UNIVERZITET U BEOGRADU

BIOLOŠKI FAKULTET

Seminarski rad
Kisele kiše

Mentor: Prof. dr Dragan Kataranovski
Student: Sara Todorović, e425/2010

maj 2014.

.................................................................................................6 Uticaj kiselih kiša na vodu........7 Uticaj kiselih kiša na građevine i materijale.............................................................................................8 Rješavanje problema kiselih kiša.....................................................2 Osnova za pojavu kiselih kiša..............3 Negativni uticaj kiselih kiša...............................................................................................................................................................................12 1 .........................5 Uticaj kiselih kiša na ljudsko zdravlje............10 Literatura.............................................................................................................................2 O kiselim kišama................................................................2 Kako nastaju kisele kiše..........................6 Uticaj kiselih kiša na šume i tlo..............................................Sadržaj Uvod....................................................................................

O kiselim kišama Pod pojmom kisele kiše zaista se misli na pojavu kiše. prije svega sumpora. a najniža ikad izmjerena vrijednost na tom području je pH 2.4 u Škotskoj. ali i na snijeg. umjesto približno neutralna (pH~7). sa pH reakcijom koja je kisela.godine. Tako su. ali prije svega i u najvećoj mjeri na zagađivanje atmosfere različitim oksidima. Osnova za pojavu kiselih kiša Osnovu za pojave kiselih kiša nesumnjivo čini zagađena atmosfera. dijelom i azota. kao negativna pojava. Ovaj gas je veoma prisutan gas u svim 2 . nastajući kao posljedica zagađenog vazduha. To znači da kisela kiša sadrži oko 40 puta više kiselina od običnih padavina. S treće strane.5. 1974. mjerenja kiselosti kišnice u Sjevernoj Americi dostizala vrijednosti do pH 3. u Boru. bez obzira što svoje ishodište nalaze u aerozagađenju.Uvod Pojam kisele kiše prvi put je u upotrebu uveo engleski istraživač Robert Angus Smit 1872.godine. vode i zemljišta. upravo su ilustrativan primjer međusobne povezanosti procesa zagađivanja vazduha.godine. i ispod pH 3. međutim suspenzija kiselih kapljica i magle može imati i niže vrijednosti. a svi oblici zagađivanja su u manjoj ili većoj mjeri međusobno povezani. S druge strane. Kisele kiše. između pH 2 do 3. kisele kiše padaju i na otvorene vodene površine zagađujući iste. zagađivanje zemljišta spiranjem dovodi do zagađivanja površinskih voda. Zagađivanje je problem koji ima globalni karakter. površinske vode imaju uticaja i na podzemne vode. Pri tome se misli na različite činioce koji u tom procesu učestvuju. Suština je u tome da kisele kiše. zagađujući ga. slično radioaktivnosti. Zbog smanjene rastvorljivosti i brzine oksidacije sumpor-dioksida na nižim vrijednostima pH smatra se da je donja granica kiselosti padavina pH 3.4. U Srbiji. rosu. Pri tom se u atmosferu iz veoma velikog broja izvora emituje izuzetno velika količina ovih sumporovih oksida. pH vrijednost kisele kiše je oko 4 i 4. U Evropi je najniža ikad izmjerena vrijednost pH 2.1 davne 1964. od toga najviše sumpor-dioksida. kiselost kiše dostiže takođe jako male vrijednosti. padaju na zemljište. Ova pojava ispoljava svoj negativan uticaj na svakom sektoru životne sredine. na primjer. grad. a poniranjem u dublje slojeve Zemlje. s jedne strane. slanu i slično.

Sva kiša je blago kisela po prirodi. Kisele kiše su jedan od glavnih razloga smanjenja zaliha pitke vode na svetsko nivou i kao takve predstavljaju ozbiljan problem. toplane. individualna ložišta itd. a javlja se i problem sa pijačom vodom. ugrožavajući biljni i životinjski svijet u tim krajevima. Kisele kiše predstavljaju jedan od glavnih uzroka odumiranja šuma jer se sumpor-dioksid u jedinjenju sa vodom pretvara u sumpornu kiselinu koja ima pogubno djelovanje na čitavu floru. Osim za biljke. Zato se trivijalni naziv „kisele kiše“ sve više zamjenjuje mnogo pravilnijim „atmosferski talog“ koji obuhvata sve kisele supstance i druge zagađivače koji se nalaze u atmosferi. Kao i svi fosilni izvori energije. pada u vidu slabe sumporne ili azotne ksieline i naziva se kiselom kišom. jer je krečnjak baznog sastava.oblicima sagorijevanja fosilnih goriva (saobraćaj sa motorima sa unutrašnjim sagorijevanjem. Tamo se ove čestice spajaju sa vodenom parom i formiraju kapljice koje padaju na 3 . kao i u emisiji velikog broja industrija i industrijskih postrojenja (proizvodnja bakra. Atmosferski talog podrazumijeva zagađenje vazduha koje uključuje i sve kompleksne reakcije različitih supstanci u vazduhu koje daju kao produkt kisela jedinjenja u atmosferi. kisele kiše ozbiljno zagađuju i vode kojima se drastilno smanjuje pH vrijednost. Zagađenje iz vazduha se kiselim kišama prenosi do zemlje i sliva u površinske i podzemne tokove. Kiša može da reaguje i sa otpadnim gasovima koje ispuštaju elektrane. odnosno uzrok kiselim kišama. Iz tog razloga. hemijska industrija. Kad se to desi. što ima za posledicu oštećenje lišća i odumiranje šuma. ugalj je najveći zagađivač. ljudi nastoje da smanje količinu otpadnih gasova koje industirjske zemlje ispuštaju u vazduh. Unutar ugljenika zarobljeni su i kiseonik i sumpor. Slaba kiselina u kišnici može da nagrize krečnjak u građevinama i statuama. Kiselina otapa hranljive sastojke koji su biljkama potrebni za izgradnju njihovih ćelija i dospijeva u korjenje i lišće i oštećuje njihova tkiva. Gledano sa ekološkog aspekta. Sumporna kiselina ima negativno djelovanje naročito na bilje jer remeti proces fotosinteze.). Kad ugljenik sagorijeva i ovi sastojci se otpuštaju u atmosferu. čelika.. Pose nekog vremena. gvožđa. kisela kiša polako zatruje jezera i vodotokove. termoelektrane. livnice. Veliko smanjenje pH dovodi do izumiranja mikroorganizama.. Termin kiseli talog obuhvata cjelokupnu kiselu precipitaciju koja zahvata gasove. čestice kao i tečnu fazu tako da se u kiselom talogu nalaze sve kisele supstance iz atmosfere.). sačinjen je od ugljenika i vodonika. automobili i fabrike.

Ako se dnevna vrijednost koncentracije azot-dioksida u vazduhu nalazi iznad 150 cg/m3 nastupaju akutna oboljenja plućnih organa. Jedan je od njabitnijih faktora koji izazivaju efekat staklene bašte. Pošto ovi proizvodi sagorijevanja nastaju u povećanoj količini u gradovima i industrijskim zonama i pH vrijednost je većinom tamo niža nego na selu. Oni takođe uglavnom nastaju sagorijevanjem fosilnih goriva. Kako smanjiti količinu ugljen-dioksida u atmosferi koji nastaje sagorijevanjem fosilnih goriva pitanje je koje se već duže vrijeme postavlja javnosti i političarima. Ova jedinjenja reaguju u vlažnoj atmosferi sa vodenom parom i daju sumpornu i azotnu kiselinu. Međunarodne konvencije takođe ograničavaju emisiju ugljendioksida u atmosferu. Što je veća temperatura sagorijevanja. Od njega se u reakciji sa vlagom stvara azotna kiselina koja je odgovorna za trećinu nastanka kiselih kiša. Iz azot-oksida u rekciji sa vodom nastaju nitritna (HNO2) i azotna (HNO3) kiselina ovako: 2NO2 + H2O = HNO2 + HNO3 4 . kao azota iz vazduha i kiseonika. kao i drugi simptomi. ali i svim stanovnicima Zemlje. Ove supstance se nalaze rastvorene u vazduhu i na zemlju padaju sa padavinama. Samim tim što zagađuje atmosferu. One štetno djeluju na ekosisteme i to se ogleda u zakišeljavanju rijeka i ostalih voda. Kako nastaju kisele kiše U procesima sagorijevanja nastaju sumpor-dioksid. Pokzatelji hroničnog trovanja su uglavnom glavobolje i nesanice. kao i druga hemijksa jedinjenja koja pospješuju nastajanje kiselina. azotni oksidi. a ovo dovodi do neprekidnog zagrijevanja Zemljine površine. Kod svakog procesa sagorijevanja se prvo oslobađa azot-monoksid koji kasnije u vazduhu oksidiše u štetni azotdioksid. oštećenju spomenika kulture. uticaju na zdravlje ljudi. uništavanju biljnog pokrivača. ugljen-dioksid ovako utiče i na promjenu klime. Ugljena kiselina (H2CO3) iz ugljen-dioksida i vode nastaje ovako: CO2 + H2O = H2CO3 Pod pojmom azotnih oksida (NOX) se podrazumijevaju azot.monoksid i azot-dioksid. to je brže nastajanje azotnih oksida. oštećenju materijala građevinskih i metalih konstrukcija.zemlju kao slabe sumporne kiseline – kisele kiše.

Sagorijevanjem fosilnih zapaljivih stvari se atmosfera jako zagađuje sumpor-dioksidom. koja je jedan od glavnih uzroka izumiranja šuma. stabla ili vodom dospijevaju u lišće i iglice drveća. Kako od dolazi iz zapadne. Istraživanja iz 1988. Proces fotosinteze se remeti i posledica toga je oštećenje lišća. Kada se razmatra uticaj kiselih kiša na našu zemlju i njeno okruženje. Kao posledica se javljaju mrke mrlje. industrijski razvijene Evrope. zajedno sa prašinom koja se nalazi u vazduhu čini smog. što opet može loše uticati na rasprostiranje biljnog pokrivača.Sumpor-dioksid je daleko najštetnije jedinjenje u vazduhu. pa stabla ostaju bez elementa koji im je prijeko potreban za razvoj. negativan uticaj je evidentan. on dodatno dobija na težini kada se uzme u obzir da dosadašnja istraživanja o oporavku 5 . On se tamo pretvara u jaku sumpornu kiselinu i u reakciji sa vodom čini kiselu kišu. logična posljedica je nastanak kiselih kiša. jakog i neugodnog mirisa koji kod ljudi djeluje na plućne organe.. Poznato je da najveću količinu padavina u našim krajevima donosi sjeverozapadni vjetar. Oštećuju i korjenje. Pri tom su kisele kiše u našoj zemlji najvećim svojim dijelom posljedica daljinskog transporta. Proces nastanka sumporaste i sumporne kiseline iz sumpor-dioksida i vode: SO2 + H2O = H2SO3 SO3 + H2O = H2SO4 Negativni uticaj kiselih kiša Kiseline iz kiselih kiša u zemljištu započinju svoje štetno djelovanje. a kasnije upalom pluća i i prestankom disanja. smeđe boje. Dugotrajno djelovanje ovog gasa na čovjeka izaziva gubitak ukusa. recimo kalcijum iz tankog sloja humusa. Pored toga što je procenat oboljelog drveća visok. kao sredstvo za izbjeljivanje u tekstilnoj industriji. Biljke reaguju još osjetljivije.godine. Ugradnjom uređaja za prečišćavanje na termoelektranama smanjena je emisija sumpordioksida. kod procesa prečišćavanja voda. Područja primjene sumpor-dioksida su za konzerviranje u hemiji životnih namirnica. U zimskim mjesecima visoka koncentracija sumpor-dioksida u vazduhu. te oštećuju njihova tkiva. Takođe rastvaraju teške metale i aluminijum u zemljištu. Kisela kiša prije svega štetno djeluje na siromašne brdske predjele. On je gas bez boje.. jer kiselina rastvara hranljive sastojke. crvenilo jezika. na cjelokupnoj teritoriji bivše Jugoslavije pokazala su da od ukupnog broja drveća oboljelo oko 32%.

a u 1996. Kisele kiše su jedan od glavnih razloga smanjenja zaliha pitke vode na svetskom nivou i kao takve predstavljaju ozbiljan problem. kao na primjer u Kini koja zbog ogromne stope industrijalizacije plaća danak u vidu kiselih kiša. pa i dejstvu kiselih kiša. Uobilajene su kasni proljećni mrazevi i dugotrajne ljetnje suše. Od negativnih činilaca. najdrastičnije su posljedice ispoljene u Sloveniji i Hrvatskoj. ali opet daleko od dobrog. Sumporna kiselina ima negativno delovanje naročito na biljke jer remeti proces fotosinteze što ima za posledicu oštećenje lišća i odumiranje šuma.vijeka cjelokupno područje Alpa ostati bez vegetacije. Kisele kiše predstavljaju još uvek veliki problem u nekim Azijskim zemljama. ukoliko nivo aerozagađenja ostane na ovom nivou i kiselih kiša kao prateće pojave.godine čak 60% sumpor-dioksida dolazi iz susjednih. Najpozitivniji činilac na najvećem dijelu teritorije bivše Jugoslavije je tip geološke podloge. Osim za biljke kisele kiše ozbiljno zagađuju i vode kojima se drastično smanjuje Ph vrednost. U našem najbližem okruženju. polovinom 21. Upravo zagađenje voda predstavlja najveći problem. Iako postoji napredak u sprečavanju kiselih kiša (u Americi se koristi metod prečišćavanja ugljenika kojim se vade opasna jedinjenja sumpora) opasnost od kiselih kiša još nije prošla. Veliko smanjenje Ph vrednosti dovodi do izumiranja mikroorganizama a javlja se i problem pitke vode. Kiselina otapa hranjive sastojke koji su biljkama potrebni za izgradnju njihovih stanica i dospeva u korenje i lišće oštećujući njihova tkiva. Prema izvještaju Instituta za medicinska istraživanja i medicinu rada u Hrvatskoj 2000. Činjenica je i da će. Ove pojave slabe odbrambene mehanizme drveća. dok neki drugi opet imaju uticaja na povećanje ove pojave. Rijetki su primjeri oporavka kod srebre jele (Abies alba) i oni ovo pravilo samo potvrđuju. odnosno krečnjak. industrijski razvijenih zemalja. Neki objektivno prisutni činioci imaju efekta u smanjivanju kiselih kiša. Ona pokazuju da se drveće uglavnom ne oporavlja od uticaja kiselih kiša i prije ili kasnije propadne potpuno. podložnije je infekcijama i parazitima.godini pojava kiselih kiša zabilježena je čak 71 put! U našoj zemlji stanje je nešto bolje. treba istaći karakteristike klime na većini teritorije. 6 . Zagađenje iz vazduha kiselim kišama prenosi se do zemlje i sliva se u površinske i podzemne vodene tokove.drveća nisu dala dobre rezultate. Kisele kiše predstavljaju jedan od glavnih uzroka odumiranja šuma jer se sumpor dioksid u jedinjenju sa vodom pretvara u sumpornu kiselinu koja ima pogubno delovanje na čitavu floru.

Tlo u određenoj mjeri može neutralizovati kiseline iz kiše (buffering capacity). kalcijum i magnezijum iz tankog sloja humusa koji su potrebni biljkama za izgradnju njihovih stanica. Obrat trenda kod smrtnosti od raka u zemljama EU. te oštećuju šume. kod stanovnika Primorsko-goranske županije (PGŽ) i cijele Hrvatske stalno i strmo raste. Udisanje čestica otrovnih gasova dovodi do razvoja bolesti i prerane smrti npr. pri čemu je smrtnost od raka u PGŽ viša od državne s tendencijom daljnje divergencije. vjetrovima mogu biti nošeni na ogromne udaljenosti. Procjenjuje se da je 60% svih šuma oštećeno djelovanjem kiselih kiša. dokaz je da postoji mogućnost intervencije u smislu prevencije i promocije zdravlja. zbog astme ili bronhitisa. To je vrlo važno svojstvo tla i o njemu zavisi koliko je oštećeno bilje koje na njemu raste. "Dok kod stanovnika zemalja EU stopa smrtnosti od raka stalno opada. Na tlo utiču tako što otapaju. Kada se nađu u atmosferi.Uticaj kiselih kiša na ljudsko zdravlje Sumporni i azotovi oksidi su opasni za ljudsko zdravlje. Ispitivanja su pokazala kako se sve veći broj oboljelih ljudi od raka i sve veći broj djece koja pate od astme može dovesti u vezu sa zagađenjem vazduha. Uticaj kiselih kiša na šume i tlo Kisele kiše usporavaju rast svih usjeva i generalno biljaka. 7 . kao najučinkovitije strategije zbrinjavanja ovog zdravstvenog problema". npr.

ne može se rastvoriti u vodi i štetiti biljkama i životinjama.Aluminijum je najrašireniji element u zemljinoj kori i u njoj se nalazi u obliku različitih jedinjenja. Uglavnom kod pH 5. dolazi i do nestanka neke druge i naglog povećanja populacije neke treće . a i okružene su kiselim oblacima i maglom. jer sva voda iz kiše mora negdje i završiti. a ako se i izlegu. a kod ekstremnih pH kao kod Skandinavskog primjera. što dovodi do izumiranja mikroorganizama i biljki i na kraju cijelog eko sistema. 8 . najveći zagađivač atmosfere. pa tako npr. mora ili oceani). koja će vjerojatno izumrijeti dok pojede svu hranu. makar može tolerirati niže pH vrijednosti vode. mogu čak i ubiti ribu što rezultira smanjenjem populacije i biološke raznolikosti. te ta područja obiluju padavinama. Pojedini simptomi bolesti nastupaju nezavisno jedni o drugima i pri tome mogu zavisno o regiji u kojoj se pojavljuju biti jako različiti. Stručnjaci su izračunali kako jedno stablo s površinom lišća od 150 m2 za 100 godina proizvede kiseonika koliko je čovjeku potrebno za 20 godina života. Isto vrijedi i za bakar i gvožđe. na relaciji od oko 400 km potroši kiseonik koji bi čovjeku bio dovoljan za 75 godina života. No kiselina iz kiselih kiša rastapa aluminijum iz tih jedinjenja i on tada dolazi u podzemne vode. jer rastu na tankome tlu. nego listopadno. što je vrlo veliki raspon. Obilježja bolesti koja se pojavljuju su jako različita. dovodi do stresa koji dovodi do smanjenja tjelesne mase riba. Tako u nekim kiselim jezerima kaskadno nestaju sve životinje. većina ribljih jajašca nikada se neće izleći.2. od kojih je najugroženiji hrast. jer čim nestane jedna vrsta. Azotna i sumporna kiselina utiču na sav život u vodama. Aluminijum i niska pH vrijednost vode smanjuju reprodukcijsku sposobnost riba. imaju relativno niske prosječne temperature. Zimzeleno drveće posebno jela je više pogođeno djelovanjem kiselih kiša. što je gotovo 100 puta kiselije od najkiselijeg prirodnog jezera! Takođe se u Skandinavskim jezerima pojavila pH vrijednost vode 3. Šume u planinskim predjelima su najugroženije. Uticaj kiselih kiša na vodu Najizrazitiji uticaj kiselih kiša je na vodi (bilo jezera. Neke biljke i životinje mogu bolje podnijeti kiseline u vodi od drugih.Kada je u takvom obliku.Većina rijeka i jezera ima pH vrijednost između 6 i 8. rijeke. Automobil. mlađe ribe su osjetljivije od starijih. Little Echo Pond u Franklinu (New York) ima pH vrijednost 4. Pod uticajem kiselih kiša pH vrijednost pada.

Azotne kiseline iz kiselih kiša uzrokuju smajnjenje nivoa kiseonika u vodi. Najčešće su posljedice : -rđanja metala (npr. Ta 71 metar visoka skulptura stara 1 200 godina u pokrajini Sečuan dio je svjetske kulturne baštine UNESCO-a. vijeku. Kisela jezera su oćaravajuće lijepa. u kiselom padne na dno i raspada se vrlo polako. Primjer je i kolosalni kip Bude u Leshanu ( Kina ). može biti smrtonosan. Dva osnovna tipa kamena su se koristila u gradnji prije otkrića Portland cementa u 19. a to su granit i krečnjak. jer su kristalno čista i imaju sloj zelenih algi na dnu. Već desetinama godina mnogi stari kulturno-istorijski spomenici nepovratno gube svoj oblik. 9 . a posljedice su: -bujanje algi -narušavanje zdravlja riba i školjaka -nestanak morske trave i koralnih grebena Još jedan štetan elemenat za ribe je hlor. mramora i krečnjaka). Poznato je da je šteta na građevinama od krečnjaka mnogo manja od štete na građevinama od granita. Razlog što su toliko naoko čista je u tome što je većina organizama koji vrše razgradnju materije mrtva. koji je inače normalan sastojak zemlje (u malim količinama). gubeći bitku sa kiselim kišama. pa sve ono što bi se u normalnom jezeru razgrađivalo (lišće. kao i mnoge druge širom svijeta. potrebno je zaštititi od propadanja kako bi mogli ostati očuvani za naraštaje koji dolaze. bronze) -propadanja boje i kamena (npr. jer krečnjak neutralizira kiselinu. mrtve životinje). koji je ujedno i najveći kip sjedećeg Bude na svijetu. Ovaj kip. Na primjer. samo autoindustrija u SAD-u troši godišnje 61 milion dolara na boje koje su otporne na kisele kiše. ali ako dođe u okolinu riba. Uticaj kiselih kiša na građevine i materijale Kisele kiše i suvo taloženje sumpora štetno utječe na mnoge materijale.

10 .

11 .

Poznato je da vozila s ugrađenim katalizatorima ispuštaju u atmosferu i do 90% manje opasnih gasova od onih bez katalizatora. vode i vazduh. ponovnom korištenju platine iz starih katalizatora u izgradnji novih. azotnih i ugljeničnih oksida u atmosferu. a ne regionalno ili globalno rješenje. te živote ljudi i životinja. Na primjer. ali ne i šire jer je to vrlo skupa metoda i potrebno ju je ponavljati relativno često da se pH ponovno ne spusti. Smanjenje emisije SO2 moguće je: -korištenjem ugljenika sa manjim udjelom sumpora -pranjem ugljenika prije sagorijevanja -korištenjem različitih hemijskih sredstava -korištenjem prirodnog gasa umjesto ugljenika 12 . tj. tvornica platine u Norilsku (Rusija) ispusti u atmosferu toliku količinu SO2 koja je približno jednaka 1/4 zapremine izduvnih gasova koju eliminišu katalizatori proizvedeni u toj tvornici. budućnost autokatalizatora vidimo u njihovom recikliranju. no potrebno je reći da kod njih dolazi do ispuštanja teških metala (platina. Svaki autokatalizator u sebi sadrži oko 3 g platine koja se dobija iz rudnika po čitavom svijetu. Metoda se najviše koristi u Norveškoj i Švedskoj. Ovakve tehnologije podižu cijenu proizvodnje. Ipak. smišljena je metoda dodavanja krečnjaka u kiselu vodu da se podigne pH. Autokatalizatori nam pomažu u naporima za smanjenje emisije gasova uzročnika kiselih kiša u atmosferu. rodijum) u vazduh. Ugradnja automobilskih katalizatora i "čisto" spaljivanje fosilnih goriva najčešće se primjenjuju. a rezultat je smanjenje ispuštanja sumpora u atmosferu za 80%. Zbog toga što se platina takođe u zemljinoj kori ne javlja u čistom obliku već u obliku jedinjenja. "Čisto" spaljivanje fosilnih goriva koriste elektroenergetski objekti u Švedskoj. paladijum.Rješavanje problema kiselih kiša Mnoge zemlje pokušavaju smanjiti emisiju sumpornih. koji se koristi u cestogradnji. potrebno je vršiti proces izdvajanja platine iz rude. ali spašavaju šume. Bitno je reći da vrlo veliki dio sveukupne svjetske emisije SO2 dolazi iz termoelektrana koje kao pogonsko gorivo koriste ugljenik. U Njemačkoj se u sumporni dim unosi krečnjak i kao rezultat nastaje gips. Ovo je ipak samo kratkotrajno rješenje za specifična područja. Zbog toga što je prirodni proces obnavljanja rijeka i jezera vrlo spor.

te ih dobro održavati -uvijek biti dobro obaviješten kako možeš pomoći pri smanjenju emisije SOx. svjetla i druge električne uređaje kada nisu potrebni -koristiti električne uređaje koji su energetski efikasni -koristiti dobru termičku zaštitu za kuće i radne prostore -koristiti javni prevoz kada god je to moguće -kupovati vozila sa malom emisijom NOx. i svako treba rješavati onaj dio problema na koji može uticati. Cilj programa je postići značajno poboljšanje u čistoći okoline i zdravlju ljudi pomoću smanjenja emisije sumpornog dioksida (SO2) i azotovih oksida (NOx) u atmosferu. NOx i COx U Sjedinjenim Američkim Državama vladina institucija Enviromental Protection Agency (EPA) provodi program pod nazivom Acid Rain Program (Program kiselih kiša).Pristup problemu trebao bi biti individualan. 13 . Svako može dati svoj mali doprinos smanjenju emisije SO2 u atmosferu štedeći električnu energiju na sljedeći način : -isključiti grijna tijela.

Beograd 2000.Literatura 1. bioindikatori i monitoring sistem“. Helix.rs 14 .ac. Petrušić Ivan 2.chem. Seminarski rad „Kisele kiše“. Sr.pondi. Cvijan M. „Ekologija zagađenih sredina. Ekokutak.wikipedia. 3.hr 5.bg.org/sr/kisela kisa 4.