Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Project: 5144 In opdracht van: gemeente Almere, Amstelveen, Amsterdam, Haarlem, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad. drs. C. van Oosteren drs. T. Fedorova drs. M. van der Oord drs. P. van der Steenhoven Weesperstraat 79 1018 VN Amsterdam Telefoon 020 527 9412 Postbus 658 1000 AR Amsterdam Fax 020 527 9595 www.os.amsterdam.nl

Amsterdam, november 2005

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Inhoud
Inleiding 1 Bedrijfsdynamiek in de RSA 1.1 Toelichting op gebruikte data en definities 1.2 Bedrijvigheid in de RSA: stand van zaken 1.3 Algemene economische ontwikkelingen in de RSA tussen 1998 en 2004 1.4 Verplaatsingen in de periode 1998-2004 1.5 Samenstelling van migratiestromen 2 Bedrijfsdynamiek per gemeente 2.1 Toelichting op gebruikte databestanden 2.2 Amsterdam 2.3 Almere 2.4 Amstelveen 2.5 Haarlem 2.6 Haarlemmermeer 2.7 Purmerend 2.8 Zaanstad Conclusies Bijlage 5 7 7 8 9 10 15 21 21 22 29 36 42 48 54 61 67 71

3

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

4

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Inleiding

O+S Amsterdam heeft onderzoek gedaan naar bedrijfsverplaatsingen in het gebied van de RSA, de Regionale Samenwerking Amsterdam. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de volgende gemeenten: Almere, Amstelveen, Amsterdam, Haarlem, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad. Doel van het onderzoek was in kaart te brengen: o hoeveel bedrijven zich in de periode 1998-2004 naar, binnen en vanuit de RSAregio verplaatst hebben; o hoeveel werkgelegenheid hiermee gemoeid is; o of er een patroon te ontdekken is in het verplaatsingsgedrag, met name gerelateerd aan bedrijfskenmerken zoals de bedrijfsklasse en bedrijfsgrootte; o of deze mogelijke patronen door de jaren heen aan veranderingen onderhevig zijn; o of migrerende bedrijven verschillen van niet-migrerende bedrijven. De vraag of migrerende bedrijven verschillen van niet migrerende bedrijven bleek met de beschikbare data niet te beantwoorden.1 Het onderzoek is veelomvattend en ambitieus. Veelomvattend omdat de onderzoeksperiode zeven jaren behelst en het onderzoeksgebied maar liefst 38 gemeenten. Ambitieus omdat een dergelijke analyse op regionaal niveau nog niet eerder heeft plaatsgevonden. O+S heeft zich beperkt tot de hoofdlijnen van de analysemogelijkheden en is hierdoor in een relatief korte periode tot een rapportage op hoofdlijnen gekomen. De zeven opdrachtgevers krijgen na afloop van het onderzoek de beschikking over de databestanden, waardoor ze de vervolganalyses kunnen doen die nu nog ontbreken. Bedrijfsmigratie is slechts een onderdeel van de totale dynamiek die de stand en ontwikkelingen in de werkgelegenheid en het aantal vestigingen, zoals de aard van de vestigingen en de samenstelling van de bedrijvigheid, bepaalt. In dit onderzoek wordt uitsluitend gekeken naar de bedrijfsmigratie. Er wordt geen aandacht besteed aan het aantal startende bedrijven, het aantal faillissementen en aan de groei en krimp van bestaande bedrijven. Deze rapportage is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de samenstelling van de bedrijvigheid en de ontwikkelingen van bedrijfsmigratie in de periode 1998-2004. Hierbij is aandacht besteed aan de bijzonderheden van de verschillende

1

Hier zijn twee redenen voor: de standcijfers van de KvK zijn per gemeente uitsluitend per BIK-code beschikbaar en de migratiecijfers zijn niet tot individuele bedrijven te herleiden.

5

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

subregio’s binnen de RSA en is gekeken naar de RSA in zijn geheel2. In hoofdstuk 2 wordt de bedrijfsmigratie in zeven gemeenten binnen de RSA onder de loep genomen. De zeven gemeenten zijn: Almere, Amstelveen, Amsterdam, Haarlem, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad.

2

De subregio’s zijn Amsterdam, Almere, Amstel-Meerlanden, Agglomeratie Haarlem, Het Gooi en Vechtstreek, IJmond, Regio Waterland+ en Zaanstreek

6

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

1 Bedrijfsdynamiek in de RSA

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de samenstelling van de bedrijvigheid en de bedrijfsmigratie in het hele RSA-gebied. Hierbij wordt zowel gekeken naar het aantal vestigingen en werkzame personen per economische sector (SBI-code) in het totale RSAgebied, als naar de subregio’s van het RSA-gebied. Eerst wordt een toelichting gegeven op de gebruikte data en definities.

1.1 Toelichting op gebruikte data en definities
Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van twee bronnen: de Vereniging van Kamers van Koophandel (KvK) in Woerden en de individuele gemeenten. Er is gebruik gemaakt van twee typen bestanden van de KvK: een migratiebestand en standgegevens. Het migratiebestand bevat per jaar (van 1998 tot en met 2004) gegevens van alle verplaatste bedrijven in het RSA gebied. Daarnaast is gebruik gemaakt van standgegevens per gemeente per jaar, met daarin het totaal aantal bedrijven per gemeente, zodat er een referentiekader is voor de bedrijfsverplaatsingen. Omdat de standgegevens van de KvK niet naar grootteklasse zijn ingedeeld, is het niet mogelijk om op dit vlak een koppeling te maken tussen stand- en migratiegegevens. Het migratiebestand van de KvK is het enige bestand waarmee de migratiestromen in beeld gebracht kunnen worden. Het bestand is niet perfect. Een van de nadelen is dat er veel zogenoemde witte plekken zijn. Met name de vrije beroepen, onderwijs en de overheid zijn slecht vertegenwoordigd. Bovendien bevat het bestand van de KvK relatief veel niet-actieve bedrijven.3 Om hiervoor te corrigeren zijn de vestigingen met nul werkzame personen en de categorie Zakelijk Beheer4 verwijderd, zowel uit het migratiebestand als uit het standbestand. De bestanden van de KvK zijn hierdoor meer in overeenstemming gebracht met de standcijfers waar de gemeenten zelf mee werken (zie paragraaf 2.1). Volgens de definitie van de KvK zijn werkzame personen alle personen die een baan hebben 15 uur of meer in de week. Verder dient in dit rapport nog een definitie toegelicht worden, namelijk de indeling van de Regio Samenwerking Amsterdam (RSA). Dit gebied bestaat uit acht subregio’s: Agglomeratie Haarlem, Almere, Amstel-Meerlanden, Amsterdam, Het Gooi en Vechtstreek, IJmond, Regio Waterland en Zaanstreek. Figuur 1.1 presenteert de kaart van het RSA-gebied met de indeling naar subregio’s. Elke subregio is in aparte kleur afgebeeld. Op de kaart zijn er ook grenzen van de zeven

3 4

Holdings e.d. Voornamelijk holdingactiviteiten.

7

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

gemeenten te zien die aan dit onderzoek hebben meegedaan: Almere, Amstelveen, Amsterdam, Haarlem, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad.
Figuur 1.1 Gebiedsindeling, RSA 2004 en gemeentegrenzen van de zeven gemeentes

Regio Waterland + IJmond Zaanstreek
Zaanstad Purmerend

Haarlem

Amsterdam

Almere

Agglomeratie Haarlem

Amstel-Meerlanden
Haarlemmermeer Amstelveen

Het Gooi en Vechtstreek

bron: Regio Amsterdam in Beeld 2005

1.2 Bedrijvigheid in de RSA: stand van zaken
Op 1 januari 2004 telde de RSA bijna 129.000 vestigingen met in totaal 736.000 werkzame personen. Het aantal bedrijven per subregio varieert van rond 7.000 in Zaanstreek en Almere tot bijna 50.000 in Amsterdam. Amsterdam wordt op afstand gevolgd door Amstel-Meerlanden en Gooi en Vechtstreek (beide rond 17.000 vestigingen, voor meer gegevens raadpleeg bijlage tabellen 3.1-3.4). Meer dan de helft van de bedrijven in de RSA is actief in de sectoren onroerend goed/zakelijke diensten en reparatie van consumentenartikelen en handel (beide sectoren 28%). Andere relatief omvangrijke sectoren zijn bouwnijverheid (10%) en milieu, cultuur, recreatie en overige dienstverlening (9%). De sectorsamenstelling van afzonderlijke regio’s binnen de RSA is in figuur 1.2 te zien (voor de volledige sectorsamenstelling volgens de SBI-codes raadpleeg bijlage, tabel 3.8).

8

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 1.2 Samenstelling van sectoren per regio, bedrijven in 2004

100

% overig* financiële instellingen industrie

80

60 40

vervoer, opslag, communicatie horeca milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening bouwnijverheid reparatie van consumenten artikelen en handel onroerend goed, zakelijke diensten

20

0

*) Overige sectoren zijn: landbouw, jacht en bosbouw, visserij, winning van delfstoffen, productie en distributie van elektriciteit enz, overheid en sociale verzekeringen, gezondheids- en welzijnszorg en onderwijs. bron: KvK/bewerking O+S

1.3 Algemene economische ontwikkelingen in de RSA tussen 1998 en 2004
De ontwikkeling van de economie in het RSA-gebied is te verdelen in twee perioden: 1998-2001 en 2002-2004. In de eerste periode was er sprake van hoogconjunctuur. Dit resulteerde in een toenemend aantal vestigingen en werkzame personen, maar vooral in een toename van bedrijfsmigratie (zie figuur 1.3). In 1999 en 2000 nam het aantal verplaatsingen met ruim een kwart per jaar toe. Het jaar 2002 was een omslagpunt voor het bedrijfsleven. Vanaf 2003 nam het aantal verhuizingen iets af en groeide het aantal vestigingen en werkzame personen nauwelijks. In 2004 daalde het aantal banen in het RSA-gebied voor het eerst in de zeven jaar.

G

le m ht st re ek Am Al st el m er M e ee R rla eg nd io en W at er l Am and st er da to m ta al R SA Ve c

ek st re

IJ m Ag

on oo g. H

Za

an

ie n

aa r

d

9

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 1.3 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen en BBP 5 groei in de RSA

30 25 20 15 10 5 0

%

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen groei BBP

1999 -5 -10

2000

2001

2002

2003

2004

bron: SEO/ KvK/ bewerking O+S

Er is een sterke relatie tussen economische groei en de verplaatsingen van bedrijven. In de jaren dat het economisch goed gaat verhuizen er meer bedrijven dan in de jaren waarin de economie krimpt. Als het minder goed gaat met de economie worden bedrijven voorzichtig en willen geen risico lopen met nieuwe locaties en het aannemen van nieuw personeel. Wat ook opvalt is dat bedrijven niet alleen gevoelig zijn voor de conjunctuur, maar ook met enige vertraging daarop reageren. Toen de economische groei al aan het afnemen was groeide het aantal vestigingen nog behoorlijk snel (2000-2001), bedrijven namen steeds meer personeel aan en veranderden vaak van locatie. In de periode 20022003 gingen er steeds minder bedrijven verhuizen en namen ze iets minder personeel aan. In 2004 – wanneer de conjunctuur de eerste tekens van herstel vertoont - daalt het aantal verhuizingen versneld met zes procent ten opzichte van 2003.

1.4 Verplaatsingen in de periode 1998-2004
In de periode 1998-2004 kwamen er per saldo 16.000 vestigingen en 115.000 werkzame personen in de RSA bij. Deze toename is waarschijnlijk toe te schrijven aan de nieuw opgerichte bedrijven en aan de uitbreiding van de bestaande bedrijven, maar in elk geval niet aan de toestroom van bedrijven die naar de RSA verhuizen. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal 11.700 bedrijven uit de RSA naar de rest van Nederland of daarbuiten verhuisd. Ook zijn in dezelfde periode 10.200 bedrijven vanuit de rest van Nederland of andere landen de RSA ingestroomd (zie bijlage, tabel 3.5). Het migratiesaldo over deze zeven jaar was negatief: er vertrokken in totaal 1.500 bedrijven en ruim 17.000 werkzame

5

Amsterdamse Economische Verkenningen, SEO 2003 en 2005

10

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

personen meer uit de RSA dan er binnenkwamen. De RSA kent dus een uitstroom van bedrijven naar andere regio’s in Nederland of daarbuiten. Binnen de RSA is ook een behoorlijke dynamiek van bedrijven te zien. Tussen 1998 en 2004 zijn er 15.000 bedrijven van de ene naar de andere subregio binnen de RSA verhuisd. De meeste verhuizingen vonden echter plaats binnen de subregio’s zelf (45.000). In totaal zijn er in zeven jaar tijd meer dan 80.000 verplaatsingen geweest waarbij 394.000 werkzame personen betrokken waren. Dit betekent dat er gemiddeld 12.000 bedrijven per jaar van vestigingsplaats veranderen, wat ruim 9% van het totale aantal bedrijven is. Wat zijn de richtingen van bedrijfsstromen in de RSA? Om deze vraag te kunnen beantwoorden worden migratiesaldi tussen de subregio’s in de vorm van pijlen in beeld gebracht (zie figuur 1.4 voor de vestigingen en 1.5 voor de werkzame personen). Met blauwe pijlen zijn de migratiesaldi tussen de subregio’s afgebeeld. De gele pijlen laten de migratiesaldi van de subregio’s naar de andere gebieden buiten de RSA zien. De cijfers binnen de pijlen geven het migratiesaldo in absolute zin weer.
Figuur 1.4 Bedrijfsmigratie in subregio’s (absolute migratiesaldi over de periode 1998-2004)
6

110

77

IJmond

Regio Waterland +

140

Zaanstreek

87

160

340

192

Agglomeratie Haarlem

100
Amsterdam

365

Almere

243

519 109 105 289 296
Amstel-Meerlanden

190

72
Het Gooi en Vechtstreek

492

bron: KvK/bewerking O+S

6

Figuur 1.4 toont het positieve saldo vanaf 50 verplaatste bedrijven.

11

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 1.5 Migratie van werkzame personen in subregio’s (absolute migratiesaldi over de periode 19987 2004)

1.032

896 IJmond

Regio Waterland +

438

Zaanstreek

527

619 388

4.352

Agglomeratie Haarlem

Amsterdam

Almere

3.278 1.078 497 1.377 437 923 840 1.070

7.742

Amstel-Meerlanden Het Gooi en Vechtstreek

2.851

bron: KvK/bewerking O+S

Hoe groot zijn deze migratiestromen van de subregio’s en hoe verhouden deze zich tot het gemiddelde van de RSA? Dit wordt weergegeven in tabel 1.6. Gemiddeld genomen verhuist in de RSA 5% van bedrijven binnen een subregio8. Instroom en uitstroom komen elk op circa 3% van de totale bedrijvigheid van een subregio (tabel 1.6). Deze percentages variëren nogal sterk voor de verschillende subregio’s. Om dit visueel beter te kunnen presenteren zijn de inen de uitstroompercentages uit tabel 1.6 (kolommen drie, vier, zes en zeven) afgebeeld in een figuur (zie figuur 1.7). Daarbij zijn de subregio’s gesorteerd op de instroompercentages van vestigingen, van hoog naar laag.

7 8

Figuur 5 geeft het positieve saldo weer vanaf 300 werkzame personen. Dit gaat om het gemiddelde over de acht regio’s over de periode 1998-2004.

12

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 1.6 Bedrijfs- en personeelsmigratie in procenten van het totaal aantal vestigingen en werkzame personen per subregio en gemiddeld in RSA, gemiddelde over de periode 1998-2004 vestigingen verhuisd binnen subregio IJmond Aggl. Haarlem Zaanstreek Gooi en Vechtstreek Almere Regio Waterland+ Amsterdam Amstel-Meerlanden RSA gemiddelde 4,8 4,5 5,5 5,4 8,7 3,5 5,5 4,4 5,2 2,2 2,6 2,4 3,1 4,2 1,8 2,9 3,7 2,9 2,3 2,2 2,6 2,8 5,8 2,2 2,3 3,8 2,7 uitstroom instroom verhuisd binnen subregio 2,7 2,7 3,4 3,5 4,9 2,1 3,8 2,7 5,4 1,4 1,8 2,0 2,4 2,6 1,1 2,0 2,6 2,1 1,2 1,3 1,8 1,9 5,3 1,3 1,4 1,9 1,7 uitstroom instroom werkzame personen

bron: KvK/bewerking O+S

Almere springt er uit door de relatief grote dynamiek (zie ook figuur 1.7). De instroom van bedrijven en werkgelegenheid ligt hier ruim twee tot drie keer zo hoog als gemiddeld in de acht subregio’s. In absolute aantallen gezien is de bedrijvigheid in Almere bescheiden van omvang in vergelijking met de andere subregio’s.
Figuur 1.7 Migratie in % van het totaal aantal vestigingen en werkzame personen, gemiddeld 1998-2004

% van totaal 6 4 2 0 -2 -4 -6
e IJ m on d nd en am re ek d+ er tre rle Al m st er d la n H aa id d
bron: KvK/bewerking O+S

rla

ts t

Za an s

-M ee

Ve ch

Am

at er

W

st el

G oo ie

Am

uitstroom van bedrijven instroom van bedrijven

uitstroom van werkzame personen instroom van werkzame personen

In Agglomeratie Haarlem, Regio Waterland en IJmond is de bedrijfsdynamiek relatief klein in verhouding tot de totale bedrijvigheid in deze subregio’s. Dit geldt zowel voor de instroom als voor de uitstroom van bedrijven en werkzame personen.

R

eg io

n

Ag

gl .

ge m

el d

ek

m

13

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Welke bedrijfstakken groeien door de bedrijfsmigratie? De migratiesaldi per deelgebied, uitgesplitst naar de grootste bedrijfstakken zijn weergegeven in tabellen 1.8 (bedrijven) en 1.9 (werkzame personen). Deze saldi zijn gerelateerd aan de totale omvang van de bedrijvigheid (of werkgelegenheid als het om personeelsmigratie gaat) per sector in de regio’s. In de laatste kolom zijn de saldi in absolute aantallen gepresenteerd.
Tabel 1.8 Migratiesaldo naar bedrijfstak in % van het totaal aantal bedrijven, gemiddeld over 1998-2004 en absoluut migratiesaldo over 1998-2004 milieu, cultuur, ov. dienstver. onroer. goed/ zak. diensten

gezondheids-\ welzijnszorg

reparatie en handel

vervoer, opslag,

bouwnijverheid

fin. instellingen

communicatie

gemiddelde 0,0 -0,4 0,2 -0,3 1,6 0,4 0,1

landbouw

onderwijs

industrie

IJmond Aggl. Haarlem Zaanstreek Het Gooi en Vechtstreek Almere Regio Waterland Amsterdam Amstel-Meerlanden RSA

-0,4 0,4 0,4 -0,1 0,3 0,0 0,1 -0,6 1,1 1,8 0,2 0,2 -0,5 -0,7 -0,3 -0,4 -0,1 -0,2

0,2 -0,7 -0,1 -0,5 1,8 0,5 -1,3 0,8 -0,2

0,0 -0,4 0,2 -0,6 1,7 0,3 -0,6 0,1 -0,2

-0,3 0,0 -0,2 0,0 0,4 -0,2 0,0 0,2 0,0

horeca

abs.

-0,3 -0,7 1,6 0,1 3,8 2,1 -1,3 0,4 -0,3

0,1 -0,1 -0,7 -0,5 2,5 0,8 -0,5 0,2 -0,1

-0,1 -0,4 0,4 0,2 1,7 0,2 -0,6 -0,2 -0,2

0,3 -1,0 0,3 0,2 0,5 1,4 -0,8 0,8 -0,1

0,3 -1,3 -0,4 0,3 -0,4 -0,2 -0,3 1,2 -0,1

0,3 -0,5 0,3 -0,7 1,0 0,6 -0,2 0,5 -0,1

26 -361 89 -346 702 269

-0,6 -2.009 107

-0,2 -1.523

bron: KvK/bewerking O+S

14

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 1.9 Migratiesaldo van werkzame personen naar bedrijfstak in % van het totaal aantal werkzame personen (>=15 uur), gemiddeld over 1998-2004 en absoluut migratiesaldo over 1998-2004 vervoer, opslag, communicatie

milieu, cultuur, ov. dienstver.

onroer. goed/ zak. diensten

gezondheids-\ welzijnszorg

reparatie en handel

bouwnijverheid

fin. instellingen

gemiddelde -0,1 -0,2 2,7 0,2

landbouw

onderwijs

industrie

IJmond Aggl. Haarlem Zaanstreek Het Gooi en Vechtstreek Almere Regio Waterland Amsterdam Amstel-Meerlanden RSA

-0,2 0,2 1,1 0,4 -0,3 -0,6 0,3 -0,2 1,4 1,0 0,1 0,0 2,6 -1,0 0,0 0,5 0,3 -0,2

0,6 -1,4 -0,2 -0,6 0,6 0,0 -0,5 -0,9 -0,4

-0,3 -0,8 -0,2 -0,9 1,6 0,2 -0,7 -0,9 -0,5

-0,3 0,0 -0,5 -0,9 0,5 -0,3 0,2 0,2 0,1

horeca

abs.

-0,8 -0,3 0,2 0,3 0,7 0,7 -1,0 0,2 -0,2

0,3 0,1 -0,5 -0,1 2,0 0,7 0,1 -0,9 0,1

-0,9 -0,8 0,5 -0,7 8,7 0,3 -1,3 -1,7 -0,7

-0,3 -0,8

0,0 -1,9

0,4 -0,7 0,2 -0,1 0,7 0,3 -0,1 0,9 0,0

-483

-0,5 -1.955 -559

0,6 -10,3 1,0 4,5 1,4 0,6 -0,4 0,6 -5,8 -0,7 9,9 -0,5 0,7 -1,0

-0,5 -2.791 5.563 534

-0,6 -10.977 -0,6 -6.651 -0,4 -17.319

bron: KvK/bewerking O+S

Almere heeft niet alleen de grootste dynamiek in de RSA, maar ook het grootste vestigingsoverschot (702) en het grootste positieve migratiesaldo van werkzame personen (5.563). Voor het bedrijfsleven van Almere betekent deze netto instroom bijna 2% van het totaal aantal bedrijven en ruim 3% van de werkgelegenheid. Sectoren als vervoer, opslag, communicatie en financiële instellingen brengen relatief gezien veel bedrijven met zich mee. De sector onroerend goed, zakelijke diensten profiteert het meest van de personeelsinstroom. Amsterdam heeft daarentegen het grootste verlies van het aantal bedrijven (-2.009) en werkzame personen (-10.977) in de RSA. In procenten uitgedrukt bedraagt dit verlies echter minder dan 1% van de totale bedrijvigheid en werkgelegenheid in de stad. Het vertrekoverschot van bedrijven is hier relatief groot in bouwnijverheid en in vervoer, opslag, communicatie. De sector onroerend goed, zakelijke diensten heeft relatief gezien de grootste uitstroom van personeel hoewel de uitstroom van bedrijven hier niet zo groot is.

1.5 Samenstelling van migratiestromen
Bedrijfstakken Welke bedrijven zijn het meest footloose? Zowel in absolute als in relatieve zin zijn dit bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten. Per jaar verhuist er gemiddeld 13% van

15

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

deze bedrijven (het gemiddelde van alle bedrijven is 9%). Over de periode 1998-2004 zijn er 31.000 verplaatsingen van bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten geweest (38% van het totaal aantal verplaatsingen). Bedrijven in reparatie van consumentenartikelen en handel (de tweede grote sector in de RSA) zijn minder mobiel. Hoewel ze in absolute zin voor bijna een kwart verhuizingen in de RSA hebben gezorgd (in totaal 19.000 over de zeven jaar), verhuist in relatieve zin gemiddeld 7% van de handel- en reparatiebedrijven per jaar. Van de kleinere sectoren is vervoer, opslag en communicatie het meest footloose (11%). Per migratiestroom bezien verhuizen bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten relatief vaak vanuit gebieden buiten de RSA naar de RSA of juist vanuit de RSA naar gebieden buiten de RSA (zie figuur 1.10 derde en vierde kolom). Bedrijven in vervoer, opslag en communicatie verhuizen daarentegen vaker binnen dezelfde regio of binnen de RSA en zijn relatief weinig vertegenwoordigd in migratiestromen naar de rest van Nederland of van de rest van Nederland.
Figuur 1.10 Samenstelling van migratiestromen van bedrijven, RSA 1998-2004

100

% overig*

80

financiële instellingen industrie

60

vervoer, opslag, communicatie bouwnijverheid milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening reparatie van consumenten artikelen en handel onroerend goed, zakelijke diensten binnen subregio's migratie binnen RSA** migratie naar RSA migratie vanuit RSA totale migratie

40

20

0

*) Overige sectoren zijn: landbouw, jacht en bosbouw, visserij, winning van delfstoffen, productie en distributie van elektriciteit enz, overheid en sociale verzekeringen, gezondheids- en welzijnszorg, horeca en onderwijs. **) Exclusief migratie binnen subregio’s.

bron: KvK/bewerking O+S

Bedrijfsgrootte Los van sectoren zijn het de eenmansbedrijven die traditioneel de meest frequente verhuizers zijn (zie bijlage, tabel 3.5). Uit eerder onderzoek blijkt dat hun verhuismotieven bedrijfseconomisch kunnen zijn, maar lijken vaak ingegeven door privé-motieven9. Zij zijn
9

Bedrijfsmigratie 2003, O+S

16

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

in gelijke mate oververtegenwoordigd in alle migratiestromen (circa 60% van het totaal). Bedrijven met twee tot en met vijf werkzame personen verhuizen relatief vaak en zijn evenals eenmansbedrijven gelijkmatig vertegenwoordigd in alle migratiestromen (circa 30%). In de figuren 1.11a, 1.11b en 1.11c is te zien hoe het verhuispatroon van kleine en grote bedrijven verandert door de jaren heen. Grote bedrijven blijken heftiger te reageren op veranderingen in de economische situatie dan kleine vestigingen. Bij kleine en middelgrote vestigingen bleef het aantal verplaatsingen binnen de RSA van de ene naar een andere regio groeien, ook in de periode 2001-2004 (zie paarse trendlijn in figuur 1.11a en 1.11b). Externe migratie, dus uitstroom vanuit de RSA naar de rest van Nederland of daarbuiten en instroom vanuit de rest van Nederland of andere landen naar de RSA , nam maar weinig af (gele trendlijn). Bij grote bedrijven is het aantal verplaatsingen vanuit en naar RSA daarentegen aanzienlijk gedaald (zie gele trendlijn in figuur 1.11c). Een andere interessante ontwikkeling is dat grotere bedrijven (vanaf 50 werknemers) zich aan het eind van de jaren 90 met name van en naar het RSA-gebied verplaatsten en minder vaak binnen hetzelfde gebied. Dat veranderde in de loop der jaren (zie de kruising van de blauwe en de gele trendlijnen na 1998 in figuur 1.11c). De grotere bedrijven verhuizen nu net als kleine en middelgrote bedrijven het meest binnen dezelfde regio.

17

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek

Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 1.11 a Aantal verplaatsingen van bedrijven met 1-5 werkzame personen in 1998-2004
abs. 800 60 700 50 verhuizingen binnen sub-regio's 600 500 migratie vanuit en naar RSA 400 migratie vanuit en naar RSA 20 migratie binnen RSA 10 30 300 migratie binnen RSA 200 100 verhuizingen binnen sub-regio's 40 abs.

Figuur 1.11b Aantal verplaatsingen van bedrijven met 6-49 werkzame personen in 1998-2004

Figuur 1.11c Aantal verplaatsingen van bedrijven met 50 en meer werkzame personen in 1998-2004

abs.

7.000

6.000

5.000

4.000

verhuizingen binnen sub-regio's migratie vanuit en naar RSA migratie binnen RSA

3.000

2.000

1.000

0 1998 2001 2004

2001

2004

0 1998

0 1998

2001

2004

bron: KvK/bewerking O+S

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tot slot is gekeken naar de grootte van de migrerende bedrijven per subregio. In elke regio komt ruim 90% van de verplaatsingen op het conto van bedrijven met één tot en met vijf werkzame personen. De uitzondering is Amstel-Meerlanden waar relatief veel middelgrote bedrijven verhuizen (6-49 personen). Verder geldt voor de RSA in zijn geheel evenals voor elke afzonderlijke regio dat er minder bedrijven verhuizen in een economisch ongunstige periode (vanaf 2002), in het bijzonder grote bedrijven worden dan minder mobiel.
Figuur 1.8 Migrerende bedrijven naar grootteklasse per subregio, 1998-2004

% 100 80 60 40 20 0 50+ wp 10-49 wp 6-9 wp 2-5 wp 1 wp

Ag gl om

IJ er m at on ie d H aa H et Za rlem G oo ans tr i/V ec eek ht st re ek R eg Al io W me r at er e la Am Am nd+ st st er el -M d ee am rla nd bu en ite n R SA to ta al R SA

bron: KvK/bewerking O+S

19

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

20

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

2 Bedrijfsdynamiek per gemeente

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de bedrijfsmigratie in afzonderlijke gemeenten. Achtereenvolgens wordt de bedrijvendynamiek in Amsterdam, Almere, Amstelveen Haarlem, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad onder de loep genomen.

2.1 Toelichting op gebruikte databestanden
Zoals in paragraaf 1.1 is vermeld is dit onderzoek gebaseerd op gegevens van Vereniging van Kamers van Koophandel (VVK) in Woerden én gegevens die de gemeenten zelf hebben geleverd. De standcijfers voor 2004 die in het begin van elke paragraaf staan zijn door de gemeenten geleverd. Gegevens die betrekking hebben tot migratie zijn afkomstig uit de KvK. Daarbij is gebruik gemaakt van twee typen bestanden: een migratiebestand en standgegevens. Het migratiebestand van de Kamer van Koophandel is het enige bestand waarmee de migratiestromen in beeld gebracht kunnen worden. Het bestand is niet perfect. Een van de nadelen van de bestanden van de Kamer is dat er veel zogenoemde witte plekken zijn. Met name de vrije beroepen, onderwijs en de overheid zijn slecht vertegenwoordigd. Bovendien bevat het bestand van de Kamer van Koophandel relatief veel niet-actieve bedrijven. Om hiervoor te corrigeren zijn de vestigingen met nul werkzame personen verwijderd, zowel uit het migratiebestand als uit de standgegevens. Bovendien is de categorie Zakelijk Beheer uit beide bestanden gehaald. Zelfs na deze correcties geven de standgegevens van de Kamer van Koophandel nog niet het beeld waar de individuele gemeenten zichzelf in herkennen. Daarom is in dit hoofdstuk, bij de bespreking van de resultaten per gemeente, gebruik gemaakt van recente gegevens die de gemeenten zelf hebben aangeleverd. Het gaat om een verdeling van de werkgelegenheid en het aantal vestigingen over de verschillende sectoren. Er wordt niet verder gerekend met deze gegevens die de gemeenten zelf verstrekt hebben. Ze zijn uitsluitend bedoeld om een recent plaatje van de gemeenten te schetsen. Er moet benadrukt worden dat alle migratiegegevens in dit hoofdstuk alleen personen betreffen die minimaal 15 uur in de week werken.10 De standcijfers van de gemeenten betreffen werkgelegenheid voor 12 en meer uur in de week. Alleen de standcijfers van Purmerend betreffen werkgelegenheid vanaf 15 uur in de week. In de tabellen zijn alleen sectoren te zien waar minstens 1 bedrijf actief is11.
10

Dit heeft te maken met het feit dat deze bestanden afkomstig zijn uit de Kamer van Koophandel (KvK). De KvK rekent alle werkzame personen die minder dan 15 uur in de week werken tot parttimers en werkzame personen die mimimaal 15 uur werken tot fulltimers. Volgens het CBS ligt de grens tussen de full- en parttime banen bij 12 uur in de week. 11 Sectoren zoals visserij, winning van delfstoffen en productie en distributie van elektriciteit zijn niet in elke gemeente te vinden. De volledige lijst van sectoren (SBI-indeling) is in bijlage te vinden.

21

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2.2 Amsterdam
Stand van zaken In 2004 telde Amsterdam rond de 58.000 bedrijven en 410.000 werkzame personen. Meer dan de helft van alle bedrijven bevindt zich in twee sectoren: onroerend goed/zakelijke diensten (29%) en reparatie en handel (22%). Deze twee sectoren tellen echter relatief veel eenmansbedrijven zodat ze een kleiner deel van de totale werkgelegenheid uitmaken (35%) dan van het totale aantal bedrijven (51%). De Amsterdamse economie draait om kleine bedrijven. Meer dan de helft (56%) van bedrijven in de stad bestaat uit eenmansbedrijven, waar 8% van de totale werkgelegenheid zich concentreert (zie tabel 2.1 en 2.2).
Tabel 2.1 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Amsterdam op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. En handel consumenten art. Horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. extra-territoriale lichamen en org. totaal (abs.) totaal (%) 70 1 1.308 3 1.948 6.058 970 2.229 3.300 10.535 2 698 696 4.274 5 32.097 55,7 2-5 wp 30 746 4 479 4.957 2.042 808 902 3.986 12 186 1.101 1.757 7 17.017 29,5 6-9 wp 10-49 wp 50-99 wp 100+ wp 3 1 159 1 117 854 475 145 173 828 10 58 288 280 3.392 5,9 9 1 260 1 186 697 386 243 214 953 28 331 410 267 7 3.993 6,9 1 23 1 18 68 29 29 50 133 42 81 67 36 578 1,0 1 1 33 2 13 21 46 64 82 40 69 46 1,0 totaal totaal (abs.) 114 4 2.529 12 2.761 3.923 3.500 4.703 176 1.394 2.631 6.660 19 100 bron: O+S (%) 0,2 0,0 4,4 0,0 4,8 22,0 6,8 6,1 8,2 28,7 0,3 2,4 4,6 11,6 0,0 100

46 12.680

111 16.546

575 57.652

22

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.2 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Amsterdam op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. extra-territoriale lichamen en org. totaal totaal (%) 70 1 1.308 3 1.948 6.058 970 2.229 3.300 2 698 696 4.274 5 32.097 7,8 2-5 wp 6-9 wp 74 2.105 12 1.249 13.888 5.852 2.238 2.487 10.907 38 515 3.304 4.797 18 11,6 24 9 1.149 6 851 6.037 3.320 1.028 1.241 5.878 67 414 2.085 1.993 5,9 10-49 wp 199 17 5.460 22 3.659 12.953 6.856 5.252 4.102 18.893 946 8.811 7.992 5.015 131 80.308 19,6 50-99 wp 56 1.552 51 1.268 4.704 2.002 1.989 3.607 9.330 3.134 5.511 4.658 2.523 40.385 9,8 100+ wp 150 212 9.076 424 2.430 11.527 3.648 16.096 29.716 35.236 25.004 7.888 35.087 9.394 45,3 totaal totaal (abs.) 573 239 20.650 518 11.405 55.167 22.648 28.832 44.453 90.779 29.191 23.837 53.822 27.996 154 100 bron: O+S (%) 0,1 0,1 5,0 0,1 2,8 13,4 5,5 7,0 10,8 22,1 7,1 5,8 13,1 6,8 0,0 100

onroerend goed, zakelijke diensten 10.535

47.484 24.102

185.888 410.264

Het overgrote deel van de Amsterdamse economie (85%) bestaat uit vestigingen tot vijf werkzame personen, samen goed voor 19% van de Amsterdamse werkgelegenheid. Het grootste deel van de werkgelegenheid (45%) is te vinden in de bedrijven met meer dan 100 werkzame personen. Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 Zoals ook voor de hele regio geldt is de ontwikkeling van de Amsterdamse economie te verdelen in twee perioden: 1998-2001 en 2002-2004. In de eerste periode was er nog sprake van hoogconjunctuur. Dit resulteerde in een toenemend aantal vestigingen en werkzame personen, maar vooral in een zeer hoge mate van bedrijfsmigratie (zie figuur 2.3 en ook paragraaf 1.3).

23

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.3 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Amsterdam

120

%

100 80

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen

60

40 20 0 1999 -20 2000 2001 2002 2003 2004

bron: KvK/bewerking O+S

De periode tussen 2001 en 2002 betekende een omslagpunt. Vanaf 2002 namen niet alleen het aantal vestigingen en het aantal werkzame personen af, maar verhuisden er wel veel minder Amsterdamse bedrijven. Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Amsterdam en de andere gebieden zijn in figuur 2.4 te zien. Dit gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkzame personen er waren gemoeid met de bedrijfsmigratie vanuit Amsterdam. De blauwe pijlen laten de instroom van de werkgelegenheid zien die met de naar Amsterdam verhuizende bedrijven meekomt.

24

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.4 Migratie van werkzame personen van en naar Amsterdam, 1998-2004

12

685
IJmond

810
Zaanstreek

1.335 Regio 1.392 1.004 716

Waterland+

11.737 16.089

Agglomeratie Haarlem

Amsterdam

1.129

866

Almere

964

4.144

Amstel-Meerlanden

7.610

1.550 2.473

8.987

Het Gooi en Vechtstreek

bron: KvK/bewerking O+S

Bedrijven én werkzame personen die uit Amsterdam vertrekken, verlaten vaak het RSAgebied of verhuizen naar Amstel-Meerlanden en naar Het Gooi en Vechtstreek. Dit patroon geldt ook voor de instroom van bedrijven naar Amsterdam, maar in mindere mate. Resultaten van verplaatsingen De mate waarin het bedrijfsleven profiteert van migratie verschilt per sector. Dit kan in relatieve maar ook in absolute zin worden bepaald. De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.5 en 2.6 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.6 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van de kolommen 2 t/m 4 wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen.

12

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

25

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.5 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Amsterdam, gemiddeld 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 3,3 5,9 4,4 4,8 5,8 3,9 1,6 7,0 5,4 8,0 6,0 7,8 5,6 5,9 5,5 3,8 2,9 2,4 6,3 3,4 2,3 0,6 3,3 3,5 4,2 4,5 3,8 3,1 2,3 2,9 3,3 8,8 1,7 9,5 2,1 1,6 0,5 2,0 3,0 3,6 3,0 3,1 2,8 2,1 2,3 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal -0,5 5,9 -0,7 3,2 -1,3 -0,6 0,0 -1,3 -0,5 -0,6 -1,5 -0,8 -0,3 -0,2 -0,6 -4 2 -129 2 -244 -607 -10 -320 -47 -536 -1 -33 -9 -73 -2.009 saldo instroom/ uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.6 Migratie van werkzame personen als % van totaal aantal werkzame personen in Amsterdam, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 1,5 0,9 1,8 0,1 4,5 2,5 1,2 5,1 3,4 5,7 4,8 5,6 4,7 4,8 3,8 2,5 0,1 2,0 0,4 2,6 1,9 0,5 2,1 0,6 3,4 0,5 2,1 1,2 1,4 2,0 5,0 52,4 1,0 1,6 2,0 1,2 0,8 1,1 0,7 2,1 1,9 2,8 0,7 1,3 1,4 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal 2,6 52,3 -1,0 1,2 -0,5 -0,7 0,2 -1,0 0,1 -1,3 1,4 0,7 -0,5 -0,1 -0,6 56 403 -1.807 139 -459 -2.676 311 -1.450 219 -5.943 400 82 -130 -122 -10.977 saldo instroom/ uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S

26

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

In de periode 1998-2004 zijn er in totaal bijna 36.000 verplaatsingen van bedrijven geweest in Amsterdam waarvan de helft binnen de stadsgrenzen. Bij alle verplaatsingen waren ruim 112.000 werkzame personen betrokken. In totaal zijn er ruim 10.000 bedrijven uit de stad vertrokken en 8.000 bedrijven naar de stad verhuisd (een vertrekoverschot van 2.000 bedrijven, zie tabel 2.4). Voor de werkgelegenheid betekent dit een vertrekoverschot van 11.000 werkzame personen in zeven jaar tijd (zie tabel 2.5). Relatief gezien vallen deze aantallen mee. Als het saldo vestiging-vertrek wordt gerelateerd aan het totaal aantal bedrijven dan verliest Amsterdam gemiddeld 0,6% van haar bedrijven en werkzame personen per jaar (zie tabel 2.5 en 2.6, laatste rij). Per sector bekeken verliezen de sectoren reparatie en handel van consumenten artikelen (-607), onroerend goed/zakelijke diensten (-536) en vervoer, opslag en communicatie (-320) de meeste bedrijven in absolute zin (zie tabel 2.5, laatste kolom). Om te zien of dit een grote schade voor deze sectoren betekent, wordt het saldo vestiging/vertrek gerelateerd aan het aantal vestigingen in deze sectoren. Het aandeel bedrijven dat de sectoren reparatie en handel van consumenten artikelen en onroerend goed/zakelijke diensten jaarlijks kwijt raken bedraagt 0,6% van het totaal aantal bedrijven in deze sectoren. Dit is gelijk aan het Amsterdamse gemiddelde. Relatief gezien heeft alleen vervoer, opslag en communicatie een nogal groot verlies van vestigingen (-1,3% per jaar). De sector onroerend goed/zakelijke diensten verliest niet alleen bedrijven, maar vooral ook zijn personeel aan migratie: 6.000 in zeven jaar. Dit betekent dat deze sector met het vertrek van bedrijven elk jaar 1,3% van zijn werkzame personen kwijt raakt (tabel 2.5, vijfde kolom). Migratie van bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen een sector nader te bestuderen. In Amsterdam is voor de sector onroerend goed/zakelijke diensten gekozen. De verhuisdynamiek bij bedrijven in de zakelijke dienstverlening is traditioneel groot. De uitstroom van bedrijven in deze sector bedraagt in zeven jaar 4.000 bedrijven, een gemiddelde van 4,2% per jaar van het totaal aantal vestigingen in deze bedrijfstak. Daarmee zijn 16.000 werkzame personen uit Amsterdam gemoeid (of 3,4% per jaar). Binnen deze sector gaat het om onder andere 3.000 bedrijven in overige dienstverlening en ruim 700 bedrijven in computerservice- en informatietechnologie. Bedrijven en werkzame personen in de sector dienstverlening verhuizen met name naar gebieden buiten de RSA en in mindere mate naar Amstel-Meerlanden, Het Gooi/Vechtstreek en Agglomeratie Haarlem. Naar Almere vertrekken er relatief weinig bedrijven, maar ze nemen een groot deel werkgelegenheid mee. Bedrijven in computerservice- en informatietechnologie zoeken eveneens een andere locatie elders in Nederland, Amstel-Meerlanden en in gelijke mate in Het Gooi/Vechtstreek en Almere. De instroom van bedrijven en werkzame personen komt ook vooral uit gebieden buiten de RSA, Amstel-Meerlanden en Het Gooi/Vechtstreek, maar is kleiner dan de uitstroom. Ook vestigen zich relatief vaak bedrijven uit Agglomeratie Haarlem in Amsterdam, in het

27

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

bijzonder uit de sector computerservice- en informatietechnologie. De instroom van bedrijven en personeel uit Almere naar Amsterdam is gering.

28

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

2.3 Almere
Stand van zaken Op 1 januari 2004 telde Almere meer dan 7.000 bedrijven en bijna 52.000 werkzame personen. In de periode 1998-2004 is het aantal vestigingen hier met rond 61% toegenomen (tegen gemiddeld 15% in de RSA). Daarmee kent Almere de grootste groei van bedrijvigheid en werkgelegenheid in de RSA. Onroerend goed/zakelijke diensten en reparatie en handel zijn hier net als in Amsterdam de grootste sectoren waar rond 45% van de werkgelegenheid te vinden is.
Tabel 2.7 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Almere op 1 januari 2004 grootteklasse 1wp 2-4 wp 5-9 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 22 156 455 741 72 206 132 1.279 1 153 137 414 3.768 52,9 13 77 108 541 95 79 74 409 3 26 180 113 1.718 24,1 8 49 2 50 220 39 28 18 119 21 85 39 678 9,5 10-49 wp 3 62 2 37 229 15 24 22 150 14 86 96 49 789 11,1 50-99 wp 2 14 6 22 8 4 30 2 16 8 3 115 1,6 100+ wp 13 3 8 5 3 14 3 4 5 58 0,8 totaal totaal (abs.) 48 371 4 659 1.761 221 350 253 2.001 23 306 511 618 7.126 100 (%) 0,7 5,2 0,1 9,2 24,7 3,1 4,9 3,6 28,1 0,3 4,3 7,2 8,7 100

bron: provincie Flevoland

29

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.8 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Almere op 1 januari 2004 grootteklasse 1wp 2-4 wp 5-9 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 22 156 455 741 72 206 132 1.297 1 153 137 414 3.786 7,4 34 211 272 1.469 251 197 194 1.038 6 61 513 294 4.540 8,8 56 14 324 268 183 116 10-49 wp 82 77 859 232 499 393 466 50-99 wp 73 399 595 295 100+ wp 671 774 739 totaal totaal (abs.) 267 5.507 91 2.980 823 2.454 1.869 2.173 4.136 5.969 2.458 100 (%) 0,5 10,7 0,2 5,8 21,2 1,6 4,8 3,6 22,9 4,2 8,0 11,6 4,8 100

334 1.278

876 2.652

1.380 4.736

1.453 1.142 10.921

770 3.036 149 2.087 597 2.261 259 1.253 4.450 17.259 8,6 33,5

1.986 3.677 11.804 143 1.557 1.091 238 15,0 595 26,6 558 1.903

7.707 13.710 51.452

bron: provincie Flevoland

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 De ontwikkelingen van de bedrijvigheid in Almere wijkt nogal af van het algemene beeld in de RSA. Opmerkelijk is de constante groei van het aantal vestigingen en werkgelegenheid in Almere, zelfs in de periode 2001-2003 (zie figuur 2.9). Deze constante groei is onder andere toe te schrijven aan de positieve bedrijfsmigratie. De migratiegroei kwam in Almere iets later dan in de andere regio’s op gang (in 2000) en bereikte zijn top in 2001. Daarna daalde ook in Almere het aantal verhuizingen als gevolg van de verslechterende economie (zie ook paragraaf 1.3).

30

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.9 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Almere

20

%

15 10

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen
1999 2000 2001 2002 2003 2004

5

0 -5 -10

-15
bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Almere en de andere gebieden zijn in figuur 2.10 te zien. Het gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkgelegenheid er uit Almere is verdwenen door bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen laten de instroom van de werkgelegenheid zien die samengaat met de naar Almere verhuizende bedrijven. De grootste stromen van bedrijven komen van buiten de RSA en uit Amsterdam, gevolgd door Het Gooi en Vechtstreek. Als bedrijven uit Almere verhuizen, vertrekken ze vaak uit het RSA-gebied en gaan ze wat minder vaak naar Amsterdam of Het Gooi en Vechtstreek. De uitstroom is duidelijk kleiner dan de instroom.

31

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.10 Migratie van werkzame personen van en naar Almere, 1998-2004

13

Regio Waterland+ IJmond Zaanstreek

3.145 4.215 866
Agglomeratie Haarlem Amsterdam

4.144

Almere

1.467
Amstel-Meerlanden

312 749

Het Gooi en Vechtstreek

627

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in tabellen 2.11 en 2.12 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.12 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom toont het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van de kolommen 2 t/m 4 wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In de periode 1998-2004 zijn er in Almere in totaal 8.000 verplaatsingen van bedrijven geweest waarbij 26.000 werkzame personen betrokken waren. Normaliter vinden de meeste verhuizingen plaats binnen de gemeente en een kleiner deel daarvan is aan de externe migratie toe te schrijven. In Almere is dit andersom. Iets meer dan de helft van alle verplaatsingen betreft externe migratie. In de zeven jaar tijd kwamen er 702 bedrijven en 5.563 werkzame personen meer naar Almere dan er zijn vertokken (zie tabel 2.11 en 2.12, laatste rij). Ten opzichte van de totale bedrijvigheid in de gemeente is dit een jaarlijkse vestigingstoename van 1,6% (zie tabel 2.11, vijfde kolom). Voor de werkgelegenheid betekent dit een gemiddelde jaarlijkse toename van 2,7% (tabel 2.12, vijfde kolom).

13

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

32

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.11 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Almere, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 5,2 7,3 0,0 9,9 7,1 3,3 9,1 10,1 10,3 0,0 10,6 9,2 9,5 8,7 3,2 3,4 0,0 3,7 3,6 1,7 5,3 5,4 5,3 0,0 4,3 2,6 3,8 4,2 4,3 5,2 7,1 5,5 5,4 2,1 9,1 7,9 7,0 0,0 4,7 2,3 4,8 5,8 1,1 1,8 7,1 1,8 1,7 0,4 3,8 2,5 1,7 0,0 0,5 -0,4 1,0 1,6 5 47 1 75 216 7 74 27 211 0 5 -3 36 702 uitstroom totaal instroom totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal saldo instroom/ uitstroom (abs.)

als % van als % van

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.12 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Almere, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 1,2 1,8 0,0 5,0 3,7 2,2 3,8 4,2 8,6 0,0 7,8 13,5 5,7 4,9 1,0 2,9 0,0 2,3 2,1 1,0 4,7 0,8 3,6 0,0 4,9 1,3 2,4 2,6 2,3 3,9 0,2 2,9 3,7 1,6 5,4 2,8 12,3 0,0 4,5 0,6 3,1 5,3 uitstroom totaal instroom totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal 1,4 1,0 0,2 0,6 1,6 0,5 0,7 2,0 8,7 0,0 -0,4 -0,7 0,7 2,7 44 247 1 120 1.091 29 80 228 3.701 0 -6 -28 55 5.563 saldo instroom/ uitstroom (abs.)

als % van als % van

bron: KvK/bewerking O+S

33

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

De mate waarin het bedrijfsleven profiteert van migratie verschilt per sector (zie tabel 2.11 en 2.12). Dit kan zowel in relatieve als in absolute zin worden bepaald. De absolute winnaars over de zeven jaar zijn de grootste sectoren: onroerend goed/zakelijke diensten (+211 vestigingen en 3.701 werkzame personen) en reparatie en handel van consumenten artikelen (+216 vestigingen en 1.091 werkzame personen). Relatief gezien valt onroerend goed/zakelijke diensten weer op. De sector heeft een enorme winst geboekt door de positieve personeelsmigratie die op +8,7% per jaar komt. Dit wil zeggen dat de toestroom van de werkgelegenheid in deze sector drie keer zo hoog is als gemiddeld in Almere (2,7%). Het ging vooral om wat grotere bedrijven. Het aantal vestigingen in onroerend goed/zakelijke dienstverlening (1,7%) nam namelijk ongeveer evenveel toe als het totaal (1,6%). De sector vervoer, opslag en communicatie trekt relatief gezien de meeste vestigingen van buitenaf. Dit heeft ook het positief effect op het saldo (+3,8% per jaar, zie tabel 2.11)14. ICT In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen een sector nader te bestuderen. In Almere is voor de sector ICT gekozen15. Omdat de standcijfers op 2 cijferig niveau zijn is het niet mogelijk om de migratiecijfers aan de standcijfers te relateren. Hieronder worden alleen migratiestromen in absolute zin besproken In de periode 1998-2004 heeft de ICT sector zich positief ontwikkeld in Almere en een vestigingsoverschot van 10 bedrijven geboekt. Daarbij kwamen er 157 werkzame personen meer naar Almere dan er vertrokken. In totaal zijn er 96 ICT bedrijven met 215 werkzame personen uit Almere vertrokken en 106 bedrijven met 372 werkzame personen zich van buitenaf in Almere gevestigd. De grootste winst zowel qua aantal bedrijven als qua werkgelegenheid komt op het conto van groothandel in computers- en kantoorapparaten (5 bedrijven en 154 werkzame personen in de zeven jaar). Winkels in computers laten daarentegen een kleine vertrekoverschot zien. Het gaat echter om enkele winkels en werkzame personen. De branche systeemontwikkelings-, systeemanalyse en programmeerdiensten kenmerkt zich binnen de ICT sector door een grote dynamiek: rond de 45% van alle verhuizingen in ICT komt op het conto van systeemontwikkelings-, systeemanalyse en programmeerdiensten. Hoewel de verhuisdynamiek in deze branche hoog is, is de winst van migratie niet erg groot. In de periode 1998-2004 bedroeg de totale uitstroom in deze branche 42 bedrijven en 84 werkzame personen. De instroom bedroeg 48 bedrijven en 91 werkzame personen. Daarmee werd een vestigingsoverschot bereikt van zes bedrijven en zeven werkzame personen.
14

Sector productie en distributie van energie heeft relatief gezien een nog sterkere toename (7%), maar telt slechts enkele vestigingen. 15 Almere hanteert de volgende samenstelling van de ICT sector: vervaardiging van kantoormachines, vervaardiging van computers, vervaardiging van elektronische componenten, winkels in computers, winkels in telecommunicatieapparaten, groothandel in computers- en kantoorapparaten, telecommunicatie, internetproviders, verhuur van computers en kantoormachines en computerservice- en informatietechnologie.

34

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Bedrijven die uit Almere vertrekken, gaan meestal naar gebieden buiten de RSA of naar Amsterdam. Als ICT bedrijven zich in Almere vestigen is de kans groot dat ze komen vanuit de andere gebieden in Nederland (geen RSA) of vanuit Amstel-Meerlanden. De instroom vanuit Amsterdam is kleiner, vooral wat betreft personeel.

35

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2.4 Amstelveen
Stand van zaken In 2004 telde Amstelveen ruim 5.000 bedrijven waarvan de helft actief was in de volgende twee sectoren: onroerend goed/zakelijke diensten (32%) en reparatie en handel van consumenten artikelen (21%, zie tabel 2.13). Het aantal werkzame personen in Amstelveen was in 2004 36.000. Daarvan was iets minder dan een derde werkzaam in onroerend goed en zakelijke diensten en één op de vijf in reparatie en handel van consumenten artikelen (zie tabel 2.14). Er zijn relatief weinig grote bedrijven (met 50 en meer werkzame personen) in Amstelveen. Net als in Amsterdam is rond 85% van de vestigingen klein (tot en met 5 werkzame personen). De meeste banen zijn echter geconcentreerd in de grote- en middelgrote bedrijven, zoals in Amsterdam. De eenmanszaken zorgen voor 9% van de totale werkgelegenheid.
Tabel 2.13 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Amstelveen op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie buwnijverheid rep. En handel consumenten art. Horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal (abs.) totaal (%) 21 77 147 498 26 99 649 1.116 46 124 250 3.053 59,2 2-5 wp 29 45 55 401 66 53 140 346 1 22 113 99 1.370 26,6 6-9 wp 15 8 11 89 12 8 24 62 15 17 8 269 5,2 10-49 wp 14 18 2 19 95 19 9 19 102 1 32 25 17 372 7,2 50-99 wp 1 1 11 7 4 13 2 4 4 47 0,9 100+ wp 10 1 3 18 5 2 8 1 48 0,9 totaal (abs.) 79 148 3 233 1.104 123 177 839 1.657 9 121 291 375 5.159 100 bron: O+S totaal (%) 1,5 2,9 0,1 4,5 21,4 2,4 3,4 16,3 32,1 0,2 2,3 5,6 7,3 100

36

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2. 14 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Amstelveen op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal (abs.) totaal (%) 21 77 147 498 26 99 649 1.116 46 124 250 3.053 8,6 2-5 wp 90 137 151 1.154 212 150 354 962 5 58 355 295 3.923 11,0 6-9 wp 106 53 80 625 86 59 172 445 113 122 58 1.919 5,4 10-49 wp 260 255 29 340 1.741 323 182 388 2.158 38 577 603 385 7.279 20,4 50-99 wp 61 51 778 430 288 879 159 295 302 3.243 9,1 100+ wp 3.074 1.282 1.131 4.683 2.107 292 3.532 138 16.239 45,5 totaal (abs.) 477 522 90 769 7.870 647 2.202 2.982 10.243 2.309 1.381 5.038 1.126 35.656 100 bron: O+S totaal (%) 1,3 1,5 0,3 2,2 22,1 1,8 6,2 8,4 28,7 6,5 3,9 14,1 3,2 100

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 De ontwikkelingen van het bedrijfsleven in Amstelveen in de periode 1998-2004 lijken in zekere zin op de ontwikkelingen in Amsterdam in deze periode (zie figuur 2.15 voor Amstelveen en 2.3 voor Amsterdam). Het begin van deze periode kenmerkte zich door een spectaculaire groei van het aantal verhuizingen. In Amstelveen verdubbelde het aantal bedrijfsverplaatsingen in een jaar tijd. Dit ging gepaard met de enorme groei van het aantal verhuizingen in Amstelveen. Maar sinds 2002 groeit het aantal verhuizingen in Amstelveen niet meer (zie ook paragraaf 1.3).

37

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.15 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Amstelveen

180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

%

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen

1999 -20

2000

2001

2002

2003

2004

bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Amstelveen en de andere gebieden zijn in figuur 2.10 te zien. Dit gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkgelegenheid uit Amstelveen zijn vertrokken vanwege de bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen laten de instroom van de werkgelegenheid zien die gaat samen met de naar Amstelveen verhuizende bedrijven. Bedrijven die uit Amstelveen verhuizen gaan in gelijke mate naar gebieden buiten de RSA of naar Amsterdam en iets minder vaak naar elders in Amstel-Meerlanden. De instroom van bedrijven is vaker afkomstig uit Amsterdam dan uit de rest van Nederland. Ook vertrekken er meer bedrijven naar elders in Amstel-Meerlanden uit Amstelveen dan andersom.

38

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.16 Migratie van werkzame personen van en naar Amstelveen, 1998-2004

16

Regio Waterland+ IJmond Zaanstreek

Agglomeratie Haarlem

Amsterdam Amsterdam

Almere

289

2.180 1.604
Amstelveen

1.604
Amstel-Meerlanden

940 1.083

503

423

3.022

Het Gooi en Vechtstreek

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.17 en 2.18 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.18 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van deze vier kolommen wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In totaal zijn er in Amstelveen rond de 3.000 verplaatsingen van bedrijven geweest waarbij 15.000 werkzame personen waren betrokken. Opvallend is dat er relatief weinig verplaatsingen binnen de gemeente plaatsvonden: normaliter vinden de meeste verhuizingen juist binnen de stad zelf plaats. In Amstelveen verhuist jaarlijks zo’n 2,5% van bedrijven binnen de stadsgrenzen terwijl de in- en de uitstroom twee keer zo groot zijn (zie tabel 2.17, laatste rij).

16

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

39

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.17 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Amstelveen, gemiddeld over 19982004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie Prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 0,5 1,6 5,9 2,4 2,0 1,4 2,7 3,2 3,1 0,0 2,6 4,6 2,2 2,5 2,3 4,5 23,5 4,9 4,1 2,4 7,9 4,5 7,0 33,3 4,6 2,3 4,3 5,3 1,5 3,7 11,8 2,7 3,9 2,6 6,8 4,0 6,2 0,0 4,8 2,8 3,9 4,6 -0,8 -0,8 -11,8 -2,2 -0,3 0,2 -1,1 -0,5 -0,8 -33,3 0,3 0,5 -0,4 -0,6 -5 -10 -2 -34 -21 2 -13 -7 -78 -1 1 2 -8 -174 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.18 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Amstelveen, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie Prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 0,5 0,6 0,1 1,1 0,7 0,7 0,6 2,5 2,0 0,0 2,5 8,4 1,6 1,3 1,5 6,2 25,3 12,3 1,8 1,6 2,1 1,5 6,1 33,3 6,4 2,2 3,7 4,2 6,1 6,5 7,8 0,9 1,7 1,9 1,0 1,9 4,4 0,0 5,1 4,3 4,5 2,8 4,6 0,3 -17,5 -11,4 0,0 0,3 -1,1 0,4 -1,7 -33,3 -1,2 2,1 0,7 -1,4 165 13 -224 -909 -31 11 -165 37 -929 -489 -7 27 30 -2.471 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S

40

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

In totaal zijn er ruim 1.500 bedrijven uit de stad vertrokken en 1.300 bedrijven naar de stad verhuisd in de periode 1998-2004 (een vertrekoverschot van bijna 200 bedrijven, zie tabel 2.17). Voor de werkgelegenheid betekent het een verlies van bijna 2.500 werkzame personen in zeven jaar (zie tabel 2.18, laatste rij). Relatief gezien valt het verlies van het aantal bedrijven nogal mee, 0,6% van de totale bedrijvigheid per jaar (gelijk aan Amsterdam). Het aantal werkzame personen is wat sterker afgenomen. Een afname van 2.500 werkzame personen betekent voor de werkgelegenheid van Amstelveen een verlies van ruim 1,4% van het totaal aantal werkzame personen per jaar door het negatieve migratiesaldo. Relatief gezien is het grootste verlies van het aantal bedrijven en werkzame personen in de sectoren productie en distributie van energie en overheid en sociale verzekeringen. Dit zijn sectoren met minder dan tien vestigingen. Verder hebben de sectoren onroerend goed/zakelijke diensten en bouwnijverheid een nogal groot vertrekoverschot. Relatief gezien kent de bouwnijverheid het grootste verlies van werkgelegenheid (gemiddeld -11% per jaar). Bedrijsmigratie in onroerend goed/zakelijke diensten In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen een sector nader te bestuderen. In Amstelveen is voor de sector onroerend goed/zakelijke diensten gekozen. De uitstroom van bedrijven in deze sector bedraagt 950 in zeven jaar wat op gemiddeld 7% per jaar van het totaal aantal vestigingen in deze bedrijfstak komt. Daarmee worden 4.400 werkzame personen uit Amstelveen getrokken (6,1%). Binnen deze sector gaat het om onder andere 720 bedrijven in overige dienstverlening en ruim 170 bedrijven in computerservice- en informatietechnologie. Als bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten uit Amstelveen verhuizen is de kans groot dat ze in de omgeving van Amstelveen blijven: in de rest van Amstel-Meerlanden of in Amsterdam. Er is wel een verschil in locatievoorkeur van kleine en grote bedrijven. Bedrijven en personeel in dienstverlening verhuizen met name naar de rest van AmstelMeerlanden en Amsterdam en in mindere mate naar gebieden buiten de RSA. Hoewel er relatief veel bedrijven naar Amsterdam verhuizen nemen ze weinig werkgelegenheid mee: het gaat vooral om kleine bedrijven. Naar de rest van Nederland verhuizen juist grote en middelgrote vestigingen. De uitstroom van werkgelegenheid gaat met name naar AmstelMeerlanden en naar gebieden buiten de RSA. Bedrijven in computerservice- en informatietechnologie zoeken een andere locatie met name in Amstel-Meerlanden en elders in Nederland buiten de RSA. De instroom van bedrijven komt vooral uit Amstel-Meerlanden en Amsterdam. De grootste instroom van werkgelegenheid is afkomstig uit Amstel-Meerlanden en de rest van Nederland en veel minder uit Amsterdam. Dit geldt zowel voor overige dienstverlening als voor bedrijven in computerservice- en informatietechnologie.

41

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2.5 Haarlem
Stand van zaken In 2004 telde Haarlem bijna 11.000 bedrijven en 70.000 werkzame personen (zie tabellen 2.19 en 2.20). De meerderheid van bedrijven is actief in de sectoren onroerend goed/zakelijke diensten (28%) en reparatie en handel van consumenten artikelen (23%). De werkgelegenheid is echter meer geconcentreerd in gezondheids- en welzijnszorg (18%) en in mindere mate in reparatie en handel van consumenten artikelen (17%) en onroerend goed/zakelijke diensten (15%). De meeste vestigingen in Haarlem zijn klein (81% tot en met 5 werkzame personen). De werkgelegenheid concentreert zich in de grote en middelgrote bedrijven. De kleine bedrijven (tot en met 5 wp) zorgen voor 20% van de werkgelegenheid.
Tabel 2.19 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Haarlem op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw (incl. visserij) industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 41 257 5 867 963 141 147 162 2.013 1 123 266 816 5.802 53,2 23 122 232 968 231 69 109 659 7 50 253 301 3.024 27,7 10 58 61 356 93 28 33 162 6 9 139 87 1.042 9,6 10-49 50-99 wp 73 55 184 57 21 34 138 24 93 100 58 837 7,7 wp 15 2 17 2 9 1 20 16 12 11 3 108 1,0 100+ wp 11 2 totaal (abs.) 74 536 7 totaal (%) 0,7 4,9 0,1 11,2 22,9 4,8 2,6 3,1 27,5 0,7 2,7 7,2 11,6 100

- 1.217 9 2.497 1 7 3 20 9 21 525 281 342 74 296 790

8 3.000

3 1.268 94 10.907 0,9 100

bron: gemeente Haarlem

42

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.20 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Haarlem op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp landbouw, jacht en bosbouw (incl. visserij) industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 41 257 5 867 141 147 162 1 123 266 816 8,3 2-5 wp 55 334 575 669 194 277 22 135 739 774 11,5 6-9 wp 71 395 408 571 175 212 38 63 901 553 9,7 10-49 50-99 wp 1.506 1.068 1.026 471 579 wp 999 137 125 622 72 100+ wp 4.389 490 1.761 100 1.660 614 1.809 4.423 1.163 7.994 506 24.909 35,7 totaal totaal (abs.) 167 495 3.055 2.632 3.269 1.916 6.287 4.507 4.003 100 (%) 0,2 0,7 4,4 3,8 4,7 2,8 9,0 6,5 5,8

7.880 11,3

963 2.525 2.305

3.430 1.135

12.119 17,4

2.013 1.730 1.094

2.583 1.450 606 1.197 2.185 1.988 1.167 23,8 838 827 187 10,9

10.679 15,4

12.715 18,3 69.724 100

5.802 8.029 6.786

16.609 7.589

bron: gemeente Haarlem

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 De bedrijfsmigratie in Haarlem vertoont in de eerste jaren een apart patroon. Terwijl de bedrijfsmigratie in de hele RSA in het begin van de periode op z’n hoogst was, was deze in Haarlem negatief. In Haarlem werd in de periode 2000-2002 relatief veel verhuisd waarbij in 2001 de top bereikt werd. Ook de ontwikkeling van het aantal vestigingen en werkzame personen wijkt enigszins af van de hele RSA, tot en met 2002 (zie figuur 2.21 voor Haarlem en figuur 1.3 voor de RSA). Sinds 2003 groeit het bedrijfsleven in Haarlem nauwelijks, net als in de rest van de RSA.

43

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.21 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Haarlem

15

%

10

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen
1999 2000 2001 2002 2003 2004

5

0

groei aantal verhuizingen

-5

-10

-15
bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Haarlem en de andere gebieden zijn in figuur 2.22 te zien. Dit gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkzame personen er uit Haarlem zijn vertrokken door bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen laten de instroom van de werkgelegenheid in Haarlem zien. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA), Amstel-Meerlanden en in mindere mate naar de rest van Agglomeratie Haarlem en Amsterdam. De instroom komt uit de andere gebieden buiten de RSA, de rest van Agglomeratie Haarlem en iets minder uit Amstel-Meerlanden en Amsterdam.

44

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.22 Migratie van werkzame personen van en naar Haarlem, 1998-2004

17

Regio Waterland+ IJmond

686 505 270

Zaanstreek

2.309 1.352
Haarlem

842 724

Amsterdam Almere

777 1.173
Agglomeratie Haarlem

949 1.360

Amstel-Meerlanden

Het Gooi en Vechtstreek

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.23 en 2.24 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.24 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van deze vier kolommen wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal bijna 6.000 verplaatsingen van bedrijven geweest in Haarlem. Bij alle verplaatsingen waren ruim 19.000 werkzame personen betrokken. In totaal zijn er bijna 2.000 bedrijven met 6.000 werkzame personen uit de stad vertrokken. In plaats daarvan hebben 1.700 vestigingen met 5.200 werkzame personen uit andere gebieden zich in Haarlem gevestigd. Dit resulteerde in een vertrekoverschot van 400 bedrijven en bijna 800 werkzame personen in zeven jaar (zie tabellen 2.23 en 2.24, laatste rij). Vergeleken met de totale bedrijvigheid in Haarlem vallen deze aantallen nogal mee. Dit vertrekoverschot betekent dat Haarlem minder dan 1% van zijn bedrijven (0,7%) en werkzame personen (0,3%) kwijt raakt.

17

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

45

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.23 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Haarlem, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 3,9 4,1 0,0 6,7 3,1 1,4 4,9 3,1 6,1 0,0 4,7 4,6 4,8 4,5 2,8 3,0 13,3 3,4 2,8 0,8 4,1 5,2 5,9 0,0 4,1 5,1 3,7 3,8 2,1 3,1 26,7 2,0 2,1 0,9 3,3 3,6 5,2 0,0 3,0 3,2 3,0 3,1 -0,7 0,1 13,3 -1,3 -0,7 0,1 -0,8 -1,5 -0,7 0,0 -1,1 -1,9 -0,7 -0,7 -3 4 2 -95 -112 3 -14 -18 -107 0 -9 -14 -33 -399 uitstroom totaal instroom totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal saldo instroom/ uitstroom (abs.)

als % van als % van

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.24 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Haarlem, gemiddelde over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 2,5 1,0 0,0 3,7 1,8 0,9 3,9 4,9 4,9 0,0 10,2 3,3 3,4 2,8 2,7 1,2 0,7 3,9 2,5 0,6 0,9 1,1 3,8 0,0 3,8 2,9 3,4 2,3 2,9 1,9 15,0 1,2 1,4 0,7 0,8 3,3 3,8 0,0 3,6 0,5 2,0 2,0 0,2 0,7 14,4 -2,7 -1,1 0,1 -0,1 2,2 0,0 0,0 -0,1 -2,3 -1,4 -0,3 2 358 231 -595 -686 16 -38 204 23 0 -2 -150 -143 -783 uitstroom totaal instroom totaal saldo instroom/ uitstroom als % van totaal saldo instroom/ uitstroom (abs.)

als % van als % van

bron: KvK/bewerking O+S

46

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

De absolute uitstroom van bedrijven en werkzame personen is het hoogst in de sector reparatie en handel. Relatief gezien verliest bouwnijverheid de meeste werkzame personen aan migratie (-2,7% per jaar) en gezondheids- en welzijnszorg de meeste bedrijven (-1,9% per jaar). Er zijn ook sectoren die weten te profiteren van migratie: onder andere industrie (+358 werkzame personen), productie en distributie van energie (+231 werkzame personen) en financiële instellingen (+204 werkzame personen). Bedrijfsmigratie in onroerend goed/zakelijke diensten In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen één sector nader te bestuderen. In Haarlem is voor de sector onroerend goed/zakelijke diensten gekozen, met aandacht voor de overige zakelijke dienstverlening. Ondanks een vertrekoverschot van bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten (-107) heeft deze sector een kleine overschot van werkzame personen geboekt aan migratie (+23). De uitstroom van bedrijven in deze sector bedraagt 847 in zeven jaar. Dit ging gepaard met een uitstroom van bijna 1.881 werkzame personen uit Haarlem. De instroom van bedrijven was met 740 iets minder groot, maar heeft wel meer werkzame personen gebracht (1.904). Binnen de sector hebben bedrijven in de overige zakelijke dienstverlening de grootste vertrekoverschot van het aantal bedrijven (-91), maar het aantal werkzame personen is daarentegen toegenomen (+17). In totaal zijn er in de zeven jaar tijd meer dan 2.500 verplaatsingen geweest van bedrijven in overige zakelijke dienstverlening. Grotendeels bleven deze bedrijven binnen de Agglomeratie Haarlem. Deze migratie heeft Haarlem 232 werkzame personen opgeleverd. Naast gemeenten binnen de agglomeratie zijn er relatief grote migratiestromen tussen Haarlem en gebieden buiten de RSA, Amsterdam, AmstelMeerlanden en IJmond. Bij deze migratie vertrekken er meer werkzame personen uit Haarlem dan er naar toe komen. Bedrijven in computerservice- en informatietechnologie hebben de grootste winst van het aantal werkzame personen (+126) en het kleinste verlies van het aantal bedrijven (-2) binnen de sector onroerend goed/zakelijke dienstverlening. De instroom van werkgelegenheid komt met name uit de rest van de Agglomeratie Haarlem en de rest van Nederland (buiten de RSA). De uitstroom gaat met name naar de Agglomeratie Haarlem en Amsterdam. Bedrijven gespecialiseerd in speur- en ontwikkelingswerk hebben het grootste vertrekoverschot van werkzame personen (-108) binnen de sector onroerend goed/zakelijke diensten. Dit gaat om enkele bedrijven die uit Haarlem onder andere naar IJmond en de rest van Agglomeratie Haarlem zijn verhuisd.

47

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2.6 Haarlemmermeer
Stand van zaken en migratiesaldo Haarlemmermeer telt meer dan 7.000 bedrijven waar bijna 114.000 personen werkzaam zijn (zie tabellen 2.25 en 2.26). Reparatie en handel van consumenten artikelen (28%) en onroerend goed/zakelijke diensten (24%) zijn de grootste sectoren in Haarlemmermeer qua aantal bedrijven. De werkgelegenheid concentreert zich echter met name in vervoer, opslag, communicatie (41%). Er werken hier 46.000 personen – het grootste aantal in deze bedrijfstak in de RSA. Gekeken naar bedrijfsgrootte wijkt de samenstelling in Haarlemmermeer nogal af van de andere gemeenten. In Haarlemmermeer zijn er namelijk relatief meer grote bedrijven gevestigd terwijl de economie van de andere gemeenten vaak op kleine en middelgrote bedrijven draait. 73% van bedrijven in Haarlemmermeer telt minder dan 6 werkzame personen. In de andere gemeenten ligt dit percentage boven het 80%. De meeste werkgelegenheid in Haarlemmermeer leveren bedrijven met 100 en meer werkzame personen (60%). Dit percentage is bijna twee keer zo hoog als in de andere gemeenten.
Tabel 2.25 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Haarlemmermeer op 1 mei 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen Industrie productie en distributie energie Bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel Horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen Onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 163 91 320 661 33 214 86 865 2 63 59 271 2.828 40,2 176 96 3 169 801 105 190 72 471 5 21 92 119 2.320 33,0 27 42 36 191 38 88 13 107 3 12 23 29 609 8,7 10-49 50-99 wp 28 64 1 67 266 29 164 28 169 5 49 44 33 947 13,5 wp 2 1 12 1 15 36 10 41 5 23 2 9 6 3 166 2,4 100+ wp 15 8 9 47 7 7 3 4 4 2,4 totaal (abs.) 396 1 320 5 615 224 744 211 24 157 228 459 100 totaal (%) 5,6 0,0 4,5 0,1 8,7 28,2 3,2 10,6 3,0 23,7 0,3 2,2 3,2 6,5 100

29 1.984

33 1.668

166 7.036

bron: gemeente Haarlemeermeer

48

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.26 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Haarlemmermeer op 1 mei 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 149 83 301 574 27 202 63 664 49 42 202 2.356 2,1 479 304 9 464 329 589 194 1.371 19 60 281 329 6,0 203 10-49 50-99 wp 464 23 wp 187 57 74 100+ wp totaal totaal (abs.) 1.482 57 8.384 106 4.985 3.799 3.059 4.654 2.312 3.154 2.531 100 (%) 1,3 0,1 7,4 0,1 4,4 15,1 3,3 40,5 2,7 14,1 4,1 2,0 2,8 2,2 100

319 1.288

807 5.583

266 1.593 1.051 1.310 280 92 22 152 206 3,9 556 482 169 885 669 17,4 727 1.880 311 1.917 143 4.301 689 196 10,3 412 929 60,4 432 1.362

2.397 1.371 5.381 2.425 5.042 17.190 645 3.547 2.901 38.171 46.055 803 3.693 1.679 7.811 16.021 86 1.016

6.825 4.445 19.766 11.679 68.718 113.789

bron: gemeente Haarlemmermeer

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 De gehele periode 1998-2004 is vrij gunstig geweest voor de bedrijvigheid van Haarlemmermeer. Ondanks de krimpende economie bleef het aantal bedrijven in Haarlemmermeer ook in de periode 2002-2004 groeien, wel minder snel dan voorheen. In vergelijking met de andere regio’s van de RSA is dit vrij uniek. Wel is het aantal verhuizingen in de laatste jaren teruggelopen maar dit geldt ook voor het hele RSA-gebied (zie figuur 2.27 voor Haarlemmermeer en figuur 1.3 voor de RSA). Volgens het CBS had Haarlemmermeer in 2004 de hoogste economische groei van heel Nederland (4,3%). Het bijzondere aan Haarlemmermeer is verder dat luchtvaart in deze gemeente sterk vertegenwoordigd is.

49

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.27 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Haarlemmermeer

20

%

15 10

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen
1999 2000 2001 2002 2003 2004

5

0 -5 -10

-15
bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Haarlemmermeer en de andere gebieden zijn in figuur 2.28 te zien. Dit gaat om de totale migratie in de periode 19982004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkzame personen er uit Haarlemmermeer zijn vertrokken vanwege de bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen tonen de instroom van de werkgelegenheid in Haarlemmermeer. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA) en Amsterdam en wat minder naar de Agglomeratie Haarlem en Amstel-Meerlanden. De instroom komt van buiten de RSA, uit Amsterdam, AmstelMeerlanden en de Agglomeratie Haarlem.

50

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.28 Migratie van werkzame personen van en naar Haarlemmermeer, 1998-2004

18

Regio Waterland+ IJmond

Zaanstreek

Agglomeratie Haarlem

Amsterdam

Almere

705 1.228

4.062

2.718 326

Haarlemmermeer

1.963 947 5.941 5.234
AmstelMeerlanden

363
Het Gooi en Vechtstreek

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.29 en 2.30 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.30 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van deze vier kolommen wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal iets meer dan 7.000 verplaatsingen van bedrijven geweest in Haarlemmermeer waarvan eenderde binnen de gemeente. Bij alle verplaatsingen waren ruim 42.000 werkzame personen betrokken. In totaal zijn er ruim 2.100 bedrijven uit de stad vertrokken en iets minder 2.600 bedrijven naar de stad verhuisd (een vertrekoverschot van meer dan 400 bedrijven, zie tabel 2.29, laatste rij).

18

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

51

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.29 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Haarlemmermeer, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie Prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. Totaal 2,5 0,0 3,5 7,0 4,6 3,8 1,1 6,9 5,1 6,0 0,0 4,3 5,7 5,2 4,7 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

1,5 0,0 3,8 2,3 2,6 3,6 2,1 3,7 4,1 6,2 0,0 5,1 3,1 3,8 4,1

1,3 0,0 3,6 2,3 4,3 4,1 2,2 4,5 5,8 7,2 0,0 6,9 4,5 5,2 4,9

-0,2 0,0 -0,2 0,0 1,7 0,5 0,1 0,9 1,7 1,0 0,0 1,8 1,4 1,4 0,8

-4 0 -6 0 90 78 2 47 24 134 0 12 7 37 421

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.30 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Haarlemmermeer, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie Prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 1,4 0,0 2,0 0,7 3,8 2,8 0,2 2,3 3,3 6,4 0,0 3,9 2,5 2,1 3,0 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

1,0 0,0 1,8 8,5 2,3 2,4 0,4 0,7 1,8 5,4 0,0 8,4 1,0 1,5 1,9

2,2 0,0 1,4 8,5 2,4 3,0 0,7 1,0 4,3 5,4 0,0 5,8 1,3 3,2 2,3

1,2 0,0 -0,4 0,0 0,1 0,6 0,3 0,3 2,4 0,0 0,0 -2,5 0,3 1,8 0,3

108 0 -171 0 29 699 76 797 230 40 0 -35 16 165 1.954

bron: KvK/bewerking O+S

52

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Voor de werkgelegenheid betekent dit een overschot van bijna 2.000 werkzame personen in zeven jaar tijd (zie tabel 2.30, laatste rij). Als het saldo vestiging-vertrek wordt gerelateerd aan het aantal bedrijven en werkzame personen in Haarlemmermeer dan wordt zichtbaar hoe groot dit vestigingsoverschot voor het bedrijfsleven van Haarlemmermeer is. De bedrijvigheid van Haarlemmermeer groeit hierdoor met gemiddeld 0,8% per jaar. Het personeelsoverschot is relatief gezien minder groot en komt op gemiddeld 0,3% per jaar. Per sector bekeken heeft de sector financiële instellingen geprofiteerd van de bedrijfsmigratie zowel qua aantal vestigingen als werkgelegenheid: het aantal bedrijven nam met 1,7% (een absolute toename van 24 in zeven jaar) en het aantal werkzame personen met 2,4% per jaar toe (een absolute toename van 230 in zeven jaar, zie tabel 2.29 en 2.30). De sector onroerend goed/zakelijke diensten heeft in Haarlemmermeer de grootste absolute bedrijfstoename (+134 vestigingen, zie tabel 2.29). Qua werkgelegenheid is er nauwelijks een verbetering (+40 werkzame personen, zie tabel 2.30). De grootste personeelstoename is te zien in vervoer, opslag en communicatie (+797). Relatief gezien is deze toename gelijk aan het gemiddelde in Haarlemmermeer (0,3% per jaar). Bedrijfsmigratie in vervoer, opslag en communicatie In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen één sector nader te bestuderen. In Haarlemmermeer is voor de sector vervoer, opslag, communicatie gekozen met aandacht voor vervoer. Deze sector bestaat uit vijf branches, waarvan vier met vervoer te maken hebben: vervoer over land, vervoer over water, vervoer door de lucht en dienstverlening ten behoeve van het vervoer. De vijfde branche (post en telecommunicatie) wordt hieronder buiten beschouwing gelaten. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal 32 bedrijven die met vervoer te maken hebben bijgekomen dankzij migratie. Het overschot van werkzame personen bedraagt 841. Het grootste aantal verplaatsingen komt op het conto van dienstverlening ten behoeve van vervoer. Deze bedrijfstak zorgt ook voor een toename van bijna 800 werkzame personen in zeven jaar. Deze toename komt uit Amstel-Meerlanden en Amsterdam en in mindere mate uit Het Gooi/Vechtstreek. Bedrijven in vervoer over land hebben de grootste winst van het aantal vestigingen geboekt (+17 over zeven jaar). Omdat het kleine bedrijven zijn is de winst voor de werkgelegenheid niet erg groot (+27 werkzame personen). De instroom komt met name uit Amsterdam en gebieden buiten de RSA. Vervoer door de lucht heeft ook een positief migratiesaldo: 9 vestigingen en 97 werkzame personen in zeven jaar. De instroom van werkgelegenheid komt uit Amstel-Meerlanden, gebieden buiten de RSA en Amsterdam. Vervoer over water doet het minder goed dan de andere vervoerbranches in Haarlemmermeer. In deze branche is er een verlies zowel van het aantal bedrijven (-3) als van de werkgelegenheid (-29) te zien. Bedrijven in vervoer over water verhuizen het meest naar de andere gebieden buiten de RSA en naar Amsterdam.

53

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

2.7 Purmerend
Stand van zaken Het aantal bedrijven in Purmerend is relatief klein in vergelijking met de andere gemeenten in dit onderzoek. In 2004 bedroeg het aantal vestigingen in Purmerend bijna 3.600 en het aantal werkzame personen 20.500 (zie tabel 2.31 en 2.32). De werkgelegenheid concentreert zich met name in de sector gezondheids- en welzijnszorg (28%) en in reparatie en handel (19%). De meeste vestigingen zijn ook in reparatie en handel van consumenten artikelen te vinden (27%) en daarnaast in onroerend goed/zakelijke diensten (23%). Net als in de andere gemeenten in de RSA zijn de meeste bedrijven in Purmerend klein hoewel de werkgelegenheid juist in middelgrote en grote bedrijven is geconcentreerd.
Tabel 2.31 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Purmerend op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 18 78 228 405 33 146 150 519 1 49 84 173 1.884 52,7 10 52 69 372 84 41 50 218 15 73 60 1.044 29,2 1 29 25 111 20 12 15 44 4 44 19 324 9,1 10-49 50-99 wp 1 28 1 23 73 4 12 10 42 7 35 30 12 278 7,8 wp 4 1 5 2 4 1 2 8 27 0,8 100+ wp 2 1 2 1 2 3 8 0,5
19

totaal (abs.) 30 193 1 346 967 141 215 226 827 11 108 247 264 100

totaal (%) 0,8 5,4 0,0 9,7 27,0 3,9 6,0 6,3 23,1 0,3 3,0 6,9 7,4 100

19 3.576

bron: RMO

19

Vestigingen met personen die minimaal 15 uur per week werken.

54

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.32 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Purmerend op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw industrie productie en distributie energie bouwnijverheid reparatie van consumentenartikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening totaal (abs.) totaal (%) 18 78 228 405 33 146 150 519 1 49 84 173 1.884 9,2 21 140 170 977 210 108 119 545 37 209 153 13,1 6 183 164 123 76 87 295 28 272 115 10,0 10-49 50-99 wp 10 584 15 492 52 295 191 729 158 845 658 212 27,4 wp 265 75 306 140 318 60 110 8,7 100+ wp totaal (abs.) 55 15

20

totaal (%) 0,3 9,3 0,1 5,5 19,0 2,0 5,6 3,2 11,7 5,2 7,0 27,8 3,2 100

664 1.914 - 1.129 127 3.898 115 418 662 387 1.152 0 2.406 840 1.059 369 1.438 31,6 653 100

707 1.376

510 3.968 5.701

2.689 2.056 5.617 1.784 6.470 20.500

bron: RMO

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 De economische ontwikkelingen in Purmerend in de periode 1998-2004 waren tweeledig. Aan de ene kant is er tot 2004 een constante groei van het aantal vestigingen te zien. Aan de andere kant schommelt het aantal werkzame personen nogal sterk per jaar (zie figuur 2.33). Ook is er geen duidelijke trend in de verhuisdynamiek van bedrijven te zien. 2000 was een goed jaar voor de economie van Purmerend. In dat jaar was de groei van het aantal vestigingen en werkzame personen op z’n hoogst en nam het aantal verhuizingen ook aanzienlijk toe in vergelijking met 1999. Daarna daalde de verhuisdynamiek van +43% in 2000 naar –9% in 2001. In de andere gemeenten gebeurde dat één tot twee jaar later. In 2003 leek het er op dat het bedrijfsleven zich ging herstellen van de economische recessie en namen de groeipercentages weer toe. In 2004 is het aantal vestigingen en de verhuisdynamiek echter weer gedaald.

20

Personen die minimaal 15 uur per week werken.

55

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.33 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Purmerend

50 40 30 20 10 0

%

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen
1999 2000 2001 2002 2003 2004

-10 -20 -30
bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Purmerend en de andere gebieden zijn in figuur 2.34 te zien. Dit gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkzame personen er uit Purmerend zijn vertrokken vanwege de bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen tonen de instroom van de werkgelegenheid in Purmerend. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA), Zaanstreek, Amsterdam en de rest van Regio Waterland. De grootste instroom komt uit Amsterdam, gevolgd door de rest van Regio Waterland en Zaanstreek.

56

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.34 Migratie van werkzame personen van en naar Purmerend , 1998-2004

21

Regio Waterland+ IJmond

284 579

354

678

322 Zaanstreek 482

Purmerend

298 693
Almere

Agglomeratie Haarlem Amsterdam

Amstel-Meerlanden
Het Gooi en Vechtstreek

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.35 en 2.36 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.36 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van deze vier kolommen wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal bijna 2.500 verplaatsingen van bedrijven geweest in Purmerend. Bij alle verplaatsingen waren bijna 7.000 werkzame personen betrokken. De grootste groep verhuizingen vindt plaats binnen de gemeente zelf en heeft geen invloed op de toe- of afname van het aantal vestigingen en werkzame personen.

21

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

57

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.35 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Purmerend, gemiddeld over 19982004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid Rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 11,2 5,0 0,0 6,0 3,8 1,8 6,4 8,2 6,2 0,0 8,0 3,7 5,6 5,1 5,6 2,6 0,0 3,3 2,7 1,4 4,7 3,0 4,3 16,7 3,5 2,0 2,5 3,2 4,9 3,6 0,0 5,8 3,8 0,7 10,7 4,5 5,4 0,0 6,2 3,3 3,7 4,6 -0,7 1,1 0,0 2,6 1,0 -0,7 6,0 1,6 1,1 -16,7 2,7 1,2 1,1 1,4 -1 15 0 51 68 -7 57 9 50 -1 10 3 17 271 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.36 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Purmerend, gemiddelde over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid Rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 3,2 1,3 0,0 6,3 2,4 2,3 2,8 3,3 6,4 11,7 5,3 2,5 3,0 3,3 6,2 1,0 0,0 2,9 1,7 2,0 1,5 0,9 4,4 20,5 3,1 0,6 2,0 2,4 5,5 1,9 0,0 4,3 2,1 0,4 3,1 2,5 5,4 0,0 4,7 22,0 2,6 3,2 -0,6 0,9 0,0 1,4 0,5 -1,7 1,6 1,6 1,0 -20,5 1,6 21,4 0,7 0,9 -2 96 0 95 115 -47 136 41 111 -221 8 304 21 657 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ Saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

bron: KvK/bewerking O+S

58

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

In totaal zijn er rond 600 bedrijven met 1.800 werkzame personen uit de stad vertrokken. In plaats daarvan hebben bijna 900 vestigingen met 2.400 werkzame personen uit andere gebieden zich gevestigd. Dit resulteerde in een vestigingsoverschot van rond 270 bedrijven (zie tabel 2.35, laatste rij) en rond de 650 werkzame personen in zeven jaar (zie tabel 2.36, laatste rij). Vergeleken met de totale bedrijvigheid in Purmerend betekent dit vestigingsoverschot een jaarlijkse groei van het aantal bedrijven in Purmerend met 1,4% gedurende de periode 1998-2004. De werkgelegenheid is iets minder sterk gegroeid, met 0,9% per jaar. Per bedrijfstak bekeken valt op dat de werkgelegenheid in de sector gezondheids- en welzijnszorg aanzienlijk is gegroeid dankzij de externe migratie in deze sector. In absolute aantallen kwamen er in de periode 1998-2004 per saldo drie bedrijven en 304 werkzame personen meer naar Purmerend dan er uit Purmerend zijn vertrokken. Relatief gezien komt deze werkgelegenheidstoename op gemiddeld 21% per jaar (zie tabel 2.36). Mogelijk ligt het werkelijke percentage wat lager gezien het feit dat de KvK geen vestigingen registreert zonder registratieplicht (bijvoorbeeld geen huisartsen). Een andere opvallende ontwikkeling is te zien in de sector overheid en sociale verzekeringen waar verhuizing van één bedrijf een afname van 221 werkzame heeft veroorzaakt. Voor de werkgelegenheid in deze sector was dat best ingrijpend (-21%, zie tabel 2.36). Sectoren die aardig hebben geprofiteerd van bedrijfsmigratie zowel in absolute als in relatieve zin zijn vervoer, opslag en communicatie, onroerend goed/ zakelijk diensten en reparatie en handel van consumentenartikelen. Migratie van bedrijven in onroerend goed/zakelijke diensten In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen een sector nader te bestuderen. In Purmerend is voor de sector onroerend goed/zakelijke diensten gekozen. Traditioneel verhuizen bedrijven in onroerend goed/ zakelijke diensten nogal veel. De uitstroom van bedrijven in deze sector bedraagt 187 in de zeven jaar wat op gemiddeld 4,3% per jaar van het totaal aantal vestigingen in deze bedrijfstak komt (tabel 2.35). Daarmee worden 484 werkzame personen uit Purmerend getrokken (of 4,4% per jaar, tabel 2.36). De instroom van bedrijven is echter groter en bedraagt 237 bedrijven die met zich 595 werkzame personen meebrengen. Het saldo van vestiging en vertrek is over de periode 1998-2004 positief en komt op 50 vestigingen en 111 werkzame personen (zie tabellen 2.35 en 2.36). Relatief gezien is deze groei niet erg spectaculair en ligt rond het gemiddelde voor Purmerend. De grootste migratiestromen van bedrijven zijn tussen Purmerend en de rest van de Regio Waterland. Maar het grootste positieve saldo van migratie is met Amsterdam, in het bijzonder wat betreft bedrijven in overige dienstverlening. Bij het aantal werkzame personen is een iets ander patroon te zien. Hoewel de grootste migratiestroom van werkzame personen ook met de rest van de Regio Waterland is profiteert Purmerend het meest van het positieve migratiesaldo uit Amstel-Meerlanden. Dit betreft met name bedrijven in computerservice- en informatietechnologie. Verder zijn de

59

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

rest van de Regio Waterland en Amsterdam relatief grote leveranciers van de werkgelegenheid in Purmerend. Aan Het Gooi/Vechtstreek verliest Purmerend rond de 50 werkzame personen in overige dienstverlening.

60

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

2.8 Zaanstad
Stand van zaken In 2004 telde Zaanstad iets minder dan 7.400 bedrijven met bijna 50.000 werkzame personen. De samenstelling van sectoren in Zaanstad wijkt nogal af van die in de andere gemeenten in de RSA. Dit verschil komt door de nogal omvangrijke sector industrie die voor 19% van alle banen in de stad zorgt. Qua aantal vestigingen is deze sector niet zo groot (9%). De grootste sectoren qua aantal vestigingen zijn reparatie en handel van consumenten artikelen (23%) en onroerend goed/zakelijke diensten (21%, zie tabellen 2.37 en 2.38). Net als bij de meerderheid van de andere gemeenten zijn de meeste bedrijven in Zaanstad klein (82% tot 6 werkzame persoenen). De werkgelegenheid concentreert zich echter in de middelgrote- en grote bedrijven. De kleine bedrijven zorgen voor 21% van de werkgelegenheid (zie tabellen 2.37 en 2.38, laatste rij).
Tabel 2. 37 Aantal vestigingen naar sectoren en grootteklasse in Zaanstad op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen industrie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. extraterritoriale lichamen en organisaties totaal (abs.) totaal (%) 53 218 639 618 77 130 442 885 78 91 377 1 3.609 49,0 64 190 185 703 160 102 171 440 8 23 185 163 1 2.395 32,5 2 72 44 169 18 26 20 84 2 12 38 32 519 7,1 10-49 wp 4 1 116 78 163 12 34 25 86 16 75 51 24 685 9,3 50-99 wp 2 20 10 12 6 3 16 2 10 8 1 90 1,2 100+ wp 1 17 9 4 5 1 5 7 6 7 1 63 0,9 totaal (abs.) 126 1 633 965 1.669 267 303 662 1.516 35 204 380 598 2 7.361 100 totaal (%) 1,7 0,0 8,6 13,1 22,7 3,6 4,1 9,0 20,6 0,5 2,8 5,2 8,1 0,0 100

bron: gemeente Zaanstad

61

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 2.38 Aantal werkzame personen naar sectoren en grootteklasse in Zaanstad op 1 januari 2004 grootteklasse 1 wp 2-5 wp 6-9 wp landbouw, jacht en bosbouw winning van delfstoffen Industrie Bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. Horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen Onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. extraterritoriale lichamen en organisaties totaal (abs.) totaal (%) 53 218 639 618 77 130 442 885 78 91 377 1 3.609 7,2 152 563 485 2.059 451 292 456 1.238 25 66 550 459 3 6.799 13,6 12 515 314 1.195 121 193 145 597 14 91 264 219 7,4 10-49 wp 48 28 2.383 1.619 3.189 194 701 532 1.845 330 1.747 1.055 415 28,3 50-99 wp 133 1.433 723 859 392 203 1.102 120 659 563 60 12,5 100+ wp 117 4.100 1.328 481 1.041 161 1.917 2.177 1.246 2.549 285 30,9 totaal (abs.) 515 28 9.212 5.108 8.401 843 2.749 1.939 7.584 2.666 3.887 5.072 1.815 4 100 totaal (%) 1,0 0,1 18,5 10,3 16,9 1,7 5,5 3,9 15,2 5,4 7,8 10,2 3,6 0,0 100

3.680 14.086

6.247 15.402 49.823

bron: gemeente Zaanstad

Algemene ontwikkelingen in de periode 1998-2004 Vergeleken met de hele RSA reageerde bedrijfsleven van Zaanstad met enige vertraging op de verslechterende economie in de periode 2002-2004. Toen het aantal verhuizingen in de andere gemeenten aan het afnemen was in de periode 2001-2002, was de verhuisdynamiek in Zaanstad juist in opmars (zie figuur 2.39 en ook paragraaf 1.3). Vanaf 2003 nam het aantal verhuizingen fors af en in 2004 daalde ook het aantal vestigingen en werkzame personen in Zaanstad voor het eerst.

62

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Figuur 2.39 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen, werkzame personen en verhuizingen in Zaanstad

25

%

20 15

groei aantal vestigingen groei aantal werkzame personen groei aantal verhuizingen

10

5 0 1999 -5 2000 2001 2002 2003 2004

-10
bron: KvK/bewerking O+S

Migratiestromen Migratiestromen van werkzame personen tussen Zaanstad en de andere gebieden zijn in figuur 2.40 te zien. Dit gaat om migratie in de periode 1998-2004. De oranje pijlen laten zien hoeveel werkzame personen er uit Zaanstad zijn vertrokken vanwege de bedrijfsmigratie. De blauwe pijlen tonen de instroom van de werkgelegenheid in Zaanstad. De grootste uitstroom van vestigingen en werkzame personen gaat naar de andere gebieden buiten de RSA, naar Amsterdam en de Regio Waterland. De instroom komt voornamelijk uit Amsterdam en van buiten de RSA en in mindere mate uit de Regio Waterland.

63

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Figuur 2.40 Migratie van werkzame personen van en naar Zaanstad, 1998-2004

22

IJmond

2.333 506 635
Regio Waterland+

473 266

1.496

Zaanstreek

263 339
Zaanstad

1.331 298
Agglomeratie Haarlem

945
Almere

276

Amsterdam

Het Gooi en Vechtstreek

Amstel-Meerlanden

bron: KvK/bewerking O+S

Resultaten van verplaatsingen De migratiestromen per sector en in totaal zijn in de tabellen 2.41 en 2.42 gepresenteerd. Uit de tweede kolom is af te lezen welk aandeel van het totaal aantal bedrijven (in tabel 2.42 werkzame personen) binnen de gemeente verhuist. In de derde en de vierde kolom is te zien hoeveel procent van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen) vertrekt uit de gemeente en zich van buitenaf in de gemeente vestigt. De vijfde kolom laat zien hoe groot het saldo van in- en uitstroom is ten opzichte van het totaal aantal bedrijven (werkzame personen). Met andere woorden: hoe groot het vestigings- of vertrekoverschot is voor de totale bedrijvigheid (werkgelegenheid). Bij het berekenen van deze vier kolommen wordt het gemiddelde over de periode 1998-2004 gebruikt. De laatste kolom toont het totale saldo van de in- en uitstroom over de periode 1998-2004 in absolute aantallen. In de periode 1998-2004 zijn er in totaal bijna 5.000 verplaatsingen van bedrijven in Zaanstad geweest waarbij 18.000 werkzame personen waren betrokken. De meeste verhuizingen gebeuren binnen de gemeente zelf (49%). De rest betreft externe migratie. In totaal zijn er ruim 1.150 bedrijven uit de stad vertrokken en rond 1.230 bedrijven naar de stad verhuisd (een vertrekoverschot van meer dan 80 bedrijven, zie tabel 2.40, laatste rij). Deze vertrekoverschot is gering in vergelijking met de omvang van de bedrijvigheid in Zaanstad en komt op een toename van gemiddeld 0,2% per jaar.

22

Op de figuur zijn alleen de grootste migratiestromen afgebeeld (vanaf 250 werkzame personen).

64

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 2.13 Bedrijfsmigratie als % van het totaal aantal vestigingen in Zaanstad, gemiddeld over 199823 2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 6,1 3,9 0,0 7,6 4,4 2,1 5,5 4,8 6,9 12,5 6,0 3,7 5,3 5,4 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

2,9 2,1 7,7 2,3 2,5 0,8 3,2 4,1 4,1 0,0 1,9 2,1 2,2 2,7

3,4 1,9 7,7 2,1 2,7 0,7 5,2 3,3 4,5 12,5 2,1 1,5 2,7 2,9

0,5 -0,1 0,0 -0,2 0,2 -0,2 2,0 -0,8 0,4 12,5 0,2 -0,6 0,5 0,2

2 -7 0 -12 19 -3 38 -9 39 1 1 -3 16 82

bron: KvK/bewerking O+S Tabel 2.14 Migratie van werkzame personen als % van het totaal aantal werkzame personen in Zaanstad, gemiddeld over 1998-2004 verhuisd binnen de stad als % van totaal landbouw, jacht en bosbouw industrie prod. en distributie energie bouwnijverheid rep. en handel consumenten art. horeca vervoer opslag communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu cultuur recreatie, ov. dienstv. totaal 3,2 1,3 0,0 6,3 2,4 2,3 2,8 3,3 6,4 11,7 5,3 2,5 3,0 3,3 uitstroom als % van totaal instroom als % van totaal saldo instroom/ saldo

uitstroom instroom/ als % van totaal uitstroom (abs.)

2,0 1,8 0,2 1,9 2,3 0,9 1,2 2,8 3,1 0,0 2,0 12,8 2,0 2,2

2,0 1,1 0,2 1,7 2,1 0,5 1,3 2,1 3,6 28,1 2,6 1,0 2,2 1,9

-0,1 -0,7 0,0 -0,2 -0,2 -0,3 0,1 -0,7 0,5 28,1 0,7 -11,8 0,2 -0,3

-1 -491 0 -73 -107 -20 24 -45 167 221 6 -302 15 -606

bron: KvK/bewerking O+S

23

In deze tabel zijn alleen sectoren te zien waar minstens 1 bedrijf actief is. Sectoren zoals visserij, winning van delfstoffen en productie en distributie van elektriciteit e.d. zijn niet in elke gemeente actief.

65

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Voor de werkgelegenheid pakte de bedrijfsmigratie ongunstig uit. Het migratiesaldo van werkzame personen is negatief met een vertrekoverschot van meer dan 600 werkzame personen of 0,3% per jaar (zie tabel 2.41). Het vertrekoverschot van werkzame personen komt op het conto van met name twee sectoren: industrie (-497 werkzame personen) en gezondheids- en welzijnszorg (-302 werkzame personen). Voor de sector industrie valt dit verlies nogal mee, -0,2% per jaar van het totaal aantal werkzame personen in deze bedrijfstak (zie tabel 2.41). De sector gezondheids- en welzijnszorg raakte met het vertrek van enkele bedrijven echter bijna 12% van de werkgelegenheid kwijt. De grootste winst qua aantal vestigingen boeken de sectoren vervoer, opslag, communicatie én onroerend goed/zakelijke diensten. Onroerend goed/zakelijke diensten krijgt er werkgelegenheid bij (+167 werkzame personen in de zeven jaar). Ook de sector overheid en sociale verzekeringen heeft baat bij de migratie: een toename van 221 werkzame personen wat gemiddeld 28% is van de werkgelegenheid in deze sector. Bedrijfsmigratie in onroerend goed/zakelijke diensten In het kader van dit onderzoek is besloten om migratie binnen één sector nader te bestuderen. In Zaanstad is voor de sector onroerend goed/zakelijke diensten gekozen. De sector heeft een vestigingsoverschot geboekt zowel qua aantal bedrijven als het aantal werkzame personen (zie tabel 2.40 en 2.41). Relatief gezien heeft deze sector meer geprofiteerd van de externe migratie dan een gemiddelde bedrijfstak in Zaanstad, in het bijzonder wat betreft werkgelegenheid (een toename van 0,5% van het aantal werkzame personen tegen gemiddeld –0,3%, zie tabel 2.41). De instroom van werkgelegenheid komt met name uit Amsterdam, Amstel-Meerlanden en de Agglomeratie Haarlem. De uitstroom gaat met name naar de andere gebieden buiten de RSA, Regio Waterland en de rest van Zaanstreek. Binnen de sector onroerend goed/zakelijke diensten neemt het aantal bedrijven in overige dienstverlening het meeste toe (+23 vestigingen in de zeven jaar tijd). Tegelijkertijd is er een vertrekoverschot van de werkzame personen in deze branche (-48). De grootste instroom van bedrijven en werkzame personen komt uit Amsterdam. Uit de Agglomeratie Haarlem is er ook een toestroom van werkgelegenheid geweest. De uitstroom van werkzame personen gaat naar gebieden buiten de RSA en in mindere mate naar de rest van Zaanstreek. De bedrijfstak speur- en ontwikkelingswerk heeft het grootste vestigingsoverschot qua werkzame personen (+113 werkzame personen in de zeven jaar tijd). Het gaat om een bedrijf afkomstig uit de Agglomeratie Haarlem.

66

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Conclusies

In dit hoofdstuk komen eerst de conclusies over bedrijfsmigratie in de hele RSA aan bod. Daarna volgen de belangrijkste bevindingen in de afzonderlijke gemeenten. Verplaatsingen binnen de RSA in de periode 1998-200424 Volgens de stand op 1 januari 2004 telt de RSA bijna 130.000 vestigingen met in totaal 736.000 werkzame personen. In de periode 1998-2004 kwamen er per saldo 16.000 vestigingen en 115.000 werkzame personen in de RSA bij. Deze toename is mogelijk toe te schrijven aan de nieuw opgerichte bedrijven en/of uitbreiding van bestaande bedrijven binnen de RSA, maar in elk geval niet aan de toestroom van bedrijven die naar de RSA verhuizen. Het migratiesaldo over zeven jaar was negatief: er vertrokken in totaal 1.500 bedrijven en ruim 17.000 werkzame personen meer uit de RSA dan hierin van buiten zijn gevestigd. De RSA kent dus een uitstroom van bedrijven naar andere regio’s in Nederland. Overigens gaat het niet om dramatische aantallen. Wanneer de migratie gerelateerd wordt aan het totale aantal vestigingen en werkzame personen gaat het voor het hele RSA gebied om respectievelijk een afname van 0,2 en 0,4%.
Figuur 3.1 Resultaten bedrijfsmigratie en het aantal bedrijven per 1.000 inwoners (tussen de 15-65 jaar)

IJmond
vest. 0,0% w.p. -0,1%

Regio Waterland+
vest. +0,4% vest. +0,4% vest. +0,4% w.p. +0,6% w.p +0,2% w.p +0,2%

migratiesaldo van het aantal vestigingen ten opzichte van het totaal aantal vestigingen (gemiddelde over de periode 1998-2004) migratiesaldo van het aantal werkzame personen ten opzichte van het totaal aantal werkzame personen (gemiddelde over de periode 1998-2004)

Zaanstreek
vest. +0,2% w.p. -0,2%

.

Agglomeratie Haarlem
vest. -0,4% vest. -0,4% w.p. -0,5% w.p. -0,5%

Amsterdam
vest. -0,6% w.p. -0,6%

Almere
vest. +1,6% w.p. +2,7%

Amstel-Meerlanden
vest. +0,1% +w.p. -0,6%

Gooi- en Vechtstreek
vest. -0,3%

Het aantal bedrijven per 1.000 inwoners tussen de 15 en 64 jaar tot 70 bedrijven van 71 t/m 89 90 en meer

w.p. -0,5%

bron: KvK/bewerking O+S

24

Bron: KvK

67

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Zoals blijkt uit figuur 3.1 zijn er aardige verschillen tussen de subregio’s. In figuur 3.1 worden de resultaten van het onderzoek tevens bezien in het licht van het aantal bedrijven per gemeente per 1000 inwoners (potentiële beroepsbevolking). Amsterdam, Haarlem en de Gooi- en Vechtstreek vallen op als de regio’s waar verhoudingsgewijs het meeste werkgelegenheid is. Almere en IJmond vallen juist op door het relatief lage aandeel werkgelegenheid. De per saldo relatief grote migratiestromen van vestigingen en werkgelegenheid naar Almere worden door figuur 3.1 gerelativeerd. De positieve migratiestromen ten spijt is Almere nog steeds een stad met relatief weinig werkgelegenheid. Binnen de RSA is ook een behoorlijke dynamiek van bedrijven te zien. Tussen 1998 en 2004 zijn er 15.000 bedrijven van de ene naar de andere subregio binnen de RSA verhuisd. Het grootste aantal verhuizingen vond echter plaats binnen de subregio’s zelf (45.000). Ook hier valt Almere weer op. In Almere verhuisden er relatief veel bedrijven binnen de regio, 9% van het totaal aantal vestigingen (zie ook tabel 1.6). Andere subregio’s waar relatief veel bedrijven binnen het gebied verhuizen zijn Amsterdam, Zaanstreek en Gooi- en Vechtstreek. In totaal zijn er in zeven jaar tijd meer dan 80.000 verplaatsingen geweest waarbij 394.000 werkzame personen betrokken waren. Dit betekent dat er gemiddeld 12.000 bedrijven per jaar van vestigingsplaats veranderen, wat ruim 9% van het totale aantal bedrijven is. Migratiegedrag van bedrijven Uit het onderzoek blijkt dat er een sterke relatie is tussen economische groei en de verplaatsingen van bedrijven. In jaren dat het economisch goed gaat verhuizen er meer bedrijven dan in de jaren waarin de economie krimpt. Wat ook opvalt is dat bedrijven niet alleen gevoelig zijn voor de conjunctuur, maar ook met enige vertraging daarop reageren. Toen de economische groei al aan het afnemen was groeide het aantal vestigingen nog behoorlijk snel (2000-2001), bedrijven namen steeds meer personeel aan en veranderden vaak van locatie. In de periode 2002-2003 gingen er steeds minder bedrijven verhuizen en namen ze iets minder personeel aan. In 2004 – wanneer de conjunctuur de eerste tekens van herstel vertoont - daalt het aantal verhuizingen versneld met zes procent ten opzichte van 2003. Kenmerken van verhuizers Kleine bedrijven verhuizen vaker dan grote bedrijven. Dit geldt des te meer als het slechter gaat met de economie. Het aantal bedrijven met 50 of meer werknemers dat binnen de RSA verhuist is sinds 2001 constant gebleven, maar de migratie naar buiten de RSA en vanuit andere delen van Nederland naar het RSA-gebied en binnen de subregio’s is sinds 2001 flink gedaald. Voor de bedrijven tot 50 werkzame personen zijn de ontwikkelingen veel gematigder of zelfs positief. Bedrijven behorende tot de categorie onroerend goed/zakelijke diensten verhuizen vaak, niet alleen in absolute zin omdat zij behoren tot de grootste bedrijfstak in de RSA, maar ook in relatieve zin. Amsterdam In de periode 1998-2004 heeft Amsterdam een vertrekoverschot van zowel het aantal bedrijven als werkzame personen. Het aantal vertrekkende bedrijven is absoluut gezien het grootst in reparatie en handel van consumentenartikelen en onroerend goed/zakelijke

68

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

diensten. De laatstgenoemde bedrijfstak verliest ook relatief veel personeel. Bedrijven én werkzame personen die uit Amsterdam vertrekken, verlaten vaak het RSA-gebied of verhuizen naar Amstel-Meerlanden en naar Het Gooi en Vechtstreek. Dit patroon geldt ook voor de instroom van bedrijven naar Amsterdam, maar in mindere mate. Almere Almere profiteert als geen andere gemeente in de RSA van bedrijfsmigratie. Zowel het aantal vestigingen als het aantal werkzame personen nam per saldo toe. De sectoren onroerend goed/zakelijke dienstverlening en reparatie en handel van consumentenartikelen groeien het meest. Relatief gezien springt onroerend goed/zakelijke diensten er uit, het aantal werkzame personen steeg per jaar met 8,7%. De grootste stromen van bedrijven komen van buiten de RSA en uit Amsterdam. Als bedrijven uit Almere verhuizen, vertrekken ze vaak uit het RSA-gebied. Amstelveen Amstelveen heeft een negatief migratiesaldo van bedrijven en werkzame personen over de periode 1998-2004. Het verlies aan werkzame personen is groter dan het verlies aan vestigingen. Opvallend is dat er relatief weinig verplaatsingen binnen de gemeente plaatsvonden. Het grootste verlies van bedrijven in absolute zin doet zich voor in de sectoren onroerend goed/zakelijke diensten en bouwnijverheid. Ook relatief gezien kent de bouwnijverheid een groot verlies van werkgelegenheid. Bedrijven die uit Amstelveen verhuizen gaan in gelijke mate naar gebieden buiten de RSA of naar Amsterdam en iets minder vaak naar elders in Amstel-Meerlanden. De instroom van bedrijven is vaker afkomstig uit Amsterdam dan uit de rest van Nederland. Ook vertrekken er meer bedrijven naar elders in Amstel-Meerlanden uit Amstelveen dan andersom. Haarlem Ook de bedrijvigheid in Haarlem kent een negatief migratiesaldo over de periode 19982004. De absolute uitstroom van bedrijven en werkzame personen is het hoogst in de sector reparatie en handel. Relatief gezien verliest bouwnijverheid de meeste werkzame personen aan migratie en gezondheids- en welzijnszorg de meeste bedrijven. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA), Amstel-Meerlanden en in mindere mate naar de rest van de Agglomeratie Haarlem en Amsterdam. De instroom komt uit de andere gebieden buiten de RSA, de rest van de Agglomeratie Haarlem en iets minder uit Amstel-Meerlanden en Amsterdam. Haarlemmermeer Haarlemmermeer heeft meer instroom dan uitstroom van bedrijven. De grootste sector in de gemeente - vervoer, opslag en communicatie met name op en rond Schiphol – heeft qua werkgelegenheid het meest geprofiteerd van de migratie. Ook de financiële instellingen en onroerend goed/zakelijke diensten hebben een positief migratiesaldo. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA) en Amsterdam en wat minder naar de Agglomeratie Haarlem en Amstel-Meerlanden. De instroom komt uit van buiten de RSA, uit Amsterdam, AmstelMeerlanden en de Agglomeratie Haarlem. Purmerend

69

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

In Purmerend is het migratiesaldo van vestigingen en werkzame personen positief. Sectoren die aardig hebben geprofiteerd van bedrijfsmigratie zowel in absolute als in relatieve zin zijn vervoer, opslag en communicatie, onroerend goed/ zakelijk diensten en reparatie en handel van consumentenartikelen. Meer opvallende ontwikkelingen deden zich voor in de sectoren gezondheids- en welzijnszorg en overheid, maar deze werden veroorzaakt door kleine aantallen bedrijven. De uitstroom van bedrijven en werkzame personen gaat meestal naar de rest van Nederland (buiten de RSA), Zaanstreek en Amsterdam. De grootste instroom komt uit Amsterdam, gevolgd door de rest van Regio Waterland en Zaanstreek. Zaanstad Het migratiesaldo van bedrijven in Zaanstad is over de zeven jaar positief maar het vestigingsoverschot is wel klein. Het migratiesaldo van werkzame personen is negatief. De grootste winst qua aantal vestigingen boeken de sectoren vervoer, opslag, communicatie én onroerend goed/zakelijke diensten. Het aantal banen in onroerend goed/zakelijke diensten en bij de sector overheid en sociale verzekeringen nam toe, terwijl de industrie en gezondheids- en welzijnszorg banen verloren. De grootste uitstroom van vestigingen en werkzame personen gaat naar de andere gebieden buiten de RSA, naar Amsterdam en de Regio Waterland. De instroom komt voornamelijk uit Amsterdam en van buiten de RSA en in mindere mate uit de Regio Waterland.

70

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Bijlage

Tabel 3.1 Vestigingen naar sectoren per subregio, 2004 (in procenten)

Amstel-Meerlanden

Het Gooi en

Vechtstreek

Amsterdam

Zaanstreek

landbouw/ bosbouw visserij winning van delfstoffen industrie prod./distrib. elektr., aardgas, water bouwnijverheid reparatie van consum. artikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed/zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, ov. dienstverl. totaal (abs.=100%)

1,4 0,0 0,0 10,5 0,0 16,4 26,6 4,7 5,0 2,5 22,6 0,0 1,3 1,4 7,5 7.210

2,4 0,1 0,1 6,2 0,1 15,5 31,3 6,0 4,1 2,3 21,1 0,0 1,5 1,3 7,9 8.479

1,0 0,0 0,0 5,7 0,0 12,0 28,2 6,9 3,2 2,5 28,3 0,0 1,6 1,8 9,0 13.007

1,6 0,0 0,0 5,9 0,0 11,4 25,6 4,0 2,8 2,4 31,6 0,0 1,7 1,6 11,4 16.580

1,0 0,0 0,0 5,7 0,0 10,4 27,5 3,7 5,0 2,3 30,8 0,0 2,8 2,4 8,4 7.391

3,8 0,0 0,0 5,3 0,1 8,9 30,5 3,3 7,8 2,9 28,0 0,0 1,4 1,3 6,8 16.767

2,6 0,1 0,0 7,3 0,0 16,5 29,4 5,1 5,4 2,9 20,1 0,0 1,6 1,3 7,7 9.760

0,2 0,0 0,0 5,2 0,0 5,7 26,8 8,1 7,6 2,5 30,4 0,0 1,5 1,2 10,8 49.404

1,4 0,0 0,0 5,9 0,0 9,8 27,8 6,0 5,9 2,5 28,2 0,0 1,6 1,4 9,4 128.598

bron: KvK/bewerking O+S

71

totaal RSA

SBI-code

Regio Waterland+

Aggl. Haarlem

IJmond

Almere

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 3.2 Vestigingen naar subregio per sector, 2004 (in procenten)

Amstel-Meerlanden

Regio Waterland+

Aggl. Haarlem

Het Gooi en

Vechtstreek

Amsterdam

Zaanstreek

landbouw/ bosbouw visserij winning van delfstoffen industrie prod./distrib. elektr., aardgas, water bouwnijverheid reparatie van consum. artikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed/zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, ov. dienstverlening totaal (%)

5,8 4,3 0,0 9,9 6,4 9,4 5,4 4,4 4,8 5,5 4,5 20,0 4,5 5,6 4,5 5,6

11,2 52,2 44,4 7,0 23,4 10,4 7,4 6,6 4,6 5,9 4,9 0,0 6,0 6,2 5,6 6,6

7,0 0,0 11,1 9,7 8,5 12,4 10,3 11,6 5,4 9,9 10,1 0,0 10,1 12,7 9,6 10,1

15,2 4,3 0,0 12,8 6,4 15,0 11,9 8,7 6,2 12,1 14,4 0,0 13,6 14,8 15,6 12,9

4,3 0,0 0,0 5,5 4,3 6,1 5,7 3,5 4,9 5,2 6,3 20,0 10,0 9,8 5,1 5,7

35,5 4,3 16,7 11,7 19,1 11,8 14,3 7,1 17,3 15,1 12,9 0,0 11,1 11,9 9,4 13,0

14,5 34,8 5,6 9,4 4,3 12,7 8,0 6,4 7,0 8,7 5,4 0,0 7,5 7,1 6,2 7,6

6,3 0,0 22,2 33,9 27,7 22,3 37,0 51,8 49,6 37,6 41,4 60,0 37,2 31,9 44,0 38,4

totaal RSA

SBI-code

1.778 23 18 7.580 47 12.627 35.732 7.712 7.543 3.246 36.309 5 2.056 1.816 12.106 128.598

bron: KvK/bewerking O+S

72

(abs.=100%)

IJmond

Almere

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 3.3 Werkzame personen naar sectoren per subregio, 2004 (in procenten)

Amstel-Meerlanden

Het Gooi en

Vechtstreek

Amsterdam

Zaanstreek

landbouw/ bosbouw visserij winning van delfstoffen industrie prod./distrib. elektr., aardgas, water bouwnijverheid reparatie van consum. artikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed/zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, ov. dienstverlening totaal (abs.=100%)

0,8 0,0 0,0 26,0 0,1 13,6 25,4 2,8 8,6 2,4 15,2 0,6 0,4 1,6 2,6 39.839

1,2 0,2 1,6 30,2 1,2 11,6 23,2 3,7 7,0 2,4 12,9 0,0 0,6 0,9 3,3 45.234

0,7 0,0 0,2 17,3 0,7 9,4 24,8 9,5 8,0 3,7 18,1 0,0 0,7 1,9 5,0 56.744

0,9 0,0 0,0 19,2 0,0 8,6 24,7 3,1 4,4 2,8 18,6 0,0 1,1 1,5 15,2 79.870

2,2 0,0 0,0 10,3 0,1 9,9 32,1 2,8 6,2 4,9 24,3 0,0 0,8 2,5 3,8 34.923

2,2 0,0 0,0 7,3 0,1 4,8 23,2 3,8 25,5 2,9 26,3 0,0 0,4 1,3 2,3 163.994

1,8 0,0 0,0 19,0 0,0 16,6 27,7 3,7 7,3 3,2 12,8 0,0 0,5 3,3 4,1 40.790

0,1 0,0 0,2 9,0 0,2 4,6 20,6 7,8 7,3 12,5 29,1 0,3 0,8 2,1 5,5 274.227

1,0 0,0 0,2 13,2 0,2 7,3 23,3 5,5 11,1 6,6 23,6 0,1 0,7 1,8 5,3 735.621

bron: KvK/bewerking O+S

73

totaal RSA

SBI-code

Regio Waterland+

Aggl. Haarlem

IJmond

Almere

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 3.4 Werkzame personen naar subregio per sector, 2004 (in procenten)

Het Gooi en Vechtstreek

Regio Waterland+

SBI-code Aggl. Haarlem Zaanstreek

Amstel-Meerlanden

Amsterdam

landbouw/ bosbouw visserij winning van delfstoffen industrie prod./distrib. elektr., aardgas, water bouwnijverheid reparatie van consum. artikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed/zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, ov. dienstverl. totaal (abs.=100%)

4,5 0,8 0,0 10,7 3,0 10,1 5,9 2,8 4,2 2,0 3,5 23,2 3,0 4,7 2,6 5,4

7,4 82,5 54,6 14,1 31,5 9,8 6,1 4,1 3,9 2,2 3,4 0,0 5,9 2,9 3,8 6,1

5,4 0,0 10,0 10,1 21,8 10,0 8,2 13,2 5,6 4,4 5,9 0,0 8,0 8,0 7,2 7,7

9,4 1,7 0,0 15,8 2,0 12,8 11,5 6,0 4,3 4,6 8,6 0,0 17,5 8,9 30,9 10,9

10,2 0,0 0,0 3,7 1,7 6,5 6,6 2,4 2,7 3,5 4,9 0,1 6,0 6,6 3,4 4,7

48,1 1,7 2,5 12,4 10,9 14,7 22,2 15,1 51,2 9,8 24,9 0,0 11,9 15,4 9,7 22,3

9,6 13,3 0,1 8,0 0,3 12,6 6,6 3,7 3,6 2,7 3,0 0,0 4,4 9,9 4,3 5,5

5,4 0,0 32,8 25,3 28,9 23,6 32,9 52,7 24,6 70,9 46,0 76,7 43,3 43,5 38,2 37,3

7.541 120 1.285 97.079 1.736 53.582 171.316 40.816 81.584 48.320 173.735 954 4.837 13.401 39.315 735.621

bron: KvK/bewerking O+S

74

totaal RSA

IJmond

Almere

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 3.5 Aantal verplaatsingen van bedrijven en hierin werkzame personen in de periode 1998-2004 in RSA verhuisd binnen subregio's bedrijven 45.028 verhuisd binnen RSA 13.391 gevestigd in RSA 10.220 vertrokken uit RSA 11.743 migratiesaldo RSA -1.523 totaal aantal verhuizingen 80.382

1 wp 2-5 wp 6-9 wp 10-49 wp 50-99 wp 100+ wp

26.802 13.501 1.908 2.407 262 148

8.006 3.944 581 734 79 47

6.175 2.919 451 585 54 36

6.953 3.461 505 685 73 66

-778 -542 -54 -100 -19 -30

47.936 23.825 3.445 4.411 468 297

landbouw, jacht en bosbouw visserij winning van delfstoffen industrie prod. en distrib. van elektriciteit bouwnijverheid rep. van cons. artikelen en handel horeca vervoer, opslag, communicatie financiële instellingen onroerend goed, zakelijke diensten overheid en sociale verzekeringen onderwijs gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening

376 10 5 2.320 11 4.902 10.100 884 3.100 1.240 16.305 5 802 481 4.487

74 1 3 664 10 1.070 3.255 241 1.010 429 5.150 3 226 113 1.142

82 0 4 535 7 576 2.321 161 480 397 4.496 0 168 135 858

90 1 3 661 5 747 2.879 179 623 418 4.871 3 178 148 936

-8 -1 1 -126 2 -171 -558 -18 -143 -21 -375 -3 -10 -13 -78

622 12 15 4.180 33 7.295 18.555 1.465 5.213 2.484 30.822 11 1.374 877 7.423

werkzame personen

259.079

48.754

34.646

51.965

-17.319

394.444

bron: KvK/bewerking O+S

75

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 3.6 Bedrijven naar herkomst- en vestigingsplaats in de periode 1998-2004 (abs.) vestigingsgebied IJmond IJmond Agg. Haarlem Zaanstreek Het Gooi/ Herkomstgebied Vechtstreek Almere Regio Waterland+ Amsterdam AmstelMeerlanden buiten RSA totaal RSA 2.735 344 111 22 14 28 219 88 488 4.049 Agg. ZaanHaarlem streek 257 4.050 35 52 23 18 534 355 714 6.038 86 47 2.640 43 25 131 444 83 383 3.882 Het Gooi/ Vechtstreek 15 54 16 6.177 245 30 860 226 1.728 9.351 Almere 21 26 36 435 3.691 19 692 201 1.053 6.174 Regio Waterland+ 31 23 157 23 25 2.253 704 92 367 3.675 Amsterdam 175 434 284 571 327 364 18.451 1.449 4.003 26.058 Amstel- buiten Meerlanden 105 464 54 154 96 56 1.968 5.031 1.484 RSA 598 957 460 2.220 1.026 507 totaal RSA 4.023 6.399 3.793 9.697 5.472 3.406

4.195 28.067 1.780 9.305 10.220

9.412 11.743 80.382 bron: KvK/bewerking O+S

Tabel 3.7 Bedrijven naar herkomst- en vestigingsplaats in de periode 1998-2004 (abs.) vestigingsgemeente Zaanstad Zaanstad herkomst gemeente Haarlem Haarlemmermeer Almere Amstelveen Amsterdam Purmerend andere gemeentes Totaal 2.287 33 29 25 22 415 31 681 3.523 Haarlem 23 2.492 159 19 20 340 6 1.125 4.184 Haarlemmermeer 18 245 2.473 37 138 746 16 1.356 5.029 Almere 31 18 66 3.691 42 692 8 1.626 6.174 Amstelveen 14 24 78 21 676 629 3 503 1.948 Amsterdam Purmerend 257 300 524 327 445 18.451 140 5.614 26.058 55 7 13 12 10 360 972 420 1.849 andere gemeentes 756 1.464 1.266 1.340 769 6.434 402 19.186 31.617 totaal 3.441 4.583 4.608 5.472 2.122 28.067 1.578 30.511 80.382

bron: KvK/bewerking O+S

76

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 3.8 Indeling secties samengesteld uit SBI 1993 code van het Centraal Bureau voor de Statistiek (versie 2004) bedrijfssectie klasse 01 02 omschrijving secties landbouw, jacht en bosbouw landbouw, jacht en dienstverlening t.b.v. landbouw en jacht bosbouw en dienstverlening t.b.v. de bosbouw visserij 05 visserij, kweken van vis en schaaldieren winning van delfstoffen 10 11 14 turfwinning aardolie- en aardgaswinning en dienstverlening t.b.v. aardolie- en aardgaswinning winning van zand, grind, klei, zout e.d. industrie 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 vervaardiging van (v.v.) voedingsmiddelen en dranken verwerking van tabak v.v. textiel v.v. kleding; bereiden en verven van bont v.v. leer en lederwaren (excl. kleding) houtindustrie en v.v. artikelen van hout, kurk, riet en vlechtwerk (excl. meubels) v.v. papier, karton, en papier- en kartonwaren uitgeverijen, drukkerijen en reproductie van opgenomen media aardolie- en steenkoolverwerkende industrie; bewerking van splijt- en kweekstoffen v.v. chemische producten v.v. producten van rubber en kunststof v.v. glas, aardewerk, cement-, kalk- en gipsproducten v.v. metalen in primaire vorm v.v. producten van metaal (excl. machines en transportmiddelen) v.v. machines en apparaten v.v. kantoormachines en computers v.v. overige elektrische machines, apparaten en benodigdheden v.v. audio-, video- en telecommunicatieapparatuur en -benodigdheden v.v. medische app. en instr., orthopedische art. e.d., precisie- en optische instr. en uurwerken v.v. auto's, aanhangwagens en opleggers v.v. overige transportmiddelen (excl. auto's, aanhangwagens en opleggers) v.v. meubels; v.v. overige goederen voorbereiding tot recycling

A

B

C

D

77

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio 1998-2004

Tabel 3.8 Indeling secties samengesteld uit SBI 1993 code van het Centraal Bureau voor de Statistiek (vervolg) bedrijfssectie klasse omschrijving secties productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en water 40 41 productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en warm water winning en distributie van water bouwnijverheid 45 bouwnijverheid reparatie van consumenten artikelen en handel 50 51 handel in en reparatie van auto's en motorfietsen; benzineservicestations groothandel en handelsbemiddeling (niet in auto's en motorfietsen)

E

F

G

52

detailhandel en reparatie van consumentenartikelen (excl. auto's, motorfietsen) horeca

H
55

logies-, maaltijden- en drankenverstrekking vervoer, opslag, communicatie

I
60 61 62 63 64

vervoer over land vervoer over water vervoer door de lucht dienstverlening t.b.v. het vervoer post en telecommunicatie financiële instellingen

J
65 66

financiële instellingen (excl. verzekeringswezen en pensioenfondsen) verzekeringswezen en pensioenfondsen (excl. verplichte sociale verzekeringen) financiële beurzen, effectenmakelaars, assurantietussenpersonen, administratiekantoren

67

voor aandelen, waarborgfondsen e.d.

K
70 71 72 73 74

onroerend goed, zakelijke diensten verhuur van en handel in onroerend goed verhuur van transportmiddelen, machines en werktuigen zonder bedienend personeel en van overige roerende goederen computerservice- en informatietechnologie speur- en ontwikkelingswerk overige zakelijke dienstverlening

78

Gemeente Amsterdam Dienst Onderzoek en Statistiek Bedrijfsmigratie in de Amsterdamse regio, 1998-2004

Tabel 3.8 Indeling secties samengesteld uit SBI 1993 code van het Centraal Bureau voor de Statistiek (vervolg) bedrijfssectie klasse 75 omschrijving secties overheid en sociale verzekeringen openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen onderwijs 80 onderwijs gezondheids- en welzijnszorg 85 gezondheids- en welzijnszorg milieu, cultuur, recreatie, overige dienstverlening 90 91 milieudienstverlening werkgevers-, werknemers- en beroepsorganisaties; levensbeschouwelijke en politieke organisaties; overige ideële organisaties e.d. 92 93 cultuur, sport en recreatie overige dienstverlening

L

M

N

O

P
95

particuliere huishoudens met werkzame personen particuliere huishoudens met personeel in loondienst extraterritoriale lichamen en organisaties 99 extraterritoriale lichamen en organisaties

Q

79