You are on page 1of 2

JE BENT VEEL RELEVANTER DAN JE DENKT

FAB

THE

LIBRARY!

JEROEN DE BOER

Als eerste bibliotheekorganisatie in Europa kwam Bibliotheekservice Fryslân twee jaar geleden met een heus FabLab. Het werd ook nog eens een bijzondere variant want de makersplaats werd ingericht in een voormalige bibliobus. Daarmee kun je niet alleen door de provincie trekken maar het FabLab ook letterlijk uitrollen naar andere regio’s. Om bibliotheekmedewerkers te scholen in de opzet en het gebruik van een FabLab ontwikkelden de Friezen bovendien een leergang: Fab the Library! Al voor de Innovatieraad er was, ontvingen ze van SIOB een bedrag van 20.000 euro om de leergang nader uit te werken.

Jeroen de Boer, domeinspecialist nieuwe media bij Bibliotheekservice Fryslân, is de onvermoeibare initiator en pleitbezorger van het FryskLab en de leergang. Dat uitrollen, dat doet hij dus écht. “Als we niet door Friesland rijden, bezoeken we scholen, festivals, symposia en collega-bibliotheken in het land. Wij willen dit uitdragen. Daarom kiezen we het o f ensief, trekken we erop uit. Achter het FabLab zitten ideeën van open source, van kennisdeling en van de verbeelding aan de macht. Die waarden komen wat mij betreft naadloos overeen met die van de bieb!”

Caviavoerdispenser

Wie het FryskLab instapt, ziet werkbanken met 3D-printers, een laser- en een vinylsnijder, laptops, soldeerstations en videoschermen. Daarmee kun je (bijna) alles maken wat je bedenkt, zo luidt het algemene principe van het FabLab én van Jeroen de Boer. “Aan dat idee moeten we nog enorm wennen, maar hier wordt het realiteit. We stonden op het ROC in Leeuwarden en er stapte een man in de bus die leren handschoenen voor de kaatssport maakt. Hij was helemaal gebiologeerd door de

lasersnijder. Die handschoenen maakte hij altijd met de hand, maar hij zag ineens mogelijkheden

voor machinale fabricage met een veel geringere leerafval. Hij stapte blanco de bus in, en kwam er met een businessmodel uit. Of neem dat joch van tien jaar dat steeds vergat om zijn cavia te eten te geven. Hij had al eens nagedacht over een ‘op afstand bestuurbare

caviavoerdispenser’ - zo noemde hij het echt - waarmee hij Pukkie vanuit school alsnog kon voeren. Met het tekenprogramma ontwierp hij het bakje en het valluikmechanisme. Dankzij de 3D-printer stapte hij met een prototype in de

hand de bus uit. Er moest alleen nog iemand een appje verzinnen om het ding aan te sturen.”

Modules

Met alle apparatuur lijkt de nadruk in het FabLab te liggen op de techniek. “Dat veroorzaakte ook de nodige scepsis onder de medewerkers toen ik het idee van het FabLab lanceerde. ‘Kunnen we dit? Moeten we dit wel willen?’ Natuurlijk, als je het concept van digitale fabricage gaat aanhangen, kun je niet zonder het instrumentarium. Maar alles draait om, en begint

met, een idee. Met denken in design. Dat is waar Fab the Library! ook op inzoomt.”

‘ALLES DRAAIT OM, EN BEGINT MET, EEN IDEE’

De leergang bestaat uit drie modules die ook los van elkaar te volgen zijn. Jeroen de Boer: “In de eerste module maken bibliotheekmedewerkers kennis met het FabLab-concept en de principes van open design en digitale fabricage. We geven ook de meerwaarde aan van het FabLab in de relatie tussen bieb en het cultureel erfgoed. Daarna leren de deelnemers in module 2 hoe ze kunnen werken met de machines, hoe de software functioneert en

18

hoe je ontwerpen wereldwijd met elkaar kunt uitwisselen, verbeteren of aanvullen. Tot slot laten we in de derde module zien hoe je het FabLab organisatorisch, zakelijk en strategisch kunt neerzetten, compleet met business- en verdienmodel.”

Jeroen de Boer draait er niet omheen. Voor FryskLab zelf is Fab the Library! ook een manier om extra inkomsten te genereren. “Mág het? Van al het werk dat ons team in het FabLab heeft gestoken, is 75%

gedaan buiten werktijd. Maar de prijzen zijn heel schappelijk: voor de eerste en de derde module betaal je 1200 euro, de tweede kost 1350 euro. Voor dat geld kun je met groepjes van zes tot tien personen meedoen. We zijn in de zomer van 2014 met de leergang

gestart. We voeren die zelf uit, aangevuld met hulp van derden, waar nodig. We hebben nog nauwelijks iets aan marketing gedaan en toch is de belangstelling al groot.”

bezig met linked open data-systemen. Daardoor viel bij ons het kwartje: hé, hier kunnen wij echt iets betekenen! We vroegen Troxler en een van onze specialisten in linked open data, Roland Cornelissen, om precies op te schrijven

waar behoefte aan was. Dat verhaal hebben we vertaald in een begrijpelijk projectvoorstel dat nu f nancieel wordt ondersteund door Stichting Pica. Zo is FryskLab dus

ook betrokken bij de inrichting van een open systeem waarin alle FabLabs daadwerkelijk van alles kunnen

uitwisselen. Elk digitaal fabricageproces kun je dan uploaden met gegevens over

noem

maar op. De bieb heeft de FabLabs dus echt wat te bieden. Ofwel: je bent veel relevanter dan je denkt! Dat is ook de motor achter de groeiende belangstelling van de bibliotheken voor het FabLab. Nou, dáár speelt Fab the Library! allemaal op in.”

ontwerp, materiaal, type printer

‘MISSCHIEN LEID JE DE MENSEN ZELFS WEL OP VOOR DE BANEN DIE ZE ZELF CREËREN’

Krimpregio’s

Dat het eerste bieb-FabLab van Europa uitgerekend te zien is tegen de achtergrond van Friese weiden, meren of de kerk van Workum, is minder vreemd dan het lijkt. “De eerste bibliobus reed hier destijds ook rond. Los daarvan ben ik ervan overtuigd dat FabLabs een grote rol kunnen spelen in het creëren van werkgelegenheid en het behoud van voorzieningen in krimpregio’s als de onze. Die caviavoerdispenser, die kaatshandschoenen Je brengt dynamiek op gang, je stimuleert denkkracht en zelfwerkzaamheid. Misschien leid je de mensen zelfs wel op voor de banen die ze zelf creëren.”

FabFoundation

FryskLab is o f cieel erkend als FabLab. Sterker nog: het is omarmd door de internationale Fab Foundation. Jeroen de Boer: “De uitwisseling van kennis, het koppelen van bronnen is een van die punten waar de FabLab-gemeenschap nog mee worstelt. Dat werd tot onze verrassing naar voren gebracht door de Rotterdamse lector Peter Troxler tijdens een FabLab-conferentie in Aken. In de bibliotheekwereld zijn we al langer

‘Bibliotheekinnovatie is

klein beginnen, groot denken’

Erna Winters, voorzitter Innovatieraad, directeur Bibliotheek Kennemerwaard

19