KÜRT SORUNU

KÜRT SORUNU

Yazan: Dr. Mehmet Şükrü SEKBAN Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 1

KÜRT SORUNU
Belgelerle Türk Tarihi Dergisi-Yayın: 3

ÖNSÖZ Son zamanlarda, gerek iç ve gerekse dış tahriklerle, memleketimizde bir Kürt meselesi yaratılmak isteniyor. Doğuda yaşayan halkımızın, Türkler gibi Turani bir kavim olduğu hakkında inandırıcı eserler bulunmasına rağmen, halâ Kürtlerin Türk'den ayrı olduğu iddia edilmektedir. Maksat, memleketimizin doğusunu Türkiye'den koparmak. Bu yolda bütün emperyalist devletler olanca gücü ile çalışıyor. Bilindiği üzere, bir asırdan fazla bir zamandır Çarlık Rusya'sı ve sonra da Sovyetler Birliği, sıcak denizlere inmek ve Orta-Doğu'yu ele geçirmek için, Kürtlerin Türkten ayrı bir ırk olduğunu işlemektedir. Bu uğurda Enstitüler kurmuş, âlimlerini seferber etmiştir. Ancak ne var ki, yetiştirdiği âlimlerden Basil Nikitin bile, Kürtlerin Ari bir kavim olduğunu iddia etmekle birlikte, Kürtlerin bugün oturdukları bölgelerden bahsederken, Kürtlerin anavatanlarının daha uzakta, Doğu'da olması muhtemeldir" demek suretiyle, Kürtlerin anavatanlarının Orta Asya olduğunu itiraf etmek mecburiyetinde kalmıştır. Kürtleri kendi emellerine alet etmekte, diğer devletler de boş durmamaktadır. Amerika, İngiltere petrol menfaati için; İran, Şahlarının "Ari Irkının Güneşi" tasavvuru için; İsrail, Kürtlerin Araplara karşı bir tehdit unsuru olarak kalması için tahrik ediyor. Ne var ki olan, hudutlarımız dışında kalan Kürt kardeşlerimize oluyor. Şimdi biz Kürtlerin Türk'den ayrı olduğunu iddia edenlere bir eser daha veriyoruz. He m de senelerce iki kardeşi birbirinden ayırmaya çalışan, fakat so nr adan gerçeği gören. Dr. Şükrü Mehmet SEKB AN ’ ın 1 93 3 yılın da Fransızca olarak yazdığı "La Question Kür de - De s Pro blé me s Des Minoritiés" (Kürt Sorunu-Azınlıkların Problemleri) adlı kitabını. Kitaba fazla bir şey ilave etmiyoruz B unu yayınlamakla, kendilerini Türk'ten ayrı görenlere, doğru yolu gösterebildiysek kendimizi mutlu sayacağız.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 2

KÜRT SORUNU

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN KİMDİR?

1881de Ergani'de doğmuştur. Mülâzimievvel (Üsteğmen) Mehmet Ağa'nın oğludur. İlk tahsilini; Ergani Maden'inde ve Hozat (Kızılkilise) da. orta tahsilini; Diyarbakır'da ve lise tahsilini de İstanbul Çengelköy Askeri Tıbbiye okulunda bitirdikten sonra, 1903 yılında yüzbaşı rütbesi ile Askeri Tıbbiye 'den mezun olmuştur. Bir sene Gülhane Hastanesi'nde staj gördükten sonra; Edirne Askeri Hastanesi Cildiye mütehassıslığına tayin edilen Sekban, 2 sene kadar burada çalışmış ve İstanbul Tıbbiye okulundaki görevine dönmüştür. Bu sırada Kürtçü çevrelerle temas kuran Dr. Sekban, 1908 ikinci meşrutiyetinden sonra kurulan, Kürt Terakki ve Teavün Cemiyeti kurucuları arasında bulunmuş. Kürtlük dâvasının bir numaralı savunucularından olmuştur. Yazar, 1919 yılında görevinden istifa ederek. Bağdat'a gitmiş ve bilâhare Türkiye' ye dönerek serbest doktorluğa başlamıştır. Lozan Andlaşması'nın imzalanmasından sonra da tekrar Bağdat'a gitmiştir. 18 Aralık 1923 tarihinde Beyrut'ta neşredilen bir mektubu ile de, Kürtlere muhtariyet verilmesini ve Kürtçenin resmi dil olmasını savunmuştur. Hoybun komitesinin Bağdat şubesi reisliğini de yapan adı geçen. Kürtler hakkında Cemiyeti Akvama bir de mektup göndermiştir. Ancak, derin incelemeler sonucu gerçeği görmüş ve 1933 yılında Fransızca olarak "La Question Kurde-Des Problemes Minorites" (Kürt Sorunu-Azınlıkların Problemleri) adlı kitabını yazmıştır. Vatan hasretine dayanamayarak, 1939 yılında yurda dönen Sekban. 1960 yılında kendi topraklarında, İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 3

KÜRT SORUNU

Dr. ŞÜRKÜ MEHMET SEKBAN KÜRT SORUNU

(AZINLIKLARIN PROBLEMLERİ) Fransa Üniversite Yayınları Saint-Michel Bulvarı No. : 18 PARİS

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 4

KÜRT SORUNU

KÜRT SORUNU Tam bir fikir edinmek ve ileri süreceğim husus hakkında doğru bir hükme varabilmek için, sanıyorum ki Kürt halkının tarihini kısaca tahlil etmek yerinde olacaktır. Yenice yapılan tetkikler ve en son arkeolojik keşiflerden anlıyoruz ki Kürtler, bizim 5.000 yıldır Kürdistan diye isimlendirmek itiyadında bulunduğumuz ülkede yaşamaktadırlar. Hakikaten. Profesör SPEÎSER'e göre. Irakta. Süleymaniye yakınında Zehav'da bulunan ve Anno-Banini isimli LULLU kralına ait olan bir kitabe. Milâd'tan önce 1900-1800 yıllan arasında bu ülkede "GUTTİ" Kürtlerinin mevcudiyetini bize göstermektedir. Yine Milâd'tan yirmi asır önceye ait iki Sümer eşik taşı, bugünkü Kürdistanda "KARDAKA" Kürtlerinin yaşadıklarını teyid etmektedir. (Thureau-Dangin) Süleymaniyenin Karadağ civarında, Derbendigâver boğazında Binbaşı C.J. Edmonds tarafından bulunan bir diğer arkeolojik taş üzeninde. LULLU Kürt Krallığı ile meşhur kral SARGON'un halefi, Akad kralı NARAM-SİN'in hükümranlığı zamanında Akatlarla yapılan savaşın ayrıntılar yazılıdır; tarih ise Milâd'dan Önce 2800 dür. (Binbaşı C.J.Edmonds'un "Geographic Journal" Coğrafya Dergisi'nde çıkan "Archeologie dans le Kürdistan" Kürdistanda Arkeolojik Kazılar adlı yazısından). Kürtlerin bugünkü memleketlerine yerleşmeleri ve memleketlerinin Med'ler tarafından istilâsı arasında geçen devrede, yaklaşık olarak İki bin sene. Kürtler, Asurilerle çarpışmışlardır. Arî (Hint-Avrupa) ırkından olan Medler, Hazer Denizi'nin GüneyDoğusundan hicret ederek Kürdistanı istilâ etmişlerdir. (Mllâd'tan önce X.-IX. Asırlar). Medler, merkezi Kürdistan olan bir imparatorluk kurmuşlardır. Hükümranlıkları zamanında Asurîlerle devamlı savaşlar yapan Medler. nihayet onları boyundurukları altına almışlar ve Asur Devletinin topraklarını Medyaya ilhak etmişlerdir.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 5

KÜRT SORUNU
Daha sonralan. Milâd'tan önce 556 yılında Perelerin Medyayı istilâ etmesi üzerine. Kürtler nisbî bir mahallî muhtariyet muhafaza etmekle beraber. (Iran) Pers ordularıyla işbirliği yaparak, bu ordularda ücretli asker olarak çalışmışlar ve büyük Pers İmparatorluğunun kurulmasına katkıda bulunmuşlardır. Kürtlerin İranlılarla olan bu yaşayış beraberliği. İran İmparatorluğunun 652 yılında düşüşüne kadar devam etti. Bu arkeolojik eserlerle, Medlerin istilâsından önce. Kürdistanda Kürtlerin mevcudiyetleri ispat edilmektedir; bu da Kürt halkının menşeine ışık tutmaktadır. Filhakika. Med Krallığından önceki kendi tarih devirlerini bilmeyen Kürtler, kendilerinin Medlerden geldiklerini zannederlerdi. Medlar ari ırkından oldukları için, kendilerini de arî sayarlardı. Kürt halkının menşeinin arî ırkı olduğu inancı bazı Avrupalı ve Amerikalı bilginler tarafından da paylaşılıyor ve bunlar Kürt halkının tarihi bu yönden tetkike yanaşmıyorlardı. Fakat. Kürtlerin bugünkü memleketlerine gelmesinden 2200 yıl önce yerleştiklerini belirten tarihî kaynaklar yanında, arkeolojik dokümanlar da ispat ediyor ki, Medler, Kürtlerin yanlış inanışların aksine, Kürt ecdadından değildirler; sadece harikulade teşkilâtları sayesinde bu topraklarda yerleşip Kürtleri hâkimiyetleri altına almışlar ve bizzat Kürtlerin desteğiyle Med İmparatorluğunu kurmuşlardır. Bugün biliniyor ki. Kürtler kendi memleketlerine yerleştikten 1800 sene sonra. Medler bu memlekete gelmişlerdir. O halde, hemen hemen tamamen ilmî olan bu olayların ışığı altında, Kürtler asla arî değildir; sâmî de değildirler. Bazı, , Alman bilginlerinin iddialarına göre Kürtler turanidir. Hakikaten, Kürtlerin Asya içinde dağılışlarını kolaylıkla takib edebildiğimiz bugünkü coğrafî haritayı göz önüne getirirsek. Alman yazarlarının noktai nazarlarının doğru ve sahih olduğunu rahatça anlarız.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 6

KÜRT SORUNU
Bu hususta en yeni ve en mevsuk harita (yukarıda), 1931 yılında birinci cildi intişar eden "Kısaca Kürt ve Kürdistan Tarihi" adili eserin kıymetli yazarına aittir. Bu haritadan Kürtlerin dağılışı takib edilirse, onların Orta-Asya'dan, Karakurum ovaları civarından iki istikamette hareket ettiklerini müşahede ederiz. Bir yandan güneye inmişler, Afganistanı katederken. Herat civarında bir adacık sekinde bir topluluk bırakarak Bülücüstan'a geçmişlerdir; burada en yoğun olarak Kelat civanna yerleşmişlerdir. Daha sonraları bu kol batıya yönelerek Umman denizi boyunca ilerlemiş ve Bender-Abbas'ta konaklamıştır. Sonra buradan ayrılan bir küçük grup. Kerma yakınman yerleşmiştir. Diğer yandan hareket noktalarından batıya doğru yönelen kol, Bugünkü İran'ın kuzeyini, Meshed civarını Kürt kabilelerinden ibaret küçük topluluklarla çevrelemiş. Tahran ile Hazer Denizi arasından. Hazer Denizi etrafındaki dağlar üzerinden, Kafkasyanın güneybatı hududuna kadar yol almıştır. Buradan, kesif bir topluluk halinde, yine yerleşme yerleri olarak İran'ın batısındaki sayısız dağ silsilelerini tercih etmek suretiyle, İran körfezindeki Bender-Buşir'e ulaşmışlardır. Kürtler Kürdistan’a yerleşirken, bir kısmı da Adana'nın dağlık bölgeleri ile Ankara civarına, daimî olarak yerleşmişlerdir. Pek muhtemel olarak, Orta-Asya'nın kötü iklim şartlan altında yaşayamayan Kürtler, diğer milletlerin hücumlarından kolayca korunmak için. dağ zincirlerini takibederek göç etmeğe başlamışlar ve yerleşme bölgeleri olarak krokisini yaptığımız ülkeleri seçmişlerdir. Pek tabiîdir ki, muhtelif ve sayısız istilâlar. Kürtlerin diğer milletler tarafından massedilmesi, diğer milletlerin Kürtler içinde erimeleri, açlık, veba gibi hastalıklar, onların coğrafî konumlarının asıl görünüşünü derin bir şekilde değiştirmiştir. Bununla beraber şu da bir gerçektir ki, hiçbir İstilâ, Kürtleri ikâmet yerlerinden söküp atamamıştır. Şunu da belirtme yerinde olur ki, Kürt ve Türklerin müşterek yurdu olan Orta-Asya'dan. Türklerin bir kısmının, tarihin hangi devrinde göç edip Kürdistanın doğusuna, Lidya hududuna kadar geldikleri de bilinmemektedir. Tarihin en eski devirlerinde bile. Türklerin bugünkü Orta-Anadolu'da mevcudiyeti de, Kürtlerin Turani menşeli olduklarını doğrulamaktadır. Belki de aynı şartlar, bu iki "kardeş çocuklan" kavmin son fertlerine kadar göç etmelerini zorunlu kılmıştır. Antropolojik bakımdan, saf Türk olan Türkmen İle Kürdü ayırd etmek güçtür. Bu konuyu, Irak'ta, on sene müddetle tetkik etme fırsatını buldum. Beyan edeyim ki, birini diğerinden tefrik ettirecek fizikî bir belirtiye rastlamadım. Tabiîdir ki, dağlarla yaşayışları, Kürtleri daha sert karakterli yapıyor. Kürt diline gelince, onun Türk diliyle olan yakınlığının derecesi hakkında bir şey diyemem; fakat Kürtçenin Farsça ile karabeti belirgin şekildedir. Bazı benzerlikler arz etmelerine rağmen, yine de, Kürtçe ve Farsça'nın birbirlerinden ayrı, bağımsız diller oldukları hususunda herkes müttefiktir. Aşikârdır ki. Kürtçe, bir Hint-Avrupa dilidir. Bu konuda güvenilir yazarlara bakılırsa, arî olan Medler, Kürdistan’daki hâkimiyetleri esnasında kendi dillerini asıl Kürtçeye aşılamışlardır. Kürtçenin Fars dili ile karabeti buradan gelmektedir. Kürt, Türk ve İran bilginlerinin kendi tarihleri hakkında ciddi araştırmalar yapmağa başlamalarıyla, yabancı bilginler de Asya kavimlerinin etnografik tetkiki ile ilgilenmeğe koyulmuşlardır. Diğer taraftan buralarda yapılmağa başlanan kazılar ve yapılması

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 7

KÜRT SORUNU
tasarlananlar, henüz karanlıkta olan birçok noktayı aydınlatacaktır. Kim bilir, ayaklanınız altında gömülü dünyada, hangi arkeolojik sürpriz saklıdır? İran İmparatorluğunun 652 yılında yıkılışı ve Kürdistanın 1514 yılında bilgin Idrisi-Bitlisi aracılığıyla Osmanlı İmparatorluğuna katılması arasında geçen devrede, Kürt halkının tarihini hikâye etmenin, burada teşhir ettiğimiz tezin anlaşılması yönünden pek önemi yoktur. Bu âlim insan, aklı ve basireti İle. Kurt Devletlerinin teşkilâtsızlığı. Devlet şefleri arasındaki geçimsizlik ve fikir aykırılıkları yüzünden nazik ve ıslah edilmez bir hal alan, Safevîlerin nüfuzunun genişlemesiyle daha da vahimleşen Kürtlerin bu durumunu kurtarmak istemiştir. Buna çare olarak, bütün Kürdistanı, o zamanlar dahilî teşkilatındaki tesanüd, her zaman muzaffer orduları ve her şeyin fevkinde, çok üstün medeniyeti ile göz kamaştıran Osmanlı Devletine ilhak etmeyi tercih etmiştir. Yavuz Sultan Selim, dostu ldrisi-Bitlisi'nin bu teklifini kabul etmişlerdir. İşte böylece. Türklerle bir ve müttehit olan Kürtler için de, bir sulh, nizam ve büyüklük devri başlamıştır. Sonra, bir asırdan az bir zaman zarfında, aynı kandan olan bu iki kavmin tabiî beraberliği sayesinde Türkler, doğuda olduğu gibi batıda da, muhteşem hamlelerle yürüyüşlerine devam etmişler ve dünyanın en büyük imparatorluklarından birini kurmuşlardır. Büyüklüğünün en yüksek mertebesine varan Osmanlı İmparatorluğu, hükümranlığını üç eski kıta üzerine yaymıştı: Doğuda Hazer Denizinden Hint Denizine, batıda Atlantiğin bir ucu Cezayir’den Adriyatik Denizine, kuzeyde Karadeniz'e civar memleketlerden Viyana kapılarına, güneyde ise bütün Arabistan yarımadası dahil, kuzey Afrika'da Sahraya kadar. Bu suretle bu birleşme, onları dünyanın en baş döndürücü ve gıpta edilir şanının zevk ve heyecanlarını tattırıyordu. Daha sonraları ise Osmanlılar, şu acı hakikat ile karşı karşıya kaldılar: Osmanlı İmparatorluğu gerilemeğe başlamıştı; zira, Osmanlılarla devamlı ihtilâf halinde olan devletler, ilmî ilerlemelerden behemehal istifade ediyor. Osmanlılar ise bunları ihmal ediyorlardı. Denilebilir ki, siyasî hayattaki bu beraberlik, en İyi şartlar içinde, Büyük Harbin mütarekesine kadar devam etmiştir. İran'da yaşayan Kürtler de, son on seneye kadar, yarı göçebe ve feodal hayatlarını devam ettirmişlerdir. Evinde oturma zihniyeti ve bölgecilik İran'daki durumun belirgin vasfıydı. Esasen, evinde oturma, bölgecilik zihniyeti Kürtlere mahsus İdi. Kürt ancak kendi kazasını biliyordu. Kazasının dışında bütün dünya ona yabancı İdi. Kürt, dünyayı tanımak, bilmek tecessüsüne kapılmamıştı; Türk Yüksek Okullarında yatılı olanlar, bazı vilâyet talebelerinin gruplaşmalarını gayet iyi hatırlarlar. Bu gruplaşmalar milliyetlere göre değil, doğum yerlerine veya bazı vilâyetlerde, okudukları orta dereceli okullara göre oludu. Bir Arnavut, bir Türk münferid olarak yaşayabildikleri gibi, kendi gruplarındaki Kürtlerle de yaşayabilirlerdi. Mütarekeden sonra İran'da vuku bulan en önemli olaylardan biri olarak, İsmail Ağa (Simko) hareketini zikretmek lâzımdır. Bu hareketin milli hiçbir yanı yoktu, İsmail Ağa'nın gayesi, daha çok sayıda kabileyi hâkimiyeti altına almaktı. Şimdi. Kürt halkının temayüllerini ve ruh halini hülâsa etmek lâzım gelirse, önceki sahifelerde mevzuubahis ettiğimiz çok kıymetli bir yazarın "Kısaca Kürt ve Kürdistan Tarihi" adlı eserinin 138. sahifesindeki şu bir iki çift söz, bunu en iyi bir şekilde ifade

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 8

KÜRT SORUNU
eder: "Haklarını savunmak ve hürriyetlerini idame ettirmek için Kürtler öldürdüler, öldürüldüler, yağma ettiler ve yağma edildiler". Burada hürriyet bağımsızlık anlamına gelmemektedir. Bu daha ziyade, Kürtlerde çok gelişmiş olan izzeti nefis hissidir. Kürt, hayatı bahasına da olsa, izzeti nefsinin başkaları tarafından yaralanmasına asla müsamaha etmez. Küçük düşürülmesine hiç tahammül edemez. O asla milli bir bağımsızlık hissi izhar etmemiştir. Şayet bazı Kürt şeflerinin yetkilerin daha geniş ülkelere kadar genişletmek hırsı olduysa, bu hiçbir zaman halkçı bir milliyetçilik hissine dayanmamıştır. Meselâ Sultan Salâhaddin, yüksek kabiliyeti ve faziletleriyle, takdire değer kahramanlığıyla, genel olarak Müslümanlara, özellikle Turanîlere şan ve şeref kazandırmış, kudretli bir imparatorluk kurmuş, ama asla bunu bir Kürt İmparatorluğu haline getirmeyi düşünmemiştir. Yine son alarak, bir asır önce, Kerim Han Zendi İran'ın kudretli Şahı olunca, İran’ı Kürdistan yapmayı aklından geçilmemiştir. Fakat Kürtler başka milletlerle birleşip onlar tarafından idare edilince, her zaman harikalar yaratmışlardır. İşte kırk sekiz asırlık Kürt zihniyeti. Bizim neslimizin şahidi olduğu Kürt tarihi üzerinde durmayacağım. Bununla beraber, şahsen ve yakinen takip ettiğimiz bazı noktalan tasrih edeceğim. 37 senedir genel siyaset ile meşgul oluyorum: millî şuuru olan bir insanım. 1908 Osmanlı Anayasasından sonra. 'Türk Terakki ve Teavün" cemiyetinin kuruluşu esnasında bazı Kürt ileri gelenlerinin ilk toplantı çağrılarına koştum. Bu toplantıların en iyi hatiplerinden biri idim. idare Heyeti seçiminde, Naim B. Baban'dan sonra en çok reyi ben aldım. Kaldı ki, ben önemli bir şahsiyet olmadığım gibi, büyük bir aileden de gelmiyordum. Fakat ruhumdaki ateş, beni hiç tanımayan bu topluluğun kalbini ısıtıyordu. Daha sonraları ise, herkesin itimadını kazandım; kimse benden asıl düşüncesini saklamıyordu. Beyan edeyim ki, onlardan hiçbiri Kürtler için en ufak bir İmtiyaz düşünmüyordu. Fakat hepimiz, altı doğu vilayetinde bir reform yapılması hususunda mutabık idik. işte istedikleri reform: Muktedir ve namuslu valiler tayin edilmesi, birkaç ana yol inşaatı, adaletin iyi bir şekilde uygulanması için mahkemelerin yeniden ele alınması. Balkan Harbinden önce kurulan. Kürt Üniversite öğrencileri Demeği "Hi-Vi" (Ümit) üyelerinin gerçekten Kürdistan’dan ayrılmasını düşündüklerine inanmıyorum. Onların tam itimadına mazhar idim. böyle bir düşünceleri olsa idi, bana imâ ederlerdi. Ama bu, bir Kürt Devletinin kurulmasını düşünen hiçbir Kürt yoktu, demek değildir. Belki vardı, ama bunu itiraf edemiyorlar, bu gizli emellerini açıkça beyan etmiyorlardı. Bir Kürt Devletinin zaruretine samimî olarak iman etmiş Kürt milliyetçilerinden bir kısmı, bu uğurdaki mücadeleleri esnasında ölmüştür. Prensip olarak, herkesin siyasî inancına saygı duyduğum için. bu inanan Kürt halkının gerçek ihtiyaçlarına cevap verip vermediğini burada münakaşa etmeyeceğim. Bununla beraber, vatanlarının selâmeti uğruna yaptıkları mücadelede bu inançlarının kurbanı olan Kürtlerin saf ve temiz ruhları önünde saygı ile eğilirim.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 9

KÜRT SORUNU
Dünya Harbinden sonraki mütareke esnasında siyasî teşekküllerinin faaliyeti gelince. Kürt politikacılarından hiçbiri. Kürdistan'ı Türkiye'den ayırmak zaruretine samimî olarak inanmamıştı. Bir Kürt milliyetçisi olmakla iftihar duyan ben de. bütün hayatım boyunca. Türkiye'den ayrılmayı asla hatırıma getirmedim. Bu. Kürdistan'ın bağımsızlığını istemediğimden değildi; böyle bir heves, imkânsızı ve faydasızı taleb etmek demekti. Kuvvetle inanıyordum ki. Türkiye'den ayrılmış bir Kürdistan. manen ve maddeten yaşayamazdı. Benimle beraber çalışanların hepsi de vicdanen bu kanaatte idi. Kürtlere bir faaliyet planı tesbit etmek için. bazı kabili tatbik gerçekler bulmak maksadıyla, gelişimlerinin sırlarına vakıf olmak ve Kürt tarihinin en derin devrelerine inarek. onu. tarafsız bir şekilde tetkit ve tahvil etmek zaruri idi. Kürt milletinin atalarından tevarüs ettiği hasletlere. Kürtlerin dehasına ve ruhuna aykırı bir faaliyet planı hazırlamak, peşinen bu planı en elim bir başarısızlığa mahkûm etmek demekti. Bu gerçek, o zamanlar bizim milletimizin kaderine hükmedenlerin dikkat nazarından kaçmıyordu. Elimde. Türki-yenin en nazik zamanlarında bile. bunların hiçbirinin gerçekten, ayrılma zihniyeti beslemediğini gösteren deliller vardır. Fakat, o zamanki siyasi şartlar, ayrılma taraftarı gibi hareket etmeyi icab ettiriyordu. Görünüşe göre. İstanbul'da bulunan Müttefik Devletler temsilcileri, bizim asıl düşüncemizi anlamışlardı. Zira, bizim Kürt halkının müruru zamana uğramayan haklan konusundaki taleplerimiz ve suçlamala-nmıza rağmen, onlar devamlı bir şekilde bizden çekiniyor, kuşkulanıyorlardı. Onlar zannediyorlardı ki. Kürtler Türklerle birleşeceklerdi. Filhakika, bugün bile. dünyanın bu bölgesinde. bazı devletlerin siyasetinin yürütülmesinde bu güvensizliğin izleri görülür. Sonraki hadiseler de göstermiştir ki, bağımsız bir Kürt Devletinin kurulması, Kürt halkının gerçek menfaatleri yönünden bir felâket, bir yıkım olurdu. Bu kadar vahim bir hükmün icabettirecegi zaruri halleri burda belirtmekten kaçınacağım. Adetim veçhile İhtiyar ettiğim samimî tutuma rağmen, her türlü yanlış anlama meydan vermemek için ketumiyetimi muhafaza edeceğim. Esasen, bütün dünyadaki iktisadî ve siyasî temayüller, Devletlerin konfederasyonlar teşkil etmeleri yönünde olup, onların aynlmalan yönünde değildir. İki rakip medeniyet, kapitalist medeniyet ile komünist medeniyet, nihâî zafer konusunda mücadeleye girişmeselerdi. Mösyö A. Briand'ın Kıta Devletleri Konfederasyonu Avrupa Birliği projesi tahakkuk etmiş olurdu. Fiiliyatta da, başka bir imparatorluğun parçalanmasından doğmuş olan devletlerin, siyasî ve İktisadî menfaatlerini daha iyi koruyabilmek için, eski Habsburg İmparatorluğu yerine kaim olmak üzere, "Küçük itilaf (Küçük Anlaşma) yı meydana getirmek mecburiyetinde kaldıklarını görüyoruz. Peki, kendi işlerini bırakıp Kürt politikası yapan bu şahıslar ne istiyorlardı? Bunun asıl sebebi neydi? Kürtlerin siyasi faaliyetlerini sebeplerini, 1923 yılında Kahire'de neşrettiğim bir açık mektupta açıklamıştım. Artık buna temas etmeyeceğim. Fakat burada. Altı Vilâyeti Müdafaa Birliği nezdindeki Kürt Teali Cemiyeti delegesi Necmettin Hüseyin ile. Altı Vilâyeti Müdafaa Birliğinin Muş Mebusu Ilyas Sami Efendi'nin başkanlığında yapılan ilk toplantıda hazır bulunan Ertuğrul mebusu Şemseddin Efendi arasındaki münakaşayı hatırlatmak isterim. Ben de bu toplantıya davetli idim. Başkan. Necmettin Hüseyin'e Kürt Teali Cemiyetinin faaliyet programının ne olduğunu sordu. Bu şahıs, faaliyetlerinin konusunu anlatmaya başladı; bunda bir özellik yoktu, anladığım Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 10

KÜRT SORUNU
kadarı ile, sadece Kürtçe konuşan Turanilerle ilgili olarak. Kürdistan'da, okullarda yapılan eğitimde, Kürt dilinin kullanılmasını istemiyordu. Şemseddin Bey buna şiddetle karşı geldi ve şu cevabı verdi: Evvelâ, bütün memleketimizi içinde bulunduğu tehlikeden kurtarmayı müşterek bir dava olarak benimseyelim, sonra da sizin dilinizi kullanma hakkınızı tanırız. Necmettin Bey, bu meselede bütün Kürtlerin hissiyatlarına tercüman oluyordu. Üstelik ben de. Önceki sahifelerde zikrettiğim mektubumda özetlediğim isteklerimiz arasında, bilhassa öğretimde Kürt dilinin tanınması üzerinde durmuştum. Bu. son senelere kadar, hepimiz için bir idealdi. Bu bir kapris miydi? Sanmıyorum. Uzun ve derin bir düşünceden doğan bir imanmıydı? Bu da değildi. Bencileyin, bazdan. Kürtlerin medeniyet seviyelerinin, eğitim ve öğretimde onların dili kullanılmadan yükseltilmeyeceğine inanıyorlardı. Bazılan ise, Kürtler dillerini kullanmazlarsa, kolayca eriyip gideceklerdir, düşüncesinde idi. Peki ama, daha açık söyleyelim. bu kaynaşıp gitme korkusu neden? Şimdiye kadar, tarih boyunca nice milletler. toplu olarak veya kısmen massedilip gitmişlerdir. Bunların içinde hiç iz bırakmadan mevcudiyetini kaybedenler de vardır. Ren havzası Almanlarının çoğunluğu Almanlaşmış Seltlerdir. Bunlar menşelerini tanımak istemiyorlar. Selt kalsalardı, bugün durumları daha mı iyi olacaktı? Ayrıca. kuvvetli olup ta. zayıf bir milleti massetmeyi bilen bir millet, massedeceği millete tatlılıkla muamele eder, sempatik davranır, onu kendinden ayırt etmez. Bu şartlar altında, fertlerin menfaatleri yanında, cemaatin de menfaatleri daha iyi korunur. Kuvvetlilerin içinde kaynayıp gitmiş zayıfların durumu her zaman daha iyi olmuştur. Bunun için şiddet kullanılmaması kâfidir. Esasen, değişik tarzda, milletlerin massedilmesi bir devri-dâimi'dir; bu sosyal bir olay olup, aralıksız devam eder. Ama. Türkiye'deki Kürtlerin hali bu değildir. Burada mevzuubahis olan şey massetme veya kaynaştırma işlemi değil, sadece aynı ırktan İki kavmin birleşmesidir. Bir de. sadece dilin, bir milleti teşkil etmeğe yeteceğini sananlar vardı, (eine Elnstaendige Volk) Unutuluyordu ki Max Hildebert Boehm'in izah ettiği gibi, bir millet birliği meydana getirmek için, bunun dile. ırka, memleket manzarasına, geleneğe, mukadderat ve muhite, aileye (Sippe) ve inanışa istinad etmesi şarttır. İşte. bu muhtelif unsurların birbirlerinin üzerinde yaptıkları tesirin ahenk ve muvazenesinden bir millet doğar. DEUTSCHTUM müdürü H.M.Boehm, dilin en evvel veren son gelen bir unsur olduğunu ilâve etmektedir. Dil birçok imkanlar sağladığı gibi, bir o kadar da tehlikeler doğurmaktadır. (So mag dle Sprache zwar das ersteund lezte seln-in İhren ungerherucn Moeglichkeiten beğen aber auch ungerheuren Gefahren) Daha önceki satırlarda, tedrisatın Kürt dilinde yapılmasının, birkaç yıl öncesine kadar bir ideal olarak benimsendiğini söylemiştim. Mütarekeden beri. Irak'ta Süleymaniye'de. sekiz seneden beri de. bu ülkedeki Kürtçe konuşan sancaklarda, tedrisat dili Kürtçedir. Bu tarz öğretim ve eğitimden elde edilen neticeler ise kati olarak hiç mesabesindedir. Okul öğretmenlerinin mükemmel, okul kitaplarının kusursuz, öğretim kadrosunun takdire değer şevki ile desteklenen hükümetin hüsnüniyetinin de tam olduğunu farzedelim; iyi ama, bu okullardan mezun olanlar, okul tedrisi bitince ne okuyacaklar? Hiç. Bugüne Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 11

KÜRT SORUNU
kadar, okul kitaplarının dışında, ancak oniki kadar broşür ve kitap neşredilmiştir. İtiraf edelim ki. bu kitap ve broşürler ise asla ameli bir değer ifade etmemektedir. İlkokullardan mezun olan bu zavallıların, daha sonralan da okunacak eserler temin etme ümidi yoktur. Bu hale göre, kültürde de ilerleme yok demektir. Bu durumda, medeniyet sahasında çok geri kalmış bir kavim olarak Kürtler, çocuklarını okutmamak suretiyle uğradıkları kaybı, zamanın en mübrem ihtiyaçlarına bile kafi gelmeyen bir dil ve bir kütüphane ile nasıl telâfi edebilirler? Bugünden başlamak suretiyle, bir asırlık bir zaman süresi içinde, en iyi şartlar altında gelişecek bir Kürt dili bile. kültürlü devletlerin seviyesine ulaşmağa yeterli olmayacaktır. Ban memleketlerde, özel sahada lhtisaslaşanlan devamlı bir şekilde fikren besleyebilmek için. ihtisas okullarında, öğretimin yasayan dillerden biriyle yapılması bile düşünülmektedir. Milletler havalan fetheder ve okyanuslan aşıp. Mareşal Balbo gibi şan ve şeref kazanırlarken bizler ise köklerimize bağlanıp karanlıkta yaşamağa uğraşıyoruz. Kürt halkı, ryi bir miras olarak hiçbir şey bırakmamış olan geçmiş nesilleri tarfından idare edilmeyi tercih eder görünmektedir. Aksine olarak, gelecek nesiller ile yaşama mücadelesi vermek, hiç şüphesiz daha doğrudur. Gövdesi toprak hizasından biraz yukarda kesilen ve gövde etrafında çıkan cılız dalcıklar ile yaşamağa çalışan bir ağacın artık hiçbir değeri kalmayacağından, bu ağaç kökünden çıkanlmağa ve otadan kaldınlmağa müstahak olur. Halbuki, üzerinde kuvvetli dallan olan. yekpare yeşil yapraklarla kaplı dalcıklan bulunan, mevsimlere göre, ötesinde berisinde güzel çiçekler veya nefis meyvalarla rengârenk bezenmiş gövdeye sahip bir ağaç sahibinin, hatta yabancıların özel bir ihtimamına mazhar olur. Eğer şiddetli bir soğuk veya başka bir sebeple bu gövde kurursa, onunla ilgili kimseler kederlere gark olur ve yalcın ilgililerin gözyaşları sanki ağacın yeniden canlanması için akar gibidir. Hâlbuki kalan kök sadece oduncunun İşine yarar. Bilindiği gibi, nebatlann normal biyolojisinin aksine, geve ve gündüz havadaki oksijeni emen aralıksız karbonik asid neşreden ve zehirli meyvalar veren, görünürde hoş bir ağacın akıbeti, tereddütsüz kesilmektir Ama üzüntümüzü tevlid edecek kadar garip olan şey, bu cins ağaca karşı ilgi duyan eskilerin. olur. Osmanlı hanedanının saltanatı altındaki halklarımız, nesilden nesile aynı gelenekler altında yaşamış, aynı saadet ve bedbahtlık devreleri geçirmiş, aynı sevinç, aynı müşterek dertlere maruz kalmış, bilhassa aynı müşterek kültürün tesirim hissetmişlerdir. Hiç şüphe yok ki, silâh arkadaşlığı bu ittifakta baş rolü oynar. Türkleri ve Kürtlerin bu devamlı karışımı, onların, millî ruhun müşterek hazinesine kendilerine has vasıflan katmalarına imkân verdi; istikbalde de bu böyle olacaktır. Hakikatte. Türk, Kürt birer isimden başka birşey ifade etmezler; bizim aile adımız Turanîdir. Aynı ırktan olma hissi ve Turanîlik gururu, onların, kendi canlılıkları geçmiştekinden çok daha parlak bir hayata, mukadderata götürecektir. içinde,

Bu iki halkın. İktisadi tesanüd. ırk ve din birliği, müşterek kültür gibi, çeşitli siyasî ve millî birlik faktörler dışında, cok kuvvetli, kudretli bir faktörleri daha vardır : bu. GAZİ'nin yüksek şahsiyetidir.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 12

KÜRT SORUNU
Gerçekten, Devlet idaresinin En Yüksek Kademesinde Gazi Mustafa Kemal gibi bir lidere sahip olmak, bir millet için bir saadet, bir hazinedir. Onun Türkiye'de gerçekleştirdiği reformun nimetlerinin vüsatini hiç kimse inkâr edemez. Bu, O'nun için asla solmayacak ve zamanla da muhteşem vüsatinden hiç kaybetmeyecek büyük bir şereftir. Her sadık insanın yapacağı gibi. derin bir saygı ve hayranlık hissi içinde onun büyük eserleri ve gelecek nesillere vaat ettiği ümitlerin genişliği önünde, tazimle eğilirim. Burada, en kanlı ve en utanç verici olayların müşterek tarihimizi kirlettiği çok yakın tarihin acı hatıralarını. bundan böyle ifa edecekleri asıl görevle bütün millete unutturmasının ve Gazi'nin yüksek idaresinde, yeni Türk milletinin ateşîn ruhundan İlham alarak Cumhuriyetimizin "Refahı" için, memleketlerini yeniden teşkilâtlandırmanın şuuruna varan güzide Türk münevverlerine heyecanlı bir çağrıda bulunmayı fazladan sayarım. işte bu samimi düşüncelerin ışığı altında, bir art düşünceden uzak ve taraf tutmanın, kan kardeşlerim olan Türkiye Kürtlerini, şöhretli liderleri Mustafa Kemal'in pek mahirane bir şekilde çizdiği yola davet ediyor ve maddî refah bulacakları bu yolu takiple görevlendiriyorum. Türkiye'nin kaderini tayin eden adamın, liderin "çizdiği yol" dan şunu kastediyorum : Geçmiş ile mutlak olarak alâkayı kesmek, milleti aynı düşünce ve zihniyet içinde kaynaştıracak olan tek bir ideal beslemek, memleketi yeniden teşkilâtlandırmak, çağdaş ilimlerin, yeni gelişmelerinden milleti zenginleştirmek ve bu suretle, yeni Türkiye'ye, "kültürce ilerlemiş devletler" grubuna sokmak. Sanıyorum ki, bu kısa maruzatımla, beni. kendilerinin Kürt milliyetçiliğini alevlendirdikten sonra Türkiye’yi terk etmekle itham edem hemşerilerime karşı da vazifemi ifa etmiş oldum. Temenni ederim ki, bu tezimi okuyanlar da, millî hayattaki daimi gerçeklerin mevcudiyetini unutmayarak, onun her türlü gizli maksattan uzak olarak hazırlandığını kabul ederler. Bu şartlar içinde, eminim ki, fikirlerinde en sebatlı olanlar bile, tezinde, kendilerini daha müsamahakâr olmağa sevk edecek hazzı bulacaklardır. Türkiye dışında kalan Kürtlere gelince, mutad açık sözlülüğümle diyeceğim ki, onların yapacakları şey, bağlı oldukları Devleti teşkil eden kuruluş unsurlarıyla çok iyi bir anlaşma içinde yaşamak, hükümetlerine hiçbir suretle güçlük çıkarmayıp. Bilâkis memleketlerinin iktisadî ve kültürel kalkınması için bütün hüsnüniyet ve yardımlarını esirgememektir. İşte Kürt Sorununun halli için bulabileceğimiz en iyi ve en devamlı çare budur. Ümid ederim ki: İlgili milletler de yakın bir gelecekte, bu hal çaresinin meyvelerini alacaklardır. Ben de, hudutların ötesinde, benden uzak eski hemşerilerim için. Türkiye’nin iktisadi, sosyal ve siyasî refah yolundaki azimli yükselişinde en iyi bir geleceği temaşa ederken, siyasî hayata veda ediyorum.

Dr. ŞÜKRÜ MEHMET SEKBAN

Sayfa 13

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful