“KONTROL SİSTEMLERİ”

Ders Notu

2012

1
eemdersnotlari.com

ÖNSÖZ
İnsan müdahalesi olmadan bir sistemin otomatik olarak çalışabilmesi için kontrol
sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Kontrol sistemlerinin merkezinde bir programlanabilir
denetleyici cihaz bulunmaktadır. Programlanabilir denetleyici olarak; PLC (programble logic
controller) kullanılabileceği gibi, bir mikrodenetleyici de kullanılabilmektedir.
Bu ders notunda mikrodenetleyicili elektronik devreler ile gerçekleştirilmiş sistem
kontrolü örnekleri anlatılacaktır. Devrelerdeki Mikrodenetleyici elemanları LD-MICRO
programı ile programlanacaktır.
İÇİNDEKİLER
MİKRODENETLEYİCİLER VE MİKRODENETLEYİCİ DONANIM GEREKSİNİMLERİ
Mikrodenetleyici ve donanımları
Mikrodenetleyicilere giriş elemanlarının bağlanması
Mikrodenetleyicilerin giriş biriminin yalıtılması
Mikrodenetleyicilere çıkış elemanlarının bağlanması
KONTROL KARTI TASARIMI
LD-MİCRO PROGRAMI

2
eemdersnotlari.com

1. MİKRODENETLEYİCİLER VE MİKRODENETLEYİCİ DONANIM GEREKSİNİMLERİ
1.1. Mikrodenetleyici ve donanımları

Mikrodenetleyiciler programlanabilen, programı değiştirilebilen entegrelerdir.
Portlarına ait pin uçları ayrık olarak giriş veya çıkış olarak tanımlanabilmektedir. Bu
entegreler üzerine yazılan programa göre girişinden aldığı sinyallerin direktifinde ilgili
çıkışlarını aktif veya pasif edebilmektedirler. Mikrodenetleyicilerde aktif olan uçta 5V, pasif
olan uçta da 0V gerilim okunmaktadır. Şekil.1 ve Şekil.2’de 16F628 ve 16F877
mikrodenetleyicilerinin dış görünüşleri ve pin tanımlamaları verilmiştir.

Şekil 1. Pic16F628 pin tanımlamaları ve dış görünüşü

Şekil 2. Pic16F877 pin tanımlamaları ve dış görünüşü
Mikrodenetleyiciler bir osilatörün oluşturduğu darbe dizileri sayesinde üzerindeki
programını işleyebilmektedirler. Bu osilatör R-C (Direnç-Kondansatör) osilatör veya kristal
osilatör şeklinde olabilir. Bunlardan kristal osilatör kullanımı yaygındır. Şekil.3’de kristal
osilatörün bağlantı şekli gösterilmiştir. (Mikrodenetleyicilerin çalışabilmesi için VDD ucunun
+5V, VSS ucunun da şase potansiyeli ile beslenmesi gerektiği unutulmamalıdır. )

Şekil 3.Kristal osilatörün mikrodenetleyiciye bağlanışı
3
eemdersnotlari.com

1.2. Mikrodenetleyicilere giriş elemanlarının bağlanması

Pic girişine harici olarak buton veya anahtar bağlamak için iki yöntem mevcuttur. Bu
yöntemler Pull-Up ve Pull-Down’dur (Şekil 4). Bu yöntemler mikrodenetleyici girişini ya
lojik 1 veya lojik 0 yapmaktadır. Bu sayede (ara değerler olmadığı için ) sistem daha kararlı
çalışmaktadır.
Pull-Up yönteminde giriş normalde (Lojik 1) 5V’tur.Butona basıldığında giriş (Lojik
0) 0 V olur.
Pull-Down yönteminde giriş normalde (Lojik 0) 0V’tur.Butona basıldığında giriş
(lojik 1) 5V olur.

Şekil 4. Mikrodenetleyiciye buton girişi bağlantı yöntemleri
Genelde mikrodenetleyicilere buton girişi yapılırken Pull-Down bağlantı yöntemi
tercih edilmektedir. Bu bağlantı kullanıldığında programda butona bir görev verilirken ilgili
girişin lojik 1 olması halinde işlem yaptırılır.
Mikrodenetleyicilerin reset ( MCLR ) ucuna buton bağlarken Pull-Up bağlantı yöntemi
kullanılır.(Mikrodenetleyiciler herhangi bir elektriksel gürültü sonucu kesime giderlerse, reset
girişleri aktif edilerek tekrar devreye alınabilirler.)

Şekil 5. Reset butonunun mikrodenetleyiciye bağlanışı
1.3. Mikrodenetleyicilerin giriş biriminin yalıtılması

Mikrodenetleyicilere haricen sensör veya herhangi bir kontrol sinyali bağlarken girişin
yalıtılması ve değişik giriş gerilim seviyelerinin 5V’a uyarlanması için optokuplörler
kullanılmaktadır. Optokuplörler ile çalışılırken, giriş gerilim seviyesine göre uygun ön direnç
seçilmelidir. Şekil 6.’da 5V ,12V ve 24V giriş gerilim seviyeleri için uygun ön direnç
değerleri (R1, R2, R3) verilmiştir. Bu devrede herhangi bir giriş ucundan sinyal geldiğinde

4
eemdersnotlari.com

“PIC Giriş” ucunda 5 V belirir. Giriş sinyali kesildiğinde bu uç gerilimi 0 Volt olmaktadır.
Mikrodenetleyicinin her bir girişi için ayrı ayrı devre kullanılabilir.

Şekil 6. Mikrodenetleyici girişinin optokuplör ile yalıtılması
1.4. Mikrodenetleyicilere çıkış elemanlarının bağlanması

Şekil 7’de mikrodenetleyici çıkışındaki 5V gerilim seviyesi ile 12V’luk bir rölenin
çalıştırılabilmesi için gerekli olan devre bağlantısı verilmiştir. Mikrodenetleyicinin her bir
çıkışı için ayrı ayrı bu devre bağlantısı kullanılabilir. Bu röle bağlantıları sayesinde nispeten
daha yüksek gerilim ve akımlı alıcılar anahtarlanabilmektedir. Örneğin, 220V AC’de çalışan
bir lamba yakılıp, söndürülebilir.

Şekil 7. Mikrodenetleyici çıkışına 12V’luk rölenin bağlantısı
2. KONTROL KARTI TASARIMI
2.1. Mikrodenetleyici deneme kartı tasarımı

Mikrodenetleyiciler ile ekonomik kontrol kartları imal edilebilir. Mikrodenetleyicilerin
tekrar tekrar programlanmaya müsait oluşları, bu kartların PLC gibi kullanılmalarına olanak
sağlamaktadır. Şekil 8.’de kontrol sistemleri için yazılan mikrodenetleyici programlarını
denemek için tasarlanmış bir program geliştirme deney kiti devre şeması ve 3B görüntüleri
bulunmaktadır. Bu devre ile 4 buton ile 4 ayrı çıkışa kontrol edebilen programlar denenebilir.

5
eemdersnotlari.com

Şekil 8. Mikrodenetleyici program geliştirme deney kiti
2.2. 4 dijital girişli ve 4 röle çıkışlı kontrol kartı tasarımı

Mikrodenetleyici ile bir sistem denetlenecekse daha kapsamlı bir devre
oluşturulmalıdır. Kontrol sisteminde 5 V’tan daha büyük bir giriş sinyali olursa Şekil 9.’daki
gibi bütün girişler optokuplörler ile yalıtılmalıdır. Optokuplör çıkışındaki sinyaller Şekil
10.’daki kontrol kartına giriş olarak tatbik edilmelidir. Kontrol kartı çıkışındaki sinyaller
transistor çıkışlı veya röle çıkışlı olarak tasarlanabilir. Şekil 11.’de röle çıkışlı bir çıkış birimi
uygulaması gösterilmiştir. Şekil 11’deki bu çıkışlar Şekil 10.’daki çıkışlara bağlanmalıdır.

6
eemdersnotlari.com

Şekil 9. Dört girişli bir sistemin girişlerinin optokuplörler ile yalıtılması

7
eemdersnotlari.com

Şekil 10. Dört giriş ve dört çıkışlı bir sisteme ait kontrol devresi

8
eemdersnotlari.com

Şekil 11. Dört çıkışlı bir sistemdeki çıkışların röle bağlantısı
9
eemdersnotlari.com

Bölüm soruları
1. Mikrodenetleyicinin tanımını yapınız.
2. Mikrodenetleyiciler için kristal bağlantısını örnek bir devre üzerinde göstererek, bu
işlemin amacını kısaca açıklayınız.
3. Mikrodenetleyicilerin giriş elemanlarının bağlantısında kullanılan PULL-UP ve
PULL-DOWN yöntemlerini açıklayınız.
4. Pull-Down yöntemini kullanarak PIC16F628 ‘in RA0, RA1 ve RA2 pinlerine
(bacaklarına) 3 adet buton bağlanacaktır. İlgili bağlantıyı şekil çizerek gösteriniz.
5. Bir mikrodenetleyicinin girişine 24 V çıkış veren bir sensör bağlanmak istenmektedir.
Bu iş için uygun bir yalıtma yöntemini seçerek, bu yöntemin devre şemasını çiziniz.
6. Bir mikrodenetleyicinin RB0 pinine 12 V’luk bir röle bağlanılmak istenmektedir. İlgili
bağlantıyı şekil çizerek gösteriniz.
7. PIC16F628 Mikrodenetleyicisi için yazılan programların denenebilmesi için 4 buton
girişli ve 4 led çıkışlı program geliştirme deney kiti tasarlayınız (devre şemasını
çiziniz.).

10
eemdersnotlari.com

3. LD-MİCRO PROGRAMI

Ld-micro, PLC Ladder programlama mantığı ile mikrodenetleyici programı
geliştirilebilmesine olanak sağlayan bir programdır. Bu programın temelini, elektromekanik
kumanda ve PLC programlama bilgileri oluşturmaktadır. Bu iki sistemi iyi bilen bir kişi bu
programa kolayca uyum sağlayabilmektedir.
Bu bölümde 4 girişli, 4 çıkışlı mikrodenetleyici program geliştirme deney kiti ile
örnek uygulamalardan bahsedilmiştir. Geliştirilen programların çalışabilirliğinin test
edilebilmesi için Şekil 12’deki 3B modeli verilen kart kullanılabilmektedir.

Şekil 12.Ld-micro ve mikrodenetleyici program geliştirme kartı 3B modeli
3.1. Ld-micro uygulamaları

Ld-micro için yapılan uygulamalarda, anlatımda ve gösterimde kolaylık olması
açısından kontrol kartı açık şeması yerine Şekil 13’deki blok kullanılmıştır. Burada X0-X3:
girişleri, COM: giriş besleme şase bağlantısını, (+),(-): Çıkış katı beslemesini, Y0-Y3:
çıkışları ifade etmektedir.

Şekil 13. Kontrol kartı blok gösterimi

11
eemdersnotlari.com

3.1.1.Giriş-Çıkış Uygulaması

Bu uygulamada 4 ayrı röle çıkışı, 4 ayrı buton girişi ile kontrol edilecektir. Her bir röle kesikli
olarak çalışacaktır. Yani ilgili butona basıldığı müddetçe ilgili röle kontağı çekili kalacak,
butondan parmağımızı çektiğimizde ise röle kontağı bırakılacaktır.

Şekil 15. Giriş-Çıkış Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı

Şekil 16. Giriş-Çıkış Uygulamasına Ait Ladder Diyagramı ve Kontrol kartı içindeki 16F628
mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları
Bu uygulamada B1 butonuna basıldığında program içerindeki X0 açık kontağı kapanır
ve devresindeki Y0 çıkışını aktif eder.Bu durumda Y0 çıkışına bağlı RL1 rölesi enerjilenir ve
devresine bağlanacak bir alıcıyı çalıştırır. Aynı durum diğer buton ve röleler içinde geçerlidir.

12
eemdersnotlari.com

3.1.2. Mühürleme Devresi Uygulaması

Bu uygulamada, 2 ayrı buton girişi ile 1 röle çıkışı kontrol edilecektir. Program
içerisinde B1 butonunu X0, B2 butonunu X1, RL1 rölesini de Y0 temsil etmektedir(Şekil 17).
B1 butonuna basıldığında X0 kontağı kapanarak Y0 çıkışını aktif eder. Bu durumda
Y0, X0 kontağına paralel bağlı açık kontağını da kapatacaktır. Bu durumda B1 butonundan
parmağımızı çeksek bile Y0 çıkışı aktif kalacaktır. Bu durum B2 butonuna (X1) basılana
kadar devam eder. Stop butonuna basıldığında program içerisindeki X1 kapalı kontağı
açılarak Y0 çıkışı pasif olur. (Y0 çıkışı aktif olduğu zaman boyunca RL1 çekilidir.) Devrede
enerji sürekliliği sağlayan bu devre mühürleme devresi olarak adlandırılır.

Şekil 17. Mühürleme Devresi Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı

Şekil 18. Mühürleme Devresi Uygulamasına Ait Ladder Diyagramı ve Kontrol kartı içindeki
16F628 mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları

13
eemdersnotlari.com

3.1.3. İleri-Geri Çalışma Devresi Uygulaması

Şekil 19. İleri-Geri Çalışma Devresi Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı ve Kontrol kartı içindeki
16F628 mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları
B1 : Dur Butonu (X0)

RL1: İleri Hareket Rölesi (Y0)

B2 : İleri Start Butonu (X1)

RL2: Geri Hareket Rölesi (Y1)

B3 : Geri Start Butonu (X2)
3.1.3.1. Elektriksel Kilitlemeli İleri- Geri Çalışma
*X1 girişi aktif olduğunda Y0 çıkışı aktif olarak
motor ileri yönde döndürülmektedir.
*X2 girişi aktif olduğunda da Y1 çıkışı aktif
olarak motor geri yönde döndürülmektedir.
*İleri (Y0) ve Geri (Y1) devrelerinde elektriksel
kilitleme kullanıldığı için biri çalışırken diğeri
çalışamamaktadır. Bu sebeple ara geçişlerde X0
girişi aktif edilerek çalışan sistemin durdurulması
gerekmektedir.
Şekil 20. Elektriksel Kilitlemeli İleri-Geri Çalışması Uygulamasına Ait Ladder Diyagramı
3.1.3.2. Butonsal Kilitlemeli İleri-Geri Çalışma
*X1 girişi aktif olduğunda Y0 çıkışı aktif
olarak motor ileri yönde döndürülmektedir.
*X2 girişi aktif olduğunda da Y1 çıkışı aktif
olarak motor geri yönde döndürülmektedir.
*Çıkışların önlerinde birbirlerinin startlarının
kapalı kontakları bulunduğundan dolayı
(Butonsal Kilitleme) ara geçişlerde stop
butonuna
(X0)
basmaya
gerek
kalmamaktadır. Burada bir çıkışın startı,
diğeri için stop görevi görmektedir.
Şekil 21. Butonsal Kilitlemeli İleri-Geri Çalışması Uygulamasına Ait Ladder Diyagramı

14
eemdersnotlari.com

3.1.4. Zamana Bağlı Çalışan Sistemler

Şekil 22. Zamana Bağlı Çalışan Sistemler Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı ve Kontrol kartı
içindeki 16F628 mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları
3.1.4.1. Bir sistemin ayarlanan süre sonunda devreden çıkarılması
*X0 (start) girişi aktif olduğunda Y0 çıkışı aktif
olarak devreyi mühürlemektedir.
*Aynı zamanda T0 zamanlayıcısı da saymaya
başlamıştır.
* 15 sn sonra T0 zamanlayıcısı R0 dahili çıkışını
aktif etmektedir. R0 dahili çıkışı Y0 çıkışı
önündeki kapalı kontağını açarak mühürlemeyi
düşürerek
sistemi
tamamen
devreden
çıkarmaktadır.
*Sistem çalışması esnasında X1 girişine bağlı bir
buton ile de devreden çıkarılabilmektedir.
3.1.4.2. Bir sistemin ayarlanan süre sonunda devreye alınması
*X0 (start) girişi aktif olduğunda R0 dahili çıkışı
aktif olarak devreyi mühürlemektedir.
*Aynı zamanda T0 zamanlayıcısı da saymaya
başlamıştır.
* 15 sn sonra T0 zamanlayıcısı Y0 çıkışını aktif
etmektedir.
*Sistem X1 girişi aktif olana kadar çalışmaya
devam etmektedir.
3.1.4.3. Bir sistemin ayarlanan bir süre sonunda devreye alınması ve ayarlanan başka bir
süre sonunda devreden çıkarılması
*X0 (start) girişi aktif olduğunda R0 dahili çıkışı
aktif olarak devreyi mühürlemektedir.
*Aynı zamanda T0 zamanlayıcısı da saymaya
başlamıştır.
* 15 sn sonra T0 zamanlayıcısı Y0 çıkışını aktif
etmektedir.
*Y0 aktif olduğu anda T1 zamanlayıcısı da
saymaya başlayacaktır.T1 saymaya başladıktan
10 sn sonra R1 dahili çıkışı aktif olur ve
mühürleme önündeki kapalı kontağını açarak
bütün sistemi devreden çıkarır.
*Sistem çalışması esnasında X1 girişine bağlı bir
buton ile de devreden çıkarılabilmektedir.
Bu örnekte Y0 çıkışı starttan 15sn sonra devreye
girmiş ve 10 sn çalıştıktan sonra kendiliğinden
devreden çıkmıştır.

15
eemdersnotlari.com

3.1.5. Sayıcı uygulaması

Sayıcı elemanını bir ürün sayma prosesi üzerinde inceleyelim.

Şekil 26. Ürün Sayma Prosesi
Sistemde istenenler
—Başla butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak bandı harekete geçirsin. Her 12 adet
ürün geçtiğinde paketleme için 10 sn beklensin. Bu süre bitiminde bant tekrar hareket etsin.
—Bu süreç dur butonuna basılana kadar devam etsin.

Şekil 27. Ürün Sayma Prosesi Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı ve Kontrol Kartı içindeki
16F628 mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları
*X0 (start) girişi aktif olduğunda R0 dahili çıkışı
aktif olarak devreyi mühürlemektedir.
*Bu esnada Y0 çıkışı da aktif olarak bantı
hareket ettirmektedir.
*X2 girişine bağlı sensör önünden her ürün
geçişinde sayıcı değerini 1 sayı artırmaktadır.
*Sayıcının sayma değeri 12’ye ulaştığında R1
dahili çıkışı aktif olur.
*R1, Y0 çıkışı önündeki kapalı kontağını açarak
yürüyen bantı durdurur.
*R1, aynı zamanda T0 önündeki açık kontağını
kapatarak zamanlayıcıyı devreye sokar.
*T0 zamanlayıcısı aktif olduktan 10 sn sonra
sayıcıyı resetleyerek işlemin başa dönmesini
sağlar.
*Bu süreç X1 girişi (stop) aktif olana kadar
çalışmaya devam etmektedir.

16
eemdersnotlari.com

3.1.6. Konveyör uygulaması

Şekil29. Market için konveyör uygulaması
Sistemde istenenler
—Başla butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak bandı harekete geçirsin. Sensör
cisim algıladığında bant dursun. Sensör önündeki cisim alındığında bant tekrar hareket
etsin…
—Bu süreç dur butonuna basılana kadar devam etsin.

Şekil 30. Konveyör Uygulaması Kontrol Kartı Bağlantısı ve Kontrol Kartı içindeki 16F628
mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları

Şekil 31. Konveyör Uygulamasına Ait Ladder Diyagramı

17
eemdersnotlari.com

3.1.7. Sıvı dolum uygulaması-1

Sistemde istenenler
—Başla butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak
pompa çalışsın. Pompa 5 sn sonra kendiliğinden devreden
çıksın (Burada bardağın pompanın basıncıyla 5 sn’de dolduğu
düşünülmüştür).
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur butonu ile
devreden çıkarılabilsin.
Şekil 32. Sıvı dolum uygulaması-1

Şekil 33. Sıvı dolum uygulaması-1 için gerekli Kontrol Kartı Bağlantısı ve Kontrol kartı içindeki
16F628 mikrodenetleyicisine ait pin (ayak) bağlantıları

Şekil 34. Sıvı dolum uygulaması-1’e ait Ladder Diyagramı

18
eemdersnotlari.com

3.1.8. Sıvı dolum uygulaması-2

Şekil 35. Sıvı dolum uygulaması-2

Sistemde istenenler
—Başla (B1) butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif
olarak motor çalışsın ve tepsi harekete geçsin. S1
sensörü bardağı algıladığındaY0 devreden çıksın tepsi
dursun.
— Bardak durduktan sonra Y1 çıkışı aktif olarak
pompa çalışsın ve dolum gerçekleşsin. S2 sensörü
bardağın dolduğunu algılayınca dolum sonlansın ve
tepsi hareket etsin.
— Her bir bardak için bu işlemler gerçekleşsin.

6 tane bardak dolduğunda sistem
otomatik olarak devreden çıksın.
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur (B2)
butonu ile devreden çıkarılabilsin.

Şekil 36. Sıvı dolum uygulaması-2 için gerekli Kontrol Kartı Bağlantısı

Şekil 37. Sıvı dolum uygulaması-2’e ait Ladder Diyagramı

19
eemdersnotlari.com

3.1.9. Sıvı dolum uygulaması-3

Şekil 38. Sıvı dolum uygulaması-3

Sistemde istenenler
—Şekil 38’de bardağın başlangıç konumundaki
durumu gösterilmiştir.
—Başla (B1) butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif
olarak motor çalışsın ve tepsi harekete geçsin. S
sensörü bardağı algıladığındaY0 devreden çıksın tepsi
dursun.
— S sensörü bardağı algıladığında Y1 çıkışı
aktif olarak pompa çalışsın. Pompa 5 sn sonra devreden
çıksın. (Burada bardağın pompanın basıncıyla 5 sn’de
dolduğu düşünülmüştür).
—Dolum işleminden sonra tepsi aynı yönde 15 sn
döndürülerek bardak başlangıç noktasına ulaşsın ve
sistem devreden çıksın.
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur(B2)
butonu ile devreden çıkarılabilsin.

Şekil 39. Sıvı dolum uygulaması-3 için gerekli Kontrol Kartı Bağlantısı

Şekil 40. Sıvı dolum uygulaması-3’e ait Ladder Diyagramı

20
eemdersnotlari.com

3.1.10. Sıvı karıştırma düzeneği

Sistemde istenenler
—Başla (B1) butonuna basılınca Y0 ve Y1
çıkışları aktif olarak valflerin yolları açılsın ve Sıvı-1
ve Sıvı-2 hazneye alınsın.
— Sensör-2 sıvıyı algıladığında dolum
sonlansın.
—Dolum işleminden Y2 çıkışı aktif olarak
motor devreye girsin ve sıvılar 10 saniye boyunca
karıştırılsın.
—Karıştırma işleminin ardından Y3 çıkışı aktif
olarak pompa çalışsın ve karıştırılmış sıvı kovaya
boşaltılsın.
—Boşaltma işleminin ardından sistem devreden
çıksın.
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur (B2)
butonu ile devreden çıkarılabilsin.
Şekil 41. Sıvı karıştırma düzeneği

Şekil 42. Sıvı karıştırma uygulamasına ait kontrol kartı bağlantı şeması

Şekil 43. Sıvı karıştırma uygulamasına ait Ladder Diyagramı

21
eemdersnotlari.com

Bölüm soruları
Aşağıdaki soruları mikrodenetleyici ile gerçekleştirilmiş bir kontrol kartı ile kumanda edilecek
şekilde cevaplandırınız.
1. Bir çıkışa start ve stop butonları ile kontrol edilmek istenmektedir. Start butonuna
basıldığında çıkışın aktif olması ve stop butonuna basılana kadar çalışması
istenmektedir. İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını
çiziniz.(Mühürleme devresi)
2. Elektriksel kilitlemeli ileri-geri çalışma uygulaması için gerekli olan kontrol kartı
bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.
3. Butonsal kilitlemeli ileri-geri çalışma uygulaması için gerekli olan kontrol kartı
bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.
4. Start butonuna basıldığında bir rölenin çalışması ve 15 sn sonra kendiliğinden durması
istenmektedir. İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını
çiziniz.(bkz: Zamana bağlı çalışan sistemler)
5. Start butonuna basıldıktan 15 sn sonra bir rölenin çalışması ve stop butonuna basılana
kadar çalışmaya devam etmesi istenmektedir. İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı
şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.(bkz: Zamana bağlı çalışan sistemler)
6. Bir sistemin starttan 15sn sonra devreye girmesi ve 10 sn çalıştıktan sonra
kendiliğinden devreden çıkması istenmektedir. İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı
şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.(bkz: Zamana bağlı çalışan sistemler)
7. Bir ürün sayma prosesinden istenen koşullar aşağıda verilmiştir.
—Başla(X0) butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak bandı harekete geçirsin.
Her 12 adet ürün geçtiğinde paketleme için 10 sn beklensin. Bu süre bitiminde bant
tekrar hareket etsin.
—Bu süreç Dur(X1) butonuna basılana kadar devam etsin.
İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.
8. Bir market için konveyör sistemi tasarlanmak istenmektedir. Sistemin kontrolü için
istenen koşullar aşağıda belirtilmiştir.
—Başla butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak bandı harekete geçirsin. Sensör
cisim algıladığında bant dursun. Sensör önündeki cisim alındığında bant tekrar hareket
etsin…
—Bu süreç dur butonuna basılana kadar devam etsin.
İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.
9. Bir sıvı dolum tesisi kontrolünden istenen koşullar aşağıda belirtilmiştir.

—Başla butonuna basılınca Y0 çıkışı aktif olarak pompa çalışsın. Pompa 5
sn sonra kendiliğinden devreden çıksın (Burada bardağın pompanın basıncıyla
5 sn’de dolduğu düşünülmüştür).
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur butonu ile devreden çıkarılabilsin.
İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz.

22
eemdersnotlari.com

10. Şekil 41.’deki sistemden istenen koşullar aşağıda belirtilmiştir.

—Başla butonuna basılınca Y0 ve Y1 çıkışları aktif olarak valflerin yolları
açılsın ve Sıvı-1 ve Sıvı-2 hazneye alınsın.
— Sensör-2 sıvıyı algıladığında dolum sonlansın.
—Dolum işleminden Y2 çıkışı aktif olarak motor devreye girsin ve sıvılar
10 saniye boyunca karıştırılsın.
—Karıştırma işleminin ardından Y3 çıkışı aktif olarak pompa çalışsın ve
karıştırılmış sıvı kovaya boşaltılsın.
—Boşaltma işleminin ardından sistem devreden çıksın.
—Ayrıca sistem çalışması esnasında Dur butonu ile devreden çıkarılabilsin.
İlgili sistemin kontrol kartı bağlantı şemasını ve ladder diyagramını çiziniz

Yararlanılan internet siteleri
http://www.eproje.org/modules.php?name=News&file=article&sid=14
http://ww1.microchip.com/downloads/en/devicedoc/40300c.pdf
http://ww1.microchip.com/downloads/en/devicedoc/30292c.pdf

23
eemdersnotlari.com