Grondwater in gebruik

In deze brochure vindt u informatie over grondwater en het grondwaterbeleid van de provincie Zuid-Holland. Ook leest u wat u moet doen als u grondwater aan de bodem wilt onttrekken en in welke gevallen hiervoor kosten worden berekend. Grondwater is van levensbelang. Het wordt gebruikt om drinkwater van te maken, en het wordt op grote schaal ingezet in de industrie. Het onttrekken van grondwater kan nadelige effecten hebben op de omgeving en bijvoorbeeld landbouw en natuur schaden. We moeten dus heel bewust omgaan met deze natuurlijke grondstof. Wie grondwater wil onttrekken, klopt daarom altijd eerst aan bij de provincie Zuid-Holland.

Wat u moet weten over grondwater in Zuid-Holland

provincie

Holland

Zuid

Grondwater in Zuid-Holland
Waar zit grondwater?
Zuid-Holland is de meest waterrijke provincie van ons land. Zee, rivieren, polders, grachten, meren en plassen: Zuid-Holland heeft het allemaal. Ook onder de grond is het nat. De ruimtes tussen zandkorrels en kleideeltjes in de bodem, vullen zich met water van regen en rivieren. Vanaf een bepaalde diepte is de grond helemaal verzadigd met water. Dat noemen we het grondwaterpeil, en dit peil verschilt van plaats tot plaats. Wie wel eens door de polders wandelt, weet misschien dat het grondwater zich daar vlak onder het oppervlak kan bevinden. In de duinen ligt het grondwater juist weer redelijk diep. Soms komt het grondwater ook weer naar boven, bijvoorbeeld in de laaggelegen polders. Dit water noemen we ‘kwel’. Net als oppervlaktewater is grondwater constant in beweging. Maar dan wel met een slakkengangetje van enkele decimeters per etmaal. Ter vergelijking: oppervlaktewater beweegt met decimeters of zelfs meters per seconde. Door drukverschillen ontstaan er onder de grond grote en kleine onderwaterstromen in allerlei richtingen. In de nabijheid van oppervlaktewateren als de Oude Rijn, de Nieuwe Waterweg en het Haringvliet bevinden zich in de bodem zelfs wijdvertakte grondwatersystemen. Deze systemen zijn van groot belang voor de drinkwatervoorziening en voor natuur- en landbouwgebieden. Omdat grondwater zo langzaam stroomt, heeft het een zeer lange verblijftijd: het duurt enkele decennia tot eeuwen, voordat het water dat de bodem ingaat weer aan de oppervlakte komt.
Boven-Hardinxveld

Grondwater is er voor iedereen
Iedereen heeft, direct of indirect, te maken met grondwater. Dat begint al bij het water dat thuis uit de kraan komt: eenderde van ons drinkwater bestaat uit grondwater. En als u in de tuin een kuil in de grond graaft, dan loopt deze na enige tijd vanzelf vol, zonder dat het regent. Ook dat is grondwater. De industrie gebruikt grondwater voor proces-, koel- en spoelwater. Een aannemer onttrekt grondwater om de bouwput droog te houden. Daarnaast vragen natuur en de land- en tuinbouw om een juist grondwaterpeil en een goede kwaliteit van het grondwater. Er staan dus veel belangen op het spel bij het grondwater.

NW
+10 + 5

Wassenaar

Stompwijksche vaart Zoetermeer

Rotte Zuidplaspolder

Hollandsche IJssel Krimpener Waard

Lek Graafstroom

Giessen

ZO
Waal

NAP
- 5 - 10 - 15 - 20 - 25 - 30 - 35 - 40

Diepe polder

Haags Duinsysteem
ZOET

Zoetermeersysteem Zoetwaterlens Rijnsysteem Waalsysteem

ZOET
- 50

ZOET

- 60

ZOUT
- 70

- 80

- 90

-100

-110

Stromingsrelatie in het grondwater Weerstandbiedende laag (Holoceen) in West-Nederland, bestaand uit: zand, klei/veen
Provincie Zuid-Holland Cartografie FD 04.1065-1

Dwarsdoorsnede door Zuid-Holland (NW-ZO) van de waterhuishoudkundige systemen
Overdrijving verticale schaal: 1 op 200

2

De kwaliteit van het grondwater
Grondwater is niet altijd zoet; grote delen van het grondwater in onze provincie zijn brak of zelfs zout. Vooral in de duinen is steeds meer sprake van verzilting en verdroging. Brak of zout water is ongeschikt voor bijvoorbeeld drinkwatervoorziening. Daarnaast zijn sommige delen van het grondwater zelfs verontreinigd. Dat verontreinigde water is niet zomaar verdwenen. Omdat grondwater zo langzaam stroomt, kan het decennia of zelfs eeuwen duren voordat verontreinigende stoffen weer aan de oppervlakte komen. Hoewel er eerder sprake is van te veel dan te weinig grondwater, neemt de hoeveelheid grondwater met een goede kwaliteit steeds verder af.

Provinciaal beleid
De provincie Zuid-Holland is verantwoordelijk voor het strategisch grondwaterbeheer. Dat betekent dat de provincie aangeeft hoe er met grondwater moet worden omgegaan. De provincie maakt hierbij steeds een afweging tussen de belangen van alle partijen die bij het grondwater zijn betrokken. Ook verleent de provincie de vergunningen en beoordeelt en accepteert zij meldingen van grondwateronttrekkingen. Daarnaast controleert de provincie of alle partijen zich aan de regels houden. De provincie beschermt de kwaliteit van het grondwater, en kan dus bepaalde activiteiten verbieden als deze het grondwater vervuilen. Hoewel het algemeen beheer van het grondwater geen taak is van de provincie (bij wie wel, dat is op dit moment nog onderwerp van discussie), heeft de provincie wel een zorgtaak op dit gebied, en kan zij bemiddelend optreden als er problemen zijn met grondwater. In 2001 heeft de provincie Zuid-Holland het Grondwaterbeheersplan vastgesteld. Het voornaamste doel van het provinciaal grondwaterbeheer is de zorg voor voldoende water met de juiste kwaliteit, voor iedereen die van het grondwater afhankelijk is. De grondwaterhuishouding moet duurzaam en evenwichtig zijn, zodat het beschikbare grondwater op de juiste wijze wordt verdeeld en de kwaliteit ervan behouden blijft. Belangrijke uitgangspunten van het grondwaterbeleid zijn: • Het stand-still-beginsel. Grondwater mag wel worden gebruikt, maar niet verbruikt. Het gebruik van grondwater van goede kwaliteit is dus in principe alleen toegestaan als het grondwater ook weer zo veel mogelijk wordt aangevuld. • Het proces van verzilting zoveel mogelijk vertragen. Grote delen van de bodem bestaan al uit zout en brak grondwater. Het nog aanwezige zoete grondwater is onderhevig aan verzilting. De provincie wil dit proces vertragen en zoveel mogelijk tegengaan om daarmee de voorraden zoetwater op peil te houden. • Grondwateronttrekkingen worden in principe toegestaan indien deze geen onaanvaardbare effecten met zich meebrengen. Bij de beoordeling zijn, naast het tegenaan van de verzilting, ook milieu en natuur wegingsfactoren. Belangrijk is of een winning duurzaam is en geen onomkeerbare schade veroorzaakt.

Wetgeving en regels
Er zijn meerdere wetten die het goed, passief beheer van het grondwater bevorderen. De belangrijkste is de Grondwaterwet en de daarop gebaseerde provinciale verordeningen. De Grondwaterwet geeft regels inzake het onttrekken en het in de bodem brengen van water (infiltratie). De wet verbiedt het onttrekken van grondwater, tenzij de provincie een vergunning heeft verleend. Aanwezigheid en beschikbaarheid van grondwater kunnen verschillen naar plaats, tijd en omstandigheden. Daarom kunnen Provinciale Staten (het algemeen bestuur van de provincie) in een verordening aanvullende regels stellen. Deze regels bestaan onder meer uit een registratie van alle onttrekkingen en een vergunning- en meldingstelsel. Bij zo’n verordening kan de provincie een aantal gevallen aanwijzen waarvoor bij een grondwateronttrekking een vergunning niet nodig is, maar met een melding kan worden volstaan. In de Grondwaterwet worden ook de inrichtingen (bedrijven) genoemd waarvoor de provincie algemene regels kan stellen. De verdere uitwer-

Waterwoorden
brak – brak water heeft een zoutgehalte tussen zoet en zout water in infiltratie – het in de bodem brengen van water kwel – naar het oppervlak gerichte grondwaterstroming vanuit de diepere grondlagen verzilting – het langzaam zout worden van grondwater en oppervlaktewater

3

king van de Grondwaterwet is te vinden in de Verordening waterbeheer Zuid-Holland. Verderop in deze brochure vindt u de procedure die u moet volgen wanneer u grondwater wilt onttrekken.

Regels en procedures voor het gebruik van grondwater
U bent vrij om grondwater te onttrekken, als het gaat om minder dan 1 m3/uur. Wilt u meer dan 1 m3 grondwater per uur onttrekken, dan moet u daarvoor toestemming vragen aan de provincie. Er bestaan twee procedures om toestemming te krijgen voor onttrekkingen: meldingen en vergunningen. Wat u precies moet doen, hangt af van uw doel en de hoeveelheid water die u wilt onttrekken. Voor beide procedures bestaat een verplicht standaardformulier, dat door gedeputeerde staten is vastgesteld. Uw aanspreekpunt is steeds de afdeling Vergunningen, Bureau Bodem en Grondwater (BOG) van de provincie Zuid-Holland. Deze afdeling verstrekt ook informatie over de Verordening waterbeheer Zuid-Holland die u nodig hebt bij het invullen van een formulier. Op de achterzijde van deze brochure vindt u alle contactgegevens.

Meer ruimte voor water
Ons klimaat verandert. Er valt niet alleen meer regen, er komt ook meer smeltwater vanuit de Rijn naar Nederland. De zeespiegel stijgt, terwijl onze bodem daalt. De klei- en veenlagen in Zuid-Holland kunnen het water dan ook niet altijd meer goed afvoeren. Dat kan leiden tot overlast, zoals het onderlopen van kelders, tuinen of akkers. Water moet weer meer de ruimte krijgen. Het waterbeleid heeft een sturende rol bij de inrichting van Zuid-Holland. Op dit moment is niet duidelijk welke overheid kan worden aangesproken op grondwateroverlast. Er wordt gewerkt aan een wettelijke regeling waarin verantwoordelijkheden en taken duidelijk worden genoemd voor alle betrokken partijen, zoals gemeente, waterschap en perceelseigenaar. Een coördinerende rol voor de provincie ligt hierbij voor de hand.

Meldingen
Melding zonder algemene regels Als u tussen 1 m3 en 10 m3 grondwater per uur onttrekt, dan hoeft u geen vergunning aan te vragen maar moet u de onttrekking wel melden bij de provincie. U moet daarbij de gegevens aanleveren die worden genoemd in artikel 30, lid 2, van de Verordening waterbeheer Zuid-Holland. Onttrekt u meer dan 10 m3 per uur óf meer dan 12.000 m3 per jaar, dan moet u een vergunning aanvragen (behalve bij noodvoorzieningen). Melding met algemene regels In een aantal gevallen moet u een onttrekking melden aan de provincie. Het gaat hierbij om onttrekkingen in de volgende categorieën: a. bouwputten* b. proefonttrekkingen; c. bodemsaneringen; d. beregening. Ook voor deze categorieën gelden bovengrenzen voor de hoeveelheid onttrokken grondwater en voor de periode waarbinnen de onttrekking plaatsvindt. Voor de categorieën a, b en d wordt daarbij ook nog onderscheid gemaakt tussen wel en niet kwetsbare gebieden. Zie voor de precieze grenzen de tabel verderop in deze brochure. Bij een melding met algemene regels moet u de gegevens meeleveren die in artikel 30 van

* bemalingen voor zogenaamde ‘geforceerde consolidatie’ worden niet tot de bouwputbemalingen gerekend

4

de Verordening waterbeheer Zuid-Holland worden genoemd. Daarnaast bent u verplicht de onttrokken hoeveelheden grondwater te meten en te registreren. Ook meet u de stijghoogtes van het grondwater in de diepere, watervoerende pakketten waaruit u onttrekt. Na beëindiging van de grondwateronttrekking dicht u zelf de putten die zijn gemaakt.

Vergunningen
Wanneer hebt u een vergunning nodig? Als u grote hoeveelheden water onttrekt (of infiltreert met de bedoeling het later weer te onttrekken), dan volstaat een melding niet meer. U bent dan verplicht een vergunning aan te vragen bij de provincie. In de vergunning geeft de provincie aan op welke plaats en onder welke voorwaarden het grondwater mag worden onttrokken. Specifieke voorschriften in de vergunning beschermen de bij het grondwaterbeheer betrokken belangen. Een vergunning aanvragen Een vergunningaanvraag voor grondwateronttrekking dient u in zesvoud in bij de provincie Zuid-Holland, bureau Bodem en Grondwater van de afdeling Vergunningen. Behalve het standaard aanvraagformulier met basisgegevens moet u ook nog een aantal andere gegevens leveren. Welke dat zijn wordt aangegeven in artikel 33 van de Verordening waterbeheer Zuid-Holland. Het pakket gegevens dat u indient, wordt ook wel het vergunning onderbouwend geohydrologisch rapport genoemd. Hierin moet u duidelijk aangeven in welke mate de onttrekking of infiltratie de omgeving (negatief ) beïnvloedt en welke maatregelen u neemt ter voorkoming van schade (bijvoorbeeld onderwaterbeton of retourbemaling). Diverse adviesbureaus zijn gespecialiseerd in het verzorgen van deze geohydrologische rapportage. Dien vooraf een conceptaanvraag in (een exemplaar), dan weet u zeker of de aanvraag aan alle eisen voldoet. Zijn de gegevens voldoende, dan kunt u de definitieve aanvraag indienen die dan in behandeling wordt genomen. Zijn

de gegevens desondanks niet geheel voldoende, dan wordt u om aanvullende gegevens gevraagd. De procedure start pas als alle aanvullende gegevens zijn ontvangen en akkoord zijn bevonden. Als de aanvullende gegevens onvoldoende zijn, kan de aanvraag buiten behandeling worden gesteld. Besluitvorming Op basis van de aanvraag wint de provincie adviezen in bij diverse instanties en weegt zij alle belangen af. Bij de beoordeling let de provincie in het bijzonder op de geohydrologische gevolgen en mogelijke schade aan eigendommen van derden. Aan de hand van de aanvraag en de binnengekomen adviezen stelt de provincie vervolgens het ontwerpbesluit op. Binnen drie maanden na de aanvraag wordt dit ontwerpbesluit, samen met de aanvraag en alle bijbehorende stukken, vier weken lang ter inzage gelegd in het provinciehuis en in de gemeente waar de onttrekking of infiltratie zal plaatsvinden. Gedurende deze periode kan iedereen schriftelijk zijn of haar gemotiveerde bedenkingen indienen. Eventueel kunnen deze bedenkingen tijdens een gedachtewisseling mondeling worden toegelicht. Uiteindelijk neemt de provincie, met inacht-

Uw vergunningaanvraag
Binnen 3 maanden na aanvraag Aanvraag Ontwerpbesluit 4 weken lang Terinzagelegging Binnen 6 maanden na 6 weken na aanvraag definitief besluit Definitief besluit Terinzagelegging, met mogelijkheid beroep Raad van State en aanvraag om een voorlopige voorziening U kunt beginnen met grondwater onttrekken, tenzij om schorsing wordt gevraagd of beroep is ingesteld.

Start Conceptaanvraag

5

neming van alle adviezen en eventuele bedenkingen, een besluit over de aanvraag. Zij kan de vergunning verlenen en daarbij voorschriften geven of een vergunning weigeren. Terinzagelegging en beroep Binnen zes maanden na de aanvraag wordt het definitieve besluit van de provincie zes weken lang ter inzage gelegd in het provinciehuis. Het besluit is ook te raadplegen in de gemeente waar de onttrekking of infiltratie zal plaatsvinden. Tegen het besluit kan bij de Raad van State beroep worden aangetekend en er kan tevens een voorlopige voorziening (verzoek om schorsing) worden aangevraagd. De vergunning wordt dan niet van kracht totdat de Raad van State hierover uitspraak heeft gedaan. Inwerkingtreding De vergunning treedt in werking als de beroepstermijn van zes weken voorbij is en er geen beroep is aangetekend. Dit is maximaal 7,5 maanden na indiening van de aanvraag. Wanneer een partij een zogenoemde voorlopige voorziening aanvraagt bij de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, wordt de inwerkingtreding van de vergunning opgeschort totdat hierover uitspraak is gedaan.

gemeentelijk riool moet u bovendien contact opnemen met de gemeente. Aan lozen op het riool zijn ook kosten verbonden.

Schade
Door grondwateronttrekkingen en infiltraties kan schade aan eigendommen van derden ontstaan. De Grondwaterwet gaat ervan uit dat schade zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Dat kan door mitigerende maatregelen ter voorkoming van schade uit te voeren die in de vergunning of melding staan voorgeschreven. Als er toch schade ontstaat, dan is degene die onttrekt of infiltreert hiervoor aansprakelijk. Meent u schade te hebben geleden door een onttrekking of infiltratie, dan kunt u stappen ondernemen. Bijvoorbeeld door een vordering in te stellen bij de rechtbank. Bij een vergunde onttrekking kunt u aan de provincie vragen of de landelijke Commissie van Deskundigen Grondwaterwet (CDG) een rapport kan uitbrengen over de geleden schade. Het rapport van de CDG bevat een voorstel tot een (mogelijke) schaderegeling. U staat dan sterker in uw schoenen bij een eventuele rechtszaak. Wanneer u als vergunninghouder denkt schade te hebben ondervonden van een wijziging of intrekking van uw vergunning, dan kunt u gebruikmaken van de nadeelcompensatieregeling. U dient dan een verzoek tot schadevergoeding in bij de provincie.

Registratie
Onttrekt u meer dan 1 m3 grondwater per uur, dan bent u wettelijk verplicht om mee te werken aan de registratie hiervan. Dat betekent dat u de provincie meldt waar en hoeveel water u onttrekt. Deze gegevens worden opgenomen in het openbare register REGRON. Zo kan de provincie de waterhuishouding van heel Zuid-Holland nauwkeurig in de gaten houden en in actie komen bij grote geohydrologische gevolgen.

Handhaving en controle
De provincie houdt toezicht op naleving van de regels van de Grondwaterwet en de Verordening waterbeheer Zuid-Holland. Naast een administratieve controle van ontvangen registraties, bezoeken inspecteurs ook regelmatig de vergunninghouders en grondwateronttrekkingen die zijn gemeld. Onttrekkers zijn verplicht om onderzoek door de provincie toe te laten. Ook voeren de inspecteurs zogenoemde open veldcontroles uit om illegale grondwateronttrekkingen op te sporen. Controle ter plaatse Bij een controle ter plaatse controleert de inspecteur de hoeveelheid water die in een bepaalde tijd wordt onttrokken. Zo valt te bepalen of er meer grondwater wordt onttrokken dan is toegestaan volgens de voorschriften. Ook beoordeelt de inspecteur de effecten van de grondwateronttrekking. Bij koude-warmteopslagen vindt onder andere controle van de temperatuur plaats. Achteraf vindt dan weer een administratieve controle plaats aan de hand van de rapportage. De frequentie van het toezicht is onder meer afhankelijk van de aard van de grondwateronttrekking en de omstandigheden waarin die plaatsvindt.

Heffingen en grondwaterbelasting
Als u grondwater onttrekt, dan moet u heffingen betalen. Met de inkomsten uit deze heffingen bekostigt de provincie haar taken met betrekking tot het grondwaterbeheer. Per 1 januari 2002 is de heffing 0,0113 euro per kubieke meter onttrokken grondwater. In bepaalde gevallen moet u voor het onttrekken van grondwater tevens grondwaterbelasting aan het Rijk betalen. Meer informatie is te verkijgen bij de belastingdienst. Het telefoonnummer staat op de achterzijde van de brochure. Wanneer u grondwater loost in het oppervlaktewater, moet u contact opnemen met het waterschap. Deze instantie brengt verontreinigingsheffing in rekening voor direct en indirect lozen van grondwater. Uw waterschap kan u hierbij verder helpen. Bij lozingen op het

6

Handhavingstraject Bij constatering van het niet naleven van meldingsplichtige of vergunningsplichtige voorschriften start het provinciaal bestuur een handhavingstraject. Allereerst ontvangt degene die het grondwater onttrekt een waarschuwing en krijgt deze de gelegenheid de gegevens alsnog te leveren of de overtreding te beëindigen. Is bij een hercontrole nog steeds sprake van het overtreden van de voorschriften, dan gaat het handhavingstraject verder. Er volgt een dwangsom of er wordt bestuursdwang toegepast om zo de naleving van wet- en regelgeving af te dwingen. Tevens wordt (bijna) altijd proces-verbaal van de overtreding(en) opgemaakt. Illegale grondwateronttrekking Als tijdens een controle sprake blijkt te zijn van een illegale grondwateronttrekking, dan start de provincie niet alleen direct een bestuurlijk handhavingstraject, maar ook een strafrechtelijk traject.

Beschrijving van de procedure wanneer u grondwater wilt onttrekken
Stap 1: voor welk doel wilt u grondwater onttrekken?
Ongeacht

Stap 2: hoeveel grondwater wilt u onttrekken?
Tussen 1 m3 en 10 m3 per uur, en minder dan 12.000 m3 per jaar Vanaf 1 m3 per uur Tussen 1 m3 en 10 m3 per uur, en minder dan 12.000 m3 per jaar Meer dan 10 m3 per uur en/of meer dan 12.000 m3 per jaar, waarbij maximaal: • 60/150 m3 per uur en • 20.000/50.000 m3 per maand en • 50.000/200.000 m3 in totaal en • de onttrekking duurt niet langer dan 6 maanden. Meer dan 10 m3 per uur en/of meer dan 12.000 m3 per jaar, waarbij maximaal: • 60/150 m3 per uur en • 20.000/50.000 m3 per maand en • de onttrekking duurt niet langer dan 1 maand. Meer dan 10 m3 per uur en/of meer dan 12.000 m3 per jaar, met een maximum van: • 60 m3 per uur en • 12.000 m3 per jaar en • de onttrekking duurt niet langer dan 5 maanden. 3 Meer dan 10 m per uur en/of meer dan 3 12.000 m per jaar, waarbij maximaal: zie bouwput. en • 15 m3 per uur en • 4.000 m3 per maand en • de onttrekking duurt niet langer dan 4 jaar. Meer dan: • 60/150 m3 per uur en/of • 20.000/50.000 m3 per maand en/of • 50.000/200.000 m3 in totaal en/of • de onttrekking duurt langer dan 6 maanden. Meer dan: 10 m3 per uur en/of meer dan 12.000 m3 per jaar.

Noodvoorzieningen Bouwput

Proefonttrekking

Tussen 1 m3 en 10 m3 per uur, en minder dan 12.000 m3 per jaar

Meer dan: • 60/150 m3 per uur en/of • 20.000/50.000 m3 per maand en/of • de onttrekking duurt langer dan 1 maand.

Beregening

Tussen 1 m3 en 10 m3 per uur, en minder dan 12.000 m3 per jaar

Meer dan: • 60 m3 per uur en/of • 12.000 m3 per jaar en/of • de onttrekking duurt langer dan 5 maanden.

Bodemsanering: * kan bestaan uit een

Tussen 1 m3 en 10 m3 per uur, en minder dan 12.000 m3 per jaar

grondsanering en een grondwatersanering

Meer dan: Zie bouwput en/of Meer dan: • 15 m3 per uur en/of • 4.000 m3 per maand en/of • de onttrekking duurt langer dan 4 jaar.

Stap 3: start de volgende procedure

Melding

Melding met algemene regels

Vergunning

* Indien één van de twee vergunningplichtig is, dan is het geheel vergunningplichtig

7

Handige telefoonnummers:
Provincie Zuid-Holland
Afdeling Water: tel. (070) 441 73 43 Het bureau Water, Ruimte en Grondwater (WRG) is verantwoordelijk voor het grondwaterbeleid en stelt het Grondwaterbeheersplan op. Afdeling Vergunningen: tel. (070) 441 71 69 Het Bureau Bodem en Grondwater (BOG) behandelt aanvragen van meldingen en vergunningen. Ook kunt u hier het grondwaterregister REGRON inzien en vragen stellen over vergunningen, meldingen, jaaropgaven en heffingen. Afdeling Handhaving Deze afdeling ziet onder meer toe op de naleving van de voorschriften en regels bij grondwateronttrekkingen. De regiobureaus van de afdeling controleren de meldingen: Regio West: tel. (070) 441 78 42 Regio Noord-Oost: tel. (0172) 424 131 Regio Zuid: tel. (078) 613 13 99 De inspecteurs van het Bureau Bijzondere Bedrijven en Opsporing houden toezicht op de vergunningvoorschriften: tel. (070) 441 71 41 Milieutelefoon Zuid-Holland: tel. (070) 441 61 11 Calamiteiten of klachten over grondwateronttrekkingen kunt u 24 uur per dag melden bij de Milieutelefoon Zuid-Holland.

provincie

Holland

Zuid

Overig
Belastingdienst: tel. (026) 353 47 77 Het Landelijk Milieubelastingenteam Arnhem van de belastingdienst beantwoordt uw vragen over belastingen. Vraag naar de administratie milieubelastingen. TNO-NITG: tel. (030) 256 42 56 De meetgegevens die onder andere door de provincie worden verzameld, zijn openbaar en kunnen worden opgevraagd bij TNO-NITG (Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen).

Meer informatie over het grondwaterbeleid in Zuid-Holland vindt u op de site van de provincie: www.zuidholland.nl.

Colofon
Eindredactie: provincie Zuid-Holland Tekst: Lansu & Paulis Bedrijfsjournalisten bv en provincie Zuid-Holland Vormgeving: provincie Zuid-Holland Drukwerk: Foto’s: provincie Zuid-Holland Kaart: provincie Zuid-Holland Illustratie: Christa Jesse Omslag foto: Flying Camera/Karel Tomeï. Uitgave: maart 2004

8