Versie 24 oktober 2007

Actieprogramma Ruimte voor Economie 2007-2011
Beleidskader en instrumenten

1

Management samenvatting
Het Actieprogramma Ruimte voor Economie 2007-2011 is een uitwerking van het coalitieakkoord 'Duurzaam denken, dynamisch doen' en één van de actieprogramma's die voortvloeien uit de Economische Visie. Het actieprogramma biedt het beleidskader en een overzicht van instrumenten, activiteiten en een planning op hoofdlijnen om te komen tot voldoende en kwalitatief goede werklocaties in Zuid-Holland. Het Actieprogramma staat niet op zichzelf, maar heeft duidelijke relaties met een verscheidenheid aan zowel externe als interne projecten en processen. Bij de ontwikkeling, uitwerking en uitvoering van het actieprogramma zal dan ook nadrukkelijk worden aangesloten bij de andere beleidsvelden binnen de provincie Zuid-Holland, in het bijzonder de Provinciale Structuurvisie en het Actieprogramma Mooi ZuidHolland!. Ook wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij specifiek rijksbeleid van de ministeries van Economische Zaken (Pieken in de Delta, Actieplan Bedrijventerreinen, Experimentenwet Bedrijfsgerichte Gebiedsverbetering) en VROM (advies werklandschappen, programma Mooi Nederland). Ambitie De ambitie van de provincie Zuid-Holland is om als economische regio tot de koplopers van Europa te behoren met een concurrerende, innovatieve en duurzame economie. Behoud en groei van de werkgelegenheid en het vergroten van de toegevoegde waarde van de economische activiteiten zijn belangrijke aandachtsgebieden. Om deze ambitie te kunnen realiseren, zetten wij in op een aanpak die berust op twee pijlers, namelijk 'kwaliteit in de basis' en 'excelleren in sterke clusters'. Met de strategie 'kwaliteit in de basis' streven wij naar een krachtige economische structuur en een optimaal vestigingsklimaat voor de gehele provincie. Met de strategie 'excelleren in stuwende clusters' wil ZuidHolland gericht bijdragen aan de economische positie in de wereldtop. Dat betekent dat Zuid-Holland moet doen waar het goed in is en waarmee het zich kan onderscheiden van andere regio’s. Zuid-Holland wil excelleren in de economische activiteiten die deze kracht benutten. Het gaat dan om de stuwende clusters die internationaal concurrerend zijn en inkomen genereren voor Zuid-Holland. Voldoende en passende vestigingslocaties voor bedrijven zijn hierin één van de bepalende elementen. In het coalitieakkoord zijn hierbij duidelijke accenten gelegd. Herstructurering gaat vóór de aanleg van nieuwe locaties en met oog voor ruimtewinst. Daarnaast ligt de komende periode het accent op een goede en duurzame ruimtelijke inpassing van economische activiteiten. Economische ontwikkeling wordt op deze en op andere manieren concreet verbonden aan het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving van onze bevolking. Opgave Met voorliggend actieprogramma geven wij aan hoe wij de komende jaren, samen met onze partners (bedrijfsleven, gemeenten, regio's en belangenorganisaties) de (ruimtelijke) opgave voor economie aanpakken. Dit betreft zowel ruimte voor bedrijven, glastuinbouwcomplexen, kantoren, detailhandel en leisurevoorzieningen. Op dit moment is een deel van de werklocaties dermate verouderd dat het niet meer voldoet aan de wensen en eisen van deze tijd. De afgelopen jaren heeft dit mede geresulteerd in een toename van de leegstand op kantorenlocaties (12 tot 15%) en detailhandelsvestigingen (8%). De herstructureringsopgave voor bedrijventerreinen bedraagt momenteel circa 3.500 hectare bruto, waarvan een deel reeds in uitvoering is en een deel bestaat uit initiatieven en plannen. De herstructurering betreft veelal het opknappen van openbare ruimte met een positieve uitstraling naar het gehele bedrijventerrein. De gemiddelde kosten bedragen gemiddeld drie tot vijf honderdduizend euro. De berekening van de gemiddelde kosten dateert inmiddels uit 2002 en zal nader geactualiseerd worden. Daarnaast blijft er tevens vraag bestaan naar nieuwe vestigingsplaatsen. Voor bedrijventerreinen alleen betreft dit een behoefte van ruim 2.000 hectare netto, waarvan minimaal 180 hectare voor bedrijven in de Hogere Milieu Categorie (HMC). De ruimte voor HMC bedrijven wordt vooral gevraagd in de regio's Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. De behoefte aan nieuwe bedrijventerreinen is onder meer gebaseerd op

2

verwachte groei van de werkgelegenheid en ruimtegebruik per werknemer en betreft de extra ruimte die nodig is als gevolg van economische groei. Het scheppen van ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen vergt belangrijke planologische stappen. Volgens de huidige ruimtelijke wetgeving reserveert de provincie in de streekplannen ruimte voor werklocaties. De gemeenten stellen in lijn met de streekplannen hun bestemmingsplan op. In het kader van de nieuwe wet op de ruimtelijke ordening ligt een vergelijkbare procedure voor de hand. Met dien verstande dat de provinciale structuurvisie, die in de plaats komt van de streekplannen, geen bindende doorwerking heeft naar gemeenten. Bovendien vervalt de toetsing van bestemmingsplannen. Via actief vooroverleg en zonodig andere nWRO-instrumenten zal de provincie daarom haar beleid bij gemeente en regio moeten laten doorwerken. Bovenregionaal belang Ons beleid is gericht op het scheppen van randvoorwaarden om te komen tot voldoende kwantitatieve en kwalitatieve ruimte voor bedrijven. De complexiteit van de opgave vereist een actieve inzet van de provincie om knelpunten die gemeenten en regio's hebben bij de (afstemming van) herstructurering en ontwikkeling van nieuwe locaties op te lossen. Tevens bestaat de noodzaak voor (boven)regionale regie om onderlinge afstemming omtrent de ruimtebehoefte tussen gemeenten te bevorderen. Hiermee wordt zorgvuldige ruimteplanning gestimuleerd. Daarnaast vraagt de toegenomen maatschappelijke druk ten aanzien van het volbouwen en de verrommeling van Nederland om meer bovenregionale regie op (beeld)kwaliteit. Waar mogelijk zetten we in op het boeken van ruimtewinst bij herstructurering en aanleg van nieuwe bedrijventerreinen. De belangrijkste randvoorwaarde blijft echter het krijgen en behouden van kwaliteit op bedrijventerreinen. Aandachtspunt is verder de mate waarin herstructurering van bedrijventerreinen een gunstig effect heeft op de economische ontwikkeling, waaronder werkgelegenheid, in een gebied. Ook leegstand verdient in dit kader specifieke aandacht en uitwerking. Aandachtspunten en instrumenten Met het Actieprogramma Ruimte voor Economie zetten we in op én het tegen gaan van de veroudering en verrommeling van bestaande werklocaties én op een zorgvuldige planning van de ontwikkeling van nieuwe vestigingsplaatsen. Hierbij staat een aantal aandachtsgebieden centraal: 1. Herstructurering en ruimtewinst: vanwege de beperkt beschikbare ruimte en om de veroudering en verrommeling van werklocaties tegen te gaan, leggen we deze periode nog meer dan voorheen de nadruk op herstructurering. Bovendien zetten we bij de herstructurering ook nadrukkelijk in op het behalen van ruimtewinst. We stimuleren gemeenten om door herstructurering de bestaande ruimte efficiënter en zorgvuldiger te benutten en waar mogelijk nieuwe uitgeefbare ruimte te realiseren. Het gaat hierbij niet alleen om het behalen van fysieke ruimtewinst maar ook om groei van de werkgelegenheid en toename van de toegevoegde waarde van de economische activiteiten te bevorderen. Kennisontwikkeling en -overdracht, financiële bijdragen, de provinciale structuurvisie en het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren spelen hierbij een belangrijke rol. 2. Zorgvuldige programmering en kwalitatieve afstemming van vraag en aanbod: Naast herstructurering van bestaande locaties zijn ook nieuwe vestigingsplaatsen noodzakelijk, bijvoorbeeld als schuifruimte, als gevolg van transformatie en voor autonome economische groei. Hierbij speelt naast kwantiteit vooral ook kwaliteit van de locaties een grote rol. Niet alle bedrijven hebben dezelfde behoefte en wensen ten aanzien van hun vestigingsplaats. Daarnaast zal ook de vraag naar detailhandelsvestigingen en leisurevoorzieningen een plaats krijgen. De aandacht voor zorgvuldige programmering krijgt vooral zijn beslag in het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren en de nieuwe Provinciale Structuurvisie en zal als beoordelingscriterium worden meegenomen bij subsidieverlening. 3. Beeldbepalende clusters en prioritaire projecten: Bij de herstructurering en de planning van nieuwe locaties bestaat speciale aandacht voor het ruimtelijk ondersteunen van de vier

3

beeldbepalende clusters. Dit betekent dat wij deze collegeperiode in het bijzonder inzetten op de verdere ontwikkeling van een aantal "hotspots", zoals Bioscience Park Leiden, Science Port Holland in Delft en Rotterdam, het Rotterdams havengebied en Shipping Vally in de Drechtsteden. Voor de Greenports hebben wij de doelstelling geformuleerd om 5.800 hectare netto teeltareaal te behouden voor glastuinbouw. Bij substantiële daling van het areaal zoeken we naar compensatiemogelijkheden. Daarnaast streven we ernaar 200 hectare verspreid glas te saneren. Daarnaast zal conform de inzet vanuit het coalitieakkoord ook prioriteit worden gegeven aan de zes benoemde integrale regionale gebiedsontwikkelingsprojecten (IRP's)1. 4. HMC: Speciale aandacht blijft bestaan voor bedrijven in de Hogere Milieu Categorie. We hopen een groot aantal knelpunten te kunnen oplossen. Daarnaast zal ruimte voor HMC ook speciale aandacht krijgen binnen de ruimtevraag naar nieuwe werklocaties. 5. Regionale samenwerking en bestuurlijke afspraken: Bedrijven kijken voor hun vestigingskeuze vooral binnen een beperkt geografisch gebied. Vraag en aanbod in gemeenten binnen een regio vormen dan ook een gezamenlijke markt. Wij zetten daarom in op het opstellen van regionale bedrijventerreinenstrategieën en regionale kantorenstrategieën, waarbinnen gemeenten afspraken maken over variatie in aanbod, fasering, prioritering en indien mogelijk over verevening. De regionale strategieën zullen mede als input gebruikt worden voor het op te stellen provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren. Daarnaast vormen de regionale strategieën een belangrijk kader voor subsidiëring uit de Uitvoeringsubsidie Herstructurering Bedrijventerreinen (UHB, voorheen bekend als het OnwikkelingsFonds Bedrijventerreinen). 6. Kwaliteit: Met een actief kwaliteitsbeleid voor bedrijventerreinen willen wij voorkomen dat bedrijventerreinen in een (verdere) neerwaartse (kwaliteit)spiraal terecht komen. Op basis van een aantal integrale uitgangspunten van kwaliteit zijn streefbeelden voor bedrijventerreinen opgesteld. Deze streefbeelden zullen wij met externe partners bespreken en verfijnen en vormen een belangrijke basis voor het toekennen van subsidies vanuit het UHB. Daarnaast wordt het kwaliteitsbeleid ook opgenomen in het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren en is het een belangrijk thema binnen de kennisoverdracht en voor de nieuwe Provinciale Structuurvisie. 7. Functiemenging: Mede onder invloed van de VROM-adviesraad bestaat steeds meer aandacht voor functiemenging. De focus zal meer komen te liggen op het verkrijgen van meer multifunctionele locaties waarbij wonen, werken en voorzieningen gecombineerd worden en het behouden van economische functies in bestaand stedelijk (woon)gebied. Gegeven de (planologische) complexiteit en de mogelijke bijdrage aan de ruimtewinstdoelstelling zal hiernaar nadere verkenning plaatsvinden. Om het actieprogramma uit te voeren zetten we in op een aantal instrumenten: 1. Juridische instrumenten a. Milieu wet- en regelgeving De provincie heeft met de uitvoering van de Wet Bodembescherming, de Wet handhavingstructuur, de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht en de Wet Milieubeheer (beperkende) wet- en regelgeving ter beschikking voor werklocaties. Deze instrumenten zullen op projectmatige basis worden ingezet. Daarnaast zal bij het opstellen van de provinciale structuurvisie en het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren rekening worden gehouden met deze wet- en regelgeving. b. Planologisch instrumentarium (huidige en nieuwe WRO) Het realiseren van voldoende en kwalitatief goede werklocaties is van provinciaal belang.
1

IRP's: Zuidplaspolder, As Leiden Katwijk, Integrale Ontwikkeling Delft Schiedam, Oude Rijnzone, Project Mainport Rotterdam,

Kustontwikkeling

4

In het kader van de huidige WRO wordt ruimte voor werklocaties gereserveerd in streekplannen, dat vervolgens als kader dient voor gemeentelijke bestemmingsplannen. In het kader van de nieuwe WRO zullen voorstellen worden gedaan om de beleidsaccenten uit het actieprogramma een plek te geven in de nieuwe provinciale structuurvisie. 2. Bestuurlijke instrumenten a. Provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren: Vaststellen van een provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren (medio 2008), waarmee bovenregionale regie mogelijk wordt. Dit provinciale uitvoeringsprogramma is een nadere specificatie van de provinciale economische visie en het voorliggende actieprogramma ruimte voor economie. Het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren is kaderstellend voor de herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen en kantorenlocaties en bevatten een duidelijke provinciale visie op de herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen en kantorenlocaties, met provinciale beleidskeuzen en prioriteiten en gelden voor de looptijd van de gehele collegeperiode. Hierbij zal tevens nadrukkelijk de relatie met andere provinciale beleidsvelden en rijksbeleid in ogenschouw worden genomen. Het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren vormt een (toetsings)kader voor het ruimtelijke ordeningsbeleid, in het bijzonder de nieuwe provinciale structuurvisie en de financiële ondersteuning van herstructureringsprojecten. 3. Economische (financiële) instrumenten a. Subsidies (UHB en planvorming): Continueren van de planvormingsubsidie en subsidie uit de UHB, waarbij een aantal accenten uit het beleid wordt doorgevoerd in de ASV en subsidieregeling Economische Zaken. De belangrijkste wijzigingen betreffen: alleen subsidie uit de UHB voor herstructurering van bedrijventerreinen en voor nieuwe terreinen die ontwikkeld worden in het kader van een IRP en/of de clusteraanpak, een groter belang toekennen aan kwaliteit en ruimtewinst als beoordelingscriterium en het opnemen van de regionale bedrijventerreinstrategieën, een kwaliteitstoets en ruimtewinsttoets als uitsluitingcriterium. b. Participatie in (regionale) ontwikkelingsmaatschappijen. Om bovenlokale en regionale processen te stimuleren participeert en/of investeert de provincie Zuid-Holland in Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's), zoals bijvoorbeeld de ROMDrechtsteden. Naast directe participatie, willen we nieuwe samenwerkingsvormen in pilotvorm nader uitwerken. c. Pilot kansrijke plekken: op basis van een pilot inzetten op samenwerking tussen private partijen en gemeenten om op een terrein dat nog goed functioneert afspraken te maken over investeringen in bedrijfspanden of kavels die ongeschikt dreigen te raken voor bedrijfshuisvesting en daarmee een negatieve uitstraling op de omgeving krijgen. In samenwerking met de regio's wordt nagegaan welke terreinen hiervoor geschikt zijn. d. Gebundelde inzet financiële middelen Om provinciale financieringsstromen nog effectiever in te zetten en herstructurering te bevorderen, streven we naar een gebundelde inzet van financiële middelen met onder meer de afdeling Bodemsanering en het programma Geluidshinder. 4. Communicatieve instrumenten a. Infodesk bedrijventerreinen: Om kennis over bedrijventerreinen uit te wisselen, is in de vorige collegeperiode de Infodesk bedrijventerreinen opgericht. De komende periode zal de infodesk onder meer ook worden gebruikt voor de monitoring van kwaliteit en ruimtewinst. Daarnaast wordt bekeken in hoeverre het systeem kan worden uitgebreid voor andere werklocatie functies, bijvoorbeeld kantoren. b. Expert Team Kwaliteit en Ruimtewinst: Team van externe experts en visionairs op het gebied van beeldkwaliteit, ruimtelijke inpassing en ruimtewinst die advies geven aan

5

bedrijventerreinprojecten over kwaliteit en ruimtewinst. Hierbij zal nauw worden aangesloten met initiatieven vanuit het Actieplan Mooi Zuid-Holland. In Noord-Holland zijn met een soortgelijke aanpak goede resultaten geboekt. c. Programmamanagers en procesbegeleiding: Continueren van de inzet van programmamanagers om projecten in de regio's aan te jagen en kennis en ervaring te bieden aan projectleiders bij het oplossen van knelpunten. Uitwerking en planning Tot slot omvat het actieprogramma de activiteiten die de komende jaren worden uitgevoerd met bijbehorende planning. Voor het programma 3 'Een concurrerende en duurzame economie' gaat het bij de ruimtelijke economische ontwikkeling om de verbetering van de kwaliteit van werklocaties (duurzaamheid) en zuinig omgaan met ruimte voor werklocaties (ruimtewinst). Voor de productgroep 3.1. 'Het versterken van de (boven)regionale economische ontwikkeling' betreft het de volgende in het coalitieakkoord genoemde speerpunten: 1. Afstemming van vraag en aanbod van schaarse ruimte voor werken Met als prestatie-indicatoren: het actieprogramma ruimte voor economie, de regionale kantoren en bedrijvenstrategieën per REO vastgesteld en een uitvoering van de verkenning van ruimtewinst. 2 Stimuleren dat bedrijven op goed geoutilleerde in de omgeving passende locaties duurzaam kunnen functioneren Met als prestatie-indicatoren 750 geherstructureerde bedrijventerreinen en 250 ha nieuwe bedrijventerreinen. Op basis van bovengenoemde doelstellingen, speerpunten en prestatie-indicatoren zijn in het activiteitenprogramma ruimte voor economie de activiteiten voor het komend jaar uitgewerkt, is de planning per activiteit aan gegeven en waar nodig toegelicht. Het onderstaande schema geeft op hoofdlijnen de activiteiten en planning voor het komende jaar weer. Belangrijke mijlpalen in de planning zijn het actieplan, de tenders voor de subsidieverlening, het overleg met de externe partners w.o. de REO's over de regionale strategieën en het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren.

Activiteit sept Actieprogramma Ruimte voor Economie Overleg REO's over regionale bedrijventerrein- en kantorenstrategieën Overleg met partners over het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerrein en kantoren Ontwikkeling provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerrein en kantoren Uitwerking ruimtewinst en leegstand Verfijning kwaliteitstreefbeelden Kennisoverdracht Tender UHB Pilot financiële samenwerkingsvormen X okt X X

2007 nov dec

2008

2009

2010

2011

X

X

X

X

X

X

X

x

x

x x x x x x x x x x x x

X

X x

6

Inhoudsopgave
1. 2. 2.1 2.2 3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 4. 4.1 4.2 5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 6. Inleiding ............................................................................................................................................. 8 De opgave ....................................................................................................................................... 11 Bestaande voorraad werklocaties.................................................................................................... 11 Nieuwe vestigingslocaties................................................................................................................ 14 Beleidskader Ruimte voor Economie............................................................................................... 20 Van bedrijventerreinen naar werklocaties........................................................................................ 20 Inzetten op herstructurering en ruimtewinst..................................................................................... 20 Nadruk op zorgvuldige planning en kwalitatieve afstemming van vraag en aanbod ....................... 21 Speciale aandacht voor prioritaire clusters en projecten................................................................. 22 Perspectief bieden voor bedrijven in de Hogere Milieu Categorie................................................... 23 Regionale samenwerking en bestuurlijke afspraken ....................................................................... 23 Kwaliteit ........................................................................................................................................... 23 Partners ........................................................................................................................................... 26 Provincie .......................................................................................................................................... 26 Verwachtingen partners................................................................................................................... 27 Instrumentarium............................................................................................................................... 29 Juridische instrumenten................................................................................................................... 29 Bestuurlijke instrumenten ................................................................................................................ 30 Economische (financiële) instrumenten........................................................................................... 31 Communicatieve instrumenten ........................................................................................................ 33 Aansluiting bij instrumenten van het Rijk ......................................................................................... 35 Activiteiten en planning.................................................................................................................... 36

Bijlagen.......................................................................................................................................................... 37 Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Verdeling bedrijfssectoren naar basissectoren....................................................................... 38 Samenvatting streefbeelden kwaliteit per type bedrijventerrein ............................................. 39 Belangrijkste aanpassingen in ASV en subsidieregeling........................................................ 48

7

1.

Inleiding

Een internationaal concurrerende, innovatieve en duurzame Zuid-Hollandse economie draagt zorg voor economische groei en werkgelegenheid en is cruciaal voor behoud en versterking van de internationale concurrentiepositie van Zuid-Holland. De ambitie van de provincie Zuid-Holland is om als economische regio tot de koplopers van Europa te behoren met een concurrerende, innovatieve en duurzame economie. Om deze ambitie te kunnen realiseren, zetten wij in op een aanpak die berust op twee pijlers, namelijk 'kwaliteit in de basis' en 'excelleren in sterke clusters'. Met de strategie 'kwaliteit in de basis' streven wij naar een krachtige economische structuur en een optimaal vestigingsklimaat voor de gehele provincie. Met de strategie 'excelleren in stuwende clusters' wil Zuid-Holland gericht bijdragen aan de economische positie in de wereldtop. Dat betekent dat Zuid-Holland moet doen waar het goed in is en waarmee het zich kan onderscheiden van andere regio’s. Zuid-Holland wil excelleren in de economische activiteiten die deze kracht benutten. Het gaat dan om de stuwende clusters die internationaal concurrerend zijn en inkomen genereren voor Zuid-Holland. Voldoende en passende vestigingslocaties voor bedrijven zijn hierin één van de bepalende elementen. Bij deze werkfuncties gaat het om bedrijvigheid die zich vestigt op bedrijventerreinen, kantoorlocaties, alsmede ruimte voor detailhandel-, vrijetijdsvoorzieningen en glastuinbouw. Problematiek in beeld Het vestigingsklimaat in de provincie Zuid-Holland staat echter onder druk. Op verschillende schaalniveaus is sprake van ontwikkelingen die van invloed zijn op het vestigingsklimaat. Op mondiale schaal betreft dit de klimaatverandering die ook gevolgen heeft voor Zuid-Holland en vraagt om maatregelen in het kader van de klimaatadaptatie. Op nationale schaal is een tendens zichtbaar van een toename van de maatschappelijke druk op het volbouwen en de mate van verrommeling van het Nederlandse landschap. Op provinciale en regionale schaal bestaat op dit moment in Zuid-Holland onvoldoende afstemming tussen de kwantitatieve en kwalitatieve vraag naar en aanbod van werklocaties. Daarnaast is een deel van de bestaande werklocaties dermate verouderd en slecht bereikbaar dat de locaties niet meer voldoen aan de wensen van zittende ondernemers en de leegstand op deze locaties toeneemt. Als gevolg van de schaarse ruimte in Zuid-Holland is echter slechts in beperkte mate ruimte beschikbaar voor de ontwikkeling van nieuwe werklocaties. Het kunnen bieden van voldoende huisvestingsmogelijkheden die wat betreft vestigingsplaatseisen en andere kwalitatieve aspecten voldoen aan de wensen van betrokkenen is dan ook een essentieel onderdeel van het provinciaal economisch structuurbeleid. De doelstelling is dan ook om voor de glastuinbouw 5.800 hectare netto teeltareaal te behouden, 200 hectare verspreid liggend glas te saneren, 750 hectare netto bestaand bedrijventerreinen te herstructureren en 250 hectare netto nieuw bedrijventerrein te ontwikkelen. Realiseren van kwaliteit, duurzaamheid en ruimtewinst is hierbij het uitgangspunt, waarbij voor herstructurering van bedrijventerreinen de aanvullende doelstelling van het creëren van 10% ruimtewinst is opgenomen. Daarnaast zal in het kader van 'Mooi Zuid-Holland' de komende jaren meer aandacht worden geschonken aan het tegengaan van verrommeling, bijvoorbeeld op het gebied van werklocaties. Inzet collegeperiode 2007-2011 Het voorliggende Actieprogramma Ruimte voor Economie is een nadere uitwerking van het Economisch Offensief en is één van de actieprogramma's die voortvloeien uit de economische visie. In het Actieprogramma geven wij aan hoe wij in de collegeperiode 2007-2011 invulling geven aan het bieden van voldoende en passende vestigingslocaties.

8

Tabel 1.1 Overzicht Provinciale Actieprogramma's Economische Visie Overzicht Provinciale Actieprogramma's Economische Visie Actieprogramma Ruimte voor Economie Actieprogramma Clusterbeleid (incl Greenpoorts, Onderwijs en Arbeidsmarkt) Agenda Vrijetijd Bron: Zuid-Holland: Internationaal Concurrerend, Innovatie en Duurzaam, Economische Visie provincie Zuid-Holland, 2007.

Ons beleid is gericht op het scheppen van randvoorwaarden om te komen tot voldoende kwantitatieve en kwalitatieve ruimte voor bedrijven. De complexiteit van de opgave en de noodzaak voor (boven)regionale afstemming vereist een actieve inzet van de provincie om knelpunten die gemeenten en regio's hebben bij de (afstemming van) herstructurering en ontwikkeling van nieuwe locaties op te lossen. Daarnaast vraagt de toegenomen maatschappelijke druk omtrent het volbouwen en de verrommeling van Nederland om meer bovenregionale regie op (beeld)kwaliteit. Bij de uitvoering van het beleid wordt uitgegaan van de provinciale sturingsfilosofie van bovenregionale sturing gericht op uitvoeringsgericht, daadkrachtig en slagvaardig opereren. In het actieprogramma is de focus verbreed van ruimte voor bedrijvigheid op bedrijventerreinen, naar ruimte voor economie meer in zijn algemeenheid. Op deze manier vindt integratie plaats van de ruimtelijke aspecten van de thema's bedrijventerreinen, kantoren, detailhandel, vrijetijdseconomie en glastuinbouw, in een meer multifunctionele ruimtelijke aanpak. Ook wordt bijzondere aandacht gegeven aan de ruimtelijke ondersteuning van de vier beeldbepalende clusters Greenports, Transport & Logistiek, Life & Health Sciences en Water& Delta. Het accent van de beleidsinspanning zal echter gericht blijven op het thema bedrijventerreinen, waarbij de nadruk ligt op herstructurering boven de aanleg van nieuwe terreinen. Daarnaast wordt scherper ingezet op te behalen ruimtewinst. Uitgangspunt is dat minimaal 10% ruimtewinst gerealiseerd wordt door meervoudig of intensiever ruimtegebruik. Bovendien wordt er meer dan in het verleden aandacht besteed aan een betere inpassing in de omgeving en beeldkwaliteit van bedrijventerreinen ter versterking van de (boven)regionale economie. Een ander belangrijk onderdeel van het Actieprogramma is het inzetten op regionale afspraken over planning, segmentering en fasering van herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen, kantoorlocaties en detailhandelsvestigingen. Dit komt onder meer tot uitdrukking in het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren en de nieuw op te stellen Provinciale Structuurvisie. Onderdeel van groter geheel Het Actieprogramma Ruimte voor Economie 2007-2011 geeft op basis van een beleidskader de uit te voeren activiteiten voor genoemde periode aan. Het Actieprogramma staat niet op zichzelf, maar maakt onderdeel uit van een groter geheel en komt voort uit de Economische Visie van de provincie Zuid-Holland. Het programma heeft daarnaast relaties met een verscheidenheid aan zowel externe als interne projecten en processen. Bij de ontwikkeling, uitwerking en uitvoering van het actieprogramma zal dan ook nadrukkelijk worden aangesloten bij de andere beleidsvelden binnen de provincie Zuid-Holland, in het bijzonder de Provinciale Structuurvisie en het Actieprogramma Mooi Zuid-Holland!. Ook wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij specifiek rijksbeleid van de ministeries van Economische Zaken (Pieken in de Delta, Actieplan Bedrijventerreinen, Experimentenwet Bedrijfsgerichte Gebiedsverbetering) en VROM (advies werklandschappen, programma Mooi Nederland). Met het onlangs gezamenlijk ingezette traject van genoemde ministeries inzake het bedrijventerreinenbeleid, waarbij de aandacht zich richt op de verrommeling van het landschap en de positie van bedrijventerreinen in dit geheel, is en wordt rekening gehouden binnen de ontwikkeling, uitwerking en uitvoering van het Actieprogramma. Intern is het programma afgestemd op activiteiten en beleid op het gebied van milieu, ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, grondzaken en samenleving.

9

Leeswijzer Het Actieprogramma beschrijft na deze inleiding in hoofdstuk 2 de kwantitatieve en kwalitatieve opgave aan werklocaties. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader voor ruimte voor economie aan de orde. De rol van de provincie en de verwachtingen ten aanzien van partners wordt in hoofdstuk 4 toegelicht. In hoofdstuk 5 worden de instrumenten die ingezet worden om de opgave op te pakken nader uitgewerkt. Hoofdstuk 6 bevat tenslotte het uitvoeringsprogramma dat bij uitwerking en uitvoering een bijdrage levert aan de ambitie om als provincie bij de economische topregio's van Europa te behoren.

10

2.

De opgave

Het vestigingsklimaat in de provincie Zuid-Holland staat onder druk. Een deel van het aanbod van bedrijfslocaties is verouderd en voldoet niet meer aan de hedendaagse kwaliteitseisen. De veroudering van beschikbare locaties leidt onder andere tot vertrek van bedrijven en een extra vraag naar nieuwe vestigingslocaties. Zuid-Holland is echter een zeer dicht bevolkte en bebouwde provincie waar ruimte schaars is en vele functies een claim op deze ruimte leggen. Als gevolg van de schaarse ruimte is sprake van een beperkte beschikbaarheid van nieuwe vestigingslocaties voor bedrijven. Daarnaast neemt ook de maatschappelijke druk op zorgvuldige planning en het tegengaan van verrommeling duidelijk toe. Om voldoende vestigingsplaatsen van gewenste kwaliteit te kunnen bieden en de verrommeling van werklocaties tegen te gaan, is het van groot belang inzicht te hebben in de opgave die voorligt. Hierbij zal onderscheid worden gemaakt naar bedrijventerreinen, glastuinbouwcomplexen, kantoorlocaties, detailhandelvoorzieningen en leisurevoorzieningen.

2.1 Bestaande voorraad werklocaties Onder werklocaties wordt een verzameling vestigingsplaatsen voor bedrijven verstaan, zoals bijvoorbeeld bedrijventerreinen, kantorenlocaties, detailhandelsvestigingen en glastuinbouwcomplexen. Maar ook multifunctionele gebieden en woonwijken met een beperkte werkfunctie worden hiertoe gerekend. Op dit moment telt Zuid-Holland ruim 500 bedrijventerreinen met een gezamenlijk oppervlak van 10.350 ha bruto, ofwel 7.600 ha netto. Deze bedrijventerreinen omvatten ook de watergebonden bedrijventerreinen met uitzondering van zeehaven Rotterdam. De zeehaven Rotterdam omvat 5.100 ha netto wat overeenkomt met 7.000 ha bruto. Daarnaast beschikt Zuid-Holland over een kantorenvoorraad van ruim 13 miljoen m² bruto vloeroppervlak2 en ruim 4,5 miljoen m² winkelvloeroppervlakte3. Tevens ligt circa 5.430 ha netto glastuinbouwareaal in Zuid-Holland, wat neer komt op meer dan de helft van het totaal in Nederland (10.500 ha netto). Zowel op bedrijventerreinen als op kantoren- en winkellocaties is de veroudering en de leegstand de afgelopen jaren toegenomen. Belangrijk is inzicht te krijgen in de omvang van deze problematiek en acties in te zetten om de negatieve spiraal waarin werklocaties terecht dreigen te komen tegen te gaan.
Bedrijventerreinen, inclusief cluster transport en logistiek Van de 10.350 hectare bruto bedrijventerrein die Zuid-Holland rijk is, blijkt een aanzienlijk deel verouderd. Om de herstructureringsopgave inzichtelijk te maken is gekeken naar de plannen die bij gemeenten aanwezig zijn om de herstructurering van een bepaald bedrijventerrein op te pakken. Uit gemeentecijfers blijkt dat in Zuid-Holland momenteel voor 3.500 ha bruto bedrijventerrein herstructureringsplannen bestaan. Dat is dus bijna 34% van de huidige bedrijventerreinvoorraad. Herstructurering Onder herstructurering verstaan wij een eenmalige planmatige verbetering van het vestigingsklimaat, in een bestaand gebied, in de vorm van een facelift (beperkte investeringen in de openbare ruimte die niet onder achterstallig of regulier onderhoud vallen), revitalisering (forse integrale investeringen in zowel de openbare als private ruimte) of herprofilering, waarbij de bedrijfsbestemming en economische functie behouden blijft. Om de omvang van de herstructurering van bedrijventerreinen voor de komende jaren in beeld te krijgen, kijken we naar de herstructureringsopgave zoals die nu voorligt (zie tabel 2.1). De huidige herstructureringsopgave is bepaald aan de hand van de plannen die per regio aanwezig zijn. Op basis van deze berekening bedraagt de totale herstructureringsopgave 3.500 hectare bruto. De
2 3

Stec Groep 'Analyse kantorenmarkt Zuid-Holland', 2006. Stec Groep 'Zuid-Holland Stedenbaan', 2007, op basis van Locatus.

11

herstructureringsopgave is bepaald op basis van bruto hectares4, omdat ook het verbeteren van de openbare ruimte een belangrijk aspect is in een herstructureringsproces. Herstructurering gaat over het algemeen gepaard met aanzienlijke kosten. Uit onderzoek uit 2002 blijkt dat de gemiddelde kosten van een herstructureringsproject gemiddeld € 300.000 tot € 500.000 bedragen 5. Dit betekent dat met de ZuidHollands herstructureringsopgave ongeveer een bedrag van 1 tot 2 miljard euro gemoeid is. De komende periode zullen wij een actualisatie maken van de verwachte kosten van herstructureringsopgave in ZuidHolland. Zoals blijkt uit tabel 2.1 is circa 32% van de bruto hectares momenteel in uitvoering. De helft van het aantal hectares bevindt zich in de planvormingfase. De overige 18% betreft initiatieven om de herstructurering aan te pakken. De grootste herstructureringsopgave, ruim 40%, ligt in de regio Rotterdam. In Midden-Holland liggen momenteel de minste hectares die nog gestructureerd worden: nog geen 3% van de totale opgave in Zuid-Holland.
Tabel 2.1 Herstructureringsopgave naar fase per REO in bruto ha, eind juli 2007 REO gebied Fase herstructureringsproject Initiatief Rijn- en Bollenstreek Haaglanden Midden-Holland Groot Rijnmond Zuid-Holland Zuid Zuid-Holland 10 0 10 385 234 639 (18%) Planvorming 164 398 66 494 611 1.733 (50%) Uitvoering 165 153 23 531 259 1.131 (32%) Hectare bruto Totaal 339 551 99 1.410 1.104 3.503 Relatief 9,7% 17,7% 2,8% 40,3% 31,5% 100%

Bron: Infodesk bedrijventerreinen Zuid-Holland, 2007.

Veroudering Aanvullend op de bovenstaande herstructureringsopgave is naar verwachting circa 1.500 ha bruto bedrijventerrein in de provincie verouderd. Voor deze terreinen zijn echter (nog) geen plannen opgesteld en daarom niet meegenomen in tabel 2.1. Het betreft die terreinen waarvan meer dan de helft langer dan 30 jaar geleden is uitgegeven. De verwachting is dat een deel hiervan in de komende jaren wel in aanmerking zal komen voor herstructurering. Daarmee zal de herstructureringsopgave dus verder oplopen. Knelpunten De belangrijkste knelpunten van verouderde terreinen hebben betrekking op verpaupering, leegstand en bereikbaarheid. Met betrekking tot bereikbaarheid gaat het met name om de externe ontsluiting die door de jaren heen is verslechterd (verandering van omgeving of hogere intensiteit van bewegingen), maar ook de interne bereikbaarheid (verouderde wegprofielen, onvoldoende parkeergelegenheid en verkeersveiligheid) laat vaak te wensen over6. Daarnaast spelen ook knelpunten op milieugebied veelal een rol bij de herstructurering en de mogelijkheden om herstructurering aan te pakken, zoals geluidshinder, geurhinder, externe veiligheid en luchtkwaliteit.

4 5 6

Bruto: het gehele bedrijventerrein, zowel de openbare ruimte als de private ruimte. ETIN 'Herstructureringsopgave Zuid-Holland', 2002 ETIN 'Kwantitatieve en kwalitatieve onderbouwing van de Zuid-Hollandse herstructureringsopgave', 2007.

12

Transformatie Ook wordt een aantal bedrijventerreinen getransformeerd 7 naar andere functies, zoals woningbouw, kantoren of voorzieningen. Naar verwachting bedraagt de totale transformatie minimaal 320 ha netto 8 tot 20209. Het uitgangspunt bij transformatie van bedrijventerreinen is dat in de gemeente of regio elders vervangende ruimte beschikbaar komt voor de hectares die worden onttrokken door transformatie (compensatiebeginsel). Leegstand Een groot deel van de verouderde bedrijventerreinen kampt met leegstand. Een deel van deze leegstand heeft een structureel karakter, dat wil zeggen dat panden meer dan 2 jaar leegstaan. Over de omvang van de leegstand op bedrijventerreinen in de provincie Zuid-Holland is bij ons momenteel onvoldoende bekend om algemene uitspraken op provinciaal niveau te doen. De komende tijd onderzoeken wij hoe groot de leegstand is, op hoeveel hectare de leegstand betrekking heeft en op welke wijze de provincie een rol kan (en moet) spelen bij het tegen gaan en voorkomen van leegstand op bedrijventerreinen en het benutten van leegstand om ruimtewinst te realiseren. Watergebonden bedrijventerreinen De watergebonden of natte bedrijventerreinen met uitzondering van de Rotterdamse zeehaven maken ook deel uit van het totale bedrijventerreinen areaal van 10.350 ha bruto. De kades van de natte bedrijventerreinen zijn bestemd voor bedrijven die gebruik maken van transport over water. Ook op deze terreinen is herstructurering en veroudering aan de orde en geldt het compensatiebeginsel. Het opheffen van een nat bedrijventerrein moet worden gecompenseerd door een ten minste gelijkwaardig nieuw nat bedrijventerrein10. Water- en Delta Geografische clustering van waterbedrijven en –instellingen bestaat onder andere rond het waterbouwcluster in de Drechtsteden. Aanwezigheid van voldoende en goede watergebonden locaties is hiervoor essentieel. Een belangrijk deel van de locaties maakt deel uit van de herstructureringsopgave in de Drechtsteden. Life and Health Sciences Het Bioscience Park in Leiden is een belangrijke vestigingsplaats voor bedrijven uit het cluster Life & Health Sciences In de Leidse regio concentreert dit cluster zich voornamelijk op het Bioscience park, waar inmiddels herstructurering gaande is. Glastuinbouwcomplexen Drie van de vijf nationale Greenports uit de Nota Ruimte liggen in Zuid-Holland: Westland/Oostland, Bollenstreek en Boskoop. Barendrecht is geen officiële Greenport, maar is wel het belangrijkste Nederlandse versdistributiecentrum. Naast voldoende ruimte is de bereikbaarheid van de handels- en distributieknooppunten van de Greenports cruciaal voor de verdere ruimtelijke ontwikkeling van het cluster. De glastuinbouwcomplexen binnen het cluster Greenports kent een vergelijkbare ruimtelijke problematiek als bedrijventerreinen, dus ook hier is sprake van een herstructureringsopgave, veroudering en leegstand. De transformatieopgave van glastuinbouwcomplexen is geraamd op meer dan 1.000 ha netto. De provincie Zuid-Holland zoekt compensatieruimte voor deze getransformeerde hectares, maar verwacht dat een deel
7 8 9

Transformatie: ombouwen van een bedrijventerrein naar een terrein met een hele andere bestemming. Netto: het deel van het bedrijventerrein dat in eigendom is van particulieren (private ruimte). Provincie Zuid-Holland, Eindverslag ‘Stappen vooruit!’ Actieprogramma bedrijventerreinen collegeperiode 2003-2007 (2006). Provincie Zuid-Holland, Nota Regels voor Ruimte, 2005.

10

13

van deze opgave in aangrenzende provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Zeeland zal moeten worden geaccommodeerd. Verspreid liggende glastuinbouwbedrijven worden beschouwd als één van de factoren die bijdragen aan de verrommeling en de sector een slecht imago bezorgt. Schaalvergroting op niet gebundelde locaties stuit op veel verzet en heeft op de langere termijn geen perspectief. In geconcentreerde clusters daarentegen kunnen de bedrijven economisch beter functioneren in het (netwerk) concept van de Greenports. Ook kan er planologisch meer ruimte worden gegeven voor schaalvergroting, omdat de (landschappelijke) effecten op de omgeving kleiner zijn. Het Rijksbeleid gaat uit van zoveel mogelijk bundeling van glastuinbouw op daarvoor aangewezen locaties. Er is nog geen landelijk dekkend en eenduidig beeld van het probleem van verspreid glas. In dit kader brengen wij de verspreide glastuinbouw gebieden in Zuid-Holland in beeld, waarbij vervolgens een sanerings-prioritering in aangebracht wordt. Deze krijgen nader inhoud via de ruimte voor ruimteregeling en de verankering in provinciale plannen. De doelstelling is dan ook om tot 2011 200 hectare verspreid glas te saneren. Kantorenlocaties Uit onderzoek11 blijkt dat ook op kantoorlocaties in toenemende mate sprake is van veroudering. Dit leidt onder meer tot een aanzienlijke toename van de (structurele) leegstand op de kantorenmarkt, die medio 2006 uitkwam op 12 tot 15%, ofwel circa 1,5 tot 2 miljoen m². Dit is aanzienlijk meer dan de 5-6%-norm (frictieleegstand) die veelal wordt aangehouden voor een gezonde markt. De verouderings- en leegstandsproblematiek is voor een belangrijk deel geconcentreerd op kantoorlocaties op bedrijventerreinen, bij regionale OV-knooppunten en op snelweglocaties. De kwaliteit en uitstraling van deze kantoorlocaties is over het algemeen matig. Daarnaast is het toekomstperspectief van deze locaties, als gevolg van hun perifere ligging en monofunctionele invulling, niet echt gunstig. Detailhandel & leisure De dynamiek in de detailhandel is de afgelopen jaren bijzonder groot geweest. De toename van het winkelvloeroppervlak bedroeg in Zuid-Holland in de periode 1999-2004 ongeveer 850.000 m² (+ 22%), de groei van de bevolking slechts 1,8%. De detailhandel is mede als gevolg van deze discrepantie onder druk komen te staan. De prijzenoorlog en de snelle groei van het aanbod manifesteren zich in een snelle afname van het aantal kleine ondernemers, het verdwijnen van buurtcentra en een toenemende leegstand in winkelcentra en op perifere locaties. Inmiddels staat ruim 8% van het winkelareaal in Zuid-Holland leeg (379.000 m²). Ook dit leegstandscijfer is meer dan de 5%-norm die veelal wordt aangehouden voor een gezonde markt, maar minder dan het leegstandspercentage van kantoren12. De leegstand bevindt zich met name in de aanlooploopstraten op B- en C-locaties in de binnensteden en de wijkwinkelstrips uit de jaren '60 en '70. Voor leisurevoorzieningen zijn momenteel geen cijfers beschikbaar.

2.2 Nieuwe vestigingslocaties De veroudering van bestaande werklocaties leidt onder meer tot een toename van de verhuisbewegingen van ondernemers naar nieuwe uitleglocaties. Nieuwe werklocaties zijn echter ook noodzakelijk vanwege autonome economische groei, ter compensatie van transformatie van werklocaties naar woonlocaties en als schuifruimte voor ingrijpende herstructureringsopgaven. Belangrijk voor een zorgvuldige planning van nieuwe werklocaties is inzicht in de vraag de komende jaren.

11 12

Stec Groep 'Analyse kantorenmarkt Zuid-Holland', 2006. Structuurvisie detailhandel provincie Zuid-Holland 2007.

14

Bedrijventerreinen, inclusief transport en logistiek Om de vraag naar nieuwe bedrijventerreinen in beeld te krijgen is per Zuid-Hollandse regio de vraag aan de hand van vier basissectoren in beeld gebracht, zie tabel 2.313. Bij deze regionale analyse is niet alleen naar de kwantitatieve ruimtebehoefte gekeken (in netto hectares), maar juist ook naar de kwalitatieve ruimtebehoefte 14 op basis van locatiefactoren aan de hand van vier basissectoren (zie bijlage 1 voor een meer gedetailleerde indeling van sectoren). Bedrijven uit verschillende sectoren hebben verschillende wensen wat betreft hun locatie, bijvoorbeeld op het gebied van bereikbaarheid (via weg, water en spoor), uitstraling, voorzieningen en grondprijzen. Door op een regionaal schaalniveau te kijken en rekening te houden met kwalitatieve verschillen tussen sectoren en bedrijventerreinen wordt een meer genuanceerd en realistischer beeld van de feitelijke marktsituatie verkregen. Beleidsarme vraagramingen per regio De totale ruimtebehoefte is niet berekend op basis van historische uitgifte cijfers, maar op basis van de verwachte extra behoefte aan bedrijventerrein die in een regio ontstaat door: groei van de werkgelegenheid van bestaande bedrijven en nieuwe vestigingen; toename van het ruimtegebruik per werknemer of; een toename van de voorkeur van bedrijven om op een formeel bedrijventerrein te zijn gevestigd (locatievoorkeur). Bovenstaande berekeningsmethodiek heeft als voordeel dat rekening gehouden wordt met toekomstige trendontwikkelingen, zoals een toename van het ruimtegebruik per werknemer en een daling van de beroepsbevolking na 2020. De berekende ruimtebehoefte heeft alleen betrekking op extra ruimte als gevolg economische groei bij het bedrijfsleven in de regio. Hierbij gaat het zowel om groei van bestaande bedrijven (uitbreidingsvraag) als van nieuwe vestigingen. De vervangingsvraag, als gevolg van onttrekkingen van het aanbod (bijvoorbeeld door transformatie van terreinen naar woningbouwlocaties) maakt geen onderdeel uit van de berekende ruimtebehoefte. De behoefteramingen zijn dan ook: Beleidsarm. Dat wil zeggen dat er geen rekening is gehouden met beleidsmatige effecten die de ruimtevraag beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld compensatie voor transformatie, intensief ruimtegebruik of terugdringen pendelstromen. De beleidsrijke vertaling volgt in het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren. Bevatten alleen de regionale vraag. Voor de ruimtebehoefte in Midden-Holland betekent dat bijvoorbeeld dat er geen rekening wordt gehouden met de te verwachten bovenregionale vraag voor de bedrijventerreinontwikkeling in de Zuidplaspolder15. Tabel 2.2 laat zien dat de totale ruimtebehoefte tot 2020 in de provincie Zuid-Holland circa 1.725 hectare netto bedraagt. Een groot gedeelte van deze vraag (circa 40%) doet zich voor in de regio Groot Rijnmond. Binnen de provincie heeft de regio Midden-Holland met 110 ha de kleinste ruimte vraag. De vier basissectoren tellen op tot de totale ruimtevraag. Ruim de helft van de totale vraag naar ruimte is afkomstig vanuit de sector transport en logistiek. In alle regio’s komt het grootste gedeelte van de vraag uit de traditionele bedrijvigheid op bedrijventerreinen zoals industrie, bouw, transport, logistiek en groothandel. In Groot Rijnmond ligt de nadruk duidelijk op de sector transport en logistiek, welk circa 80% van de ruimtebehoefte in de regio vertegenwoordigt. Dit betreft vooral havengerelateerde bedrijvigheid. In Haaglanden is de vraag naar vestigingslocaties voor dienstverlening relatief groot. In de Rijn- en Bollenstreek is de vraag naar ruimte voor consumentendiensten groter dan in andere regio’s. In de regio’s
13 14 15

ECORYS 'Integratie regionale bedrijventerreinstudies Zuid-Holland', 2007. Kwalitatieve ruimtebehoefte: de ruimtebehoefte per basissector in beeld gebracht op basis van locatiefactoren per sector. ECORYS 'Integratie regionale bedrijventerreinstudies Zuid-Holland', 2007.

15

Zuid-Holland-Zuid, Rijn- en Bollenstreek en Midden-Holland komt een relatief groot gedeelte (circa een derde) van de vraag uit de industrie.
Tabel 2.2 Vraag naar bedrijventerreinen per basissector* per regio in netto ha, 2004-2020 Transport en logistiek Groot Rijnmond Zuid-Holland-Zuid Rijn- en Bollenstreek Midden-Holland Haaglanden Totaal Zuid-Holland 545 140 85 35 150 955 Industrie en bouw 115 95 75 35 85 405 Dienstverlening 25 30 35 30 115 235 Consumentendiensten 5 40 35 10 40 130 690 305 230 110 390 1.725 53 62 30 15 20 180 Totale vraag** HMC***

* In bijlage 1 is opgenomen welke sectoren aan welke de basissectoren toegerekend zijn. ** Totale vraag is exclusief compensatie voor transformatie. *** Het cluster HMC maakt onderdeel uit van de vier basissectoren en mag dus niet bij het totaal worden opgeteld. Bron: ECORYS, 'Integratie regionale bedrijventerreinstudies Zuid-Holland', 2007.

Tevens is in de regio’s de behoefte aan terreinen voor bedrijven uit het cluster HMC (hogere milieucategorieën) bekeken. Deze ruimtebehoefte bedraagt 180 ha netto tot 2020. Deze categorie is samengesteld uit onderdelen van verschillende basissectoren en mag dus niet bij het totaal worden opgeteld. Het cluster HMC kent vooral overlap met de sectoren industrie en transport. Ruimte voor bedrijven uit het cluster HMC wordt met name in Zuid-Holland-Zuid en Groot Rijnmond gevraagd. Aanbod Het verwachte aanbod van bedrijventerreinen bestaat uit het beschikbare en beschikbaar komende areaal, ook wel het ‘harde’ en ‘zachte’ aanbod genoemd. Het harde aanbod omvat alle beschikbare terreinen in ontwerp- en vigerende bestemmingsplannen en beslaat 1.020 hectare netto (medio 2007). Onder het zachte aanbod vallen terreinen die nog niet in een (ontwerp- )bestemmingsplan zijn opgenomen, al is er wel sprake van streekplanreservering tot 2020. Het zachte aanbod bedraagt medio 2007 circa 700 hectare netto. Naast nieuw aanbod, ontstaat er ook aanbod als gevolg van ruimtewinst bij herstructurering en het opnieuw in gebruik nemen van bestaande (structureel) leegstaande panden. Uit ervaring is echter gebleken dat ruimte die op deze wijze beschikbaar komt relatief beperkt is en meestal wordt gebruikt voor lokale uitbreidingsruimte of ruimte om te extensiveren. Op dit moment bestaat echter onvoldoende inzicht om dit aanbod mee te nemen in de behoefteberekeningen naar nieuwe bedrijventerreinen. Het is echter van groot belang dat hier nader inzicht in verkregen wordt en hiertoe zal nader onderzoek verricht worden. Confrontatie provinciale vraag en aanbod Wanneer de totale vraag vanuit de markt, en het (geplande) aanbod aan bedrijventerreinen voor de provincie Zuid-Holland tegenover elkaar gezet worden, wordt inzichtelijk of op dit niveau een kwantitatief tekort of overschot bestaat (zie tabel 2.3). Bij onderstaande confrontatie is niet uitgegaan van bepaalde eisen die door bedrijven aan een terrein worden gesteld. Het betreft puur een kwantitatieve vergelijking van vraag en aanbod. De beleidsarme ruimtevraag tot 2020 in de provincie Zuid-Holland bedraagt 1.725 ha netto bedrijventerrein. Het totale aanbod in dezelfde periode is 1.720 ha, waarvan 1.020 hectare aangemerkt kan worden als hard aanbod16 en 700 hectare als zacht17 aanbod beschouwd wordt. Op basis

16

Het harde aanbod omvat alle beschikbare terreinen in ontwerp- en vigerende bestemmingsplannen.

16

van het harde aanbod ontstaat een tekort van 705 hectare netto tot 2020. In de praktijk blijkt dat zachte plannen niet altijd worden verwezenlijkt of slechts gedeeltelijk of dat uitvoering wordt uitgesteld. Indien ook alle zachte plannen gerealiseerd worden, ontstaat een gering tekort van 5 hectare netto. Wanneer echter ook de transformatieopgave meegenomen wordt (compensatiebeginsel), is er een tekort van 325 ha netto tot 2020. Evenals in voorgaande jaren dient daarnaast een strategische reserve18 te worden aangehouden. Voor de strategische reserve hanteren wij een bandbreedte, varierend van 300 tot 600 hectare.
Tabel 2.3 Confrontatie vraag naar en aanbod van bedrijventerreinen in Zuid-Holland in netto ha, 2004-2020 Vraag Beleidsarm Compensatie door transformatie Strategische reserve Totaal Zuid-Holland excl. strategische reserve Totaal Zuid-Holland incl. strategische reserve 1.725 320 300-600 2.045 2.345 / 2645 1.020 1.020 -1.025 -1.325 / -1.625 700 700 - 325 - 625 / - 925 Aanbod hard 1.020 Saldo -705 -320 Aanbod zacht 700 Saldo -5 -320

Bron: ECORYS, 'Integratie regionale bedrijventerreinstudies Zuid-Holland', 2007, bewerking Provincie Zuid-Holland.

Confrontatie vraag en aanbod per regio Interessant is om op een lager schaalniveau naar de confrontatie tussen vraag en aanbod te kijken. Op die manier ontstaat een meer gedetailleerd beeld van de marktsituatie. Uit de beleidsarme confrontatie van vraag en aanbod per regio lijken er bijvoorbeeld duidelijke verschillen te bestaan tussen de regio’s. Ook lijkt er een discrepantie te bestaan tussen de kwalitatieve vraag en het kwantitatieve aanbod in regio's19. Zo is bijvoorbeeld in de regio Groot Rijnmond een tekort van 226 ha netto voor havengerelateerde bedrijvigheid en 25 ha tekort voor HMC 5 bedrijven. De uitkomsten van de confrontatie tussen vraag en aanbod in de andere regio's zijn nog niet vastgesteld. Op dit moment stellen alle regio's een regionale bedrijventerreinstrategie op, waarin afspraken gemaakt worden over de kwantitatieve en kwalitatieve afstemming tussen de vraag naar en het aanbod van bedrijventerreinen. De basis voor een regionale strategie dient te bestaan uit inzicht in de aard en omvang van de bestaande vestigingsmogelijkheden voor bedrijven in relatie tot ontwikkelingen in de toekomst. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de herstructurering in relatie wordt gebracht met de ontwikkeling van nieuwe locaties. Het inzichtelijk maken van de kwalitatieve match tussen vraag en aanbod (confrontatie) per regio is één van de belangrijkste elementen uit deze bedrijventerreinstrategie. Mede op basis van de regionale strategieën stellen wij een provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren op (zie verder paragraaf 5.1). Watergebonden bedrijventerreinen Momenteel hebben wij geen inzicht in de vraag naar watergebonden bedrijventerreinen. Voldoende ruimte voor watergebonden bedrijvigheid is echter van groot belang en vraagt om een separate visie over behoud van deze ruimte. De verdere uitwerking van deze vraag zal in de regionale bedrijventerreinenstrategie en het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren een plaats krijgen. Water- en deltatechnologie

17
18

Het zachte aanbod betreft terreinen die nog niet in een (ontwerp-)bestemmingsplan zijn opgenomen. Strategische reservering (ook wel ijzeren voorraad): reservering om niet voorziene fluctuaties in de ruimtevraag te kunnen

opvangen en anderzijds om aan het einde van de periode over voldoende aanbod te kunnen beschikken. De gehanteerde bandbreedte van de strategische reservering bedraagt 3 tot 5 maal de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag, zijnde 300 tot 600 hectare.
19

ECORYS 'Integratie regionale bedrijventerreinstudies Zuid-Holland', 2007

17

Naast bestaande locaties rond het waterbouwcluster in de Drechtsteden, willen we geografische clustering van waterbedrijven en –instellingen bevorderen rondom WL Hydraulics op Science Port Holland in Delft en Rotterdam. Life and Health Sciences Het cluster Life & Health Sciences kent een duidelijke ruimtelijke concentratie, namelijk in de regio Leiden, Rotterdam en Delft. Met de gemeenten Delft en Rotterdam en de universiteiten in deze gemeenten wordt de ruimtebehoefte van dit cluster in hun omgeving in kaart gebracht. Op Rijnfront Zuid is reeds ruimte gereserveerd voor dit cluster. Glastuinbouwcomplexen Zuid-Holland brengt samen met de andere Greenport provincies de ruimtebehoefte aan nieuwe tuinbouwgrond, met name glas, in beeld. Dit is afgesproken in de Intentieverklaring Greenports Nederland 20. Deze Intentieverklaring geeft aan de ruimtelijke ontwikkeling van de Greenports en satellietgebieden zo te sturen en te faciliteren dat de bedrijven in het tuinbouwcluster kunnen beschikken over de ruimte die ze nodig hebben voor hun economisch functioneren in een maatschappelijke context die vraagt om efficiënt, duurzaam en landschappelijk verantwoorde inpassing. Waar onvoldoende ontwikkelingsruimte beschikbaar is dienen de provincies aan te geven waar nieuwe tuinbouwlocaties (omvang, capaciteit, soort en ligging) mogelijk zijn. Dit gebeurt op basis van een accurate behoefteraming, het actuele aanbod aan ontwikkelingsruimte en de integrale ontwikkelingsvisie van de Greenports. Kantorenlocaties Ondanks de toegenomen leegstand op de kantorenmarkt bestaat er nog steeds een grote vraag naar nieuwbouwlocaties. De vraag naar kantorenlocaties bestaat echter voor een steeds groter deel uit een vervangingsvraag en niet meer uit een uitbreidingsvraag. Als gevolg van veranderende eisen aan kantoorpanden voldoet een aantal kantoorlocaties gewoon niet meer aan de hedendaagse huisvestingswensen. Belangrijk is dat er niet alleen naar de kwantitatieve aspecten van de vraag wordt gekeken, maar vooral ook naar de kwalitatieve aspecten. In tabel 2.4 is een overzicht opgenomen van de vraag en aanbod situatie voor de periode 2006-2010 op de kantorenmarkt uitgesplitst naar regio. Tevens is in tabel 2.5 voor heel Zuid-Holland een overzicht opgenomen van vraag en aanbod naar locatietype. Ten behoeve van de kwantitatieve en kwalitatieve afstemming op de kantorenmarkt, worden regionale kantorenstrategieën opgesteld. Deze regionale strategieën zullen gebruikt worden voor het opstellen van een provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren waarin de visie op de kantorenmarkt in Zuid-Holland wordt uitgewerkt.
Tabel 2.4 Confrontatie van indicatieve vraag en aanbod kantoorruimte Zuid-Holland (* 1.000 bvo) 2006-2010 Vraag Haaglanden Groot Rijnmond Midden-Holland Rijn- en Bollenstreek Zuid-Holland Zuid Totaal Zuid-Holland 820-1.200 640-1.050 70-110 120-180 110-170 1.760-2.710 Nieuwbouwprogramma 933 500 98 234 166 1.931 Vraag 1.240-1.790 970-1.570 110-170 190-270 160-250 2.670-4.050 2011-2020 Nieuwbouwprogramma 502 1.000 112 233 169 2.016

Bron: Stec Groep 'Analyse kantorenmarkt Zuid-Holland', 2006.

20

Eén van belangrijkste opgaven uit het Bestuurlijk Afsprakenkader Greenports Nederland, waarvan de uitvoeringsafspraken

zijn opgenomen in de Intentieverklaring is getekend, is het aanwijzen van nieuwe locaties voor tuinbouw, met name glas (2007).

18

Tabel 2.5 Confrontatie van indicatieve vraag en aanbod naar locatietype Locatietype Grootstedelijke toplocaties Binnenstedelijke centrumlocatie Randstedelijke OV-knooppunten Regionale OV-knooppunten Snelweglocaties Kantoorlocaties op bedrijventerreinen Kantoorlocaties verspreid in woonwijken Bron: Stec Groep 'Analyse kantorenmarkt Zuid-Holland', 2006. 2006-2010 overschot tekort tekort overschot overschot vraag = aanbod tekort 2011-2020 overschot tekort tekort vraag = aanbod vraag = aanbod tekort tekort Totaal 2006-2020 overschot tekort tekort overschot overschot tekort tekort

Detailhandel & leisure Zuid-Holland voert een actief detailhandelsbeleid vanwege de veelal bovenlokale gevolgen van bestemmings- of bouwplannen voor omvangrijke winkelcentrumprojecten, perifere detailhandel (PDV)21 en grootschalige detailhandel (GDV)22. Dit beleid is vastgelegd in de Structuurvisie detailhandel Zuid-Holland 2007. De kern van het beleid komt erop neer dat vanwege de verwachting dat de winkelmarkt op de lange termijn vooral een vervangingsmarkt zal worden, de provincie de dynamiek zoveel mogelijk binnen de bestaande structuur wil accommoderen en slechts bij uitzondering in zal stemmen met nieuwe regionale aankoopplaatsen. Het dient hierbij te gaan om knooppunten of Stedenbaanlocaties. Daarnaast is uit diverse onderzoeken gebleken dat er een tekort aan ruimte is voor diverse vrijetijdsvoorzieningen, zoals campings, vakantieparken, golfbanen en jachthavens. In het kader van het vestigings- en leefklimaat is het van belang om meer ruimte hiervoor te reserveren. Belangrijke knelpunten bij het beschikbaar stellen van deze ruimte zijn: beperkte financiële grondopbrengsten, locatievoorkeuren zijn regelmatig in strijd met natuur/milieu en te weinige politieke steun/noodzaak om ruimte voor vrije tijd te claimen. Een duidelijke trend die zichtbaar is, is de toename van verzoeken voor vestiging van detailhandel en leisurevoorzieningen, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. De vestiging van bijvoorbeeld woninginrichting en bouwmarkten, maar ook megabioscopen en kartbanen, leidt tot extra ruimteclaims op bedrijventerreinen. Daarnaast leidt de groei van de vrijetijdsbestedingen tot aanzienlijke ruimteclaims voor onder meer campings, bungalowparken (samen circa 150 ha) en golfvoorzieningen (circa 400 ha). Ten behoeve van een zorgvuldige planning is het dan ook wenselijk meer inzicht te krijgen in de behoefte aan nieuwe vestigingsplaatsen voor detailhandels- en leisurevoorzieningen. Voor het inzichtelijk maken van de ruimtebehoefte uit de sector vrije tijd zal een separaat ruimtelijk onderzoek gestart worden.

21

Perifere detailhandel: detailhandel in brand en explosiegevaarlijke stoffen en detailhandel in abc goederen (auto's, boten

caravans), tuincentra, bouwmarkten, grove bouwmaterialen, keukens en sanitair, vloerbedekking, parket, zonwering en tenten alsmede woninginrichting waaronder meubels, die vanwege omvang en aard van de gevoerde artikelen een groot oppervlak nodig hebben voor de uitstraling.
22

Grootschalige detailhandel: vestiging van detailhandel op een locatie buiten de bestaande winkelgebieden waar ruimte is

gereserveerd voor dergelijke grootschalige detailhandel (minimaal 1.000 m2 vvo) waarbij de branchebeperkingen van de perifere detailhandelsvestigingen niet of niet volledig gelden.

19

3.

Beleidskader Ruimte voor Economie

Vanuit het Economisch Offensief streven wij naar een krachtige economische structuur en een optimaal vestigingsklimaat in Zuid-Holland. In een globaliserende economie worden regionale vestigingscondities steeds meer doorslaggevend in de internationale concurrentiestrijd. Bedrijven vestigen zich in regio’s met de beste condities. Voldoende vestigingslocaties voor bedrijven die voldoen aan de wensen van deze tijd en die aan de vestigingsplaatsvereisten vanuit de prioritaire clusters zijn hierin bepalende elementen. Uit de opgave blijkt dat de ruimte voor de economie in Zuid-Holland onder druk staat. Een aanzienlijk deel van de bestaande werklocaties is verouderd of lijkt in een negatieve spiraal terecht te komen. Daarnaast blijft er vraag bestaan naar nieuwe ruimte voor werklocaties. De beschikbare ruimte is in onze dicht bevolkte en bebouwde provincie echter schaars. Dit betekent dan ook dat we én moeten inzetten op het tegengaan van de veroudering en verrommeling van bestaande werklocaties én op een zorgvuldige planning van de ontwikkeling van nieuwe vestigingsplaatsen. Hierbij staat een aantal aandachtsgebieden de komende periode centraal zoals, herstructurering, zorgvuldige planning, ruimte voor prioritaire clusters en projecten, regionale samenwerking, kwaliteit, ruimtewinst en verevening23.

3.1 Van bedrijventerreinen naar werklocaties We kiezen er bewust voor om de scope van dit actieprogramma te verbreden van bedrijventerreinen naar werklocaties. Bedrijventerreinen zijn nog steeds belangrijke vestigingsplaatsen, maar al lang niet meer de enige. De verdergaande verdienstelijking, de opkomst van de kenniseconomie en toenemende internationalisering leiden tot verandering in voorkeuren voor vestigingsplaats. Daarnaast bestaat, mede onder invloed van de VROM adviesraad, steeds meer aandacht voor functiemenging24. De focus zal steeds meer komen te liggen op het realiseren van meer multifunctionele locaties, waarbij wonen, werken (bedrijventerreinen, kantoren en glastuinbouw) en voorzieningen gecombineerd worden en het behouden van economische functies in stedelijk (woon)gebied. Gezien de milieuwetgeving zal echter ook altijd sprake blijven van meer monofunctionele locaties zoals bedrijventerreinen. Sommige milieucategorieën zijn nu eenmaal niet goed te combineren met bijvoorbeeld woonfuncties. Toch kan toevoeging van andere functies zoals detailhandel en/of leisure soms ook een kwalitatieve impuls betekenen voor deze terreinen.
Om het element van functiemenging verder invulling te geven, willen wij de komende periode gebruiken om met verschillende partijen deze discussie nader vorm en inhoud te geven. Waar liggen kansen van functiemenging en waar de grenzen? Hoe verhoudt zich dit met bestaand beleid, bijvoorbeeld op het gebied van detailhandel en milieuwetgeving? Hoe kunnen werklocaties in woonwijken behouden blijven of zelfs gestimuleerd worden in hun ontwikkeling? In hoeverre kunnen bedrijventerreinen en glastuinbouwcomplexen gecombineerd worden, bijvoorbeeld in het kader van meervoudig ruimtegebruik? In welke mate kan functiemenging leiden tot ruimtewinst? Dit betekent dat wij, mede op basis van nader uit te voeren onderzoeken, functiemenging verder zullen stimuleren en dat functiemenging in diverse instrumenten als aandachtspunt zal worden meegenomen.

3.2 Inzetten op herstructurering en ruimtewinst In het kader van het tegengaan van de verloedering en verrommeling van werklocaties in Zuid-Holland, leggen we deze collegeperiode nog sterker dan voorheen de nadruk op herstructurering van verouderde werklocaties. Het doel is om gemeenten te stimuleren samen met het bedrijfsleven de verouderde locaties met aanzienlijke ingrepen weer aan moderne kwaliteitsstandaarden te laten voldoen en zoveel als mogelijk

23

Verevening: betekent letterlijk vereffenen, glad maken, tekorten opheffen met het teveel elders. Met regionale verevening

wordt bedoelt het binnen de regio verrekenen van kosten voor herstructurering met opbrengsten van nieuwe bedrijventerreinontwikkelingen.
24

Functiemenging: het terugbrengen van de diversiteit, levendigheid en duurzaamheid in een gebied.

20

ruimtewinst te realiseren op deze locaties om tevens groei van de werkgelegenheid en toename van de toegevoegde waarde van de economische activiteiten te bevorderen. We stimuleren gemeenten om door middel van herstructurering de bestaande ruimte efficiënter en zorgvuldiger te benutten en waar mogelijk nieuwe uitgeefbare ruimte te realiseren. Hierdoor wordt bijgedragen aan een beter vestigingsklimaat, het beperken van het vertrek van bedrijven van bestaande locaties en het verminderen van de ruimtevraag naar nieuwe uitleglocaties. Hoewel de inzet op herstructurering en ruimtewinst voor werklocaties in het algemeen geldt, ligt hierbij wel het accent op bedrijventerreinen. In het collegeakkoord is hier voor bedrijventerreinen dan ook een specifieke doelstelling aan gekoppeld, namelijk bijdragen aan de herstructurering van 750 ha verouderd bedrijventerrein en het creëren van 10% ruimtewinst. Hiermee wordt naar verwachting bijgedragen aan het creëren van circa 12.500 arbeidsplaatsen25. Voor ruimtewinst hanteren wij de volgende definitie: "Alle extra ruimte die voor (in)directe bedrijfsmatige activiteiten benut wordt als gevolg van herontwikkeling, aanwinning, intensief, innovatief en/of meervoudig ruimtegebruik ten opzichte van het huidige ruimtebeslagen ruimtegebruik op dezelfde of vergelijkbare bedrijventerreinen. Om onze doelstellingen voor herstructurering en ruimtewinst op bedrijventerreinen te realiseren zetten wij de komende periode met verschillende instrumenten hierop in. Het belangrijkste instrument hiervoor zal de subsidieregeling blijven. De subsidieregeling krijgt een nieuwe naam: de Uitvoeringsubsidie Herstructurering Bedrijventerreinen (UHB). De subsidieregeling zal in deze collegeperiode worden ingezet voor herstructureringsprojecten en voor bedrijventerreinen die worden ontwikkeld in het kader van een IRP en/of de clusteraanpak. Het realiseren van ruimtewinst zal hierbij een belangrijk beoordelingscriterium zijn. Ook zal waar mogelijk aansluiting gezocht worden bij activiteiten van andere beleidsafdelingen om de problematiek op een bedrijventerrein gezamenlijk op te pakken zoals bijvoorbeeld bodemsanering, geluidhinder etc. Daarnaast zal herstructurering en ruimtewinst een belangrijk thema zijn binnen het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren en bij kennisoverdracht. Ook in de nieuwe provinciale structuurvisie dient aandacht te bestaan voor herstructurering en ruimtewinst. Ten behoeve van het realiseren van de doelstelling van ruimtewinst bij de herstructurering van bestaande bedrijventerreinen en de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen, zal nader onderzoek plaatsvinden. Hierbij zal tevens een relatie worden gelegd met de economische en maatschappelijke waarde van bedrijventerreinen en met de werkgelegenheid.

3.3 Nadruk op zorgvuldige planning en kwalitatieve afstemming van vraag en aanbod Alleen herstructurering van bestaande verouderde bedrijfslocaties is onvoldoende om te kunnen voldoen aan de vraag naar nieuwe vestigingslocaties. Nieuwe uitleglocaties zijn niet alleen noodzakelijk voor autonome economische groei, maar ook voor schuifruimte bij herstructurering, als gevolg van transformatie van bedrijfslocaties naar woonlocaties en door de lange doorlooptijden van herstructureringsprocessen. Wij hebben dan ook een doelstelling geformuleerd om 250 ha nieuw bedrijventerrein aan te leggen waarbij naar verwachting wordt bijgedragen aan het creëren van 12.500 tot 20.000 nieuwe arbeidsplaatsen26. Het gaat hierbij niet alleen om kwantiteit, maar vooral ook om de kwaliteit van deze locaties. Niet alle bedrijven hebben dezelfde behoeften en wensen ten aanzien van hun vestigingsplaats. Een belangrijk uitgangspunt bij de planning is dan ook een goede kwalitatieve afstemming van vraag en aanbod, segmentatie van het werklocaties ofwel het 'juiste bedrijf op de juiste plek'. Hierbij zal tevens nauw worden aangesloten bijrandvoorwaarden die vanuit andere beleidsvelden worden opgelegd aan werklocaties zoals eisen ten
25

Voor de berekening van het aantal arbeidsplaatsen is uitgegaan van een normgetal van 16,75 arbeidsplaats per te Voor de berekening van het aantal arbeidsplaatsen is uitgegaan van een normgetal van 50 to 80 arbeidsplaatsen per nieuw

herstructureren hectare op basis van een Etin onderzoek uit 2002.
26

te ontwikkelen hectare op basis van een Etin onderzoek uit 2002.

21

aanzien van vervoer van gevaarlijke stoffen, geluid- en geurhinder en luchtkwaliteit. Daarnaast zal ook het verkrijgen van inzicht in de vraag van bedrijven naar nieuwe detailhandelslocaties, waaronder PDV, GDV, en locaties voor leisure de komende collegeperiode speciale aandacht krijgen. De belangrijkste instrumenten die wij hiervoor zullen inzetten zijn het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren en het ruimtelijk instrumentarium, met name de Provinciale Structuurvisie. Daarnaast zullen wij in het kader van een zorgvuldige planning tevens nieuwe systematieken van ruimtelijke planning bestuderen en uitwerken, zoals bijvoorbeeld het idee van 'verhandelbare bedrijventerreinquota' en 'VIP treatement' voor (inter)nationaal aansprekende bedrijven.

'Verhandelbare bedrijventerreinquota' Het systeem van 'verhandelbare bedrijventerreinquota' is gebaseerd op de Amerikaans 'transferable development right' en is relatief nieuw in Nederland. Het effect is volgens deskundigen dat er op deze manier geen onnodige bedrijventerreinen worden ontwikkeld en dat de grond intensiever wordt benut door hogere grondprijzen. Daarnaast levert ook niet bouwen inkomsten op. Het systeem werkt als volgt: 'Verhandelbare bedrijventerreinquota' zijn door de (rijks)overheid uitgegeven vrij verhandelbare waardestukken die de lokale overheid het recht geeft om een vastgesteld oppervlakte bedrijventerrein te ontwikkelen. Een gemeente moet een bepaald aantal 'verhandelbare bedrijventerreinquota' in haar bezit hebben om een nieuw bedrijventerrein te kunnen ontwikkelen. Bij uitgifte van de quota wordt een introductieprijs, het aantal quota en de verdeling over gemeenten bepaald door de (rijks)overheid. Om een nieuw bedrijventerrein te kunnen ontwikkelen zullen gemeenten onderling bedrijventerreinquota moeten kopen en verkopen. Een gemeente die graag ruimte voor bedrijventerreinen wil bieden zal hiervoor geld moeten betalen aan een gemeenten die er bijvoorbeeld voor kiest de beschikbare ruimte te benutten voor een natuurgebied. Door het verhandelen van de bedrijventerreinquota ontvang deze gemeenten hier geld voor.

3.4 Speciale aandacht voor prioritaire clusters en projecten Bij de herstructurering en de planning van nieuwe locaties bestaat speciale aandacht voor het ruimtelijk ondersteunen van de vier beeldbepalende clusters: Transport & Logistiek, Water- en Delta, Life & Health Sciences en de Greenports. De stuwende economische clusters in Zuid-Holland zijn van fundamentele betekenis voor de Zuid-Hollandse economie. De provincie zet met de keuze voor deze clusters in op versterking van bestaande stuwende activiteiten, maar ook op het benutten van kansen voor opkomende economische activiteiten. Belangrijke voorwaarde hierbij is dat hiervoor voldoende beschikbare ruimte is, die optimaal aansluit bij de behoeften van de verschillende clusters.
Dit betekent dat wij deze collegeperiode in het bijzonder inzetten op de verdere ontwikkeling van een aantal "hotspots", zoals Bioscience Park Leiden, Science Port Holland in Delft en Rotterdam, het Rotterdams havengebied en Shipping Vally in de Drechtsteden. Voor de Greenports hebben wij de doelstelling geformuleerd om 5.800 hectare netto teeltareaal te behouden voor glastuinbouw. Bij het accommoderen

van de verdere groei van de glastuinbouwsector wordt de komende periode vooral ingezet op ruimtelijke kwaliteitsverbetering en zuinig ruimtegebruik. Nieuwe kascomplexen dienen volledig duurzaam ontwikkeld te worden. Daarnaast zal conform de inzet vanuit het coalitieakkoord ook prioriteit worden gegeven aan de zes benoemde integrale regionale gebiedsontwikkelingsprojecten (IRP's)27.

27

IRP's: Zuidplaspolder, As Leiden Katwijk, Integrale Ontwikkeling Delft Schiedam, Oude Rijnzone, Project Mainport

Rotterdam, Kustontwikkeling

22

3.5 Perspectief bieden voor bedrijven in de Hogere Milieu Categorie Bij de planning van werklocaties blijft speciale aandacht bestaan voor bedrijven in de Hogere Milieu Categorie (HMC). In de schaarse ruimte van Zuid-Holland is het voor deze bedrijven met milieucategorie 4 of hoger lastig uit te breiden binnen de bestaande milieucontouren of een nieuwe locatie te vinden. Bij een aantal bedrijven zijn de knelpunten zo nijpend dat op korte termijn naar een oplossing gezocht moet worden. Het oplossen van deze knelpunten is maatwerk.
In deze collegeperiode streven wij ernaar een groot deel van de knelpunten aan te pakken. Hiertoe voeren wij de campagne "Minder Hinder" uit. De campagne gaat uit van het principe dat voorop staat dat de huidige locatie van het bedrijf wordt gerespecteerd en alles gedaan wordt om het bedrijf op de locatie te behouden. Om het knelpunt tussen bedrijf en de gemeente/provincie op te lossen wordt in eerste instantie ingezet op aanpak bij de bron en (bestuurlijke) mediation. Dit houdt in dat een derde partij de onderhandelingen voert. Het verplaatsen van een bedrijf of verwijderen van de bebouwde omgeving zijn de laatst bespreekbare oplossingen. Daarnaast blijft het, zowel in de huidige als nieuwe ruimtelijke ordeningsinstrumenten, voor gemeenten verplicht ruimte te reserveren voor de hoogst mogelijke milieucategorie. Ruimte voor HMC dient ook in de nieuwe provinciale structuurvisie aandacht te krijgen.

3.5 Regionale samenwerking en bestuurlijke afspraken Werklocatiemarkten zijn van nature regionale en subregionale markten. Bedrijven kijken bij hun huisvestingskeuze vooral binnen een beperkt geografisch gebied. Vraag en aanbod in gemeenten binnen een regio vormen hiermee een gezamenlijk geheel: een regionale markt voor werklocaties. Niet alle bedrijven stellen echter dezelfde eisen aan hun vestigingsplaats en mogelijkheden voor functiemenging. Dit is onder andere sterk afhankelijk van de sector waarin het bedrijf werkzaam is. Variatie in werklocaties is dan ook noodzakelijk voor een optimale afstemming tussen vraag naar en aanbod van werklocaties. Belangrijk is dat ook aan de aanbodzijde van de markt steeds meer sprake is van regionale interactie. In plaats van dat elke gemeente eigen aanbod creëert voor het (lokale) bedrijfsleven, ligt de oplossing veel vaker bij (sub)-regionale locaties en regionale afstemming bij herstructurering van bestaande locaties en de aanleg van nieuwe locaties. Hierbij staat nadrukkelijk kwantitatieve én kwalitatieve afstemming tussen gemeenten centraal. Door regionaal vraag en aanbod op elkaar af te stemmen en de herstructureringsprojecten en nieuwe ontwikkelingen regionaal te faseren en prioriteren ontstaan ook mogelijkheden om de beschikbare financiële middelen beter op elkaar af te stemmen. Mogelijkheden voor lokale en regionale verevening kunnen hierbij nadrukkelijker in beeld worden gebracht.
In dit kader hebben wij de regio's in Zuid-Holland uitgenodigd om een regionale bedrijventerreinen strategie en een regionale kantorenstrategie op te stellen. Deze strategieën zijn een middel om te komen tot een zo optimaal mogelijk afgestemde ontwikkeling van locaties in een regio en om mogelijkheden voor regionale verevening nader te verkennen. In de regionale strategieën zal nadrukkelijk de kwalitatieve match tussen vraag en aanbod per regio aan de orde komen. De regionale strategieën zijn input voor het, separaat vast te stellen, provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren. Dit uitvoeringsprogramma vormt een (toetsings)kader voor het huidige ruimtelijke ordeningsbeleid en de nieuw op te stellen provinciale structuurvisie. Daarnaast vormen de regionale strategieën een belangrijk kader voor subsidiëring uit de Uitvoeringsubsidie Herstructurering Bedrijventerreinen.

3.6 Kwaliteit Het ligt in de lijn der verwachting dat de ruimtedruk in Zuid-Holland de komende jaren verder zal toenemen. Er is een nieuw bewustzijn ontstaan over de manier hoe we omgaan met de beschikbare schaarse ruimte en hoe deze ruimte op een zo kwalitatief hoogwaardig mogelijke manier gebruikt kan worden. Dit geldt met name voor bedrijventerreinen. Met het ontwikkelen, uitwerken en uitvoeren van het kwaliteitsbeleid gericht op herstructurering en nieuwe bedrijventerreinen willen we voorkomen dat bedrijventerreinen in een

23

(verdere) neerwaartse (kwaliteits)spiraal terecht komen, omdat ze niet meer voldoen aan de hedendaagse kwaliteitseisen. Tevens willen we daarmee de nieuwe aanleg van terreinen beperken en verrommeling tegengaan. In dit kader zal nadrukkelijk een relatie worden gelegd met het provinicale Actieplan Mooi ZuidHolland. Op basis van de uitgangspunten voor kwaliteit (zie kader) is voor vijf typen bedrijventerreinen het ambitieniveau voor kwaliteit bepaald en een kwaliteitsstreefbeeld opgesteld (zie bijlage 2). Tabel 3.1 geeft een samenvatting van de kwaliteitsstreefbeelden. Deze streefbeelden zijn opgebouwd uit tien kwaliteitsindicatoren. Aan de hand van deze tien indicatoren zijn grondslagen geformuleerd die als uitgangspunt dienen voor de kwaliteitsverbetering op bedrijventerreinen. Per indicator is onderscheid gemaakt tussen basis- en plusmaatregelen (zie ook bijlage 2). Alle maatregelen zijn suggesties die bijdragen aan een kwaliteitsimpuls voor bedrijventerreinen. Als provincie hebben wij tien prioritaire basismaatregelen geselecteerd die wij zo belangrijk vinden dat wij hier de komende jaren extra op inzetten. Deze prioritaire maatregelen zijn benoemd in tabel 3.1 en gelden voor alle bedrijventerreinen. Wel kan het ambitieniveau per type terrein verschillen. Onderdeel van de kwaliteitsstreefbeelden is duurzaamheid. Het element duurzaamheid op bedrijventerreinen wordt verder uitgewerkt in het kader van het Programma Duurzame Bedrijventerreinen uit het Beleidsplan Groen, Water en milieu 2006-2010.
Tabel 3.1 Indicatoren kwaliteit, grondslagen voor kwaliteit en prioritaire maatregelen Indicatoren kwaliteit 1. Bereikbaarheid Grondslagen voor kwaliteit Betrouwbaarheid Korte reistijd 2. Creatief ruimtegebruik Efficiënt omgaan met ruimte en gebouwen Juiste bedrijf op juiste plaats Prioritaire maatregelen Oprit/afrit Mobiliteitsmanagement, w.o. OV 10% ruimtewinst Instrumenten Voorstel structuurvisie Extra beleidsinspanning Provinciale uitvoeringsprogramma Financiële impuls Kennisoverdracht Voorstel structuurvisie Zonering 3. Inpassing omgeving Gepaste overgang terrein naar omgeving Aansluiting bij locale cultuurhistorie 4. Beeldkwaliteit Samenhang stedenbouw op terrein Rekening houdend met archeologie 5. Water Ruimte voor waterberging Waterbesparing 6. Energie Energiebesparing Duurzame energie 10% waterberging Beeldkwaliteitplan Inpassingsplan omgeving Extra beleidsinspanning Provinciale uitvoeringsprogramma Financiële impuls Voorstel structuurvisie Provinciale uitvoeringsprogramma Financiële impuls Voorstel structuurvisie Voorstel structuurvisie Extra beleidsinspanning Financiële impuls Extra beleidsinspanning 7. Voorzieningen Prettige werkomgeving Kostenbesparing bedrijven 8. Beheer Behoud kwaliteit op lange termijn Parkmanagement Functiemenging Kennisoverdracht Extra beleidsinspanning Provinciale uitvoeringsprogramma Financiële impuls Kennisoverdracht Voorstel structuurvisie 9. Veiligheid Sociale veiligheid Primair een lokale

24

Indicatoren kwaliteit

Grondslagen voor kwaliteit Bedrijfsveiligheid Verkeersveiligheid

Prioritaire maatregelen verantwoordelijkheid

Instrumenten

10. Vestigingsklimaat

Aantrekkelijk ondernemersklimaat

Combinatie van marketing, regionale samenwerking en bovenstaande maatregelen

In samenwerking met externe en interne partners zal gewerkt worden aan een verder verfijning van de kwaliteitsstreefbeelden. Om de kwaliteitsbeelden voor bedrijventerreinen te realiseren, zetten wij de komende periode verschillende instrumenten in. Het belangrijkste instrument hiervoor blijft het UHB (voorheen OFB). Het realiseren van kwaliteit op basis van de genoemde indicatoren en maatregelen zijn opgenomen als een belangrijk beoordelingscriterium. Tevens draagt het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren bij aan de realisatie van ons kwaliteitsbeleid. In het proces om te komen tot het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren zal onder meer de dialoog worden geopend met de partners in het buitenveld om acceptatie en uitwerking van de kwaliteitsstreefbeelden te verkrijgen. Daarnaast streven wij ernaar een aantal prioritaire maatregelen op te nemen in de provinciale structuurvisie waarmee de kwaliteitsimpuls voor bedrijventerreinen ook ruimtelijk wordt vastgelegd. Ook zal via kennisontwikkeling en -verspreiding in toenemende mate aandacht worden besteed aan kwaliteit, bijvoorbeeld door het instellen van het Expert Team Kwaliteit en Ruimtewinst. Tot slot krijgt een aantal prioritaire maatregelen meer aandacht vanuit de verschillende beleidsafdelingen.

Uitgangspunten kwaliteit Om kwaliteit op bedrijventerreinen te bevorderen hebben wij het begrip kwaliteit nader geconcretiseerd aan de hand van waarden, doelgroepen en typen terreinen. Een bedrijventerrein heeft verschillende waarden voor verschillende doelgroepen die kwaliteit op verschillende manieren ervaren: Gebruikswaarde houdt in dat het terrein doelmatig en duurzaam gebruikt kan worden, veilig is en goed functioneert. De gebruikswaarde is met name van belang voor ondernemers en werknemers op een terrein. Belevingswaarde zegt iets over de identiteit, diversiteit en schoonheid van het bedrijventerrein. De belevingswaarde wordt vooral ervaren door werknemers, omwonenden en passanten. Toekomstwaarde beschrijft de duurzaamheid en aanpasbaarheid van bedrijventerreinen en is met name van belang voor ondernemers en de samenleving. Kwaliteit hangt tevens af van de locatie. Op een bestaand, verouderd bedrijventerrein is een ander kwaliteitsniveau te realiseren dan op een nieuw aan te leggen terrein. Belangrijker nog is dat per type bedrijventerrein verschillende kwaliteitseisen met een verschillend ambitieniveau worden gevraagd. In dit kader onderscheiden wij vijf typen bedrijventerreinen: hoogwaardig, modern, gemengd, zwaar (inclusief watergebonden terreinen) en logistiek.

25

4.

Partners

Bij de ontwikkeling en herstructurering van voldoende en kwalitatief goede werklocaties zijn verschillende partijen betrokken. Naast de provincie spelen hierbij verschillende partijen een belangrijke rol zoals het bedrijfsleven, de gemeenten, de regio's, het Rijk en intermediaire en belangenorganisaties. Op basis van de
voorliggende opgave en met de thema's en accenten in het beleidskader hebben wij onze inspanningen op het gebied van werklocaties voor de komende jaren aangegeven. Onderstaand verduidelijken wij onze rol in dit proces en spreken wij onze verwachtingen uit ten aanzien van andere betrokkenen.

4.1

Provincie

Rol provincie Uitgangspunt bij de uitwerking van het actieprogramma is de sturingsfilosofie van de provincie: Decentraal wat kan, centraal wat moet. Dit betekent dat we ons als provincie primair richten op het ondersteunen van regio's en gemeenten in hun uitvoerende beleidstaken en de ontwikkeling van doelgericht regionaal beleid actief stimuleren. Bij de uitvoering van het beleid wordt uitgegaan van de provinciale sturingsfilosofie van bovenregionale sturing gericht op uitvoeringsgericht, daadkrachtig en slagvaardig opereren. Ons beleid is gericht op het scheppen van randvoorwaarden om te komen tot voldoende kwantitatieve en kwalitatieve ruimte voor bedrijven. De complexiteit van de opgave en de noodzaak voor (boven)regionale afstemming vereist een actieve inzet van de provincie om knelpunten die gemeenten en regio's hebben bij de (afstemming van) herstructurering en ontwikkeling van nieuwe locaties op te lossen. Daarnaast vraagt de toegenomen maatschappelijke druk omtrent het volbouwen en de verrommeling van Nederland om meer bovenregionale regie op (beeld)kwaliteit. Een belangrijke rol van de provincie is het vervullen van een vliegwielfunctie bij de herstructurering van bedrijventerreinen, bijvoorbeeld door het verstrekken van stimulering- en uitvoeringssubsidies. Hierbij vormt de omvang en het bovenregionale karakter van het herstructureringssproject een belangrijk criterium voor toekenning van deze subsidies. Een andere belangrijke taak ligt in het scheppen van randvoorwaarden om te komen tot voldoende kwantitatieve en kwalitatieve ruimte die een vitaal en duurzaam vestigingsklimaat mogelijk maken. We zullen als provincie actief inzetten op het versterken van werklocaties die van strategisch belang zijn voor de economie in Zuid-Holland. Daarnaast heeft de provincie nadrukkelijk een rol bij locaties die van bovenregionaal belang zijn en een centrale plek hebben binnen economische programma’s als de Kenniseconomie, de Stedenbaan en de bovenregionale knooppuntlocaties zoals aangeduid in het provinciale Knooppuntenbeleid28. Daarnaast hebben we een belangrijke taak bij het ontwikkelen en verspreiden van kennis omtrent herstructurering, kwaliteit, ruimtewinst en samenwerking en het reserveren van voldoende ruimte via het ruimtelijk instrumentarium. Aansluiting provinciaal beleid Het Actieprogramma Ruimte voor Economie staat niet op zich zelf, maar maakt onderdeel uit van de Economische Visie die onlangs door ons is vastgesteld. Daarnaast bestaan belangrijke relaties met andere beleidsafdelingen, programma's en projecten binnen de provincie Zuid-Holland, zoals bijvoorbeeld het Beleidsplan Groen, Water en Milieu 2006-2010, het Programma Duurzame Bedrijventerreinen, het Actieprogramma Mooi Zuid-Holland! en de IRP's. Bij het thema kwaliteit en het opstellen van de streefbeelden zijn de afdelingen Milieu, Samenleving, Verkeer en Vervoer en Ruimtelijke Ordening nauw betrokken. Het thema HMC wordt samen met de afdelingen Milieu en Vergunningen opgepakt. Bij de uitwerking van nieuwe samenwerkingsvormen en financiële arrangementen is de afdeling Grondzaken betrokken. Ten aanzien van de bundeling van financiële middelen en beleidsuitgangspunten vindt onder
28

Zie nota Knopen Leggen (provincie Zuid Holland, 2002)

26

meer afstemming plaats met de afdeling Bodemsanering en de programma's Geluidshinder, Luchtkwaliteit en Externe Veiligheid. Ten behoeve van de nieuwe Provinciale Structuurvisie, wordt frequent afgestemd met de afdeling ruimtelijke ordening. Thema's die betrekking hebben op bedrijventerreinen worden besproken in de Stuurgroep Bedrijventerreinen waarin de afdelingshoofden van genoemde afdelingen vertegenwoordigd zijn.

4.2

Verwachtingen partners

Het bedrijfsleven Het herstructureren of ontwikkelen van werklocaties komt in de eerste plaats ten goede aan de bedrijven die zich daar gevestigd hebben of gaan vestigen. Hoewel bedrijven zich natuurlijk in eerste instantie op hun kernactiviteiten richten, verwachten wij van hen een maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel voor hun omgeving. Het constructief meedenken en meewerken aan de leefbaarheid en het functioneren van de werkomgeving past naar ons idee bij dit maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel. Door samen te werken in een bedrijfsvereniging kunnen bedrijven in belangrijke mate invloed uit oefenen op het lokale vestigingsklimaat. Wij stimuleren dan ook de samenwerking tussen bedrijven onderling, bijvoorbeeld in het kader van parkmanagement en Bedrijfsgerichte Gebiedsverbetering (BGV) en lokale ondernemerskringen.
Bedrijfsgerichte Gebiedsverbetering (BGV) Een BGV kan een geschikt instrument zijn om het lokale ondernemingsklimaat en de leefbaarheid en veiligheid van bedrijvenlocaties te verbeteren. Een BGV-zone is een afgebakend gebied waarbinnen ondernemers gezamenlijk investeren in de kwaliteit en veiligheid van hun bedrijfsomgeving. Op initiatief van ondernemers kunnen gemeenten overgaan tot het instellen van een BGV-zone in een bepaald gebied. Ondernemers stellen daarvoor als vereniging of stichting een plan van aanpak op met bijbehorende begroting. Als de meerderheid van de ondernemers in het voorgestelde gebied instemt, zorgt de gemeente voor de inning van de bijdrage van alle ondernemers in de BGV-zone. Deze inkomsten komen ten goede aan de vereniging of stichting, die daarmee de afgesproken activiteiten uitvoeren. De Experimentenwet BGV-zones maakt een beperkt aantal experimenten (maximaal 36) mogelijk en wordt uitgevoerd door het Ministerie van Economische Zaken. Het streven is de experimenten, na een selectieprocedure, in 2008 van start te laten gaan. De Experimentenwet loopt tot 1 januari 2014. Voor 1 juli 2012 vindt een evaluatie plaats en wordt besloten over een eventuele definitieve wet.

Gemeenten De gemeente is primair verantwoordelijk voor de aantrekkelijkheid van de lokale woon- en werkomgeving. Dit houdt in dat de gemeente voor de burger en het bedrijfsleven het eerste aanspreekpunt is voor onder meer regionale economische ontwikkeling, optimaal ruimtegebruik, vermindering van overlast en voldoende werkgelegenheid. Ook bij de herstructurering van werklocaties, het verbeteren van de kwaliteit en het realiseren van ruimtewinst ligt de verantwoordelijkheid in eerste instantie bij de gemeente en het betrokken bedrijfsleven. De gemeente zal in samenwerking met het lokale bedrijfsleven het initiatief moeten nemen. Regio's Regionale afstemming van werklocaties is steeds belangrijker. Door meer vanuit een regionaal perspectief naar werklocaties te kijken is een belangrijke kwaliteitsimpuls te bereiken. Bijvoorbeeld bij de kwalitatieve en kwantitatieve afstemming tussen vraag en aanbod naar werklocaties. De kaderwetgebieden en regionale samenwerkingsverbanden spelen hierbij een cruciale rol. Wij verwachten van regio's dat zij onder ander via het Regionaal Economisch Overleg (REO) inzetten op regionale samenwerking en een meer

27

regionale programmering van werklocaties. Daarnaast zal per regio een regionale bedrijventerreinstrategie en regionale kantorenstrategie worden vastgesteld door de Stuurgroep REO. Het Rijk Daar waar de versterking van de ruimtelijk economische structuur van nationaal belang is, is ook een rol weggelegd voor het Rijk. Met het beleidskader Pieken in de Delta en de Topper-regeling draagt het Ministerie van Economische Zaken bij aan de verbetering van het vestigingsklimaat in Zuid-Holland. In het kader van het tegen gaan van de verrommeling en het uitvoeren van het programma Mooi Nederland! zal ook steeds meer samenwerking plaats vinden met het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Daarnaast zal meer samenwerking plaatsvinden met het Ministerie van Verkeer en Waterstaat in het kader van het Urgentieprogramma Randstad (UPR). Daarin staan urgente projecten die de Randstad versterken door bij te dragen aan een aangenamer en duurzamer woon- werk en leefklimaat en een betere bereikbaarheid. Intermediaire en belangen organisaties De belangrijkste vertegenwoordigers van het bedrijfsleven zijn de Kamers van Koophandel en de werkgeversorganisaties. Zij hebben een brede kijk op de ontwikkelingen en wensen van het bedrijfsleven en de randvoorwaarden die dit stelt aan het vestigingsklimaat. Daarnaast spelen ook milieuorganisaties een rol bij de herstructurering en ontwikkeling van werklocaties. Zij behartigen verschillende milieubelangen, zoals een zorgvuldig ruimtegebruik, bescherming van bedreigde natuurlandschappen en diersoorten en de beperking van uitstoot van schadelijke stoffen. Bij de ontwikkeling en uitvoering van ons beleid zullen wij de dialoog zoeken met deze intermediaire en belangenorganisaties.

28

5.

Instrumentarium

Om de opgave voor herstructurering en de ontwikkeling van nieuwe werklocaties en het beleidskader te kunnen realiseren zal een divers aantal instrumenten worden ingezet. Het betreft zowel juridische als economische en communicatieve instrumenten.

5.1 Juridische instrumenten Juridische instrumenten worden ingezet om (gedrags)veranderingen na te streven door wetgeving (geboden of verboden), of door zogenaamde horizontale juridische instrumenten. Dit laatste betreft het maken van afspraken of convenanten (overeenkomsten) tussen partijen.
A) Milieuwet- en regelgeving

De provincie heeft met twee van haar wettelijke taken (vergunningverlening en handhaving) belangrijke instrumenten in handen. Met name op het gebied van lucht, geluid, energie, geur, externe veiligheid, grondwater en ontgrondingen. De provincie heeft met de uitvoering van de Wet Bodembescherming, de Wet handhavingstructuur, de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht en de Wet Milieubeheer (beperkende) wet- en regelgeving ter beschikking voor werklocaties. Deze instrumenten zullen op projectmatige basis worden ingezet. Daarnaast zal bij het opstellen van de provinciale structuurvisie en het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren rekening worden gehouden met deze wet- en regelgeving. B) Planologisch instrumentarium Huidige Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) Het scheppen van ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen vergt belangrijke planologische stappen. In het kader van de huidige WRO stelt de provincie streekplannen vast waarin de verschillende functies die voor een bepaald gebied van belang worden geacht ruimtelijk vastgelegd worden. De provincie bepaalt in hoofdlijnen waar wat mag komen. In de streekplannen reserveert de provincie tijdig en voldoende ruimte voor werklocaties die goed bereikbaar en inpasbaar zijn in het landschap. Een streekplan wordt gemaakt voor een periode van tien jaar. Het streekplan vormt een kader voor het opstellen van bestemmingsplannen voor gemeenten. De gemeenten stellen in lijn met de streekplannen hun bestemmingsplan op. Dit alles op basis van een goede economische argumentatie, waarbij een regionale strategische visie en programmering van bedrijventerreinen en de provinciale economische visie als referentiekader gelden. Zolang de ruimte voor een werklocatie alleen in een streekplan is opgenomen en nog niet in een bestemmingsplan, spreken we van 'zacht aanbod'. Het is namelijk nog niet zeker dat de ruimte ook in een bestemmingsplan bindend zal worden vastgelegd. Zodra de betreffende ruimte ook in een bestemmingsplan is opgenomen. Spreken we van 'hard aanbod'. De werklocatie is binden vastgelegd en zal in de toekomst worden gerealiseerd. Om de doelstelling van 250 hectare nieuw bedrijventerreinen te realiseren kunnen we het planologisch instrumentarium inzetten. We kunnen zorgdragen voor zacht aanbod, dus opname van bedrijventerreinen in streekplannen of streekplanherzieningen. Of we kunnen gemeenten stimuleren bestemmingsplannen op te stellen waarin reeds gereserveerde ruimte voor bedrijventerreinen uit het streekplan ook daadwerkelijk wordt vastgelegd, ofwel zacht aanbod 'hard' wordt gemaakt. Nieuwe WRO (Provinciale Structuurvisie en verordening) In het kader van de nieuwe wet op de ruimtelijke ordening ligt een vergelijkbare procedure voor de hand als nu gebruikelijk is. Met dien verstande dat de provinciale structuurvisie, die in de plaats komt van de streekplannen, geen bindende doorwerking heeft naar gemeenten. Bovendien vervalt de toetsing van bestemmingsplannen. Via actief vooroverleg en zonodig andere nWRO-instrumenten zal de provincie

29

daarom haar beleid bij gemeente en regio moeten laten doorwerken. In de nieuwe wet RO krijgt de provincie de bevoegdheid om ook zelf bestemmingsplannen te maken. Dat plan moet aan dezelfde eisen voldoen als het huidige gemeentelijke bestemmingsplan. Er zijn twee vormen: plannen die gericht zijn op bescherming van een bepaald landelijk gebied en uitvoeringsgerichte provinciale bestemmingsplannen. Het provinciaal belang moet de provincie al eerder kenbaar hebben gemaakt voordat ze die in een bestemmingsplan vastlegt. De provinciale structuurvisie biedt hiervoor de basis. Het realiseren van voldoende en goede werklocaties is van provinciaal belang. Een gedragen provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren biedt een belangrijke basis die als input gebruikt kan worden voor de provinciale structuurvisie. Dit provinciale uitvoeringsprogramma zal onder andere worden opgesteld aan de hand van de vastgestelde regionale bedrijventerrein- en kantorenstrategieën, de structuurvisie detailhandel en het ruimtelijke vrijetijdsonderzoek. Speciale aandacht zal hierbij bestaan voor HMC bedrijven en de vier beeldbepalende clusters. Naast een duidelijke kwantitatieve en kwalitatieve basis voor werklocaties, zijn ook de doelstellingen voor intensief ruimtegebruik en kwaliteit van provinciaal belang. Voorwaarden op het gebied van intensief ruimtegebruik en kwaliteit worden voorgesteld een plaats te krijgen in de Provinciale Structuurvisie en/of verordening. Het opstellen van de Provinciale Structuurvisie valt onder verantwoordelijkheid van de afdeling Ruimtelijke Ordening, maar zal plaatsvinden door middel van integrale samenwerking.

5.2
A)

Bestuurlijke instrumenten
Provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren

Om een goede afstemming te krijgen tussen de kwantitatieve én kwalitatieve vraag naar en het aanbod van werklocaties op provinciaal niveau is het van groot belang een provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren op te stellen. Dit provinciale uitvoeringsprogramma is een nadere specificatie van de provinciale economische visie en het voorliggende actieprogramma ruimte voor economie. Het provinciale uitvoeringsprogramma is kaderstellend voor de herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen en kantorenlocaties en bevatten een duidelijke provinciale visie op de herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen en kantorenlocaties, met provinciale beleidskeuzen en prioriteiten en gelden voor de looptijd van de gehele collegeperiode. Hierbij zal tevens nadrukkelijk de relatie met andere provinciale beleidsvelden en rijksbeleid in ogenschouw worden genomen. Een van de belangrijkste elementen van het uitvoeringsprogramma is de kwalitatieve match tussen vraag en aanbod in de provincie. Daarnaast zullen ook thema's als het realiseren van ruimtewinst, kwaliteitsverbetering, segmentering, functie (lokaal of regionaal), knelpunten, prioritering en fasering van de te herstructureren en nieuw te ontwikkelen terreinen in het uitvoeringsprogramma aan de orde te komen. Tevens zal een lijst van prioritaire projecten worden opgenomen waarbij nadrukkelijk ook afstemming bestaat met knelpunten vanuit milieu (zoals bodemsanering en geluidshinder), ruimtelijke ordening (woon- en leefomgeving) en bereikbaarheid. Iedere vier jaar zal een actualisatie van het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren gemaakt worden. Hiermee wordt een bovenregionale regie op het bedrijventerreinen- en kantorenbeleid mogelijk. Het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren vormt dan ook een (toetsings)kader voor het huidige ruimtelijke ordeningsbeleid (Regels voor Ruimte) en de nieuw op te stellen provinciale structuurvisie. Het provinciale uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren wordt mede gebaseerd op de regionale bedrijventerreinen- en kantorenstrategieën die momenteel in de verschillende Zuid-Hollandse regio's worden opgesteld. In deze regionale strategieën maken regio's afspraken over de afstemming tussen de vraag naar en het aanbod van bedrijventerreinen en kantorenlocaties. Een van de belangrijkste elementen van de strategieën is de kwalitatieve match tussen vraag en aanbod in de regio en programmering en fasering van projecten. Daarnaast dienen ook thema's als het realiseren van

30

ruimtewinst, kwaliteitsverbetering, bereikbaarheid en relaties met milieuknelpunten en woon-en leefomgeving aan de orde te komen. Ten behoeve van het opstellen van de regionale bedrijventerreinstrategie en de regionale kantorenstrategie zijn door de provincie handreikingen en financiële middelen ter beschikking gesteld. De regionaal vastgestelde strategieën zullen leidend zijn voor de financiële ondersteuning van bedrijventerreinprojecten in het kader van het UHB en de planvormingsubsidie. Voor kantorenlocaties kunnen geen provinciale subsidies aangevraagd worden.

5.3 Economische (financiële) instrumenten Economische beleidsinstrumenten worden vaak ingezet om met financiële prikkels (gedrags)veranderingen na te streven. Om te zorgen dat Zuid-Holland over een concurrerend vestigingsklimaat kan blijven beschikken, is het van groot belang dat een versnelling wordt aangebracht in de herstructureringsopgave van werklocaties. Een bijdrage aan deze versnelling kan worden gerealiseerd doordat afspraken worden gemaakt over nieuwe financieringsvormen en samenwerkingsverbanden. De belangrijkste knelpunten rond de herstructurering liggen namelijk op het gebied van samenwerking tussen betrokken partijen, waarbij belangen niet altijd in elkaars verlengde liggen, en de hoge investeringen die gepaard gaan met herstructureringsprojecten. Om onze financiële middelen en menskracht zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten, verkennen we (naast het verstrekken van subsidies) nieuwe vormen van samenwerking en financiering. Wij zetten daarom in op het starten van een aantal pilots, waarbij nieuwe en andere vormen van financiering en samenwerking aan de orde komen. Daarnaast blijven wij inzetten op een gebundelde inzet van zowel provinciale als niet-provinciale financieringsstromen die bijdragen aan de herstructureringsopgave in Zuid-Holland.
A) Subsidies

Om bovenal de herstructurering van bestaande bedrijventerreinen en in mindere mate de aanleg van nieuwe terreinen te stimuleren, heeft de provincie twee subsidiemogelijkheden beschikbaar: Planvormingsubsidie: Gemeenten kunnen een planvormingsubsidie aanvragen op het moment dat een bedrijventerreinproject zich nog in de ontwikkelingsfase bevindt. In deze fase van planvorming is de ondersteuning gericht op het stinuleren en van de grond krijgen van initiatieven en versnelling van de doorlooptijd van projecten. In de praktijk is gebleken dat een gedegen planvorming een succesfactor is voor de uiteindelijke realisatie van het investeringstraject. Activiteiten die in deze fase financieel ondersteund kunnen worden, zijn bijvoorbeeld het opstellen van een ruimtetoets, een kwaliteitstoets, een ruimtelijke visie of het laten maken van haalbaarheidsstudies. Bij de beoordeling van subsidieaanvragen wordt nadrukkelijk gekeken naar het (boven)regionale belang van een project en het in de praktijk brengen van specifieke provinciale doelstellingen op het gebied van herstructurering en aanleg van bedrijventerreinen alsmede het realiseren van ruimtewinst en kwaliteit op bedrijventerreinen. De financiele ondersteuning (€ 1.000.000 per jaar tijdens deze collegeperiode) zal plaatsvinden in twee subsidietranches per jaar volgens de Algemene Subsidieverordening Zuid-Holland (ASV) en de Subsidieregeling economische zaken Zuid-Holland. Uitvoeringsubsidie Herstructurering Bedrijventerreinen (UHB, voorheen bekend als OFB): Voor de uitvoering van herstructureringsprojecten, de feitelijke ruimtelijke realisatie van een project, is financiële ondersteuning mogelijk vanuit het UHB. Gelden uit het UHB kunnen niet worden aangewend voor de realisatie en aanleg van nieuwe bedrijventerreinen, tenzij het terrein ontwikkeld wordt in het kader van een IRP en/of de clusteraanpak. Het UHB heeft de komende collegeperiode € 46 miljoen beschikbaar. Om voor een provinciale subsidie in aanmerking te kunnen komen, dient een projectaanvraag aan een aantal voorwaarden te voldoen. De voorwaarden van de subsidieregelingen zijn aangepast op basis van de nieuwe beleidsaccenten die in dit Actieprogramma zijn beschreven. Eén van de nieuwe voorwaarden om voor UHB in aanmerking te kunnen komen, is het opleveren van een ruimtewinsttoets en een kwaliteitstoets bij indiening van de aanvraag. Beide onderzoeken komen in de planvormingperiode in aanmerking voor

31

subsidie vanuit de Planvormingsubsidie. Daarnaast zijn ook de beoordelingscriteria afgestemd op de nieuwe beleidsaccenten, waardoor meer aandacht wordt geschonken aan intensief ruimtegebruik, kwaliteit op bedrijventerreinen en financiële verevening. In bijlage 3 is een bondig overzicht gegeven van de belangrijkste wijzigingen van de ASV en de subsidieregeling.

B) Participatie in (regionale) ontwikkelingsmaatschappijen Op bovenlokaal en regionaal niveau worden slechts in beperkte mate grootschalige bovenlokale en regionale herstructureringsprocessen geïnitieerd en afgerond. Belangrijke redenen hiervoor zijn de samenwerking tussen publieke partijen onderling en tussen publieke en private partijen, die vanwege tegenstrijdige belangen en door de autonome begrotingsverantwoordelijkheid van partijen maar moeizaam van de grond komt. Daarnaast maakt de herstructurering van bedrijventerreinen vaak geen onderdeel uit van een groter gebied en komt de herstructurering niet via integrale gebiedsontwikkeling van de grond. Om deze bovenlokale en regionale processen te stimuleren participeert en/of investeert de provincie ZuidHolland in Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's), zoals bijvoorbeeld de ROM-Drechtsteden. Naast directe participatie, willen we dergelijke projecten ook als 'pilot' nader uitwerken. C) Pilot kansrijke plekken

Er kunnen zich situaties voordoen op bedrijventerreinen waar zich één of meerdere bedrijfpanden bevinden, die niet meer voldoen aan de huidige vestigingseisen en hierdoor ongeschikt zijn geraakt voor bedrijfshuisvesting. Door bijvoorbeeld langdurige leegstand hebben deze panden vervolgens een negatieve uitstraling gekregen op omliggende gebouwen en de publieke omgeving. Het niet optimale vestigingsklimaat van het bedrijventerrein dreigt hierdoor verder aangetast te worden en in een negatieve spiraal terecht te komen. De private investeringsbereidheid op pand- en kavelniveau van het bedrijventerrein wordt naar mate de tijd vordert minder. Wij zijn op zoek naar nieuwe vormen van samenwerking en inzet van financiële instrumenten om de herstructureringsopgave van bedrijventerreinen in Zuid-Holland te kunnen versnellen en effectiever uit te voeren. Wij vinden dit onze verantwoordelijkheid en nemen hiertoe het initiatief door het pilotproject 'kansrijke plekken' te initiëren. Deze benadering gaat uit van het principe dat publieke en private investeringen in een bedrijventerrein intensiever met elkaar in verband worden gebracht. Het zorgen voor een optimaal vestigingsklimaat op een bedrijventerrein is zowel een publieke als private verantwoordelijkheid waarbij publieke partijen de verantwoordelijkheid op zich nemen te komen tot een optimalisering van het openbaar gebied en de ontsluitingsstructuur en private partijen zorgen voor bedrijfspanden die voldoende geschikt zijn voor bedrijfshuisvesting. Investeringen in publieke onderdelen van een bedrijventerrein kunnen worden beschouwd als randvoorwaardelijk voor private investeringen. Op het moment dat er zekerheid ontstaat over overheidsinvesteringen in het openbaar gebied op een verouderd bedrijventerrein, worden voorwaarden gecreëerd voor een beter en aantrekkelijker vestigingsklimaat op een bedrijventerrein en zullen knelpunten voor private investeringen worden weggenomen. De gezamenlijke investeringen zorgen ervoor dat, afhankelijk van de intensiteit van de gedane ingrepen, er mogelijk een 'vliegwieleffect' ontstaat. Hierdoor zullen meer investeringen in private eigendommen worden gedaan waardoor het vestigingsklimaat van een bedrijventerrein voor de middellange of lange termijn weer voldoet aan de eisen van zittende en eventueel geïnteresseerde ondernemers.

32

Het pilotproject houdt concreet in dat wij op zoek gaan naar een bedrijventerrein waar structurele leegstand aanwezig is in een verouderde publieke omgeving. In gezamenlijkheid met de gemeente, pandeigenaren en zittende ondernemers zal vervolgens worden onderzocht in hoeverre gekomen kan worden tot een gezamenlijk investeringsvoorstel en samenwerkingsovereenkomst tussen gemeente en ondernemers om tot een herstructurering van het bedrijventerrein te komen. De rol van de provincie in dit kader is stimulerend en faciliterend. De resultaten van het pilotproject kunnen als toepassing worden gebruikt bij andere herstructureringsprojecten. Op het moment dat de pilot positieve resultaten oplevert, kunnen mogelijk voorwaarden omtrent een gezamenlijk investeringsvoorstel en samenwerking tussen gemeente(n) en ondernemers als beoordelingscriteria worden opgenomen bij een eventuele aanvraag voor provinciale subsidiering in het kader van de herstructurering van bedrijventerreinen. D) Gebundelde inzet van financiële middelen

De bij herstructurering betrokken partijen hebben gezamenlijk niet voldoende financiële middelen om de herstructureringsopgave in Zuid-Holland uit te voeren. Het is daarom van belang dat de verschillende provinciale financieringsstromen nog effectiever worden ingezet. Op het moment dat deze financieringsstromen gezamenlijk en specifiek gericht op een aantal locaties wordt ingezet, wordt een bundeling van financieringsstromen gerealiseerd die meer effectief is dan een versnipperde inzet van deze middelen. Wij gaan ons daarom inzetten om de gelden uit het UHB op de eerste plaats zoveel als mogelijk te bundelen met andere provinciale gelden die een bijdrage kunnen leveren aan de herstructureringsopgave in Zuid-Holland. In dit verband gaat het vooral om financiële middelen die beschikbaar worden gesteld vanuit de Bedrijvenregeling Bodemsanering 29, Stimuleringsgelden vanuit het programma Geluidshinder30 en subsidie vanuit het Milieustimuleringsfonds31.

5.4 Communicatieve instrumenten Communicatieve instrumenten worden meestal ingezet om een stap in de richting van gedragsverandering te zetten. Ze zijn daarnaast ook bruikbaar om andere instrumenten te ondersteunen (bijvoorbeeld uitleg bij bepaalde juridische maatregelen) en om knelpunten in de interactie met doelgroepen te verbeteren. Communiceren is niet alleen gericht op het overbrengen van kennis, maar is ook van belang bij het creëren van draagvlak voor beleidsactiviteiten in het algemeen. Vanuit de regio's en gemeenten bestaat er een duidelijke vraag naar kennis over herstructurering, intensief ruimtegebruik en kwaliteit van bedrijventerreinen en andere werklocaties. De provincie kan een bovenregionale rol vervullen voor gemeenten, regio's en private partijen en van toegevoegde waarde zijn door het overdragen van kennis op de genoemde gebieden. Wij richten ons in het kader van kennisoverdracht en communicatie op de inhoudelijke aspecten en zijn niet eindverantwoordelijk voor herstructureringsprocessen of ontwikkelingstrajecten van werklocaties. Wij gaan dus geen concrete uitvoeringsprojecten overnemen van gemeenten of regio's. Wij willen op de volgende manieren een bijdrage leveren aan het optimaliseren van kennisoverdracht.
A) Infodesk Bedrijventerreinen

29

De Bedrijvenregeling Bodemsanering betreft een subsidieregeling voor de aanpak van ernstige bodemverontreiniging op

bedrijventerreinen. Eigenaren of erfpachters van verontreinigde grond op een bedrijventerrein die deze grond willen saneren, kunnen in aanmerking komen voor subsidie.
30

Voor deze collegeperiode is € 1 miljoen stimuleringsgeld beschikbaar vanuit het programma geluidshinder om geluidshinder Vanuit het Beleidsplan Groen, Water en Milieu 2006-2010 is jaarlijks circa € 0,5 miljoen subsidie beschikbaar voor

op bedrijventerreinen te beperken als gevolg van verscherpte regelgeving.
31

(innoverende) projecten die duurzaamheid op bedrijventerreinen bevorderen.

33

Om kennis over bedrijventerreinen uit te wisselen en Rijksbeleid te vertalen om digitale dienstverleninjg naar burgers en bedrijven op een hoger niveau te brengen, is in de vorige collegeperiode de Infodesk bedrijventerreinen opgericht. In dit geavanceerde digitale systeem zijn de belangrijkste gegevens van alle bedrijventerreinen in de provincie Zuid-Holland te vinden. Met de digitale infodesk kunnen bedrijven zoeken naar een geschikte bedrijfslocatie, gemeenten kunnen online alle gegevens van hun projecten bijhouden en bekijken en beleidsmakers kunnen hun beleid monitoren, zoals de voortgang in de herstructurering en aanleg van nieuwe terreinen, en inzicht krijgen in waar zich knelpunten voordoen. De komende periode zal de infodesk onder meer ook worden gebruikt voor de monitoring van kwaliteit en ruimtewinst. Daarnaast wordt bekeken in hoeverre het systeem kan worden uitgebreid voor andere werklocatie functies, bijvoorbeeld kantoren. B) Expert Team Kwaliteit en Ruimtewinst

Ten behoeve van het stimuleren van ruimtelijke-en beeldkwaliteit alsmede het behalen van ruimtewinst op bedrijventerreinen verkennen wij een specifiek Expert Team Kwaliteit en Ruimtewinst. Dit Expert Team heeft op projectniveau een adviserend karakter waarbij adviezen met betrekking tot kwaliteitsverbetering en het behalen van ruimtewinst op zowel nieuw aan te leggen als te herstructureren bedrijventerreinen als eindproduct gezien moet worden. Gedacht wordt aan een Expert Team, bestaande uit aansprekende personen met inspirerende en vakkundige visie op beeldkwaliteit, ruimtelijke inpassing en ruimtewinst. Het doel is om op basis van frisse en innovatieve ideeën de verrommeling van werklocaties en het ZuidHollandse landschap tegen te gaan en een win-win situatie te creëren voor alle betrokkenen. Met betrekking tot het Expert Team Kwaliteit en Ruimtewinst zal nauw worden aangesloten bij het coordinerende Actieprogramma Mooi Zuid-Holland! Doelstelling is om in het kader van efficient en effectief werken samenwerking te realiseren op genoemde thema's. In de provincie Noord-Holland zijn met een soortgelijke aanpak goede resultaten geboekt. C) Programmamanagers en procesbegeleiding

De afgelopen jaren hebben wij reeds ervaring opgedaan met de inzet van programmamanagers voor de regionale uitvoeringsprogramma's op het gebied van herstructurering. De programmamanagers zijn adviseurs op het gebied van bedrijventerreinen en worden ingezet om projecten aan te jagen en te versnellen. Zij kunnen onder meer adviseren bij het opstellen van plannen van aanpak, gerichte kennis inbrengen om knelpunten op te lossen of als klankbord dienen voor gemeentelijke projectleiders. De ondersteuning vanuit programmanagers wordt door gemeenten, regio's en de provincie goed gewaardeerd en blijkt een duidelijke toegevoegde waarde te hebben. We willen de inzet van programmamanagers ook in deze college periode continueren.

34

5.5 Aansluiting bij instrumenten van het Rijk Aansluiting wordt gezocht bij financieringsstromen die beschikbaar komen voor projecten die een bijdrage leveren aan de herstructureringsopgave van bedrijventerreinen in Zuid-Holland en zijn gekoppeld aan de uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte 32 en het Urgentieprogramma Randstad 33.Daarnaast blijven wij vooralsnog streven naar een gebundelde inzet van financiële middelen die beschikbaar zijn en worden gesteld voor de uitvoering van de Topper-projecten, zoals dat in 2003 is vastgelegd in een bestuursovereenkomst tussen de provincie Zuid-Holland en het Ministerie van Economische Zaken.

32

Projecten uit de uitvoeringsagenda nota Ruimte die bijdragen aan de herstructureringsopgave in Zuid-Holland: Stadshavens Projecten uit Urgentieprogramma Randstad die bijdragen aan de herstructureringsopgave in Zuid-Holland: Stadshavens

Rotterdam en Oude Rijnzone.
33

Rotterdam en Oude Rijnzone.

35

6.

Activiteiten en planning

Het actieprogramma omvat de activiteiten die de komende jaren worden uitgevoerd met bijbehorende planning. In het kader van het economische offensief is de vertaling naar de begroting 2008 en de jaren daarop vastgesteld. Voor het programma 3 'Een concurrerende en duurzame economie' gaat het bij de ruimtelijke economische ontwikkeling om de verbetering van de kwaliteit van werklocaties (duurzaamheid) en zuinig omgaan met ruimte voor werklocaties (ruimtewinst). Voor de productgroep 3.1. 'Het versterken van de (boven)regionale economische ontwikkeling' betreft het de volgende in het coalitieakkoord genoemde speerpunten: 1. Afstemming van vraag en aanbod van schaarse ruimte voor werken Met als prestatie-indicatoren: het actieprogramma ruimte voor economie, de regionale kantoren en bedrijvenstrategieën per REO vastgesteld en een uitvoering van de verkenning van ruimtewinst. 2 Stimuleren dat bedrijven op goed geoutilleerde in de omgeving passende locaties duurzaam kunnen functioneren Met als prestatie-indicatoren 750 geherstructureerde bedrijventerreinen en 250 ha nieuwe bedrijventerreinen. Het onderstaande schema geeft op hoofdlijnen de activiteiten en planning voor de komende jaren weer. Instrument
Regionale strategieën Vaststellen provinciaal uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen en kantoren Benoemen prioritaire projecten Monitoring Kennisontwikkeling en -overdracht Onderzoek ruimtewinst op nieuwe terreinen (incl. meeteenheden en 0-meting) Onderzoek ruimtewinst en leegstand op bestaande bedrijventerreinen (incl. meeteenheden en 0-meting) Onderzoek nieuwe systematieken ruimtelijke planning Dialoog kwaliteitsstreefbeelden en ruimtewinst op bedrijventerreinen Inzet expertteam Methodiekontwikkeling kwaliteitsmonitoring (incl. 0-meting) Onderzoek kansen en (on)mogelijkheden functiemenging Inventarisatie ruimtelijke opgave leisurevoorzieningen Inventarisatie vraag PDV locaties Actualisatie kosten en opbrengsten herstructurering en nieuwe ontwikkeling Procesondersteuning d.m.v. programmamanagers Uitvoeren campagne "Minder Hinder" Financiële impuls Planvorming- en uitvoeringsubsidie Pilot Kansrijke Plekken Benadering Pilot Herstructurering Regionaal Niveau √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √

Activiteit

Planning
2008 2009 2010 2011

36

Bijlagen

37

Bijlage 1

Verdeling bedrijfssectoren naar basissectoren

Industrie & Bouw Voeding & Genot Overige Industrie Basischemie Fijnchemie Rubber en Kunststof Basismetaal Metaalproducten Elektrotechnische Industrie Transportmiddelen Industrie Aardolie industrie Delfstoffenwinning Openbaar Nut Bouw 50 % Overige dienstverlening Consumentendiensten Woningbezit Detailhandel & Reparatie Horeca Transport, Logistiek & Groothandel Water en Luchtvaart Vervoer over land Dienstverlening t.b.v. vervoer Groothandel Dienstverlening (commercieel en niet-commercieel) Communicatiebedrijven Banken en Verzekeringen Zakelijke diensten Zorg Overheid 50 % Overige dienstverlening

38

Bijlage 2

Samenvatting streefbeelden kwaliteit per type bedrijventerrein

Deze bijlage geeft een samenvatting van de vijf streefbeelden omtrent kwaliteit per type bedrijventerrein aan de hand van twee tabellen: Tabel 1 beschrijft het ambitieniveau per type terrein per indicator. Tabel 2 geeft een overzicht van suggesties van basis- en plusmaatregelen die per type terrein getroffen kunnen worden om de kwaliteit op bedrijventerreinen te verbeteren. Mogelijk kunnen ook andere maatregelen een kwaliteitsimpuls realiseren die niet in de tabel benoemd zijn. Legenda tabel 2: Vet + P Prioritaire maatregel die wij als provincie het belangrijkste vinden (zie ook tabel 3.1) Maatregel als suggestie wel aanwezig Maatregel als suggestie niet aanwezig Suggestie voor plusmaatregel in plaats van basismaatregel

Voorafgaand aan de tabellen geven wij een impressie van de vijf type terreinen die onderscheiden zijn: Hoogwaardig terrein; Modern terrein; Gemengd terrein; Zwaar terrein, inclusief watergebonden terreinen; Logistiek terrein. Impressie hoogwaardige bedrijventerreinen 34

Een goed bereikbare (top)locatie voor bedrijven met een hoogwaardige huisvestingsvraag/ kwaliteit en daarin ook willen investeren. De bedrijfspanden, inclusief showrooms, hebben veelal een kantoorachtige uitstraling en grote zichtbaarheid. Met name geschikt voor internationale, nationale en regionale bedrijven. Impressie moderne bedrijventerreinen33

34

Bron foto's: Stec Groep, 2007.

39

Een goed bereikbare locatie met een modern gemengd karakter. De uitstraling van het terrein is goed en de gebouwen zijn representatief zonder dat dit hoge investeringen van ondernemers vergt. De bedrijven zijn vooral regionaal en lokaal georiënteerd. Impressie gemengde bedrijventerreinen 35

Veelal binnenstedelijke locatie met beperkte uitstraling en relatief lage investeringen in gebouwen en omgeving. Er is voldoende ruimte voor buitenopslag en andere ruimte-extensieve functies. De bedrijven zijn met name afkomstig uit het lokale MKB. Impressie zware bedrijventerreinen (droog en watergebonden)34

Goed bereikbare, droge of natte terreinen met voldoende milieuruimte en een functionele en gezoneerde inrichting voor (productie)bedrijven met een hogere milieuhindercategorie (HMC, vanaf categorie 4). Bedrijven met de hoogste milieuhindercategorie vestigen zich aan de binnenkant van het terrein, waardoor de overlast op de omgeving beperkt is. De uitstraling en investering in gebouwen en omgeving is beperkt. Er is voldoende ruimte voor buitenopslag en andere ruimte-extensieve functies, zoals het manoeuvreren van vrachtauto's. Waar mogelijk worden bedrijven geclusterd waardoor energie-efficiencyvoordelen behaald kunnen worden. Impressie logistieke bedrijventerreinen34

Zeer goed bereikbare locatie die, indien mogelijk, door meerdere modaliteiten (weg, water en spoor) is ontsloten. Daarbij zijn zowel kleine als (middel)grote kavels aanwezig. De uitstraling van het terrein is goed en de gebouwen zijn representatief zonder dat dit hoge investeringen van ondernemers vergt. Transport, logistiek en distributie zijn de kernactiviteiten op het terrein.
35

Bron foto's: Stec Groep, 2007.

40