine program› karar verir. B modu ise,
foto¤rafç›n›n süreyi el ile kontrol etmesine izin
verir. Deklanflöre bas›ld›¤›nda aç›lan örtücü sistemi, deklanflör serbest b›rak›ld›¤›nda kapan›r.
ISO h›z› kavram›n› ve kullan›m›n› aç›klamak.
ISO Uluslararas› bir standart kurumunun belirledi¤i film h›z› de¤erlerini tan›mlar. Say›sal foto¤raf makinelerini film kullanan makinelerden ay›ran özelliklerinden biri, ISO h›z›n›n her an, her
foto¤raf için de¤ifltirilebilmesidir. Film kullanan
foto¤raf makinelerinde ISO de¤eri sürekli olarak
de¤ifltirilemez. Geleneksel foto¤rafç›l›kta ISO h›z›n› belirleyen, makineye tak›lan filmin kendisidir. Dolay›s›yla film bitene kadar ait oldu¤u ISO
de¤eri üzerinden foto¤raf çekilmesi gerekir. Ancak film bittikten sonra farkl› h›zda bir film tak›larak ISO de¤eri de¤ifltirilebilir. Say›sal foto¤raf
makinelerinde ise her foto¤rafta ayr› bir h›z seçilerek foto¤raf çekimi yap›labilir. ISO h›z de¤erleri genellikle yavafl, orta ve h›zl› olarak üçe ayr›l›r. Yavafl olarak tan›mlanan ISO de¤erleri 25,
50, 64, 80, 100 ve 125 olarak tan›mlanabilir. Orta
h›z olarak Kabul edilen ISO de¤erleri ise, 160,
180, 200 ve 400’e kadar olan de¤erlerdir. Bu ISO
de¤erleri, genel kullan›m için uygundur. Yüksek
h›z olarak Kabul edilen ISO de¤erleri ise, 800 ve
üzerinde yer alan h›zlard›r. 1600, 3200 ve 6400
gibi ISO de¤erleri, günümüzde üretilen say›sal
foto¤raf makinelerinde ulafl›lm›fl ve s›kl›kla kullan›lan h›zlard›r. Film kullan›m›nda uygulanabilen itme ve çekme yöntemlerine benzer bir uygulama da, say›sal foto¤raf makinelerinde bulunmaktad›r. Boost (art›rmak) olarak tan›mlanan uygulamada, en düflük ISO de¤eri bir kaç basamak

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

daha düflürülebilirken, en yüksek ISO de¤eri de
bir kaç basamak daha yükseltilebilmektedir. Bu
müdahale sonucu olumsuz etkiledi¤i için, çok
zorunlu olmad›kça kullan›lmaz.

N
A M A Ç

4

Beyaz ayar› sisteminin seçeneklerini ve kullan›m›n› aç›klamak.
Say›sal foto¤raf makinelerini geleneksel olanlardan ay›ran en önemli özelliklerden biri de, beyaz ayar› sistemidir. Foto¤raf filmleri genellikle
gün›fl›¤› ya da tungsten ›fl›k koflullar›nda foto¤raf
çekmek üzere üretilmektedir. Ortamdaki ›fl›k kayna¤› ile film tipinin uyumlu olmamas› durumunda, renkler do¤al tonlar›yla görüntülenemezler.
Günümüzde ise, say›sal foto¤raf makinelerinin
beyaz ayar› yapabilen yaz›l›mlar› sayesinde, renk
uyumu sorun olmaktan ç›km›flt›r. Her bir foto¤raf, farkl› bir ›fl›k türü alt›nda çekilebilmekte ve
do¤ruya en yak›n sonuçlar elde edilebilmektedir. Ifl›k koflullar›n›n renk aç›s›ndan güçlük yaratt›¤› durumlarda, çok etkin bir çözüm olmamakla beraber, makinenin yaz›l›m› taraf›ndan
kontrol edilen Otomatik beyaz ayar› modu “AWB” kullan›lmaktad›r. Çekim ortam›nda tek bir
tür ›fl›k kayna¤›n›n hakim olmas› durumunda ise,
o ›fl›k kayna¤› için özel olarak makineye eklenen
modlar kullan›l›r. Bu modlar, gün›fl›¤›, flafl, tungsten, floresan, gölgeli alanlar ve bulutlu hava gibi özel ›fl›k koflullar›na göre haz›rlanm›flt›r ve makineyi, özel olarak o ›fl›k koflullar›n›n Kelvin de¤erine göre ayarlar. Beyaz ayar›, söyleniflinden
de anlafl›labilece¤i gibi, beyaz renk esas al›narak
yap›l›r. Makine program› beyaz kart›n üzerindeki renk tonlar›n› dikkate alarak kendi içinde bir
ayar yapar. Do¤ru pozlama için ›fl›k ölçümü yaparken kullan›lan %18 gri kart ya da objektif önüne tak›lan özel bir kapak da, beyaz ayar› için kullan›labilir.Bir çekim an›nda kendinizi farkl› ›fl›klarla ayd›nlat›lm›fl bir ortamda bulabilir ve hangi
çekim modunu kulland›¤›n›zda daha do¤ru bir
foto¤raf elde edece¤inizden emin olamayabilirsiniz. Özellikle böylesine s›k›nt›l› durumlar için gelifltirilmifl bir beyaz ayar› seçene¤i bu durumda
kurtar›c› olabilir. Genellikle yüksek standartta say›sal foto¤raf makinelerinin sahip oldu¤u bu özellik sayesinde makine, otomatik olarak bir foto¤raf çeker. Daha sonra bu foto¤raf›n iki ayr› kopyas›n› üretir ve her birine, orjinal foto¤raftaki beyaz ayar›na yak›n olan baflka ayarlar uygular.

N
A M A Ç

5

133

Flafl türlerini ve kontrol sistemlerini aç›klamak.
Bir foto¤raf› iyi yapan özelliklerin bafl›nda ›fl›k
gelir. Mekan› ayd›nlatan ›fl›k, çekimi yap›lan konuyu beklentiye uygun biçimde ayd›nlatam›yorsa, baflvurulacak yöntemlerin bafl›nda flafl kullan›m› gelir. Foto¤raf makinelerinin gövde sistemi
içine eklenmifl, gerekti¤inde devreye sokulabilen flafllara “Bütünleflik flafl” ad› verilmektedir.
Say›sal foto¤raf makinelerinin büyük ço¤unlu¤unda bütünleflik flafl bulunmaktad›r. Bütünleflik
flafl›n kullan›m› özellikle ayd›nlatman›n olmad›¤›
kapal› mekanlarda ve üçayak kullan›lmayan gece foto¤raflar›nda kaç›n›lmazd›r. Ayd›nlatma, makine gövdesi üzerinde bulunan bir kaç buton ile
yönetilir. Gövde üzerinde bulunan bir k›za¤a ya
da kablo ile farkl› bir teçhizat üzerine ba¤lanan
orta ölçekli flafllar ise, “Kafa flafl” deyimi ile tan›mlan›r. Kafa flafllar genellikle say›sal foto¤raf
makinesinin üreticisi olan firma taraf›ndan gelifltirilip üretilen ve makinenin çekim program›yla
entegre halde çal›flan ayg›tlard›r. Makine üzerine
eklenerek kullan›lan bu flafl sistemlerinin kontrol
butonlar› da, flafl›n yönetim panosu üzerinde bulunurlar. Profesyonel çal›flmalarda, güçlü ›fl›k sistemlerine gereksinim duyulur. Bu ortamlarda
e¤er sürekli ›fl›k kaynaklar› (tungsten, halojen
vs.) kullan›lmayacaksa, elektronik stüdyo flafllar›
en önemli ayd›nlatma elemanlar› olacakt›r. Elektronik stüdyo flafl›, foto¤rafç›lar›n beklentilerine
uygun ayd›nlatma sa¤layabilen çok zengin aksesuar olanaklar›na sahip oldu¤u için vazgeçilmez
bir ekipmand›r. Gerek bütünleflik flafllarda gerek
kafa flafllar›nda patlamay› kontrol eden farkl› seçenekler bulunur. Flafll› çekimlerde s›k kullan›lan özelliklerden biri, k›rm›z› göz ayar›d›r. Bir
baflka özellik ise, zay›f gün›fl›¤› bulunan ortamlarda çekilen foto¤raflarda kullan›l›r. Slow (yavafl) sözcü¤üyle tan›mlanan bu özellik, ortam ›fl›¤›n›n düflük örtücü h›z› ile kaydedilmesi ile birlikte, flafl›n da devreye girmesini içerir. Flafl kullan›m›nda zaman zaman gerek duyulan bir özellik de, uzun süreli pozlamalarda flafl›n patlama
zaman›yla ilgilidir. Bu seçenek, flafl›n pozlama
bafllad›¤› anda ya da pozlama bitmeden hemen
önce patlamas›n› sa¤lar. Böylece, ortam ›fl›¤›n›n
da kaydedildi¤i bir foto¤rafta, hareket halindeki
cisimler ilginç görüntüler olufltururlar.

134

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m
1. Amatör kullan›m için üretilmifl bütünleflik objektif
sistemine sahip olan ve genellikle bir netleme sistemi
bulunmayan basit yap›daki foto¤raf makinelerinin netleme özelliklerini tan›mlayan kavram afla¤›dakilerden
hangisidir?
a. Otomatik netleme
b. Fixnet
c. Görüntü sabitleme
d. Netleme kontrolü
e. El ile netleme
2. Afla¤›dakilerden hangisi foto¤raf makineleri üzerinden kontrol edilebilen netleme seçeneklerine verilen
adlardan biridir?
a. Örtücü
b. Yararl› aç›kl›k
c. Program
d. Tek dokunufl
e. Üst üste çekim
3. Say›sal foto¤raf makinelerinde alg›lay›c› yüzeyine
›fl›k düflürülmesi ve görüntü oluflturulmas› sürecine ne
ad verilir?
a. Pozlama
b. Netleme
c. Görüntü sabitleme
d. Otomatik çekim
e. Örtücü h›z›.
4. Say›sal foto¤raf makinelerinin pozlama ayar seçenekleri aras›nda yer alan ve diyafram öncelikli pozlama
seçene¤ini tan›mlayan mod afla¤›dakilerden hangisidir?
a. 125X
b. Auto
c. Av
d. Tv
e. Program
5. Hareketli bir objenin hareketi dondurulabilece¤i gibi, netsiz bir görüntü olarak da kaydedilebilir. Hareketin dondurulamamas›ndan kaynaklanan netsizli¤e ne
ad verilir?
a. Net alan derinli¤i
b. Blur
c. Fixnet
d. Flu
e. Sonsuz net

6. Kar kapl› do¤ada çekilen bir insan portresi ya da gece karanl›¤›nda sokak lambas›n›n alt›nda bir modelin
çekiminde genel ayd›nlanma ile, as›l konunun ayd›nlanma oranlar› farkl›d›r. Foto¤raf makinelerinin ›fl›kölçerlerinin yan›lma oran›n›n oldukça yüksek oldu¤u bu
tür durumlarda pozlama sorununu en kolay yoldan çözebilen özellik afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Otomatik pozlama özelli¤i
b. Program ile pozlama özelli¤i
c. Pozlama telafisi özelli¤i
d. Otomatik netleme kilidi
e. Görüntü sabitleme özelli¤i
7. En düflük ISO h›z›n›n yar›ya düflürülmesi ile beraber, en yüksek ISO h›z›n›n ikiye katlanmas›na olanak
sa¤layan say›sal foto¤raf makinesi özelli¤ine ne ad verilir?
a. ‹tme
b. Çekme
c. Boost
d. Proof
e. ASA
8. Say›sal foto¤raf makinelerini film kullanan geleneksel makinelerden ay›ran en önemli özellik afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Otomatik pozlama sistemi
b. Otomatik çekim zamanlay›c›s›
c. Pozlamada program kullan›m›
d. Otomatik netleme sistemi
e. Beyaz ayar› sistemi
9. Afla¤›dakilerden hangisi say›sal foto¤raf makinelerinde beyaz ayar› yaparken kullan›lan say›sal yöntemlerden biri de¤ildir?
a. Renk düzeltme filtreleri kullan›m›
b. %18 gri kart kullan›m›
c. Beyaz kart kullan›m›
d. Beyaz ayar› kapa¤› kullan›m›
e. Otomatik beyaz ayar› modunun kullan›m›
10. Foto¤raf makinelerinin gövde sistemi içine eklenmifl, gerekti¤inde devreye sokulabilen flafllara ne ad verilir?
a. Kafa flafl
b. Magnezyum flafl
c. Ring flafl
d. Bütünleflik flafl
e. Elektronik flafl

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

135

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›

1. b

S›ra Sizde 1
El ile netleme seçene¤inin makinenin pili ile çok yak›ndan iliflkisi vard›r. Say›sal foto¤raf makinelerinin bir ço¤u, genifl aral›kl› odak uzakl›klar›na sahip zoom objektifler kullanmaktad›r. Profesyonel foto¤raf makinelerinde kullan›lan bu tür objektifler, netleme hareketlerini
bir motor sistemi arac›l›¤› ile gerçeklefltirirler. Özellikle
düz zeminlerde ve karanl›k ortamlarda netleme noktas› bulamayan objektiflerin motorlar›, ileri geri hareketi
sürekli tekrar etmek zorunda kal›rlar. Bu da, afl›r› bir
enerji tüketimi anlam›na gelmektedir. Foto¤rafç›lar›n
böyle durumlarda el ile netleme özelli¤ini kullanarak
enerji tasarrufu yapmalar› ve daha h›zl› çal›flabilmeleri
mümkündür.

2. d
3. a
4. c
5. b
6. c
7. c
8. e
9. a
10. d

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Netleme Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Netleme Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pozlama Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pozlama Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pozlama Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pozlama Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “ISO H›z› Kontrol Sistemi”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Beyaz Ayar› Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Beyaz Ayar› Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Flafl Kontrol Sistemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

S›ra sizde 2
Bilindi¤i gibi, tam otomatik ya da program modlar›, foto¤raf çekimi yaparken üretim s›ras›nda yüklenmifl olan
yaz›l›mlar› kullanarak karar verirler. Bu uygulama, bir
çok foto¤raf›n ayn› mant›kta ve benzer dinamikler kullan›larak çekilmesi anlam›na gelmektedir. Sonuçta ortaya ç›kan foto¤raflar da, tekdüze görüntüler olmaktan
öteye geçmez. Bu nedenle, foto¤rafç›n›n olabildi¤ince
el ile ayar yapmas› ve kendi beklentilerine uyacak ayar
modlar›n› kullanmas› gerekir. Her foto¤raf için farkl› dinamikleri kullanan foto¤rafç›n›n üretti¤i foto¤raflar,
farkl› etkiler içerece¤i için, tekdüze görüntüler olmayacakt›r.
S›ra Sizde 3
Foto¤raf çekimi ço¤u zaman, çeken kiflinin be¤enilerine uygun olmak durumundad›r. Yap›lan çal›flma ticari
bir üretim süreci de¤ilse, foto¤rafç›n›n be¤enisi tek kriterse, sonuca karar verecek olan da foto¤rafç›n›n kendisidir. Profesyonel foto¤raf çekimlerinde iflverenin beklentileri belirleyici olurken, sanatsal kayg›yla üretilen
foto¤raflarda, foto¤rafç›n›n beklentileri belirleyicidir.
Foto¤raf›n, özellikle de plastik bir malzeme olarak kabul edildi¤i günümüzde, gren, kontrast, pozlama gibi
nicel özellikleri, bütünüyle foto¤rafç›n›n kontrolündedir. Foto¤rafç› greni seviyorsa, grenli foto¤raf üretmekte özgürdür. Dolay›s›yla, bu sonucu rahats›z edici olarak nitelendirmek do¤ru bir yaklafl›m olmayacakt›r.

136

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Yararlan›lan Kaynaklar
S›ra Sizde 4
Bu sorunun yan›t› nas›l bir foto¤raf istendi¤iyle iliflkilidir. E¤er foto¤rafç› ticari bir çal›flma yap›yorsa ve yap›lan çal›flmada pozlaman›n ve renklerin do¤ru kaydedilmesi bekleniyorsa, hiç flüphesiz sonuç beklentilere uygun olmal›d›r. Çekilen foto¤raf› sanatç›s›n›n kiflisel be¤enileri belirliyorsa, yani yap›lan sanatsal ve kiflisel bir
çal›flmaysa, hiç flüphesiz her fleye karar verecek olan
da, foto¤rafç›n›n kendisidir. Bir do¤a foto¤raf›n› do¤ru
renklerle çekmek yerine s›cak tonlarla çekmek isteyen
foto¤rafç›n›n önünde bir engel yoktur. Pozlaman›n ya
da renk ›s›s›n›n tercihi bütünüyle foto¤rafç›n›n insiyatifindedir.
S›ra sizde 5
Normal koflullarda, bütünleflik flafl ve makine üzerine
tak›lan kafa flafl, ayn› anda kullan›lamaz. Çünkü kafa
flafl tak›ld›¤›nda bütünleflik flafl›n aç›l›p çal›flmas› olanaks›z hale gelir. Fakat iki flafl›n birlikte çal›flmas› da
bütünüyle olanaks›z de¤ildir. Bütünleflik flafl› açarak
yap›lan bir çekimde, mekana yerlefltirilen ve kablosuz
çal›flabilen kafa flafllar kullan›labilir. Kafa flafllar ya da
stüdyo flafllar› kablosuz çekim moduna al›narak kullan›ld›¤›nda, bütünleflik flafl›n patlamas›yla harekete geçerek, ayd›nlatmay› yapabilirler.

Busch, D. D. (2004). Mastering Digital Photography.
Boston: Muska and Lipman Publishing.
Eismann, K., Duggan, S. & Grey T. (2004). Digital Photography. Berkeley California: Peachpit Press.
Johnson, H. (2003). Mastering Digital Printing. Cincinnati, Ohio: Muska and Lipman Publishing.
Kellby, S. (2008). Dijital Foto¤rafç›n›n El Kitab› (çev.
Mehmet Çömlekçi). ‹stanbul: Alfa Yay›nlar›.
Saffir, D. (2007). Mastering Digital Color. Boston: Thomson Course Technology.
http://www.mincel.com/tag/digital-grey-card/ (Son
eriflim: 21.08.2010)
http://www.digital-slr-guide.com/digital-slr-cameratechnique.html (Son eriflim: 27.07.2010)
http://www.kodak.com/eknec/PageQuerier.jhtml?pqpath=39&pq-locale=tr_TR&_requestid=31088 (Son
eriflim: 11.08.2010)
http://www.dpfwiw.com/ir.htm (Son eriflim: 18.08.2010
http://nikonrumors.com/2009/01/04/the-white-balance-lens-cap.aspx (Son eriflim: 21.08.2010)

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

Seçilmifl Foto¤raflar

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

137

138

Say›sal Foto¤rafa Girifl

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

LEVEND KILIÇ

139

140

ERDEM ÇET‹NTAfi

Say›sal Foto¤rafa Girifl

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

ALPER EL‹TOK

141

142

HÜSEY‹N ERYILMAZ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

B‹ROL KAYRAK

143

144

Say›sal Foto¤rafa Girifl

LEVEND KILIÇ

5. Ünite - Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Kontrol Sistemleri

EMRE KOÇAK

145

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

6
Amaçlar›m›z

N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal foto¤rafla hayat›m›za giren çekim olanaklar›n› s›n›fland›rabilecek,
Say›sal foto¤rafla ortaya ç›kan çekim sonras› olanaklar› s›n›fland›rabilecek,
Raw yönetimi kavram›n› ve uygulama alanlar›n› aç›klayabilecek bilgi ve
becerilere sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar
• Panoramik Çekim
• K›z›lötesi
• Yüksek Dinamik Aral›¤›

• Otoportre
• Raw Yönetimi

‹çerik Haritas›

Say›sal Foto¤rafa
Girifl

Say›sal Çekim ve
Müdahale
Olanaklar›

• SAYISAL ÇEK‹M SÜREC‹NDE YEN‹
OLANAKLAR
• SAYISAL ÇEK‹M SONRASINDA
YEN‹ OLANAKLAR
• RAW YÖNET‹M‹ ‹LE MÜDAHALE

Say›sal Çekim ve Müdahale
Olanaklar›
SAYISAL ÇEK‹M SÜREC‹NDE YEN‹ OLANAKLAR

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤rafla hayat›m›za giren yeni çekim olanaklar›n› aç›klamak.

Say›sal foto¤raf, hayat›m›za girdi¤i günden bu yana sürekli geliflme kaydediyor.
Her geçen gün yeni çekim olanaklar› ortaya ç›k›yor, fotografik imgelerin üretimini
kolaylaflt›ran yeni teknikler h›zla hayat›m›za giriyor. Bir zamanlar olanaks›z olan
bir çok ifllem günümüzde herkesin kolayl›kla uygulayabilece¤i basit tekniklere dönüflüyor. Üretimi ustal›k, bilgi ve beceri gerektiren baz› görsel teknikler bilgisayarda bir kaç tufla bas›larak gerçeklefltirilebiliyor. Örne¤in panoramik foto¤raf yap›m›,
k›z›lötesi foto¤raf uygulamalar› ve buna benzer baz› teknikler, günümüzün say›sal
foto¤raf makineleriyle kolayca üretilebiliyor. Bu ünitede geleneksel foto¤raf›n u¤rafl› alan›nda olan, ancak çeflitli zorluklar içeren uygulamalar›n, say›sal teknoloji ile
nas›l basit çözümlere kavuflturuldu¤una aç›klayacak, say›sal foto¤raf›n geliflmesiyle ortaya ç›kan güncel uygulamalar› ele alaca¤›z.

Panoramik Foto¤raf
Foto¤raf makinelerinin kareye yak›n ya da dikdörtgen biçimindeki çerçevesi ile s›n›rl› olan görüfl alanlar›, birçok foto¤rafç›n›n görüntü ve kompozisyon beklentilerini karfl›lamaktan uzakt›r. Baz› özel durumlarda genifl aç› ya da süper genifl aç› objektifler bile, foto¤rafç›lar›n istedi¤i sonucu vermez. ‹nsan›n gözü ile gördü¤ü genifl alanlar›n foto¤raf makinesiyle kaydedilebilir olmaktan uzak olmas›, foto¤rafç›lar› farkl› aray›fllara itmifl, sonunda da panoramik foto¤raf makinesi olarak adland›r›lan, görüntü alan›nda en ve boy oran fark› büyük olan ayg›tlar gelifltirilmifltir.
Geleneksel foto¤raf›n yayg›n oldu¤u dönemde panoramik foto¤raf üretmek
hem teknik bilgi ve beceri, hem de oldukça yüksek düzeyde makine ve teçhizat
yat›r›m› gerektirmekteydi. Film kullanarak panoramik foto¤raf üretmenin en çok
uygulanan yöntemlerinden biri, bu amaçla özel olarak üretilmifl foto¤raf makineleri kullanmak, di¤eri ise standart makinelerle birbirinin pefli s›ra çekilen foto¤raflar› görüntü iflleme yaz›l›mlar› kullanarak birlefltirmektir. Her iki yöntemin de kendine özgü zorluklar› vard›r ve uzun çal›flma süreleri gerektirir. Günümüzdeki yayg›n yöntem ise, herkesin kolayca kullanabilece¤i basit yaz›l›mlar marifetiyle panoramik foto¤raf üretimidir. Makine üreten firmalar›n makineyle birlikte tüketiciye

148

Say›sal Foto¤rafa Girifl

sunduklar› “photo stitch” ad› verilen basit yaz›l›mlar, günümüzün seçeneklerinden
biridir. Di¤er basit seçenek ise, Photoshop program› ve eklentilerinin sundu¤u panoramik foto¤raf üreten uygulamalard›r.
Hiç flüphesiz, panoramik foto¤raf oluflturmak amac›yla haz›rlanm›fl, kapsaml› profesyonel yaz›l›mlar da üretilmekte ve profesyonellerin kullan›m›na sunulmaktad›r.
Bu tür geliflmifl yaz›l›mlarla, çok yüksek kalitede ve nitelikli panoramik foto¤raflar üretilebilmektedir.
Ard›fl›k flekilde çekilmifl 3-4 ya da 8-10 adet foto¤raf›n birlefltirilmesiyle oluflturulan görüntüler, hemen hemen herkesin hofluna gider ve be¤eni ile karfl›lan›r.
Profesyonel ya da amatör kapsamda panoramik foto¤raf oluflturabilmek için, afla¤›da söz edece¤imiz baz› temel kurallara titizlikle uyulmal›d›r.

Panoramik Foto¤raf Çekim Tekni¤i

Foto¤raf 6.1
Panoramik
foto¤raf çekiminde
su terazisi
kullan›m›.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

Panoramik foto¤raf çekimi yaparken, bir üçayak kullanmak flartt›r. Panoramik çekimler için tasarlanm›fl üçayak bafll›klar› ve özel sistemler de üretilmektedir. Foto¤raf makinesinin yatay veya dikey pozisyonda, ufuk çizgisine paralel olarak konumland›r›lmas›, foto¤raflar›n düzgün birlefltirilebilmesi aç›s›ndan önemli bir ayr›nt›d›r.
Paralelli¤i sa¤lamak amac›yla makinelerin flafl k›za¤›na ba¤lanabilen su terazileri (level) pratik çal›flmay› kolaylaflt›r›r. Foto¤raf makineleri için üretilen su terazilerinden
bulunamad›¤› taktirde, farkl› amaçlarla
üretilmifl olanlar da tercih edilebilir
(Foto¤raf 6.1).
Makineyi sehpaya ba¤lay›p teraziye ald›ktan sonra yap›lacak ilk ifllem,
›fl›k ölçümüdür. Foto¤raf belirli bir
yönde dönüfl hareketi yaparak çekilece¤i için, özellikle gökyüzündeki
›fl›k de¤erleri de¤iflkenlik gösterecektir. Bu nedenle, çekimlerde kesinlikle
SIRA S‹ZDE
el ile pozlama ayar› yap›lmal› ve ilk
ölçüm, bütün foto¤raflarda ayn› olmal›d›r. Makinenin
ayar› kesinlikle otomatik (Auto) modunda olmamal›d›r. BeD Ü fi Ü N Ebeyaz
L‹M
yaz dengesi için, günefl ›fl›¤› ya da bulutlu hava gibi modlar seçilmelidir ki, renk
›s›s› her foto¤rafta ayn› olabilsin. Otomatik beyaz ayar›, her foto¤raf için farkl› deS O R U
¤erler seçece¤i için, birleflme bölgelerinde sorun yaflanabilir.
Diyafram ya da
D ‹ Körtücü
K A T önceli¤i veya program kullan›larak panoramik çekim yap›lmas› halinde, pozlama her harekette de¤iflecektir. Bu de¤ifliklikler, foto¤raflar›n birleflti¤i noktalarda ton fark›
için, do¤ru pozlanm›fl ve birlefltirilmifl bir panoramik foto¤raf
SIRAyarataca¤›
S‹ZDE
üretmenizi engeller.

N N

AMAÇLARIMIZ
Panoramik
çekimin ilk karesinden önce ve son kareden sonra, çekimi di¤erlerinden ay›rman›z› sa¤layacak bir boflluk b›rakmak ya da elinizi görüntülemek, çal›flmay› kolaylaflt›racakt›r. Her karenin çekiminde, görüntü alan›n›n %30 kadar bir
‹ T A Pfoto¤rafla ayn› alan› kapsamal›d›r. Bu ortak alanlar, birlefltirmebölümü birK önceki
nin kolay ve kusursuz olmas›n› sa¤layacak referans bölgeleridir. Örne¤in Photoshop yaz›l›m›n›n görüntüleri eflleyebilmesi için en az›ndan %20-25 kadar bir alan›T E L E Vgerekti¤i
‹ZYON
n›n örtüflmesi
unutulmamal›d›r (Foto¤raf 6.2).

‹NTERNET

149

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

Foto¤raf 6.2
Dört foto¤raf›n
panoramik
birleflimi ve
birleflme paylar›.

Bütün çekim alan› için ortalama bir mesafe belirlenmeli ve netleme yap›lmal›d›r. Daha sonra netleme modunun otomatikten ç›kar›l›p el ile netleme moduna
al›nmas› gerekir. Aksi taktirde, netlemeye etki edecek farkl› uzakl›ktaki objeler,
birleflme noktalar›nda sorun yarat›r.
Panoramik foto¤raf çekiminde uyulmas›nda yarar olan kurallardan biri de, foto¤raf makinesinin yatay yerine, dikey tutulmas›n›n gereklili¤idir. Bu teknik, görüntünün üstünde ve alt›nda fazladan alan oluflmas›n› sa¤lad›¤› için, birlefltirme
sonras›nda kesimi ve yeniden kadraj yapmay› kolaylaflt›r›r. Makinenin dik tutulmas›, sallanma riskini art›r›r. Sallanma riski dikkate al›nmal› ve çekimlerde deklanflör
kablosu veya zamanlay›c› kullan›lmal›d›r.
Çekim s›ras›nda uyulmas› gereken bir kural da, çekimin en k›sa süre içinde tamamlanmas› zorunlulu¤udur. Görüntüde yer alan objelerin ya da gökyüzündeki
bulutlar›n h›zl› yer de¤ifltirmesi, birlefltirmede sorun ç›karabilmektedir.

Örnek Uygulama
Panoramik foto¤raf oluflturabilmek için birden çok yöntem oldu¤unu belirtmifltik.
Bu yöntemleri, özel olarak panoramik foto¤raf üretimi için haz›rlanm›fl yaz›l›mlar›
ya da Photoshop program›n› kullanmak olarak ikiye ay›rmak mümkündür. Biz burada, kolay ulafl›labilirli¤i nedeniyle, Photoshop örne¤ini ele alaca¤›z.
Bilindi¤i gibi, Photoshop program› ile herhangi bir ifllem yapman›n da birden
çok yolu vard›r. Photoshop program›nda katmanlar açarak birden fazla foto¤raf›n
birlefltirilmesi, izlenebilecek yollardan yaln›zca biridir. Di¤er yandan, Photoshop
program›n›n CS-4 ve CS-5 gibi son sürümleri, panoramik foto¤raf üretimi aç›s›ndan
son derece kolay ve baflar›l› sonuçlar veren uygulamalar içermektedir. Panoramik
foto¤raf oluflturmak için s›ras›yla flöyle bir yol izlenebilir.
Öncelikle çekilen foto¤raflar bilgisayara indirilmeli ve bir klasörde toplanmal›d›r. Daha sonra File > Automate > Photomerge komutlar› izlenmeli ve aç›lan arayüzde göz atma (browse) bölümüne girilmelidir. Bu aflamada foto¤raflar›n bulundu¤u klasör aç›l›p, içinden birlefltirilecek görüntülerin seçilmesi ve onay tufluna
bas›lmas› yeterlidir. Foto¤raflar›n›z çok k›sa bir süre içinde en az hata ile birlefltiri-

150

Say›sal Foto¤rafa Girifl

lerek be¤eninize sunulacakt›r. Bu aflamadan sonra size düflen, foto¤raf›n gereksiz
bölümlerini keserek temiz bir çerçeve oluflturmak ve paylafl›ma sunmakt›r. Panoramik foto¤raf üretiminin yaln›zca yatay düzlemle s›n›rl› olmad›¤›n› da belirtemekte yarar var. Bir do¤a görüntüsünün yatay düzlemde panoramik olarak foto¤raflanmas›n›n yan›nda, yüksek bir binan›n dikey panoramik foto¤raf› da üretilebilir.
Foto¤raf 6.3
Dikey panoramik
foto¤raf yap›m
aflamalar›.
(Hüseyin Ery›lmaz/ Sagrada Familia Katedrali
Barselona/‹spanya).

151

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

K›z›lötesi Foto¤raf
‹nfrared (k›z›lötesi) foto¤rafç›l›k, basit bir fizik kural›na dayan›r; insan gözü ›fl›¤›n
400 nm ile 700 nm dalga boylar› aras›ndaki spektrumunu görebilir. K›z›lötesi foto¤rafta ise, ›fl›¤›n bu görünen spektrumun d›fl›nda kalan 700 nm ile 1200 nm aras›ndaki bölümü, özel filtreler arac›l›¤›yla görüntülenir. 700 nm ve 1200 nm dalga
boyu aral›¤› “yak›n-infrared” bölge olarak adland›r›lan bölgenin içindedir ve “termal yay›l›m” olarak adland›r›lan uzak-infrared alan› (3000 nm civar›) içermez. Termal görüntüleme çok daha kompleks bir görüntüleme yöntemidir ve k›z›lötesi fotografç›l›¤›, bu görüntüleme yöntemini kapsamamaktad›r.
Genel anlamda tüm dijital foto¤raf makinelerinin alg›lay›c›lar›n›n (CMOS veya
CCD) önünde “IR Cut” olarak adland›r›lan k›z›lötesi önleyici sabit bir filtre vard›r;
SIRA S‹ZDE
bu filtrenin temel görevi, foto¤rafa yans›mas› istenmeyen k›z›lötesi ›fl›nlar›n alg›lay›c› üzerine düflmesini engellemektir. ‹flin ehli veya dijital foto¤raf makinelerinin iç
yap›s›n› iyi tan›yan biri bu k›z›lötesi önleyici filtreyi kald›rd›¤› zaman,
kesinD Ü fi Ü N E L›fl›nlar
‹M
tiye u¤ramadan alg›layac›ya düfler. Makinenin içinde, k›z›lötesi önleyicinin bulundu¤u yere (alg›lay›c›n›n önüne), veya objektifin önüne monte edilecek bir k›z›löS O R U
tesi filtreyle, k›z›lötesi foto¤raf çekimi yap›labilir (Foto¤raf 6.4).
‹ K K Aduyarl›
T
Dijital k›z›lötesi foto¤rafç›l›¤› için gerekli olan malzemeler, k›z›lötesiD›fl›¤a
bir dijital foto¤raf makinesi ve filtreden ibarettir. Pek çok dijital foto¤raf makinesi k›z›lötesi ›fl›¤a duyarl›d›r. Makinenin k›z›lötesi ›fl›¤a duyarl› olup olmad›¤›n› anlamak
için basit bir test
SIRA S‹ZDE
yap›labilir. Bunun için en çok uygulanan yöntem, k›z›lötesi ›fl›n kullanan cihazlar›n kullan›m an›nda yayd›¤› ›fl›n›n foto¤raf makinesiyle görüntülenerek kontrol edilmesidir. Bu
amaçla, bir televizyonun kumanda cihaz›n›n lambas›, herhangi birAMAÇLARIMIZ
dü¤mesine bas›larak
görüntülenir. Beyaz bir ›fl›k görünüyorsa, makinenin k›z›lötesi foto¤raf çekimine uygun
oldu¤u düflünülebilir.

‹nfrared: K›z›lötesi ›fl›n
anlam›na gelmektedir.
700nm’nin (nanometre)
ötesinde yer alan ve
görünmeyen spektrumun bir
bölümünü tan›mlar.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

N N

K ‹ T A P

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

Foto¤raf 6.4
TELEV‹ZYON

‹NTERNET

K›z›lötesi çekim
TELEV‹ZYON
uygunlu¤u
kontrolü.

‹NTERNET

152

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Filtreleme
K›z›lötesi fotografç›l›¤› sadece dijital foto¤raf makineleri için geçerli bir teknik de¤ildir. Geleneksel film foto¤raç›l›¤›nda bu teknik için özel filmler üretilir; k›z›lötesi film, k›z›lötesi ›fl›¤a özel bir duyarl›l›¤› olmas›na ra¤men, temelde klasik siyah
beyaz filmler gibi pankromatik (bütün renklere duyarl›) bir filmdir, gün ›fl›¤›na ve
UV’ ye de duyarl›d›r. Özel filtreler kullan›lmazsa, k›z›lötesi filmde elde edilecek
görüntülerin di¤er (klasik siyah beyaz film) filmlerle elde edilen görüntülerden fark› olmayacakt›r.
Özel k›z›lötesi etkilerine sahip görüntüler elde edilmek istenirse, film üzerine
düflecek olan görünür ›fl›nlar›n (gün ›fl›¤›) ve UV ›fl›nlar›n bir filtre yard›m›yla film
üzerine düflmesi engellenmelidir. K›sacas›, k›z›lötesi filmin yaln›z k›z›lötesi ›fl›nlar›
geçirebilen özel filtrelerle pozlanmas› gerekmektedir. Pek çok filtre kullan›lmakla
beraber, k›z›lötesi etkilerini kademeli olarak verebilen 25A, 29, 70 kodlu (Kodak
filtre sistemine göre) koyu k›rm›z› filtreler (Bu filtreler koyuluk derecelerine göre
kademeli olarak k›z›lötesi ›fl›nlar›n› geçirirler); yaln›z k›z›lötesi ›fl›nlar›n›n geçmesine izin veren, opak görünüfllü koyu k›rm›z› filtrelere göre daha koyu olan, 87, 87C,
88A, 89B kodlar›yla bilinen filtreler kullan›lmaktad›r.
Kullan›m kolayl›¤› aç›s›ndan bu filtrelerin içinden 25A koyu k›rm›z› filtre önerilebilir; di¤er filtrelere oranla (87, 87C, 88A, 89B) daha pratik kullan›m›, ucuz ve kolay bulunabilirli¤i yönünden daha avantajl›d›r ve k›z›lötesi etkilerini çok fazla kay›p olmaks›z›n verebilmektedir. 87, 87C, 88A, 89B, filtreleri, 25A koyu k›rm›z› filtrelere göre çok pahal› ve kullan›m aç›s›ndan çok pratik de¤ildir; opak görünüfllü
ve çok koyu olmalar›ndan dolay› netlemede problem yaratmakta ve filtre faktörleri çok fazla oldu¤u için (8x ve 20x civar›nda) örtücü süreleri çok uzamaktad›r.
Say›sal foto¤raf makinelerinde, çekim yap›lacak olan makinenin k›z›lötesi ›fl›nlara olan alg›lay›c› hassasiyeti ölçüldükten sonra aynen yukar›da anlatt›¤›m›z flekilde lensin önüne uygun bir filtre yerlefltirilebilir. Yaln›z alg›lay›c› önündeki k›z›lötesi koruyucu filtrenin, makinenin içi aç›larak ç›kart›lmas› gerekecektir. Pozland›rma sürelerini daha iyi ve daha etkin kontrol etmek aç›s›ndan bir baflka yöntem de,
alg›lay›c› üzerine do¤rudan k›z›lötesi filtre yerlefltirmektir. Daha pahal› ve riskli
olan bu sistem sayesinde daha net ve pozland›rma süreleri normale daha yak›n foto¤raflar elde edilebilir.
SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

1

SIRA S‹ZDE yaln›zca foto¤raf sanat›n›n u¤rafl› alan›nda m› yer almaktad›r?
K›z›lötesi görüntüleme,
Tart›fl›n›z.
D Ü fi Ü N E L ‹ M
K›z›lötesi
Çekimde Netleme

Do¤ada, yans›yan her rengin farkli bir dalga boyu vard›r. Örne¤in, mavinin dalga
S O Rveya
U
boyu ile morun
k›rm›z›n›n dalga boyu ayn› de¤ildir. Asl›nda bu, foto¤raf çekiminde genel bir sorundur. Çünkü objektif üzerinde, farkl› dalga boylar›n›n farkl› netlik noktalar›
Genel anlamda insan gözü fartketmese de çok üst seviye
D ‹ K K Aoluflur.
T
bir makine kullan›lsa bile, aç›k ve net bir havada, bir gelincik tarlas›ndaki sonsuz
netlemedeki k›rm›z› gelincikler net ç›kmaz. Bunun havadaki hafif bir esintiden
SIRA S‹ZDE
kaynakland›¤› düflünülebilir. ‹flin do¤rusu, k›rm›z› rengin dalga boyunun di¤er
renklere göre daha uzun ve farkl› olmas›d›r.
Ayn› flekilde
k›z›l ötesinin de dalga boyu farkl› oldu¤undan, netleme noktas› da
AMAÇLARIMIZ
farkl›d›r. Bu sorun, geleneksel makinelerde objektiflerin netleme noktas›n›n yak›n›nda, farkl› bir netleme noktas› belirlenerek çözümlenmifltir. Bu nokta; R harfi, IR

N N

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

153

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

harfleri ya da yaln›zca k›rm›z› bir nokta ile iflaretlenerek belirtilir.
Dijital makinelerde bunu gidermenin tek yolu ise deneme yan›lma yöntemi ile
çekilen görüntü ile istenilen sonuç aras›nda bir netlik ayar›n›n elle yap›lmas›d›r.
Örne¤in k›z›lötesi filtrenin makinenin alg›lay›c›s› üzerine do¤rudan tak›ld›¤›n› düSIRA S‹ZDE
flünelim. Do¤al olarak, TTL sistemde netli¤i otomatik olarak yapt›ktan sonra, önceden tespit etti¤imiz netlik noktas›na do¤ru (sa¤a veya sola) netlemeyi düzeltebiD Üettikten
fi Ü N E L ‹ M sonra iflin
liriz. Bunun bir ad›m ötesi olarak, makinemizde bu ayar› tespit
ehli bir teknisyen taraf›ndan makinemizin netleme ayar›n› da otomatik olarak k›z›lötesine göre yapt›rabiliriz. Otomatik netleme modu kullan›ld›¤›nda
S O R Uvizördeki görüntü biraz k›r›k görünse de, ç›kan sonuç net olacakt›r.
K K A Ttak›lmas› duK›z›lötesi filtresinin renk tonu çok koyudur. Netleme yap›lmadan önceD ‹filtre
rumunda, makine otomatik netleme yapmaya çal›flacak, referans noktas› bulamad›¤› için,
netlemekte zorlanabilecektir. Bu nedenle, önce netleme yap›lmal›,SIRA
danaS‹ZDE
sonra otomatik
netleme devreden ç›kar›lmal›, en son aflamada k›rm›z› filtre tak›lmal›d›r.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

N N

AMAÇLARIMIZ
K›z›lötesi foto¤raf çekimlerinde; a¤açlar, yeflillikler beyaz’a
yak›n bir renk alacakt›r; gökyüzü ve bulutlar aras›ndaki kontrast ciddi anlamda artacakt›r; gökyüzü
siyaha yak›n bir renge dönüflecektir; durgun su yüzeyi siyaha yak›n koyu bir renk
K ‹ T A P
alacakt›r; insan derisi oldukça pürüzsüz, yumuflak bir görünümdedir; insan gözü
retinas› belirginleflecektir; gökdelenler gibi d›fl yüzeyi caml› binalardaki yans›malar
gözle görüldü¤ünden farkl› ve ilginç bir görünüm alacakt›r.
TELEV‹ZYON

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

Foto¤raf 6.5
‹NTERNET

COfiAR KULAKSIZ
K›z›lötesi ‹stanbul.

‹NTERNET

154

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Zone tekni¤i: Ansel
Adams’›n 1941 y›l›nda Fred
Archer ile formüle etti¤i,
siyah-beyaz foto¤rafta olas›
her türlü gri tonu ve
foto¤raflardaki her türlü
detay› elde etmeye göre
tasarlanan bir optimal
pozlama, film banyosu ve
bask› sistemidir.

HDR Tekni¤i

Foto¤raf 6.6
KAYA EL‹Ç‹N.
Normal çekim ve
HDR uygulamas›.
HDR foto¤raf
örne¤i.

Say›sal foto¤raf›n yaflama geçirdi¤i en çarp›c› tekniklerden biri, HDR sözcükleriyle
tan›mlanan ve aç›l›m› (High Dynamic Range/Yüksek Dinamik Aral›k) olan uygulamad›r. HDR tekni¤i ile oluflturulan bir foto¤raf›n en temel özelliklerinden biri, en
aç›k renkli bölgeden en koyu renkli bölgeye kadar bütün alanlardaki detaylar›n
görüntülenmifl olmas›d›r.
Geleneksel foto¤raf›n zone tekni¤i ile benzefltirilen HDR, Ansel Adams’›n do¤a foto¤raflar›nda elde etti¤i nötr siyah ile nötr beyaz renk aras›nda yer alan ton
zenginli¤ini elde etme çabas›n›n say›sal foto¤raftaki uzant›s› olarak kabul edilebilir. HDR tekni¤i, Ansel Adams’›n siyah-beyaz foto¤raflarda oluflturmaya çal›flt›¤›
zengin ton aral›¤›n› siyahbeyaz›n da ötesine tafl›m›flt›r; renkli foto¤raflarda da önemli bir ton aral›¤› oluflturan HDR, günümüzde tercihen kullan›lan bir yaz›l›m olmakla beraber, yak›n bir
gelecekte say›sal foto¤raf makinelerinin standart bir özelli¤i olmaya
aday olarak kabul edilmektedir.
Renkli ya da siyahbeyaz (monochrome)
foto¤raf çal›flmalar›nda,
çekim yap›lan mekan›n
›fl›k dengesi çok büyük
önem
tafl›maktad›r.
Özellikle çok z›t ›fl›k de¤erlerinin yer ald›¤› mekanlarda do¤ru pozlama ile çekilen foto¤raflar›n temel sorunu, karanl›k ve ayd›nl›k bölgelerde detay kayb›
oluflmas›d›r. Bu tür foto¤raflarda,
karanl›k
bölgelerde kalan siyah dokuda, yard›mc› ›fl›k kullan›lmaks›z›n detay görüntülenmesi mümkün de¤ildir.
Benzer flekilde, ayd›nl›k bölgelerde bulunan beyaz dokularda da ›fl›k patlamalar› oluflmakta, detay görüntülenmesi olanaks›z hale gelmektedir. Ayd›nlanman›n
sorunlu oldu¤u mekanlarda her ayd›nlanma bölgesi için ayr› bir çekim yap›lmas›
ve bu görüntülerin birlefltirilmesi, HDR tekni¤inin temelini oluflturmaktad›r.
HDR uygulamalar›, bu alan için özel haz›rlanm›fl yaz›l›mlar kullan›larak yap›labilece¤i gibi, Photoshop yaz›l›m› kapsam›nda HDR için haz›rlanm›fl arayüzlerin
kullan›m›yla da yap›labilir (Foto¤raf 6.6 ve 6.7).

155

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

Foto¤raf 6.7
KAYA EL‹Ç‹N.
Normal çekim ve
HDR uygulamas›.
HDR foto¤raf
örne¤i.

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

‹KKAT
HDR tekni¤inin uygulanmas› için, farkl› de¤erlerde pozlanm›fl en az üçD foto¤raf›n
çekilmesi gerekmektedir. Oysa, tek kare olarak çekilmifl bir görüntüye HDR uygulanmas› da mümSIRA format›nda
S‹ZDE
kündür. “Yalanc› HDR” olarak adland›r›lan bu yöntemde, foto¤raf›n RAW
çekilmifl olmas› yeterlidir. RAW iflleyen bir yaz›l›mda foto¤raf üç farkl› (aç›k, normal ve koyu)
tonda ifllenerek kaydedilir; elde edilen üç foto¤raf, daha sonra herhangi bir HDR uyulamaAMAÇLARIMIZ
s›nda birlefltirilir. Elde edilen foto¤raf, normal yöntemle elde edilmifl
HDR foto¤raflar kadar güçlü bir etkiye sahip olmasa da, beklentileri karfl›layabilir.

N N

K ‹ T A P

Öncelikle HDR foto¤raf için uygun olan çekim ortamlar›na k›saca bir göz atmakta yarar var; ›fl›¤›n homojen olmad›¤›, karanl›k ve ayd›nl›k bölgelerin fazlaca
bask›n oldu¤u kontrast ›fl›k içeren ortamlarda; iç mekan ile d›fl mekan ›fl›k de¤erTELEV‹ZYON
lerinin birbirinden çok farkl› oldu¤u ve dengelenmesi gereken yerlerde; gece foto¤raflar›nda karanl›k ve ayd›nlat›lm›fl bölgelerin ›fl›k de¤erlerinin dengelenmesinde; gündüz çekilen do¤a foto¤raflar›nda, özellikle bulutlu havalarda, yeryüzü ve
gökyüzü aras›ndaki ›fl›k farkl›l›¤›n›n sorun yaratt›¤› ortamlarda;
‹ N T E cam,
R N E T metal gibi
yans›ma yapan malzemelerle kaplanm›fl mimari yap›lar›n yer ald›¤› görüntüler ve
su gibi yans›ma yapan dokular›n bulundu¤u mekanlarda HDR tekni¤i ile çok etkileyici foto¤raflar çekilebilir.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

Otoportre
Otoportre, yüzy›llard›r sanatç›lar›n kendi kendilerini resmetme çabalar›n› tan›mlayan bir sözcüktür. Özellikle resim sanat›nda çok karfl›lafl›lan otoportre uygulamalar› foto¤rafç›lara esin kayna¤› olmufl, foto¤rafç›lar da her dönemde otoportre çaSIRA S‹ZDE
l›flmalar› yapm›fllard›r. Benzer flekilde, foto¤raf makinesi kullanan ço¤u birey, kendi kendini görüntülemek için çaba harcam›fl, bunun için farkl› yöntemler denemifltir. Geleneksel foto¤rafta, foto¤rafç›n›n kendini vizörden izleyerek
D Ü fi Ü çekim
N E L ‹ M yapmas›n›n olanaks›z olmas›ndan kaynaklanan sorun, genellikle makinenin zamanlay›c›s›n›n kurulmas› ile ya da ayna karfl›s›nda çekilen foto¤raflarla çözümlenmifltir.
S O R U

D ‹ K K A TKitab›n›z›n 7.
HDR Tekni¤i ile ilgili daha detayl› bilgiyi Say›sal Foto¤raf Bask› Teknikleri
ünitesinde bulabilirsiniz.

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

N N

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

156

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Baz› say›sal foto¤raf makinelerinin sa¤lad›¤› kolayl›klardan biri de, foto¤rafç›n›n kendini görüntüleme çabas›na çözüm sunmufl olmas›d›r. Bir çok say›sal makinenin bakaç bölümlerinin elektronik görüntü veren ekran biçiminde olmas› ve bu
ekranlar›n de¤iflik aç›larda kullan›labilmesi, elinde makineyi tutan kiflinin kendini
ekranda görerek otoportresini çekebilmesine ya da birlikte oldu¤u kifliyle ayn› foto¤rafta yer alabilmesine olanak sa¤lam›flt›r.

Video ve Hareketli Görüntü

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

Say›sal foto¤raf makineleri ayn› zamanda birer video kamerad›r. Cep telefonlar›n›n
hayat›m›za girmesiyle birlikte çok basitleflen say›sal foto¤raf ve video uygulamalar›, dünyada bir çok tafl›n yerinden oynamas›na da neden olmufltur. Günümüzde
SIRA S‹ZDE
kameral› cep telefonu olan herkes birer muhabirdir, gazetecidir. Cep telefonlar› ile
çekilen bir çok önemli olay, görüntü kalitesi düflük olmas›na ra¤men uluslararas›
TV kanallar›nda
D Ü fi Ü N Egösterilmektedir.
L‹M
Cep telefonlar›n›n bu önemli ifllevi, say›sal foto¤raf makinelerinin de benzer
özellikler tafl›yan ayg›tlar olarak üretilmesini zorunlu k›lmaktad›r. Bir çok yay›n
S O R U
grubu, bas›l› ve elektronik gazete (internet) ile birlikte TV kanallar›na da sahiptir.
Günümüzün düflük bütçelerle habercilik yapan yay›n gruplar›, muhabirlerinin vi‹ K K A T say›sal bir foto¤raf makinesi tafl›mas›n› tercih etme konumuna
deo çekimi Dyapan
gelmifllerdir. Yak›n bir gelecekte, yaln›zca foto¤raf makinesi ya da kamera tafl›yan
bir muhabirin,
SIRA eksik
S‹ZDE donan›ml› bir haberci olarak de¤erlendirilmesi flafl›rt›c› olmayacakt›r.
Say›sal foto¤raf makinelerine “Full HD (1080p)” olarak tan›mlanan video çekAMAÇLARIMIZ
me özelli¤inin
eklenmesi, makinelerin daha genifl bir kullan›m alan› bulmas›na da
olanak sa¤lamaktad›r. Video görüntü kaydetme özellikleri, otomatik ›fl›k optimizasyonu, parazit ve ISO parazit azaltma ifllevleri ve çevre ayd›nlatma seçene¤i giK ‹ T A P
bi özel etkiler
içeren bu makineler, yayg›nlaflmaya bafllam›flt›r. Di¤er yandan, say›sal foto¤raf makinelerinin objektif seçenekleri ve görüntü kaliteleri de, normal video kameralara göre daha yüksektir. Say›sal makineler, bu özellikleri nedeniyle de
T E L Ereklam
V ‹ Z Y O N filmi, sanatsal amaçl› k›sa filmler ve klip gibi çal›flmalarda, vidüflük bütçeli
deoya tercih edilmektedir.

N N

Bu konuyla ‹ilgili
bilgileri http://web.canon.jp/imaging/eosd/samples/eos1dm4/
N T E Rayr›nt›l›
NET
http://web.canon.jp/imaging/eosd/samples/eos7d/ adreslerinden ö¤renebilirsiniz.

N

SAYISAL ÇEK‹M SONRASINDA YEN‹ OLANAKLAR
AM AÇ

2

Say›sal foto¤rafla ortaya ç›kan çekim sonras› olanaklar› s›n›fland›rmak.

Say›sal foto¤raf uygulamalar›yla beraber foto¤raf tekni¤inde hayata geçen uygulamalar›n bir bölümü de, foto¤raf çekiminden sonraki süreçte yap›lan ifllemleri kapsamaktad›r. Çekim sonras› müdahale ve manipülasyon olanaklar› hiç flüphesiz ki
çok fazla alan› kapsamaktad›r. Bu bölümde aktaraca¤›m›z konular, foto¤raf›n en
temel dinamikleri olan siyah-beyaz çekim, çekim sonras› temel düzeltme fonksiyonlar› ve filtre kullan›m› gibi konularda, foto¤raf makinesi üzerinden yap›labilen
müdahale olanaklar› ile s›n›rl› olacakt›r.

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

D Ü fi Ü N E L ‹ M

157

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›
S O R U

Çekim sonras› müdahale ve manipülasyon uygulamalar›n› foto¤raf makinesi
D ‹ K K A Tüzerinden ya
da bilgisayarda yaz›l›m kullan›larak yap›labilen müdahaleler olarak iki ayr› bafll›k alt›nda
de¤erlendirmek gerekir. Yaz›l›m kullan›m› yoluyla yap›labilen müdahalelerle
SIRA S‹ZDE ilgili detaylar, bu program›n içindeki di¤er kitaplar›n›z›n ilgili bölümlerinde ayr›ca ele al›nmaktad›r.

Siyah-Beyaz

AMAÇLARIMIZ

S O R U

D‹KKAT

N N

Siyah-beyaz ya da foto¤rafç›lar aras›nda kullan›lan yayg›n ad›yla “Monochrome”
foto¤raf, özellikle sanat eseri ba¤lam›nda yürütülen foto¤raf çal›flmalar›n›n en te‹ T A P arac›l›¤› ile
mel uygulama alan›d›r. Gerek ilkel i¤ne deli¤i , gerek modernK makine
foto¤raf çal›flan sanatç›lar için vazgeçilmez olan, renklerin gri tonlara indirgenmesi, yani siyah-beyaz foto¤raf çal›flmalar›d›r. Her tür teknolojik geliflmeye ra¤men,
T E Lyapan
E V ‹ Z Y Oinkjet
N
siyah-beyaz foto¤raf yerini korumay› baflarm›flt›r. Say›sal bask›
makinelerin bask› kaliteleri bile, bir çok foto¤rafç› taraf›ndan, siyah-beyaz bask›daki
performans›yla ölçülmektedir.
Say›sal siyah-beyaz foto¤raf›n geleneksele en yak›n olan ve yayg›n olarak kul‹NTERNET
lan›lan bask› yöntemi, inkjet makinelerle yap›lan bask›d›r. Renkli bask›da kullan›lan ka¤›tlara siyah-beyaz bask› yap›labilmesine ra¤men, estetik beklentilerin karfl›lanmas› mümkün olmamaktad›r. Siyah-beyaz foto¤rafa yönelen bu tutku hiç flüphesiz, say›sal foto¤raf makinelerinin siyah-beyaz foto¤raf üretim performans› konusundaki beklentilerin de yüksek olmas›na neden olmaktad›r.
Renkli bir foto¤raf›n, bilgisayarda siyah-beyaz foto¤rafa dönüfltürülmesini sa¤layan birden çok yöntemin varl›¤› bilinmektedir. Di¤er yandan, siyah-beyaz çevriminin kalitesini art›rmak amac›yla, özel yaz›l›mlar da gelifltirilmektedir.
Foto¤raf›n çekim sürecinde makine üzerinden siyah-beyaz foto¤raf üretiminin
en temel iki yolu bulunmaktad›r; birincisi, foto¤raf makinesinin siyah-beyaz çekim
modunun kullan›lmas›; ikincisi ise, çekilen renkli bir foto¤raf›n menü üzerinden siyah-beyaz çevriminin yap›lmas›d›r. Makinelerin do¤rudan çekimi genellikle yaln›zca siyah-beyaz çekimi kapsamaktad›r. Renkli çekimin çevrimi ise, menüden monochrome (tek renk) seçimi yap›ld›ktan sonra siyah-beyaz, sepya (kahverengi ton)
ya da mavi ton tercihi ile gerçeklefltirilmektedir. Bu aflamadaki seçenekler, makineyi üreten firman›n belirledi¤i biçimde daha dar, ya da daha genifl bir liste oluflturabilir (Foto¤raf 6.8).

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

Foto¤raf 6.8
Say›sal makinede
“monochrome”
seçenekleri
menüsü.

158

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Çekim Sonras› Makine ‹le Düzeltme

Foto¤raf 6.9
Say›sal makinede
renk düzeltme
uygulamas›.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin özellikle yar› profesyonel segment kapsam›nda yer
alan modelleri, çekimin hemen sonras›nda foto¤rafa uygulanabilen, etkili bir renk
›s›s› düzeltme seçene¤i sunmaktad›r.
Foto¤raf çekimi yap›lan
ortam›n ayd›nlatma koflullar›, çekim an›nda kullan›lacak beyaz ayar›n›n en temel belirleyicisidir. Baz›
çekim ortamlar›nda, birden
fazla türde ›fl›k kayna¤›n›n
kullan›lmas› ya da makinenin ilgili ›fl›k kayna¤› için
sundu¤u renk ›s›s›n›n yeterli çözümü sa¤layamad›¤› durumlar söz konusu
olabilmektedir. ‹ki farkl›
türde floresan lamba (örne¤in: sar›ms› ve beyaz) ile ayd›nlat›lan bir mekan›n çekimi renk ›s›s› aç›s›ndan sorunlu olacakt›r. Benzer bir durumla, tungsten ve halojen lambalar›n birlikte kullan›ld›¤› ya da tungstenle ayd›nlat›lan bir mekana gün›fl›¤›n›n etki etmesinde de karfl›lafl›labilir. Böylesi durumlarda, makinenin sa¤lad›¤› seçenek yeterli olmayacakt›r.
Geleneksel foto¤rafta kullan›lan renk düzeltme filtrelerinin mant›¤›, say›sal makinelerde de kullan›ld›¤› için bu sorunun çözümü anl›k müdahaleyle gerçekleflebilmektedir. Özellikle bilgisayar müdahalesi için yeterli zaman olmad›¤›nda kurtar›c› haline gelen bu ince ayar sisteminde, düzeltme yap›lacak foto¤raf seçilir ve
menüden renk düzeltme (color correction) ayar› devreye sokulur. Bu ayar, fazla
etkili olan yeflil, mavi, sar› ve k›rm›z› renkleri düzeltmek için düzenlenmifl, mavi,
sar›, yeflil ve amber renklerin oluflturdu¤u bir kombinasyondur. Foto¤rafta hakim
olan ve azalt›lmas› gereken rengin kontrast› olan renk seçilerek ad›m ad›m art›r›l›r. Do¤ru tonlara yaklafl›ld›¤›nda “kaydet” komutu ile, foto¤raf yeni bir numarayla
haf›za içine kaydedilir (Foto¤raf 6.9).
Çekim sonras›nda
foto¤raf makinesinin menüsü kullan›larak yap›lan beyaz ayar› ya da
SIRA S‹ZDE
renk düzeltmesinin sonuçlar›n bütünüyle güvenilir olabilir mi? Düflününüz.
D Ü fi Ü N E L ‹ M
Filtre Seçenekleri

Film kullanan foto¤rafç›n›n karfl›laflt›¤› güçlüklerden biri de, beklentiye uygun olmayan ›fl›k koflullar›
S O R U alt›nda foto¤raf çekmek ve ortam ›fl›¤›na müdahale ederek görüntüleme yapma zorunlulu¤unun do¤mas›d›r. Foto¤rafç›lar bu tür durumlar› öngörerek, baz› özel malzemeleri yanlar›nda tafl›mak ve gerekti¤inde kullanmak zoD‹KKAT
rundad›r. Uygun olmayan ›fl›k koflullar› ve müdahale zorunlulu¤u da, hiç flüphesiz
öncelikle filtre kullan›m› anlam›na gelmektedir.
S‹ZDE amac›yla seyahate ç›kan ve film kullanan foto¤rafç›n›n yan›Foto¤rafSIRA
çekmek
na almak zorunda oldu¤u malzemelerin bir bölümünü, filtre setleri oluflturur. Ifl›k
koflullar›n›n uygun olmad›¤› ya da foto¤raflanan konunun görsel etkisinin güçlenAMAÇLARIMIZ
dirilmesi gereken durumlarda düzeltme ve özel efekt filtreleri kullan›l›r. Filtre se-

N N

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

159

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

çeneklerinin ne kadar fazla oldu¤u dikkate al›nd›¤›nda, bu filtreleri tafl›man›n ve
kullanman›n foto¤rafç›ya getirece¤i yükün önemli bir sorun oldu¤u da ortadad›r.
Günümüzün say›sal foto¤raf makinelerinin ve müdahale olanaklar›n›n getirdi¤i
kolayl›klar›n en önemlilerinden biri de, foto¤rafç›n›n filtre tafl›ma zorunlulu¤unun
sona ermifl olmas›d›r. Objektiflerin üzerinde her an tak›l› durumda olan koruma
amaçl› filtre ve polarize filtreyi bir zorunluluk olarak kabul edersek, foto¤rafç›n›n
baflka filtre tafl›mas›na gerek yoktur. Say›sal makinelerin siyah beyaz foto¤raf çekiminde kullan›lmak üzere sa¤lad›¤› sar›, turuncu, k›rm›z› gibi filtre etkileri, menüden kolayca seçilip uygulanabilmektedir.
Foto¤raf 6.10
Say›sal makinede
siyah-beyaz için
filtre seçenekleri
menüsü.

Renkli foto¤raf çekimleri için de, farkl› filtre seçenekleri bulunmaktad›r. Filtreler, say›sal makinelerin baz›lar›nda foto¤raf›n çekim aflamas›nda, baz›lar›ndaysa,
çekim sonras›nda devreye sokularak istenen etki elde edilmektedir.
Makinelerin uygulama seçeneklerinde yer almayan filtre etkileriyse, Photoshop gibi yaz›l›mlar taraf›ndan baflar›yla uygulanmaktad›r.
Filtre setleri içerisinde, kullan›m› ve tafl›nmas› en çok sorun oluflturan renk düzeltme filtreleri ise, beyaz ayar› nedeniyle zaten devre d›fl› kalm›fl durumdad›r.

N

RAW YÖNET‹M‹ ‹LE MÜDAHALE
A M A Ç

3

Raw yönetimi kavram›n› ve uygulama alanlar›n› aç›klamak.

RAW, en temel tan›m›yla, JPG ve TIFF gibi çekim formatlar›ndan biridir. Bir çok
çekim ortam›nda en çok kullan›lan format, yüksek oranda s›k›flt›rma içeren JPG
format›d›r. TIFF genellikle, çekim koflullar›n›n uygun oldu¤u ya da stüdyo gibi, ›fl›¤›n kontrol edilebildi¤i ortamlarda kullan›lan profesyonel ve s›k›flt›rmas›z bir formatt›r. Foto¤raf çekiminin yap›ld›¤› ortam›n sorunlu olmas› durumunda; özellikle
›fl›k koflullar›n›n uygun olmad›¤› ortamlarda çekilen foto¤raflarda sonradan müdahale yap›lacaksa ve çekilecek foto¤raf›n en yüksek kalitede dosyalanmas› gerekiyorsa, RAW en uygun formatt›r.

160

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 6.11
‹fllenmemifl say›sal
foto¤raf örne¤i.

Foto¤raf 6.12
‹fllenmifl say›sal
foto¤raf örne¤i.

Üç format›n belirgin farkl›l›klar›ndan biri, oluflturduklar› dosyalar›n büyüklük oran›d›r. En az yer kaplayan JPG, en çok yer
kaplayan TIFF iken, RAW dosyas› JPG’den
biraz daha fazla yer kaplamaktad›r. Örne¤in 12 milyon piksel çekim yapan bir makinenin JPG format› yaklafl›k 5 megabayt,
TIFF format› 30 megabayt yer kaplarken,
RAW dosyas›n›n kaplad›¤› yer yaln›zca 1015 megabaytt›r. Bu ölçüler, üretici firmalar›n gelifltirdikleri RAW yaz›l›mlar›na göre
baz› küçük farkl›l›klar gösterebilir. Sözünü
etti¤imiz formatlar›n en temel farkl›l›klar›ndan biri de, çekilen foto¤raf üzerindeki
etkileridir. Foto¤raf makinesinin sensörü,
JPG ve TIFF kullan›mlar›nda, görüntüyü
ifller ve foto¤raf dosyas›na dönüfltürerek
haf›zaya aktar›r. RAW format› ise, çekimde
elde edilen bilgiyi ifllemeksizin, ham olarak haf›zaya aktar›r. Di¤er bir deyiflle, foto¤rafa dönüfltürmez. Bu durum bir avantaj olarak görülebilirken, RAW format›n›n
en önemli dezavantaj›n› da oluflturmaktad›r. Çünkü RAW ile çekilmifl bir foto¤raf›n, ilgili bir yaz›l›mda ifllenmeden önce kullan›m› mümkün olmaz. Öncelikle ham
foto¤raf ifllenmeli, daha sonra “save as” komutu ile, JPG ya da TIFF olarak kaydedilmelidir.
Say›sal bir foto¤raf›n, RAW bile olsa, çekildi¤i haliyle kullan›lmas› mümkün de¤ildir. Kullan›ld›¤› taktirde elde edilecek sonuç, gerçekten bir hayli uzakta olacakt›r. Say›sal foto¤raf teknolojisinin yeni olmas› nedeniyle, görüntü ile ilgili baz› sorunlar henüz afl›lamam›flt›r. Bu yüzden, çekilen foto¤raflar›n temel düzeyde de olsa baz› küçük müdahalelerden geçmeden
kullan›lmas› durumunda, istenmeyen sonuçlar ortaya ç›kabilmektedir (Foto¤raf
6.11).
RAW format›, müdahale edilebilirlik
aç›s›ndan son derece elveriflli olmas› nedeniyle, foto¤rafç›lar taraf›ndan, “say›sal
foto¤raf›n negatifi” olarak kabul edilmektedir. Film ile karanl›k odada foto¤raf bas›l›rken, pozlama de¤eri ve kontrast de¤iflikli¤i baflta olmak üzere, bir çok özelli¤e müdahale edilebilir. Karanl›k oda
müdahalesi sayesinde, negatifteki görüntü ile, bas›lan foto¤raf aras›nda önemli
ölçüde fark oluflabilmektedir.
RAW format›nda çekilmifl bir foto¤rafa yap›labilen müdahale ve manipülasyon oran›, filmdeki müdahaleye göre çok
daha fazla olabilir. Beyaz dengesi, pozla-

161

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

ma, keskinlik, kontrast, parlakl›k, doygunluk, gren düzeyi gibi bir çok özellik,
RAW format›n› iflleyebilen yaz›l›mlar arac›l›¤›yla önemli ölçüde de¤ifltirilebilir; çekim aflamas›na geri dönülerek, yap›lan hatalar düzeltilebilir, geri al›nabilir (Foto¤raf
6.12).
RAW format›nda çekilip ifllenmifl bir foto¤raf›n renk aral›¤› da, JPEG format›ndan yüksek oldu¤u için, görüntünün renk zenginli¤i ve kalitesi de yükselir. JPEG
görüntüler 8 bit olan renk aral›k de¤erleriyle 256 ton ile desteklenirken, RAW datalar› 12, 12 ya da 16 bit gibi aral›klarla, çok daha yüksek oranda renk tonu ile desteklenmektedir. Bu durum, RAW ile çekilen foto¤raflar›n ifllenmesindeki en önemli avantajlardan birini de oluflturmaktad›r. Baz› görüntülerin ton geçifl bölgelerinde
renk de¤eri azl›¤› nedeniyle, “posterizasyon” sorunu oluflabilmektedir. RAW kullan›m› sayesinde her kanalda daha fazla renk de¤eri sa¤land›¤› için, posterizasyon
SIRA S‹ZDE
sorunu da azalmaktad›r.
Foto¤raf makinesi üreten firmalar›n RAW ifllemek amac›yla ürettikleri yaz›l›m
ve arayüzler de farkl› uzant›larla tan›mlan›rlar. Nikon, NEF (Nikon
ImaD Ü fi Ü NElectronik
EL‹M
ge Format) uzant›s›n› kullan›rken, Canon .crw, cr2, Hasselblad .3fr, gibi uzant›lar
kullanmaktad›r. Foto¤rafç›lar için RAW kullan›m›ndaki en büyük sorunlardan biri,
S O R U
sürekli yaz›l›m de¤iflikli¤idir. Yeni versiyonu ç›kan makinelerin RAW datalar› önceki makinelerin yaz›l›mlar›yla uyum sa¤lamamakta, bu da foto¤rafç›lar› sürekli
D‹KKAT
olarak yaz›l›m sorunuyla bafl bafla b›rakmaktad›r.

RAW Yönetiminden Örnek Uygulamalar

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

N N

RAW format› kullan›larak foto¤raflara müdahale edilebilmesi baz› SIRA
kolayl›k
ve avantajlar
S‹ZDE
sa¤lamaktad›r. Bu uygulamalar›n foto¤rafç›ya getirdi¤i dezavantajlar da olabilir mi? Tart›fl›n›z.
AMAÇLARIMIZ

SIRA S‹ZDE

Foto¤raf çekerek hayat›n› kazanan, profesyonel ifl üreten foto¤rafç›lar, bütün çal›fl‹ T A Pzamana karma alanlar›nda zamanla yar›fl edercesine çal›flmakta, bir baflka Kdeyiflle
fl› yar›flmaktad›rlar. fiüphe yok ki, böylesine h›zl› bir çal›flma ortam›nda hata yapmak ço¤u zaman kaç›n›lmazd›r. Foto¤rafç›n›n RAW çal›flt›¤›n› düflünürsek, yap›lan
T Eolas›
L E V ‹ Zbaz›
Y O N yanl›fll›kço¤u hatan›n bir geri dönüflü oldu¤unu söyleyebiliriz. Burada,
lar› ve bu yanl›fllar›n RAW iflleme yaz›l›m› kullan›larak düzeltilmesini örneklerle
aktaral›m.
Foto¤rafç›lar›n s›k karfl›laflt›klar› sorunlardan birinin renk ›s›s›
belirt‹ N T Eoldu¤unu
RNET
mifltik. Bir foto¤rafç›n›n iç mekanda tungsten ›fl›k alt›nda yapt›¤› bir çal›flman›n hemen sonras›nda d›fl mekana ç›kt›¤›n› ve beyaz ayar›n› gün›fl›¤›na almadan çekim
yapt›¤›n› düflünelim. Bu durumda, tungsten ›fl›¤›n fazla sar›s›n› yoketmek amac›yla eklenmifl olan mavi ton, foto¤raf›n tamam›n› mavi renk etkisinde görünmesine
neden olacakt›r. Bu sorunun çözümü son derece kolayd›r; foto¤raf›n ilgili yaz›l›mda aç›lmas› ve beyaz ayar›n›n do¤rudan gün›fl›¤› ayar›na al›nmas›, çekim s›ras›nda
yap›lan hatay› ortadan kald›racakt›r. Bu noktada zaman› geriye tafl›d›¤›m›z›, çekim
an›na gitti¤imizi ve yanl›fl ayar› düzeltip yeniden çekim yapt›¤›m›z› düflünebiliriz.
Çünkü yap›lan düzeltmenin sonucu, çekim an›nda hata olmaks›z›n çekilebilecek
foto¤rafla bire bir ayn› olacakt›r. Bu foto¤raftaki renk sorununun düzeltilmesi için,
tungsten > gün›fl›¤› dönüflümü yap›labilece¤i gibi, daha hassas bir ayar için “white balance” penceresi de kullan›labilir. Burada, beyaz ayar› için mavi 0.50 azalt›lm›fl, k›rm›z› 1.87 art›r›lm›flt›r. Di¤er müdahale ise, “advanced raw” penceresinden
+ 0.33 pozlama düzeltmesi ile, kontrast art›r›m›d›r (Foto¤raf 6.13).

3

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

162

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 6.13
Yanl›fl renk
modunda çekilmifl
RAW foto¤raf›n
düzeltme öncesi ve
sonras›.

Gelelim benzer bir baflka soruna; foto¤raf çekilen ortam›n tungsten ›fl›k ile ayd›nlat›ld›¤›n› düflünelim. Tungsten ile ayd›nlat›lan mekanlar›n ortak bir sorunu vard›r; genellikle makinenin beyaz ayar›ndaki tungsten (incandescent) seçene¤i tam
bir düzeltme yapmaz, ilave müdahaleler gerektirir. Özellikle tekstil ürünlerinin sat›ld›¤› ma¤azalar›n ayd›nlatmas›, gerçekten çok uzak renk de¤erleri verir. Hal› ve
kilim sat›fl› yap›lan bir ma¤azadaki durum da buna örnek olabilir. Renklerin daha
al›ml› daha s›cak görünmesini sa¤lamak isteyen firman›n kulland›¤› ›fl›k kaynaklar›n›n neden oldu¤u yo¤un sar›, tungsten ayar› ile tam olarak düzeltilemeyecektir.
Bu durumda foto¤rafç›n›n yapmas› gereken, ilgili yaz›l›m› kullanarak, foto¤rafta
oluflan fazla sar› etkiyi ortadan kald›rmakt›r. Bunun için birden fazla yol oldu¤unu
hat›rlayal›m. Bu düzeltme için menüdeki Curves penceresi kullan›labilir. Curves
içinde yer alan müdahale olanaklar›, fl›r›ngalar ve otomatik ayardan oluflmaktad›r.
Görüntü içinde beyaz ve siyah renk noktalar› varsa; beyaz fl›r›nga beyaz noktaya,
siyah fl›r›nga siyah noktaya t›klanarak büyük ölçüde do¤ru bir renk tonu elde edilebilir. Di¤er yöntemde de, otomatik ayar butonunun t›klanmas› ile, do¤ruya daha
yak›n renkler elde edilebilir (Foto¤raf 6.14).

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

163
Foto¤raf 6.14
Renk modu do¤ru
çekildi¤i halde
do¤ru sonuç
al›namayan RAW
foto¤raf›n düzeltme
öncesi ve sonras›.

Tungsten, floresan gibi ›fl›k kaynaklar›yla ayd›nlat›lm›fl ortamlarda; renk de¤erleri çok önemli olan resim heykel gibi sanat eserlerinin ya da ürün çekimlerinin yap›laca¤› ortamlarda (stüdyo bile olsa), bir renk skalas›n›n foto¤raflanmas›nda yarar
vard›r. Skalan›n oldu¤u RAW dosyas›nda yap›lacak düzeltmeler kopyalan›r; di¤er
foto¤raflara ayn› flekilde aktar›l›r ve daha h›zl› bir renk ve ton düzeltme çal›flmas›
gerçeklefltirilebilir. Renk skalas›n›n görüntülendi¤i foto¤rafta, renkler üzerindeki
renk de¤eri okunarak; gri skalan›n görüntülendi¤i foto¤rafta nötr beyaz, nötr siyah
ve gri de¤erlere, fl›r›nga ile müdahale edilerek do¤ru renk de¤erlerine ulafl›l›r. Daha sonra bu de¤erler kopyalan›r ve ayn› ›fl›k koflullar› alt›nda çekilmifl olan foto¤raflara uygulan›r (Foto¤raf 6.15)

164

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 6.15
Gri skala ve renk
skalas› ile birlikte
çekilen foto¤raf
üzerinde yap›lan
renk düzeltmesi.

Bu flekilde çekilmifl bir sanat eserinin foto¤raf›, dünyan›n neresine gönderilirse
gönderilsin, do¤ru renklerle bas›lma flans›na sahiptir. Eserin gerçek renklerinin ve
tonunun, bask›n›n yap›laca¤› yerde bilinmesi mümkün de¤ildir. Eserle birlikte çekilen skaladaki renkler ve gri de¤erler ise, dünyan›n her yerinde standartt›r ve bask› ile ilgili uzman kifliler taraf›ndan bilinmektedir.

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

165

Özet

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤rafla hayat›m›za giren yeni çekim
olanaklar›n› aç›klamak.
Say›sal foto¤raf hayat›m›za girdi¤i günden bu yana sürekli geliflme kaydediyor. Her geçen gün,
yeni çekim olanaklar› ortaya ç›k›yor.Bir zamanlar olanaks›z olan baz› ifllemler, günümüzde herkesin uygulayabilece¤i basit teknikler haline geliyor. Örne¤in panoramik foto¤raf yap›m›, k›z›lötesi foto¤raf uygulamalar› ve buna benzer baz›
teknikler, günümüzün say›sal foto¤raf makineleriyle kolayca üretilebiliyor. Söz konusu olan tekniklerden biri, panoramik foto¤raf uygulamas›d›r. ‹nsan gözü ile görülebilen genifl alanlar›n foto¤raf makinesiyle kaydedilememesi, foto¤rafç›lar› farkl› aray›fllara itmifl, sonunda da panoramik
foto¤raf makinesi olarak adland›r›lan, görüntü
alan›nda en ve boy oran fark› büyük olan ayg›tlar gelifltirilmifltir. Geleneksel foto¤raf uygulamalar›nda panoramik foto¤raf›n önemli bir yeri vard›r. Günümüzdeki say›sal yöntem ise, herkesin
kolayca kullanabilece¤i basit yaz›l›mlar marifetiyle panoramik foto¤raf üretimidir. Makine üreten firmalar›n makineyle birlikte tüketiciye sunduklar› “photo stitch” ad› verilen basit yaz›l›mlar,
günümüzün seçeneklerinden biridir. Di¤er basit
seçenek ise, photoshop program› ve eklentilerinin sundu¤u panoramik foto¤raf üreten uygulamalard›r. K›z›lötesi foto¤raf, fizik kurallar›na dayan›r. Bu teknik, insan gözünün görebildi¤i
400nm ile 700nm d›fl›ndaki alanla ilgilidir. Bu
alan, 700nm ile 1200nm aras›ndaki bölümdür ve
k›z›lötesi filtre kullan›larak görüntülenebilir. Say›sal foto¤raf makineleri, k›z›lötesi foto¤rafç›l›¤›
kolaylaflt›rmakla beraber, oluflturdu¤u ekonomik
yükü de ortadan kald›rm›flt›r. K›z›lötesi foto¤raf
çekimlerinde; a¤açlar, yeflillikler beyaza yak›n
bir renk al›r; gökyüzü ve bulutlar aras›ndaki kontrast ciddi anlamda artar; gökyüzü siyaha yak›n
bir renge dönüflür; durgun sular›n yüzeyi siyaha
yak›n koyu bir renk al›r; insan derisi oldukça pürüzsüz, soft bir görünümdedir; insan gözü retinas› belirginleflir; gökdelenler gibi d›fl yüzeyi caml›
binalardaki yans›malar gözle görüldü¤ünden
farkl› ve ilginç bir görünüm al›r. Geleneksel foto¤raf›n zone tekni¤i ile benzefltirilen HDR, Ansel Adams’›n do¤a foto¤raflar›nda elde etti¤i nötr

siyah ile nötr beyaz renk aras›nda yer alan ton
zenginli¤ini elde etme çabas›n›n say›sal foto¤raftaki uzant›s› olarak kabul edilebilir. HDR uygulamalar›, bu alan için özel haz›rlanm›fl yaz›l›mlar
kullan›larak yap›labilece¤i gibi, Photoshop kapsam›nda HDR için haz›rlanm›fl arayüzlerin kullan›m›yla da yap›labilir. Baz› say›sal foto¤raf makinelerinin sa¤lad›¤› kolayl›klardan biri de, foto¤rafç›n›n kendini görüntüleme çabas›na çözüm
sunmufl olmas›d›r. Bir çok say›sal makinenin bakaç bölümlerinin elektronik görüntü veren ekran
biçiminde olmas› ve bu ekranlar›n de¤iflik aç›larda kullan›labilmesi, elinde makineyi tutan kiflinin kendini ekranda görerek otoportresini çekebilmesine ya da birlikte oldu¤u kifliyle ayn› foto¤rafta yer alabilmesine olanak sa¤lam›flt›r. Say›sal foto¤raf makinelerine “Full HD (1080p)”
olarak tan›mlanan video çekme özelli¤inin eklenmesi, makinelerin daha genifl bir kullan›m alan› bulmas›na da olanak sa¤lamaktad›r. Say›sal
foto¤raf makinelerinin objektif seçenekleri ve görüntü kaliteleri, normal video kameralara göre
daha yüksektir. Bu da, say›sal makinelerin video
görüntülemesinde kullan›lmas› konusunda
önemli ayr›nt›lardan birini oluflturmaktad›r.

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤rafla ortaya ç›kan çekim sonras› olanaklar› s›n›fland›rmak.
Say›sal foto¤raf uygulamalar›yla beraber foto¤raf
tekni¤inde hayata geçen uygulamalar›n bir bölümü de, foto¤raf çekiminden sonraki süreçte yap›lan ifllemleri kapsar. Bu bölümün konular›, foto¤raf›n en temel dinamikleri olan siyah-beyaz
çekim, çekim sonras› temel düzeltme fonksiyonlar› ve filtre kullan›m› gibi, foto¤raf makinesi üzerinden yap›labilen müdahale olanaklar› ile s›n›rl›
olacakt›r. Siyah-beyaz ya da foto¤rafç›lar aras›nda kullan›lan yayg›n ad›yla “Monochrome” foto¤raf, özellikle sanat eseri ba¤lam›nda yürütülen foto¤raf çal›flmalar›n›n en temel uygulama
alan›d›r. Siyah-beyaz foto¤raf, her tür teknolojik
geliflmeye ra¤men, yerini korumay› ve renkli foto¤raftan ayr› bir yerde durmay› baflarm›flt›r. Say›sal siyah-beyaz foto¤raf›n geleneksele en yak›n
olan yayg›n olarak kullan›lan bask› yöntemi, inkjet makinelerle yap›lan bask›d›r. Say›sal renkli

166

Say›sal Foto¤rafa Girifl

bir foto¤raf›n, bilgisayarda siyah-beyaz foto¤rafa
dönüfltürülmesi için birden çok yöntemin varl›¤›
bilinmektedir. Foto¤raf›n çekim sürecinde makine üzerinden siyah-beyaz foto¤rafa dönüfltürülmesinin ise, en temel iki yolu bulunmaktad›r; birincisi, foto¤raf makinesinin siyah-beyaz çekim
modunun kullan›lmas›; ikincisi ise, çekilen renkli bir foto¤raf›n menü üzerinden siyah-beyaz çevriminin yap›lmas›d›r. Say›sal foto¤raf makinelerinin özellikle yar› profesyonel segment kapsam›nda yer alan modelleri, çekimin hemen sonras›nda foto¤rafa uygulanabilen, etkili bir renk ›s›s› düzeltme seçene¤i sunmaktad›r. Geleneksel
foto¤rafta kullan›lan renk düzeltme filtrelerinin
mant›¤›, say›sal makinelerde de kullan›ld›¤› için
bu sorunun çözümü anl›k müdahaleyle gerçekleflebilmektedir. Bu ayar, fazla etkili olan yeflil,
mavi, sar› ve k›rm›z› renkleri düzeltmek için düzenlenmifl, mavi, sar›, yeflil ve amber renklerin
oluflturdu¤u bir kombinasyondur. Foto¤rafta hakim olan ve azalt›lmas› gereken rengin kontrast›
olan renk seçilerek ad›m ad›m art›r›l›r. Do¤ru
tonlara yaklafl›ld›¤›nda “kaydet” komutu ile, foto¤raf yeni bir numara ile haf›za içine kaydedilir.
Film kullanan foto¤rafç›n›n karfl›laflt›¤› güçlüklerden biri de, beklentiye uygun olmayan ›fl›k
koflullar› alt›nda foto¤raf çekmek ve ortam ›fl›¤›na müdahale ederek görüntüleme yapma zorunlulu¤unun do¤mas›d›r. Foto¤raf çekmek amac›yla seyahate ç›kan ve film kullanan foto¤rafç›n›n
yan›na almak zorunda oldu¤u malzemelerin bir
bölümünü, filtre setleri oluflturur. Günümüzün
say›sal foto¤raf makinelerinin ve müdahale olanaklar›n›n getirdi¤i kolayl›klar›n en önemlilerinden biri de, foto¤rafç›n›n filtre tafl›ma zorunlulu¤unun sona ermifl olmas›d›r. Say›sal makinelerin
siyah beyaz foto¤raf çekiminde kullan›lmak üzere sa¤lad›¤› sar›, turuncu, k›rm›z› gibi filtre etkileri, menüden kolayca seçilip uygulanabilmektedir. Filtreler, say›sal makinelerin baz›lar›nda foto¤raf›n çekim aflamas›nda, baz›lar›ndaysa, çekim sonras›nda devreye sokularak istenen etki
elde edilmektedir.

N
A M A Ç

3

Raw yönetimi kavram›n› ve uygulama alanlar›n› aç›klamak
RAW, en temel tan›m›yla, JPG ve TIFF gibi çekim
formatlar›ndan biridir. Bir çok çekim ortam›nda
en çok kullan›lan format, yüksek oranda s›k›flt›rma içeren JPG format›d›r. TIFF genellikle, çekim
koflullar›n›n uygun oldu¤u ya da stüdyo gibi, ›fl›¤›n kontrol edilebildi¤i ortamlarda kullan›lan profesyonel ve s›k›flt›rmas›z bir formatt›r. Say›sal bir
foto¤raf›n, çekildi¤i haliyle kullan›lmas› mümkün de¤ildir. Kullan›lmas› durumunda, elde edilecek sonuç genellikle be¤eniyle karfl›lanmayacakt›r. Bu yüzden, say›sal foto¤raflar basit düzeyde de olsa, baz› küçük müdahalelerden geçmeden kullan›ld›¤›nda, istenmeyen sonuçlar ortaya ç›kabilmektedir. RAW format›, ham data üzerine müdahale edilebilirlik aç›s›ndan son derece
elveriflli olmas› nedeniyle, foto¤rafç›lar taraf›ndan, “say›sal foto¤raf›n negatifi” olarak kabul
edilmektedir. RAW format›nda çekilmifl bir foto¤rafa yap›labilen müdahale ve manipülasyon
oran›, filmdeki müdahaleye göre çok daha fazla
olabilir. Beyaz dengesi, pozlama, keskinlik, kontrast, parlakl›k, doygunluk, gren düzeyi gibi bir
çok özellik, RAW format›n› iflleyebilen yaz›l›mlar
arac›l›¤›yla önemli ölçüde de¤ifltirilebilir; çekim
aflamas›na geri dönülerek, yap›lan hatalar düzeltilebilir, geri al›nabilir. Ayr›ca, JPEG görüntüler 8
bit olan renk aral›k de¤erleriyle 256 ton ile desteklenirken, RAW datalar› 12, 14 ya da 16 bit gibi aral›klarla, çok daha yüksek oranda renk tonu
ile desteklenmektedir. Bu durum, RAW ile çekilen foto¤raflar›n ifllenmesindeki en önemli avantajlardan birini de oluflturmaktad›r. Baz› görüntülerin ton geçifl bölgelerinde renk de¤eri azl›¤›
nedeniyle oluflan “posterizasyon” sorunu, RAW
ile her kanalda daha fazla renk de¤eri sa¤lamas›
nedeniyle azalmaktad›r.

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

167

Kendimizi S›nayal›m
1. Afla¤›dakilerden hangisi hem say›sal hem de geleneksel foto¤raf teknolojisinin sundu¤u olanaklarla gerçeklefltirilebilen uygulamalardan biridir?
a. Yaz›l›mla panoramik foto¤raf üretimi
b. Yüksek dinamik aral›kl› foto¤raf çekimi (HDR)
c. K›z›lötesi foto¤raf çekimi (IR)
d. Otomatik beyaz ayar›. (AWB)
e. Raw yönetimi uygulamalar›
2. Say›sal foto¤raf makinesi ile d›fl mekanda gündüz
vakti panoramik foto¤raf çekimi yaparken, kesinlikle
kullan›lmamas› gereken beyaz ayar› seçene¤i afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Gün›fl›¤›
b. Otomatik
c. Bulutlu hava
d. Floresan
e. Gölge
3. Panoramik foto¤raf çekim uygulamas›nda bütün karelerin ayn› ›fl›k de¤erinde çekilebilmesi için kullan›lmas› gereken pozlama modu afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Örtücü önceli¤i (S)
b. Diyafram önceli¤i (A)
c. Program (P)
d. El ile ayar (M)
e. Bulb (B)
4. K›z›lötesi foto¤raf çekiminde ›fl›¤›n görünen spektrumun d›fl›nda kalan 700 nm ile 1200 nm aras›ndaki
bölümünün, görüntülenmesinde kullan›lan yard›mc›
malzeme, afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Ifl›kölçer (Pozometre)
b. Nanometre
c. Polarize filtre
d. Koyu k›rm›z› filtre
e. Spektrofotometre
5. Genel olarak tüm say›sal foto¤raf makinelerinin alg›lay›c›lar›n›n (CMOS veya CCD) önünde bulunan ve
k›z›lötesi ›fl›nlar›n alg›lay›c› üzerine düflmesini engelleyen özel filtre afla¤›dakilerden hangisidir?
a. IR-Cut
b. Do¤al Yo¤unluk (ND)
c. 25-A
d. Polarizasyon
e. ‹nfrared k›rm›z› filtre

6. K›z›lötesi foto¤raf çekimlerinde kullan›lan özel filtre makine üzerinde hangi bölüme tak›l›r?
a. Flafl önüne
b. Objektif önüne
c. Objektifin arka bölümüne
d. Alg›lay›c›n›n arka bölümüne
e. Bakaç önüne
7. Afla¤›dakilerden hangisi k›z›lötesi foto¤raflarda elde
edilen sonuçlardan biri de¤ildir?
a. A¤aç ve yefliller beyaza yak›n bir renge dönüflür.
b. Gökyüzü ve bulutlar aras›ndaki kontrast artar.
c. Durgun su yüzeyleri siyaha yak›n bir renk al›r.
d. ‹nsan derisi oldukça pürüzsüz bir görünüm al›r.
e. ‹nsan gözü rentinas›n›n rengi maviye dönüflür.
8. Say›sal foto¤rafta uygulanan HDR tekni¤inin geleneksel foto¤raftaki benzeri olan “zone” tekni¤inin yarat›c›s› ve uygulay›c›s› olan foto¤rafç› afla¤›dakilerden
hangisidir?
a. Robert Capa
b. Ansel Adams
c. Henri Cartier Bresson
d. Brassai
e. Sebastio Salgado
9. Afla¤›dakilerden hangisi, günümüzde video çekme
özelli¤i de eklenen say›sal foto¤raf makinelerinin teknik özelliklerinden biri de¤ildir?
a. Otomatik ›fl›k optimizasyonu
b. Parazit ve ISO parazit azaltma ifllevi
c. Çevre ayd›nlatma seçene¤i
d. Say›sal görüntüyü filme aktarma ifllevi
e. Full HD (1080P) özelli¤i
10.Say›sal foto¤raf makinelerinde bulunan renk düzeltme seçene¤i kullan›larak renkler üzerinde ince ayar yap›labilmektedir. Afla¤›dakilerden hangisi, düzeltmede
kullan›lan renklerden biri de¤ildir?
a. Mavi
b. Sar›
c. Pembe
d. Yeflil
e. Amber

168

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›

1. c

S›ra sizde 1
K›z›lötesi ›fl›nlarla çal›flma, foto¤raf d›fl›nda da kullan›m
alan› bulan bir tekniktir. Özellikle askeri ve bilimsel çal›flma alanlar›nda k›z›lötesi görüntülemeden yararlan›labilir. Örne¤in, silinmifl ya da deformasyona u¤ram›fl baz› önemli belgelerin incelenmesi ve detaylar›n›n ortaya
ç›kar›lmas› amac›yla k›z›lötesi görüntüleme kullan›labilir. Sanat eserlerinin (özellikle resimlerin) incelenmesinde, do¤a çal›flmalar›nda bitki örtüsünün kontrol edilmesi ve hasta dokular›n saptanmas›nda, tar›m ürünleri
ile ilgili inceleme çal›flmalar›nda ve uzaktan kumanda
cihazlar›nda k›z›lötesi ›fl›nlar kullan›l›r.

2. b
3. d
4. d
5. a
6. b
7. e
8. b
9. d
10. c

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Çekim Sürecinde
Yeni Olanaklar” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Panoramik Foto¤raf Çekim
Tekni¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Panoramik Foto¤raf Çekim
Tekni¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “K›z›lötesi Foto¤raf”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “K›z›lötesi Foto¤raf”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “K›z›lötesi Foto¤raf”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “K›z›lötesi Foto¤raf”
konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “HDR Tekni¤i” bölümünü
tekrar gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Video ve Hareketli
Görüntü” konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Çekim Sonras›nda
Yeni Olanaklar” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

S›ra Sizde 2
Foto¤raf makinelerinin menülerinden yap›lan beyaz
ayar› ya da renk düzeltmelerinin güvenilir sonuçlar verebilece¤ini düflünmek mümkün de¤ildir. Bu uygulamalar günlük kullan›m için tasarlanm›flt›r, profesyonel
çal›flmalarda referans al›nmamal›d›r. Makinelerin yaz›l›mlar› çok do¤ru bir renk düzeltmesi yapabilse bile,
çekilen foto¤raflar› izledi¤imiz LCD monitörlerin do¤ru
renk de¤eri vermedi¤ini biliyoruz. Makinelerin LCD monitörleri yaln›zca çekilen foto¤raf›n genel görüntüsünün izlenebilmesi amac›yla üretilmifllerdir. Renk düzeltmelerinin güvenilir olabilmesi için kalibrasyonu düzenli yap›lan monitörler kullan›lmal›d›r.
S›ra Sizde 3
Raw format› ya da baz› görüntü iflleme programlar›n›n,
foto¤rafç›n›n çekim ortam›nda karfl›laflt›¤› güçlükleri aflmas› aç›s›ndan önemi tart›fl›lmaz. Geleneksel foto¤rafta
güçlükle afl›labilen sorunlar, say›sal foto¤raf›n dinamikleri sayesinde bugün kolayca çözümlenebilmektedir.
Özellikle RAW format›nda çekilen data üzerinde yap›lan müdahalelerin etkilili¤i ve görüntü iflleme programlar›n›n baflar›l› sonuçlar› yads›namaz. Yaln›z, bu noktada gözden kaçmamas› gereken fley, bütün bu kolayl›klar›n foto¤rafç›y› tembelli¤e itmemesi gerekti¤idir. Unutulmamal›d›r ki, bir çok foto¤rafç›, çekim an›nda harcad›¤› zaman›n daha fazlas›n› bilgisayar bafl›nda harcamak zorunda kalmaktad›r. Özellikle çekim aflamas›nda
çözülebilecek baz› sorunlar›n sonraya b›rak›lmas›, zaman›n gereksiz harcanmas›na yol açacak bir dezavantaj
oluflturacakt›r. Bu nedenle, bilgi ve deneyimler kullan›lmal›; çekim aflamas›nda çözülebilecek ›fl›k, renk, parlama vb. sorunlar, sonraya b›rak›lmamal›d›r.

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

169

Yararlan›lan Kaynaklar
Raw kullan›m›n›n ortaya ç›karaca¤› sorunlardan biri de,
RAW datalar›n›n yüksek dosya kapasiteleri nedeniyle,
haf›za disklerinde fazla yer kaplamas›d›r. Gerek çekim
aflamas›nda, gerek çekim sonras›nda ortaya ç›kan yüksek kapasiteli haf›za ihtiyac›, ek maliyetler getiren ve
ihmal edilmemesi gereken bir durumdur. Bir baflka sorun ise, makine üreten firmalar›n yeni gelifltirdikleri
gövdelerle birlikte yeni yaz›l›mlar› da kullan›ma sunmalar›d›r. Yeni gövdelerin RAW datalar›n›n eski yaz›l›mlar
taraf›ndan ifllenememesi, sürekli bir güncelleme zorunlulu¤unun do¤mas› da, ek maliyet oluflturan unsurlardan biridir.

Busch, D. D. (2004). Mastering Digital Photography.
Boston: Muska and Lipman Publishing.
Eismann, K., Duggan S. & Grey, T. (2004). Digital Photography. Berkeley California: Peachpit Press.
Johnson, H. (2003). Mastering Digital Printing. Cincinnati, Ohio: Muska and Lipman Publishing.
Kellby, S. (2008). Dijital Foto¤rafç›n›n El Kitab›
(çev.Mehmet Çömlekçi). ‹stanbul: Alfa Yay›nlar›.
Saffir, D. (2007). Mastering Digital Color. Boston: Thomson Course Technology.
http://www.digital-slr-guide.com/digital-slr-cameratechnique.html Son Eriflim 11.08.2010
http://www.kodak.com/eknec/PageQuerier.jhtml?pqpath=39&pq-locale=tr_TR&_requestid=31088 Son
Eriflim 23.08.2010
http://www.dpfwiw.com/ir.htm Son Eriflim 20.08.2010
http://www.kodak.com/eknec/PageQuerier.jhtml?pqpath=39&pq-locale=tr_TR&_requestid=31088 Son
Eriflim 23.08.2010
http://www.dpfwiw.com/ir.htm Son Eriflim 20.08.2010

170

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Seçilmifl Foto¤raflar

ERDEM ÇET‹NTAfi

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

LEVEND KILIÇ

171

172

Say›sal Foto¤rafa Girifl

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

173

174

B‹ROL KAYRAK

Say›sal Foto¤rafa Girifl

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

HÜSEY‹N ERYILMAZ

175

176

LEVEND KILIÇ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

6. Ünite - Say›sal Çekim ve Müdahale Olanaklar›

ALPER EL‹TOK

177

SAYISAL FOTO⁄RAFA G‹R‹fi

7
Amaçlar›m›z

N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Say›sal foto¤raf makinelerinin donan›m›n› oluflturan bölümlerin özelliklerini
aç›klayabilecek,
Say›sal foto¤raf makinelerinin verimli kullan›labilmesi için gerekli koflullar›
aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar
• Optik Bakaç
• Elektronik Bakaç
• Histogram

• Kay›t H›z›
• Gecikme Zaman›
• APS-C

‹çerik Haritas›

Foto¤raf
Say›sal Foto¤rafa Girifl Makinesiyle Do¤ru
ve Etkili ‹letiflim

• G‹R‹fi
• SAYISAL FOTO⁄RAF
MAK‹NELER‹N‹N DONANIM
ÖZELL‹KLER‹
• SAYISAL FOTO⁄RAF
MAK‹NELER‹N‹N VER‹ML‹
KULLANIMI

Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru
ve Etkili ‹letiflim
G‹R‹fi
Günümüzün insan›, yaflam›n›n önemli bir bölümünü, ça¤dafl teknolojinin sundu¤u olanaklar› kullanarak sürdürüyor. Bilgisayar da, bu teknolojinin bir parças›; ilk
ortaya ç›kt›¤› günlerde, profesyonel ifl yaflam›ndaki bireyler taraf›ndan uzun süre
reddedildi. Eski kuflak gazeteciler, daktilonun daha verimli oldu¤unu iddia ederken, bilgisayar korkular›n› gizlemeye çal›flt›lar. Baz› çal›flanlar, insana olan gereksinimi azaltaca¤›n› savundular. Oysa, teknolojiye ve geliflmelere karfl› durulamayaca¤› kesindir. Nitekim insanl›k, yirminci yüzy›l›n son dönemlerini, inan›lmaz bir
h›zla geliflen teknolojiyi kabullenmek ve ona uyum sa¤lamakla geçirdi. Bilgisayar
teknolojisi, ev kullan›m aletleri, büro araç ve gereçleri gibi farkl› biçimlerde, yaflam›n her alan›na girdi.
Bu geçifl döneminin önemli araçlar›ndan biri, say›sal foto¤raf makineleri; bu
harika aletler k›sa sürede yayg›nlaflt› ve foto¤raf çeken insan say›s›n›n önemli ölçüde artmas›na neden oldu. Say›sal makinelerle, kullan›c›n›n ifli kolaylaflt›, maliyetler azald›. Bu arada, baz› kullan›m hatalar›ndan dolay› hayal k›r›kl›klar› da yafland›. Bunlar; tüketicinin sat›n ald›¤› makinenin teknik özelliklerini bilmeksizin al›m
yapmas›; kullanmayaca¤› ya da gerek duymayaca¤› özelliklere para ödemesi; sat›n
ald›¤› makineyi, bilgi yetersizli¤i nedeniyle verimsiz kullanmas› gibi nedenler olarak s›ralanabilir.
Ço¤u elektronik ayg›t gibi, say›sal foto¤raf makinelerinin do¤ru kullan›m› da
belirli bir oranda bilgi gerektirmektedir. Üretici firmalar›n belirledi¤i standart özellikler kapsam›nda foto¤raf çekmek, iflin kolay yoludur. Fakat bu kolayl›k tekdüze
bir üretimi beraberinde getirir. Say›sal foto¤raflar›n, çeken kiflinin izini ve etkilerini tafl›mas›, ayg›t›n bilgi deste¤inde kullan›lmas›yla mümkündür. Bu süreç, foto¤raf makinesinin hem donan›m hem de yaz›l›m özelliklerini do¤ru tan›may› gerektirmektedir. Kitab›n bu bölümünde, say›sal bir foto¤raf makinesinin do¤ru ve etkili kullan›labilmesi için bilinmesi ve makine kullan›m›nda uygulanmas› gereken temel prensipler aktar›lacakt›r.

180

Say›sal Foto¤rafa Girifl

SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NELER‹N‹N DONANIM
ÖZELL‹KLER‹

N
AM AÇ

1

Say›sal foto¤raf makinelerinin donan›m›n› oluflturan bölümlerin
özelliklerini aç›klamak.

Bakaçlar
Geleneksel ya da say›sal olsun, bütün foto¤raf makinelerinin en önemli parçalar›ndan biri bakaç olarak adland›r›lan bölümüdür. Bakaç, foto¤rafç›n›n görüntülemek
istedi¤i alan› belirlerken kulland›¤› çerçeve alan›d›r. Foto¤raf çekimi öncesinde bilmek iste¤imiz verilerin bir ço¤u bakaç ekran›nda yer al›r. Bakaçlar temel olarak,
elektronik ve optik olmak üzere, iki farkl› tipte üretilmektedir. Özellikle amatör
kullan›c›ya yönelik olarak üretilen baz› foto¤raf makinelerinde optik bakaç bulunmaz. Bu tip makinelerin bakaçlar›, hem LCD ekran hem de pencere ekran biçiminde ve elektronik olarak üretilmektedir. Yar› profesyonel ve profesyonel kullan›c›lar için üretilen say›sal foto¤raf makinelerinde hem elektronik hem de optik bakaç
bulunmaktad›r. Foto¤rafç› çekim an›nda en pratik olan bakaç türünü kullanabilme
özgürlü¤üne sahiptir. Elektronik bakaç daha çok, amatör kullan›c›lar taraf›ndan
tercih edilmekte; optik bakaç ise, edinilmifl al›flkanl›klar nedeniyle, geleneksel foto¤raf dönemini yaflayan foto¤rafç›lar taraf›ndan daha çok kullan›lmaktad›r.

Elektronik Bakaç
Say›sal foto¤raf makinelerinde kullan›lan elektronik bakaçlar iki farkl› türde üretilmektedir. Bir tanesi, makinenin arka bölümünde bulunan LCD ekran biçiminde,
di¤eri ise klasik foto¤raf makinelerinde de oldu¤u gibi küçük bir pencere biçimindedir (Foto¤raf. 7.1). Baz› makinelerde yaln›zca LCD ekran biçiminde olan bakaçlar kullan›l›rken, baz› makinelerde hem LCD, hem de pencere biçimindeki bakaçlar birlikte kullan›lmaktad›r.
Foto¤raf 7.1
Elektronik bakaç.

181

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

Optik Bakaç
Say›sal foto¤raf makinelerinin özellikle yar› profesyonel ve profesyonel SLR makinelerinde optik bakaçlar kullan›lmaktad›r (Foto¤raf 7.2). Optik bakaçlarda, görüntü merceklerden geçerek, do¤rudan foto¤rafç›ya ulaflmaktad›r. Bu özellik, foto¤rafç›n›n konuya daha fazla hakim olmas›n› ve çekim sürecini daha kolay gerçeklefltirmesini sa¤lamaktad›r.
Foto¤raf 7.2
Optik bakaç.

Elektronik ve optik bakaçlar›n kendi içlerinde avantaj ve dezavantajlar›ndan da
bahsedilebilir. Say›sal foto¤raf makinelerinin LCD ekranlar›, elektronik bir bakaç
türü ve bir ön izleme penceresi oldu¤u gibi, çekim sonucunu an›nda gösteren bir
kaynakt›r. Çekilen foto¤raf›n hemen görülebilmesine olanak sa¤lamas› da, en
önemli avantajlar›ndan biridir. Çekim sonras›nda çekilen foto¤raf›n beklentiyi karfl›lay›p karfl›lamad›¤›, ›fl›k gölge de¤erleri ya da renk de¤erleri hemen incelenebilir, gerekirse yeni bir çekim yap›labilir. Fakat bu sonuçlar›n kesin olmad›¤›, yan›lt›c› olabilece¤i de gözard› edilmemelidir. LCD ekranlar›n iyi korunmad›klar› zaman
kolayca çizilmeleri de, bir dezavantaj olarak Kabul edilebilir.
LCD ekranlar›n en belirgin dezavantajlar›ndan biri de, hiç kuflkusuz, çok fazla
enerji tüketmesidir. Özellikle uzun süreli çekim çal›flmalar›nda ekran›n uzun süre
kullan›lmas›, makinenin bataryas›n›n h›zl› tükenmesine ve enerji sorunu yaflanmaSIRA dikkatli
S‹ZDE
s›na neden olabilir. Bu yüzden, özellikle de yedek batarya yoksa,
kullan›lmal›d›r. Çok önemli bir baflka sorun ise, özellikle çok güneflli havalarda yap›lan
çekimlerde, ekran›n yeterince belirgin görüntü vermemesidir.DGünefl
alt›nda yap›Ü fi Ü N E L ‹ M
lan çekimlerin sonucunun görülebilmesi için gölge bir yer aramak, ço¤u zaman bir
zorunluluk haline gelmektedir. Bu nedenle, foto¤raf yerine histogram› dikkate alS O R U
mak daha do¤ru olacakt›r.
Say›sal teknolojinin bakaç sistemine getirdi¤i önemli bir avantaj, bakaç
D ‹ Kiçinde
K A T yer alan k›lavuz çizgilerdir. Gerekti¤i taktirde menüden seçilerek görünür hale getirilebilen k›lavuz
çizgiler özellikle mimari çekimlerde önemli ölçüde kolayl›k sa¤lamaktad›r. Filmli makiSIRA S‹ZDE
nelerde bakaç için özel olarak kullan›lan çizgili optik zeminlerin yerini alan bu sistem,
hem ek bir harcama gerektirmemekte, hem de ihtiyaç duyuldu¤unda aktif hale getirilebilmektedir.
AMAÇLARIMIZ

N N

K ‹ T A P

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

182

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Say›sal Makinelerde Objektifler
Objektifler, foto¤rafç›l›¤›n en önemli ayg›tlar›ndan biri, hatta baz› foto¤rafç›lara göre, en önemlisidir. Bir konuyu beklentilere en uygun flekilde foto¤raflamak için,
çok say›da objektif seçene¤i içinden bir seçim yap›lmas› gerekir. Her objektifin
kendine özgü bir yap›s› ve sahip oldu¤u farkl› özellikleri vard›r.
Objektifler, genifl aç›, dar aç›, de¤ifltirilebilir aç› (zoom) gibi görüfl aç›s› ile yap›lan s›n›fland›rman›n d›fl›nda; yararl› aç›kl›k, perspektif kontrolü, görüntü sabitleyebilme gibi özellikler tafl›rlar. Günümüzde yayg›nlaflan say›sal foto¤raf teknolojisi de farkl› bir objektif sisteminin oluflmas›na neden olmufltur. Geleneksel küçük
format foto¤raf makinelerinin 24x36 mm olan film boyutlar› için kullan›lan objektifler, say›sal foto¤raf makinelerinin bugün hala üretilen ilk nesil gövdelerinde
farkl› sonuçlar vermektedir. Yeni nesil objektifler, alg›lay›c›lar›n odak çarpan› özelli¤i nedeniyle, “APS-C” ve “Tam Çerçeve” için olmak üzere, iki farkl› tipte üretilmektedir.
Nikon, Canon, Sigma ve Leica gibi üretici firmalar›n piyasaya sunduklar› objektifler farkl› özelliklerde üretilmekte ve kendileri taraf›ndan belirlenen kodlarla tan›mlanmaktad›r. Örne¤in 24x36 filmin görüntü alan›ndan daha küçük alg›lay›c›s›
olan say›sal foto¤raf makinelerinde kullan›lmak üzere üretilen objektifleri; Canon
EF-S; Nikon DX Format; Pentax DA kodlar›yla tan›ml›yor. Bu objektiflerin 24X36
formatl› makinelerle kullan›ma uygun olmad›¤›n› belirtmekte yarar var. Buna göre, yeni bir objektif edinmek isteyen foto¤rafç›n›n, sat›n ald›¤› objektifi hangi tür
say›sal makineyle kullanaca¤›n› dikkate almas› gerekmektedir. Tam çerçeve (Full
frame) olarak tan›mlanan gövdelerde kullan›lmak üzere tasarlan›p üretilmifl objektiflerin APS-C tipi gövdelerde kullan›lmas›nda sak›nca yoktur. Oysa, APS-C için
üretilen objektiflerin, tam çerçeve olarak tan›mlanan makine gövdeleriyle birlikte
kullan›lmalar› uygun de¤ildir. Burada sözünü etti¤imiz sorunu yaratan konu bilindi¤i gibi, “Odak çarpan›” olarak adland›r›lan sorundur. Odak çarpan› özelli¤i tafl›yan makinelerin alg›lay›c›lar› 24x36 mm’den küçük oldu¤u için, objektiflerin görüntü alan›n› tam olarak kullanamaz. Örne¤in 50 mm odak uzakl›kl› bir objektif,
1.5 odak çarpan› olan makinede 75 mm olarak ifllev görebilir. Di¤er bir deyiflle, 75
milimetrelik objektifin gördü¤ü kadar alan› görüntüleyebilir.
Özellikle profesyonel kullan›c›lar›n beklentileri sürekli artarken, her geçen gün
daha yüksek nitelikli objektifler de kullan›ma giriyor. Say›sal foto¤raf öncesinde
kullan›lan baz› yeni teknoloji ürünü objektifler, geliflerek daha da üst segmentte
ürünler haline geliyor. Örne¤in özellikle uzun odak uzakl›kl› objektiflerde sorun
yaratan sallanma ya da titreflim sorunu, günümüzde büyük ölçüde afl›lm›fl durumda. Üretici firmalar›n verdi¤i IS (Image Stabilization), VR (Vibration Reduction) OS
(Optical Stabilization ya da OIS (Optical Image Stabilization) gibi adlarla tan›mlanan bu objektifler, çekim an›ndaki sallanma, titreflim ya da çekilen objenin hareketinden kaynaklanan netsizlik sorununu önemli ölçüde çözmektedir (Foto¤raf 7.3).
Say›sal makinelerle hayat›m›za giren objektif özelliklerinden biri de, otomatik
netleme seçene¤i devrede oldu¤u halde, el ile netlemeye izin veren sistemlerdir.
Mikro USM ya da Ring USM gibi kodlarla tan›mlanan yeni nesil objektiflerin kendi
bünyelerinde yer alan netleme sistemleri hem daha h›zl› çal›flmakta, hem de daha
ucuz maliyetler oluflturmaktad›r. Ring USM kullan›m›nda, makine AF modunda olsa bile, el ile netleme yap›labilir.

183

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

Foto¤raf 7.3
Objektifin görüntü
sabitleme butonu.

APS-C gövde ve alg›lay›c›lar için üretilen objektiflerin, tam çerçeve olarak
tan›mlanan maSIRA S‹ZDE
kine gövdeleriyle birlikte kullan›lmalar› sorun yarat›r m›? Düflününüz.

1

D Ü fi Ü N E L ‹ M
Tafl›nabilir Kart Okuyucu Depolama Üniteleri

D Ü fi Ü N E L ‹ M

Foto¤raf çekimi oldukça zahmetli ve çok yorucu olabilen bir çal›flma sürecidir. Bu
S O R çal›flman›n
U
yüzden, çal›flma sürecindeki sorunlar› azaltan her detay önemlidir,
baflar› düzeyini yükselten bir etkendir. Film kullanan foto¤rafç›n›n de¤iflik film türleri tafl›mak zorunda oldu¤u dönemler art›k geride kald›. Günümüzün
profesyonel
D‹KKAT
foto¤rafç›s›, tek bir makine gövdesi ile, geçmiflin bütün seçeneklerini yan›nda tafl›yabiliyor. Dahas›, yeni hayata geçen olanaklardan yararlanabiliyor. Tek gövde ile
SIRA S‹ZDE
uzun süreli bir çekim seyahatine ç›kan bir foto¤rafç›, iki küçük
bellek kart› ile, aylarca hatta y›llarca foto¤raf çekimi yapabilme esnekli¤ine sahip. Üstelik, çekim yaparak doldurdu¤u bellek kartlar›n› aktar›p boflaltmak için birAMAÇLARIMIZ
bilgisayar tafl›mak ya
da zaman harcamak zorunda da de¤il.
Tafl›nabilir derecede küçük boyutlarla üretilen özel cihazlar, foto¤rafç›n›n hem
bilgisayar, hem kart okuyucu, hem de depolama ünitesi gereksinimlerini
K ‹ T A P karfl›layabiliyor. Bunun için çekim yap›lan bellek kart›n›n bu cihaza tak›lmas› ve bafllama
tufluna dokunulmas› yeterli oluyor. Yaklafl›k 80 ya da 100 gigabayt gibi önemli ölçüde depolama alan›na sahip olan bu cihazlar foto¤rafç›n›n bellek
boflalT E L E V ‹kartlar›n›
ZYON
tabilece¤i bir bilgisayar ifllevi görürken, çekilen foto¤raflar›n da hemen incelenip
de¤erlendirilebilmesine olanak sa¤l›yor (Foto¤raf 7.4).

N N

‹NTERNET

SIRA S‹ZDE

S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

184

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 7.4
Tafl›nabilir kart
okuyucu depolama
ayg›t›.

Ses Kaydetme Seçene¤i
Günümüzde üretilen say›sal foto¤raf makinelerinin baz›lar› ses kaydedebilme seçene¤i de sunmaktad›r. Genellikle wav format›nda eklenen bu özellik, makinelerde mikrofon ya da kaset iflareti ile gösterilen bir tufl ile devreye sokulabiliyor. Bu
seçene¤in foto¤rafç›ya sundu¤u olanak, çok önemli. Yo¤un çekim çal›flmas› yapan; sürekli mekan de¤ifltiren; flehirden flehire, ülkeden ülkeye dolaflarak çekim
yapan foto¤rafç›lar›n, çektikleri foto¤raflarla ilgili not alma sorunu ortadan kalkm›fl
oluyor. Foto¤rafç› istedi¤i foto¤raf dosyas› üzerine belirli bir süre için ses kayd› girerek, foto¤raf›n çekildi¤i yer, zaman, kifli isimleri gibi bilgileri kaydetme olana¤›na sahip oluyor. Ses kay›t seçene¤i, foto¤raflar›n arflivlenmesini ve kullan›m› s›ras›nda bu bilgilere ulaflmay› kolaylaflt›r›yor. Foto¤raf dosyas› üzerine yap›lan kay›tlar 30sn ile 1 dakika uzunlu¤unda olabiliyor. Bu sürenin uzunlu¤u da, marka ve
modele göre de¤ifliklik gösterebiliyor.

Say›sal Makinelerde Çal›flma H›zlar›
Say›sal foto¤raf makinelerinin ay›rdedici özelliklerinden biri de, foto¤raf çekiminin
ne kadar çabuk yap›labildi¤i, çekimin kay›t h›z›, bu h›z› destekleyen haf›za kapasitesi ve saniyedeki çekim say›s› gibi, h›zla ilgili unsurlard›r.

Makinenin Çekime Haz›r Olma H›z›
Say›sal foto¤raf makinelerinin de, geleneksel foto¤raf makineleri gibi birer açma
kapama dü¤meleri vard›r. Bir foto¤rafç›n›n, herhangi bir konuyu foto¤raflama karar› verdi¤i an ile, çekimin gerçekleflti¤i an aras›nda geçen zaman çok önemlidir.
Foto¤raf terminolojisine “Karar an›” ya da “An foto¤raf›” kavramlar›yla giren bu konu, foto¤raf›n en can al›c› noktalar›ndan biridir. Foto¤raf makinesinin kapal› konumdan aç›k konuma getirilmesi s›ras›ndaki çekime haz›r olma h›z›, çok önemlidir; bu h›z “Boot Speed” olarak tan›mlan›r. Özellikle basit gövdeli say›sal foto¤raf
makineleri aç›k konuma getirildi¤inde, çekime haz›r olmazlar; bu arada bir kaç saniyelik bir zaman dilimi geçer ve makine program› haz›r hale gelir. Bu süreç, özellikle ani geliflen olaylar›n foto¤raf›n› çekmek aç›s›ndan s›k›nt› yaratan bir sorundur.
Basit say›sal makinelerin kullan›lma aç›ld›¤i andan itibaren, kapa¤›n›n aç›lmas› ve
zoom objektifinin haz›r hale gelmesi, uzun bir zaman diliminin geçmesini gerekti-

185

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

rir. Bu tür makinelerin objektif kapaklar›n› açmadan makinenin çal›fl›r konuma getirilmesi de önemli bir sorundur. Objektifin haz›r hale gelmek için aç›lmas›, bu arada kapal› kalan kapa¤› zorlamas› sonucunda ar›zalanan ve çal›flmaz hale gelen makineler, özellikle amatör kullan›c›lar›n en önemli sorunlar›ndan biridir.

Çekim Dü¤mesi H›z›
Say›sal makinelerin özellikle basit gövdeli olan önemli bir bölümünde, “Lag Time”
olarak tan›mlanan bir zamanlama sorunu vard›r. Çekim dü¤mesi h›z› olarak dilimize aktarabilece¤imiz bu sorun, Foto¤raf çekme karar an›nda, çekim dü¤mesine
dokunuldu¤u an ile, çekimin gerçekleflti¤i an aras›nda geçen zaman› tan›mlar. Bu
zaman dilimi, özellikle amatör ya da basit diye tan›mlayabilece¤imiz say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli ortak sorunlar›ndan biridir. Bu sorunu örneklersek,
“havuza atlayan bir kiflinin havadayken foto¤raflanmas›n›n önündeki en büyük engeldir” gibi bir tan›mlamayla aç›klayabiliriz. Foto¤rafç›, görüntülemek istedi¤i anda çekim dü¤mesine dokunur. Fakat makinenin devreye girmesi ve foto¤raf›n çekilmesi için geçen zamanda görüntü sona ermifltir. Bu süre, makineden makineye
de¤ifliklik göstermektedir. Burada sorun olarak belirtti¤imiz süreye bir de otomatik netlemenin devreye girmesini ve netlik yapmas› için geçen süreyi eklersek, güzel bir yüz ifadesinin, ani geliflen bir olay›n, komik bir an›n foto¤raflanmas›n›n olanaks›z oldu¤u anlafl›lacakt›r. Çekim dü¤mesi h›z› sorunu olmayan bir makine ile ise,
anl›k görüntüler yakalanabilir, h›zla geliflen hareketler görüntülenebilir (Foto¤raf
7.5).
Foto¤raf 7.5
Çekim dü¤mesi
h›z›, anl›k çekimler
için önemlidir.

186

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kay›t H›z›
Say›sal makinelerin kay›t h›z› “Write Speed” olarak adland›r›l›r ve bir foto¤raf›n çekim an› ile, haf›za kart›na kaydedilme iflleminin tamamland›¤› ana kadar geçen süreyi tan›mlar. Say›sal foto¤raf makinelerinin foto¤raflama ifllemi, çekim an›nda elde edilen bilginin alg›lay›c› taraf›ndan ifllenmesi ve haf›za kart›na yaz›lmas› biçiminde gerçekleflir. Alg›lay›c›n›n ilk görüntüyü ifllemek ve haf›zaya aktarmak için
harcad›¤› zaman, ikinci çekilen görüntünün kaydedilmesini geciktiren bir süreçtir.
Bu nedenle, seri foto¤raf çekilmesi gereken yerlerde, spor karfl›laflmalar›, haber foto¤rafç›l›¤›, gibi alanlarda, makinenin veri kay›t h›z› çok önemlidir. Ancak veri kayd› bitti¤inde, makine bir sonraki foto¤raf› kaydetmeye haz›rd›r.

Seri Çekim Haf›za Kapasitesi

Seri çekim modu:
Geleneksel ya da say›sal
foto¤raf makinelerinin
sürekli olarak foto¤raf
çekimine olanak sa¤layan
ayar sistemi. Kullan›m
amac›na göre, yavafl h›zl› ve
çok h›zl› olarak
ayarlanabilen bu sistem
sayesinde, önemli anlar›n
görüntülenmesi
kolaylaflmaktad›r.

Foto¤raf makinesinin seri çekim haf›za kapasitesi, kay›t h›z› ile ba¤lant›l›d›r. “Burst
Rate” olarak adland›r›lan özelli¤i, seri çekim sürecindeki haf›za kapasitesi olarak
tan›mlayabiliriz. Di¤er bir deyiflle, Makine alg›lay›c›s› ilk çekti¤i foto¤raf› iflleyip
haf›za kart›na aktar›rken, ikinci, üçüncü foto¤raf› çekiyor olabilir. Bu süreçte, bir
görüntünün kayd› bitti¤inde, ikincisi haf›zaya kaydedilebilecektir. Bu arada makine seri çekim modunda foto¤raf çekmeyi sürdürebilir. Çekilen foto¤raflar geçici
haf›zaya al›n›r, alg›lay›c› taraf›ndan ifllenir ve haf›za kart›na yaz›l›r. Bu süreçte çekilip ifllenmek üzere haf›zaya al›nan foto¤raf say›s›n›n da bir s›n›r› vard›r. Bir an
geldi¤inde makine çekimi durdurur ve haf›zas›nda yer aç›labilmesi için, önceki çekimlerin kaydedilmesini ve geçici haf›zas›n›n boflalmas›n› bekler. Burada sözünü
etti¤imiz geçici haf›za, bilgisayardaki RAM ile benzer bir ifllevi yerine getirmektedir.
Say›sal foto¤raf makinelerinin geçici haf›zalar›n›n kabul edebildi¤i foto¤raf say›s› marka ve modele göre de¤iflmekle beraber, arka arkaya 9 foto¤rafla bafllay›p
40-50 gibi say›lara ulaflabilmektedir. Bu özellik, kullan›lan makinenin o andaki görüntü kalitesi, kay›t format› gibi özelliklere göre de de¤ifliklik gösterebilmektedir.

Sürekli Çekim H›z›
Spor foto¤rafç›l›¤› ya da haber foto¤rafç›l›¤› gibi alanlarda çal›flanlar›n en büyük
beklentilerinden biri, foto¤raf makinelerinin seri çekim h›zlar›n›n yüksek olmas›d›r. Foto¤raf terminolojisine “Frames per Second” tan›mlamas›yla giren bu kavram,
makinenin bir saniye içinde çekti¤i foto¤raf say›s›n› gösterir. Baz› olaylar›n en can
al›c› anlar›, ne zaman gerçekleflece¤i bilinse bile, tek çekim h›z›yla foto¤raflanamaz. Bu nedenle, seri çekim modu tercih edilir ve çekilen foto¤raflar içinden beklentiyi en çok karfl›layan kare seçilip kullan›l›r. Bu bir penalt› at›fl› s›ras›nda yap›lan seri çekim olabilece¤i gibi, yüksekçe bir yerden atlayan birinin görüntülenmesi de olabilir.

SAYISAL FOTO⁄RAF MAK‹NELER‹N‹N VER‹ML‹
KULLANIMI

N
AM AÇ

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin verimli kullan›labilmesi için gerekli koflullar› aç›klamak.

Say›sal foto¤raf makineleriyle foto¤raf çekmek çok kolay bir süreçtir. Zor olan, yap›lan ifllemi bütün olanaklar› do¤ru kullanarak gerçeklefltirmektir; makinenin uzun
ömürlü olabilmesi için gerekli önlemleri uygulamakt›r. Örne¤in objektif koruyucu

187

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

bir filtre kullanmadan da foto¤raf çekimi yap›labilir. Koruyucu filtrenin olmamas›
belki foto¤rafta önemli bir sorun yaratmaz ama objektifinizin ömrünün k›salmas›na neden olur. K›sacas›, do¤ru uygulamalar yap›p gerekli önlemleri alarak hem çekece¤iniz foto¤raf›n kalitesini yükseltebilir, hem de makinenizin ömrünü uzatabilirsiniz. Bu bölümde, daha do¤ru sonuçlar elde edebilmek için gereken baz› önlemlere de¤inecek, makinenin sa¤l›kl› çal›flabilmesi için uyulmas› gereken prensipleri s›ralayaca¤›z.

Ekran Ayarlar›
Say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli ay›rt edici özelliklerinden biri, bakaç olarak da kullan›labilen görüntü izleme ekranlar›d›r. Bu ekranlar hem çekilen foto¤raf›n incelenmesini ve do¤ru pozlama yap›l›p yap›lmad›¤›n› anlamam›za, hem çekim s›ras›nda görüntü alan›n› çerçevelememize, hem de çekim bilgilerini görmemize olanak sa¤lar. Bütün bu olanaklar› kullanabilmemiz için de, makine iflletim
sisteminde bir dizi ayar yap›lmas› gerekir.

Ekran Parlakl›k Ayar›
Say›sal foto¤raf makinesinin çekti¤i bir foto¤raf›n ekranda bütünüyle do¤ru alg›lanmas› mümkün de¤ildir. Ne kadar iyi bir ekran olursa olsun, görüntü aktarma
kapasitesi, kalibrasyonlu bir bilgisayar ekran› kadar iyi olamaz. Bu yüzden, makinenin ekran›na tamamen güvenmek do¤ru olmaz. Makine ekranlar›n›n do¤ruya en
yak›n sonucu verebilmeleri için yeterli bir parlakl›k ayar› yap›lmas› gerekir. Bu
ayar için ço¤u makinenin ekran›nda bir gri skala izleme olana¤› sunulur. Gri skala üzerindeki bütün tonlar›n birbirinden ay›rdedilebilece¤i bir parlakl›k, çekilen foto¤raflar›n do¤ru alg›lanmas› için yeterli olabilir (Foto¤raf 7.6).
Foto¤raf 7.6
LCD bakaç
ekran›n›n gri skala
yard›m›yla
ayarlanmas›.

188

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Görüntü ‹zleme Biçimleri
Say›sal foto¤raf makinelerinin LCD ekranlar›nda görüntü izlemek için farkl› seçenekler mevcuttur. Foto¤rafç›n›n kiflisel beklentisine göre, ekran›n tamam›nda bir
foto¤raf görüntülenebilece¤i gibi, dört ya da dokuz foto¤raf birlikte görüntülenebilir (Foto¤raf 7.7). Ayr›ca, tek bir kare üzerinde büyütme yap›larak, detaylar incelenebilir, netlik kontrolü yap›labilir. Örne¤in kalabal›k insan gruplar›n›n foto¤raflar› çekildi¤inde, görüntü ekranda büyütülerek herkesin gözünün aç›k olup olmad›¤› kontrol edilebilir. Baz› bölgelerdeki detaylar kontrol edilerek bir sorun olmad›¤›ndan ya da istenmeyen bir detay›n kaydedilmedi¤inden emin olunabilir. ‹zleme ifllemi yap›l›rken, görüntülerin ekranda ne kadar süre ile kalaca¤› da, menüden
ayarlanarak belirlenir. Uzun süreli izlemelerin batarya gücünü zay›flataca¤› dikkate al›nmal›d›r.
Foto¤raf 7.7
LCD bakac›n dörtlü
ve dokuzlu izleme
seçenekleri.

189

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

Ekranda Pozlama Kontrolü
Histogram, geleneksel foto¤rafta kullan›lan ›fl›k ölçerin, say›sal foto¤raftaki uzant›s› gibi görülebilir. Yar› profesyonel segmentteki makinelerin ço¤unda, profesyonel
makinelerin tamam›nda, LCD ekranda foto¤raf incelerken, histogram da, foto¤rafla birlikte görüntülenebilir (Foto¤raf 7.8). Ço¤u ortamdaki ›fl›k koflullar› nedeniyle,
foto¤raf›n ekrandan izlenmesi s›ras›nda yanl›fl de¤erlendirmeler yap›labilir. Asl›nda koyu olmayan bölgeler çok koyu gibi alg›lanabilir. Bu durumda baflvurulacak
yöntem, histogram›n incelenmesidir. Bir çok durumda, histogram görüntüsü dikkate al›n›p yeni bir çekim yap›larak daha do¤ru sonuç elde edilmesi mümkün olabilir.
Foto¤raf 7.8
Histogram ile
pozlama kontrolü.

Histograma benzer olarak devreye sokulabilen ve ekranda görüntülenebilen
baflka bir seçenek ise, fazla pozlama nedeniyle oluflan patlamalar›n görüntülenmesidir. “Highlight” sözcü¤üyle tan›mlanan bu seçenekte, herhangi bir foto¤raf incelendi¤inde e¤er aç›k renkli alanlarda bir patlama olmufl, dokular yok olmuflsa, makine bir uyar› iflareti verecektir. LCD ekranda görüntülenen bu özellik sayesinde,
çekim yenilenerek sorun hemen giderilebilir (Foto¤raf 7.9) .

190

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Foto¤raf 7.9
“Highlight”
seçene¤i ile ›fl›k
patlamas› kontrolü.

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

2

Bir foto¤raf›n SIRA
histogram
S‹ZDE görüntüsü, foto¤raf›n yaz›l›mda ifllenmesi s›ras›nda herhangi bir
yarar sa¤lar m›? Düflününüz.
D Ü fiKullan›m›
ÜNEL‹M
Histogram

Say›sal foto¤rafta histogram, çekilen foto¤raftaki ›fl›k gölge ve koyu alanlar›n toplam›n› gösterenS ObirR Ugrafik göstergedir. Bu gösterge, en solda bulunan ve 0 düzeyi
olarak tan›mlanan tam karanl›k nokta ile, 255 düzeyi olarak tan›mlanan ve en sa¤da bulunan tam beyaz nokta aras›ndaki yatay düzlemi tan›mlamaktad›r. Az pozlanD‹KKAT
m›fl, karanl›k foto¤raflar›n histogram görüntülerinde dikey lekesel grafik, histogram›n sol taraf›nda yo¤unlafl›r. Fazla pozlanm›fl, çok ayd›nl›k olan foto¤rafik görünSIRA S‹ZDE
tülerin histogramlar›ndaki
lekesel grafik ise, sa¤ tarafta yo¤unlafl›r. Do¤ru pozlan-

N N

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

191

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

m›fl foto¤raflarda ise lekesel grafik orta bölümde yo¤unlaflarak daha dengeli bir
histogram görüntüsü oluflturur (Foto¤raf 7.10).
Foto¤raf 7.10
Farkl› pozlama
sonuçlar›n›n
histogram
görüntüleri.

Histogram›n do¤ru pozlamayla ilgili görüntüsünün farkl›l›k gösterdi¤i durumlar
da söz konusudur. Do¤ru pozlanm›fl olsa bile, low key olarak tan›mlanan baz› düflük ›fl›k etkili foto¤raflarda histogram solda yo¤unlaflabilir. Benzer durum, do¤ru
pozlanm›fl olmas›na ra¤men, ayd›nl›k ve aç›k tonlu olan foto¤raflarda da ortaya ç›kabilir. High key olarak da tan›mlanan ayd›nl›k foto¤raflar›n histogram görüntülerinde de pozlama do¤ru olmas›na ra¤men, lekesel grafik sa¤ tarafta yo¤unlafl›r. Bu
ayr›nt›dan da anlafl›labilece¤i gibi, histogram görüntüsü tek bafl›na do¤ru ya da
yanl›fl pozlama bilgisi verme konusunda yeterli olmayabilir. Foto¤rafç›n›n, çekimini yapt›¤› konunun ayd›nlanma biçimi ve renk tonlar›n›n da¤›l›m›n› da dikkate almas› gerekmektedir.

Makinenin Do¤ru Kullan›m›
Say›sal foto¤raf makineleri, geleneksel makinelerle k›yasland›¤›nda, daha fazla
özen isteyen, dikkatli kullan›lmas› gereken ayg›tlar olarak görülebilir. Bu özellik,
makinenin yap›s›n› oluflturan elektronik sistemin hassas bir yap›ya sahip olmas›n›n
getirdi¤i bir durumdur; bu durum, makinenin suya, neme, darbelere ya da yo¤un
manyetik etkilere maruz kald›¤›nda sorun yaratabilece¤ine iflaret eder.
Say›sal foto¤raf makinelerinin kullan›m›nda dikkat edilmesi gereken önemli
noktalar hiçbir zaman gözard› edilmemeli, hafife al›nmamal›d›r. Kullan›m sürecinde en çok dikkat edilmesi gereken noktalar›n bir bölümü flöyle s›ralanabilir:
Kullanma k›lavuzu: Bütün elektronik ve hassas kullan›m gerektiren ayg›tlarda oldu¤u gibi, say›sal foto¤raf makinelerinin de birer kullanma k›lavuzlar› bulunur. Bunlar makinenin sat›ld›¤› paketin içerisinde yer alabildi¤i gibi, üretici firman›n internet sayfalar›ndan da indirilebilir. Makinenin kullan›m›ndan önce k›lavuzunun okunmas› son derece önemlidir. Baz› küçük ayr›nt›lar, k›lavuz içersinide özellikle öne ç›kar›larak kullan›c› uyar›labilmektedir. Sorun yaflad›ktan sonra k›lavuz
okuman›n bir yarar› olmaz. Öncelikle k›lavuzu okumak, daha sonra kullan›ma
geçmek her zaman daha do¤rudur.

Low Key: Düflük anahtar, ya
da düflük ›fl›k olarak da tan›mlanan bu kavram, foto¤raflanan mekan›n renk tonlar›n›n yo¤unlu¤u ve da¤›l›m›n›n koyu, karanl›k tonlar›
içerdi¤ine iflaret etmektedir.
Genellikle düflük ›fl›k koflullar› alt›nda çekilen, yaln›zca
baz› ayr›nt›lar›n belirgin olarak görülebildi¤i biçimde ayd›nlanm›fl foto¤rafik görüntüler, low key olarak tan›mlan›r. K›smi ayd›nlat›lm›fl
stüdyo ve gece foto¤raflar›
örnek gösterilebilir.
High Key: Low Key’in tersidir.
Yüksek anahtar ya da yüksek ›fl›k olarak da tan›mlan›r. Yüksek oranda ›fl›kla ayd›nlanm›fl, olabildi¤ince
aç›k seçik görüntülenen mekan foto¤raflar› high key
olarak tan›mlan›rlar. Gün›fl›¤› ile ayd›nlanm›fl foto¤raflar örnek gösterilebilir.

192

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Koruyucu filtre kullan›m›: Yeni al›nan bir foto¤raf makinesinin objektifinin
de makine gibi korunmaya al›nmas› gerekir. Makine gövdesi ve objektif kullan›m›nda en çok sak›n›lmas› gereken sorunlar›n bafl›nda toz tehlikesi vard›r. Makine
gövdelerinde ve özellikle alg›lay›c›larda sorun yaratan toz, makinenin objektifi için
de önemli bir sorun kayna¤›d›r. Bu yüzden objektifler mutlaka koruyucu bir filtre
ile tozdan korunmal›, ön planda yer alan merce¤in temizleme ve silme gibi ifllemlere maruz kalmamas› sa¤lanmal›d›r. Makinenin gövde ya da gövde ve objektif
olarak bir anti-statik beze sar›larak saklanmas› da özellikle önerilebilecek önlemlerin bafl›nda gelmektedir.
Batarya-pil kullan›m›: Say›sal foto¤raf makineleri elektronik ifllem yapan ayg›tlard›r. Bu yüzden enerji kaynaklar›n› oluflturan pil ya da batarya gibi yard›mc›
araçlar özenle izlenmelidir. Güçten düflmüfl, zay›f batarya ya da pil kullan›m› makineye zarar verebilir, haf›za kart› üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Foto¤raf makinesinin pil göstergesi izlenmeli, uyar› geldi¤inde mutlaka yenisi ile de¤ifltirilmeli ya da yeni enerji yüklenmelidir. Batarya ya da pilin sonuna kadar kullan›m› sak›ncal›d›r. Haf›za kart› üzerine ifllem yapan bir makinenin enerjisinin tükenmesi,
kart üzerinde sorun yaratabilir, kart okunamaz duruma düflebilir.
Bellek kartlar› ve format: Bellek kartlar›n›n tamamen dolmas›na izin verilmemelidir. Kartlarda mutlaka bofl yer b›rak›lmal›, kart bütünüyle dolmadan baflka karta geçilmelidir. Bellek kartlar›nda yer alan görüntülerin en az iki farkl› bilgisayara
yüklenmesi, foto¤raflar›n güvenli¤i aç›s›ndan önemlidir. Aktar›m› yap›lan kartlar›
yeniden çekim s›ras› gelmeden formatlanmamas› da bir güvenlik önlemi olabilir.
Bellek kartlar›n›n fortmatlanmas› önemli bir konudur. Bilgisayar kullanarak bellek
kart› silinmesi ya da formatlanmas›, sorun yaratabilir. Formatlama iflleminin mutlaka foto¤raf makinesi ile yap›lmas› gerekir. Bilgisayarda yap›lacak formatlama “digital lobotomy” olarak adland›r›lan teknik bir soruna yol açabilir. Bu sorun, kart›n
okunamaz duruma düflmesi ve kullan›m d›fl› kalmas›na neden olur. Do¤ru olan,
kartlar›n makinede ve arka arkaya iki kez formatlanmas›d›r. Bellek kartlar›n›n makineye kat›lmas› ve ç›kar›lmas› da özenle yap›lmas› gereken ifllemlerin bafl›nda gelir. Kart yuvas›na ters tak›ld›¤› için servise gitmesi zorunlu hale gelen foto¤raf makinesi say›s›, tahmin edilenin çok üzerindedir. Yuvas›na ters tak›lan kartlar›n pin
yuvalar› pinlerle örtüflmedi¤i için makine içinde yer alan pinler ezilip yamulmakta
ya da k›r›lmaktad›r. Bu durumda makinenin mutlaka servis taraf›ndan aç›l›p pin
sisteminin de¤ifltirilmesi gerekir. Düzeltme iflleminin pek olanakl› olmad›¤› bu sorun, önemli bir tamirat maliyeti ve makinenin uzun süre kullan›m d›fl› kalmas› anlam›na gelmektedir. Bu sorunu yaflamamak için, makinenin kart yuvas› üzerindeki görüntüye dikkat edilmeli, kart makinede gösterildi¤i biçimde yuvaya itilmeli ve
ç›kar›lmal›d›r.

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

193

Özet

N
A M A Ç

1

Say›sal foto¤raf makinelerinin donan›m›n› oluflturan bölümlerin özelliklerini aç›klamak.
Geleneksel ya da say›sal olsun, bütün foto¤raf
makinelerinin en önemli parçalar›ndan biri bakaç olarak adland›r›lan bölümüdür. Bakaç, foto¤rafç›n›n görüntülemek istedi¤i alan› belirlerken kulland›¤› çerçeve alan›d›r. Bakaçlar temel
olarak, elektronik ve optik olmak üzere, iki farkl› tipte üretilmektedir.
Objektifler, foto¤rafç›l›¤›n en önemli ayg›tlar›ndan biri, hatta baz› foto¤rafç›lara göre, en önemlisidir. Her objektifin kendine özgü bir yap›s› ve
sahip oldu¤u farkl› özellikleri vard›r. Objektifler,
genifl aç›, dar aç›, de¤ifltirilebilir aç› (zoom) gibi
görüfl aç›s› ile yap›lan s›n›fland›rman›n d›fl›nda;
yararl› aç›kl›k, perspektif kontrolü, görüntü sabitleyebilme gibi özellikler tafl›rlar. Say›sal foto¤raf teknik yap› özellikleri nedeniyle, farkl› bir objektif sisteminin oluflmas›na neden olmufltur. Geleneksel küçük format foto¤raf makinelerinin
24x36 mm olan film boyutlar› için kullan›lan objektifler, say›sal foto¤raf makinelerinin bugün hala üretilen ilk nesil gövdelerinde farkl› sonuçlar
vermektedir. Yeni nesil objektifler, alg›lay›c›lar›n
odak çarpan› özelli¤i nedeniyle, “APS-C” ve “Tam
Çerçeve” ad› alt›nda iki farkl› tipte üretilmektedir.
Film kullanan foto¤rafç›n›n de¤iflik film türleri
tafl›mak zorunda oldu¤u dönemler art›k geride
kald›. Tek gövde ile uzun süreli bir çekim seyahatine ç›kan bir foto¤rafç›, iki küçük haf›za kart›
ile, aylarca hatta y›llarca foto¤raf çekimi yapabilme esnekli¤ine sahip.
Tafl›nabilir derecede küçük boyutlarla üretilen
özel cihazlar, foto¤rafç›n›n hem bilgisayar, hem
kart okuyucu, hem de depolama ünitesi gereksinimlerini karfl›layabiliyor.
Günümüzde üretilen say›sal foto¤raf makinelerinin baz›lar› ses kaydedebilme seçene¤i de sunmaktad›r. Genellikle wav format›nda eklenen bu
özellik, makinelerde mikrofon ya da kaset iflareti ile gösterilen bir tufl ile devreye sokulabiliyor.
Ses kay›t seçene¤i, foto¤raflar›n arflivlenmesini
ve kullan›m› s›ras›nda bu bilgilere ulaflmay› kolaylaflt›r›yor. Foto¤raf makinesinin kapal› konumdan aç›k konuma getirilmesi s›ras›ndaki çekime
haz›r olma h›z›, çok önemlidir; bu h›z “Boot Spe-

ed” olarak tan›mlan›r. Özellikle basit gövdeli say›sal foto¤raf makineleri aç›k konuma getirildi¤inde, çekime haz›r olmazlar; bu arada bir kaç
saniyelik bir zaman dilimi geçer ve makine program› haz›r hale gelir. Bu süreç, özellikle ani geliflen olaylar›n foto¤raf›n› çekmek aç›s›ndan s›k›nt› yaratan bir sorundur. Say›sal makinelerin özellikle basit gövdeli olan önemli bir bölümünde,
“Lag Time” olarak tan›mlanan bir zamanlama sorunu vard›r. Deklanflör h›z› olarak dilimize aktarabilece¤imiz bu sorun, Foto¤raf çekme karar
an›nda, deklanflöre dokunuldu¤u an ile, çekimin
gerçekleflti¤i an aras›nda geçen zaman› tan›mlar.
Bu zaman dilimi, özellikle amatör ya da basit diye tan›mlayabilece¤imiz say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli ortak sorunlar›ndan biridir. Say›sal makinelerin kay›t h›z› “Write Speed” olarak
adland›r›l›r ve bir foto¤raf›n çekim an› ile, haf›za
kart›na kaydedilme iflleminin tamamland›¤› ana
kadar geçen süreyi tan›mlar. Alg›lay›c›n›n ilk görüntüyü ifllemek ve belle¤e aktarmak için harcad›¤› zaman, ikinci çekilen görüntünün kaydedilmesini geciktiren bir süreçtir. Bu nedenle, seri
foto¤raf çekilmesi gereken yerlerde, spor karfl›laflmalar›, haber foto¤rafç›l›¤›, gibi alanlarda, makinenin veri kay›t h›z› çok önemlidir.

N
A M A Ç

2

Say›sal foto¤raf makinelerinin verimli kullan›labilmesi için gerekli koflullar› aç›klamak.
Say›sal foto¤raf makinelerinin en önemli ay›rt
edici özelliklerinden biri, bakaç olarak da kullan›labilen görüntü izleme ekranlar›d›r. Bu ekranlar hem çekilen foto¤raf›n incelenmesini ve do¤ru pozlama yap›l›p yap›lmad›¤›n› anlamam›za,
hem çekim s›ras›nda görüntü alan›n› çerçevelememize, hem de çekim bilgilerini görmemize
olanak sa¤lar. Say›sal foto¤raf makinesinin çekti¤i bir foto¤raf›n ekranda bütünüyle do¤ru alg›lanmas› mümkün de¤ildir. Bu yüzden, makinenin ekran›na tamamen güvenmek do¤ru olmaz.
Makine ekranlar›n›n do¤ruya en yak›n sonucu
verebilmeleri için yeterli bir parlakl›k ayar› yap›lmas› gerekir. Yar› profesyonel segmentteki makinelerin ço¤unda, profesyonel makinelerin tamam›nda, LCD ekranda foto¤raf incelerken, histogram da, foto¤rafla birlikte görüntülenebilir.

194

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Ço¤u ortamdaki ›fl›k koflullar› nedeniyle, foto¤raf›n ekrandan izlenmesi s›ras›nda yanl›fl de¤erlendirmeler yap›labilir. Bu durumda baflvurulacak
yöntem, histogram›n incelenmesidir. Bir çok durumda, histogram görüntüsü dikkate al›n›p yeni
bir çekim yap›larak daha do¤ru sonuç elde edilmesi mümkün olabilir. Histograma benzer olarak devreye sokulabilen ve ekranda görüntülenebilen baflka bir seçenek ise, fazla pozlama nedeniyle oluflan patlamalar›n görüntülenmesidir.
“Highlight” sözcü¤üyle tan›mlanan bu seçenekte, herhangi bir foto¤raf incelendi¤inde e¤er aç›k
renkli alanlarda bir patlama olmufl, dokular yok
olmuflsa, makine bir uyar› iflareti verecektir.
Say›sal foto¤rafta histogram, çekilen foto¤raftaki
›fl›k gölge ve koyu alanlar›n toplam›n› gösteren
bir grafik göstergedir. Bu gösterge, en solda bulunan ve 0 düzeyi olarak tan›mlanan tam karanl›k nokta ile, 255 düzeyi olarak tan›mlanan ve en
sa¤da bulunan tam beyaz nokta aras›ndaki yatay
düzlemi tan›mlamaktad›r. Az pozlanm›fl, karanl›k
foto¤raflar›n histogram görüntülerinde dikey lekesel grafik, histogram›n sol taraf›nda yo¤unlafl›r. Fazla pozlanm›fl, çok ayd›nl›k olan foto¤rafik
görüntülerin histogramlar›ndaki lekesel grafik
ise, sa¤ tarafta yo¤unlafl›r.
Say›sal foto¤raf makinelerinin kullan›m›nda dikkat edilmesi gereken önemli noktalar hiçbir zaman gözard› edilmemeli, hafife al›nmamal›d›r.
Bütün elektronik ve hassas kullan›m gerektiren
ayg›tlarda oldu¤u gibi, say›sal foto¤raf makinelerinin de birer kullanma k›lavuzlar› bulunur. Makinenin kullan›m›ndan önce k›lavuzunun okunmas› son derece önemlidir. Yeni al›nan bir foto¤raf makinesinin objektifinin de makine gibi korunmaya al›nmas› gerekir. Makine gövdesi ve objektif kullan›m›nda en çok sak›n›lmas› gereken
sorunlar›n bafl›nda toz tehlikesi vard›r. Makinenin gövde ya da gövde ve objektif olarak bir anti-statik beze sar›larak saklanmas› da özellikle
önerilebilecek önlemlerin bafl›nda gelmektedir.
Say›sal foto¤raf makineleri elektronik ifllem yapan ayg›tlard›r. Güçten düflmüfl, zay›f batarya ya
da pil kullan›m› makineye zarar verebilir, haf›za
kart› üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Bellek
kartlar›n›n tamamen dolmmas›na izin verilmemelidir. Kartlarda mutlaka bofl yer b›rak›lmal›,
kart bütünüyle dolmadan baflka karta geçilmelidir. Bellek kartlar›n›n fortmatlanmas› önemli bir

konudur. Bilgisayar kullanarak bellek kart› silinmesi ya da formatlanmas›, sorun yaratabilir. Formatlama iflleminin mutlaka foto¤raf makinesi ile
yap›lmas› gerekir.

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

195

Kendimizi S›nayal›m
1. Afla¤›dakilerden hangisi LCD bakaçlar›n dezavantajlar›ndan biri de¤ildir?
a. Fazladan enerji tüketimine neden olur.
b. Kolay çizilebilir.
c. Güneflli havalarda kullan›m› zordur.
d. Çekimi yap›lan alan›n tamam›n› görüntüleyebilir.
e. Pozlama konusunda yan›lt›c› sonuç verebilir.
2. Afla¤›dakilerden hangisi objektiflerin yap›sal özellikleriyle ilgili kavramlardan biri de¤ildir?
a. Yararl› aç›kl›k
b. Perspektif kontrolü
c. Kumluluk düzeyi
d. Görüntü sabitleyici
e. Süper genifl aç›
3. Tafl›nabilir kart okuyucu depolama üniteleri ile ilgili
afla¤›daki ifadelerden hangisi do¤rudur?
a. Terabayt düzeyinde haf›zaya sahip olanlar› vard›r.
b. Haf›za kart› boflalt›labilen bir tür bilgisayard›r.
c. Makineye ba¤lan›p do¤rudan üzerine çekim yap›labilir.
d. Gövde ve ekran olmak üzere iki parçadan oluflmaktad›r.
e. Gerekti¤inde düflük çözünürlükte foto¤raf da
çekebilir.
4. Baz› profesyonel ve yar› profesyonel say›sal foto¤raf
makinelerine genellikle “wav” format›nda eklenen özellik afla¤›dakilerden hangisidir?
a. RAW çekim özelli¤i
b. GPS ile konum kaydedebilme özelli¤i
c. Ses kay›t özelli¤i
d. MP-3 çalar özelli¤i
e. Panoramik foto¤raf çekim özelli¤i
5. Foto¤raf makinesinin kapal› konumdan aç›k konuma getirilmesi s›ras›ndaki çekime haz›r olma h›z›n› gösteren teknik kavram afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Boot speed
b. Film speed
c. ISO speed
d. High speed
e. File speed

6. Foto¤raf makinesinin seri çekim haf›za kapasitesi,
kay›t h›z› ile ba¤lant›l›d›r. Makinenin “Burst Rate” olarak adland›r›lan özelli¤ini, seri çekim sürecindeki haf›za kapasitesi olarak tan›mlayabiliriz. Bu özellik, bilgisayarlar›n donan›m özelliklerinden hangisiyle benzer bir
iflleve sahiptir?
a. Hard disk
b. RAM
c. Klavye
d. Sürücü
e. Ekran kart›
7. Foto¤raf terminolojisine “Frames per Second” tan›mlamas›yla giren kavram, say›sal foto¤raf makinelerinin
afla¤›daki özelliklerinden hangisini tan›mlamaktad›r?
a. Sürekli çekim h›z›
b. Burst speed
c. Katlanabilir LCD ekran
d. Veri aktar›m h›z›
e. Kart formatlama h›z›
8. Geleneksel foto¤rafta kullan›lan ›fl›k ölçerin, say›sal
foto¤raftaki uzant›s› olarak tan›mlayabilece¤imiz gösterge afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Optik bakaç
b. Histogram
c. Curves
d. Gri skala
e. Diyoptri ayar›
9. Bellek kartlar›nda “digital lobotomy” olarak adland›r›lan teknik soruna yol açarak kartlar›n okunamaz hale gelmesine neden olan uygulama afla¤›dakilerden hangisidir?
a. Kart›n bütünüyle doldurulmas›
b. Kart›n foto¤raf makinesinde formatlanmas›
c. Kart›n s›v›yla temas etmesi
d. Kart›n kullan›ld›¤›ndan farkl› bir foto¤raf makinesinde formatlanmas›
e. Kart›n bilgisayarda formatlanmas›
10. Bellek kart›n›n yuvas›na ters sokulmas› afla¤›dakilerden hangisine yol açar?
a. Ba¤lant› pinleri ezilir ya da k›r›l›r.
b. Foto¤raflar ters aktar›l›r.
c. Bellek kart›nda yer alan foto¤raflar silinir.
d. Bellek kart› okunmaz duruma düfler ve bozulur.
e. Bellek kart› kendili¤inden formatlan›r.

196

Say›sal Foto¤rafa Girifl

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›
1. d

2. c

3. b

4. c

5. a

6. b

7. a

8. b

9. e

10. a

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Donan›m Özellikleri” bölümünü yeniden
gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Verimli Kullan›m›” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Verimli Kullan›m›” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
Yan›t›n›z yanl›fl ise “Say›sal Foto¤raf Makinelerinin Verimli Kullan›m›” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›
S›ra Sizde 1
APS-C gövde ve alg›lay›c›lar için üretilen objektifler,
tam çerçeve olarak tan›mlanan makine gövdeleriyle birlikte kullan›l›rsa, çekilen foto¤rafta sorun ortaya ç›kacakt›r. Çünkü APS-C koduyla tan›mlanan gövde ve alg›lay›c›lar, tam çerçeve olarak tan›mlanan makinelerle k›yasland›klar›nda daha küçüktürler. APS-C gövdeler için
üretilen objektiflerin aktard›¤› görüntü alan› da, tam
çerçeve gövdelerin alg›lay›c›lar› için küçük kalacakt›r.
Bu durum, tam çerçeve alg›lay›c› üzerine düflen görüntünün çevresinin kararma biçiminde bir etki vermesi
anlam›na gelir. Di¤er bir deyiflle, çekilen foto¤raf›n çevresinde karanl›k bir alan kal›r.

S›ra Sizde 2
Bir foto¤raf›n histogram görüntüsü, foto¤raf›n yap›s›n›
oluflturan piksellerin ›fl›ktan etkilenme durumlar›n› aktaran grafik bir görüntüdür. Çekilen foto¤raf›n fazla ya
da az pozlanm›fl olmas›, hatal› pozlanm›fl olmas›, histogram görüntüsünde lekesel bir grafikle tan›mlan›r.
Pozlamadan kaynaklanan sorunlar, görüntü iflleme yaz›l›mlar›nda önemli ölçüde düzeltilebilir. Bu düzeltme
sürecinde menüden image>adjustments>level ile ulafl›labilecek histogram görüntüsünden yararlan›labilir. Örne¤in sa¤ ya da sol tarafta köfleden bafllamas› gereken
leke grafi¤inin daha içeriden bafllam›fl olmas› bir göstergedir. Bu durumda alt sa¤da bulunan beyaz ok, aç›k
tonlar› gösteren lekenin, siyah ok ise, koyu tonlar› gösteren lekenin bafllad›¤› yere do¤ru tafl›narak tonlar›n
do¤ruya yaklaflmas› sa¤lanabilir. Ortada bulunan gri ok
ise, orta tonlar› tan›mlad›¤› için, foto¤raf›n genel tonlamas›na da müdahale edilebilir.

Yararlan›lan Kaynaklar
Busch, D. D. (2004). Mastering Digital Photography.
Boston: Muska and Lipman Publishing.
Eismann, K., Duggan, S. & Grey T. (2004). Digital Photography. Berkeley California: Peachpit Press.
Johnson, H. (2003). Mastering Digital Printing. Cincinnati, Ohio: Muska and Lipman Publishing.
Kellby, S. (2008). Dijital Foto¤rafç›n›n El Kitab› (Ç. Mehmet Çömlekçi). ‹stanbul: Alfa Yay›nlar›.
Saffir, D. (2007). Mastering Digital Color. Boston: Thomson Course Technology.
http://www.digital-slr-guide.com/digital-slr-cameratechnique.html (Son eriflim: 27. 08.2010).
http://www.kodak.com/eknec/PageQuerier.jhtml?pq-path=39&pq-locale=tr_TR&_requestid=31088 (Son eriflim: 30.08.2010)
http://www.dpfwiw.com/ir.htm
(Son
eriflim:
25.08.2010).

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

Seçilmifl Foto¤raflar

HÜSEY‹N ERYILMAZ

197

198

LEVEND KILIÇ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

B‹ROL KAYRAK

199

200

Say›sal Foto¤rafa Girifl

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

ALPER EL‹TOK

201

202

LEVEND KILIÇ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

CAN TEZOL

203

204

ERDEM ÇET‹NTAfi

Say›sal Foto¤rafa Girifl

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

GÜLB‹N ÖZDAMAR AKARÇAY

205

206

HÜSEY‹N ERYILMAZ

Say›sal Foto¤rafa Girifl

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

LEVEND KILIÇ

207

208

Say›sal Foto¤rafa Girifl

LEVEND KILIÇ

7. Ünite - Foto¤raf Makinesiyle Do¤ru ve Etkili ‹letiflim

MEHMET BAYSAN

209