You are on page 1of 166

TSEN199211

BetonarmeYaplarnTasarm
Blm11:GenelKurallarveBinalara
UygulanacakKurallar
Y.Do.Dr.Cenkstnda
n.Y.Mh.
stanbulTeknikniversitesi
MimarlkFakltesi
MimarlkBlm

Eurocode 2ninKapsam
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Eurocode 2,donatsz,donatl(betonarme)vengerilmeli beton


kullanlarakinaedilenbinalarveinaatmhendisliialannagiren
dieryaplarntasarmndauygulanr.BuEurocode,EN1990Yap
tasarmnnesaslarstandardndaverilentasarmesaslarve
dorulama,yaplarngvenliivekullanlabilirliiileilgiligerekler
veprensipleritamamlaycniteliktedir.
Eurocode 2,betonyaplarnsadeceykediren,kullanlabilirlik,
dayankllkveyangnadirenileilgiligereklerinikapsar.Isveses
yaltmgibidierzelliklerleilgiligereklerEurocode 2kapsamnda
deildir.
Eurocode 2,aadaverilenlerlebirliktekullanlmakzere
tasarlanmtr:

EN1990:Yaptasarmnnesaslar
EN1991:Yaplarzerindekietkiler
hENs:Betonyaplaraaityapmamulleri
ENV13670:Betonyaplarnuygulanmas
EN1997:Geoteknik tasarm
EN1998:Depremblgelerindeyaplacakyaplariindepremedayankl
yaptasarm

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Eurocode 2ninKapsam
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Eurocode 2,aadabelirtilenblmlerden
olumaktadr:

Blm11:Genelkurallarvebinalarauygulanacakkurallar
Blm12:Yapsalyangntasarm
Blm2:Betonarmevengerilmeli betonkprler
Blm3:Svtutmavedepolamayaplar

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EN199211inerii
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Ksm1:Genel
Ksm2:Tasarmesaslar
Ksm3:Malzemeler
Ksm4:Dayankllkvebetonrttabakas
Ksm5:Yapsalanaliz
Ksm6:Tamagcsnrdurumlar
Ksm7:Kullanlabilirlik(hizmetverebilirlik)snrdurumlar
Ksm8:Donatnnvengerme kablolarnndetaylandrlmas
Ksm9:Yapelemanlarnndetaylandrlmasvezelkurallar
Ksm10:ndkml betonelemanlarveyaplarauygulanan
ilavekurallar
Ksm11:Hafifagregal betonyaplar
Ksm12:Donatsz veseyrekdonatlbetonyaplar
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

MilliEk
EN199211in121maddesindeulusalseimeizinverilir.

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

2.3.3(3)

3.1.6(1)P 4.4.1.2(13)

5.8.5(1)

6.2.2(1)

6.5.4(4)

7.3.2(4)

9.2.2(4)

2.4.2.1(1) 3.1.6(2)P 4.4.1.3(1)P

5.8.6(3)

6.2.2(6)

6.5.4(6)

7.3.4(3)

9.2.2(5)

2.4.2.2(1) 3.2.2(3)P 4.4.1.3(3)

5.10.1(6)

6.2.3(2)

6.8.4(1)

7.4.2(2)

9.2.2(6)

9.6.3(1) 9.10.2.4(2) A.2.1(2)


9.7(1)

11.3.5(1)P A.2.2(1)

9.8.1(3) 11.3.5(2)P A.2.2(2)

2.4.2.2(2)

3.2.7(2)

4.4.1.3(4) 5.10.2.1(1)P 6.2.3(3)

6.8.4(5)

8.2(2)

9.2.2(7)

9.8.2.1(1) 11.3.7(1)

A.2.3(1)

2.4.2.2(3)

3.3.4(5)

5.1.3(1)P 5.10.2.1(2) 6.2.4(4)

6.8.6(1)

8.3(2)

9.2.2(8)

9.8.3(1)

11.6.1(1)

C.1(1)

2.4.2.3(1)

3.3.6(7)

5.2(5)

5.10.2.2(4) 6.2.4(6)

6.8.6(2)

8.6(2)

9.3.1.1(3)

9.8.3(2)

11.6.1(2)

C.1(3)

2.4.2.4(1) 4.4.1.2(3)

5.5(4)

5.10.2.2(5) 6.4.3(6)

6.8.7(1)

8.8(1)

9.5.2(1)

9.8.4(1)

11.6.2(1)

E.1(2)

2.4.2.4(2) 4.4.1.2(5)

5.6.3(4)

9.8.5(3) 11.6.4.1(1)

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

5.10.3(2)

6.4.4(1)

7.2(2)

9.2.1.1(1)

9.5.2(2)

2.4.2.5(2) 4.4.1.2(6) 5.8.3.1(1)

5.10.8(2)

6.4.5(3)

7.2(3)

9.2.1.1(3)

9.5.2(3) 9.10.2.2(2) 12.3.1(1)

J.2.2(2)

3.1.2(2)P 4.4.1.2(7) 5.8.3.3(1)

5.10.8(3)

6.4.5(4)

7.2(5)

9.2.1.2(1)

9.5.3(3) 9.10.2.3(3) 12.6.3(2)

J.3(2)

7.3.1(5)

9.2.1.4(1)

9.6.2(1) 9.10.2.3(4) A.2.1(1)

J.3(3)

3.1.2(4)

4.4.1.2(8) 5.8.3.3(2) 5.10.9(1)P 6.5.2(2)

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

J.1(3)

PrensiplerveUygulamaKurallarArasndakiFarkllklar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Bamszmaddelerinkarakterinebalolarak,bu
standardda prensiplerveuygulamakurallarbirbirinden
farklgsterilmitir.
Prensipler;
Alternatifiolmayangenelifadelervetariflerive
zelolarakbelirtmedikealternatifineizinverilmeyengerekler
veanalitikmodelleriierir.

Prensipler,paragrafnumarasndansonrakonulanP
harfiylebelirtilmitir.

Detaylandrma

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

PrensiplerveUygulamaKurallarArasndakiFarkllklar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Uygulamakurallar,prensiplerleuyumluolanve
prensipleringereklerinikarlayan, genelolarakkabul
edilmikurallardr.
Standardda,yaplariinverilenuygulamakurallarndan
farklalternatiftasarmkurallarnnuygulanmasnada
izinverilebilir.
Ancak,alternatifkurallarnilgiliprensiplerleuyumluolduu
gsterilmelive
Eurocodelarn kullanlmasdurumundabeklenenyapsal
gvenlik,hizmetverebilirlikvedayankllkbakmndanasgari
denkliksalanmaldr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Kabuller
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

EN1990daverilengenelkabullereilaveolarakaadaki
kabulleryaplmtr:
Yaplaruygunnitelikvetecrbeyesahipteknikelemanlar
tarafndantasarlanmtr.
Fabrikalarda,betonsantrallerindeveantiyedeyeterli
gzetimvekalitekontrolyaplmtr.
Yapm,yeterlibecerivetecrbeyesahippersoneltarafndan
gerekletirilmitir.
Kullanlanyapmalzemelerivemamulleri,buEurocodeda
veyailgilimalzemeveyamamulstandardlarnda tarifedildii
gibidir.
Yapyayeterlibakmyaplacaktr.
Yap,tasarlanmaamacdorultusundakullanlacaktr.
ENV13670teyeralanyapmveiilikleilgiligereklere
uyulmutur.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TasarmEsaslar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Biryap,tasarlanankullanmmrboyuncauygun
gvenilirlikderecesinisalayacakveekonomikolacak
tarzdatasarlanmalveinaedilmelidir.
Yap;
naedilmesivekullanmesnasndaolumasmuhtemelbtn
etkilervetesirleredirengstermeli,
Kullanmiingerekliartlarauygunluusrdrmelidir.

Biryap,yeterli;
Yapsaldiren,
Kullanlabilirlikve
Dayankllasahipolacakekildetasarlanmaldr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GvenilirlikKavram
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

EN1990dagvenilirlik,biryapveyataycelemann,
tasarmmrdedhilolmakzere,tasarmndadikkate
alnanbelirtilmigereklerikarlayabilmeyeterlilii
tanmlanr.Gvenilirlik,ounluklaolaslkterimleriile
ifadeedilirvebiryapnngvenlik,kullanlabilirlikve
dayankllnkapsar.

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

10

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GvenilirlikKavram
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Yapsaltasarmileilgiliniceliklerin(etkiler,geometri,
snrlamalar,malzememukavemeti,vb)rasgeledoas
gznnealndnda,yapsalgvenilirlik
deerlendirmesideterministik yntemleyaplamaz,bir
olaslkanalizigerekir.
Gvenliktahkikinin(dorulamasnn)amachasar
olaslnn(belirlibirtehlikedurumununolumasveya
almas)sabitbirdeerinaltndakalmasnsalamaktr.
Budeer,yaptrnn,canvemalgvenliineetkinin
birfonksiyonuolarakbelirlenir.

Detaylandrma

11

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GvenilirlikKavram
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

12

Biryapiintehlikeliolanherdurumbir"snrdurum"
olarakadlandrlr.Yapbusnrdurumaeritiktensonra,
artkdizaynedildiiiinilevleriniyerinegetiremez.
kitipsnrdurumuvardr:
TamaGcSnrDurumu(ULS:UltimateLimitState)
KullanlabilirlikSnrDurumu(SLS:Serviceability LimitState)

TamaGcSnrDurumunuamayapnntamamnn
veyabirblmnngmesinenedenolur.
KullanlabilirlikSnrDurumunuamaise,projenin
gereksinimleriasndanyapyelverisizhalegetirir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GvenilirlikYnetimi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

13

SeviyeIIIYntemi:Tamprobabilistik buyntemprensip
olarak,belirtilengvenilirlikprobleminedorucevaplar
oluturur.Ancak,tasarmkodlarnnkalibrasyonunda,
istatistikiverilerinsklndakiyetersizliksebebiyleseyrek
olarakkullanlr.
SeviyeIIYntemi:Birincimertebegvenilirlikyntemiveya
yntemiiyitanmlanmbelirliyaklamlarnkullanlmasn
salarveouyapuygulamalarnnyeterlihassaslktaolduu
sonucunudourur.Gerekliverilergenelliklemevcut
olmadndanbuyntemidepratiktasarmdauygulamak
zordur.
SeviyeIYntemi:Yarprobabilistik olanbuyntemksmi
faktryntemi olarakadlandrlr.Buyntem,yapnngerekli
gvenilirliini,problemdeikenlerininkarakteristik
deerlerinivebirdizigvenlikelemannkullanarak
salayanbirdizikuralauyumesasnadayanr.Bunlaretki,
malzemevegeometridekibelirsizliklerikapsayanksmi
gvenlikfaktrleriiletemsiledilmektedir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KsmiFaktrYntemi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

14

Buyntem,tasarmcnnherhangibirprobabilistik bilgiyesahip
olmasngerektirmez,nkgvenliksorunununprobabilistik
ynlerizatenyntemkalibrasyonsrecinde(karakteristik
deerlerinveksmigvenlikfaktrlerininseiminde)dikkate
alnr.Yntemaadakivarsaymlaradayanmaktadr:
Etkitesirlerivedirenbamszrassal deikenlerdir.
Etkitesirlerivedirenkarakteristikdeerleri,verilenbir
olaslntemelinde,ilgilidalmlarnverilendzenininoran
olaraksabittir.
Dierbelirsizliklerksmifaktrlerveekunsurlaruygulayarak
karakteristikdeerler,tasarmdeerlerinedntrlerek
dikkatealnr.
Tasarmetkitesirleri,tasarmdirencinigemiyorsagvenlik
deerlendirmesiolumludur.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KsmiFaktrYntemi
Genel
TasarmEsaslar

Rk

Ed Rd

Malzemeler
Dayankllk

Rd =Rk /R

Ed =E*Ek

TasarmSeviyesi

YapsalAnaliz
TamaGc

Ek

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

15

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

16

EQU:Yapveyayapilerijit kabuledilenbtnlk
halindekiyapksmndastatikdengekayb,burada;
Deerdekikkdeiikliklerveyatekbirkaynaktangelen
etkilerindalmnemlidirve
Yapmalzemeleriveyazemindayanmlargenellikleynlendirici
deildir;

STR:Temelpabular,kazklar,temelduvarlarvb.dahil
olmakzereyapveyayapelemanlarndaigmeveya
arekildeitirme,buradayapmalzemeleriveyap
ynlendiricidir.
GEO:Zeminveyakayann,dirensalamadanemli
olduuhallerde,zemindekigmeveyanemliekil,
deiiklii.
FAT:Yapveyayapelemanlarndakiyorulmagmesi.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Tahkikler
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

StatikDengeTahkiki(EQU):

Ed,dst. :Kararllkbozucuetkitesirlerinintasarmdeeri
Ed,stb. :Kararllksalaycetkitesirlerinintasarmdeeri

DirenTahkiki(STRve/veyaGEO):

Ed Rd

Bir blm,eleman veya balantda,kopma veya ar ekil deitirme


snr durumu
Ed :kuvvetler,momentlerinetkitesirleriveyafarklikuvvetlerveya
momentleritemsiledenvektrlerintasarmdeerleri,
Rd :Tekabledendirenlerintasarmdeerleri

Rd R X d 1 ,.... X di , ad ,1 ,......ai veya Rd


X d ,i i

17

Ed ,dst . Ed ,stb.

X k ,i

M ,i

veya X d ,i

Rk

X k ,i

M ,i

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumu
EtkiKombinasyonlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

18

Kalc ve geici tasarm durumlar iin etkilerin kombinasyonu


(Malzemeyorulmashari)

Ed E G , j Gk , j P Pk Q1 Qk ,1 Qi 0,i Qk ,i
Kaza durumu tasarm iin etkilerin kombinasyonu
Ed ,A E GA , j Gk , j PA Pk Ad 1,1 Qk ,1 2,i Qk ,i

Depremtasarm iin etkilerin kombinasyonu


Ed ,A E GA , j Gk , j P Pk AEd 2,i Qk ,i

Gk
Pk
Qk,1
Qk,i
Ad
AEd

:Kalcetkininkarakteristikdeeri
:ngerme etkisininkarakteristikdeeri
:nctekdeikenetkininkarakteristikdeeri
:nc tek deiken etkiye elik eden etki i nin karakteristik deeri
:Kazaraoluanetkinintasarmdeeri
:Sismiketkinintasarmdeeri
0i
: Kombinasyonfaktrleri
Gj,P,Qi: Ksmifaktrler
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumu
EtkiKombinasyonlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

19

Deikenetkininkombinasyondeeri(0Qk):
Etkilerinkombinasyonunabalolaraktesirlerinmeydanagelme
olaslnnald,mnferitetkikarakteristikdeeriileyaklakayn
olacakekildeseilen,istatistikdeerlendirmeesasalnarakda
belirlenebilendeer.Budeer01katsaysilearplarak
karakteristikdeerinbelirlenmiblmolarakifadeedilebilir.
Deikenetkinintekrardeeri(1Qk):
Referansdnemierisinde,sadecekkbirksmoluturantoplam
sreboyuncaalmasveyaalmasklnnverilenbirdeerle
snrlanmasiinbelirlenen,istatistikdeerlendirmenindeesas
alnabildiideer. Budeer11katsaysilearplarakkarakteristik
deerinbelirlenmiblmolarakifadeedilebilir.
Deikenetkininyarsabitdeeri(2Qk):
Referansdnemierisinde,bykbirksmoluturantoplamsre
boyuncaalmasiinbelirlenendeer.Budeer21katsaysile
arplarakkarakteristikdeerinbelirlenmiblmolarakifade
edilebilir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumu
KsmiFaktrler
Genel

KalcEtkiler Gk
TasarmEsaslar

Etkiler

Malzemeler
Dayankllk

SetA

TamaGc
Kullanlabilirlik

SetC

nctekdeiken
etkiye elik eden
etki Qk,i

Olumsuz Olumlu
artlar artlar

Olumsuz Olumlu
artlar artlar

Olumsuz
artlar

Olumlu
artlar

1.10

0.90

1.5

1.50,i

1.35

1.00

1.5

1.50,i

YapsalAnaliz

SetB

nctekdeiken
etkiQk,1

veya aadakilerinenelverisizi
1.35

1.00

1.50,1

1.50,i

0.851.35

1.00

1.5

1.50,i

1.00

1.00

1.30

1.30

Detaylandrma

20

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KsmiFaktrSetleri
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

SnrDurumu

KsmiFaktrSeti

EQU Yaplarnstatikdengesi

SetA

STR Yapelemanlarnn,
geoteknik etkilerikapsamayan SetB
tasarm

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

21

STR Yapelemanlarnn,
geoteknik etkilerikapsayan
tasarm(temelpabular,
kazklar,temelduvarlar,vb.)
GEO Zemindirenci

Yaklam1:SetCveSetBdenayrayrhesaplanan
tasarmdeerlerinin,geoteknik etkilerveilaveolarak
yapyaetkiyen/yapdankaynaklanandieretkilere
uygulanmas.Yaygndurumlarda,temelpabularnn
boyuttayininde,SetCveyapsaldirenteSetBdikkate
alnr.
Yaklam2:SetBdenhesaplanantasarmdeerlerinin,
geoteknik etkilerveilaveolarakyapyaetkiyen/yapdan
kaynaklanandieretkilereuygulanmas.
Yaklam3:SetCdenhesaplanantasarmdeerlerinin,
geoteknik etkilerveaynzamandaSetBdenhesaplanan
ksmifaktrlerinyapyaetkiyen/yapdankaynaklanan
dieretkilereuygulanmas.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumu
TahkikveEtkiKombinasyonlar

Ed C d

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

Ed :Kullanlabilirlikltlerindetarifedilenetkitesirlerinin,ilgili
kombinasyonesasalnarakbelirlenentasarmdeeri
Cd :Geerlikullanlabilirlikltlerinintasarmdeersnr

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

KarakteristikKombinasyon:
(geridnszsnrdurumlar)

SkKombinasyon:
Kullanlabilirlik

(geridnmlsnrdurumlar)

Detaylandrma

YarkalcKombinasyon:

Ed E Gk , j Pk Qk ,1 0,i Qk ,i
Ed E Gk , j Pk 1,1 Qk ,1 2,i Qk ,i
Ed E Gk , j Pk 2,i Qk ,i

(uzunsrelietkilervegrn)

KullanlabilirliksnrdurumundaetkiksmifaktrF =1.0olarakalnr.

22

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KombinasyonFaktrleri(Binalariin)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

23

Etki

Binalaraetkiyenykler
KategoriA:Ev,konutalanlar
KategoriB:Ofisalanlar
KategoriC:Kongrealanlar
KategoriD:Alverialanlar
KategoriE:Depolamaalanlar
KategoriF:Trafieakalanlar(Araarl30kN)
KategoriG:Trafieakalanlar(30kN <Araarl30kN)
KategoriH:atlar

0.7
0.7
0.7
0.7
1.0
0.7
0.7
0

0.5
0.5
0.7
0.7
0.9
0.7
0.5
0

0.3
0.3
0.6
0.6
0.8
0.6
0.3
0

Binalaraetkiyenkaryk
Finlandiya,zlanda,Norve,sve
DierCENyesilkelerdeki,ortalamakotuH>1000molanyerler
DierCENyesilkelerdeki,ortalamakotuH1000molanyerler

0.7
0.7
0.5

0.5
0.5
0.2

0.2
0.2
0

Binalaraetkiyenrzgaryk

0.6

0.2

Binalardakiscaklk(yangnharicindeki)

0.6

0.5

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

MalzemeKsmiFaktrleri
fyk cc fck fp 0.1k
,
Rd R ,

c
s
s

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

Tamagcsnrdurumuiinmalzemefaktrleri
Tasarmdurumlar

Betoniin

Donateliiiin

ngerme eliiiin

YapsalAnaliz

Kalc&Geici

1.5

1.15

1.15

TamaGc

Kazaraoluan

1.2

1.0

1.0

Dayankllk

Kullanlabilirlik

KullanlabilirliksnrdurumundaC veS deerleriiinnerilendeer1.0dr.

Detaylandrma

24

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

BetonDayanmSnf
Genel

C 35/45

TasarmEsaslar

Malzemeler

28gnlkkarakteristik
silindirdayanm(fc,cyl)

28gnlkkarakteristik
kpdayanm(fc,cube)

Dayankllk

TamaGc
Kullanlabilirlik

h=300mm

YapsalAnaliz

Kenarls150mm olankpnumune

Detaylandrma
d=150mm

25

EnyksekdayanmsnfCmaxtr.
Cmax deeri,herlkeiin,kendimilliekinde
verilebilir.nerilendeer:C90/105
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

BetonunMalzemezellikleri
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

80

C80

TamaGc

c1
fcm

C45
0.4fc

40
C25
20

c [o/oo]
1.0

Ec=1.05Ecm
Ecm

2.0

3.0

c
c1

4.0

fcm fck 8 [N / mm ]
2

fcm 28gnlkortalamasilindirbasndayanm
fck 28gnlkkarakteristikbasndayanm

26

c
c1

k 1.05Ecm

fc

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

C55

60

Dayankllk
YapsalAnaliz

2
Dorusalolmayanyapsalanaliziin c k
fcm 1 k 2

c[N/mm2]

Ecm 22(

c,u

fcm 0.3
) [N / mm2 ]
10

Ecm Betonunsekantelastisite modl


Ec Betonun28gnlktanjantelastisite modl

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Enkesit TasarmndaDikkateAlnacak
Gerilme ekilDeitirmelikileri
Genel
TasarmEsaslar

fck

c
fck
fcd

fcd

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

c2

cu2

2

c
0 c c 2 iin c fcd 1 1

c 2
cu2 c c 2 iin c fcd

c3

0 c c 3 iin c fcd

c
c3

cu 3 c c 3 iin c fcd

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

27

cu3

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

BetonDayanmSnflar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

28

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Betonunt GnlkDayanm
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

Betonbasndayanmnnfarklsafhalarda(kalp
sklmesi,ngerilmenin betonaaktarlmas)herhangibirt
zamaniintanmlanmasnada[fck(t)]ihtiyaduyulabilir.
Farklyalariinfck(t)deerleri:

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

29

3<t<28gn
t28gn

fck(t)=fcm(t) 8(MPa)
fck(t)=fck

Dahagerekideerler,zelliklet3gniindayanm
deerleri,deneylerleeldeedilmelidir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Betonunt GnlkDayanm
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Herhangibiryataki(t)betonbasndayanm,imento
tipine,ortamscaklnavekrartlarnabaldr.
Ortalama20CortamscaklndaveEN12390auygun
ekildekretabitutulmubetonun(t)gnlkortalama
basndayanmfcm(t)

YapsalAnaliz

fcm (t ) cc (t ) fcm

TamaGc

28 1/2
cc (t ) exp s 1
t

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

s:imentotipinebalkatsay,
CEM42,5R,CEM52,5N,CEM52,5R(SnfR)iin0.20,
CEM32,5R,CEM42,5N(SnfN)iin0.25,
CEM32,5N(SnfS)iin0.38
30

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

BetonDayanmTasarmDeerleri
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Basndayanmtasarmdeeri
fcd =cc fck/C
ekmedayanmtasarmdeeri
fctd =ct fctk,0.05 /C

YapsalAnaliz
TamaGc

C :Betoniinksmiemniyetfaktr

Detaylandrma

cc :Basndayanmzerindekiuzunsrelitesirleriveyk
uygulanmayntemindenkaynaklananolumsuztesirleridikkate
almakiinkullanlankatsaydr.cc deeri,0.8ila1.0olmakla
birlikte,millieklerdeverilebilir.nerilendeer1.0dr.
ct :ekmedayanmzerindekiuzunsrelitesirleriveyk
uygulanmayntemindenkaynaklananolumsuztesirleridikkate
almakiinkullanlankatsaydr.nerilendeer1.0dr.

31

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Kullanlabilirlik

BetonunElastikekilDeitirmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

32

Betonun elastik ekil deitirmeleri byk lde beton


karm elemanlarna (zellikle agregaya) baldr. Standardda
verilen deerler, genel kullanm amacyla temsili deerler
olarak kabul edilmelidir. Ancak, yapnn verilen bu genel
deerlerden sapmaya kar hassas olaca hllerde, elastik
ekil deitirmeler zel olarak tayin edilmelidir.
Betonun elastisite modl, karm elemanlarnn elastisite
modlleri tarafndan belirlenir. Sekant deeri c = 0 ile 0.4 fcm
arasnda olan kuvars agrega kullanlm betonun yaklak
elastisite modl Ecm deeri
Ecm =22[(fcm)/10]0.3
Bu deer, kireta ve kumta agrega kullanlm betonlar iin
srasyla % 10 ve % 30 orannda azaltlmaldr. Bazalt
agregann kullanld beton iin ise bu deer, % 20 orannda
artrlmaldr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

BetonunElastikekilDeitirmesi
Genel

Elastisite modlnnzamanabaldeiimi

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Ecm(t)=(fcm(t)/fcm)0.3Ecm
Ecm(t)vefcm(t)tgnlkdeerler,Ecm vefcm 28gnlkolarak
tayinedilmideerlerdir.
Poisson oran;
=0.2(atlamambeton)
=0(atlambeton)

Detaylandrma

33

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

ZamanaBalekilDeitirmeler
BetonunSnmeveBzlmesi
Genel

c(t)

ekildeitirme

ToplamDeformasyon

cc(t,to) Snme .d.

TasarmEsaslar

c0 (t0)

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

34

t0

(t,t0)
c

Ec0
Ecm (t0)
J(t,t0)

Gerilme

c(t)

TamaGc

cs
c0
cc

Elastik .d.

cs(t) Bzlme

c (t ) cs (t ) c 0 (t0 ) cc (t ,t0 )
Bzlme .d.
Elastik .d.
Snme .d.

cc (t ,t0 ) c 0 (t0 ) (t ,t0 )


Snme
c (t ,t0 ) c 0 (t0 ) c 0 (t0 ) (t ,t0 )

c (t0 )

c (t0 ) (t ,t0 )

Snmekatsays
Ecm (t0 )
Ec
Sabitbasngerilmesi
c (t ,t0 ) c (t0 ) J(t ,t0 )
Betonun28gnlktanjantelastisite modl
SnmeFonksiyonu:
t=t0anndasekantelastisite modl
Snmefonksiyonu
1
(t ,t0 )

J(t ,t0 )

Ecm (t0 )

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Ec

ZamanaBalekilDeitirmeler
BetonunSnmeveBzlmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

35

Betonunsnmevebzlmesi,
ortamnnemi,
yapelemannnboyutlarve
betonkarmoranlarna

baldr.
Snmeaynzamanda
betonun,yknilkuygulanmayabalandandakiolgunluuna,
ykuygulanmasresineve
ykbyklnede

baldr.
Snmekatsays (t,t0)yksekdorulukgerekmeyen
hallerde,betonun0.45fck(t0)dandahabykbasn
gerilmesinemaruzbraklmamasartylagrafiklerkullanlarak
belirlenebilir.t0 yklemeanndakibetonyadr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

NormalevreOrtamartlarnaMaruzBetonda
SnmeKatsays (,t0)n Belirlenmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

h0

2 Ac
u

Ac Betonenkesit alan
u Betonun kurumaya maruz ksmnn evre uzunluu

Verilendeerler,scakl40Cila+40 CveortalamabalnemoranRH%40ila%100olanortamlariingeerlidir.
36

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

ZamanaBalekilDeitirmeler
BetonunSnmesi
Genel

TasarmEsaslar

Betona t0 yata uygulanmaya balanan sabit basn gerilmesi c


etkisinde t= srede betonda snme nedeniyle oluan ekil
deitirme cc(,t0) aada verilen bant kullanlarak
hesaplanabilir.

Malzemeler

cc (,t0) = (,t0)(c /Ec)

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

Betonun t0 yataki basn gerilmesinin 0.45 fck(t0) amas hlinde,


snmenin dorusallktan sapt kabul edilmelidir. Bu gibi hllerde,
aada verilen bant kullanlarak dorusal olmayan itibari snme
katsays elde edilir.

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

k (,t0)= (,t0)exp(1.5(k 0.45))


k (,t0): (,t0)n yerinialandorusalolmayanitibarisnmekatsays,
k :Gerilmedayanmoranc /fcm(t0)dr.Burada,c basngerilmesivefcm(t0)
yklemeanndakiortalamabetonbasndayanmdr.

37

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

ZamanaBalekilDeitirmeler
BetonunBzlmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Bzlmeetkisiyleoluantoplambirimekildeitirme,kuruma
bzlmesi vebnyeselbzlme etkisiyleoluanbirimekildeitirme
bileenlerindenoluur.
Kurumabzlmesietkisiyleoluanbirimekildeitirme,
sertlemibetonmoleklleriierisindebulunansuyundar
hareketindenkaynaklanrveyavageliir.
Bnyeselbzlmeetkisiyleoluanbirimekildeitirmeise,
betonunsertlemesafhasndaortayakmaklabirlikte,bykksm
betondkmndensonrakiilkgnlerdeoluur.Bnyeselbzlme,
betondayanmnndorusalbirfonksiyonudur.Butrbzlme
zelliklesertlemibetonzerineyenidenbetondklenyerlerde
dikkatealnmaldr.

cs =cd +ca
cs :Bzlmedenkaynaklanantoplambirimekildeitirme
cd :Kurumabzlmesindenkaynaklananbirimekildeitirme
ca :Bnyeselbzlmedenkaynaklananbirimekildeitirme

38

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

ZamanaBalekilDeitirmeler
BetonunBzlmesi
Genel
TasarmEsaslar

Kurumabzlmesindenkaynaklanan
birimekildeitirme

Bnyeselbzlmedenkaynaklanan
birimekildeitirme

cd t ds t ,t s kh cd,0

ca t as t ca

Malzemeler

t ts
ds t ,t s
t t s 0.04

Dayankllk

t lemanndakignolarakbetonya
ts Kurumabzlmesininbalangcndakibetonya

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

39

ca 2.5 fck 10 10 6
0.2t
as t 1 e

h03

0.5

CEMSnfNimentoileimaledilenbetondabzlmedenkaynaklanan
tekeksenli anmabirimekildeitirmedeerlericd,0 ()

fck/fck,cube

Balnem%

h0

2 Ac
u

20

40

60

80

90

100

20/25

0.62

0.58

0.49

0.30

0.17

0.00

h0

kh

40/50

0.48

0.46

0.38

0.24

0.13

0.00

100

1.0

60/75

0.38

0.36

0.30

0.19

0.10

0.00

200

0.85

80/95

0.30

0.28

0.24

0.15

0.08

0.00

300

0.75

90/105

0.27

0.25

0.21

0.13

0.07

0.00

500

0.70

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Donatelii
Genel
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

40

ubuk,dorultulmukangal,kaynaklhasrelikvekafeskiri
biimlidonatlariinprensiplervekurallarverilmitir.
EN10080euygunolmaldr.
Donateliinindavranaadakizelliklerletanmlanr:

Akmadayanm(fyk veyaf0,2k)
Enbykgerekakmadayanm(fy,max)
ekmedayanm(ft)
Sneklik (uk veft/fyk)
Bklebilirlik
Aderans (ba)zellikleri
Kesitboyutlarvetoleranslar
Yorulmadayanm
Kaynaklanabilirlik
Kaynaklhasrelikvekafeskiriekillidonatlariinkesmevekaynak
dayanm

Tasarmvedetaylandrmaiinyeralanuygulamakurallar,akma
dayanm,fyk =400MPa 600MPa aralndaolandonatlariin
geerlidir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Donatelii
Genel
Genel
TasarmEsaslar

Scakhaddelenmielik

Soukilenmielik

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

41

Donat;ekmedayanmnnakmadayanmnaoran(ft/fy)k olarak
tanmlanansneklik zelliiveenbykykteuzamauk bakmndan
yeterliolmaldr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Donatelii
KullanminUygunzellikler
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

SnfA:Normalsnek (rn.soukilenmielik)
SnfB:Ykseksnek (rn.scakhaddelenmielik)
SnfC:okykseksnek (depremblgeleriiin)
42

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Donatelii
TasarmKabulleri
(deal)

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

(Tasarm)

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

ud =0.9uk (nerilendeer)
Ortalamayounlukdeeri7850kg/m3 olarakkabuledilebilir.
Elastisite modltasarmdeeriEs,200GPa olarakkabuledilebilir.
43

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DayankllkveBetonrtTabakas
Genel

TasarmEsaslar

Malzemeler

Dayankllk
YapsalAnaliz

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

44

Dayanklbiryap,kullanlabilirlik,dayanmvekararllklailgili
gereklerihizmetvermekalitesindenemlibirkaypveyatahmin
edilendendahafazlabakmihtiyacolmaksznkullanmmr
boyuncasalamaldr.
Yapyasalanacakgereklikoruma,yapnntasarlanankullanm,
tasarmkullanmmr,bakmprogramveyapyaolanetkiler
dikkatealnarakbelirlenmelidir.
Olumasmuhtemelnemliderecedekidorudanvedolayletkiler,
evreselartlarvebuartlardankaynaklanantesirlerdikkate
alnmaldr.
Donatnnkorozyondankorunmas,betonrttabakasyounluu,
kalitesivekalnlileatlakmevcudiyetinebaldr.Betonrt
tabakasnnyounluuvekalitesi,enbyksu/imentooranveen
azimentomiktarnnsnrlanmas(kontrol)ilesalanrve
betonunendkdayanmsnfileilikilendirilebilir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

evreselartlarilelgiliEtkiSnflar(EN2061)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

evre Etkileri: Betonun maruz kald kimyasal ve fiziksel etkilerdir. Beton,


donat veya betona gml metal zerindeki bu etkiler yap tasarmnda yk
olarak alnmaz.

Korozyonveyazararletkitehlikesiyok
Donat
Korozyonu

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Betona
Verilen
Hasar

XO

Karbonatlama

XC

Carbonatisation

Denizsuyuharicindekiklorrler

XD DeicingSalt

Denizsuyu

XS

Sea

Donma/zlme

XF

Frost

Kimyasaletki

XA

Acid

Anma

XM Mechanical Abraison

Detaylandrma

45

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

evreselartlarilelgiliEtkiSnflar(EN2061)
Genel
TasarmEsaslar

Snf

evreninTanm

rnek

X0

Donatsz beton:Donma/
zlmeetkisi,anmaveya
kimyasaletkiharicindekibtn
etkiler;Donatlbeton:okkuru

okdkrutubetlihavayasahipbinalarni
ksmlarndakibeton

Kuruveyasreklislak

okdkrutubetlihavayasahipbinalarni
ksmlarndakibeton;Srekliolaraksuierisindekibeton

Islak,arasrakuru

Suileuzunsrelitemasedenbetonyzeyler;Temellerin
ou

Ortaderecederutubetli

Ortaderecedeveyayksekrutubetlihavayasahip
binalarniksmlarndakibetonlar;Yamurdan
korunmu,aktabulunanbetonlar

Dnglslakvekuru

XC2etkisnfdndaki,sutemasnamaruzbeton
yzeyler

Ortaderecederutubetli

Havailetananklorrleremaruzbetonyzeyler

Islak,arasrakuru

Yzmehavuzlar;Klorrierenendstriyelsularamaruz
betonbileenler

Dnglslakvekuru

Klorrihtivaedenserpintileremaruzkprksmlar;Yer
demeleri;Araparkyeridemeleri

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

XC

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

46

XD

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

evreselartlarilelgiliEtkiSnflar(EN2061)
Genel

Snf

TasarmEsaslar
XS

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

XF

evreninTanm

rnek

Havailetanantuzlaramaruz,
fakatdenizsuyuiledorudan
temasetmeyen

Sahildeveyasahileyaknyerdebulunanyaplar

Srekliolaraksuierisinde

Denizyaplarnnblmleri

Gelgit,dalgaveserpintiblgeleri

Denizyaplarnnblmleri

Buzzcmaddeiermeyen
suylaortaderecededoygun

Yamuravedonmayamaruzdeybetonyzeyler

Buzzcmaddeierensuyla
ortaderecededoygun

Donmavehavailetananbuzzcmaddeetkisine
maruzyolyaplarnndeybetonyzeyleri

Buzzcmaddeiermeyen
suylayksekderecededoygun

Yamurvedonmayamaruzyataybetonyzeyler

Buzzcmaddeierensuveya
denizsuyuileyksekderecede
doygun

Buzzcmaddeleremaruzyolvekprkaplamalar;
Buzzctuzihtivaedensuserpintisinedorudanve
donmaetkisinemaruzbetonyzeyler;Denizyaplarnn
dalgaetkisialtndakidonmayamaruzblgeleri

Azzararlkimyasalortam

Tabiizeminveyeraltsuyu

Ortazararlkimyasalortam

Tabiizeminveyeraltsuyu

okzararlkimyasalortam

Tabiizeminveyeraltsuyu

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

XA

47

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DayankllkGstergeDayanmSnflar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

Donatykorozyondanvebetonuzararletkilerden
korumakiin,betonunyeterlidayankllktaseilmesi,
betonbileimindebazhususlarndikkatealnmasn
gerektirir.Bukorumalarnsalanabilmesi,betonun
yapsaltasarmngerektirdiindendahayksekbasn
dayanmnasahipolmassonucunudourur.
Betonbasndayanmsnflarveetkisnflararasndaki
iliki,gstergedayanmsnflariletarifedilebilir.

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

48

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DayankllkGstergeDayanmSnflar
Korozyon

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Karbonatlama sebebiylekorozyon
XC1

XC2

C20/25 C25/30

XC3

XC4

Klorrsebebiyle
korozyon
XD1

C30/37

XD2

C30/37

Denizsuyundan
kaynaklananklorr
sebebiylekorozyon

XD3

XS1

C35/45 C30/37

XS2

XS3

C35/45

YapsalAnaliz
Betonaverilenhasar
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

49

Tehlikesiz

Donma/zlmeetkisi

X0

XF1

XF2

XF3

C12/15

C30/37

C25/30

C30/37

Kimyasaletki
XA1

XA2

C30/37 C30/37

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

XA3
C35/45

BetonrtTabakasKalnl
Genel

TasarmEsaslar

Betonrttabakasnnanmakalnlkdeericnom,projelerdegsterilmi
olmaldr.Budeer,endkkalnlkdeericmin iletasarmdaizinverilen
sapmadeericdevin toplamdr.
cnom =cmin +cdev

Malzemeler

YapsalAnaliz

Endkbetonrttabakaskalnlcmin,aderans gerekleriveevre
etkileriyleilgiligereklerinherikisinidesalayacakenbykdeerolarak
seilmelidir.

TamaGc

cmin =max {cmin,b ;cmin,dur +cdur, cdur,st cdur,add ;10mm}

Dayankllk

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

cmin,b
cmin,dur
cdur,
cdur,st
cdur,add

Aderans gereklerinikarlayanendkbetonrttabakaskalnl
evreetkileriyleilgiligereklerikarlayanendkbetonrttabakaskalnl
laveemniyetpay
Paslanmazelikkullanldndaendkbetonrttabakaskalnlndakiazalma
lavekorumauygulanmashlindeendkbetonrttabakaskalnlndakiazalma

cdur,,cdur,st,cdur,add iinnerilendeer0mmdir.
cdev iinnerilendeerise10mmdir.
50

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

Aderans GerekleriniKarlayanEnDkBetonrt
TabakasKalnl(cmin,b)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Aderans gerekleri

ubuklarnyerleimdzeni

Endkbetonrttabakaskalnlcmin,b*

Tekli

Donatubuununap

Demeteklinde

Edeerap(n)

n nb 55 mm

*Enbykagregaanmatanebyklnn32mmdenfazlaolmashlinde,cmin,b,5

mmartrlmaldr.
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

51

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

evreEtkileriylelgiliGerekleriKarlayanEnDk
BetonrtTabakasKalnl(cmin,dur)
Genel
TasarmEsaslar

Yapsalsnflandrmavecmin,dur deerleri,herlkeiin,
kendimilliekindeverilebilir.nerilenyapsnf(tasarm
kullanmmr50ylolan)S4tr.

Malzemeler
Dayankllk

evreetkisnflarnagrecmin,dur deerleri(mm)
evre EtkiSnflar

Yap
Snf

X0

XC1

XC2/XC3

XC4

XD1/XS1

XD2/XS2

XD3/XS3

S1

10

10

10

15

20

25

30

TamaGc

S2

10

10

15

20

25

30

35

Kullanlabilirlik

S3

10

10

20

25

30

35

40

S4

10

15

25

30

35

40

45

S5

15

20

30

35

40

45

50

S6

20

25

35

40

45

50

55

YapsalAnaliz

Detaylandrma

52

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapSnfModifikasyonu
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

53

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapsalAnaliz
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

54

Yapsalanalizinamac,ikuvvetlerilemomentlerinveya
gerilmelerin,birimekildeitirmelerinveyer
deitirmelerinyapnnbtnveyabirblm
zerindedalmnbelirlemektir.
Analizler,yapgeometrisivedavrannailikinidealize
etmeyntemleri kullanlarakyaplmaldr.Seilen
idealizeetmeyntemleri,dikkatealnanprobleme
uygunolmaldr.
Yapgeometrisivezelliklerinin,yapnnina
aamalarnnherbirindegstereceidavranzerindeki
etkisi,tasarmdadikkatealnmaldr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

nerilenYkDzenlemeleri
Genel

QQk +GGk +Pm


GGk +Pm

QQk +GGk +Pm

QQk +GGk +Pm

TasarmEsaslar
QQk +GGk +Pm

Malzemeler

GGk +Pm

QQk +GGk +Pm

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

QQk +GGk +Pm

GGk +Pm

QQk +GGk +Pm


GGk +Pm

GGk +Pm

55

QQk +GGk +Pm

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapDavranndealizeEtmeYntemleri
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

56

Dorusal elastik davran: Analizde atlamam kesit ve


mkemmel elastisite varsayar.
Tekrar dalm snrl dorusal elastik davran: Hem
dorusal olan, hem de dorusal olmayan analizden
tretilen kark varsaymlara dayal bir tasarm ilemidir
(analiz deil).
Plastik davran (ubuk model yntemi dhil): Kinematik
yaklamda tama gc snr durumunda yapnn plastik
mafsal oluumu ile bir mekanizmaya dnmesini varsayar.
Statik yaklamda ise yap basn ve ekme etkisindeki
elemanlar ile temsil edilir.
Dorusal olmayan davran: Artan ykler iin atlama,
donat eliinin akma snr tesinde plastiklemesini ve
basn etkisindeki betonun plastiklemesini dikkate alr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikKusurlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Yapgeometrisindeveykkonumlarndaolumas
muhtemelsapmalarnolumsuztesirleri,yap
elemanlarnnveyaplarnanalizindedikkatealnmaldr.
Enkesit boyutlarndakisapmalar,normalolarakmalzeme
emniyetfaktrlerikullanlmaksuretiyledikkatealnr.Bu
sapmalaryapsalanalizedhiledilmemelidir.
Geometrikkusurlar,kalcvekazaraoluantasarm
durumlarndatamagcsnrdurumlariindikkate
alnmaldr.Geometrikkusurlarnkullanlabilirliksnr
durumlarndadikkatealnmasnagerekyoktur.

Detaylandrma

57

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikKusurlar
Genel
TasarmEsaslar

Geometrikkusurlar,aadaverilenbantylahesaplanan
eimi ileifadeedilebilir:

i 0 h m

Malzemeler
Dayankllk

YapsalAnaliz

2 2
; h 1
l 3

m 0.5 1
m

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

58

0:
h:
m:
l:
m:

Temeldeer(nerilendeer:1/200)
Yapelemannnuzunlukveyayksekliinebalazaltmafaktr
Yapelemanadedinebalazaltmafaktr
Uzunlukveyaykseklik
Toplamtesirekatksolandeyyapelemanlarnnadedi

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikKusurlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

59

Bantdaverilenl vem tarifleri,birbirindenfarkl


durumiindikkatealnantesirebalolarakdeiir:
Ayrk(balantsz)yapelemanzerindekitesir:
l =Yapelemannngerekuzunluu
m =1.
aprazbasistemizerindekitesir:
l =Binannykseklii
m =aprazbasistemizerineetkiyenyataykuvvetekatks
bulunandeyyapelemanadedi
Yatayykaktarandemeveatrtszerindekitesir:
l =Katykseklii
m =Demezerineetkiyentoplamyataykuvvetekatks
bulunan,kattaki/katlardakideyyapelemanadedi.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikKusurlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

aprazBaszYapEleman

aprazBalYapEleman

Detaylandrma

l0 etkiliuzunluk(burkulmaboyu);N:eksenelkuvvet
Geometrikkusur,dmerkezliketkisiei veyaenbykmomenti
oluturanyanalkuvvetHi olarakdikkatealnr.
60

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikKusurlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

aprazBaSistemi

Demerts

Detaylandrma

61

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

atrts

YapnndealizeEdilmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

62

Yap elemanlar, yaplarna ve ilevlerine gre kiriler, kolonlar,


demeler, duvarlar, plaklar, kemerler, kabuklar vb. olarak
snflandrlr.
Kiri, akl toplam kesit yksekliinin en az 3 kat olan yap
elemandr. Aklk / toplam kesit ykseklii oran daha kk olan
kiriler yksek kiri olarak kabul edilir.
Deme, yzey boyutlarndan en kk olan, toplam kalnlnn en az
5 kat olan yap elemandr. Tek dorultuda alan deme:
ki kenar serbest (mesnete oturmayan) ve makul lde birbirine
paralel olan, veya
Drt kenarndan mesnete oturan ve byk aklnn kk aklna
oran ikiden byk olan dikdrtgen biimli demenin orta blm.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapnndealizeEdilmesi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

63

Yapsalanalizdediliveyakasetdemelerin,tablaveyatayctabla
veeninebalantdilerininyeterliburulmarijitliine sahipolmas
artyla,ayrkelemanlarolarakilemetabitutulmasnagerek
duyulmaz.Aadaverilenlerinkarlanmashlinde,yeterliburulma
rijitliininsalandkabuledilir:
Diaklnn1500mmyigememesi,
Tablaaltndakalandiyksekliinin,digeniliinin4katnamamas,
Tablayksekliinin,dilerarasndakinetaklnenaz1/10uveya50
mmdenbykolankadarolmas,
Dilerarasndakinetaklk,toplamdemeyksekliinin10katndan
dahaazolandilidemelerdeeninebalantdilerininbulunmas,

Kolon,enkesit derinliienkesit geniliininenfazla4katveeleman


yksekliikesitderinliininenaz3katolanyapelemandr.Bu
oranlaraanyapelamanlariseperdeduvarolarakkabuledilir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikVeriler
EfektifTablaGenilii(SnrDurumlarnHepsiin)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Oluangerilmelerindzgndaldkabuledilentablal
Tkirilerdeefektiftablagenilii,gvdevetabla
boyutlarna,yklemetipine,kiriaklna,
mesnetlenme artlarnaveeninedonatyabaldr.
Efektiftablageniliininhesaplanmasnda,momentin
sfrolduunoktalararasndakil0 mesafesiesasalnr.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Kiriinkonsolksmuzunluul3,bitiikkiriaklnnyarsndandahaaz
vebitiikaklklarnbirbirineoran2/3ile1.5arasndaolmaldr.

64

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikVeriler
EfektifTablaGenilii(SnrDurumlarnHepsiin)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

TablalTveyaLkirilerdeefektiftablageniliibeff
beff beff ,i bw b
beff ,i 0.20bi 0.1l0 0.2l0 ve beff ,i bi

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

65

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikVeriler
YapKiriveDemelerininEfektifAkl
Yapelemannnefektifakl,leff
leff =ln +a1+a2

Genel
TasarmEsaslar

ln:Mesnetyzeyleriarasndakinetaklk
a1 vea2:Aklnherikiucundakimesafeler

Malzemeler
Dayankllk

SrekliEleman

SreksizEleman

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

AnkastreMesnet
merkez ekseni

Konsol

Detaylandrma

MesnetEleman
66

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

GeometrikVeriler
YapKiriveDemelerininEfektifAkl
Genel

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Srekli demeler ve kiriler genellikle mesnetlerin dnmeyi


engellemedii kabul yaplarak analiz edilir.
Kiri veya demenin oturduu mesnetle yekpare (btnleik)
olduu yerlerde, mesnetteki kritik tasarm momenti, mesnet
yzeyindeki moment olarak alnmaldr. Tasarmda mesnet
elemanna (kolon, duvar vb.) aktarlan moment ve eksenel kuvvet,
genellikle elastik veya yeniden datlm deerlerden byk
olandr. Mesnet yzeyindeki moment, ankastre u momentinin %
65inden daha kk olmamaldr.
Kullanlan analiz ynteminden bamsz olarak, kiri veya
demenin dnmesini engellemeyen mesnetten teye srekli olan
kiri veya demelerde, mesnet ekseninden dier mesnet eksenine
kadar olan aklk esas alnarak hesaplanan tasarm mesnet
momenti, moment azaltma pay MEd kadar azaltlabilir.
MEd =FEd,sup t/8
FEd,sup :Tasarmmesnettepkikuvveti,
t:Mesnetgenilii

67

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DorusalElastikDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

68

Yapelemanlarnauygulananelastisite teorisininesas
alnddorusalanaliz,kullanlabilirlik vetamagc
snrdurumlarnnherikisiiindegeerlidir.
Dorusalanaliz,etkitesirlerinintayiniiinaada
verilenkabullerkullanlarakuygulanabilir:
i.
ii.
iii.

Enkesitte atlakolumamtr,
Gerilmebirimekildeitirmeilikisidorusaldr,
Elastisite modldeeriyaklak(ortalama)deerdir.

Islekildeitirme,oturmavebzlmetesirlerini
tamagcsnrdurumundadikkatealmakamacyla,
atlamksmaaitazaltlmrijitlikdeerianalizde
kullanlabilir.Ancak,budurumdaekmepeklemesi
ihmaledilirvesnmetesirleridikkatealnr.
Kullanlabilirliksnrdurumuiin,atlaklarntedrici
gelitiikabuledilmelidir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TekrarDalmSnrl
DorusalElastikDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Momentlerinherhangibirekildetekrardalmetkisi,
tasarmnbtnaamalarndadikkatealnmaldr.
Tekrardalmsnrldorusalelastikdavrananalizi,
yapelemanlarnntamagcsnrdurumutahkikinde
kullanlabilir.
Dorusalelastikdavrananalizikullanlaraktamagc
snrdurumundahesaplananmomentler,tekrar
datlabilir.Ancak,datmdansonraoluanmomentler,
uygulananyklerledengedekalmayadevametmelidir.

Detaylandrma

69

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TekrarDalmSnrl
DorusalElastikDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

70

Hakim etki olarak eilmeye maruz ve yan yana aklklarnn


uzunluklar oran 0.5 ile 2 aralnda olan srekli kiriler
veya demelerde, aada verilenlerin salanmas artyla,
eilme momentleri, dnme kapasitesi ile ilgili tahkik
yaplmakszn tekrar datlabilir:
fck 50 MPa iin k1 +k2xu/d
fck > 50 MPa iin k3 +k4xu/d
SnfBveSnfCdonatkullanlmashlindek5
SnfAdonatkullanlmashlindek6
:Yenidendatmsonrasoluanmomentin,elastikeilmemomentineoran,
xu :Tekrardatmsonrasndatamagcsnrdurumundakitarafszeksen
derinlii,
d:Efektifkesitykseklii
k1 =0.44;k2 =1.25(0.6+0.0014/cu2);k3 =0.54;k4 =1.25(0.6+0.0014/cu2);
k5 =0.7;k6 =0.8
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

PlastikDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

71

Plastikdavrananaliziniesasalanyntemlersadece
tamagcsnrdurumlariinkullanlmaldr.
Kritikkesitlerinsneklii,oluturulmastasarlanan
mekanizmayayeterliolmaldr.
Plastikdavrananalizinde,altsnr(statik)yntemi
veyastsnr(kinematik)yntemiesasalnmaldr.
Statikyntemdeyapbasnveekmeetkisindeki
elemanlariletemsiledilir(ubukModelYntemi).
Kinematikyntemtamagcsnrdurumundayapnn
plastikmafsaloluumuilebirmekanizmaya
dnmesinivarsayar.Kiri,erevevedemelere
uygulanr.Tamagcsnrdurumuiinkritikkesitlerde
gereklisnekliin salanmasdurumunda,dnme
kapasitesinin dorudantahkikedilmesinegerekyoktur.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

PlastikDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Aadaverilenlerintmnnkarlanmasartyla,gerekli
snekliin saland,tahkikyaplmaksznkabuledilir:
i. Herhangibirkesittekiekmedonatsalanaada
verildiigibisnrldr:

BetondayanmsnfC50/60iinxu/d0.25
BetondayanmsnfC55/67iinxu/d0.15

ii. SnfBveyaSnfCdonateliikullanlmaldr.
iii. Aramesnetlerdeoluanmomentlerin,aklktaoluan
momentlereoran0.5ile2.0arasndaolmaldr.

Detaylandrma

72

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DnmeKapasitesi
Genel

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Srekli kiriler ve tek ynl eilmeye maruz srekli demelere


uygulanan basitletirilmi ilemlerde, kiri/deme birleim
blgesinde kesit yksekliinin yaklak 1.2 kat mesafe boyunca
oluan dnme kapasitesi esas alnr. Bu blgede oluan ilgili etki
kombinasyonlar altndaki ekil deitirmenin plastik olduu
(plastik mafsal oluumu) kabul edilir.
Uygulanacak etki kombinasyonunda hesaplanan dnme as snin
izin verilen plastik dnme asna eit veya daha kk olduunun
gsterilmesi hlinde, tama gc snr durumundaki plastik dnme
tahkiki sonucunun yeterli olaca kabul edilir.
0.6h

0.6h

Detaylandrma

73

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DnmeKapasitesi
Genel

TasarmEsaslar

Malzemeler

Dayankllk
YapsalAnaliz

TamaGc

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Plastikmafsalblgelerindekixu/ddeerleri;C50/60vedahakk
betondayanmsnflariin0.45deerini,C55/67vedahabyk
betondayanmsnflariinise0.35deeriniamamaldr.
s dnmeasnnbelirlenmesinde,etkilerinvemalzeme
zelliklerinintasarmdeerleriilengerilmenin,dnmenintayin
edileceiandakiortalamadeeriesasalnmaldr.
Basitletirilmiilemdeizinverilenplastikdnme,izinverilen
dnmeastemeldeeripl,dnin kaymanarinliinebalk
dzeltmefaktrylearplmasylabulunur.

:Tekrardatlmasonrasnda,momentinsfrveenbyk
deerialdnoktalararasndakimesafenin,efektifykseklik
ddeerineoran

Basitletirmeolarak,uyguneilmemomentivekaymatasarm
deerleriiinhesaplanabilir.

74

Msd
Vsd d

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DnmeKapasitesi
Genel
TasarmEsaslar

SnfBveSnfCdonatkullanlanbetonarmekesitleriinizinverilen
temeldnmedeeripl,d (Kaymanarinlii =3.0deeriiin)

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Snf C

TamaGc
Snf B
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

75

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

DorusalOlmayanDavranAnalizi
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

76

Dorusalolmayandavrananalizyntemleri,dengeve
uygunluksalanmasvemalzemeninyeterliderecede
dorusalolmayandavrangsterdiikabuliletamagc
snrdurumu vekullanlabilirliksnrdurumu iinde
kullanlabilir.Analizbirinciveyaikincimertebeolabilir.
Tamagcsnrdurumunda,blgeselkritikkesitlerin,
uygulananherhangiinelastik ekildeitirmeyediren
gsterebilmeyeterliliianalizyoluylatahkikedilmelidir.
Tahkikte,uygunbelirsizliklerdedikkatealnmaldr.
Hakimetkiolarakstatikykleremaruzyaplarda,dahanceki
ykuygulamatesirlerigenellikleihmaledilirveetkilerin
younluundatedriciartolduukabuledilebilir.
Dorusalolmayananalizlerinkullanmnda,rijitlii temsil
edenmalzemezellikleriningerekdeerlerikullanlmal
ancak,gmebelirsizlikleridedikkatealnmaldr.Sadeceilgili
uygulamaalanlarndageerlitasarmbiimlerikullanlmaldr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirlerinAnalizi
Tarifler
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

77

kieksenlieilme:Aynandaikiasaleksenegreeilme.
aprazbalelemanlarveyasistemler:Analizvetasarmda,yapnnyatay
etkilerekargenelkararllnakatkdabulunmadkabuledilenyapsal
elemanlarvealtsistemler.
aprazbaelemanlarveyasistemleri:Analizvetasarmda,yapnnyatay
etkilerekargenelkararllnakatkdabulunduukabuledilenyapsal
elemanlarvealtsistemler.
Burkulma:Herhangiyanaletkiolmakszntamolarakeksenelbasncamaruz
yapelemanveyayapdakararllnbozulmasyoluylaortayakanhasar.
Burkulmayk:Burkulmannmeydanageldiiyk.Ayrkelastikyap
elemanlarndaburkulmayk,Euler yknnbenzeridir.
Efektifuzunluk:Sehimerisininbiimiiindikkatealnanuzunluk.Buuzunluk
aynzamandaburkulmaboyuolarakdatanmlanr.Efektifuzunluk,gerekyap
elemanileaynenkesite sahipveaynburkulmaykileyklenensabit
eksenelyketkisindekiularmafsallbirkolonunuzunluudur.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirlerinAnalizi
Tarifler
Genel
TasarmEsaslar

Birincimertebetesirler:Yapsalekildeitirmelerdenkaynaklananlardikkate
alnmakszn,geometrikkusurlardhilolmakzerehesaplananetkitesirleri.
Ayrkyapelemanlar:Herhangibalantsolmayanveyayaptasarm
amacylabalantsolmayanelemanolarakilemetabitutulanyapeleman.

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

78

kincimertebeanmamomenti:Belirlitasarmyntemlerindekullanlan,nihai
enkesit direnciileuyumlutoplammomentiverenikincimertebemoment.
kincimertebetesirler:Yapsalekildeitirmelerdenkaynaklananilaveetki
tesirleri.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirlerinAnalizi
Genel
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

79

kincimertebetesirlerindikkatealndhllerde,ekil
deitirmesonrasndagereklidengevedirenartlartahkik
edilmelidir.ekildeitirmelerinhesaplanmasnda,atlak,
dorusalolmayanmalzemezelliklerivesnmedenmevcut
olanlarntesirleridikkatealnmaldr.Dorusalmalzeme
zellikleri,tasarmdaazaltlmriijitlik deerlerikullanlmas
yoluyladikkatealnr.
Analizde,varsabitiikyapelemanlarnnvetemellerin
(zeminyapetkileimi)esnekliktesiridikkatealnmaldr.
Yapsaldavrann,ekildeitirmelerinmeydanagelebilecei
dorultudaoluacakabuledilmelivegereklihllerdeiki
eksenlieilmeuygulanmaldr.
Yapelemangeometrisiveeksenelyklerinkonumuileilgili
belirsizlikler,geometrikkusurlarabalilavebirincimertebe
tesirlerolarakdikkatealnmaldr.
Birincimertebetesirlerin%10undandahaazolanikinci
mertebetesirlerihmaledilebilir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

kinciMertebeTesirlerinBasitletirilmiKriterler
AyrkYapElemanlarinNarinlikKriterleri
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

< lim
durumundaikincimertebetesirlerihmaledilir.

l0

i
l0 :Efektifuzunluk
i:atlamambetonkesitinataletyarap

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

80

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

kinciMertebeTesirlerinBasitletirilmiKriterler
AyrkYapElemanlarinNarinlikKriterleri
lim

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

1
1 0.2ef

20 A B C
n

(ef deerininbilinmemesihlinde,A=0.7deerikullanlabilir)

B 1 2

(deerininbilinmemesihlinde,B=1.1deerikullanlabilir)

C 1.7 rm

(rm deerininbilinmemesihlinde,C=0.7deerikullanlabilir)

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

81

ef :
=Asfyd /(Acfcd):
As :
n=NEd /(Acfcd):
rm =M01 /M02:
M01,M02 :

Efektifsnmeoran
Mekanikdonatoran,
Boyunadonattoplamalan,
Balnormalkuvvet,
Momentoran,
Birincimertebeumomentleri,M02 M01

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

kinciMertebeTesirlerinBasitletirilmiKriterler
BinalardaGenelkinciMertebeTesirler
Genel

FV ,Ed

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

bantsnngereklemesiartylabinalardagenelikinci
mertebetesirlerihmaledilebilir.
FV,Ed :
ns :
L:
Ecd :
c:
k1c:

82

Ecd Ic
ns

k1

ns 1.6
L2

Toplamdeyyk(aprazbalelemanlardaveaprazba
elemanlarnda
Katadedi
Binannmomentkstlaycseviyesindenyukardakitoplamykseklii
Betonelastisite modltasarmdeeri
aprazbaelemannn/elemanlarnnataletmomenti(atlamam
betonenkesit iin)
0.31(nerilendeer)
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
AnalizYntemleri GenelYntem
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

GenelYntem,geometrikdorusallk sapmalarn,
dolaysyladaikincimertebetesirleriihtivaeden,dorusal
olmayandavrananaliziniesasalr.
Buyntembasitkabuledayanr:
Dorusalekildeitirmedalm
Donatvebetondaaynseviyedeeitekildeitirmeler
Betonveelikiingerilmeekildeitirmebantlar

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

83

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
AnalizYntemleri BasitletirilmiYntemler
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

84

Basitletirilmiyntemdeenkesit dayanmmomentivebirinci
mertebemomentarasndakifarkbalikincimertebemoment
olarakkullanlabilir.Bumomentbirincimertebemomente
eklendiinde,enkesitin tamagcsnrdurumutasarm
momentieldeedilir.
Pratiktebalikincimertebemomentinhesabiinikiyntem
vardr:
Anmarijitliininesasalndyntem:Anmarijitlik
deerlerinin(EI)dorusalbirincimertebeanalizde
kullanlmakzereyaklakolaraktahminedilebilmesihlinde,
buyntemayrkyapelemanlarvetmyapiinde
kullanlabilir.
Anmaeriliininesasalndyntem:kincimertebe
sehimlerekarlkgelenanmaeriliinin(1/r)tahminedildii
buyntemesasolarakayrkelemanlariinuygundur.Ancak,
erilikdalmileilgiligerekikabullerinyaplmasyla
yaplaradauygulanabilir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
AnalizYntemleri BasitletirilmiYntemler
Genel
TasarmEsaslar

Ayrkbiryapelemaniintoplammoment
1 l
M M0 M2 M0 N y M0 N 2
r c

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

85

M:
M0 :
M2 :
N:
y:
1/r :
l:
c:

toplammoment
birincimertebemoment
ikincimertebemoment
eksenelkuvvet
1/ryekarlkgelensehim
yyekarlkgelenerilik
uzunluk
erilikdalmiinfaktr
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
AnalizYntemleri BasitletirilmiYntemler
Genel
TasarmEsaslar

Herikiyntemarasndakifarkeiriliin ifadesindedir.
Anmarijitliininesasalndyntemde,erilik(1/r)
tahminianmarijitlii (EI)cinsindentanmlanr.

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

86

1 M

r EI
Anmaeriliininesasalndyntemdeise,erilik(1/r)
ekmevebasndonatsnnakmaekildeitirmesi
temelindedirektolarak tahminedilir.

1 2 yd

r 0.9d

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
kiEksenliEilme
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Genelyntemikieksenlieilmeiindekullanlabilir.
Basitletirilmiyntemlerinkullanlmashlinde,ilk
admolarak,herbirasaleksende,ikieksenlieilmenin
dikkatealnmadbamsztasarmyaplabilir.
Kusurlarn,sadeceengayrimsaittesirinoluabilecei
dorultudadikkatealnmasgerekir.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

87

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
kiEksenliEilme
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

88

Narinlikoranlarnn
y
z
2; 2
z
y
artlarnnikisinide,
baldmerkezliklerin
ey heq
ez beq
0.2;
0.2
ez beq
ey heq
artlarndabirinisalamashlinde,dahabakakontrole
gerekduyulmaz.
Buartlarnsalanamamas hlindeherbirdorultudaki,
ikincimertebetesirlerindedikkatealndikieksenli
eilme uygulanmaldr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

EksenelYknKatldkinciMertebeTesirleri
kiEksenliEilme
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

MEdz MEdy
1.0


MRdz MRdy
MEdz/y :lgilieksenegre,ikincimertebemomentdedhil
olmakzeretasarmmomenti,
MRdz/y :lgilidorultudakidirenmomenti,
a:steldeer
Daireselveyaelipsekillienkesitler iin:a=2
Dikdrtgenenkesitler iin:
NEd /NRd

0.1

0.7

1.0

1.0

1.5

2.0

NEd :Eksenelkuvvettasarmdeeri,
NRd =Acfcd +Asfyd enkesitin tasarmekseneldirenci
89

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

NarinKirilerinYanalDurayszl (Kararszl)
Genel

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Narinkirilerinyanaldurayszl;nyapmlkirilerintanmasve
montajnda,inaattamamlanmyapdakiyeterliyanalapraz
baszkirilerdeolduugibi,gerekliyerlerdedikkatealnmaldr.
Geometrikkusurlardadikkatealnmaldr.
aprazbasz(yanaldesteksiz)kirilerintahkikinde,l/300
mertebesindekiyanalsehimgeometrikkusurolarakkabul
edilmelidir.Buradal,toplamkiriuzunluudur.

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

90

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

NarinKirilerinYanalDurayszl (Kararszl)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

Yanalkararszlkileilgiliikincimertebetesisler,aadaverilen
artlardaihmaledilebilir:
Kalcdurumlar
Geicidurumlar

I0t
50

; h b 2.5
1/3
b h b

I0t
70

; h b 3.5
1/3
b h b

l0t :Burulmasnrlayclararasndakimesafe
h:l0tninortaksmndatoplamkiriykseklii
b:Basncaalantablagenilii

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

91

Destekyaplarnntasarmnda,yanal kararszlkileilgiliburulma
dikkatealnmaldr

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
EtkiKombinasyonlar
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

92

Kalc ve geici tasarm durumlar iin etkilerin kombinasyonu


(Malzemeyorulmashari)
Ed E G , j Gk , j P Pk Q1 Qk ,1 Qi 0,i Qk ,i

Kaza durumu tasarm iin etkilerin kombinasyonu


Ed ,A E GA , j Gk , j PA Pk Ad 1,1 Qk ,1 2,i Qk ,i

Depremtasarm iin etkilerin kombinasyonu


Ed ,A E GA , j Gk , j P Pk AEd 2,i Qk ,i

:Kalcetkininkarakteristikdeeri
:ngerme etkisininkarakteristikdeeri
:nctekdeikenetkininkarakteristikdeeri
:nc tek deiken etkiye elik eden etki i nin karakteristik deeri
:Kazaraoluanetkinintasarmdeeri
:Sismiketkinintasarmdeeri
0i
: Kombinasyonfaktrleri
Gj,P,Qi: Ksmifaktrler
Gk
Pk
Qk,1
Qk,i
Ad
AEd

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Nihaidirenmomentibelirlenmesindekabuller:
Dzlemkesitlerdzlemkalr(Bernoulli)
Basnveyaekmeetkisialtndaolanbetonagml
donatveyangerme kablolarndakibirimekil
deitirme,buelemanlarnevresindekibetonunbirim
ekildeitirmesiileayndr.
Betonunekmedayanmihmaledilir.
Basnetkisindekibetondaoluangerilmelertasarm
gerilme/birimekildeitirmeilikisindeneldeedilir.

Detaylandrma

93

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Nihaidirenmomentibelirlenmesindekabuller:
Tasarmgerilme/birimekildeitirme

Malzemeler

fck

Dayankllk

fcd

c
fck
fcd

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

c2

cu2

c3

fcd =cc fck/C


fctd =ct fctk,0.05 /C

94

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

cu3

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Nihaidirenmomentibelirlenmesindekabuller:
Tasarmgerilme/birimekildeitirme

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

95

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Nihaidirenmomentibelirlenmesindekabuller:
Donatgerilmeler,tasarmgrafiklerindeneldeedilir.

Malzemeler
Dayankllk

(deal)

YapsalAnaliz
TamaGc

(Tasarm)

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

96

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar
veya

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Donateliininekmedebirimekildeitirmesnr
Betonunbasntabirimekildeitirmesnr
Betonunbasntateorikbirimekildeitirmesnr

97

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

98

Diyagram:Tamagcsnrdurumundaekildeitirmeler
Herbirekildeitirmedzeyindebetonunve/veyaeliin
direncineulalr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

99

Blge 1:Eksenelekmevekkdmerkezliekme
Enkesit tamamenekmealtndadr.
ekmesadecedonateliitarafndankarlanr.
Akmasnralmelikuzamayadevamedervemaksimum
uzamasnyaparakkopar.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

100

Blge 2:Eilmevebileikeilmedurumu
Kesitinekmeblgesiatlamtr.
Betonbasnblgesibulunmaktadr.Tarafszeksenyukardadr.
Krlmanedenieliktir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

101

Blge 3:Eilmevebileikeilmedurumu
Donatfazlaoluncabublgedeolunur.
Tarafszeksenaayakaymtr.
elikakmasnraldndan,akmasahanlndauzamayadevam
ederkenbetonksalmassnrdeereulaarakkrlr.
eliinnedenolduuhaberverenbirkrlmadr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

102

Blge 4:Eilmevebileikeilmedurumu
Ortavekkdmerkezlibasnkuvvetidurumudur.
Tarafszeksenokaadadr.
elikakmasnrnaulaamadankrlmabetondanolur(anigme!).

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Olumasmuhtemelbirimekildeitirmearal

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

103

Blge 5:Eksenelbasnvedmerkezlibasn
Kkdmerkezlibasnkuvvetidurumu
Kesitintmndebasngerilmelerivardrvetarafszeksenkesit
dnakmtr.Betonbirimksalmassnrdeeriancabeton
plastikdurumagirdiindenkesitintmndeveyabykbir
blmndesnrdeerevararakkrlmayanedenolacaktr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Tasarm
Momentveeksenelkuvvetlerindengesisalanmal

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

104

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Tasarm
DonatekseninegremomentalnarakFs1d elimineedilir.

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

105

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Tasarm
Boyutsuzparametreler

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

Fs1d momentdengesindenelimineedildiinden,donat
alanAseksenelkuvvetdengesindeneldeedilir.

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

106

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Tasarm
kidengedenklemi
NEd =NRd veMEd =MRd
ekildeitirmedalmiinikibamszekil
deitirme(c2 ves1)

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

ncbilinmeyenparametre:ekmedonatsAs1
Sisteminzmiinncbirdenklemgerekli!

107

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel

Tasarm

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

108

Tamagcsnrdurumundaelikekildeitirmesi(25)veya
betonekildeitirmesi(3.5)snrdeerlerineular.
Budurumdac2 =3.5veyas1 =25deeriniseerek
bilinmeyensaysikiyeindirilmiolurveartksisteminzm
mmkndr.
zmiteratif olarakveyatasarmaralarvastasyla
gerekletirilebilir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

TasarmaYardmcAralar
BoyutsuzParametreli
Tablolar

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

109

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

TasarmaYardmcAralar
GenelTasarmDiyagramlar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

110

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Eilme(EksenelKuvvetliveEksenelKuvvetsiz)
Genel
TasarmEsaslar

TasarmaYardmcAralar
EtkiDiyagramlar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

111

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

KaymaTahkiki

Ed Rd VEd VRd

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

112

Kaymadirencitahkikindekullanlansemboller:
VRd,c :Kaymadonatsbulunmayanyapelemannn
tasarmkaymadirenci.
VRd,s :Kaymadonatsnnakmasvastasyla
karlanabilenkesmekuvvetitasarmdeeri.
VRd,max :Yapelemantarafndankarlanabilenvebasn
ubuklarnnkrlmasilesnrlolanenbykkesme
kuvvetitasarmdeeri.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

ekmevebasnblgelerieikolanyapelemanlarnda
ilavesemboller:
Vccd :Eikbasnblgesinde,basnalannaetkiyen
kuvvetinkesmekuvvetibileenitasarmdeeri.
Vtd :Eikekmeblgesinde,ekmedonatsnaetkiyen
kuvvetinkesmekuvvetibileenitasarmdeeri.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

113

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel

VRd =VRd,s +Vccd +Vtd

TasarmEsaslar

Malzemeler

Dayankllk
YapsalAnaliz

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

114

Kaymadonatsbulunanyapelemannnkaymadirenci
YapelemannnVEd VRd,c artnsalayanblgeleriiinkayma
donatshesaplanmasgerekmez.VEd,dikkatealnankesitted
yklemevengermeden (aderansl veyaaderanssz kablolar)
kaynaklanantasarmkesmekuvvetidir.
Yaplantasarmkesmekuvvetihesabsonucundakaymadonats
kullanlmasnagerekolmadortayaksabile,minimumkayma
donatskullanlmaldr.Minimumkaymadonats,enineyklerin
tekrardalmnnmmknolduudemeler(masif,diliveya
bolukludemeler)gibiyapelemanlarndakullanlmayabilir.
Minimumkaymadonats,yapnntoplamdirencivedurayllna
katksolmayanikinciderecedennemliyapelemanlarnda
(akl2molanlentolargibi)dakullanlmayabilir.
YapelemannnVEd VRd,c artnsalayanblgelerinde,VEd VRd
artnnsalanmasiinyeterlikaymadonatskullanlmaldr.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Kaymadonatsgerektirmeyenyapelemanlar
KaymadirenciVRd,c tasarmdeeri

Malzemeler
Dayankllk

Minimum

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

115

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Kaymadonatsgerektirmeyenyapelemanlar
Mesnetkenarndan(veyaelastikmesnetelemanlarkullanlmashlinde
mesnetelemannnmerkezinden)itibaren0.5dav 2darasndakibirmesafe
dhilindesttarafndanykuygulananyapelemanlarnda,uygulananykn
kesmekuvvetiVEdye katks,VEdnin
=av/2dfaktrilearplmasyoluyladikkatealnabilir.

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

(a)Dorudanmesnetleresahipkiri

(b)Konsoltayc

VEd 0.5 bw d v fcd


v:kesmeetkisiyleatlambetoniinazaltmafaktr

v 0.6 1 ck
250
116

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Kaymadonatsgerektirenyapelemanlar
Kafeskirimodelivekaymadonatsbulunanyapelemanlarnaaitsemboller

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

1cot 2.5

117

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Kaymadonatsgerektirenyapelemanlar
KaymadirenciVRd tasarmdeeri
Asw

z fywd cot
V
Rd ,s
s
min
VRd ,max cw bw z v1 fcd
cot tan

Asw :
s:
fywd :
1 :

Kaymadonatsenkesit alan,
Etriye aral,
Kaymadonatstasarmakmadayanm,
Kesmekuvvetietkisiyleatlambetoniindayanmazaltmafaktr,
fck 60MPa iin1 =0.6;fck 60MPa iin 1 =0.9 fck/200>0.5
cw :
Basnblgesindeoluangerilmedurumunudikkatealmakiinkullanlan
katsay(ngerimeli olmayanyaplariincw =1)
cot =1iinkaymadonatsenbykefektifenkesit alan:

Asw ,max fywd


bw s
118

0.5 cw v1 fcd
sin
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Kaymadonatsgerektirenyapelemanlar
Dorudanbasnetkisialtndabulunanksakesmeaklklarndaki
kaymadonats
Mesnetkenarndanitibaren0.5dav 2.0darasndakibirmesafe
dhilindesttarafndanykuygulananyapelemanlarnda,uygulanan
yknkesmekuvvetiVEdye katks,VEdnin =av/2dfaktrile
arplarakazaltlmasyoluyladikkatealnabilir.
VEd Asw fywd sin

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

119

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma

TamaGc

TablalTkirileringvdevetablaksmlararasndaoluankesme
kuvveti
Tablaksmnnkaymadayanm,buksmn,basnubuklar
veekmedonatsnbiimindekiekmeubuklarndanoluan
birsistemolduukabulylehesaplanabilir.
TablalTkirite,boyunaminimumdonatbulunmaldr.
Tablakoluilekirigvdesininkesitiiyerdeoluanboyuna
kaymagerilmesivEd,tablanndikkatealnanksmndaoluan
normal(boyuna)kuvvettekideiimvastasylabelirlenirve
aadakibantylahesaplanr:

Kullanlabilirlik

vEd =Fd /(hf x)

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Detaylandrma

120

hf :Kirigvdesiiletablakolukesiimyerindekitablakalnl,
x :Dikkatealnanuzunluk,
Fd :Tabladaoluannormalkuvvettexuzunluuboyuncameydana
gelendeiim
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Kayma
Genel
TasarmEsaslar

TablalTkirileringvdevetablaksmlararasndaoluan
kesmekuvveti

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

121

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Burulma
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Yapnnstatikdengesinin,yapelemanlarnnburulma
direncinebalolduudurumlarda,tamagcve
kullanlabilirliksnrdurumlarn dakapsamakzere,
yapnnburulmaetkisinekartasarmndayapbirbtn
olarakdikkatealnmaldr.
Burulmamomentinedeniyleoluankaymagerilmesi:

t ,i tef ,i

TEd

2 Ak

icidarndaburulmayabal
oluankesmekuvvetiVEd,i

VEd ,i t ,i tef ,i zi
TEd,uygulanantasarmburulmamomenti

122

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Zmbalamakesmekuvveti,birdemeveyatemelin,balolarakoldukakk
biralanolanykemaruzAload alannaetkiedentekilykveyatepkikuvvetinden
kaynaklanabilir.
123

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama
Genel

Kontrolsnrnntanm

TasarmEsaslar

Malzemeler

esaskontrolkesiti
esaskontrolalanAcont

Dayankllk

esaskontrolsnru1

YapsalAnaliz

ykuygulananalanAload

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

rcont sonrakikontrolsnr
124

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

Kaymadirenci,kolonyzeyindeveesaskontrolsnr
u1dekontroledilmelidir.Bukontrolsonucundakayma
donatskullanlmasgerektiisonucuortayakarsa,bu
snrdantedekaymadonatskullanlmasnaihtiya
duyulmayacakbirsonrakisnruout,ef bulunmaldr.
Esaskontrolsnru1,normalartlardaykuygulanan
alandan2.0dmesafekabuledilebilirveevreuzunluu
enazolacakekildeoluturulmaldr

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

125

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama KontrolSnrlar
Genel

Aklkyaknndakikontrolsnr

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

aklk
YapsalAnaliz
TamaGc

Birkenarveyakeyeyaknolanveyakenarveyake
zerindekikontrolsnr

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

126

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama zelUygulamalar
ykuygulananalan

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Yksekliideikentemel
pabucundakontrolkesiti
ykseklii
BallH <2.0hH kadar
geniletilmikolonaoturan
deme

TamaGc

esaskontrolsnr

ykuygulananalan

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

BallH >2(d+hH)kadar
geniletilmikolonaoturan
deme
daireselkesitlikolonlardaesaskontrol
snr

127

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

ykuygulananalan

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama Kontroller
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Zmbalamaetkisiyleoluankaymagerilmesiiintasarm
ilemi,kolonyzndeveesaskontrolsnru1deyaplan
kontrolleredayanr.
Kontrolsnrndaveyaykuygulananalanevresinde,
enbykzmbalamakaymagerilmesialmamaldr:

vEd <vRd,max

YapsalAnaliz
TamaGc

vEd <vRd,c

Zmbalamakaymadonatsgereklideil.

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

128

vRd,c :

Dikkatealnankontrolkesitiboyuncazmbalamakaymadonats
bulunmayanbirdemeninzmbalamakaymadirencitasarm
deeridir.
vRd,max : Dikkatealnankontrolkesitiboyuncaenbykzmbalamakayma
direncitasarmdeeridir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama ZmbalamaKaymaDirenci
Genel

Kaymadonatsbulunmayandemelerilekolonkaideleri

TasarmEsaslar

Malzemeler

DemeZmbalamaKaymaDirenci

Dayankllk
YapsalAnaliz

KolonKaidesiZmbalamaKaymaDirenci

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

CRd,c,vmin vek1 deerleri,herlkeiin,kendimilliekindeverilebilir.


nerilenDeerler:CRd,c =0.18/c,k1 =0.1vmin =0.035k3/2fck1/2
129

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama ZmbalamaKaymaDirenci
Genel

Kaymadonatsbulunmayandemelerilekolonkaideleri

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

130

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama ZmbalamaKaymaDirenci
Genel

Kaymadonatsbulunandemelerilekolonkaideleri

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

131

Kaymadonatskullanlmasgerekliolmayankontrolsnruout (veyauout,ef)
kullanlarakhesaplanmaldr:

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

TamaGcSnrDurumlar
Zmbalama ZmbalamaKaymaDirenci
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

Kaymadonatsbulunandemelerilekolonkaideleri
En son kayma donats sras, kontrol snr uout (veya
uout,ef)tan itibaren en fazla kd mesafe ieride olacak ekilde
yerletirilmelidir. k deeri iin nerilen deer 1.5tir.

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

snruout
132

snruout,ef

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
Genel
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

133

EN 1990 Madde 3.4de kullanlabilirlik snr durumlar u ekilde


snflandrlmtr:
Yap veya yap elemanlarnn normal kullanm artlarndaki ilevleri
Kiilerin konforu
Yapnn grn (Grn tabiri ile estetikten ziyade, fazla sehim
ve ar atlak oluumu kastedilmektedir.)

EN 199211 yaygn kullanlabilirlik snr durumlarn kapsar. Bu


durumlar:
Gerilme snrlamas
atlak kontrol
Sehim kontrol

Dier snr durumlar (titreim gibi) bu standard kapsamnda


deildir.
Gerilmeler ve sehimlerin hesabnda, eilmede ekme
gerilmesinin fct,eff i amamas artyla, enkesitlerin atlamam
olduu kabul edilir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumu
EtkiKombinasyonlar

Ed C d

Genel
TasarmEsaslar

KarakteristikKombinasyon:

Ed E Gk , j Pk Qk ,1 0,i Qk ,i

SkKombinasyon:

Ed E Gk , j Pk 1,1 Qk ,1 2,i Qk ,i

YarkalcKombinasyon:

Ed E Gk , j Pk 2,i Qk ,i

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

134

KullanlabilirliksnrdurumundaetkiksmifaktrF vemalzemeksmi
faktrM1.0olarakalnr.
:Kalcetkininkarakteristikdeeri
:ngerme etkisininkarakteristikdeeri
:nctekdeikenetkininkarakteristikdeeri
:nc tek deiken etkiye elik eden etki i nin karakteristik deeri
0i
: Kombinasyonfaktrleri
Gj,P,Qi: Ksmifaktrler

Gk
Pk
Qk,1
Qk,i

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
GerilmeSnrlamas
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

GerilmeSnrlamas
Betondabasngerilmelerininsnrlandrlmas
Donatvengerme kablolarndaekmegerilmelerinin
snrlandrlmas

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

135

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
GerilmeSnrlamas(Beton)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Yapnnilevindebeklenmeyentesirlerenedenolabilecek,
boyunadorultudakiatlaklar,
mikroatlaklarveya
yksekseviyedesnmeyi
engellemekiinbetondabasngerilmesi
snrlandrlmaldr.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

136

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
GerilmeSnrlamas(Beton)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Boyunadorultudakiatlaklar
Karakteristikykkombinasyonuetkisindeoluangerilme
seviyesininkritikdeeriamashlinde,
Basnblgesindebetonrtkalnlnnartrlmasveya
eninesargdonatskullanlmasgibidiertedbirlerin
alnmaddurumda,
Betonbasngerilmesinin,XD,XFveXSevreetkisnflarna
maruzalanlarda0.6fck deeriilesnrlandrlmasuygunolabilir.

c 0.6fck

Yarkalcykleretkisialtndabetondakibasngerilmesinin
0.45fck deerindenkkolmashlinde,dorusalsnme
oluaca,betondakibasngerilmesinin0.45fck deeriniamas
hlinde,dorusalolmayansnmeoluacakabuledilir

c 0.45fck
137

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
GerilmeSnrlamas(Donatvengerme Kablolar)
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Elastikolmayanbirimekildeitirmeyi,kabuledilemeyenatlamay
veyaekildeitirmeyinlemekiindonatdakiekmegerilmeleri
snrlandrlmaldr.
Karakteristikykkombinasyonuetkisindedonatdakiekme
gerilmesinin0.8fyk deeriniamamashlinde,kabuledilemeyen
atlamaveyaekildeitirmeninnlendiikabuledilir.

s 0.8fyk
Gerilmenin,oluanekildeitirmenedeniylemeydanageldii
durumda,ekmegerilmesi1.0fyk deeriniamamaldr.

s 1.0fyk

ngerme kablolarndakiortalamagerilmedeeri,0.75fpk deerini


amamaldr.

pm 0.75fpk
138

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

atlak oluumu, yapnn uygun ilevini veya dayanklln bozmayacak veya


kabul edilemez yap grnne sebep olmayacak ekilde snrlandrlmaldr.
Yapnn nerilen ilevi, tipi ve atlak snrlamasnn maliyeti dikkate alnarak
hesaplanan snr atlak genilii wmax belirlenmelidir.
nerilenwmax Deerleri

Dayankllk
YapsalAnaliz

Donatlelemanlarve
aderanssz kablolar
bulunanngerilmeli
elemanlar

Aderansl kablolar
bulunan
ngerilmeli
elemanlar

Yarkalcyk
kombinasyonu

Sketkiedenyk
kombinasyonu

X0,XC1

0.4

0.2

XC2,XC3,XC4

0.3

0.2

XD1,XD2,XS1,XS2,XS3

0.3

Basnboalmas

evreetkisnf

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

139

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

atlakKontrol
Minimumdonatalanlar
Dorudanhesaplamayaplmaksznatlakkontrol
atlakgeniliklerininhesaplanmas

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

140

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol MinimumDonatAlan
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

141

atlakkontrolnngerekliolmashlinde,ekmeoluumu
beklenenalanlardameydanagelecekatlamalarkontrol
etmekamacylaminimummiktardaaderansl donat
kullanlmasgerekir.
Kullanlacakdonatmiktar,atlamadanhemennce
betondaoluanekmekuvvetiileakmaanndaveyaatlak
geniliinisnrlandrmakgerekiyorsadahadkbir
gerilmededonatdaoluanekmekuvvetiarasndaki
dengedenhesaplanabilir.

As ,min s kc k fct ,eff Act

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol MinimumDonatAlan

As ,min s kc k fct ,eff Act

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

As,min :
Act :
s :

YapsalAnaliz
TamaGc

fct,eff :

Kullanlabilirlik

k:
Detaylandrma

142

ekmeblgesindekiminimumdonateliialan,
ekmeblgesindekibetonalan.ekmeblgesi,kesitin,ilkatlak
olumadanhemennceekmeyezorlanacahesaplanan
blmdr,
atlakoluumundanhemensonradonatiinizinverilenenbyk
gerilmeninmutlakdeeri.Bugerilmedeeriolarak,donatnnakma
dayanmfyk deerialnabilir.Ancak,enbykubukapveyaubuk
aralnagrebelirlenmiatlakgeniliisnrdeerlerinikarlamak
iindahadkbirgerilmedeerikullanlmasgerekebilir,
atlaklarnilkdefaolumasnnbeklendiiandabetondakiefektif
ekmedayanmortalamadeeri:fct,eff =fctm veyaatlamann28
gndenncemeydanagelmesibekleniyorsadahadktr(fctm(t)).
Kendiliindendengelenendzgnolmayangerilmelerintesirini
dikkatealmakiinkullanlanvesnrlamakuvvetlerininazaltlmasn
salayankatsay,
h300mmolangvdelerveyagenilii300mmdenkkbalklar
iink=1.0dr.h800mmolangvdelerveyagenilii800mmden
bykbalklariink=0.65tir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol MinimumDonatAlan

As ,min s kc k fct ,eff Act

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

kc :

Momentkoludeiiminiveatlamadanhemennce
enkesitteki gerilmedalmndikkatealmakiinkullanlan
katsay
Sadeceekmedurumuiinkc =1.0dr.
Eilmedurumuveyaeksenelkuvvetlerilebirlikteeilmedurumunda:
Dikdrtgenenkesitler,kutuenkesitler veTenkesitlerin gvdeblmleri
iin:

c
1
kc 0.4 1
*
k
h
h
f

ct ,eff
1

Kutuenkesitler veTenkesitlerin balkblmleriiin:


kc 0.9

143

Fcr
0.5
Act fct ,eff
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakKontrol MinimumDonatAlan

As ,min s kc k fct ,eff Act

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

c :
NEd :

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc

h* :
k1 :

Kullanlabilirlik
Detaylandrma

144

Fcr :

Dikkate alnan enkesit blmne etki eden beton ortalama


gerilmesi (c = NEd /bh)
Dikkate alnan enkesit blmne, kullanlabilirlik snr
durumunda etki eden eksenel kuvvet (pozitif basn kuvveti).
(lgili etki kombinasyonlar altnda ngerilme ve eksenel kuvvet
karakteristik deerleri dikkate alnarak belirlenmelidir.)
h < 1.0 m iin h* = h; h 1.0 m iin h* = 1.0 m
Eksenel kuvvetlerin gerilme dalm zerindeki tesirlerini
dikkate almak iin kullanlan katsay:
NEdnin basn kuvveti olmas hlinde k1 = 1.5
NEdnin ekme kuvveti olmas hlinde k1 = 2h*/3h
fct,eff kullanlarak hesaplanan, atlamaya neden olan momente
bal olarak meydana gelen atlamadan hemen nce balk
iinde oluan ekme kuvvetinin mutlak deeri

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
DorudanHesaplamaYaplmaksznatlakKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Dorudanatlakgeniliklerininhesaplanmasileilgilikurallar
basitletirmekamacyla
ubukapveya
ubukaral
snrlandrlarakizelgebiimindeverilmitir.
elikteoluangerilme,ilgilietkikombinasyonuetkisialtndaatlam
enkesit esasalnarakhesaplanmaldr.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

145

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
DorudanHesaplamaYaplmaksznatlakKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

146

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
DorudanHesaplamaYaplmaksznatlakKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

147

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakGeniliklerininHesaplanmas
atlakgeniliiwk
wk=sr,max (sm cm)

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

sr,max :
sm :

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

148

cm :

Enbykatlakaral,
Oluanekildeitirmelerintesiridedhilolmakveekme
peklemesitesirleridedikkatealnmakzereilgiliyk
kombinasyonuetkisialtndadonatnnortalamabirimekil
deitirmesi.Sadece,betonunaynseviyedesfrbirimekil
deitirmedurumununtesindeekmenedeniyleoluan
ilavebirimekildeitirmesidikkatealnr,
atlaklararasndakibetonunortalamabirimekildeitirmesi

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakGeniliklerininHesaplanmas
Genel
TasarmEsaslar

Aderansl donatnn, ekme blgesi ierisinde merkezleri birbirlerine makul


derecede yakn olacak ekilde sabitlendii yerlerde [aralk 5 (c + /2)], en
byk nihai atlak aral,

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

149

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakGeniliklerininHesaplanmas
Genel
TasarmEsaslar

Aderansl donataralnn5(c+/2)yi atveyaekmeblgesinde


aderansl donatbulunmaddurumlarda,atlakgeniliistsnr
deeri,enbykatlakaral:

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Donatlarbirbirinedikikidorultudayerletirilmielemanlarda,asal
gerilmeeksenleriiledonatdorultusuarasndakiadikkatedeer
derecedebyk(>15o)ise,enbykatlakaral:

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

:
sr,max,y
150

ydorutusundaki donatileasalekmegerilmesi
dorultusuarasndakia,
vesr,max,z : Srasylayvezdorultularndaatlakaralklar
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
atlakGeniliklerininHesaplanmas
Genel

Donatubuundanolanmesafeyegrebetonyzeyindeoluan
atlakgeniliiw

TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Tarafszeksen

YapsalAnaliz

Betonekmeyzeyi

TamaGc

atlakaral

Kullanlabilirlik

atlakaral

Detaylandrma

Gerekatlakgenilii

151

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
SehimKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

152

Bir yap elemannn veya yapnn ekil deitirmesi, eleman


veya yapnn doru ekilde ilev gstermesini veya
grnn olumsuz ynde etkileyecek derecede
olmamaldr.
Kiri, deme veya konsolun yar kalc ykler etkisinde
yapaca hesaplanm sehiminin, aklk/250 deerini amas
hlinde, yapnn grn ve genel kullanm amacna
uygunluu bozulabilir. Sehim mesnetlere gre deerlendirilir.
Sehimlerin bazlarn veya tamamn dengelemek iin
nceden ters sehim verilmi (bombeli) elemanlar
kullanlabilir ancak, kalp vastasyla oluturulan ters sehim
genellikle aklk/250 deerini amamaldr.
Yar kalc ykler etkisinde inaat sonras oluan sehim iin
aklk/500 deeri, genellikle uygun bir snr deerdir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
SehimKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Sehimsnrdurumukontrol
Aklk/ykseklikorannnsnrlandrlmas,
Hesaplanmsehimdeeriilesehimsnrdeerinin
karlatrlmas
ileyaplr.

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

153

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
Aklk/YkseklikOrannnSnrlandrlmas
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

154

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
Aklk/YkseklikOrannnSnrlandrlmas
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Bu bantlar uygun tasarm yk etkisi altnda, kullanlabilirlik snr


durumunda, kiri veya demenin aklk ortasnda veya konsolun
mesnedindeki atlam enkesitte elik gerilmesinin 310 MPa (yaklak olarak fyk
= 500 MPaya karlk gelir) olduu kabul esas alnarak tretilmitir.
Dier gerilme seviyelerinin kullanld durumda, bu bantlar ile elde edilen
deerler, 310/s deeri ile arplmaldr.

Detaylandrma

155

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
Aklk/YkseklikOrannnSnrlandrlmas
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

156

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
HesaplaSehimKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Eilmeetkisinemaruzelemanlarda,elemann gsterecei
davrannyeterliseviyedetahmini

II 1 I

Malzemeler
Dayankllk

YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

rneinbirimekildeitirme,erilikveyadnme olabilen
ekildeitirmeparametresi(basitletirmeamacyla, sehim
olarakdaalnabilir)
I,II srasylaatlamamvetamamenatlamdurumlara
ilikinparametredeerleri
Datmkatsays(birenkesitte ekmepeklemesinindikkate
alnmasnsalayan)

sr
1

s
157

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

KullanlabilirlikSnrDurumlar
HesaplaSehimKontrol
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

158

=0,
:

sr
1

atlamamenkesitler iin,
Yketkimesresininveyaortalamabirimekildeitirme
deerinekadartekrarlyklemeninetkisinidikkatealmakiin
kullanlankatsay,
=1.0,ksasrelitekyklemeiin,
=0.5,kesintisizetkiedenyklerveyaoksaydatekrarl
yklemeevrimiiin,
s :
atlamenkesit esasalnarakhesaplananekmedonats
gerilmesi,
sr :
lkatlamayanedenolanykartlaraltndaatlamenkesit
esasalnarakhesaplananekmedonatsgerilmesi
sr /s yerine eilme iin Mcr/M veya sadece ekme iin Ncr/N konulabilir.
Burada, Mcr atlamaya neden olan moment, Ncr ise atlamaya neden olan
kuvvettir.
Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kiriler BoyunaDonat
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler

MinimumveMaksimumBoyunaDonatOranlar

fctm
As ,min 0.26
bt d 0.0013bt d
fyk
As ,max 0.04 Ac

Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

159

Basit mesnetler kabul ile tasarm yaplsa dahi, yekpare yaplarda,


mesnetlerdeki enkesitler, ksmi rijitlikten kaynaklanan ve aklk
ortasndaki en byk momentin en az 0.15 kat olan eilme
momentine gre tasarlanmaldr.
Sreklikirilerinaramesnetlerinde,tablalbirenkesitteki toplam
ekmedonatsalanAs,efektiftablageniliiboyuncayaylmaldr.
ekmedonatsnnbirksm,gvdegeniliiboyuncasklatrlabilir.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kiriler BoyunaDonat
Genel
TasarmEsaslar

Srekli kirilerin ara mesnetlerinde, tablal bir enkesitteki toplam


ekme donats alan As, efektif tabla genilii boyunca yaylmaldr.
ekme donatsnn bir ksm, gvde genilii boyunca sklatrlabilir.

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

Tablalbirenkesite ekmedonatsnnyerletirilmesi

160

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kiriler KaymaDonats
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz

Kaymadonatsileyapelemannnboyunaekseniarasndakias,45o ile90o
arasndaolmaldr.Kaymadonatsaadaverilenlerinkombinasyonundan
oluabilir:
Boyunaekmedonatsnvebasnblgesinisaranbalantlar
Pilyeler,
Kalpierisineboyunadonatysarmayacakekildeyerletirilenancak,
basnveekmeblgelerineuygunekildeankrajlanm kafes,merdiven
vb.ekillidonatlar.
Gerekliolankaymadonatsnn0.50 katnbalantlaroluturmaldr.

TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

balantalternatifleri
161

Dbalant

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kiriler KaymaDonats
Genel

Kaymadonatsoran:

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

0.08 fck
Asw
w
w ,min
s bw sin
fyk

TasarmEsaslar

w :
Asw :
s:
bw :
:

Kaymadonatsoran,
suzunluuboyuncakaymadonatsalan,
Elemannboyunaekseniboyuncallenkayma donatsaral
Elemanngvdegenilii
Kaymadonatsileboyunaeksenarasndakiadr.

Detaylandrma

162

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kiriler KaymaDonats
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik

Kaymadonatselemantakmlararasndaboyuna
dorultudakienbykaralksl,max deeriniamamaldr.
sl,max =0.75d(1+cot
Pilyeler arasndaboyunadorultudakienbykaralksb,max
deeriniamamaldr.
sb,max =0.6d(1+cot
Birdizikaymabalantsnnkollararasndakieninearalk
st,max deeriniamamaldr.
st,max =0.75d600mm

Detaylandrma

163

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
MasifDemeler Donat
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

AnaDorultudakiMinimumveMaksimumDonatOranlar

fctm
As ,min 0.26
bt d 0.0013bt d
fyk
As ,max 0.04 Ac
ubukaralklarsmax,slabs deeriniamamaldr.
nerilensmax,slabs deerleri:

Anadonatiin3h400mm,buradah,demenintoplamkalnldr.
kincildonatiin3.5h450mm.

Tekilyklerinbulunduuveyaenbykmomentinolutuualanlarda,
buhkmlersrasylaaadakihlednr:
Anadonatiin2h250mm.
kincildonatiin3h400mm.

Kaymadonatsyerletirilmibirdemeninkalnlenaz200mm
olmaldr.Kaymadonatsdetaylandrlrken,kirileriindonatoranna
ilikinverilenenazdeervetarifuygulanr.
164

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kolonlar BoyunaDonat
Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk
YapsalAnaliz
TamaGc
Kullanlabilirlik
Detaylandrma

165

BoyunaDonat
MinimumDonatapmin =8mm
MinimumDonatAlan
0.10NEd

As ,min fyd
0.002 A
c max

MaksimumDonatAlan
Bindirmeblgeleridnda:As,max =0.04Ac
Bindirmeblgelerinde:As,max =0.08Ac

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm

YapElemanlarnnDetaylandrlmas
Kolonlar EnineDonat
EnineDonat

Genel
TasarmEsaslar

Malzemeler
Dayankllk

Eninedonatnn(balantlar,halkalarveyafret)ap,6mmveyaen
bykboyunaubukapnndrttebirideerlerininbyk
olanndanazolmamaldr.Eninedorultudadonatolarakkullanlan
hasreliktekitellerinap5mmdenkkolmamaldr.
Kolonboyuncaeninedonataral,scl,tmax deeriniamamaldr.

YapsalAnaliz

scl ,t max

TamaGc

Enkkboyunaubukapnn20kat

Kolonenkesitininkkboyutu

400mm

min

Kullanlabilirlik

Detaylandrma

166

Kolonenkesitinin bykboyutunaeitmesafedhilinde,kiriveya
demeninaltndaveyastndekalanenkesitlerde veenbyk
boyunaubukapnn14mmdenbykolmashlindescl,tmax
deeri0.6faktrilearplarakazaltlmaldr.

Y.Do.Dr.Cenkstnda
stanbulTeknikniversitesi|MimarlkFakltesi|MimarlkBlm