co

m

Analog Alçak Geçiren Filtre Karakteristikleri

no
tla
ri.

Analog alçak geçiren bir filtrenin genlik yanıtı |Ha(jΩ)| aşağıda gösterildiği gibi
verilebilir.

em

de

rs

Ωp: Geçirme bandı kenar frekansı
Ωs: Söndürme bandı kenar frekansı
δp: Geçirme bandı maksimum dalgalanması
δs: Söndürme bandı m aksimum dalgalanması

Dalgalanmalar dB cinsinden de verilebilir:

.e

Maksimum geçirme bandı dalgalanması:

w

w

w

Minimum söndürme bandı zayıflatması:

co
m

Analog Alçak Geçiren Filtre Karakteristikleri

no
tla
ri.

0 ≤ Ω ≤ Ωp frekans aralığı GEÇIRME BANDI olarak tanımlanır.
Geçirme bandında |Ha(jΩ)| 1’den δp kadar sapabilir. Yani

rs

Ωs ≤ Ω ≤ ∞ frekans aralığı SÖNDÜRME BANDI olarak tanımlanır.

w

w

w

.e

em

de

Söndürme bandında |Ha(jΩ)| 1’den δs kadar sapabilir. Yani

co
m

Analog Alçak Geçiren Filtre Karakteristikleri

rs

Maksimum geçirme bandı
sapması

no
tla
ri.

Genlik karakteristikleri aşağıda gösterildiği gibi genliğin geçirme bandındaki maksimum
değeri 1 olacak şekilde de verilebilir.

em

de

Maksimum södürme bandı
genliği

Genelde iki parametre daha tanımlanır:

w

Ayırtedicilik parametresi:

.e

w

w

Geçiş oranı:

co
m

Butterworth Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

N. dereceden analog Butterworth alçak geçiren filtresinin genlik yanıtının karesi
aşağıdaki eşitlikle verilir:

rs

Ω = 0’ da |Ha(jΩ)|2 nın ilk 2N-1 türevi sıfıra eşittir.

de

dB cinsinden KAZANÇ

em

olarak verilir.

w

w

w

.e

Ωc 3-db KESİM FREKANSI olarak adlandırılır. Bu adlandırmanın nedeni Ω = Ωc de
kazancın yaklaşık olarak -3dB olmasıdır:

co
m

Butterworth Yaklaşıklığı

w

w

w

.e

em

de

rs

no
tla
ri.

Ωc = 1 durumunda çeşitli N değerleri için Butterworth yaklaşıklığı ile elde edilen genlik
yanıtları aşağıda verilmiştir:

co
m

Butterworth Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

Butterworth alçak geçiren filtresini tanımlayan iki parametre derece N ve 3-dB kesim
frekansı Ωc dir.

em

de

rs

Bu parametreler, belirtilen kenar frekansları Ωp ve Ωs ile geçirme bandı minimum
genliği ve maksimum södürme bandı dalgalanmasından aşağıdaki denklemler
kullanılarak hesaplanabilir:

w

.e

İki denklem N için çözülürse

w

w

bulunur.

co
m

Butterworth Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

Derece tamsayı olduğundan, hesaplanan N değeri en yakın tamsayıya yuvarlanır.

N değeri herhangi bir denklemde yerine konularak 3-dB kesim frekansı Ωc belirlenir.

em

şeklinde verilir. Denklemde

de

rs

Analog Butterworth alçak geçiren filtresinin transfer fonksiyonu

w

w

w

.e

olup payda polinomu DN(s)’ye N. Dereceden Butterworth Polinomu denir.

co
m

Butterworth Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

Örnek: 1-dB kesim frekansı 1 kHz’de ve 5 kHz’deki zayıflatması 40 dB olan en düşük
dereceli Butterworth alçak geçiren belirleyiniz.
Verilenlerden

rs

yazarız. İki denklemi çözerek

em

de

buluruz. Derece hesabı için gerekli olan 1/k ve 1/k1 parametreleri hesaplandığında

w

.e

elde edilir. O halde, derece

w

w

olarak hesaplanıp tamsayı olmak zorunda olduğundan N = 4 seçeriz.

co
m

Chebyshev Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

N. dereceden analog 1. tür Chebyshev alçak geçiren filtresinin genlik yanıtının karesi
aşağıdaki eşitlikle verilir:

em

de

rs

Paydadaki TN(Ω)’ye N. dereceden Chebyshev Polinomu denir ve

w

w

w

.e

eşitliğiyle tanımlanır.

co
m

Chebyshev Yaklaşıklığı

w

w

w

.e

em

de

rs

no
tla
ri.

Çeşitli N değerleri için 1. tür Chebyshev yaklaşıklığı ile elde edilen genlik yanıtları
aşağıda verilmiştir:

co
m

Ω = Ωs de genlik 1/A olduğundan

no
tla
ri.

Chebyshev Yaklaşıklığı

em

de

rs

yazılabilir. Yukarıdaki denklem N için çözülürse

w

w

w

.e

bulunur. Filtrenin derecesi tamsayı olmak zorunda olduğundan, hesaplanan sayı en yakın
tamsayıya yuvarlanır.

co
m

Chebyshev Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

N. dereceden analog 2. tür Chebyshev alçak geçiren filtresinin genlik yanıtının karesi
aşağıdaki eşitlikle verilir:

em

de

rs

Paydadaki TN(Ω) terimi N. dereceden Chebyshev polinomudur. 1. tür Chebyshev
yaklaşıklığında olduğu gibi, 2. tür Chebyshev alçak geçiren filtresinin derecesi

w

w

w

.e

eşitliği kullanılarak hesaplanan sayı en yakın tamsayıya yuvarlanarak belirlenir.

co
m

no
tla
ri.

Chebyshev Yaklaşıklığı

w

w

w

.e

em

de

rs

Çeşitli N değerleri için 2. tür Chebyshev yaklaşıklığı ile elde edilen genlik yanıtları
aşağıda verilmiştir:

co
m

Chebyshev Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

Örnek: 1-dB kesim frekansı 1 kHz’de ve 5 kHz’deki zayıflatması 40 dB olan Chebyshev alçak
geçiren filtrenin en küçük derecesini belirleyelim.

de

rs

Verilen değerlerden derece

w

w

w

.e

em

olarak hesaplanır. Sonuç yuvarlanırsa N = 3 olur.

co
m

Elliptik Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

N. dereceden analog Elliptik alçak geçiren filtresinin genlik yanıtının karesi aşağıdaki
eşitlikle verilir:

w

w

w

.e

em

de

rs

Paydadaki RN(Ω) terimi, RN(1/Ω) = 1/ RN(Ω) eşitliğini sağlayan N. dereceden rasyonel bir
fonksiyonudur. RN(Ω)’nın sıfırları 0 < Ω < 1 aralığında, kutupları ise 1 < Ω < ∞
aralığındadır. Filtrenin derecesi aşağıdaki denklemler kullanılarak hesaplanır:

co
m

Elliptik Yaklaşıklığı

no
tla
ri.

Örnek: 1-dB kesim frekansı 1 kHz’de ve 5 kHz’deki zayıflatması 40 dB olan elliptik alçak
geçiren filtrenin en küçük derecesini belirleyelim.

em

de

rs

k = 0.2 ve 1/k1 = 196.5134 olarak bulunmuştu. Bu değerleri derece formülünde yerine
koyarsak

w

w

w

.e

buluruz. Sonuç olarak derece N= 2.23308 olarak hesaplanır N = 3 seçilir.

co
m

Elliptik Yaklaşıklık

w

w

w

.e

em

de

rs

no
tla
ri.

Ωp = 1 durumunda çeşitli N değerleri için elliptik yaklaşık ile elde edilen genlik yanıtları
aşağıda verilmiştir:

co
m

MATLAB Kullanılarak Analog Alçak Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Örnek: 1-dB kesim frekansı 1 kHz’de ve 5 kHz’deki zayıflatması 40 dB olan elliptik alçak
geçiren filtreyi MATLAB kullanarak tasarlayalım.
Gerekli komutlar

w

w

w

.e

em

de

rs

şeklindedir. Komutlar yazılırken Wp = 2π1000, Ws = 2π5000, Rp = 1, Rs = 40 girilirse
kazanç grafiği aşağıda verilen filtre tasarlanmış olur.

co
m

Analog Yüksek Geçiren, Band Geçiren ve Band Söndüren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Adım 1: Uygun bir frekans dönüşümü kullanılarak gerekli filtre transfer fonksiyonu HD(s)
prototip bir alçak geçiren transfer fonksiyonu HLP(s)’e dönüştürülür.
Adım 2: Prototip alçak geçiren filtre tasarlanır.

rs

Adım 3: Gerekli filtre transfer fonksiyonu HD(s), HLP(s)’ye frekans dönüşümünün tersi
uygulanarak elde edilir.

w

w

w

.e

em

de

Prototip alçak geçiren transfer fonksiyonu HLP(s)’nin Laplace dönüşüm değişkeni s,
gerekli filtre transfer fonksiyonu HD(ŝ)’ninki ise ŝ ile belirtilsin. s-uazyından ŝ-uzayına
dönüşüm tersi mevcut olan s = F(ŝ ) fonksiyonu ile verilir. O halde,

co
m

Analog Yüksek Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Gerekli spektral dönüşüm: HLP(s)’in geçirme bandı kenar frekansı Ωp ve HHP(ŝ)’in
geçirme bandı kenar frekansı Ωp^ omak üzere

rs

ile verilir. s = j", ŝ = jŵ yazılarak frekanslar arasındaki ilişki

w

w

w

.e

em

de

olur. Frekans dönüşümü aşağıda grafiksel olarak gösterilmiştir.

alçak geçiren

yüksek geçiren

co
m

no
tla
ri.

Analog Yüksek Geçiren Filtre Tasarımı

Örnek: Aşağıdaki karakteristiklere sahip bir analog Butterworth yüksek geçiren filtre
tasarlayalım: ŵp = 4 kHz, ŵs = 1 kHz, αp = 0.1 dB, αs = 40 dB.
Ωp = 1 seçelim.

w

w

w

.e

em

de

rs

O halde, prototip alçak geçiren filtrenin karakteristikleri şöyledir: Ωp = 1, Ωs = 4, αp = 0.1 dB,
αs = 40 dB. Aşağıda MATLAB komutları ve prototip alçak geçiren filtre ile gerekli
yüksek geçiren filtrenin kazançları çizilmiştir.

co
m

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Gerekli spektral dönüşüm: HLP(s)’in geçirme bandı kenar frekansı Ωp ve HBP(ŝ)’in geçirme
bandı kenar frekansları Ωp1^ ve Ωp2^ olmak üzere

rs

ile verilir. s = j", ŝ = jŵ yazılarak frekanslar arasındaki ilişki

w

w

em

w

.e

alçak geçiren

de

olur. Bw bandgeçiren filtrenin geçirme bandı genişliği, Ω0^ ise geçirme bandı merkez
frekansıdır. Frekans dönüşümü aşağıda grafiksel olarak gösterilmiştir.
alçak geçiren

band geçiren

co
m

Aşağıda verilen koşul sağlanmalıdır:

no
tla
ri.

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

Bu koşul sağlanmıyorsa, koşul sağlanacak şekilde frekanslardan birisi değiştirilmelidir.

rs

İki durumla karşılaşmak mümkündür:

de

Durum 1:

em

Durum 2:

w

w

w

.e

Her iki durumda eşitliğin nasıl sağlanabileceği aşağıda tartışılmıştır.

co
m

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Durum 1:

de

rs

Aşağıda gösterildiği gibi söndürme bandı kenar frekanslarından birisi arttırılabilir, veya
geçirme bandı kenar frekanslarından birisi azaltılabilir.

.e

em

Örneğin, Ωp1^ ,
değerine düşürülebilir. Bu durumda, geçirme bandı
genişleyecek ve soldaki geçiş bandı daralacaktır. Benzer şekilde, Ωs1^ ,
değerine yükseltilebilir. Bu kez, geçirmebandı genişliği değişmezken soldaki geçiş bandı
daralacaktır.

w

w

w

Not: Eşitlik koşulu Ωp2^ azaltılarak veya Ωs2^ arttırılarak da sağlanabilir. Birinci durumda,
gerekli geçirme bandı genişliği, ikinci durumda ise gerekli söndürme bandı genişliği
daralacağından iki çözüm de geçerli değildir.

co
m

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Durum 2:

de

rs

Aşağıda gösterildiği gibi söndürme bandı kenar frekanslarından birisi azaltılabilir, veya
geçirme bandı kenar frekanslarından birisi arttırılabilir.

.e

em

Örneğin, Ωp2^ ,
değerine yükseltilebilir. Bu durumda, geçirme bandı
genişleyecek ve sağdaki geçiş bandı daralacaktır. Benzer şekilde, Ωs2^ ,
değerine azaltılabilir. Bu kez, geçirmebandı genişliği değişmezken sağdaki geçiş bandı
daralacaktır.

w

w

w

Not: Eşitlik koşulu Ωp1^ arttırılarak veya Ωs1^ azaltılarak da sağlanabilir. Birinci durumda,
gerekli geçirme bandı genişliği, ikinci durumda ise gerekli söndürme bandı genişliği
daralacağından iki çözüm de geçerli değildir.

co
m

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Örnek: Karakteristikleri aşağıda verilen analog bir elliptik band geçiren filtre tasarlayalım.
ŵp1 = 4 kHz, ŵp2 = 7 kHz, ŵs1 = 3 kHz, ŵs2 = 8 kHz αp = 1 dB, αs = 22 dB.

ŵp1 ŵp2 = 28x106, ŵs1 ŵs2 = 24x106, ŵp1 ŵp2 > ŵs1 ŵs2 olduğundan ŵp1 frekansı
ŵp1 = ŵs1 ŵs2 / ŵp2 =3.471528 kHz

em

de

rs

değerine düşürülür. Prototip alçak geçiren filtre için Ωp = 1 seçelim. Frekans dönüşüm
formülünden söndürme bandı kenar frekansı

olarak hesaplanır. O halde, prototip alçak geçiren filtrenin karakteristikleri şöyledir:

w

w

w

.e

Ωp = 1, Ωs = 1.4, αp = 1 dB, αs = 22 dB.

co
m

Analog Band Geçiren Filtre Tasarımı

w

w

w

.e

em

de

rs

no
tla
ri.

Gerekli MATLAB kodları ve elde edilen eğriler aşağıda verilmiştir.

co
m

Analog Band Söndüren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Gerekli spektral dönüşüm: HLP(s)’in södürme bandı kenar frekansı Ωs ve HBP(ŝ)’in
söndürme bandı kenar frekansları Ωs1^ ve Ωs2^ olmak üzere

rs

ile verilir. s = j", ŝ = jŵ yazılarak frekanslar arasındaki ilişki

de

Bw bandsöndüren filtrenin söndürme bandı genişliği, Ω0^ ise södürme bandı merkez

w

w

w

.e

em

frekansıdır. Frekans dönüşümü aşağıda grafiksel olarak gösterilmiştir.
Alçak geçiren

Band söndüren

co
m

Aşağıda verilen koşul sağlanmalıdır:

no
tla
ri.

Analog Band Söndüren Filtre Tasarımı

Bu koşul sağlanmıyorsa, koşul sağlanacak şekilde frekanslardan birisi değiştirilmelidir.

rs

İki durumla karşılaşmak mümkündür:

de

Durum 1:

em

Durum 2:

w

w

w

.e

Her iki durumda eşitliğin nasıl sağlanabileceği aşağıda tartışılmıştır.

co
m

Analog Band Söndüren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Durum 1:

de

rs

Aşağıda gösterildiği gibi söndürme bandı kenar frekanslarından birisi arttırılabilir, veya
geçirme bandı kenar frekanslarından birisi azaltılabilir.

em

Örneğin, Ωp2^ ,
değerine düşürülebilir. Bu durumda, geçirme bandı
genişleyecek ve sğdaki geçiş bandı daralacaktır. Benzer şekilde, Ωs2^ ,
değerine
yükseltilebilir. Bu kez, geçirmebandı genişliği değişmezken sağdaki geçiş bandı daralacaktır.

w

w

w

.e

Not: Eşitlik koşulu Ωp1^ azaltılarak veya Ωs1^ arttırılarak da sağlanabilir. Birinci durumda,
gerekli geçirme bandı genişliği, ikinci durumda ise gerekli söndürme bandı genişliği
daralacağından iki çözüm de geçerli değildir.

co
m

Analog Band Söndüren Filtre Tasarımı

no
tla
ri.

Durum 2:

de

rs

Aşağıda gösterildiği gibi söndürme bandı kenar frekanslarından birisi azaltılabilir, veya
geçirme bandı kenar frekanslarından birisi arttırılabilir.

em

Örneğin, Ωp1^ ,
değerine yükseltilebilir. Bu durumda, geçirme bandı
genişleyecek ve soldaki geçiş bandı daralacaktır. Benzer şekilde, Ωs1^ ,
değerine
azaltılabilir. Bu kez, geçirmebandı genişliği değişmezken soldaki geçiş bandı daralacaktır.

w

w

w

.e

Not: Eşitlik koşulu Ωp2^ arttırılarak veya Ωs2^ azaltılarak da sağlanabilir. Birinci durumda,
gerekli geçirme bandı genişliği, ikinci durumda ise gerekli söndürme bandı genişliği
daralacağından iki çözüm de geçerli değildir.