0900-9892

€ 0,10 p.m.

Warmtepompen
Algemene informatie
Energie gaat nooit verloren. Overal om ons heen zijn warmtebronnen van een laag temperatuurniveau in zeer grote hoeveelheden aanwezig: de buitenlucht, het oppervlaktewater of de bodem, maar ook de ventilatielucht of afvalwarmte. Dankzij warmtepompen kan deze laagwaardige energie weer bruikbaar worden gemaakt. Een warmtepomp 'pompt' namelijk warmte van een laag naar een hoog temperatuurniveau.

Hoe werkt een warmtepomp?
Er zijn veel verschillende soorten warmtepompen, maar de werking komt altijd op hetzelfde neer en is onder te verdelen in drie stappen. In het volgende voorbeeld wordt de buitenlucht gebruikt als warmtebron, en elektriciteit als aandrijfenergie. Stap 1: Onttrekking van warmte Een vloeistof met een kookpunt lager dan de omgevingstempreratuur dient als transportmiddel van de warmte. De vloeistof onttrekt warmte aan de buitenlucht en © CEA verdampt in de verdamper (1).

Stap 2: Compressie Een compressor (2) drukt vervolgens de verdampte vloeistof samen. Hierdoor stijgt de druk en de temperatuur van de damp. Dit is vergelijkbaar met het oppompen van een fietsband: door het pompen neemt de druk toe en wordt de onderkant van de pomp, waar de druk het hoogst is, behoorlijk heet.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie. Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04 e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl

0900-9892
€ 0,10 p.m.

Stap 3: Afgifte van warmte De warmte van de damp kan worden afgestaan aan bijvoorbeeld een cv-installatie. In de condensor (3) wordt de warmte afgegeven aan het koudere cv-water. De damp koelt af, zelfs zó ver dat deze weer condenseert tot vloeistof. De vloeistof stroomt naar de verdamper (1), waar het proces van voor af aan begint. De koelkast als warmtepomp In een koelkast gebeurt in wezen hetzelfde. De vloeistof onttrekt warmte aan de koelkast, waardoor de temperatuur binnenin daalt. De compressor laat de druk en de temperatuur van de vloeistof stijgen, en aan de achterkant wordt de warmte afgegeven aan de omgeving. Het geluid dat bij het aanslaan hoorbaar is, is de elektrische compressor. Soorten, maten en markten Het samenpersen van de vloeistof kan op verschillende manieren gebeuren: via een (mechanische) compressor en via een absorptieproces. De compressor kan met behulp van elektriciteit worden aangedreven. Dit is de elektrische warmtepomp. Bij gasgestookte warmtepompen kan de compressor direct door een gasmotor worden aangedreven of door een zogeheten absorptieproces (door middel van een brander/ generator-combinatie). Ook komen combinaties met warmtekrachtkoppeling voor. Industrieel zijn er nog andere varianten, zoals de mechanische en de thermische dampcompressie en een warmtetransformator. Utiliteitsbouw Warmtepompen kunnen ook voor koeling worden gebruikt, Alle gebouwen behalve woningen, waardoor ze met een dubbelfunctie kunnen worden toeindustrie en landbouw. Voorbeelden gepast. zijn gemeentelijke gebouwen, De toepassingsgebieden voor warmtepompen zijn de scholen, bedrijven en kantoren. woningbouw, de utiliteitsbouw en de glas- en tuinbouw.

Energieprestatie
Voor het samenpersen van de vloeistof is energie nodig, de aandrijfenergie. Hoe efficiënt dat gebeurt wordt uitgedrukt met de term Coefficient of Performance: COP. De COP geeft de verhouding aan tussen de aandrijfenergie en de verkregen bruikbare warmte. Omgevingsen afvalwarmte zijn gratis en in zeer grote hoeveelheden beschikbaar en worden daarom ook niet meegenomen bij het bepalen van de COP. De COP is dus altijd groter dan 1; het rendement is altijd meer dan 100 procent. Zijn er 25 eenheden aandrijfenergie nodig voor 100 eenheden bruikbare warmte, dan is de COP 4.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie. Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04 e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl

0900-9892
€ 0,10 p.m.

Hoe hoger de COP, des te beter is de energieprestatie van de warmtepomp. De COP neemt af wanneer een hogere temperatuur voor de warmtevraag nodig is. Daarom wordt bij voorkeur gebruik gemaakt van lage-temperatuurafgiftesystemen, zoals vloeren wandverwarming.

Waarom warmtepompen?
Beschikbaarheid van aardgas of warmte vinden we vanzelfsprekend. Maar we staan er meestal niet bij stil dat omzetting van aardgas in warmte gepaard gaat met schade aan ons leefmilieu. Bij de verbranding van fossiele brandstoffen komen schadelijke gassen vrij. Eén daarvan is het broeikasgas CO2 dat bij doorgroeiende uitstoot kan leiden tot klimaatsverandering van ons klimaat. Vrijkomende stikstofoxiden veroorzaken zure regen. Daarnaast zullen fossiele brandstoffen op lange termijn opraken. De warmtepomp maakt gebruik van warmtebronnen die in eerste instantie niet direct bruikbaar zijn, zoals buitenlucht, oppervlaktewater, grondwater en afvalwarmte. Hierdoor wordt het gebruik van fossiele brandstoffen aanzienlijk beperkt. De warmtebronnen blijven altijd beschikbaar, in praktisch eindeloze hoeveelheden. Energie gaat immers nooit verloren. Belangrijk is ook dat de totale energievraag voor het grootste deel uit warmte bestaat. Bovendien kunnen warmtepompen worden ingezet voor verwarming van zowel ruimten als (tap)water. Ook kunnen ze voor koeling en ontvochtiging worden toegepast.

Stand van zaken
Eind 2001 stonden er in Nederland 27.514 warmtepompen opgesteld. Het gezamenlijke thermische vermogen is 238 MWth, en de bespaarde hoeveelheid energie uit fossiele brandstoffen is 798 TJ per jaar.
MWth 250 200 150 100 50 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0
Bron: Novem

aantallen

opgesteld vermogen (MWth) aantallen

De meeste warmtepompen worden toegepast in de woningbouw, vooral als warmtepompboiler. Toepassingen in de industrie leveren echter de grootste besparingen aan fossiele brandstoffen op.

Beleid
De overheid wil met de toepassing van warmtepompen een besparing op het gebruik van fossiele brandstoffen realiseren van 65 PJ in 2020. Dat komt overeen met 1.850 miljoen m3 aardgas. Warmtepompen moeten dan 25 procent van de totale doelstelling voor duurzame energie realiseren.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie. Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04 e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl

0900-9892
€ 0,10 p.m.

De overheid stimuleert toepassing van warmtepompen in financiële zin met enkele fiscale regelingen en subsidies: de Energie Investeringsaftrek (EIA), het CO2-reductieplan en Groen Financieren en –indirect- met de Regulerende Energiebelasting (REB).

Kosten
In de woningbouw is de warmtepomp nog niet altijd rendabel, vooral door de hoge investeringskosten ten opzichte van de reguliere verwarmingsopties. In de utiliteitsbouw ligt het financieel rendement iets gunstiger. Gezien de enorme diversiteit in typen en toepassingen kan een algemeen geldende kostenindicatie niet worden gegeven. Voor woningen en gebouwen gelden meerkosten van € 500,- tot € 1500,-. Een systeem voor de woningbouw komt al gauw neer op € 5.000,- tot € 7.000,-. Er wordt een aanzienlijke verbetering van de kosteneffectiviteit verwacht door verhoging van rendement van warmtepomp en elektrische centrale, techniek- en systeemontwikkeling en massaproductie.

Meer informatie?
Neem voor meer informatie over warmtepompen en andere vormen van duurzame energie contact op met het Informatiecentrum Duurzame Energie.

Overige informatie over warmtepompen
Warmtepompen bij particuliere nieuwbouw en renovatie: Informatieblad Warmtepompen bij particuliere nieuwbouw en renovatie: Praktijkvoorbeelden Warmtepompen bij nieuwbouw- en renovatieprojecten: Informatieblad Warmtepompen bij nieuwbouw- en renovatieprojecten: Praktijkvoorbeelden Leveranciers en installateurs warmtepompen: Adressen

Overige informatiebladen
Aardwarmte Bio-energie Duurzame Energie Energie-opslag Groene elektriciteit Waterkracht Windenergie Zonnestroom: Elektriciteit uit zonlicht Zonneboilers: Warmte uit zonlicht

© Projectbureau Duurzame Energie, november 2003 Tekst: PDE. Foto: Hans Pattist/Novem. Overname door derden van (delen van) dit informatieblad is slechts toegestaan na schriftelijke toestemming van PDE. Dit informatieblad is met de grootste zorg samengesteld. Aan de inhoud kunnen echter geen rechten worden ontleend. Bestelcode: WP001/19112003

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie. Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04 e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl