You are on page 1of 38

J. K.

Rowling

BANIE
BARDA
BEEDLEA

Wstp

Banie barda Beedlea to zbir opowieci dla modych czarodziejw i czarownic.


Rodzice czytaj im je na dobranoc od wielu stuleci, wic trudno si dziwi, e banie
o skaczcym garnku czy o Fontannie Szczliwego Losu s uczniom Hogwartu znane rwnie
dobrze jak dzieciom mugoli bajki o Kopciuszku czy o picej Krlewnie. Banie Beedlea
maj wiele wsplnego z naszymi bajkami. Cnota jest w nich zwykle nagradzana,
a niegodziwo karana. Jest te jednak zasadnicza rnica. W bajkach mugolskich czary s
zazwyczaj rdem kopotw bohaterw za czarownica zatruwa jabko, eby sprowadzi na
krlewn stuletni sen, albo zamienia ksicia w obrzydliw ab. Natomiast bohaterowie Bani
barda Beedlea sami posuguj si czarami, co jednak wcale nie sprawia, e potrafi atwiej
od nas pokona napotkane w yciu przeszkody. Dlatego wiele pokole modych czarodziejw
i czarownic poznawao poprzez te banie wan, cho przykr prawd: magia moe sprawi
wiele dobrego, ale i wiele zego.
Inna rnica midzy baniami Beedlea a ich mugolskimi odpowiednikami polega na
tym, e bohaterki tych bani poszukuj rozwizania swoich problemw o wiele bardziej
aktywnie ni bohaterki naszych bajek. Asza, Altheda, Amata czy Czara Mara nie czekaj na
krlewicza, ktry przebudzi je ze stuletniego snu albo zwrci im zgubiony pantofelek, tylko
same borykaj si z przeciwnociami losu. Wyjtkiem jest praczka z bani Wochate serce
czarodzieja, ktra zachowuje si troch tak, jak krlewna z naszych bajek, ale warto zwrci
uwag na fakt, e ta ba nie koczy si tak dobrze znanym mugolskim dzieciom zdaniem:
I yli dugo i szczliwie.
Bard Beedle y w XV wieku, ale wikszo jego ycia pozostaje dla nas tajemnic.
Wiemy, e urodzi si w Yorkshire i e mia wyjtkowo bujn brod, jak wynika z jedynego
zachowanego do dzi drzeworytu z jego podobizn. Jeli te banie odzwierciedlaj prawdziwe
pogldy ich autora, darzy mugoli sympati, uwaajc, e cho nie grzesz rozumem, nie
zasuguj jednak na bezwarunkowe potpienie. Nie ufa te czarnej magii i wierzy, e jeli
w wiecie czarodziejw dochodzio do okropnych niegodziwoci, to wynikao to zwykle
z ulegania zbyt ludzkim skonnociom do okruciestwa, nieczuoci i pychy. Bohaterowie,
ktrzy triumfuj w jego baniach, nie s obdarzeni jak wyjtkow moc magiczn,
odznaczaj si natomiast szlachetnoci, zdrowym rozsdkiem i pomysowoci.

Bardzo podobne pogldy mia rwnie znany czarodziej naszych czasw, profesor Albus
Persiwal Wulfryk Brian Dumbledore, kawaler Orderu Merlina I klasy, dyrektor Szkoy Magii
i Czarodziejstwa

w Hogwarcie,

Najwysza

Szycha

Midzynarodowej

Konfederacji

Czarodziejw i Naczelny Mag Wizengamotu. Pomimo tego podobiestwa, odnalezienie


notatek profesora na temat Bani barda Beedlea w dokumentach przekazanych przez niego
w testamencie Archiwum Hogwartu byo nie lada niespodziank. Nigdy si nie dowiemy, czy
komentarze te pisa dla wasnej satysfakcji, czy z zamiarem ich przyszej publikacji, jestemy
jednak wdziczni pani profesor Minerwie McGonagall, obecnemu dyrektorowi Hogwartu, za
wspaniaomyln zgod na zamieszczenie ich w tej ksice jako przypisw do przekadu
bani dokonanego przez Hermion Granger. Mamy nadziej, e wnikliwe uwagi profesora
Dumbledorea,

zawierajce

odniesienia

do

historii

wiata

czarodziejw,

osobiste

wspomnienia i wyjanienia kluczowych znacze kadej bani, pomog nowym pokoleniom


modych czarodziejw i mugoli doceni t wyjtkow ksik. Wszyscy, ktrzy znali
osobicie profesora Dumbledorea, zgodz si, e z zadowoleniem udzieliby wsparcia
projektowi wydania tej ksiki, zwaszcza e dochd z jej sprzeday ma zasili konto
Childrens High Level Group organizacji dziaajcej na rzecz setek tysicy anonimowych
dzieci yjcych w domach dziecka i umoliwiajcej im odnalezienie nowych rodzin.
Chyba mam prawo doda jedn ma uwag do komentarzy profesora Dumbledorea.
Wiele wskazuje na to, e zostay ukoczone jakie osiemnacie miesicy przed tragicznymi
wydarzeniami, ktre miay miejsce na szczycie Wiey Astronomicznej w Hogwarcie. Kady,
kto zna histori niedawnej wojny czarodziejw (a wic i kady, kto przeczyta siedem tomw
opowieci o Harrym Potterze), bdzie wiadom, e profesor Dumbledore ujawnia w swoim
komentarzu nieco mniej, ni wie albo podejrzewa o ostatniej bani zamieszczonej w tym
zbiorze.
Wynika to chyba z przekonania, ktre wiele lat temu Albus Dumbledore wyrazi
w rozmowie ze swoim ulubionym i najsynniejszym uczniem:
Prawda to cudowna i straszliwa rzecz, wiec trzeba si z ni obchodzi ostronie.
Moemy si z profesorem Dumbledoreem zgadza lub nie, ale powinnimy doceni, e
pragn uchroni swoich przyszych czytelnikw przed pokusami, ktrym sam uleg, za co
zapaci tak straszn cen.
J. K. Rowling 2008

Nota do przypisw

Profesor Dumbledore pisa swoje komentarze dla czarodziejw, wic pozwoliam sobie
na uzupenienie ich krtkimi wyjanieniami dotyczcymi niektrych terminw i faktw, ktre
mog by mao czytelne dla mugoli.
JKR

Czarodziej i skaczcy garnek


y raz pewien dobry, yczliwy ludziom stary czarodziej, ktry uywa swojej mocy
magicznej mdrze i wspaniaomylnie dla dobra blinich. By przy tym tak skromny, e nie
ujawnia prawdziwego rda swojej mocy, ale udawa, e wszystkie jego eliksiry, zaklcia
i antidota wyskakuj z maego kocioka, ktry nazywa swoim garnkiem szczcia.
Zewszd przychodzili do niego ludzie ze swoimi kopotami, a on chtnie miesza chochl
w tym garnku i rozwizywa ich problemy.
Ten otaczany powszechn czci czarodziej doy sdziwego wieku i w kocu zmar,
pozostawiajc cay dobytek swojemu jedynemu synowi. Niestety, w syn bardzo rni si od
ojca. Uwaa, e ci, ktrzy nie potrafi uprawia czarw, s istotami bezwartociowymi,
i czsto wyrzuca ojcu, e trwoni sw magiczn moc, pomagajc mieszkajcym w pobliu
mugolom.
Po mierci ojca syn w znalaz w starym garnku ma paczuszk oznaczon jego
imieniem. Otworzy j, majc nadziej, e znajdzie w niej zoto, ale znalaz tylko stary
bambosz, o wiele na niego za may i w dodatku bez pary. W bamboszu by kawaek
pergaminu ze sowami: Z gbok nadziej, synu, e nigdy nie bdziesz musia go uy.
Syn przekl siarczycie osabiony wiekiem rozum swego ojca i wrzuci z powrotem
bambosz do kocioka, postanawiajc uywa go odtd jako kuba na mieci.
Tej samej nocy do jego drzwi zapukaa pewna wieniaczka.
Wielmony panie, moj wnuczk obsypao brodawkami! wyjczaa. Wasz ojciec,
panie, miesza w takim starym garnku i dawa na to specjalny wywar do okadw...
Id precz! rykn syn czarodzieja. Co mnie obchodz brodawki twojej gupiej
wnuczki?
I zatrzasn staruszce drzwi przed nosem. Gdy tylko to uczyni, z kuchni dobieg go jaki
haas. Zapali rdk, otworzy drzwi do kuchni i tam, ku swojemu zdumieniu, ujrza stary
kocioek ojca, ale jaki zmieniony, bo z jego dna wyrosa mosina nka, na ktrej skaka po
kamiennych pytach posadzki, robic straszliwy haas. Podszed do niego, wielce zadziwiony,
ale natychmiast odskoczy, bo ujrza, e ca powierzchni kocioka pokrywaj brodawki.
Obrzydlistwo! zawoa i sprbowa najpierw zaklcia powodujcego znikanie, potem
zaklcia oczyszczajcego, a w kocu zaklcia odsyajcego.

adne zaklcie nie dziaao! Co wicej, obsypany brodawkami garnek zacz go ciga,
podskakujc z haasem po drewnianych schodach wiodcych do sypialni.
Tej nocy czarodziej nie zmruy oka, bo bezczelny garnek omota okropnie tu przy jego
ku przez ca noc, a rano natychmiast pody za nim do kuchni, gdzie dalej podskakiwa
tu przy stole na swojej mosinej nce. BANG, KLANG, BANG, BANG-BANG,
KLANG-KLANG!...
Zanim czarodziej zdy zasi do porannej owsianki, znowu rozlego si pukanie do
drzwi.
W progu sta jaki staruszek.
Wielmony panie, idzie o mojego starego osa wyjani. Gdziesik zagin albo go
ukradli, nie wiem, ale bez niego nie zawioz towarw na targ i wieczorem moja rodzina
bdzie godna.
A ja jestem godny teraz! rykn czarodziej i zatrzasn staruszkowi drzwi przed
nosem.
KLANG, BANG, KLANG, wystukiwa wawo garnek, podskakujc na mosinej nce,
ale teraz do owego haasu doczy si ryk osa i donone jki wygodniaych ludzi,
dobiegajce z czeluci garnka.
Silencio! wrzasn czarodziej, ale zaklcie nie podziaao.
Nic nie dziaao, nic nie potrafio uciszy obsypanego brodawkami garnka, ktry skaka
wok czarodzieja, stukajc, podzwaniajc, ryczc, jczc i nie odstpujc go przez cay
dzie.
Tego wieczoru po raz trzeci rozlego si pukanie do drzwi. Na progu staa moda kobieta,
zanoszc si paczem.
Moja dziecina jest bardzo chora wyjczaa przez zy. Pomoesz nam, wielmony
panie? Wasz ojciec, panie, mwi, ebym przysza, jak bd miaa kopoty...
Ale czarodziej bez sowa zatrzasn jej drzwi przed nosem.
I natychmiast dokuczliwy garnek wypeni si po brzegi son wod, wylewajc na
podog zy, a przy tym nadal podskakiwa, rycza i jcza, i coraz to nowe brodawki
wyrastay na nim jak grzybki po deszczu.
Przez reszt tygodnia do drzwi domu czarodzieja nie zastuka ju aden wieniak ani
wieniaczka, ale garnek nieustannie informowa go o nowych chorobach i nieszczciach. Ju
nie tylko rycza i jcza, nie tylko podskakiwa i wylewa gorzkie zy, nie tylko zakwita coraz
to nowymi obrzydliwymi brodawkami, ale krztusi si i beka, paka aonie jak niemowl,
szczeka jak pies, a co gorsza, wymiotowa zgniym serem, skwaniaym mlekiem i mas

wygodniaych limakw.
Czarodziej nie mg spa ani je, drczony przez garnek, ktrego nie sposb byo si
pozby ani go uciszy.
W kocu nie mg ju tego znie.
No dobra, dawajcie mi tu wszystkie swoje kopoty, choroby i nieszczcia! wrzasn,
wyskakujc w nocy z domu i biegnc drog wiodc do wioski, z garnkiem wytrwale
skaczcym obok niego. Dalej! Zaraz was wylecz, ukoj i ponaprawiam wasze ycie! Mam
kocioek mojego ojca i dogodz wszystkim!
I pobieg uliczk wioski, miotajc zaklcia we wszystkie strony.
W jednym domu poznikay wszystkie brodawki, ktrymi obsypana bya pogrona we
nie dziewczynka; do stajni innego domostwa zosta przywoany z wrzosowiska stary osio;
w jeszcze innym domu chore niemowl obudzio si zdrowe i rumiane. Z kadego domu
czarodziej przegania choroby i nieszczcia, a skaczcy garnek stopniowo cich, a w kocu
przesta jcze i wymiotowa obrzydlistwami, i zalni czystym mosidzem, uspokojony
i milczcy.
No i co, panie Garnku? zapyta czarodziej, drc z wysiku, kiedy soce zaczo ju
wschodzi.
Garnek bez sowa wyplu z siebie bambosz i pozwoli woy go sobie na nk. Razem
ruszyli w drog do domu czarodzieja, ale teraz nie byo ju sycha stukotu mosinej nki,
obutej w mikki filcowy pantofel. I od tego czasu czarodziej pomaga wieniakom, jak
niegdy czyni to jego ojciec, lkajc si, by garnek nie zrzuci bambosza i znowu nie zacz
podskakiwa i haasowa.

Komentarz Albusa Dumbledorea do bani


Czarodziej i skaczcy garnek
Dobrotliwy stary czarodziej postanawia obudzi sumienie swojego nieczuego syna,
dajc mu odczu gorycz ludzkiego nieszczcia. Lekcja okazuje si skuteczna i mody
czarodziej zaczyna uywa swojej magicznej mocy do pomagania mieszkajcym w pobliskiej
wiosce mugolom. Jeli kto uzna, e to tylko podnoszca na duchu bajeczka, to okae si
naiwnym gupcem. Promugolska bajka ukazujca uwielbiajcego mugoli ojca, ktry jest
potniejszym czarodziejem od swojego gardzcego mugolami syna? Nie do wiary, e cho
jedna kopia oryginalnej wersji tej bani uratowaa si przed pomieniami, ktre tak czsto
trawiy podobne manuskrypty!
Beedle odstawa od swoich czasw, wzywajc do braterskich stosunkw z mugolami. Od
pocztkw XV wieku w caej Europie narastaa fala przeladowa czarownic. Wielu
czarodziejw czuo, e wyleczenie za pomoc zaklcia chorego prosiaka, nalecego do
mieszkajcego po ssiedzku mugola, moe ich zaprowadzi na stos1. Dlatego coraz czciej
woali: Niech mugole radz sobie bez nas! i coraz bardziej oddalali si od swoich
pozbawionych magicznych mocy braci, co znalazo w kocu swj ostateczny wyraz
w uchwaleniu przez Midzynarodow Konfederacj Czarodziejw w 1689 roku Zasad
Tajnoci i ukryciu si spoecznoci czarodziejskiej przed mugolami.
Trudno byo jednak pozbawi dzieci tak poruszajcych ich wyobrani bani jak ta
o skaczcym garnku, zdecydowano si wic na osabienie jej promugolskiej wymowy.
W poowie XVI wieku krya ju inna wersja tej bani, w ktrej skaczcy garnek chroni
niewinnego czarodzieja przed mugolami wymachujcymi pochodniami i widami, odpdzajc
ich od jego domu, cigajc i po kolei poykajc. Kiedy garnek pokn ju wikszo ssiadw
czarodzieja, reszta przyrzeka mu, e odtd bdzie mg y w spokoju i uprawia czary. Ujty
tym czarodziej kae garnkowi zwymiotowa poknite w caoci ofiary, co te garnek czyni,
1

To prawda, e obdarzeni autentyczn magiczn moc czarodzieje i czarownice potrafili na og unikn

stosu, katowskiego pieka lub stryczka (por. moje uwagi na temat Lisette de Lapin w komentarzu do bani
Czara Mara i jej gdaczcy pieniek), ale do pewnej liczby mordw jednak doszo. Sir Nicholas de MimsyPorpington (za ycia czarodziej na krlewskim dworze, po mierci duch Wiey Gryffindoru) zosta pozbawiony
rdki, zanim zamknito go w lochu, i nie by w stanie skorzysta ze swojej magicznej mocy, by unikn
egzekucji. Gino te wielu modych czonkw rodzin czarodziejskich, bo modzi jak to modzi, nie zawsze
potrafili skutecznie z magii korzysta i stawali si atwym celem mugolskich owcw czarownic.

cho ocaleni w ten sposb mugole wychodz z tej opresji nieco wymici i poamani. Do dzi
w wielu czarodziejskich rodzinach (na og nastawionych wrogo do mugoli) opowiada si
dzieciom wanie t zmienion wersj bani, wic s bardzo zaskoczone, jeli natrafi gdzie
na wersj oryginaln.
Wyranie promugolski mora nie by jednak jedynym powodem, dla ktrego oryginalna
wersja bani Czarodziej i skaczcy garnek wzbudzaa tak niech. W miar sroenia si
coraz bardziej okrutnych przeladowa, rodziny czarodziejw zaczy prowadzi podwjne
ycie, wykorzystujc magi do ochrony przed owcami czarownic. W XVII wieku kady, kto
brata si z mugolami, stawa si podejrzany, a czsto bywa po prostu wykluczany ze
spoecznoci czarodziejw. Prcz wielu obelg, na jakie by naraony (z tego wanie okresu
pochodz takie epitety, jak botoryj, ajnojad i szlamoliz), dominowao przekonanie, e
tacy czarodzieje maj lich magiczn moc, ktr w dodatku nie potrafi si skutecznie
posugiwa.
Wpywowi czarodzieje tamtych czasw, tacy jak Brutus Malfoy, wydawca Walczcego
Maga, wyranie antymugolskiego periodyku podziemnego, utrwalali stereotyp, zgodnie
z ktrym sympatyk mugoli to prawie charak2. W 1675 roku Brutus pisa:
Niechaj bdzie wiadome wszem wobec: czarodziej, ktren znajduje upodobanie
w mugolskiej kompanii, niechybnie odznacza si lichym rozumem, a sabo jego
magicznej mocy, jeli w ogle tak zarzdza, godna jest poaowania. Taki moe
czu si kim lepszym tylko w mugolskim chlewie.
Nie masz pewniejszej oznaki lichoci magicznej mocy nad sabo wobec tych,
ktrzy nie s i nigdy nie bd ni obdarzeni.
Do wykorzenienia tego przesdu przyczyni si niewtpliwie fakt, e niektrzy wielcy,
synni w caym wiecie czarodzieje3 byli wielkimi sympatykami mugoli.
Przejdmy do jeszcze jednego zarzutu wobec bani Czarodziej i skaczcy garnek, ktry
i dzisiaj bywa powtarzany w pewnych krgach. By moe najwyraniej sformuowaa go
Beatrix Bloxam (1794-1910), autorka osawionych Opowieci spod muchomora. Pani Bloxam
uwaaa, e Banie barda Beedlea s dla dzieci szkodliwe z powodu ich niezdrowego
2

Charak to kto urodzony w czarodziejskiej rodzinie, ale niemajcy magicznej mocy. Takie przypadki s

bardzo rzadkie; o wiele czciej spotyka si czarodziejw i czarownice urodzone w rodzinach mugolskich
JKR.
3

Tacy jak ja.

skupiania si na takich okropnociach, jak mier, choroba, wymioty, rozlew krwi,


obrzydliwe uszkodzenia cielesne, niegodziwe czary i wynaturzone charaktery. I zabraa si
ochoczo do pracy, przerabiajc wiele starych bajek, w tym rwnie kilka bani Beedlea,
zgodnie ze swoimi ideaami, ktre uja w takich sowach: Trzeba wypeni nieskaone
umysy naszych milusiskich zdrowymi, szczliwymi mylami, chronic ich sodkie
dziecice sny przed okropnymi koszmarami i pielgnujc przeczysty kwiat ich niewinnoci.
A oto zakoczenie jej sodkiej i przeczystej przerbki Czarodzieja i skaczcego garnka:
Wwczas may zoty garnuszek zataczy z uciechy hop-hopla-hop! na
swojej rowej nce. Wilu Siusialik uzdrowi wszystkie laleczki! Ju nie bd ich
bolay brzuszki! Garnuszek by tak szczliwy, e wypeni si pysznymi
sodyczami dla Wilusia Siusialika i jego laleczek!
Ale nie zapomnijcie dobrze wyczyci swoich licznych zbkw! zawoa
garnuszek.
A Wilu Siusialik przytuli mocno garnuszek, wycaowa jego zoty brzuszek
i przyrzek mu, e odtd bdzie zawsze pomaga laleczkom i ju nigdy nie stanie
si starym gburowatym zrzd.
Bajka pani Bloxam nieodmiennie wywouje tak sam reakcj u kolejnych pokole dzieci
czarodziejw: spontaniczne wymioty, po ktrych nastpuje kategoryczne danie, by rodzice
natychmiast wzili ksik i stukli j na miazg.

Fontanna Szczliwego Losu


Na szczycie wzgrza w zaczarowanym ogrodzie, otoczona wysokim murem i chroniona
potnymi zaklciami, tryskaa Fontanna Szczliwego Losu.
Raz do roku, midzy wschodem i zachodem soca najduszego dnia, zaklcia traciy
swoj moc, a w murze otwieraa si szczelina, by wpuci do zaczarowanego ogrodu tylko
jednego nieszcznika, ktrego odtd mona byo nazywa nie lada szczliwcem, bo mg
si skpa w wodach fontanny i zapewni sobie szczliwy los na reszt ycia.
W przeddzie owego dnia wdroway tam z caego kraju setki ludzi, by stan u stp
muru przed zachodem soca. Mczyni i kobiety, bogacze i biedacy, modzi i starzy,
obdarzeni magiczn moc i jej pozbawieni wszyscy gromadzili si tam w zapadajcym
mroku, a kady ywi nadziej, e to jemu przypadnie w udziale wejcie do zaczarowanego
ogrodu o wicie nastpnego dnia.
I zdarzyo si, e w noc poprzedzajc w wit spotkay si tam trzy czarownice, kada
obarczona nieszczciem, majc nadziej, e cudowna woda fontanny na zawsze je od ciaru
tych nieszcz uwolni. Czekajc na wzejcie soca, opowiaday sobie o swoich
utrapieniach.
Pierwsza, o imieniu Asza, cierpiaa na chorob, ktrej nie potrafi wyleczy aden
uzdrawiacz. Miaa nadziej, e dokonaj tego wody fontanny, obdarzajc j dugim
i szczliwym yciem.
Drug, o imieniu Altheda, zy czarnoksinik obrabowa z domu, majtku i rdki.
Miaa nadziej, e wody fontanny przywrc jej magiczn moc i wybawi z ndzy.
Trzecia, o imieniu Amata, zostaa porzucona przez mczyzn, ktrego bardzo kochaa,
co zamao jej serce. Miaa nadziej, e wody fontanny uwolni j od rozpaczy i tsknoty.
Kiedy trzy czarownice wysuchay swoich aosnych opowieci, uznay, e jeli to przed
ktr z nich otworzy swoje wrota zaczarowany ogrd, sprbuj razem wej do rodka
i dotrze do cudownych wd fontanny.
I oto na niebie rozbys pierwszy promie soca, a w murze otworzya si szczelina.
Tum zafalowa i napar do przodu, a kady wykrzykiwa wniebogosy, e to jemu naley si
bogosawiestwo szczliwego losu. Przez szczelin wysuny si jak we zaczarowane
pncza, przelizny si przez tum i owiny wok pierwszej czarownicy, Aszy. Szybko

chwycia za nadgarstek drug czarownic, Althed, a ta zapaa mocno szat trzeciej


czarownicy, Amaty.
A rozwiana szata Amaty zaczepia si o zbroj pospnego rycerza, ktry siedzia na
wychudzonym koniu...
Pncza wcigny trzy czarownice przez szczelin w murze razem z rycerzem, ktry
spad z sioda swojego wierzchowca.
Rzekie powietrze poranka wypeni ryk zawiedzionego tumu, a potem zapada gucha
cisza, gdy mur ogrodu zawar ponownie swe podwoje.
Asza i Altheda byy wcieke na Amat, ktra przypadkowo pocigna za sob rycerza.
Przecie tylko jedna osoba moe wykpa si w fontannie! Ju midzy nami trzema
wybr byby trudny, a teraz jest nas czworo!
Baron Pechowiec, jak nazywano rycerza w jego stronach, spostrzeg, e ma do czynienia
z czarownicami, a nie bdc czarodziejem i nie majc zbyt wielkiej wprawy w walce na kopie
lub miecze, uzna, e powinien si wycofa, co te natychmiast gono oznajmi.
Na to z kolei obruszya si Amata.
Nie bd tchrzem! zgromia go. Dobd miecza, rycerzu, i pom nam dotrze do
celu!
Tak wic trzy czarownice i pechowy rycerz ruszyli przez zaczarowany ogrd, w ktrym
po obu stronach zalanych socem cieek krzewiy si bujnie rzadkie odmiany zi, owocw
i kwiatw. Bez przeszkd dotarli do stp wzgrza, na ktrego szczycie tryskaa Fontanna
Szczliwego Losu.
Tu jednak czekaa ich przykra niespodzianka. Wok wzgrza owinita bya olbrzymia
Glista, biaa, rozdta i lepa. Kiedy si zbliyli, uniosa ku nim plugawy eb i oznajmia:
Zapa mi smakiem twojego blu.
Baron Pechowiec doby miecza i natar na besti, ale klinga pka przy pierwszym
uderzeniu. Potem Altheda zacza ciska w Glist kamieniami, a Asza i Amata wycigny
rdki, miotajc w ni najrniejszymi zaklciami, lecz moc ich rdek okazaa si rwnie
mao skuteczna jak kamienie Althedy i stal rycerza. Glista nie chciaa ich przepuci.
Soce wznosio si coraz wyej i wyej, a zrozpaczona Asza zacza paka.
I oto Glista przysuna swj ohydny eb do jej twarzy i spia zy spywajce Aszy po
policzkach, a zaspokoiwszy pragnienie, odpeza i znikna w jamie pord trawy.
Trzy czarownice i rycerz zaczli si wspina na wzgrze, pewni, e dotr do fontanny,

zanim nastanie poudnie.


W poowie zbocza spotkaa ich jednak druga przykra niespodzianka. W ziemi wyryte
byy nastpujce sowa:
Zapa mi owocem swojej pracy.
Baron Pechowiec wyj jedyn monet, ktr posiada, i pooy na trawiastym zboczu,
ale moneta potoczya si w d i przepada. Ruszyli dalej w gr, ale cho mijay godziny, nie
zbliyli si ani na krok do szczytu, a tajemniczy napis wci by przed nimi.
Soce mino najwyszy punkt swojej wdrwki po niebie i zaczo powoli opada ku
dalekiemu widnokrgowi. Altheda, ktra wyprzedzaa ich w tej mozolnej wspinaczce, nie
przestawaa nawoywa, by nie szczdzili si, cho sama nie zbliya si do szczytu nawet
o krok.
Odwagi, przyjaciele, nie poddawajcie si! zawoaa, ocierajc pot z czoa.
Kiedy krople jej potu zalniy na ziemi, napis nagle znikn. Stwierdzili, e teraz kady
krok znowu zblia ich do celu.
Uradowani z pokonania drugiej przeszkody ruszyli ochoczo w gr, a wreszcie
dostrzegli z oddali fontann poyskujc jak kryszta pord kwiatw i drzew.
Zanim jednak do niej dotarli, drog zagrodzi im strumie biegncy wok szczytu
wzgrza. Wda w nim bya tak czysta, e z atwoci odczytali napis na gadkim kamieniu
spoczywajcym na dnie:
Zapa mi skarbem swojej przeszoci.
Baron Pechowiec prbowa przepyn strumie na swojej tarczy, ale ta natychmiast
zatona. Trzy czarownice wycigny go z wody, po czym prboway przeskoczy przez
strumie, ale kada musiaa uzna, e to niemoliwe.
A tymczasem soce coraz bardziej zniao si do widnokrgu.
Zaczy wic roztrzsa znaczenie owego napisu na kamieniu i Amata pierwsza poja,
o co chodzi. Za pomoc rdki wydobya z pamici wszystkie wspomnienia szczliwych
chwil spdzonych ze swoim utraconym kochankiem i wrzucia je do strumienia. Wartki nurt
porwa je natychmiast, a przejcie przez strumie okazao si teraz dziecinnie proste.
I oto w promieniach zachodzcego soca poyskiway przed nimi wody fontanny
tryskajcej pord zi i kwiatw tak piknych, jakich jeszcze nigdy adne z nich nie

widziao. Niebo pokraniao, nadszed czas, by postanowi, kto skpie si w zaczarowanych


wodach.
Zanim jednak zdyli dokona wyboru, wta Asza pada bez zmysw na ziemi.
Wyczerpana wspinaczk na wzgrze bya ju bliska mierci.
W szlachetnym porywie chcieli j zanie do fontanny, ale pogrona w agonii Asza
bagaa, by jej nie dotykali.
Wwczas Altheda zacza popiesznie zrywa zioa, ktre uznaa za najbardziej w tym
przypadku skuteczne, wymieszaa je z wod w manierce barona Pechowca i wlaa eliksir
w usta Aszy.
Gdy Asza przekna eliksir, natychmiast powstaa. Co wicej, zniky wszystkie objawy
choroby, ktra przywioda j do zaczarowanego ogrodu.
Jestem uzdrowiona! krzykna. Nie potrzebuj ju fontanny, niech w jej wodach
wykpie si Altheda!
Ale Altheda bya zajta zbieraniem zi do fartucha.
Skoro potrafi uleczy t chorob, szybko stan si bogata! Niech si wykpie Amata!
Baron Pechowiec skoni si i wskaza fontann Amacie, ale ona potrzsna gow.
Strumie spuka z niej cay al do utraconego kochanka. Nagle zrozumiaa, e by
okrutnikiem i obudnikiem i e tracc go, tylko na tym zyskaa.
Szlachetny panie, to ty musisz si wykpa w wodach fontanny w nagrod za twoj
rycersko!
Tak wic rycerz wstpi do sadzawki w ostatnich promieniach zachodzcego soca
i wykpa si w wodach Fontanny Szczliwego Losu, zdumiony, e to wanie na niego,
takiego pechowca, pad wybr, cho przed murami zaczarowanego ogrodu zgromadziy si
setki ludzi.
Kiedy soce znikno za widnokrgiem, baron Pechowiec wyszed spod fontanny,
promieniejc radoci i dum, po czym rzuci si do stp Amaty, ktra bya najszlachetniejsz
i najpikniejsz dziewczyn, jak kiedykolwiek spotka. Zarumieniony ze szczcia poprosi
j o rk i serce, a Amata, rwnie jak on szczliwa, uwiadomia sobie, e oto znalaza
mczyzn godnego jej mioci.
Trzy czarownice i rycerz zeszli ze wzgrza rami w rami i odtd wszyscy czworo yli
dugo i szczliwie, a adne z nich nawet nie podejrzewao, e wody Fontanny Szczliwego
Losu wcale nie byy zaczarowane.

Komentarz Albusa Dumbledorea do bani


Fontanna Szczliwego Losu
Fontanna Szczliwego Losu cieszy si od dawna wielk popularnoci w wiecie
czarodziejw. Bya nawet prba wystawienia jej podczas uroczystoci Boego Narodzenia
w Hogwarcie.
wczesny nauczyciel zielarstwa, profesor Herbert Beery4, wielki entuzjasta przedstawie
amatorskich, zaproponowa swoj adaptacj tej ulubionej przez dzieci bani i pokazanie jej
podczas Balu Boonarodzeniowego. Byem wwczas modym nauczycielem transmutacji
i Herbert uczyni mnie odpowiedzialnym za efekty specjalne. Wywizaem si z tego
sumiennie, tworzc na uytek spektaklu w peni dziaajc Fontann Szczliwego Losu
i miniaturowe poronite traw wzgrze, ktre zapadao si powoli pod scen w miar
wspinaczki czworga bohaterw na jego szczyt.
Niech mi bdzie wolno stwierdzi bez nagannej prnoci, e zarwno moja fontanna,
jak i wzgrze cakiem niele odegray swoj rol. Niestety, nie mona tego powiedzie
o reszcie obsady (o groteskowej olbrzymiej Glicie, ktr dostarczy profesor Silwanus
Kettleburn, nauczyciel opieki nad magicznymi zwierztami, bdzie jeszcze mowa),
a zwaszcza o aktorach. Profesor Beery jako reyser nie mia zielonego pojcia
o emocjonalnych komplikacjach, do jakich doszo tu pod jego nosem. Nie wiedzia, e
uczennica odgrywajca rol Amaty bya dziewczyn ucznia grajcego barona Pechowca, ale
w zwizek rozpad si na godzin przed podniesieniem kurtyny, kiedy Pechowiec
rozgorza nieposkromionym afektem do Aszy.
Wystarczy powiedzie, e w naszej pantomimie czwrka bohaterw nigdy nie dotara na
szczyt wzgrza. Zaledwie podniosa si kurtyna, gdy Glista w rzeczywistoci popieek5
powikszony przez profesora Kettleburna do gigantycznych rozmiarw za pomoc zaklcia
rozdymajcego eksplodowaa w chmurze iskier i pyu, wypeniajc Wielk Sal dymem
i fragmentami dekoracji. Od olbrzymich, rozarzonych do czerwonoci jaj, ktre popieek
4

Profesor Beery opuci pniej Hogwart i zosta wykadowc w Czarodziejskiej Akademii Teatralnej.

Kiedy go tam odwiedziem, wyzna mi, e odczuwa siln niech do reyserowania tej bani, gdy uwaa, i
przynosi pecha.
5

Opis tego dziwnego zwierzcia mona znale w ksice Fantastyczne zwierzta i jak je znale. Popieka

nie wolno pod adnym pozorem wprowadza do pomieszczenia, ktrego ciany wyoone s boazeri,
a rzucanie na niego zaklcia rozdymajcego trzeba uzna za przejaw wyjtkowej nieodpowiedzialnoci.

zoy u stp mojego wzgrza, zajy si klepki podogi na scenie. Amata i Asza zaczy
ze sob walczy, nie baczc, e profesor Beery znalaz si w krzyowym ogniu ich zakl.
Trzeba byo zarzdzi ewakuacj sali, bo szalejca pooga zagraaa ju wszystkim. Tej nocy
wszystkie ka w skrzydle szpitalnym byy zajte. Gryzcy swd utrzymywa si w Wielkiej
Sali przez kilka dobrych miesicy, jeszcze duej trwao przywracanie gowie profesora
Beeryego normalnych proporcji, a profesor Kettleburn zosta zawieszony w wykonywaniu
swoich obowizkw6. Dyrektor Armando Dippet wyda bezterminowy zakaz wystawiania
pantomim, co stao si chlubn tradycj Hogwartu a do dzi.
Bez wzgldu na nasz spektakularn porak artystyczn, Fontanna Szczliwego Losu
pozostaje nadal chyba najbardziej popularn z bani Beedlea, cho podobnie jak Czarodziej
i skaczcy garnek ma swoich przeciwnikw. Niejeden rodzic da usunicia jej z biblioteki
Hogwartu, a warto tu wymieni choby potomka Brutusa Malfoya i byego czonka Rady
Nadzorczej Hogwartu, Lucjusza Malfoya. Pan Malfoy tak uzasadnia swoje danie:
Dla jakiegokolwiek utworu, ktry opisuje parzenie si czarodziejw
z mugolkami bd mugoli z czarownicami, nie ma miejsca na pkach biblioteki
Hogwartu. Nie ycz sobie, by mj syn by naraony na skalanie czystoci swojej
krwi lektur dzie, ktre promuj maestwa mieszane.
Moj odmow usunicia tej ksiki z biblioteki popara wikszo czonkw Rady
Nadzorczej. W licie do Lucjusza Malfoya tak uzasadniaem swoj decyzj:
Tak zwane rody czystej krwi chepi si swoj rzekom czystoci, cho
w rzeczywistoci
czarodziejw

ukrywaj

mugolskiego

obecno

w swoim

pochodzenia,

rodowodzie

posugujc

si

mugoli

albo

faszerstwami,

niedomwieniami lub ordynarnymi kamstwami. Nastpnie prbuj zarazi swoj


hipokryzj reszt spoecznoci czarodziejw, dajc zakazu lektury dzie
ukazujcych fakty, ktrym zaprzeczaj. Nie ma czarownic albo czarodziejw,
6

Jako nauczyciel opieki nad fantastycznymi zwierztami profesor Keetleburn by zawieszany szedziesit

dwa razy. Jego stosunki z moim poprzednikiem w Hogwarcie, profesorem Dippetem, zawsze byy napite.
Profesor Dippet uwaa go za osob co najmniej lekkomyln. Kiedy ja zostaem dyrektorem Hogwartu,
profesor Kettleburn wyranie si ustatkowa, cho nie brakowao takich, ktrzy ze zjadliwym cynizmem
twierdzili, e trudno spodziewa si jakich wyskokw po osobie pozbawionej wikszoci czonkw.

w ktrych nie pynie cho czstka mugolskiej krwi, wic danie usunicia
z biblioteki Hogwartu dzie na ten temat uwaam za nielogiczne i niemoralne.
Reakcj na moj odpowied byo kilka kolejnych listw pana Lucjusza Malfoya, ale
poniewa zawieray one gwnie obelywe uwagi na temat stanu mojego umysu, mojego
pochodzenia i mojej czystoci osobistej, ich warto poznawcza jest tak mierna, e rezygnuj
z odnoszenia si do nich w tym komentarzu.
Ta wymiana korespondencji staa si pocztkiem dugiej kampanii, w ktrej pan Malfoy
stara si za wszelk cen doprowadzi do usunicia mnie ze stanowiska dyrektora Hogwartu.
Ja ze swojej strony robiem wszystko, co w mojej mocy, by pan Malfoy przesta by
ulubionym miercioerc Lorda Voldemorta.

Wochate serce czarodzieja


By raz pewien przystojny, bogaty i utalentowany czarodziej, ktry doszed do wniosku,
e jego przyjaciele gupiej, kiedy si zakochaj. Trac apetyt, stroj si cudacznie,
podskakuj, a nawet wywijaj kozioki jednym sowem, pozbywaj si przyrodzonej im
godnoci. Mody czarodziej postanowi nigdy nie sta si ofiar takiej saboci. Wykorzysta
do tego swoj moc magiczn i wiele skomplikowanych zakl.
Niewiadoma tego rodzina czarodzieja namiewaa si z jego nienaturalnej obojtnoci
na kobiece wdziki.
Wszystko si zmieni mwili kiedy wreszcie wpadnie mu w oko jaka pikna
dziewczyna!
Nic jednak nie wskazywao na to, by do takiej zmiany rzeczywicie miao doj. Cho
wyniosy, tajemniczy modzieniec intrygowa wiele dziewczt, ktre sigay po najbardziej
wymylne sekrety uwodzenia, by go usidli, adnej si to nie udawao. Czarodziej pozostawa
obojtny na ich wdziki, chepic si w duchu z mdroci, ktra mu ow obojtno
zapewnia.
Mijay lata, a z nimi modo czarodzieja. Jego rwienicy zaczli si eni i podzi
dzieci.
Maj serca jak strczki szydzi z nich w duchu uskane przez te nienasycone,
wiecznie marudzce bachory!
I po raz kolejny pogratulowa sobie mdroci swojego wczeniejszego wyboru.
W kocu zmarli jego sdziwi rodzice. Nie opakiwa ich, przeciwnie, uzna to za
bogosawiestwo losu. Teraz zosta jedynym wodarzem ich majtku i zamieszka sam
w wielkim zamku, pord mnogiej suby speniajcej wszystkie jego zachcianki.
Czarodziej by przekonany, e wszyscy zazdroszcz mu jego bogosawionej, niczym
niezakconej samotnoci. Dlatego ogarn go gniew, ale i wielki smutek, gdy pewnego razu
podsucha rozmow dwch lokajw na swj temat.
Pierwszy sucy wyrazi wspczucie wobec ich pana, tak monego i bogatego, a jednak
nieobdarzonego niczyj mioci.
A nie zastanawia ci, dlaczego czowiek posiadajcy tyle zota i okazay zamek nie jest
w stanie znale sobie ony? zapyta drugi lokaj, a w jego gosie wyranie pobrzmiewao

szyderstwo.
Te sowa byy dla czarodzieja niczym bolesny policzek wymierzony w jego dum.
Uzna, e musi natychmiast znale sobie on i e musi to by ona, jakiej nikt nie ma
i nigdy mie nie bdzie. Musi by najpikniejsza, musi budzi zazdro i podanie
w kadym mczynie, ktry na ni spojrzy, musi pochodzi z rodu czarodziejw czystej
krwi, tak aby ich potomstwo odziedziczyo wyjtkow magiczn moc, musi te co najmniej
dorwnywa mu bogactwem, bo nie wyobraa sobie, by zaoenie rodziny mogo
w jakikolwiek sposb narazi go na konieczno wyrzeczenia si wystawnego i wygodnego
ycia, do jakiego przywyk.
Znalezienie takiej ony mogo zaj czarodziejowi nawet pidziesit lat, zdarzyo si
jednak, e ju na drugi dzie po powziciu przez niego takiego postanowienia w bliskim
ssiedztwie pojawia si dziewczyna odpowiadajca wszystkim jego wymaganiom. Przybya
odwiedzi swoich krewnych.
Bya wyjtkowo utalentowan czarownic, miaa te olbrzymi majtek. Poraaa
piknoci i wdzikiem serca wszystkich mczyzn, ktrzy na ni spojrzeli wszystkich
prcz jednego. Serce czarodzieja pozostao obojtne. Uzna jednak, e takiej wanie ony
szuka, wic zacz stara si o jej rk.
Wszyscy, ktrzy zauwayli zmian w wygldzie i zachowaniu czarodzieja, byli tym
zdumieni i mwili dziewczynie, e udao si jej to, czego nie potrafiy przed ni dokona setki
dziewczt.
Pikn dziewczyn czarodziej w fascynowa i zarazem odpycha. Wyczuwaa chd pod
jego pochlebstwami i umizgami, nigdy te nie spotkaa czowieka tak dziwnego i skrytego. Jej
krewni uwaali jednak, e byby to zwizek nadzwyczaj podany, a pragnc jak najszybciej
do niego doprowadzi, przyjli zaproszenie czarodzieja na wielk uczt wydan na cze
owej dziewczyny.
Bya to uczta godna krla. Na stole lnia zota i srebrna zastawa, podawano najlepsze
wina i najbardziej wykwintne potrawy. Minstrele przygrywali tsknie na lutniach o strunach
z jedwabiu, piewajc sodkie pieni o mioci, ktrej ich pan nigdy nie zazna. Dziewczyna
siedziaa na tronie obok czarodzieja, ktry szepta jej do ucha czue swka skradzione
poetom, nie majc pojcia o ich prawdziwym znaczeniu.
Dziewczyna suchaa go zdumiona, a w kocu powiedziaa:
Pikne to sowa, miy czarodzieju, i radowaaby mnie twoja ku mnie skonno,
gdybym tylko wiedziaa, e masz serce!
Czarodziej umiechn si i odpowiedzia, e moe atwo zaspokoi jej ciekawo

i umierzy obawy. Powsta, wycign do niej rk i poprosi, by za nim posza. Poprowadzi


j do lochu, gdzie trzyma swj najcenniejszy skarb.
Tutaj, w krysztaowej szkatuce, spoczywao bijce serce czarodzieja.
Dawno temu odczone od oczu, uszu i palcw, nigdy nie ulego czarowi pikna,
melodyjnego gosu i dotyku jedwabistej skry. Dziewczyn przerazi ten widok, bo serce byo
wyschnite, skurczone i pokryte dugimi czarnymi wosami.
Och, nieszczsny, ce uczyni! zawoaa. Bagam ci, w je z powrotem tam,
gdzie jego miejsce!
Widzc, e nie sposb odmwi jej baganiom, czarodziej wycign rdk, unis
wieczko krysztaowej szkatuki, otworzy swoj klatk piersiow i umieci wochate serce
w pustej jamie, ktr niegdy zajmowao.
Teraz zostae uzdrowiony i poznasz prawdziw mio! krzykna dziewczyna, po
czym go obja.
Dotyk jej gadkich, biaych ramion, tchnienie jej oddechu w jego uchu, wo jej cikich,
zotych wosw wszystko to przeszyo przebudzone serce strzaami niezrozumiaej emocji.
Podczas dugiego uwizienia w ciemnym lochu stao si bowiem lepe i guche, odrtwiae
i zdziczae, podajc tego, co samolubne i przewrotne.
Tymczasem w wielkiej sali gocie zaniepokoili si tak dug nieobecnoci gospodarza
i piknej dziewczyny. Kiedy mijay godziny, a oni nie wracali, zaczto przeszukiwa cay
zamek.
W kocu odnaleziono ich w lochu, a by to zaiste straszny widok.
Dziewczyna leaa na pododze martwa, z rozcit piersi, a przy niej klcza czarodziej,
trzymajc w okrwawionej rce wielkie, gadkie, szkaratne serce, ktre liza i gadzi, lubujc
zamieni je na wasne.
W drugiej rce trzyma rdk, ktr prbowa wywabi ze swojej piersi skurczone,
wochate serce. Ono jednak byo silniejsze od niego i tkwio w jego rozwartej klatce
piersiowej, odmawiajc uwolnienia go spod swojej wadzy lub powrotu do krysztaowej
trumienki, w ktrej tak dugo byo uwizione.
I oto na oczach struchlaych ze zgrozy goci czarodziej odrzuci rdk i chwyci
srebrny sztylet. Woajc, i nigdy si nie zgodzi, by rzdzio nim jego wasne serce, wyci je
sobie z piersi.
Przez chwil klcza z wyrazem triumfu na twarzy, ciskajc po jednym sercu w kadej
doni, a potem pad na ciao dziewczyny i wyzion ducha.

Komentarz Albusa Dumbledorea do bani


Wochate serce czarodzieja
Jak widzielimy, pierwsze dwie banie Beedlea spotkay si z krytyczn ocen ze
wzgldu na propagowanie wspaniaomylnoci, tolerancji i mioci. Krytycyzm taki nie
dotkn bani Wochate serce czarodzieja, w ktrej przez te kilka stuleci odkd zostaa
napisana, nie prbowano dokonywa adnych zmian. Jej runiczna wersja, ktr poznaem,
prawie w niczym nie odbiegaa od tej, ktr usyszaem jako dziecko z ust mojej matki. Nie
sposb jednak nie dostrzec, e to najbardziej makabryczna z bani Beedlea, i wielu rodzicw
wzdraga si przed zapoznawaniem z ni swoich dzieci do czasu, gdy stan si na tyle
dojrzae, by nie mie nocnych koszmarw7.
Dlaczego wic ta przeraajca ba jednak przetrwaa w niezmienionej wersji przez cae
stulecia? Skaniam si do wniosku, e Wochate serce czarodzieja odwouje si do mrocznych
gbi naszej osobowoci, do najwikszej i najsabiej uwiadamianej przez nas tsknoty, jak
budzi w nas magia: pragnienia osignicia stanu niewraliwoci na wszelkie zranienia.
Pragnienie to jest oczywicie niemoliwe do spenienia, a ten, kto si udzi, i znajdzie na
to sposb, jest naiwnym gupcem. adnemu czowiekowi, bez wzgldu na to, czy jest
obdarzony magicznymi zdolnociami, czy nie, jeszcze nigdy nie udao si unikn jakiej
formy zranienia, fizycznego, umysowego czy emocjonalnego. Podatno na zranienie jest tak
zwizana z yciem ludzkim jak oddychanie. Jednak my, czarodzieje, jestemy szczeglnie
skonni ulega przekonaniu, e moemy nagina natur ludzkiej egzystencji do naszej woli.
Na przykad mody czarodziej8 z tej bani jest przekonany, e zakochanie si w kim miaoby
7

W dzienniku Beatrix Bloxam mona wyczyta, e nigdy nie odzyskaa spokoju wewntrznego po

wysuchaniu tej bani, opowiadanej przez ciotk starszym kuzynom. Zupenie przypadkowo moje uszko
znalazo si w pobliu dziurki od klucza. Wyobraam sobie, e musiaam by wprost sparaliowana ze strachu,
bo nieopatrznie wysuchaam tej bajki od pocztku do koca, a bya jeszcze bardziej odraajca ni niezdrowa
przygoda z miejscow wiedm i workiem zoliwych skaczcych cebulek, w ktr si wplta mj wuj Nobby.
Szok, jakiego doznaam, spowodowa, e byam bliska mierci, przez tydzie nie wychodziam z ka, a pniej
nabraam traumatycznego zwyczaju wdrowania co noc w letargu do owych drzwi i przystawiania ucha do
dziurki od klucza, a w kocu mj kochany papcio pooy temu kres, rzucajc co wieczr Zaklcie Czasowego
Przylepca na drzwi mojej sypialni. Trudno si dziwi, e Beatrix nie uznaa tej bani za godn przeczystych
uszek dziecicych i nie umiecia jej w swoich Opowieciach spod muchomora nawet w zmienionej wersji.
8

Hermiona Granger uya w swoim przekadzie z runw na angielski sowa warlock. To bardzo stare

sowo. Cho bywa uywane zamiennie z terminem wizard, czyli czarodziej, pocztkowo oznaczao kogo, kto

zgubny wpyw na jego poczucie bezpieczestwa i wygodne ycie, do jakiego przywyk.


Mio jest dla niego upokorzeniem, saboci, uszczupleniem emocjonalnych i materialnych
zasobw osoby ludzkiej.
Uprawiany z powodzeniem od wiekw handel napojami miosnymi dowodzi jednak, e
nasz czarodziej nie jest bynajmniej osamotniony w swoim deniu do zapanowania nad
nieprzewidywalnymi wybrykami mioci. Poszukiwanie prawdziwego eliksiru miosnego9
trwa do dzi, ale jak dotd nikomu nie udao si takiego napoju uwarzy, a najwybitniejsi
twrcy eliksirw wtpi, by byo to w ogle moliwe.
Bohater tej bani nie jest jednak wcale zainteresowany jakim surogatem mioci, ktry
mgby stworzy lub zniszczy wedug swojej woli. Pragnie pozosta na zawsze
zaszczepiony przeciw temu co uwaa za rodzaj choroby, i dlatego za pomoc jakiego
czarnoksiskiego zaklcia usuwa serce ze swojej piersi i trzyma je w krysztaowej trumience.
Oczywicie co takiego moe si zdarzy tylko w bajce.
Wielu autorw dostrzego podobiestwo midzy tym wtkiem bani a tworzeniem
horkruksa.
Cho bohater Beedlea nie szuka mierci, oddziela co, czego oddzieli nie mona serce
od reszty ciaa, a nie dusz od ciaa a czynic tak gwaci pierwsze z Fundamentalnych Praw
Magii ustalonych przez Adalberta Wafflinga:
Jeli zapragniesz manipulowa najgbszymi tajemnicami rdem ycia,
istot ludzkiej natury bd przygotowany na najbardziej nieprzewidywalne,
niezwykle grone konsekwencje.

jest biegy w magicznych sztukach walki. Tym mianem obdarzano rwnie czarodziejw, ktrzy dokonali
czynw wymagajcych wielkiego mstwa, podobnie jak u mugoli pasowano takich mczyzn na rycerzy.
Nadajc czarodziejowi z tej bani tytu warlocka, Beedle chcia wskaza, e musia on ju wczeniej na to
zasuy, czyli by biegy w magicznych sztukach walki. Dzisiaj brytyjscy czarodzieje uywaj terminu warlock
w dwch znaczeniach: dla opisania czarodzieja o wyjtkowo gronym wygldzie albo jako tytuu czarodzieja
niezwykle uzdolnionego i majcego wybitne osignicia. I tak, na przykad, sam Dumbledore nosi tytu Chief
Warlock of the Wizengamot. JKR. {Nie ma dobrego polskiego odpowiednika sowa warlock, wic tumacz by
zmuszony odda je sowem mag. AP}.
9

Hektor Dagworth-Granger, zaoyciel Nadzwyczajnego Towarzystwa Eliksirowarw, wyjania:

Utalentowany twrca eliksirw jest w stanie wzbudzi w kim niezwykle silne zauroczenie miosne, lecz
jeszcze nikomu nie udao si sprokurowa prawdziwie niezomnego, trwaego, bezwarunkowego przywizania
do drugiej osoby, jedynie godnego miana Mioci.

I rzeczywicie, pragnc by nadczowiekiem, ten nierozsdny modzieniec pozbawi si


czowieczestwa. Serce, ktre zamkn w lochu, powoli wyscho, skurczyo si i pokryo
wosami, co symbolizuje jego osunicie si do poziomu zwierzcia. Przemieni si w dzikie
zwierz, ktre bierze to, czego zapragnie, si, i postrada ycie, na prno prbujc odzyska
to, czego ju nigdy odzyska nie mg ludzkie serce.
Wyraenie mie wochate serce trci myszk, ale jest czasem uywane w jzyku
codziennym dla okrelenia czarodzieja lub czarownicy o nieczuym sercu. Moja ciotka
Honoria, ktra bya star pann, zawsze twierdzia, e zerwaa swoje zarczyny z pewnym
czarodziejem z Urzdu Niewaciwego Uycia Czarw, poniewa odkrya, e ma wochate
serce. (Krya jednak pogoska, e przyapaa go na pieszczeniu chorbotkw10, co byo dla
niej prawdziwym wstrzsem). Nie tak dawno na listy bestsellerw trafia ksika Wochate
serce: poradnik dla czarodziejw, ktrzy nie chc si angaowa uczuciowo11.

10

Chorbotek to rowe, poronite szczecin, podobne do grzyba stworzenie. Nie mam pojcia, dlaczego

kto mgby znajdowa przyjemno w pieszczeniu chorbotkw. Wicej informacji na temat tych niezwykych
stworze mona znale w dziele Fantastyczne zwierzta i jak je znale.
11

Nie naley myli tego dziea z ksik Wochaty pysk, ludzkie serce, zawierajcej poruszajcy opis

zmagania si autora z likantropi, czyli wilkoactwem.

Czara Mara i jej gdaczcy pieniek


Dawno temu w pewnym dalekim kraju y gupi krl, ktry postanowi, e tylko on
bdzie mia moc magiczn.
Rozkaza wic dowdcy swojej armii utworzy Brygad owcw Czarownic i wyposay
j w sfor krwioerczych czarnych psw. Nakaza te, by w kadej wiosce i w kadym
miecie jego pastwa odczytano nastpujce wezwanie: Krl poszukuje nauczyciela magii.
aden prawdziwy czarodziej ani adna prawdziwa czarownica nie odwayli si
odpowiedzie na to wezwanie, bo wszyscy ukrywali si przed Brygad owcw Czarownic.
Znalaz si jednak pewien sprytny szarlatan, niemajcy w sobie ani krzty mocy
magicznej, ktry zwietrzy w tym sposobno atwego wzbogacenia si i przyby do paacu
krlewskiego, oznajmiajc, e jest czarodziejem obdarzonym niezwyk moc. Zaprezentowa
kilka prostych sztuczek, co utwierdzio gupiego krla w przekonaniu, e przybysz jest
wybitnym czarodziejem, wic zosta natychmiast mianowany Naczelnym Wielkim
Czarownikiem i Osobistym Mistrzem Krlewskim.
Szarlatan zada od krla opasego worka zota, aby zakupi rdki i inne magiczne
akcesoria. Zada te kilkunastu wielkich rubinw, ktre miay by niezbdne do rzucania
zakl uzdrawiajcych, i paru srebrnych kielichw do przechowywania eliksirw. Gupi krl
speni jego dania, nie zadajc zbdnych pyta.
Szarlatan ukry owe drogocenne przedmioty w swoim domu i powrci na paacowe
bonia.
Nie wiedzia, e obserwowaa go pewna stara kobieta, ktra mieszkaa w szopie na skraju
paacowych boni. Miaa na imi Mara i bya praczk, dbajc o czysto, wonno i biel
krlewskiej pocieli. Zerkajc spoza schncych na socu przecierade, dostrzega, e
szarlatan zerwa dwie gazki z jednego z drzew w krlewskim parku i znikn w paacu.
Szarlatan wrczy jedn z gazek krlowi i zapewni go, e jest to rdka o niezwykej
mocy.
Bdzie jednak dziaa tylko wtedy doda gdy staniesz si jej wart.
Kadego ranka szarlatan i gupi krl wychodzili na paacowe bonia, gdzie wymachiwali
rdkami i wykrzykiwali rne zaklcia, ktre oszust wymyla na poczekaniu. By na tyle
sprytny, e co jaki czas zadziwia krla nowymi sztuczkami, utwierdzajc go w przekonaniu

o swoich wyjtkowych uzdolnieniach magicznych i o mocy rdek, ktre kosztoway tyle


zota.
Pewnego ranka, gdy szarlatan i gupi krl wymachiwali rdkami, podskakiwali
w kko i wypiewywali bzdurne rymowanki, do uszu krla dobiego gone rechotanie. To
praczka Mara obserwowaa ich przez okienko swojej szopy i zanosia si tak gromkim
miechem, e wreszcie nogi odmwiy jej posuszestwa i pada na podog, tarzajc si ze
miechu.
Musz chyba wyglda niezbyt godnie, skoro ta stara praczka tak si zamiewa na mj
widok! rzek ze zoci krl, po czym przesta podskakiwa i wymachiwa gazk. Mam
ju dosy tych nieustannych wicze! Magu, powiedz mi, kiedy bd mg rzuca prawdziwe
zaklcia na oczach moich poddanych?
Szarlatan prbowa udobrucha swojego ucznia, zapewniajc go, e ju wkrtce bdzie
potrafi dokonywa niezwykych magicznych wyczynw. Nie zdawa sobie jednak sprawy,
jak bolenie ugodzi krla rechot Mary.
Jutro rzek krl zaprosimy wszystkich dworzan, aby ich zadziwi moj magiczn
moc!
Szarlatan zrozumia, e nadszed czas, by zabra swoje skarby i ucieka, gdzie pieprz
ronie.
Niestety, wasza krlewska mo, to niemoliwe! Zapomniaem powiedzie waszej
krlewskiej moci, e jutro musz si uda w dalek podr...
Jeli opucisz paac bez mojej zgody, czarowniku, psy mojej Brygady owcw
Czarownic szybko ci wytropi i rozerw na kawaki! Jutro rano bdziesz mi towarzyszy,
gdy bd rzuca potne zaklcia na oczach moich dworzan, a jeli ktokolwiek parsknie
miechem, zostaniesz pozbawiony gowy!
Krl powrci popiesznie do paacu, pozostawiajc szarlatana drcego ze strachu.
Pomimo caego swojego sprytu poczu si zgubiony, bo nie mg uciec, a dobrze wiedzia, e
nie pomoe krlowi moc magiczn, ktrej aden z nich nie posiada.
Szukajc upustu dla swojego gniewu i strachu, podszed do domku praczki Mary.
Zajrzawszy przez okienko, zobaczy staruszk siedzc przy stole i polerujc rdk.
W kcie staa drewniana balia, w ktrej same si pray krlewskie przecierada.
Szarlatan natychmiast poj, e Mara jest prawdziw czarownic i e ta, ktra bya
sprawczyni jego kopotw, moe go rwnie z nich wycign.
Wiedmo! rykn. Drogo mnie kosztowa twj rechot! Jeli mi pomoesz nie
donios, e jeste czarownic, i to ci nie rozerw na strzpy krlewskie psy!

Stara Mara umiechna si i zapewnia, e zrobi wszystko, co w jej mocy, aby mu


pomc.
Szarlatan kaza jej ukry si w krzakach, kiedy krl bdzie dawa pokaz swych
magicznych zdolnoci na oczach caego dworu, i po cichu rzuca prawdziwe zaklcia zamiast
niego, oczywicie bez jego wiedzy. Mara zgodzia si, ale zadaa szarlatanowi jedno pytanie:
A jeli krl sprbuje rzuci zaklcie, ktrego Mara nie jest w stanie rzuci?
Szarlatan rozemia si drwico.
Twoja znajomo magii dorwnuje wyobrani tego gupca, a nawet j przewysza
zapewni czarownic i powrci do zamku dumny z wasnej przebiegoci.
Nastpnego ranka na paacowych boniach zgromadzili si ksita i baronowie z caego
krlestwa w towarzystwie swoich maonek. Krl, z szarlatanem u boku, wkroczy na
zbudowane specjalnie podium.
Najpierw sprawi, e zniknie kapelusz tej damy! zawoa, celujc rdk
w maonk jakiego barona.
Ukryta w krzakach Mara szybko wycelowaa swoj rdk w kapelusz owej damy,
ktry natychmiast znikn. Po boniach ponis si pomruk zdumienia zgromadzonego tumu,
a potem oklaski i wiwaty na cze uradowanego krla.
A teraz sprawi, e ten ko pofrunie! zawoa krl, wskazujc rdk na wasnego
wierzchowca.
Mara szybko wycelowaa rdk w rumaka, ktry wzbi si wysoko w powietrze.
Tum by jeszcze bardziej zdumiony i jeszcze goniejsze byy wiwaty na cze krlaczarodzieja.
A teraz... zacz krl, rozgldajc si w poszukiwaniu nowego pomysu, gdy nagle
z tumu wybieg kapitan Brygady owcw Czarownic i zawoa:
Wasza krlewska mo, dzi rano Szabla zdecha po zjedzeniu trujcego muchomora!
Niech wasza krlewska mo przywrci jej ycie! Wystarczy jedno machnicie rdki!
Po czym wnis na podium martwe ciao najwikszego z krwioerczych psw ze sfory
tropicej czarownice.
Gupi krl machn rdk i wycelowa ni w martw suk. Ukryta w krzakach Mara
nawet nie uniosa swojej rdki, tylko si umiechna. Dobrze wiedziaa, e nie ma takiego
zaklcia, ktre mogoby przywrci komu ycie, obojtne, czy czowiekowi, czy zwierzciu.
Kiedy pies nawet nie drgn, w tumie najpierw rozlegy si szepty, a potem wybuchy
gone miechy. Dworzanie zaczli podejrzewa, e pierwsze dwa wyczyny krla byy
zwykymi sztuczkami.

Dlaczego to nie dziaa?! rykn krl do szarlatana, ktry nie straci gowy.
Tam, wasza krlewska mo, o, tam! krzykn szarlatan, wskazujc na krzak,
w ktrym ukrya si Mara. Ach, widz j, widz t przeklt czarownic, to ona tumi twoj
magiczn moc swoimi zoliwymi zaklciami! apa j!
Mara wybiega z krzaka, a Brygada owcw Czarownic natychmiast pucia si za ni
w pogo. Spuszczone ze smyczy psy pomkny, ujadajc i wietrzc jej krew. Nagle jednak
znika im z oczu za grzbietem niskiej skarpy, a kiedy krl, szarlatan i wszyscy dworzanie
zbiegli ze skarpy, ujrzeli sfor psw miotajcych si wok pochylonego starego drzewa.
Zamienia si w drzewo! wrzasn szarlatan i obawiajc si, by czarownica nie
przemienia si z powrotem w kobiet i nie wyjawia jego chytrego planu, doda: Trzeba j
ci, wasza krlewska mo! Tak trzeba potraktowa kad z czarownic!
Natychmiast przyniesiono siekier i cito stare drzewo pord gonych wiwatw
dworzan i szarlatana.
Wszyscy ruszyli do paacu, gdy nagle zatrzyma ich donony rechot.
Gupcy! zawoa gos Mary z pieka, ktry pozosta po drzewie. Nie mona
umierci adnej czarownicy i adnego czarodzieja, przecinajc ich na dwie poowy! Jeli mi
nie wierzycie, wecie siekier i przetnijcie na p Wielkiego Czarownika!
Kapitan Brygady owcw Czarownic ochoczo chwyci za siekier, ale kiedy wznis j
nad szarlatanem, ten pad na kolana, bagajc o lito, i wyzna prawd. Gdy go powleczono
do lochu, pieniek zagdaka jeszcze goniej ni uprzednio:
Nieszczsny krlu, przecinajc czarownic na dwie poowy, cigne na twoje
krlestwo

straszliwe

przeklestwo!

Odtd

kad

krzywd

zadan

czarownicom

i czarodziejom odczujesz jako cios siekiery wymierzony w twj bok, a udrka twoja bdzie
tak wielka, e zapragniesz wasnej mierci!
Na te sowa krl rwnie pad na kolana, zaklinajc si, e natychmiast wyda edykt
chronicy wszystkie czarownice i wszystkich czarodziejw w caym krlestwie oraz
zezwalajcy im na uprawianie czarw.
Znakomicie rzek pieniek ale jeszcze nie naprawie krzywdy wyrzdzonej Marze!
Uczyni wszystko, czego zadasz, wszystko! zawoa gupi krl, zaamujc rce
przed piekiem.
Wzniesiesz na mnie posg Mary upamitniajcy biedn praczk, eby ci na zawsze
przypomina twoj wasn gupot!
Krl natychmiast przyrzek to uczyni, dodajc, e zatrudni do tego najlepszego
rzebiarza w kraju, a posg bdzie ze szczerego zota. Potem zawstydzony krl i wszyscy

baronowie ze swoimi onami wrcili do paacu.


Kiedy paacowe bonia opustoszay, z jamy midzy korzeniami pieka wysun si
najpierw opatrzony bokobrodami pyszczek, a po chwili cay krlik. cilej mwic, bya to
stara krlica trzymajca w zbach rdk. Mara pomkna w podskokach przez bonia
i znika gdzie za nimi.
Wkrtce na pieku ustawiono zoty posg praczki, ktr zaczto odtd nazywa Czar
Mar, i od tego czasu w caym krlestwie nikt ju nie przeladowa czarownic i czarodziejw.

Komentarz Albusa Dumbledorea do bani


Czara Mara i jej gdaczcy pieniek
Ba Czara Mara i jej gdaczcy pieniek jest pod wieloma wzgldami najbardziej
prawdziwa ze wszystkich bani Beedlea, bo opisywane w niej czary zgodne s prawie
cakowicie ze znanymi prawami magii.
To wanie z tej bani wielu z nas po raz pierwszy poznao t bolesn prawd, e magia
nie jest w stanie przywrci utraconego ycia. Wielki to by dla nas wstrzs i wielki zawd,
bo przecie jako dzieci bylimy przekonani, e nasi rodzice s w stanie oywi nasze martwe
szczury i koty jednym machniciem rdki. Cho ju sze wiekw mino od czasu
napisania tej bani przez Beedlea i cho od tego czasu zdoalimy wymyli mnstwo
sposobw podtrzymywania iluzji staej obecnoci naszych drogich zmarych12, nie
wynaleziono jeszcze sposobu ponownego poczenia ciaa i duszy po mierci. Jak pisze
wybitny czarodziejski filozof Bertrand de Pensees-Profondes w swoim znakomitym dziele
Studium moliwoci odwrcenia faktycznych i metafizycznych skutkw naturalnej mierci, ze
szczeglnym uwzgldnieniem reintegracji esencji i materii: Porzucie to marzenie. To si
nigdy nie uda.
Opowie o Czarze Marze zawiera jednak jedn z najwczeniejszych literackich
wzmianek o animagu, bo przecie praczka Mara posiadaa ow rzadk magiczn zdolno
przemieniania si w zwierz.
Zdolnoci t obdarzony jest jedynie niewielki procent czonkw naszej czarodziejskiej
spoecznoci. Osignicie jej wymaga wielu lat studiw i praktyki, a wikszo z nas uwaa,
e lepiej wykorzysta ten czas w inny sposb. I z pewnoci zastosowanie tej umiejtnoci
jest do ograniczone, chyba e kto ma wielk potrzeb ukrycia wasnej tosamoci. Z tego
wanie powodu Ministerstwo Magii prowadzi Rejestr Animagw, bo nie ulega wtpliwoci,
e taka czarodziejska umiejtno bardzo si przydaje tym, ktrzy s zaangaowani w jak
potajemn, czsto kryminaln dziaalno13.
12

Czarodzieje i czarownice utrwaleni na magicznych fotografiach i portretach poruszaj si, a w przypadku

portretw nawet mwi. Inne rzadkie artefakty magiczne, takie jak Zwierciado Ain Eingarp, rwnie ujawniaj
o wiele wicej ni nasze statyczne podobizny krewnych i przyjaci. Duchy s przezroczystymi, poruszajcymi
si, mwicymi i mylcymi wersjami tych czarownic i czarodziejw, ktrzy z rnych powodw pragnli
pozosta midzy nami. JKR.
13

Profesor McGonagall, dyrektorka Hogwartu, prosia mnie, abym wyranie zaznaczya, e staa si

Mona powtpiewa, czy naprawd ya kiedy praczka obdarzona zdolnoci


zamieniania si w krlika, ale niektrzy historycy skaniaj si do hipotezy, zgodnie z ktr
pierwowzorem Mary bya dla Beedlea synna francuska czarodziejka Lisette de Lapin, ktra
w 1422 roku zostaa w Paryu oskarona o uprawianie czarw. Ku zdumieniu strzegcych jej
mugoli, ktrzy pniej prbowali pomc jej w ucieczce, Lisette znika z wiziennej celi
w noc przed swoj egzekucj. Cho nigdy nie udowodniono, e Lisette bya animagiem,
ktremu udao si przelizn midzy prtami kraty w okienku celi, po jej znikniciu
widziano wielkiego biaego krlika pyncego przez kana La Manche w kocioku z aglem,
a podobny krlik zosta pniej zaufanym doradc na dworze krla Henryka VI14.
Krl z bani Beedlea jest gupim mugolem, w ktrym magia wywouje jednoczenie
strach i podanie. Wierzy, e moe sta si czarodziejem, uczc si na pami zakl
i wymachiwania rdk15. Nie ma zielonego pojcia o prawdziwej naturze magii
i czarodziejstwa, wic atwo daje si nabra zarwno szarlatanowi, jak i Marze. Jest to sposb
mylenia bardzo typowy dla mugoli: nic nie wiedzc o prawdziwej magii, s gotowi uwierzy
w najwiksze o niej bzdury, a wic i w to, e Mara moga si zamieni w mylce i mwice
drzewo. (Warto w tym miejscu jednak zauway, e podczas gdy Beedle uywa w swojej
bani elementu mwicego drzewa, aby ukaza ignorancj mugolskiego krla, kae nam
rwnoczenie uwierzy, e Mara jako krlica potrafi mwi. Moe to by licencja poetycka,
ale jestem raczej skonny sdzi, e Beedle tylko sysza o animagach, a nigdy adnego nie
spotka, bo to jedyne w jego bani odstpstwo od praw magii. Kiedy animag przybiera
zwierzc posta, traci zdolno mwienia po ludzku, cho zachowuje ludzk zdolno do
mylenia i rozumowania. Na tym polega, o czym wie kady ucze w szkole, zasadnicza
animagiem tylko w wyniku swoich gbokich studiw nad szeroko pojt transmutacj oraz e nigdy nie
wykorzystaa swojej zdolnoci do zamienienia si w bur kotk dla jakich nielegalnych, tajnych celw. Nie
mona do nich zaliczy jej cakowicie uprawnionej dziaalnoci w Zakonie Feniksa, gdzie tajno bya
warunkiem pozytywnego dziaania w walce ze zem. JKR.
14
15

Mogo to by jednym z powodw, dla ktrych uwaano tego krla za chorego umysowo.
Jak wykazay intensywne badania przeprowadzone w Departamencie Tajemnic w 1672 roku,

czarodziejem lub czarownic jest si wycznie z urodzenia. Co prawda zdarzaj si niekiedy osoby pochodzce
z rodzin mugolskich, ktre maj quasi-magiczne uzdolnienia (cho pniejsze badania zdaj si dowodzi, e
w rodowodzie takich osb zawsze mona znale jak czarownic lub czarodzieja), ale w zasadzie mugole nie
s obdarzeni magiczn moc. W najlepszym lub najgorszym wypadku mog si spodziewa przypadkowych
i niekontrolowanych skutkw uycia przez nich prawdziwej rdki, ktra bdc narzdziem rzucania zakl,
czasami zachowuje w sobie szcztkow moc uwalniajc si samorzutnie w dziwnych momentach. Zob. rwnie
moje uwagi na temat magicznego rdkarstwa do bani Opowie o trzech braciach.

rnica midzy byciem animagiem a transmutacj w zwierz. W tym drugim przypadku


czowiek staje si po prostu zwierzciem, ktre nic nie wie o magii, jest niewiadome, e
kiedy byo czarodziejem i samo nie potrafi powrci do swojej oryginalnej ludzkiej postaci).
Bardzo moliwe, e wprowadzajc do bani motyw bohaterki udajcej, e przemienia si
w drzewo, i grocej krlowi blem odczuwanym po ciosie siekier, Beedle inspirowa si
prawdziwymi magicznymi tradycjami i praktykami, drzewa, z ktrych wyrabia si rdki,
zawsze byy bardzo chronione przez opiekujcych si nimi wytwrcami rdek, a cicie
takiego drzewa pociga za sob do dzi ryzyko nie tylko rozaenia niemiakw16, zwykle
gniedcych si w jego gaziach, ale i naraenia si na grone skutki zakl ochronnych
rzuconych przez waciciela drzewa. Za czasw Beedlea zaklcie Cruciatus jeszcze nie byo
zaliczane do Zakl niewybaczalnych17, a mogo ono spowodowa skutek identyczny z tym,
czym Mara zagrozia krlowi.

16

Peny opis tych dziwnych maych mieszkacw mona znale w dziele Fantastyczne, zwierzta i jak je

znale.
17

Cruciatus, Imperius i Avada Kedavra zostay po raz pierwszy zaliczone do Zakl Niewybaczalnych

w 1717 roku; ustalono wwczas srogie kary za ich uycie.

Opowie o trzech braciach


Byo raz trzech braci, ktrzy wdrowali opustosza, krt drog o zmierzchu.
Doszli w kocu do rzeki zbyt gbokiej, by przez ni przej, i zbyt gronej, by przez ni
przepyn. Bracia znali si jednak na czarach, wic po prostu machnli rdkami
i wyczarowali most nad zdradzieck toni. Byli ju w poowie mostu, gdy drog zagrodzia
im zakapturzona posta.
I mier przemwia do nich. Bya za, e tym trzem nowym ofiarom udao si j
przechytrzy, bo zwykle wdrowcy tonli w rzece. Nie daa jednak za wygran. Postanowia
udawa, e podziwia czarodziejskie uzdolnienia trzech braci, i oznajmia im, e kademu
naley si nagroda za przechytrzenie mierci.
I tak, najstarszy brat, ktry mia wojownicze usposobienie, poprosi o rdk, ktrej
magiczna moc przewyszaaby moc kadej z istniejcych rdek, za pomoc ktrej
zwyciyby w kadym pojedynku rdk godn czarodzieja, ktry pokona mier!
I mier podesza do najstarszego drzewa rosncego nad brzegiem rzeki, wycia z jego
gazi rdk i daa najstarszemu bratu, mwic: To rdka z czarnego bzu, zwana Czarn
Rdk. Majc j w rku, zwyciysz kadego.
Drugi w kolejnoci starszestwa brat, ktry mia zoliwe usposobienie, postanowi
jeszcze bardziej upokorzy mier i poprosi o moc wzywania umarych spoza grobu.
I mier podniosa gadki kamie z brzegu rzeki, daa mu go i powiedziaa, e w kamie ma
moc cignicia umarego zza grobu.
Potem mier zapytaa najmodszego brata, co by chcia od niej dosta. A by on z nich
trzech najskromniejszy, a take najmdrzejszy, wic nie ufa mierci. Poprosi o co, co
pozwolioby mu odej z tego miejsca, nie bdc ciganym przez mier. I mier, bardzo
niechtnie, wrczya mu swoj Peleryn-Niewidk.
Wwczas mier odstpia na bok i pozwolia trzem braciom przej przez rzek
i powdrowa dalej, co te uczynili, rozprawiajc o przygodzie, ktra im si przytrafia,
i podziwiajc dary mierci.
I zdarzyo si, e trzej bracia si rozstali, kady poszed wasn drog.
Pierwszy brat wdrowa przez tydzie lub dwa, a doszed do pewnej dalekiej wioski
i odszuka czarodzieja, z ktrym si kiedy pokci. Majc Czarn Rdk w rku, nie mg

przegra w pojedynku, ktry nastpi. Zostawi ciao martwego przeciwnika na pododze,


a sam uda si do gospody, gdzie przechwala si gono moc swojej rdki, ktr wydar
samej mierci i dziki ktrej sta si niezwyciony.
Tej samej nocy do najstarszego brata, ktry lea w ku odurzony winem, podkrad si
inny czarodziej. Zabra mu rdk i na wszelki wypadek podern gardo.
I tak mier zabraa Pierwszego brata.
Tymczasem drugi brat powdrowa do wasnego domu, w ktrym miesza samotnie.
Zamkn si w izbie, wyj Kamie, ktry mia moc cigania zmarych zza grobu i obrci go
trzykrotnie w doni. Ku jego zdumieniu i radoci natychmiast pojawia si przed nim posta
dziewczyny, z ktr kiedy mia nadlej si oeni, zanim spotkaa j przedwczesno mier.
Bya jednak smutna i zimna, oddzielona od niego jakby woalem. Cho wrcia zza grobu,
nie naleaa prawdziwie do wiata miertelnikw i bardzo cierpiaa. W kocu w drugi brat,
doprowadzony do szalestwa beznadziejn tsknot, zabi si, by naprawd si z ni
poczy.
I tak mier zabraa drugiego brata.
Cho mier szukaa trzeciego brata przez wiele lat, nigdzie nie moga go znale.
Dopiero kiedy by w bardzo podeszym wieku, zdj z siebie Peleryn-Niewidk i da j
swojemu synowi. A wwczas pozdrowi mier jak starego przyjaciela i poszed za ni
z ochot, i razem, jako rwni sobie, odeszli z tego wiata.

Komentarz Albusa Dumbledorea do bani


Opowie o trzech braciach
Ta ba wywara na mnie wielkie wraenie, kiedy byem maym chopcem. Po raz
pierwszy usyszaem j z ust matki i wkrtce najczciej o ni wanie prosiem na dobranoc.
Prowadzio to czsto do ktni z moim modszym bratem Aberforthem, ktry wola bajk
Koza Gdera.
Mora Opowieci o trzech braciach jest bardzo czytelny: wszelkie wysiki czowieka, by
wymkn si spod wszechwadzy mierci, s z gry skazane na niepowodzenie. Rozumia to
tylko trzeci brat z tej bani (najskromniejszy, a take najmdrzejszy) i nawet po tym, jak
udao mu si raz umkn przed mierci, mia ju tylko nadziej, e uda mu si przeduy
czas dzielcy go od nastpnego z ni spotkania. Ten najmodszy brat wiedzia, e urganie
mierci i kuszenie jej poprzez dokonywanie czynw przemocy, jak pierwszy brat, albo
poprzez uleganie mamidom mrocznej sztuki nekromancji18, jak drugi brat jest zmaganiem
si z przebiegym przeciwnikiem, ktry nie moe przegra.
Jest paradoksem, e wok tej bani narosa dziwna legenda, ktra wyranie zaprzecza
przesaniu zawartemu w oryginalnej opowieci. Wedug tej legendy dary mierci
niezwyciona rdka, kamie majcy moc przywracania ycia umarym i niezniszczalna
peleryna-niewidka istniej naprawd. Legenda idzie jeszcze dalej: jeli kto zostanie
prawowitym wacicielem tych trzech przedmiotw, stanie si panem mierci, przez co
zwykle rozumie si, e stanie si niepodatny na zranienia, a nawet niemiertelny.
Lekcja, ktrej udziela nam ta ba, moe wywoa zabarwiony smutkiem umiech
towarzyszcy refleksji nad ludzk natur. Nadzieja nigdy nie wygasa19 to chyba
najagodniejsza interpretacja. Pomimo tego, e wedug Beedlea dwa spord tych trzech
magicznych przedmiotw s bardzo niebezpieczne, pomimo czytelnego przesania,
goszcego, e mier kiedy przyjdzie po kadego z nas, zawsze znajd si tacy, ktrzy bd
wicie wierzy, i w bani Beedlea kryje si tajne przesanie dokadne przeciwiestwo
tego, co zostao przez niego utrwalone na pimie. I bd przekonani, e tylko oni s na tyle
mdrzy, by to zrozumie.
18

Nekromancja jest dziaem czarnej magii zajmujcym si prbami wskrzeszania zmarych. Ba Beedlea

wyranie wskazuje na to, e prby te s skazane na niepowodzenie. JKR.


19

Cytat ten dowodzi, e Albus Dumbledore by nie tylko bardzo oczytany w literaturze wiata

czarodziejw, ale zna te pisma mugolskiego poety Alexandra Popea. JKR.

Przekonania tego (albo raczej rozpaczliwej nadziei) nie wspiera adne dowiadczenie.
Prawdziwe peleryny-niewidki rzeczywicie istniej, cho nie ma ich wiele, ale ba Beedlea
daje jasno do zrozumienia, e niezniszczalno wcale nie jest ich cech20. Przez stulecia
dzielce ycie Beedlea od naszych czasw jeszcze nikomu nie udao si odnale peleryny
mierci. Wierzcy w legend darw mierci wyjaniaj to zwykle tak: potomkowie trzeciego
brata mog nie wiedzie, skd pochodzi peleryna, ktr posiadaj, albo wiedz i nie chc tego
rozgasza, podobnie jak ich przodkowie.
Kamienia te nikt dotd nie odnalaz. Jak ju wspomniaem w komentarzu do bani
Czara Mara i jej gdaczcy pieniek, nie jestemy wadni wskrzesi zmarego i wszystko
wskazuje na to, e nikomu nigdy to si nie uda. Niektrzy czarnoksinicy tworzyli i tworz
inferiusy21, ale te ohydne twory s jedynie czym w rodzaju upiornych lalek, a nie naprawd
oywionymi ludmi. Co wicej, ba Beedlea daje jasno do zrozumienia, e ukochana
drugiego brata tak naprawd nie powrcia do ycia. Zostaa wysana na wiat tylko po to, by
zwabi go w szpony mierci, i jako posanka zza grobu bya zimna, obca, bolenie zarazem
obecna i nieobecna22.
Pozostaje nam jeszcze rdka i tutaj zawzici tropiciele tajnego przesania zawartego
w bani Beedlea dysponuj wreszcie pewnymi historycznymi wiadectwami, wspierajcymi
ich urojenia. Jest bowiem faktem, e w cigu wiekw byli czarodzieje, ktrzy twierdzili, i
posiadaj rdk potniejsz od zwykych rdek, a nawet niepokonan. Trudno
powiedzie, czy gosili to, aby przyda sobie chway, czy po to, by zniechci ewentualnych
przeciwnikw, czy te dlatego, e naprawd wierzyli w to, co gosili. Niektrzy z nich
utrzymywali nawet, e ich rdka zrobiona jest z czarnego bzu, tak jak owa rdka, ktra
podobno bya dzieem mierci. Takim rdkom nadawano rne nazwy, na przykad
Rdka Przeznaczenia albo Kostur mierci.
Nie jest niespodziank, e wok naszych rdek naroso przez wieki wiele przesdw,
bo w kocu s naszymi najwaniejszymi narzdziami magicznymi i najbardziej skuteczn

20

Peleryny-niewidki nie s niezniszczalne i niezawodne. Mog si porwa albo z upywem czasu utraci

przejrzysto, ich magiczna moc moe ulec osabieniu, mona te pokona ich skuteczno odpowiednimi
zaklciami ujawniajcymi. Dlatego czarownice i czarodzieje, ktrzy pragn si ukry, wykorzystuj przede
wszystkim zaklcia zwodzce. Albus Dumbledore potrafi rzuca tak po tne zaklcie zwodzce, e stawa si
niewidzialny, nie korzystajc z peleryny-niewidki. JKR.
21

Inferiusy to trupy oywione za pomoc czarnej magii. JKR.

22

Wielu krytykw sdzi, e inspiracj Beedlea by Kamie Filozoficzny, z ktrego mona uzyska dajcy

niemiertelno Eliksir ycia.

broni. Niektre rdki (a wic i ich waciciele) s uwaane za niepasujce do siebie:


Db i ostrokrzew w parze nie chodz,
Poczone nie dzieci, lecz kopoty rodz.
S te przesdy dotyczce charakteru wacicieli rdek:
Jarzbina plotkuje, kasztan leniuchuje,
Jesion jest uparty, orzech pojkuje.
No i oczywicie znane jest te rwnie nieuzasadnione porzekado na temat rdki
z czarnego bzu:
Bez czarny los marny.
Trudno powiedzie, co bardziej przyczynio si do tego, e wytwrcy rdek niechtnie
sigaj po gazie czarnego bzu: ba Beedlea, w ktrej rdka mierci wanie z tego
drewna pochodzi, czy tradycja historyczna, zgodnie z ktr dni wadzy lub hodujcy
przemocy czarodzieje uparcie twierdzili, e ich rdki s zrobione z czarnego bzu.
Najwczeniejsza udokumentowana wzmianka o rdce z czarnego bzu, odznaczajcej
si wyjtkowo gron moc, czy si z osob Emeryka, zwykle zwanego Diabem, ktry
w swoim krtkim yciu zdoa sterroryzowa w redniowieczu ca poudniow Angli.
Umar tak, jak y, w pojedynku z czarodziejem Egbertem. Nie wiadomo, co si stao
z Egbertem, cho warto pamita, e lubujcy si w pojedynkach redniowieczni czarodzieje
na og nie yli dugo. Zanim powstao Ministerstwo Magii, ktre wprowadzio zakaz
uprawiania czarnej magii, pojedynki zwykle koczyy si czyj mierci.
Sto lat pniej inny ciemny typ, Godelot, utrwali na pimie zbir czarnoksiskich,
gronych zakl, korzystajc z rdki, ktr w swoim dzienniku tak opisa: moja wielce
zoliwa i przebiega towarzyszka, o ciele z sambukusa23, wybornie znajca najczarniejsze
zakamarki magii. (Najczarniejsze zakamarki magii to tytu najbardziej znanego dziea
Godelota).
Godelot uwaa wic swoj rdk za niezastpion pomocnic, prawie swoj
23

Dawna nazwa czarnego bzu wywodzca si z aciny.

mistrzyni. Znawcy rdek24 zgodz si, e wchaniaj one wiedz i dowiadczenie swoich
wacicieli, cho dzieje si to w sposb trudny do przewidzenia i nie zawsze korzystny.
Trzeba wzi pod uwag rne dodatkowe czynniki, takie jak relacje midzy rdk a tym,
kto jej uywa, aby przewidzie, czy dana rdka bdzie skonna wsppracowa z jak
konkretn osob. W kadym razie owa hipotetyczna rdka, przekazywana przez wielu
czarnoksinikw z rk do rk, z pewnoci wykazywaaby skonno do najbardziej
niebezpiecznej magii.
Wikszo czarownic i czarodziejw woli mie rdk, ktra ich wybraa, ni tak, ktra
pochodzi z drugiej rki i przywyka do zwyczajw poprzedniego waciciela, i mogaby odstawa
od stylu uprawiania magii nowego waciciela. Powszechna praktyka grzebania (lub spalania)
rdki razem z ciaem jej waciciela take ma na celu zapobieenie przechodzeniu jej z rk do
rk. Ci, ktrzy uparcie wierz w legend o Czarnej Rdce, utrzymuj jednak, e na skutek
sposobu, w jaki zawsze przechodzia ona z rk do rk a wic w wyniku zwycistwa kolejnego
czarnoksinika nad jej poprzednim wacicielem, zwykle polegajcego na pozbawieniu go ycia
Czarna Rdka nigdy nie zostaa pogrzebana lub spalona, ale przetrwaa do naszych czasw,
gromadzc w sobie mdro, dowiadczenie i magiczne zdolnoci wszystkich kolejnych
wacicieli, i na tym wanie polega jej nadzwyczajna moc.
Godelot dokona ywota we wasnej piwnicy, gdzie go zamkn jego szalony syn, Hereward.
Naley przyj, e Hereward odebra ojcu rdk, bo inaczej ten ostatni z pewnoci
uciekby z piwnicy, ale co zrobi z ni jego syn, tego pewni by nie moemy. Wiemy tylko, e
rdka, ktr jej wczesny waciciel, Barnabas Deverill, nazywa Holundrem25, pojawia si
na pocztku XVIII wieku i e w Deverill zyska saw niezwykle gronego czarnoksinika.
Pokona go cieszcy si tak sam saw Loxias, ktry nazwa t rdk Kosturem mierci
i niszczy ni kadego, kto mu si nie spodoba. Trudno przeledzi dalsze dzieje rdki Loxiasa,
bo wielu chlubio si tym, e go umiercio, wczajc w to jego wasn matk.

Mylc czarownic i bystrego czarodzieja badajcych dzieje Czarnej Rdki musi


uderzy fakt, e kady jej kolejny waciciel26 wszem wobec gosi, i pki ni wada, jest
niezwyciony, podczas gdy ju sama jej historia sposb, w jaki przechodzia z rk do rk
dowodzi, e jej waciciele ginli, dzierc j w doni, a co wicej, e kopoty lgny do niej
jak muchy do Kozy Gbury. Poszukiwanie Czarnej Rdki tylko potwierdza to, co miaem
24

Tacy jak ja.

25

To jeszcze inna stara nazwa czarnego bzu.

26

chcecie.

adna czarownica nigdy nie chlubia si posiadaniem Czarnej Rdki. Moecie o tym myle, co

mono wielokrotnie stwierdzi w swoim dugim yciu: ludzie maj dziwn skonno do
wybierania tego, co prowadzi ich do zguby.
Lecz kt z nas okazaby mdro trzeciego brata, gdyby mia moliwo zdobycia
darw mierci? Czarodzieje podaj wadzy tak samo jak mugole ilu oparoby si pokusie
posiadania Rdki Przeznaczenia? Kto, utraciwszy ukochan osob, oparby si pokusie
uycia Kamienia Wskrzeszenia? Nawet mnie, Albusowi Dumbledoreowi, najatwiej byoby
wyrzec si chyba tylko Peleryny-Niewidki, co wskazuje na to, e cho niby jestem taki
mdry, to w istocie rzeczy jestem takim samym gupcem jak kady z nas.